{"generated_at":"2026-06-30T16:49:44.676990Z","license_note":"Community export for preservation and forkability.","entries":[{"term":"G\u00f6termek","slug":"gotermek","definitions":[{"meaning":"\u00ddaranja\u0148lyk etmek","example":"Puly bar di\u00fdip Meredi\u0148kini g\u00f6termesene!","votes_count":1}]},{"term":"\u00ddarawsyz \u00fdaly etmek","slug":"yarawsyz-yaly-etmek","definitions":[{"meaning":"Gereginden k\u00f6p k\u00f6mek edip \u00fdada \u00f6w\u00fcp utandyrmak","example":null,"votes_count":0}]},{"term":"\u00fd\u00fcwelmek","slug":"yuwelmek","definitions":[{"meaning":"Gomparmak","example":"T\u00e4ze telefon alypdym di\u00fdip \u00fd\u00fcwelip \u00fd\u00f6r","votes_count":0}]}],"dictionary_words":[{"headword":"-ha","meaning":"<div><p>Basymy \u00f6z\u00fcne ge\u00e7irme\u00fd\u00e4n we defis arkaly \u00fdazyl\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji go\u015fulma.<\/p><ul><li>Ugrumyzy-ha \u00fdal\u0148y\u015f\u00fdan d\u00e4ldiris! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a","meaning":"<div><p>Ha\u00fdran galmagy, ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"aba","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Ata, kaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"abadan","meaning":"<div><p>1. \u00dderbe-\u00fder, abat, \u015fikessiz.<\/p><\/div><div><p>2. Parahat, dyn\u00e7, agzybir.<\/p><\/div>"},{"headword":"abadanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Barha abat bolmak, abadan edilmek, \u00fderbe-\u00fder bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"abadanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> abadan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"abadan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Abadanlyk, abat\u00e7ylyk, \u00fderbe-\u00fderlik.<\/p><\/div><div><p>2. Parahat\u00e7ylyk, dyn\u00e7lyk, agzybirlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"abanmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne g\u00f6wr\u00e4\u0148i egmek, egilmek, birine \u00fda-da bir zada \u00fdakyn durmak.<\/p><ul><li>\u00d6zi hem \u00fdele gapdalyndan \u00fcst\u00fcne abanyp, odunyny ezmezlige \u00e7aly\u015f\u00fdan eken. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorky salmak, howp salmak.<\/p><ul><li>Babahan ar\u00e7yn, Halnazar ba\u00fd \u00fdalylar gam\u00e7ylaryny \u00e7ommaldyp, \u00fcst\u00fc\u0148ize abanyp durmazlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abany\u015fmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne egli\u015fip durmak, birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne gezeli\u015fip durmak.<\/p><ul><li>\u015eonda olar \u00fdaraly k\u00f6pegi\u0148 \u00fcst\u00fcne abany\u015fyp durdular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6m-g\u00f6k daglar \u00fcst\u00fc\u0148e abany\u015fyp durdular.<\/li><li>Gazany\u0148 \u00fcst\u00fcne abany\u015fyp durma\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abat","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> abadan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddykylman-\u00fdumrulman galan, zy\u00fdan \u00fdetmedik, za\u00fdalanmadyk, bitin.<\/p><ul><li>H\u00e4zir k\u00f6ne obany\u0148 abat ja\u00fdyndan bibat ja\u00fdlary k\u00f6p. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bardy egnimizde el \u00fdaly deri, \u00ddokdy ol elhenji\u0148 bir abat \u00fderi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tertibe salnan, rejeli edilen, bezelen, gurnalan.<\/p><ul><li>Abat etsin doganmyz \u00f6\u00fd\u00fc\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ahlak ta\u00fddan arassa, bozulmadyk (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"abatlamak","meaning":"<div><p>Abat etmek, d\u00fczg\u00fcne salmak, \u00fderbe-\u00fder etmek, abadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan uru\u015f oduny\u0148 \u00fdeten \u00fderind\u00e4ki bolan we\u00fdran\u00e7ylyklary abatlamagy\u0148 gerekdigine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol watan ha\u00fdyny d\u00e4l, alyhezret, onu\u0148 pikirleri watany abatlamakda. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abatlanmak","meaning":"<div><p>Abat bolmak, abat edilmek, d\u00fczg\u00fcne salynmak, dikeldilmek, bejerilmek.<\/p><ul><li>Watanymyz abatlansyn. Siz \u00fdurtda\u015flar, ho\u015f geldi\u0148iz! <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abatlatmak","meaning":"<div><p>Abat etdirmek, abat g\u00f6rn\u00fc\u015fe saldyrmak, tertibe saldyrmak, rejeletmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy abatlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abatlyk","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fck-\u00fdenjik d\u00e4llik, bozuk d\u00e4llik, \u00fderbe-\u00fderlik, abadanlyk, bitinlik.<\/p><ul><li>Bentleri\u0148 we kanallary\u0148 doly abatlykda saklanylmagy gerek. <span>(Gadymy d\u00fcn\u00fd\u00e4 taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Parahatlyk, dyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Biz abatlyk-parahatlyk isle\u00fd\u00e4ris. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Duman de\u00fd syryldy, \u00fdok ga\u00fdgy-gamy\u0148, Halky\u0148 abatlygy seni\u0148 ylhamy\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> abatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"aba\u00fd","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gaharly gygyry\u015f, ha\u00fdbat, hemle.<\/p><\/div>"},{"headword":"aba\u00fd-sy\u00fdasat","meaning":"<div><p>Birini gorkuzmak, di\u00fdeni\u0148i etdirmek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n ha\u00fdbat, hemle, sy\u00fdasat.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de \u015fe\u00fdle gyzy men ne g\u00f6rd\u00fcm, ne-de e\u015fitdim, hi\u00e7bir aba\u00fd-sy\u00fdasat ony gorkuzma\u00fdar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6roglyny\u0148 \u015fun\u00e7a aba\u00fd-sy\u00fdasatyna garamady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aba\u017eur","meaning":"<div><p>Elektrik \u00e7yrasyny\u0148 \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><\/div>"},{"headword":"abbat","meaning":"<div><p>1. Katolik erkekler monastyryny\u0148 ba\u015flygy.<\/p><ul><li>Monahlar \u00f6zlerini\u0148 na\u00e7alniklerine-abbatlara g\u00fcrr\u00fc\u0148siz bo\u00fdun egm\u00e4ge bor\u00e7ly bolupdyrlar. <span>(Orta asyrlar taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Fransi\u00fdada: katolik ruhanysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"abbatissa","meaning":"<div><p>Katolik a\u00fdallar monastyryny\u0148 ba\u015flygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"abbatlyk","meaning":"<div><p>Katolik manastyry we o\u0148a gara\u015fly bolan m\u00fclk, eml\u00e4k.<\/p><\/div>"},{"headword":"abbrewiatura","meaning":"<div><p>Gysgaldylyp \u00fdasalan s\u00f6z: \u00abra\u00fdkom\u00bb , \u00abkolhoz\u00bb , \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da iki \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e s\u00f6zleri\u0148 ba\u015f harplary alynyp \u00fdasalan s\u00f6z: BMG, AB\u015e.<\/p><\/div>"},{"headword":"abhazi\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Abhazi\u00fdany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"abissini\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Efiopi\u00fdany\u0148 (Abissini\u00fdany\u0148) \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"abituri\u00fdent","meaning":"<div><p>Orta mekdebi gutar\u00fdan okuw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"abonement","meaning":"<div><p>Belli bir m\u00fcddet i\u00e7inde bir zatdan pe\u00fddalanmak hukugy \u00fda-da \u015fo\u0148a ygty\u00fdar ber\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 kitap alanymyzda gol \u00e7ek\u00fd\u00e4n abonement karto\u00e7kamyz kitaby\u0148 bizdedigini\u0148 subutydyr. <span>(S. N. Winogradow, E. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abonent","meaning":"<div><p>Abonementden pe\u00fddalan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Telefon setini\u0148 abonenti.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aborigen","meaning":"<div><p>Belli bir \u00fdurdu\u0148 esasy ilaty, \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"abort","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Emeli \u00fdol bilen wagtyndan \u00f6\u0148 \u00e7aga d\u00fc\u015f\u00fcri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"abra\u00fd","meaning":"<div><p>1. Hemmeler tarapyndan ykrar edilen ynam, hormat, sylag.<\/p><ul><li>Her kim \u00f6z g\u00fc\u00fdj\u00fcnden da\u015fary gitse, abra\u00fddan d\u00fc\u015fer, masgara bolar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015e\u00f6hrat.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 opera we balet teatryny\u0148 kolektiwi uly abra\u00fd gazandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abra\u00fdly","meaning":"<div><p>1. Abra\u00fddan pe\u00fddalan\u00fdan, abra\u00fda e\u00fde bolan, hormatly, \u015f\u00f6hratly, sylan\u00fdan.<\/p><ul><li>Ata-eneler her bir tarapdan i\u0148 abra\u00fdly adamlardyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edepli, medeni\u00fdetli, terbi\u00fdeli.<\/p><ul><li>Abra\u00fdly \u00fdere \u00fcst-ba\u015fy\u0148 t\u00e4mizr\u00e4k barsa\u0148, meni\u0148-\u00e4 \u015f\u00e4rik zadym \u015fol-di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Abra\u00fdly ma\u015fgala.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abra\u00fdlylyk","meaning":"<div><p>Abra\u00fda e\u00fde bolmaklyk, uly ynama, hormata mynasyplylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"abra\u00fdsyz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kim tarapyndan hormat go\u00fdulma\u00fdan, biabra\u00fd, sylagsyz.<\/p><ul><li>Abra\u00fdsyz i\u015fg\u00e4r.<\/li><li>Abra\u00fdsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abra\u00fdsyzlyk","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kim tarapyndan hormat go\u00fdulmazlyk, biabra\u00fdlyk, sylagsyzlyk.<\/p><ul><li>Abra\u00fdsyzlyk i\u015fe zy\u00fdan ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"absenteist","meaning":"<div><p>Absenteizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"absenteizm","meaning":"<div><p>Kapitalistik \u00fdurtlarda: Jemgy\u00fdet\u00e7ilik i\u015flerine, \u00fdygnaklara sa\u00fdlawlara gatna\u015fmakdan bo\u00fdun ga\u00e7yrmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"absol\u00fdut","meaning":"<div><p>1. Idealistik filosofi\u00fdada: Hemi\u015felik, \u00fc\u00fdtgeme\u00fd\u00e4n, wagta we gi\u0148i\u015flige gara\u015fly bolmadyk hadysalary\u0148 ilkinji esasy.<\/p><ul><li>Absol\u00fdut hakykat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 zada bagly bolmadyk, hi\u00e7 zatdan asyly bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>3. B\u00fctinle\u00fd doly hukukly.<\/p><ul><li>Fransuz koroly absol\u00fdut h\u00f6k\u00fcmdar bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"absol\u00fdutist","meaning":"<div><p>Absol\u00fdutizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"absol\u00fdutistik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4klenmedik h\u00e4kimlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"absol\u00fdutizm","meaning":"<div><p>Paty\u015fany\u0148 \u00e7\u00e4klenmedik h\u00f6k\u00fcmdarlygyna esaslanan d\u00f6wlet gurlu\u015fy, \u00e7\u00e4ksiz h\u00e4kim\u00fdetli monarhi\u00fda.<\/p><ul><li>Absol\u00fdutizmi\u0148 \u00fde\u0148ilmegi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"absorbent","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> D\u00fcrli maddalary\u0148 b\u00f6lejiklerini \u00f6z\u00fcne birikdir\u00fd\u00e4n jisim.<\/p><\/div>"},{"headword":"absorbirlemek","meaning":"<div><p>Bir madda ba\u015fga bir maddany\u0148 b\u00f6lejiklerini sordurmak, si\u0148dirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"absses","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Organizmi\u0148 bir agzasyny\u0148 kesellemegi netijesinde \u00fdygnan\u00fdan iri\u0148, iri\u0148li \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"abssissa","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Tekizlik \u00fda-da g\u00f6wr\u00fcm nokatlaryny\u0148 ornuny anykla\u00fdan \u00fc\u00e7 koordinaty\u0148 biri.<\/p><ul><li>Abssissa okuny g\u00f6wr\u00fcmler oky di\u00fdip kabul ed\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abstragirlemek","meaning":"<div><p>Abstraktla\u015fdyrmak, umumyla\u015fdyrmak, abstraksi\u00fda ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Abstragirlemegi\u0148 netijesine abstraksi\u00fda di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abstragirlenmek","meaning":"<div><p>Abstraktla\u015fmak, umumyla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"abstraksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Predmeti\u0148, wakany\u0148, hadysany\u0148 sap d\u00fc\u00fdp kanuny alamatlaryny, esasy manysyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak maksady bilen, ha\u00fdsy-da bolsa be\u00fdleki k\u00e4bir h\u00e4si\u00fdetlerini, alamatlaryny pikirde a\u00fdry\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Umumy d\u00fc\u015f\u00fcnje, teoretiki umumyla\u015fdyrma.<\/p><\/div><div><p>3. D\u00fc\u015fn\u00fcksiz pikir, umumy d\u00fc\u015f\u00fcnje, a\u00fddy\u0148 d\u00e4llik, umumylyk.<\/p><ul><li>Dogry abstraksi\u00fda-zatlary\u0148 mazmunyny suratlandyr\u00fdar. <span>(S. N. Winogrodow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abstrakt","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Konkret d\u00e4l, abstraksi\u00fda esaslanan, umumy.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fddy\u0148 d\u00e4l, d\u00fc\u015fn\u00fcksiz. Abstrakt d\u00fc\u015f\u00fcnje.<\/p><\/div>"},{"headword":"abstraktlyk","meaning":"<div><p>1. Konkret d\u00e4llik, abstraksi\u00fda esaslananlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Umumylyk.<\/p><\/div><div><p>3. A\u00fddy\u0148 d\u00e4llik, d\u00fc\u015fn\u00fcksizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"abuna","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcrle\u00fdin \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n ne\u015firler.<\/p><ul><li>\u00abMydam ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazetine abuna \u00fdazylan okuw\u00e7y. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abuna\u00e7y","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcrle\u00fdin \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n ne\u015firlere \u00fdazylyp al\u00fdan adam, abuna \u00fdazylan adam.<\/p><ul><li>Her edip-hesip edip, \u017eurnaly wagtynda \u00e7ykaryp, abuna\u00e7ylara \u00fdetirmeli. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Abuna\u00e7ylary\u0148 sany g\u00fcn-g\u00fcnden k\u00f6pel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abyr-zabyr","meaning":"<div><p>Bolar-bolmaz ha\u00fdbat, hemle.<\/p><ul><li>Besdir onu\u0148 abyr-zabyry. <span>(N. Pomma, To\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 abyr-zabyry Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 sussuny basdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abzal","meaning":"<div><p>1. Esbap, gural.<\/p><\/div><div><p>2. Ma\u015fyny\u0148 \u00fda-da ba\u015fga zady\u0148 \u015fa\u00fdy, enjamy, b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Mehaniki abzallary\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti \u00f6r\u00e4n uly. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abzallamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> abzalla\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"abzallatmak","meaning":"<div><p>Abzal, gural bilen \u00fcpj\u00fcn etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"abzalla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Gerekli esbaplar, gurallar, \u015fa\u00fdlar bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, enjamla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Mekdebi\u0148 miweli bagyndan we g\u00f6k ekininden giren ep-esli girdeji ussahanany o\u0148at abzalla\u015fdyrmaga k\u00f6mek etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abzalla\u015fdyrylmak","meaning":"<div><p>Esbaplar, gurallar, \u015fa\u00fdlar bilen \u00fcpj\u00fcn edilmek, enjamla\u015fdyrylmak.<\/p><ul><li>Garrygala etrapyny\u0148 4-nji \u00fdedi\u00fdyllyk mekdebinde ussahana abzalla\u015fdyryldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"abzas","meaning":"<div><p>1. Birneme i\u00e7ginr\u00e4k \u00fdazyl\u00fdan setir ba\u015fy.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eonu\u0148 \u00fdaly iki setir ba\u015fyny\u0148 arasyndaky tekst.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6rn\u00fckli i\u015fg\u00e4rleri\u0148 gazetlerde \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n s\u00f6zlerinden tutu\u015f abzaslary \u00fdat tut\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ab\u015fanaklamak","meaning":"<div><p>A\u00fdaklary\u0148 arasyny birneme k\u00f6weldip a\u00e7ybrak \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaklanmadyk k\u00f6\u015fek \u00fdaly ab\u015fanaklap, \u00f6z ejesini\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ab\u015farmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdaklary\u0148 arasyny gi\u0148 a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ine ol zemzen de\u00fd \u00e7i\u015fdi-de turdy, Ab\u015fardy, ellerin biline urdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne hemle atmak, abanmak.<\/p><ul><li>Allaberdi ba\u00fd Meredi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7ip, ab\u015faryp durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ab\u015fartmak","meaning":"<div><p>A\u00fdaklary\u0148 arasyny gi\u0148 a\u00e7yp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaklaryny gi\u0148 ab\u015fardyp otury\u015fyna, stakanyndaky \u00e7a\u00fdy sesli \u00fcfle\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ab\u015farylmak","meaning":"<div><p>Ab\u015faryp duran \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Ol gel \u00fd\u00e4nlere assyrynlyk bilen seredip, arka\u00fdyn ab\u015farylyp otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ada","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregini suw gur\u015fap alan gury \u00fder b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Bu depeden \u00e7ykalga ada uzalyp gid\u00fd\u00e4r welin, h\u00e4zir suw adany basdy, \u00fdagtylyga gara\u015fmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Adalary hem ala\u0148lary pugta barlagyn, \u00e7ekirtgeler hemi\u015fe \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00fderlerde tohum at\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adag","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Oglan bilen gyzy biri-birine sata\u015fdyrmak maksady bilen \u00fda\u015flygyndan bellemeklik d\u00e4bi.<\/p><\/div>"},{"headword":"adaglamak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gyzy oglana adagly etmek.<\/p><ul><li>\u00c7agalary \u00fda\u015flykdan adaglamak \u00fdaly d\u00e4p-dessur b\u00fctinle\u00fd \u00fdok bolup gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adagly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ma\u015fgala durmu\u015fyny gurdurmak maksady bilen \u00e7agalykda biri-birine bellenen gyz we oglan.<\/p><ul><li>Dursun adagly edilipdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adaglylyk","meaning":"<div><p>Adagly bolmaklyk, adaglamak d\u00e4bine g\u00f6r\u00e4 biri-birine bellenenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"adajyk","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7ijik ada.<\/p><ul><li>G\u00f6k salyp oturan bu adajygy\u0148 \u00e7ar tarapyndan \u00e7\u00e4ge s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp h\u00fcj\u00fcm ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015fja, \u00e7alaja.<\/p><ul><li>A\u00fdna, Babalyny adajyk ses bilen h\u00fcwd\u00fcledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adalat","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada bolan dogry, hakyky gara\u00fdy\u015f, hakykat.<\/p><ul><li>Azatlyk \u00fdolunda \u00f6l\u00fcmden gorkman, Janyn a\u00fdama\u00fdar adalat i\u015fe. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adalatly","meaning":"<div><p>1. Hakykata dogry gel\u00fd\u00e4n mesel\u00e4ni tarapg\u00f6\u00fdsizlik bilen \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4n, parasatly, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Ol mali\u00fde bol\u00fcmini\u0148 i\u015find\u00e4ki kem\u00e7ilikleri adalatly tankyt etdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hak i\u015fi amala a\u015fyrmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilen.<\/p><ul><li>Adalatly uru\u015f. Adalatly g\u00f6re\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adalatlylyk","meaning":"<div><p>1. Adalatly bolmaklyk, hakykata dogry gelijilik, tarapg\u00f6\u00fdsizlik, parasatlylyk, pa\u00fdhaslylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Hak i\u015fi amala a\u015fyrmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"adalatsyz","meaning":"<div><p>Adalata gar\u015fy bolan, hakykata dogry gelme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men hem sizi\u0148 \u00fdaly adalatsyz i\u015fleri g\u00f6r\u00fcp bilme\u00fd\u00e4n adamlardan biri. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adalatsyzlyk","meaning":"<div><p>Adalata gar\u015fy bolmaklyk, hakykata dogry gelmezlik.<\/p><ul><li>Adalatsyzlyk d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 zulmy-s\u00fctemi onu\u0148 bokurdagyndan bog\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar bu adalatsyzlygy agyr suratda du\u00fd\u00fdarlar we ba\u015fdan ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. <span>(I. T. Ogordnikow, P. H. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adalga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> termin.<\/p><ul><li>E\u00fdranda \u015fol adalgany\u0148 \u00ab\u00fdalan\u00e7y gyzyl\u00bb di\u00fdmekdigini ol bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adaly","meaning":"<div><p>1. Adasy bar bolan.<\/p><ul><li>Adaly de\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adada \u00fda\u015fa\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"adalyk","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p ada \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dduwa\u015flyk, habardarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adam","meaning":"<div><p>1. Geplemeklige we pikir aly\u015fmaklyga, jemgy\u00fdet\u00e7ilik z\u00e4hmet prossesinde durmu\u015f \u00fc\u00e7in seri\u015fde d\u00f6retmeklige we ondan pe\u00fddalanmaklyga ukyby bolan ynsan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c4r.<\/p><ul><li>Onu\u0148 adamsy gahrymanlar\u00e7a gurban boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Otuz \u00fdyl mundan \u00f6\u0148, adamym bilen biz T\u00fcrkmenistana gelipdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamak","meaning":"<div><p>Bir zady birine ni\u00fdetl\u00e4p go\u00fdmak, ni\u00fdet edip saklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamata","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: Behi\u015ftden kowlup, \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnde ilki pe\u00fdda bolan adam, ynsan.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamhor","meaning":"<div><p>Adamzady\u0148 janyna kast ed\u00fd\u00e4n, ganhor; halky\u0148 ganyny sor\u00fdan, halky rehimsiz ekspluatirle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bo\u00fdunlaryna gul\u00e7ulyk zynjyryny dakmak isle\u00fd\u00e4n adamhor jellatlary\u0148 \u00fdigren\u00e7 pygyllary pa\u015f edildi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamhorlyk","meaning":"<div><p>Adamzady\u0148 janyna kast edijilik, adamhory\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, wag\u015fylyk, ganhorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamk\u00e4rlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamk\u00e4rlikli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamk\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Adama mahsus bolan gowy gylyk-h\u00e4si\u00fdet, ynsan\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6rmekliligi, adamk\u00e4r\u00e7iligi di\u00fdse\u0148 gaty artykma\u00e7dyr. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddamany g\u00f6r\u00fcp, o\u0148a g\u00f6z \u00fdummak, adamk\u00e4r\u00e7ilikden d\u00e4ldir. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamk\u00e4r\u00e7ilikli","meaning":"<div><p>Gowy gylyk-h\u00e4si\u00fdetli, edepli, medeni\u00fdetli, myla\u00fdym.<\/p><ul><li>Adamk\u00e4r\u00e7ilikli bolsa, onu\u0148 \u00fda\u015fyna \u00fda-da syratyna garamak n\u00e4m\u00e4 gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Adalatly i\u015f \u00fc\u00e7in hemi\u015fe mert bolmagy adamy\u0148 adamk\u00e4r\u00e7ilikli sypatlaryndan di\u00fdip hasap ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamk\u00e4r\u00e7iliksiz","meaning":"<div><p>Erbet gylyk-h\u00e4si\u00fdetli, edepsiz, adamk\u00e4r\u00e7iligi bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamly","meaning":"<div><p>Bir n\u00e4\u00e7e adamy bar bolan.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 m\u00fc\u0148 adamly k\u00e4rhana. Baran ja\u00fdymyz adamlydy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamlyk","meaning":"<div><p>1. Adamk\u00e4rlik, o\u0148at bolu\u015flyk, gowy gylyk-h\u00e4si\u00fdetlilik.<\/p><ul><li>Ol demir\u00e7ini\u0148 bolja adamlygy bir \u00e7en bardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Hany seni\u0148 adamlygy\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e adamdan ybarat bolan, en\u00e7eme adama ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>D\u00f6rt adamlyk nahar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adamsit","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Asgyrd\u00fdan z\u00e4herle\u00fdji madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamsyz","meaning":"<div><p>1. Adamy \u00fdok bolan.<\/p><ul><li>I\u00e7i adamsyz ja\u00fd.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4rsiz, ba\u015fy bo\u015f, dul.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Adam \u00fdokluk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c4rsizlik, ba\u015fy bo\u015fluk, dulluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adams\u00f6\u00fder","meaning":"<div><p>Adamzada hormat go\u00fd\u00fdan, adamzat mertebesini belent tut\u00fdan, gumanizm h\u00e4si\u00fdetli.<\/p><\/div>"},{"headword":"adamzat","meaning":"<div><p>Ynsany\u00fdet, adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"adam\u00e7y","meaning":"<div><p>Adam di\u015fle\u00fd\u00e4n, adam gap\u00fdan, adama erje\u015f\u00fd\u00e4n (ha\u00fdwan).<\/p><ul><li>Ol uly g\u00f6wresi bilen sandyrady, g\u00f6zleri adam\u00e7y maly\u0148ky \u00fdaly gyzardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 adam\u00e7y d\u00fc\u00fdeleri bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adam\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Ol guduzlary\u0148 tohumyny kesmek gerek, olar adam\u00e7ylyk sypatyny \u00fditiripdirler ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi \u00f6z okuw\u00e7ylaryna ylym \u00f6wretmekden ba\u015fga, adam\u00e7ylyk hem \u00f6wred\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adam\u00e7ylykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"adat","meaning":"<div><p>1. Bir milleti\u0148 durmu\u015fyna orna\u015fan gadymdan gel\u00fd\u00e4n d\u00e4p-dessur.<\/p><\/div><div><p>2. Endik, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki ol \u00f6\u00fdde bolan wagty radio di\u0148lemegi bir e\u00fd\u00fd\u00e4mden b\u00e4ri adat edinipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddelli \u00f6z adaty bo\u00fdun\u00e7a k\u00e4selere \u00e7akyp gu\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hemi\u015feki, \u00f6\u0148ki.<\/p><ul><li>\u00ddaz adatdakysyndan ir geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adatlanmak","meaning":"<div><p>Bir zady endik etmek, adat edinmek, bir gylygy, h\u00e4si\u00fdeti werdi\u015f etmek, \u00f6wreni\u015fmek.<\/p><ul><li>Ry\u017eyk uzak hem k\u00f6p pikir etm\u00e4ge adatlanypdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 b\u00fctin durmu\u015fy \u015fo\u0148a adatlanypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pil sapyna adatlanan eller \u00fdarag tutmasyny bilme\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adat\u00e7a","meaning":"<div><p>D\u00fczg\u00fcn \u00fda d\u00e4p bo\u00fdun\u00e7a, hemi\u015fekisi \u00fdaly.<\/p><ul><li>\u00ddawer Ezimi in\u00e7emik gara murtuna adat\u00e7a elini \u00fdetirip \u00fdylgyrdy-da, hi\u00e7bir zat a\u00fdtmady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adat\u00e7y","meaning":"<div><p>K\u00f6neden gel\u00fd\u00e4n adata, d\u00e4be \u00fdugrulan, k\u00f6ne d\u00fczg\u00fcni tut\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"addent","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Kompleksli birle\u015fmeleri\u0148 d\u00fcz\u00fcm b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"adekwat","meaning":"<div><p>Doly derejede la\u00fdyk we me\u0148ze\u015f, biri-birine barabar gel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Adekwat d\u00fc\u015f\u00fcnjeler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adekwatlyk","meaning":"<div><p>La\u00fdyklyk, me\u0148ze\u015flik, biri-birine de\u0148, barabar gelmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"administrasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. K\u00e4rhana \u00fda-da edara i\u015flerini dolandyr\u00fdan organlar.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4rhanany \u00fda-da edarany dolandyrmaklyga \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"administratiw","meaning":"<div><p>Administrasi\u00fda degi\u015fli bolan, administrasi\u00fda has bolan we esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Administratiw edaralar.<\/li><li>Administratiw b\u00f6l\u00fcmler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"administrator","meaning":"<div><p>Bir k\u00e4rhanany\u0148 \u00fda-da edarany\u0148 gurama\u00e7ylyk i\u015fini dolandyryjy.<\/p><ul><li>Teatry\u0148 administratory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"administratorlyk","meaning":"<div><p>1. I\u015f dolandyryjylyk, edara edijilik k\u00e4ri, administratory\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. Atministratora mahsus bolan, administratora degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Administratorlyk ukyby.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"admiral","meaning":"<div><p>Harby-de\u0148iz flotunda komandirler d\u00fcz\u00fcmine beril\u00fd\u00e4n i\u0148 \u00fdokary at.<\/p><ul><li>Flot admiraly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"admirallyk","meaning":"<div><p>Admiraly\u0148 wezipesi, k\u00e4ri, admiral adyna e\u00fde bolmaklyk.<\/p><ul><li>Ol matroslykdan ba\u015flap, admirallyga \u00e7enli uzak \u00fdoly ge\u00e7ipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adonis","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> Derman \u00fdasal\u00fdan k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Astronomi\u00fda<\/span> G\u00fcn sistemasyna gir\u00fd\u00e4n ki\u00e7i planetalary\u0148 birini\u0148 ady.<\/p><ul><li>\u00dderden we Wenaradan hem G\u00fcne wagtal-wagtal gola\u00fd bar\u00fdan Adonis \u00fdaly asteroidler so\u0148ky wagtlarda \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryldy. <span>(\u00abAstronomi\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adonit","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> B\u00e4\u015f atomly spirti\u0148 bir izomer formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"adrenalin","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> M\u00e4zleri i\u015fled\u00fd\u00e4n suwuk dermany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Adrenalin \u00fd\u00fcrege we damarlara simpatik nerwleri\u0148 gyjyndyrmasy \u00fdaly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adres","meaning":"<div><p>1. Haty\u0148, \u00fda-da ba\u015fga po\u00e7ta \u00fcsti bilen iberil\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde barjak \u00fderini\u0148 we \u015fony aljagy\u0148 ady g\u00f6rkezilen \u00fdazgy.<\/p><ul><li>Azajyk gara\u015f, \u00fdene iki sanjak adres \u00fdazmaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fal\u00fdan \u00fderi\u0148, ja\u00fdy\u0148 \u00fda-da edarany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148, guramany\u0148 we \u015f. m. bolan \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol myhmanhanada ja\u00fd tutandan so\u0148, W\u00fc\u015fi keli\u0148 adresini yzarlap gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddubile\u00fd \u00fda-da bir dabaraly waka \u00fc\u00e7in birini hat \u00fcsti bilen gutlama.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 elli \u00fdyllyk \u00fdubile\u00fdine adres gow\u015furyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Biri hakda, biri barada, biri dogrusynda.<\/p><ul><li>Gazetlerde onu\u0148 adresine \u00fdazylan makalalary we feletonlary okardym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adresat","meaning":"<div><p>Po\u00e7ta \u00fcsti bilen iberil\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 gowy\u015fmaly adamsy.<\/p><\/div>"},{"headword":"adreslemek","meaning":"<div><p>Bir adres bo\u00fdun\u00e7a birine bir zat ibermek \u00fda-da bir zada adres \u00fdazmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"adreslenmek","meaning":"<div><p>Adres bo\u00fdun\u00e7a iberilmek \u00fda-da adres \u00fdazylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"adwokat","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Sud i\u015finde g\u00fcn\u00e4k\u00e4ri kanun bo\u00fdun\u00e7a golda\u00fdan, akla\u00fdan \u00fdurist, aklaw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"adwokatlyk","meaning":"<div><p>Adwokaty\u0148 k\u00e4ri, adwokaty\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"adwokatura","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adwokatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adyl","meaning":"<div><p>Rehimli, adalatly, parasatly, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Bulut eger kybladan tursa, g\u00fc\u00fd\u00e7li boran bolarmy\u015f, \u015eah eser adyl bolmasa, tagty we\u00fdran bolarmy\u015f. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 adyl adamdygy hakda b\u00fctin \u00fdurtda \u015f\u00f6hrat \u00fda\u00fdranmy\u015f. <span>(\u00abMydam Ta\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adyllyk","meaning":"<div><p>Adyl bolmaklyk, rehimlilik, adalatlylyk, parasatlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu i\u015fi adyllyk bilen \u00e7\u00f6zmegine men bar zatdan beter ynan\u00fdaryn. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Emma ol adama adyllygy, sahylygy s\u00fcrtse\u0148-de \u00fdokjak g\u00fcmany \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"adylsyzlyk","meaning":"<div><p>Adyllygy\u0148 bolmazlygy, adyl d\u00e4llik, rehimsizlik, adalatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"adyrlyk","meaning":"<div><p>Gurak klimatly \u00fdurtlarda be\u00fdikli-pesli hem-de to\u00fdun we \u00e7\u00e4ge gaty\u015fykly hasylsyz \u00fderler.<\/p><\/div>"},{"headword":"ady\u00fdaman","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Arpa-bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde g\u00f6ger\u00fd\u00e4n d\u00e4neli ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Ady\u00fdaman, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 \u00fdaly biderek otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ad\u00fdunkt","meaning":"<div><p>\u00ddokary harby okuw ja\u00fdyny\u0148 aspiranty.<\/p><\/div>"},{"headword":"ad\u00fdunktura","meaning":"<div><p>\u00ddokary harby okuw ja\u00fdyny\u0148 aspiranturasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ad\u00fdutant","meaning":"<div><p>Harby na\u00e7alnigi\u0148 \u00fdanynda bolup, onu\u0148 gulluk tab\u015fyryklaryny \u00fda-da \u015ftab i\u015flerini \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n ofiser.<\/p><ul><li>Polk komandirini\u0148 ad\u00fdut\u00fdanty Kolosowy \u00e7agyrdy. <span>(K. I\u015fanow, \u00dda\u015f Watan\u00e7y)<\/span><\/li><li>Osipowy\u0148 ad\u00fdutanty hem ony nazaryndan salmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ad\u00fdutantlyk","meaning":"<div><p>Ad\u00fdutanty\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerodinamika","meaning":"<div><p>Howany\u0148 we be\u00fdleki gazlary\u0148 hereketi baradaky taglymat.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerodrom","meaning":"<div><p>U\u00e7ary\u0148 we be\u00fdleki u\u00e7\u00fdan apparatlary\u0148 u\u00e7magy, gonmagy hem-de durmagy \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite enjamla\u015fdyrylan me\u00fddan\u00e7a.<\/p><ul><li>Aerodroma biz derrew gideli. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aerofotografi\u00fda","meaning":"<div><p>Samol\u00fdotdan surat almaklygy\u0148 teori\u00fdasy we praktikasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerofotosurat","meaning":"<div><p>Samol\u00fdotdan alnan surat.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerolit","meaning":"<div><p>Asmandan \u00fdere ga\u00e7\u00fdan kosmiki da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"aeronawigasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bellenen \u00fdol bo\u00fdun\u00e7a u\u00e7ujy apparatlary s\u00fcrmek baradaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"aeronawtika","meaning":"<div><p>Howada u\u00e7maklygy\u0148 teori\u00fdasy we sungaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"aeroplan","meaning":"<div><p>Howada u\u00e7\u00fdan apparat, u\u00e7ar.<\/p><\/div>"},{"headword":"aeroport","meaning":"<div><p>Howa gatnaw \u00fdoluny\u0148 gra\u017edan aerodromy.<\/p><ul><li>A\u015fgabat aeroporty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aeropo\u00e7ta","meaning":"<div><p>Howa po\u00e7tasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerostat","meaning":"<div><p>Howada u\u00e7\u00fdan \u015far, u\u00e7\u00fdan apparat.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerotransport","meaning":"<div><p>Howa transporty, howa aragatna\u015fyk seri\u015fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"aerowokzal","meaning":"<div><p>Aeroportu\u0148 wokzaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"aferist","meaning":"<div><p>Aldaw\u00e7y, pyrryldak\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"affiks","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy we s\u00f6z \u00fc\u00fdtgediji go\u015fulma.<\/p><\/div>"},{"headword":"affrikat","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Go\u015fma \u00e7ekimsiz ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"afi\u015fa","meaning":"<div><p>O\u00fdun, konsert, leksi\u00fdalar hakda \u00fdazyl\u00fdan bildiri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"aforistik","meaning":"<div><p>Aforizm h\u00e4si\u00fdetle, aforizm g\u00f6rn\u00fc\u015fli.<\/p><ul><li>Aforistik stil.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aforizm","meaning":"<div><p>Gysga \u00e7u\u0148 manyly \u00e7eper a\u0148latma.<\/p><ul><li>Ol halky\u0148 arasynda has gi\u0148 \u00fda\u00fdran \u00e7eper aforizmleri, nakyllary \u00f6z \u00fderinde, degerli edip pe\u00fddalanmagy o\u0148ar\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aga","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148den uly erkek dogan \u00fda-da ata tarapyndan bolan erkek garynda\u015f.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 Wepany\u0148 agalary-da ony k\u00f6teklemelerini go\u00fddular. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Biri ini \u00fdaly, birisi aga. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fuly adamlara \u00fd\u00fczlenilende \u00fda-da olara hormat go\u00fdlup a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Berdi agany\u0148 ogluna Annaguly s\u00f6lpi di\u00fderdiler. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. H\u00f6k\u00fcmdar, h\u00e4kim.<\/p><\/div>"},{"headword":"agalyk","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcmdarlyk, h\u00e4kimlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"agaran","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde \u00e7alyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne gal\u00fdan gatyk.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd te\u00fdi \u00fderine ala\u00e7aly \u00fdag hem d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 agaryny bilen bakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly Adim)<\/span><\/li><li>Agaran bilen \u00e7\u00f6rek i\u00fddik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agarmak","meaning":"<div><p>1. Ak bolmak, ak bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fd\u00fczi agardy. Uzakdan ja\u00fdlar agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaharlanmak, gorkmak \u00fda-da n\u00e4saglyk zerarly \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 gany gitmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 pe\u015feneli garamtyl \u00fd\u00fczi bir hili agardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birden Ba\u00fdramy\u0148 me\u0148zine gan inip gyzardy-da dessine-de edil kagyz \u00fdaly agaryp gitdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7alarmak, \u00e7al bolup ba\u015flamak, ak girip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Kim bil\u00fd\u00e4r belki, onu\u0148 sakgalyny\u0148 \u015fe\u00fdle tiz agarmasyna \u015fol hem seb\u00e4p bolsa bolandyr. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddagtylyp ba\u015flamak, saz berip ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>5. Solmak, re\u0148ki gitmek.<\/p><\/div><div><p>6. \u00dd\u00fcz\u00fcni\u0148 posy, re\u0148ki hapasy a\u00fdrylyp, ak bolmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy\u0148 \u00fd\u00fczi agaryp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agartmak","meaning":"<div><p>1. Ak re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek, ak etmek.<\/p><ul><li>Tamy agartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Re\u0148kini gidermek, soldurmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dd\u00fcz\u00fcni\u0148 posuny, re\u0148kini, hapasyny a\u00fdryp ak etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agar\u00e7\u00e4kmen","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 gapdal \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden gyllap egrilip dokal\u00fdan nepis \u00e7\u00e4kmen.<\/p><ul><li>Ol tomsuna agar\u00e7\u00e4kmen, gy\u015fyna bolsa pagtaly don ge\u00fderdi, biline ak biz gu\u015fak gu\u015fanyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Egni agar\u00e7\u00e4kmenli \u00fdigit i\u015fikden girdi. <span>(Monjugatdy)<\/span><\/li><li>Agar\u00e7\u00e4kmen etegi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agat","meaning":"<div><p>Gaty gatlakly mineral, kwarsy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"agawa","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> S\u00fc\u00fd\u00fcm almak \u00fc\u00e7in \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4n tropiki dekoratiw \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"aga\u00e7","meaning":"<div><p>1. Esasy d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u015faha a\u00fdrylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fdyllyk uly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Kenar bo\u00fdundaky aga\u00e7lary\u0148 yg\u015fyldysyny\u0148 k\u00fc\u00fdli owazyny s\u00e4hra \u00fda\u00fdrad\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Agajy\u0148 erbedi soky bolar, adamy\u0148 erbedi-sopy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gurlu\u015fyk materialy, \u00fdangy\u00e7 seri\u015fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"aga\u00e7jy","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 ussasy, aga\u00e7 i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n ussa, aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmlerini \u00fdasa\u00fdan k\u00e4rhana i\u015f\u00e7isi, ne\u00e7jar.<\/p><ul><li>Aga\u00e7\u00e7y ussa by\u00e7gy bilen aga\u00e7 kes\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aga\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Agajy\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi, baglyk.<\/p><ul><li>Da\u015fdan seredeni\u0148de Bagyr obasy giden g\u00fcr aga\u00e7lyk bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aga\u00e7\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 ussasyny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy, ne\u00e7jarlyk.<\/p><ul><li>Aga\u00e7\u00e7ylyk k\u00e4rine \u00f6kdelemek.<\/li><li>Aga\u00e7\u00e7ylyk seneti bilen me\u015fgul bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aga\u00fdana","meaning":"<div><p>\u00d6z me\u00fdli\u0148e, ke\u00fdp edip, arka\u00fdyn, ga\u00fdgysyz.<\/p><ul><li>Olary\u0148 oglanlary bolsa gyrmyzy don ge\u00fdip, ba\u015fyna ak \u015fempa telpek atyp, sowuk suwa, el urmak, aga\u00fdana gez\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdar-d\u00fc\u0148der","meaning":"<div><p>Akan-d\u00f6k\u00e4n, akan-\u00fdykan, dagynyk, tertipsiz.<\/p><ul><li>\u00c7atmany\u0148 i\u00e7ini agdar-d\u00fc\u0148der etdiler.<\/li><li>Indi ol oda gorsalyp, agdar-d\u00fc\u0148der bolan me\u00fddanda, gara dag \u00e7aky\u015f\u00fdan \u00fdaly, uly tanklar gazap bilen s\u00f6we\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdarmak","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady bir tarapyndan ikinji bir tarapyna \u00fda-da gapdalyna \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany iki \u00fdanyna \u00fdygy-\u00fdygydan agdarmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddykmak, d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol meni arkasyndan agdarmaga jan edip, birsyhly urun\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7, Annak ma\u015fyny agdarar \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. H\u00e4kimi\u00fdet ba\u015flygyny, jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fyny \u00fc\u00fdtgetmek, \u00f6\u0148ki jemgy\u00fdet\u00e7ilik d\u00fczg\u00fcnini \u00fdok edip, t\u00e4ze jemgy\u00fdet\u00e7ilik d\u00fczg\u00fcni gurmak.<\/p><ul><li>Bu, ak paty\u015fany hem agdaryp gelen adam ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Yzyna ga\u00fdtaryp gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fdlan \u00e7a\u00fdyny k\u00e4s\u00e4 gu\u00fdup, bir-iki sapar agdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ikinji k\u00e4s\u00e4ni \u00e7\u00e4\u00fdnege agdardym-da -- Siz kim bolarsy\u0148yz? -- di\u00fdip soradym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dder s\u00fcrmek, \u00fder depmek.<\/p><ul><li>\u00dder-suwdan pa\u00fd alan garyp \u00fdoksullar, agdary\u0148, d\u00f6nderi\u0148, \u00fder-suw sizi\u0148ki. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Polat atly, \u00fder agdar\u00fdar tar-tarlap. <span>(N. Pommla, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. A\u00e7yp g\u00f6zden ge\u00e7irmek, yzly-yzyna (sahypalaryny a\u00e7mak).<\/p><ul><li>Kitaby a\u00e7yp, bir n\u00e4\u00e7e sahypalaryny agdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdram bu sahypany so\u0148una \u00e7enli okaman, \u00fdene birn\u00e4\u00e7e sahypany agdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. A\u015fagyny \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykarmak, garmak.<\/p><ul><li>M\u00e4hnet gazandaky palawy a\u015fbaz kepje bilen agdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kepgir bilen palawy agdaryp, gazany\u0148 agzyny \u00fdapdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdartmak","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdlesine \u00f6w\u00fcrtmek, bir zady ikinji \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00f6w\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00fdazylan ke\u00e7\u00e4ni ol \u00fd\u00fcz\u00fcne agdartdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddykdyrmak, d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcki agdartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzyna ga\u00fdtaryp gu\u00fddurmak, ga\u00fdtartmak.<\/p><ul><li>Bag\u015fy demlenen \u00e7a\u00fdy agdartdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dder s\u00fcrd\u00fcrtmek, \u00fder depdirtmek.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni agdartdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Garyp, \u00f6wr\u00fcp a\u015fagyny \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Palawy agdartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdarylmak","meaning":"<div><p>1. Bir tarapy\u0148dan be\u00fdleki tarapy\u0148a \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Hassa agyrysyna \u00e7ydaman, \u00e7yklap, iki \u00fdana agdaryl\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mydam i\u015fine j\u00fcr Kakaly \u00fdatan \u00fderinde bir e\u00fdl\u00e4k, bir be\u00fdl\u00e4k agdarylyp, burawy\u0148 i\u015fi barada pikir edip \u00fdatyrdy. <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir tarapa e\u0148ip gitmek, d\u00fc\u0148derilmek, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala di\u0148 arkan serrelip, agdarylan py\u015fdyla d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddok edilmek, \u00fdykylmak.<\/p><\/div><div><p>4. Yzyna ga\u00fdtarylyp gu\u00fdulmak, ga\u00fdtarylmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdneklerd\u00e4ki \u00e7a\u00fdlar agdaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. S\u00fcr\u00fclmek, depilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agdaryly\u015fyk","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik taryhynda bol\u00fdan uly \u00f6zgeri\u015f, \u00f6wr\u00fcli\u015fik.<\/p><ul><li>\u00ddakyn g\u00fcnlerde \u00fdene bir agdaryly\u015fyk bolmagy m\u00fcmkin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdyk","meaning":"<div><p>1. San ta\u00fddan artyk, mukdar ta\u00fddan k\u00f6p, artyk.<\/p><ul><li>\u00ddol uzak, i\u015fe agdyk. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyr, artyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 s\u00f6zleri\u0148 ma\u0148a agdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir tarapa agan, gy\u015faran (\u00fd\u00fck hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"agdyklyk","meaning":"<div><p>San ta\u00fddan artyklyk, k\u00f6pl\u00fck, artykma\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Umytsyzlyk \u00e4he\u0148leri agdyklyk ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agdyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady \u00f6l\u00e7eginden artyk dolduryp, er\u0148eginden d\u00f6kmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agent","meaning":"<div><p>1. Bir guramany\u0148, edarany\u0148 tab\u015fyrygy bo\u00fdun\u00e7a \u00fderlerde gulluk wezipesi bilen baglany\u015fykly i\u015f alyp bar\u00fdan wekil.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga birini\u0148 b\u00e4hbidi \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n, gizlin i\u015f alyp bar\u00fdan adam, i\u00e7aly.<\/p><ul><li>B\u00fctin T\u00fcrkistan general Mallesony\u0148 jansyzlary hem harby agentleri bilen doldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agentlik","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148 \u00fderli b\u00f6l\u00fcmi hem-de k\u00e4bir informasion, aragatna\u015fyk we \u015f. m. edaralary\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"agentura","meaning":"<div><p>1. Razwedka \u00fda-da yzarlama i\u015fini alyp bar\u00fdan gulluk.<\/p><\/div><div><p>2. Agent bolup i\u015fle\u00fd\u00e4nleri\u0148 jemi, agentler.<\/p><ul><li>Graf o\u0148a so\u0148ky agentura maglumatlaryny m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agent\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Agent bolup i\u015flemeklik k\u00e4ri, agenti\u0148 wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"aggl\u00fdutinasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> Asyl s\u00f6zlere s\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy, s\u00f6z \u00fc\u00fdtgediji affiksler go\u015fulmak \u00fdoly bilen s\u00f6zleri\u0148 we s\u00f6z formalaryny\u0148 \u00fdasaly\u015f usuly.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> \u00ddelme\u015fme, biti\u015fme.<\/p><\/div>"},{"headword":"aggl\u00fdutinatiw","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Aggl\u00fdutinasi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Aggl\u00fdutinatiw diller T\u00fcrkmen dili aggl\u00fdutinatiw dillere gir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agisamol\u00fdot","meaning":"<div><p>Agitasi\u00fda i\u015flerini alyp barmak \u00fc\u00e7in enjamla\u015fdyrylan \u00fd\u00f6rite u\u00e7ar.<\/p><\/div>"},{"headword":"agitasion","meaning":"<div><p>Agitasi\u00fda degi\u015fli bolan, agitirlemek h\u00e4si\u00fdeti bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"agitasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fdany \u00fda-da \u015fygary halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligine \u00fda\u00fdratmaklygy maksat edin\u00fd\u00e4n hem-de k\u00f6p\u00e7\u00fcligi sy\u00fdasy ta\u00fddan terbi\u00fdelemek we olary m\u00f6h\u00fcm jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy meseleleri \u00e7\u00f6zmeklige \u00e7ekmek maksady bilen alnyp baryl\u00fdan i\u015f.<\/p><ul><li>Agitasi\u00fda\u0148y has gi\u0148den guramak gerek. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitator","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda agitasi\u00fda i\u015fini alyp bar\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Agitator halky\u0148 i\u0148 m\u00e4hriban myhmanydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitatorlyk","meaning":"<div><p>Agitasi\u00fda i\u015fini alyp barmaklyk, agitator bolup i\u015flemeklik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 agitatorlyk i\u015fini gowy alyp bar\u015fy barada hem g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitbrigada","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda agitasi\u00fda i\u015flerini alyp barmak \u00fc\u00e7in d\u00fcz\u00fclen brigada, agitatorlar brigadasy.<\/p><ul><li>Agitbrigada \u00f6z i\u015fine ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitgruppa","meaning":"<div><p>Agitasi\u00fda i\u015flerini alyp bar\u00fdan topar.<\/p><ul><li>Agitgruppa agitasi\u00fda i\u015flerini ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in ra\u00fdonlara ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitirlemek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda agitasi\u00fda i\u015fini alyp barmak bilen me\u015fgul bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini bir zada yrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agitirlenmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda agitasion i\u015f ge\u00e7irilmek, agitasi\u00fda alnyp barylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agitkampani\u00fda","meaning":"<div><p>Agitasion kampani\u00fda, agitasi\u00fda i\u015fini ge\u00e7irmek kampani\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"agitkollektiw","meaning":"<div><p>Agitatorlar kollektiwi.<\/p><ul><li>Agitkollektiwi\u0148 i\u015fi dogry \u00fdola go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitpo\u00fdezd","meaning":"<div><p>Agitasi\u00fda i\u015flerini alyp barmak \u00fc\u00e7in enjamla\u015fdyrylan otly.<\/p><ul><li>Agitpo\u00fdezd ki\u00e7ijik duralgalarda hem durup ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agitpunkt","meaning":"<div><p>Agitasion punkt ilat arasynda agitasi\u00fda-k\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015flerini alyp barmak bo\u00fdun\u00e7a punkt.<\/p><\/div>"},{"headword":"aglaba","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fda-da adamlary\u0148 k\u00f6p b\u00f6legi, k\u00f6p\u00fcsi, \u00fdaryndan gowragy.<\/p><ul><li>To\u00fda geljekleri\u0148 aglabasy geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sowet adamlaryny\u0148, \u00fda\u015flaryny\u0148 aglaba k\u00f6p\u00fcsi bulara pugta d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rler. <span>(Sowet T\u00fcrkmenistany gazeti)<\/span><\/li><li>Duranlary\u0148 aglabasy tany\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esasan, galapyn, k\u00f6plen\u00e7.<\/p><ul><li>Orta asyrlar d\u00f6wr\u00fcnde \u00e7agalary terbi\u00fdelemek we okatmak i\u015fi aglaba buthana elinde jemlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aglak","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe aglap \u00fd\u00f6ren, k\u00f6p agla\u00fdan.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in A\u00fdnajyk Aglak lakamyn aldy. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular we Poemalar)<\/span><\/li><li>Aglak \u00e7aga.<\/li><li>Aglak oglanjyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aglamak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6z\u00fda\u015f etmek, g\u00f6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015f d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Birinji gezek begenjinden aglady.<\/li><li>Gulman ba\u00fdy\u0148 k\u00f6rpe ogly bolsa m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrip agla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada gynanyp ze\u00fdrenmek, ahmyr \u00e7ekmek, zarynlamak.<\/p><ul><li>Halky\u0148 be\u00fdle \u00fdagda\u00fdyna \u015fahyr agla\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Men \u015fe\u00fdle hala etmi\u015f \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fm\u00e4n, sizi\u0148 g\u00fcn\u00fc\u0148ize aglanym \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fd\u00fcm. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00abAglamadyk \u00e7aga emjek \u00fdok\u00bb di\u00fdip, K\u00e4n gezek e\u015fden\u0148i bil\u00fd\u00e4rin, e\u00fd, gyz! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Senemi\u0148 S\u00f6\u00fdg\u00fcsi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aglamjyramak","meaning":"<div><p>1. Bir zada gynanyp \u00fda-da nebsi\u0148 agyryp, g\u00f6ze \u00fda\u015f a\u00fdlamak, ze\u00fdrenip \u00e7ala aglamak.<\/p><ul><li>Gyzjagaz iki elini \u00fd\u00fcz\u00fcnden a\u00fdyrman, aglamjyrap, o\u0148a ha\u00fdallyk bilen jogap ga\u00fdtardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Hatda onu\u0148 aglamjyra\u00fdan \u00fditi sesini suwa ge\u00e7ip bar\u00fdan A\u00fdna-da e\u015fitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ze\u00fdrenen bolup j\u00f6g\u00fclik etmek, \u00fdalandan aglan bolmak.<\/p><ul><li>Ol utanman, aglamjyramaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aglatmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 aglamagyna seb\u00e4p bolmak, birini aglamaga mejbur etmek, g\u00f6z\u00fda\u015f etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup aglamak, g\u00f6z\u00fda\u015f edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Sadap ba\u00fd bolsa kow\u00e7um-kow\u00e7um gel\u00fd\u00e4n a\u00fdallary\u0148 hemmesi bilen bile agla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddogyn sesleri bilen zowlady\u015fyp agla\u015fmalaryny go\u00fdup, g\u00f6z\u00fda\u015flaryny s\u00fcp\u00fcrdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ze\u00fdreni\u015fmek, derdini\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"aglomerat","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> D\u00fcrli dag jynslaryny\u0148 we minerallary\u0148 \u00fdum\u015fak haldaky \u00fc\u00fd\u015fmekleri.<\/p><\/div>"},{"headword":"agmak","meaning":"<div><p>1. Dolup \u00fda-da jo\u015fup gyrasyndan er\u0148eginden d\u00f6k\u00fclmek, kenardan a\u015fmak.<\/p><ul><li>I\u00fdul we awgust a\u00fdlarynda der\u00fda kenarlaryndan ag\u00fdar.<\/li><li>Suw \u00fdapdan agdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir m\u00f6hletden, wagtdan, mukdardan \u00f6tmek, ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00f6\u00fdleden agypdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol harmana baranda, gije \u00fdarymdan agypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Demir\u00e7i Wakulany\u0148 ejesini\u0148 \u00fda\u015fy kyrkdan agypdy. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Iki m\u00fc\u0148 go\u00fdundan-da ag\u00fdan agyr s\u00fcr\u00fcden her gije-g\u00fcndizde azyndan 150-200 go\u00fdun guzla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir tarapa gy\u015farmak, d\u00fc\u015fmek, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>\u015eol wagda \u00fdetip gelen atlylar atdan agdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. A\u015fmak, ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>S\u00fcri gum eteginden agdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agnostik","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Agnostisizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"agnostisizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Ob\u00fdektiw d\u00fcn\u00fd\u00e4 we onu\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f kanunlaryna akyl \u00fdetirmekligi\u0148 m\u00fcmkindigini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n idealistik filosofik taglymat.<\/p><ul><li>Ylym agnostisizmi \u00fdalana \u00e7ykar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agralmak","meaning":"<div><p>1. Agramy artmak, agramy k\u00f6pelmek.<\/p><\/div><div><p>2. Agraslanmak, parasatly bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddaltalyk basmak; haly, \u00fdagda\u00fdy erbetle\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00fcnbe-g\u00fcnden agral\u00fdardy \u00fd\u00fck\u00fcmiz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gabaklary biri-birine \u00fdelme\u015f\u00fd\u00e4r, kellesi agral\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdy-g\u00fcni gola\u00fdlamak, dogjak wagty \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>G\u00f6wreli a\u00fdal barha agral\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agraltmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady agyr etmek, bir zady\u0148 agramyny artdyrmak.<\/p><ul><li>Bu gatlar meni\u0148 j\u00fcbimi agrald\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 g\u00fcn\u00fcni has kynla\u015fdyrmak, erbet \u00fdagda\u00fda salmak.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle agyr durmu\u015fy hasda agraltmak n\u00e4m\u00e4 gerek. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Gopbamlary\u0148 halyn agraltdy bu dem, Agyr al\u00fdanlary\u0148 batly gollary. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fdj\u00fcni ga\u00e7yrmak, kuwwatdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agram","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 agyrlygy.<\/p><ul><li>\u00d6we\u00e7 go\u00fdunlary\u0148 agramy 50-60 kilograma \u00fdet\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kyn\u00e7ylyk, agyrlyk; ga\u00fdgy.<\/p><ul><li>B\u00fctin agram da\u00fdhany\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar \u015fe\u00fdle agramy n\u00e4hili \u00e7eksin? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 k\u00f6p b\u00f6legi, k\u00f6p\u00fcsi.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 agramy ge\u00e7ipdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agramlamak","meaning":"<div><p>Bir zady, predmeti eli\u0148e alyp, \u00e7en bilen onu\u0148 agramyny kesgitlemek, saldarlap g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agramly","meaning":"<div><p>1. Agramy k\u00f6p bolan; saldamly.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 agramly gowa\u00e7a gozalaryny\u0148 \u00fduka k\u00f6\u00fdnek \u00fcst\u00fcnden patlap degenini du\u00fdmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salyhatly, pa\u00fdhasly, parasatly, edepli.<\/p><\/div>"},{"headword":"agramlyk","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gy\u015farmazlygy \u00fc\u00e7in \u00fda-da de\u0148agramlylygy saklamak \u00fc\u00e7in asylyp go\u00fdul\u00fdan zat, \u00fd\u00fck, agyrlyk.<\/p><ul><li>Gara \u00f6\u00fde \u00e7\u00f6w\u015fi etmeli, \u00e7uwaly gumdan dolduryp, t\u00fc\u00fdn\u00fck\u00fd\u00fcpden agramlyk asyp go\u00fdmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agramlylyk","meaning":"<div><p>1. Agramy k\u00f6pl\u00fck, agyrlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Salyhatlylyk, pa\u00fdhaslylyk, parasatlylyk, edeplilik; ga\u00fdgylylyk, \u00fcnj\u00fclilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"agramma-agram","meaning":"<div><p>De\u0148e-de\u0148, de\u0148 agramly, agramyna barabar.<\/p><ul><li>Agrama-agram \u00e7al\u015fyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agrar","meaning":"<div><p>\u00dder i\u015flerine we ondan pe\u00fddalanmaklyga degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Agrar mesele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agras","meaning":"<div><p>1. S\u00e4hel\u00e7e agyr gel\u00fd\u00e4n, agyrrak bolan, agyrrak \u00e7ykan.<\/p><\/div><div><p>2. Salyhatly, edepli.<\/p><ul><li>\u00ddigitleri\u0148 uzynak we agras biri stolu\u0148 ba\u015fyndan turup, olara k\u00f6mekle\u015fdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ol adam \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015fe\u00fdle da\u00fdawlygy \u00fdaly hem agrasdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Wepany\u0148 gapdalynda pe\u00fdda bolan aga\u00e7 et agras g\u00f6wre-S\u00e4hetdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agyrlyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Onu\u0148 agras a\u00fdaklary, uly kellesi gary\u0148 \u00fcst\u00fcnde ertiri\u0148 alasarmyklygynda \u00f6\u0148k\u00fcden-de ullakan \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dduwa\u015f e\u015fidil\u00fd\u00e4n, saldamly (ses hakda).<\/p><ul><li>Gapyny\u0148 a\u0148yrsynda agras a\u00fdak sesi e\u015fidildi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>I\u015fle\u00fd\u00e4n ma\u015fynlary\u0148 agras g\u00fcww\u00fcldisi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakymsyz, tutuk.<\/p><ul><li>\u00ddaprakdan g\u00fcl ysy gelm\u00e4n, agras \u00e7ygly bir ys A\u00fdsoltany\u0148 burnuna urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agraslyk","meaning":"<div><p>1. Agyrlyk, agramlylyk.<\/p><ul><li>Gara\u0148kyny\u0148 i\u00e7inde gary\u0148 \u00f6l petdeleri agraslyk bilen ga\u00e7\u00fdardylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ol agraslyk we \u00fdadawlyk bilen uludan demini al\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salyhatlylyk, parasatlylyk, edeplilik.<\/p><ul><li>Jennet agraslyk bilen \u00fderinden turdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agregat","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> Bilelikde i\u015fle\u00fd\u00e4n birn\u00e4\u00e7e ma\u015fynlary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Buraw agregaty h\u00e4zir hereketsiz \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7yl\u015fyrymly ma\u015fyny\u0148 b\u00f6leklerini\u0148 birle\u015figi.<\/p><\/div>"},{"headword":"agressiw","meaning":"<div><p>Zorlukly, tala\u0148\u00e7ylykly, basybalyjylykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"agressiwlik","meaning":"<div><p>Basybalyjylyk, tala\u0148\u00e7ylyk etm\u00e4ge ymtylmaklyk, uru\u015f oduny tuta\u015fdyryjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"agressi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir d\u00f6wleti\u0148 territori\u00fdasyny basyp almak, gorkuzyp elgarama etmek, demokrati\u00fdany basyp \u00fdatyrmak we reaksion d\u00fczg\u00fcnleri orna\u015fdyrmak maksady bilen ba\u015fga bir d\u00f6wleti\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ozmagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"agressor","meaning":"<div><p>Basybalyjy, tala\u0148\u00e7y, uru\u015f oduny tuta\u015fdyryjy, agressi\u00fda ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"agressorlyk","meaning":"<div><p>Basybalyjylyk, tala\u0148\u00e7ylyk, agressor bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"agro...","meaning":"<div><p>Gysgaldylan go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abagronomik\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrobiolog","meaning":"<div><p>Agrobiologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrobiologik","meaning":"<div><p>Agrobiologi\u00fda degi\u015fli bolan, agrobiologi\u00fda esasla\u00fdan.<\/p><ul><li>Agrobiologik der\u0148ewler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agrobiologi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dder i\u015flerine degi\u015fli bolan umumy biologik kanunlar hakyndaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrohimi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 i\u00fdmitleni\u015fi hem-de medeni ekinleri d\u00f6k\u00fcn we himiki seri\u015fdeler arkaly goramak we \u00fdokary hasyl almak hakyndaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrolaboratori\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 hasyllygyny gazanmak \u00fc\u00e7in barlag ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n laboratori\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"agromaksimum","meaning":"<div><p>Oba hojalyk i\u015flerinde gollanmagy zerur bolan agronomik \u00e7\u00e4reler, bilimler, agronomik maksimum.<\/p><\/div>"},{"headword":"agromeliorasi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dderi suwarmak \u00fda-da batgalygy, \u015forlugy guratmak \u00fdoly bilen \u00fderi\u0148 hasyllygyny gowulandyry\u015f \u00e7\u00e4releri.<\/p><\/div>"},{"headword":"agromelioratiw","meaning":"<div><p>\u00dderi suwarmak \u00fda-da batgalygy, \u015forlugy guratmak \u00fdoly bilen \u00fderi\u0148 hasyllygyny gowulandyry\u015f i\u015fine degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrominimum","meaning":"<div><p>Oba hojalyk i\u015flerinde amala a\u015fyrylmagy h\u00f6kman bolan i\u0148 zerur agronomik \u00e7\u00e4releri\u0148 jemi, agronomik minimum.<\/p><\/div>"},{"headword":"agronom","meaning":"<div><p>Oba hojalygynda \u00fder i\u015fleri bilen me\u015fgullan\u00fdan spesialist, agronomi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 agronomlar bilen ugursyz jedelle\u015fmegi hem agronomy\u0148 g\u00f6rkezmelerini tutma\u00fdan \u00fderleri bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agronomik","meaning":"<div><p>Agronomi\u00fda degi\u015fli bolan, agronomi\u00fda esaslanan.<\/p><ul><li>Agronomik \u00e7\u00e4reler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agronomi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dder i\u015fleri we oba hojalyk hakyndaky ylym.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikisi hem agronomi\u00fdadan \u00fdokary bilim alyp \u00e7ykmagy ozal bir wagt wadala\u015fypdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7a ekeris, elimizde \u015fe\u00fdle tehnika, agronomi\u00fda bar, bizi b\u00fctin ra\u00fdon goldar-di\u00fddi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agronomlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> agronom\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Men agronomlygy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n-di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudor, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agronom\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Agronomlyk k\u00e4ri, \u015fu k\u00e4ri \u00f6wred\u00fd\u00e4n okuw ja\u00fdy.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen aga, men agronom\u00e7ylyk okuwyny gutardym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men n\u00e4 bile\u00fdin, onu\u0148 doktor\u00e7ylyk oka\u00fdanyny \u00fda-da agronom\u00e7ylyk oka\u00fdanyny, \u00fd\u00f6ne bir \u00fdokary mekdepde oka\u00fdanyny bil\u00fd\u00e4dik. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agropropaganda","meaning":"<div><p>Oba hojalygynda agronomi\u00fda bilimlerini, agrotehniki \u00e7\u00e4releri \u00fda\u00fdratmak propagandasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"agropunkt","meaning":"<div><p>Agronomi\u00fda k\u00f6megini berip dur\u00fdan we agronomi\u00fda bilimlerini propagandirle\u00fd\u00e4n punkt.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrotehnik","meaning":"<div><p>Orta bilimli oba hojalyk spesialisti, agrotehnika bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"agrotehnika","meaning":"<div><p>Oba hojalyk medeni ekinlerini ekmek, olary bejermek we \u00fdokary hasyl almak tehnikasy.<\/p><ul><li>Agrotehnika usulyn berk d\u00fczg\u00fcne sal\u00fdas. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agrotehniki","meaning":"<div><p>Oba hojalyk medeni ekinlerini ekmek, olary bejermek we \u00fdokary hasyl almak \u00e7\u00e4relerine degi\u015fli bolan, agrotehnika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne gum \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek olary goramagy\u0148 agrotehniki \u00e7\u00e4residir. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Barlagda Atany\u0148 s\u00fcren \u00fderleri agrotehniki g\u00f6rkezmelere la\u00fdyk geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agrou\u00e7astok","meaning":"<div><p>Ekin me\u00fddanyny\u0148 synag ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n a\u00fdratyn b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"agsak","meaning":"<div><p>N\u00e4hili-de bolsa, \u015fikes \u00fdetmek zererly bir a\u00fdagy ma\u00fdyp, a\u00fdagy \u015fikesli, ke\u00fdtik.<\/p><ul><li>Agsak Nili\u0148 gyzyny men tana\u00fdaryn. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Kyrk gulany\u0148 i\u00e7inde bir agsagy bildirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>S\u00fcri agsagyny gizl\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agsaklamak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4me agsap \u00fd\u00f6remek, ke\u00fdtiklemek.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki ta\u00fdaga \u00fdaplanybrak agsaklap \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015fim \u00e7alaja agsaklap, bir okuny\u0148 biderek gidenine gynanyp bar\u00fdarka, onu\u0148 \u00f6n\u00fcnden bir tow\u015fan turup ga\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agsaklyk","meaning":"<div><p>Agsagy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, agsak bolmaklyk, ke\u00fdtiklik.<\/p><ul><li>Agsaklyk o\u0148a uzak \u00fdok \u00fd\u00f6rem\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik bermedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agsamak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdaga \u015fikes \u00fdetmegi zerarly ke\u00fdtikl\u00e4p \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdykylanda \u00e7ykan a\u00fdagy birneme agsa\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Durmu\u015fda yza galmak, i\u015fde yzda s\u00fc\u00fdrenmek.<\/p><ul><li>Medeni-k\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015flerini\u0148 agsa\u00fdandygyny hem nygtap g\u00f6rkezip, berk tankyt astyna alypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agsatmak","meaning":"<div><p>1. Agsak etmek, ke\u00fdtik etmek, ke\u00fdtikletmek.<\/p><ul><li>Men \u00e7ep a\u00fdagymy agsadypdyryn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 i\u015fine zy\u00fdan etmek, p\u00e4sgel bermek, i\u015fi ga\u00fdra go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agsyl","meaning":"<div><p>\u00ddokan\u00e7ly gara mal keseli.<\/p><ul><li>Sygyrlar we g\u00f6leler agsyl bilen keselle\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agta","meaning":"<div><p>Erkeklik agzasyny\u0148 m\u00e4zleri a\u00fdrylan, bi\u00e7ilen.<\/p><ul><li>A\u015fyr agta \u00fdabysyny suwa go\u00fdberip, Artygy\u0148 halyny sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6we\u015f g\u00fcni m\u00fcnme agta, Agta g\u00f6wni \u00f6\u00e7g\u00fcn bolar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Da\u00fdaw agta \u00f6k\u00fczler \u00fder s\u00fcrmek i\u015finde pe\u00fddalanyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agtalyk","meaning":"<div><p>Erkeklik agza m\u00e4zleri a\u00fdrylanlyk, bi\u00e7ilenlik \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"agtarmak","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady tapmak \u00fc\u00e7in g\u00f6zlemek; d\u00f6w\u00fc\u015fdirmek, serme\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Agtaran-tapar di\u00fdipdirler. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ol \u015fol azajyk wagty hem halk pe\u00fddasy \u00fc\u00e7in ulanmak \u00e7\u00e4resini agtar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni a\u00e7mak \u00fc\u00e7in barlag ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Arheologlar munu\u0148 \u00fdaly gorganlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini gazyp agtardylar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Batyrga\u00fd tejrib\u00e4\u0148 \u015fowly bolsun! Agtarsa\u0148-taparsy\u0148! <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agtartmak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady g\u00f6zletmek, barlatmak.<\/p><ul><li>Eziz ony atlylary\u0148 i\u00e7inden agtartdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agtarylmak","meaning":"<div><p>Tapmak \u00fc\u00e7in barlanylmak, g\u00f6zlenilmek.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4her i\u00e7ind\u00e4ki sara\u00fdlar agtaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen, eden g\u00f6m\u00fcsg\u00e4\u0148 \u00fcsti agtarylanda, d\u00fcrli ha\u00fd\u00fdarlyga tutun\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agtary\u015f","meaning":"<div><p>Ylmy ta\u00fddan barlag, g\u00f6zleg.<\/p><ul><li>Agtary\u015f wagtynda alymlar gara da\u015fdan edilen ullakan s\u00fct\u00fcn tapdylar.<\/li><li>Agtary\u015f i\u015flerini ge\u00e7irmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agtary\u015fmak","meaning":"<div><p>Tapmak \u00fc\u00e7in barla\u015fmak, g\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agtyk","meaning":"<div><p>Oglu\u0148dan \u00fda-da gyzy\u0148dan bolan \u00e7aga.<\/p><ul><li>Me\u0148 agtygym h\u00e4zir geler. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Garry agtygyny\u0148 ma\u0148la\u00fdyndan \u00f6p\u00fcp, \u00f6\u00fd\u00fcne ugrady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agy","meaning":"<div><p>1. Bir zada gaty gynanylanda \u00fda-da gaty agyry zerarly edil\u00fd\u00e4n g\u00f6z\u00fda\u015f.<\/p><ul><li>A\u00fdallar agy bilen habar berseler-de, Halnazar onu\u0148 yzyndan \u00e7ykman, bus-bus \u00fdaly i\u00e7erini saklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>En\u00e4ni\u0148 agysy tut\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6l\u00fcm-\u00fditimde gynan\u00e7 bildirilip edil\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Olary\u0148 sazlany\u015fyp \u00e7yk\u00fdan a\u00fdylgan\u00e7 sesleri b\u00fctin obany\u0148 i\u00e7ini, onu\u0148 t\u00f6weregini agy bilen doldurdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyl","meaning":"<div><p>1. Mallary saklamak, yklatmak \u00fc\u00e7in diwar, aga\u00e7 a\u00fdlanan \u00fder.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl go\u00fdunlary\u0148 gy\u015fladyljak \u00fderlerinde 10 bassyrma we agyl guruldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Go\u00fdun agylyndan \u00fc\u00e7 sany go\u00fdun, iki sany ge\u00e7i bo\u00fdunlaryny uzatdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Agyl doly akja guzy, ertir tursam \u00fdokja guzy. <span>(Matal)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gur\u015faw, a\u00fdlaw, halka.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 da\u015fyny agyl alyp, K\u00e4te gara bulda bat\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyllamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyna a\u00fdlaw bolmak, tegelek halka bolmak.<\/p><ul><li>\u00c4pet daglar agyllap, al-asmanda abanyp dur. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyl\u00e7a","meaning":"<div><p>Go\u00fdun-ge\u00e7i \u00fdaly mallar saklan\u00fdan uly bolmadyk agyl.<\/p><ul><li>Agyl\u00e7alarynda iki sany semiz baggo\u00fdun hem g\u00e4w\u015fe\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agym","meaning":"<div><p>S\u00fcri bir ugra \u00fd\u00f6nelende g\u00f6ni gitm\u00e4n, k\u00e4 tegelenip, k\u00e4 \u00f6wr\u00fclip, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan otlap ed\u00fd\u00e4n hereketi.<\/p><ul><li>Heniz i\u0148rik garalmanka, s\u00fcrini\u0148 hem agym edip gel\u00fd\u00e4nligi m\u00e4lim boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agymtyl","meaning":"<div><p>Birneme agrak, re\u0148ki ak \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00ddegorjyk onu\u0148 agymtyl kellesini \u00e7yn \u00fd\u00fcrekden \u00fdaman g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Owadan g\u00f6k ma\u015fyn agymtyl da\u0148 \u00fcmezligini\u0148 i\u00e7ine kem-kemden si\u0148ip, g\u00f6zden \u00fditip gitdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyn","meaning":"<div><p>1. B\u00fctin de\u00fd, dur\u015funa, t\u00fckel.<\/p><ul><li>Gara\u0148ky ja\u00fdy\u0148 i\u00e7inde \u00fcsti-ba\u015fy agyn tozan, sakgal basyp giden bir adama g\u00f6z\u00fcm d\u00fc\u015fdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edil, t\u00fc\u00fds, hut.<\/p><ul><li>Ah, h\u00e4liden Amanow M\u00e4mmet di\u00fdse\u0148iz bolma\u00fdarmy? Agyn boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agynamak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k togalanmak, agdarylmak, bir tarapy\u0148dan be\u00fdleki tarapy\u0148a ga\u00fdta-ga\u00fdta \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ol agynap galan ala\u015fa bakan \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcnlerde bir g\u00fcn, aldaw\u00e7y, gu\u00fdrukman tilki agynamak \u00fc\u00e7in bir uly \u00fdola baryp, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k guma togalanypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agynatmak","meaning":"<div><p>Agynamaga ma\u00fd bermek (mal hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"agyna\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup agynamak, yzly-yzyna agynamak (mal hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"agynyk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 agynap \u00fdat\u00fdan hem \u00e7\u00f6k\u00fcp otur\u00fdan gumak \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyp-d\u00f6nmek","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k a\u00fdlanmak, dolanmak.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 o\u00fdnaklap, biri-birini kowala\u00fdan \u00fdaly bolup, bulutlar a\u015fak-\u00fdokaryk agyp-d\u00f6n\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdtg\u00e4p durmak, durnuksyz bolmak.<\/p><ul><li>Je\u0148\u0148eli\u0148 agyp-d\u00f6n\u00fcp duran tutuk \u015faggyldysy bu gyzy gutla\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyr","meaning":"<div><p>1. Agramy k\u00f6p bolan, \u00fde\u0148il bolmadyk.<\/p><ul><li>Agyr gozalar \u00f6z saldamyna du\u00fdlar-du\u00fdulmaz yran\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Traktor agyr, \u00fderinden gozgap bolanok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kynlyk bilen a\u015fala a\u015fyryl\u00fdan, kyn, k\u00f6p z\u00e4hmet we g\u00fcn\u00e7 talap ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Programma bi\u00e7ak agyr bolup \u00e7ykdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddazmak gaty agyr boldy bu haty, Ba\u015flajak bolamda \u00fda\u00fddandym gaty. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddakymsyz, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Gara\u0148kyrap bar\u00fdan agyr howada howlyny\u0148 i\u00e7i onu\u0148 \u00fdagty g\u00f6zlerine dar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddaman, azaply, ejirli, ga\u00fdgyly, \u00e7ykgynsyz.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fow agyr \u00fdagda\u00fdda galdy. Kimler agyr g\u00fcnlerini biri-birleri bilen pa\u00fdla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Krylowy\u0148 \u00e7agalygy agyr \u00fdagda\u00fdda ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u00fd, g\u00fcnd\u00fcr-d\u00e4, ba\u00fd aga! Agyr hem bolsa ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(G. Muhtarow, G. Seitli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. San ta\u00fddan k\u00f6p bolan, k\u00f6p, uly.<\/p><ul><li>Agyr go\u015fun Tejene bakan s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Agyr zy\u00fdan \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Gorkuly, howply.<\/p><ul><li>\u00ddazyjy on \u00fdylyny agyr kesel zerarly \u00fdatyp ge\u00e7irdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. K\u00f6p, gereginden artyk.<\/p><ul><li>Agyr salgyt.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Berk, gaty, rehimsiz.<\/p><ul><li>H\u00f6k\u00fcmden \u00fd\u00fcz d\u00f6nderen adam agyr jeza du\u00e7ar boljakdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyr-agyr","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n agramly, saldamly, uly.<\/p><ul><li>Sallan\u015fyp dur agyr-agyr ho\u015falar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kynlyk bilen, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Sallan\u00e7akdaky b\u00e4bejik tiz-tizden agyr-agyr dem al\u00fdar. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>Garry bolsa agyr-agyr dem alyp, na\u00fdynjar g\u00f6rn\u00fc\u015fde, \u00e7ala hu\u015funda. <span>(D. Ba\u00fdmyradow, S\u00f6\u00fdgi we Mekirlik)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyrak","meaning":"<div><p>Awu\u015fap duran, syzla\u015fyp duran, ynjalyk berme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Agyrak \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyramak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> agyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wn\u00fc\u0148 galmak, g\u00f6wn\u00fc\u0148e degilmek, n\u00e4gile bolmak.<\/p><ul><li>Birinden g\u00f6wn\u00fc\u0148 agyrsa erbet eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyratmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> agyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyrla\u00e7","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk bilen, larsyldyly; saldamly.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyrla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Agramy artyp ba\u015flamak, agramy k\u00f6pelip ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kynla\u015fmak, erbetle\u015fmek, \u00e7yl\u015fyrymla\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Galany\u0148 \u00fdagda\u00fdy durduk\u00e7a agyrla\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>1941-nji \u00fdyly\u0148 sent\u00fdabryny\u0148 ahyrlarynda frontda \u00fdagda\u00fd agyrla\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyrlyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> agram 1,2.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gereginden artyklyk, k\u00f6pl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyrmak","meaning":"<div><p>Agyry du\u00fdmak, agyry syzmak.<\/p><ul><li>Eje, meni\u0148 kell\u00e4m agyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gaty ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdanlary agyryp, iki \u00fdana agdaryl\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyrtmak","meaning":"<div><p>1. Agyry du\u00fdulmagyna seb\u00e4p bolmak, agyry syzdyrmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdykylyp a\u00fdagyny agyrdypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne degmek, birini ynjatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyry","meaning":"<div><p>Bir zat barasynda, ugrunda edil\u00fd\u00e4n alada.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyryly","meaning":"<div><p>Agyrysy bar bolan, yzaly, awuly.<\/p><ul><li>\u00dda sen \u00fdady\u0148dan \u00e7ykardy\u0148my, ki\u00e7i oglu\u0148 \u015fu \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inde ajy t\u00fcsseden \u00fda\u0148a g\u00f6zlerini\u0148 agyryly bolanyny-di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Agyryly di\u015fler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyrysyz","meaning":"<div><p>Agrysy bolmadyk, agyry du\u00fdulma\u00fdan, yzasyz, awusyz.<\/p><ul><li>Agyrysyz \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyz","meaning":"<div><p>1. A\u015faky we \u00fdokary \u00e4\u0148 aralygyndaky dil, di\u015f \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n bo\u015fluk.<\/p><ul><li>Agzymda \u00fdekeje di\u015f galmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki dodagy\u0148 uzynlyk aralygy we g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Arman, ol gyzy\u0148 agzy ullakan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Girelge, bir zady\u0148 gapysy.<\/p><ul><li>Medeni dyn\u00e7 se\u00fdil bagyny\u0148 agzy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gap-ga\u00e7lary\u0148 i\u00e7ine zat gu\u00fdul\u00fdan \u00fderi, bokurdak.<\/p><ul><li>\u00c7uwaly\u0148 agzyny bogmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Biz se\u00fdil bagyny\u0148 agzynda du\u015fu\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzbogy","meaning":"<div><p>Halta, ganar, \u00e7uwal we \u015f. m. agzyny bogmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan bag, \u00fd\u00fcp, da\u0148y.<\/p><ul><li>Haltany\u0148 agyzbogusy nirede?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzdan-agza","meaning":"<div><p>Agyzdan-agza \u00fda\u00fdramak (ge\u00e7mek) -dilden-dile ge\u00e7mek, il arasyna \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Magtymguly agyzdan-agza ge\u00e7ip gel\u00fd\u00e4n halk d\u00f6redijiligine uly \u00fcns beripdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzgapak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 agzyny \u00fdapmak \u00fc\u00e7in gapak \u00fda-da enjam, agyz\u00fdapy.<\/p><ul><li>Radiatordan uly g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen bug \u00e7ykyp, agyzgapagyny-da zy\u0148dy, ta\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzlandyrmak","meaning":"<div><p>1. Adam \u00fda-da ha\u00fdwan \u00e7agasyna ilkinji gezek i\u00fdmitlenmegi \u00f6wretmek.<\/p><ul><li>Mahlasy, \u00e7opanlar guzyny agyzlandyr\u00fdan\u00e7alar, k\u00f6p z\u00e4hmet \u00e7ekmeli bol\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine batyrlygy, \u00fditiligi \u00f6wretmek; ugra, \u00fdola salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyzlanmak","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmitlenmegi \u00f6wrenmek.<\/p><ul><li>Guzujyk agyzlanyp ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Batyrga\u00fd bolmak, pert-pert g\u00fcrl\u00e4p ba\u015flamak; ugra-\u00fdola d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyzla\u015fmak","meaning":"<div><p>Di\u00fdlene ga\u00fdtargy berip durmak, a\u00fddylana jogap ga\u00fdtaryp s\u00f6g\u00fc\u015fmek, sene-mene edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Agyzla\u015fyp oturma-da, bes et!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzly","meaning":"<div><p>1. Agy bar bolan.<\/p><ul><li>Agyzly \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z t\u00e4sirini ba\u015fgalara \u00fdetirip bil\u00fd\u00e4n, s\u00f6zi di\u0148len\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Agyzly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzma-agyz","meaning":"<div><p>Jikme-jik, zat go\u00fdman, baryny, hemmesini.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fim Serdary\u0148 hut \u00f6z\u00fcni g\u00f6r\u00fcp, o\u0148a seni\u0148 beren g\u00f6rkezmeleri\u0148i agyzma-agyz a\u00fdtdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzsyz","meaning":"<div><p>1. Agzy bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Geplemezek, g\u00fcrlemezek.<\/p><ul><li>Erkanalyk, erkim berip edimden, Dil, agyzsyz galma\u00fdyn men lal \u00fdaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzzyryk","meaning":"<div><p>Aty\u0148 agzyna salyn\u00fdan, u\u00fdanyna berkidil\u00fd\u00e4n halkaly demir.<\/p><ul><li>Galdaw ata-polat agyzzyryk! <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ala\u015fa \u00fde\u0148sesini t\u00fc\u0148\u0148erdip, agyzzyrygyny \u00e7e\u00fdnedi. Jigitler atlaryny\u0148 agyzzyryklaryny \u00fdazdyryp, \u00fdazdan galan sonar samana go\u00fdberdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agyzzyryklamak","meaning":"<div><p>1. Agyzzyryk ge\u00fddirmek, agyzzyryk salmak.<\/p><ul><li>Aty agyzzyryklamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirmek, di\u00fdeni\u0148i etdirmek, \u00fdal\u0148y\u015f i\u015f ed\u00fd\u00e4ny \u00fdola getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyzzyryklanmak","meaning":"<div><p>1. Agyzzyryk ge\u00fddirilmek, agyzzyryk salynmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilmek, ga\u00fdtawul berilmek, di\u00fdeni\u0148 etdirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyzzyryklatmak","meaning":"<div><p>1. Agyzzyryk ge\u00fddirtmek, agyzzyryk saldyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirmek, di\u00fdeni\u0148i etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyzzyrykly","meaning":"<div><p>1. Agyzzyryk salnan, agyzzyrygy bar bolan. Agyzzyrykly u\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilen, tabyn edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"agyz\u00fdapy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> agyzgapak.<\/p><ul><li>Sy\u00fdahat\u00e7y hele\u00fd peji\u0148 agyzgapysyny \u00fduwa\u015fja s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, \u00f6z ogly Wakulany\u0148 \u00f6\u00fde myhman \u00e7agyrandygyna \u00fda-da \u00e7agyrmandygyna garady. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agza","meaning":"<div><p>1. Bir guramany\u0148, topary\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zlemde belli soraga jogap bolup, \u00f6zara baglany\u015fyp gel\u00fd\u00e4n s\u00f6zler (e\u00fde, habar, a\u00fdykla\u00fdjylar).<\/p><ul><li>S\u00f6zlem agzalary iki topara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Beden organlary, syna.<\/p><ul><li>Onu\u0148 on iki agzasyny\u0148 bary birden gow\u015fady. Onu\u0148 bir gysym torpagyny men \u00f6z g\u00f6wr\u00e4mi\u0148 bir agzasyna de\u0148e\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzala","meaning":"<div><p>Agzybir d\u00e4l, ylala\u015fyksyz, o\u0148\u015fuksyz.<\/p><ul><li>Agzybire ta\u0148ry bi\u00fdr, agzalany ga\u0148ry bi\u00fdr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzalalyk","meaning":"<div><p>Agzybir d\u00e4llik, ylala\u015fyksyzlyk, o\u0148\u015fuksyzlyk.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fululary\u0148 k\u00e4birlerini\u0148 agzalalykdan heder edip, ikirji\u0148lemegine garaman, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup Halnazardan d\u00e4ne dilem\u00e4ge m\u00fcwessa go\u00fddular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Agzalalyk d\u00f6redijilikli i\u015fe p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzala\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> agzalalyk.<\/p><\/div><div><p>2. Agzala\u00e7ylyk bolmazlygy \u00fc\u00e7in.<\/p><\/div>"},{"headword":"agzalmak","meaning":"<div><p>Bir zat barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 edilmek, a\u00fddylmak, \u00fdatlanmak.<\/p><ul><li>\u00ddigrenji \u00fdagy bilen \u00fdara\u015fyk s\u00f6z\u00fcni\u0148 agzalmagyny\u0148 \u00f6zi hem utan\u00e7. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ag\u015famky \u00fdygnakda k\u00e4bir kem\u00e7ilikler hakda hem agzaldy we olary tiz wagtda \u00fdok etmeklik \u00fc\u00e7in, degi\u015fli karar kabul edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzamak","meaning":"<div><p>Bir zat barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, a\u00fdtmak, \u00fdatlamak.<\/p><ul><li>Nikola\u00fdy agzanoklarmy -- di\u00fdip, ene \u00fduwa\u015flyk bilen sorady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Mundan bir \u00fdyl \u00f6\u0148kisi bolsa agzajak hem d\u00e4l. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol gozgala\u0148dan \u015fowsuz ga\u00fddanyny agzanda, sesini\u0148 ysgyny ga\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurt agzasa\u0148, gurt geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzybir","meaning":"<div><p>Dostlukly, ylala\u015fykly, o\u0148\u015fukly, bir maksatly.<\/p><ul><li>Olar \u00f6r\u00e4n agzybir \u00fda\u015fa\u00fdan ekenler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Agzybire ta\u0148ry bir, agzalany ga\u0148ry bir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzybirlik","meaning":"<div><p>Dostluk, ylala\u015fyklylyk, o\u0148\u015fuklylyk, bir maksatlylyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikiside agzybirlikde z\u00e4hmet \u00e7ekdiler.<\/li><li>Agzybirlik hemme zatdan g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdir.<\/li><li>S\u00f6we\u015fde basylmaz, g\u00f6re\u015fje\u0148 \u00fda\u015flar, Agzybirlik bilen jemlen\u00fd\u00e4r g\u00fc\u00fd\u00e7ler. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzysary","meaning":"<div><p>K\u00e4millik \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik, pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in heniz \u00fda\u015f we tejribesiz.<\/p><ul><li>G\u00f6ren agzysaryny\u0148 s\u00f6z\u00fcne gitse\u0148, ahyrda gazanjagy\u0148 \u015fu bolar.<\/li><li>Seni\u0148 \u00fdaly agzysary oglany\u0148 elinden \u015fol gyzy alyp bilmesem, men hem ussa adymy ta\u015flaryn. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"agzysarylyk","meaning":"<div><p>K\u00e4millik \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik, pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in heniz \u00fdeti\u015fen d\u00e4llik, tejribesizlik.<\/p><ul><li>Sen \u015fu \u00fda\u015fda hem agzysarylyk ed\u00fd\u00e4rsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ag\u015fam","meaning":"<div><p>1. G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fda\u015fan \u00e7agy, sutkany\u0148 g\u00fcndiz gutaranso\u0148 gije bilen aralygyndaky wagt.<\/p><ul><li>Nabat eje, ag\u015fam d\u00fc\u015fen badyna garaja \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 iki ta\u00fd gabsasyny-da a\u00fdryp go\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u015eatlygyny pa\u00fdla\u015fmak \u00fc\u00e7in \u015fol ag\u015fam direktory\u0148 \u00fdanyna gelip giden adamy\u0148 hetdi-hasaby \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Orta bilimi bolsa men ge\u00e7en \u00fdyl aldym. G\u00fcndiz i\u015fl\u00e4p, ag\u015fam okadym. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol wagtda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00fdygnany\u015fygy.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdat ag\u015famy. Tans ag\u015famy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ag\u015famara","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fda\u015fan wagty, ag\u015fam d\u00fc\u015fen wagty.<\/p><ul><li>Penjir\u00e4\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde oturyp bir g\u00fcn, \u00fc\u00e7 gyz ag\u015famara ed\u00fd\u00e4rdi g\u00fcrr\u00fc\u0148. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Ol i\u015fi bolmasa-da, ag\u015famaralar \u00fduwa\u015f sykylyk atyp, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ge\u00e7m\u00e4ni \u00e7ykardy. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ag\u015famara sygyrlar s\u00fcr\u00fcden gel\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ag\u015famlyk","meaning":"<div><p>1. Ag\u015fam, i\u0148rik garalandan so\u0148.<\/p><ul><li>Siz ekskursi\u00fdadan ag\u015famlyk geldi\u0148izmi?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ag\u015fam nahary.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilen ag\u015famlyk edinm\u00e4ge galandygyny a\u00fdtdy. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Ag\u015famlyk nahary \u015fonu\u0148 i\u00e7indedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ah","meaning":"<div><p>Ahmyr, nala.<\/p><\/div>"},{"headword":"ah-a","meaning":"<div><p>Dabaraly, \u015fatlykly intonasi\u00fda bilen \u00fd\u00fcz tutulanda ulanyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Ah-a \u015fe\u00fd di\u00fdse\u0148iz-le! <span>(A. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ah-wah","meaning":"<div><p>\u00ddadamaklygy, armaklygy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck, hykgy-\u00e7okgy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahaw","meaning":"<div><p>Birine \u00fd\u00fcz tutulanda ulanyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Ahaw, k\u00e4rde\u015f! Hany a\u015fak d\u00fc\u015fsene! -- di\u00fdip, sag elini galgatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahbetin","meaning":"<div><p>S\u00f6zlemde \u00f6z pikiri\u0148i tassyklamak we g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u0148yrsyna \u00e7ykaly\u0148, onu\u0148 ahyry bardyr ahbetin! -d\u00fcn\u00fd\u00e4de hemme zady\u0148 ahyry bardyr! <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahlak","meaning":"<div><p>Moral, wy\u017edan, du\u00fdgy, edep-tertip.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly ahlagy bozuk adam terbi\u00fde\u00e7ilik i\u015fini alyp bararmy? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahlaksyz","meaning":"<div><p>Wy\u017edansyz, edepsiz, bitertip.<\/p><ul><li>Ol hem ahlaksyz adam d\u00e4l ahyry!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahlaksyzlyk","meaning":"<div><p>Wy\u017edansyzlyk, edepsizlik, tertipsizlik.<\/p><ul><li>Ahlaksyzlyk etmek gowy d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahlaky","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 i\u00e7ki, ruhy durmu\u015fyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ahlakly terbi\u00fde.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahlamak","meaning":"<div><p>Ah \u00e7ekmek, nala \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahmal","meaning":"<div><p>M\u00fcmkin, bolsa bolar.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahmallyk","meaning":"<div><p>Bolmagy m\u00fcmkinlik, bolup biljeklik, ojallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahmyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arman.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahmyrly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> armanly.<\/p><ul><li>Ahmyrly \u00f6l\u00fcmi\u0148 kime geregi bar? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Indi, halypa, du\u00fdmadym, ahmyrly boldum di\u00fdme, najady\u0148y g\u00f6r\u00fcber! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahun","meaning":"<div><p>Uly molla, dini ugurdan okap, belli bir bilim derejesini alan dini adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahwal","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fd, hal, bolu\u015f, ke\u00fdp.<\/p><ul><li>Ine, ahwal \u015fe\u00fdle, \u00fdolda\u015flar! <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ahwallar ni\u00e7ik? Ahwaly\u0148 gowumy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahwalat","meaning":"<div><p>Ahwal, hadysa, waka.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcndirip bolmajak ge\u0148 wakalar, ahwalatlar, k\u00e4te ertekiler a\u00fddyl\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahy-nala","meaning":"<div><p>Dady-per\u00fdat, ze\u00fdren\u00e7, ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fadyp gowgaly ahy-nalada, Mekanmyz bolupdy Hatap galada. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyr","meaning":"<div><p>Mallary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ot, tirt we \u015f. m. d\u00f6kmek \u00fc\u00e7in la\u00fddan edilen ki\u00e7ijik a\u00fdman\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"ahyret","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Ky\u00fdamat, ol d\u00fcn\u00fd\u00e4.<\/p><ul><li>Ahyretde hemra bolsun imany\u0148, Jan jesetden jyda d\u00fc\u015fen g\u00fcnlerim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyrky","meaning":"<div><p>So\u0148ky, yzky, i\u0148 so\u0148ky.<\/p><ul><li>Ahyrky sapagymyz sagat \u00fc\u00e7\u00fc\u0148 \u00fdarynda gutar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyrso\u0148y","meaning":"<div><p>I\u0148 so\u0148y, i\u0148 ahyry.<\/p><ul><li>Ahyrso\u0148y dawa hemi\u015feki bol\u015fy \u00fdaly gutardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyryn","meaning":"<div><p>T\u00e4sirliligi g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ownuk s\u00f6z.<\/p><ul><li>Men jedelle\u015fmedim ahyryn. Dogry ahyryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyrzaman","meaning":"<div><p>K\u00f6ne d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 so\u0148y, ahyry.<\/p><ul><li>Gitler \u00fc\u00e7in geldi \u00e7yn ahyrzaman, It \u00fdatagna d\u00f6n\u00fcp barmaz sag-aman. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>T\u00e4 ky\u00fdamat ahyrzaman bol\u00fdan\u00e7a ady\u0148 \u00fditmesin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ahyzar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ahy-nala, dady-per\u00fdat, ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>Ahyzar e\u00fdleme geler G\u00f6rogly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajal","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00fcm pursaty, \u00f6l\u00fcm.<\/p><ul><li>So\u00fdsana \u015fol horazy! \u00d6z ajalyny \u00f6zi dile\u00fd\u00e4r. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ajaly \u00fdeten tilki hinine bakyp \u00fc\u00fdrer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajally","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00fcm howply, \u00f6l\u00fcmli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajalsyz","meaning":"<div><p>Ajaly \u00fdetmedik, wagtyndan \u00f6\u0148, biwagt \u00f6len.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajamak","meaning":"<div><p>Tagamy tur\u015famak, ynjap ajy bolmak.<\/p><ul><li>Yzgary\u0148 ysy bilen ajan \u00fcz\u00fcm suwuny\u0148 ysy gaty\u015fyp a\u0148ka\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hamyr ajapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> aja\u00fdyp.<\/p><ul><li>Ne ajap pikir bu s\u00e4her \u00e7agynda, Gezim ed\u00fd\u00e4n \u00fdaly se\u00fdil bagynda, Be\u00fdik \u015f\u00f6hrat alan ajap nag\u015fy\u0148 bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajaplyk","meaning":"<div><p>Aja\u00fdyplyk, gowulyk, o\u0148atlyk, owadanlyk, gyzyklylyk, \u00fc\u00fdtge\u015fiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajarlar","meaning":"<div><p>Ajarystany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajatmak","meaning":"<div><p>1. Tagamyny ajy hala \u00f6w\u00fcrmek, ajamagyna seb\u00e4p bolmak, ajy etmek.<\/p><ul><li>Hy\u00fdar agzymy ajatdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tur\u015fatmak, \u00f6t\u00fc\u015fdirip tur\u015fy etmek.<\/p><ul><li>I\u015fime \u00fdeti\u015fip bilm\u00e4n, hamyrymy ajadypdyryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aja\u00fdyp","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n gowy, o\u0148at, juda \u00fdag\u015fy.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4sin galdyryjy, ha\u00fdran galdyryjy, g\u00f6rmege\u00fd, g\u00f6zel, ajap.<\/p><ul><li>Adamzat aja\u00fdyp zatlar d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Halk Magtymgulyny\u0148 bu aja\u00fdyp setirlerini \u00f6z atalar s\u00f6zi bilen de\u0148 hatarda ulan\u00fdar we s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aja\u00fdyplyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n gowulyk, juda \u00fdag\u015fylyk, o\u0148atlyk.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4sinlik, ha\u00fdran galyjylyk, \u00f6r\u00e4n owadanlyk, g\u00f6zellik, ajaplyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajy","meaning":"<div><p>1. \u00dditi we \u00fdakymsyz t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n tagam, s\u00fc\u00fdji bolmadyk, s\u00fc\u00fdji d\u00e4l.<\/p><ul><li>I\u015fden so\u0148ky ajy \u00e7a\u00fd, Jana ber\u00fd\u00e4rdi \u015fypa. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Ajy hy\u00fdar. Ajy bur\u00e7. Ajysy bolmadygy\u0148 s\u00fc\u00fdj\u00fcsi bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyr, erbet, kyn.<\/p><ul><li>Ajy bir durmu\u015fda g\u00f6z\u00fda\u015fyn se\u00e7di, Garyby\u0148 g\u00f6rjegni g\u00f6r eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajybalgaz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddakymlyja ysly i\u00fdil\u00fd\u00e4n ot.<\/p><ul><li>Ajybalgaz \u00e7ykdy, tebipleri\u0148 goly baglandy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajybu\u00fdan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Iri baldakly, ownuk \u00fdaprakly, ajy tagamly, mal i\u00fdme\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajyd\u00e4ne","meaning":"<div><p>Ma\u0148zy ajy bolan.<\/p><ul><li>Ajyd\u00e4ne erik. Ajyd\u00e4ne \u015f\u00e4nik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajykdyrmak","meaning":"<div><p>Birini a\u00e7 go\u00fdmak; i\u00fdmek islegini d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany ajykdyrmak. Mallary ot berm\u00e4n ajykdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajykmak","meaning":"<div><p>A\u00e7 galmak, a\u00e7lygy\u0148y syzmak, i\u00fdesi\u0148 gelmek, a\u00e7 bolmak.<\/p><ul><li>\u015eagal bir g\u00fcn ajykdy, Awu\u0148 g\u00f6zlegne \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ajyksa\u0148, \u00e7opan \u00fdanyna; suwsasa\u0148, da\u00fdhan \u00fdanyna bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajymtyk","meaning":"<div><p>Biraz ajan, birneme ajy bolan, ajy tagamy du\u00fdul\u00fdan.<\/p><ul><li>K\u00e4selere gu\u00fdlan ajymtyk g\u00f6k \u00e7a\u00fdlar bugar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ajytepe","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddasy \u00fdaprakly i\u00fdil\u00fd\u00e4n ajymtyk ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"ajytmak","meaning":"<div><p>Tur\u015futmak (\u00fd\u00fcz hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"aj\u00f6ze","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zat i\u00fdm\u00e4n, gaty ajygyp.<\/p><ul><li>Aj\u00f6ze derman i\u00e7mek. Aj\u00f6ze \u00e7ilim \u00e7ekmeli d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Balyk tutul\u00fdan uly tor.<\/p><ul><li>De\u0148izde ak gurduk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akaba","meaning":"<div><p>Kesilm\u00e4n akyp duran, mydama akyp duran, akar; suwu\u0148 ak\u00fdan ugry, suw akyp emele gelen \u00fdap, jar.<\/p><ul><li>Akabadaky garlar agras \u00fdazylyp \u00fdatyrdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tejeni\u0148 suwy indi akaba boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akademik","meaning":"<div><p>1. Akademi\u00fdany\u0148 \u00e7leni.<\/p><ul><li>Akademigi\u0148 beren maslahatlary Ba\u00fdramowy\u0148 ylmy i\u015flerini\u0148 da\u00fdan\u00fdan materiallaryny gi\u0148eltdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Akademi\u00fda kursuny gutaran adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"akademiki","meaning":"<div><p>1. Akademi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Okuwa degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Akademiki \u00fdyl. Akademiki sagat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Resmile\u015fen kadalary, d\u00fczg\u00fcnleri sakla\u00fdan.<\/p><ul><li>Akademiki surat\u00e7ylyk sungaty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akademizm","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ylmy i\u015flerde praktikadan \u00fcz\u0148e bolan teoretiki akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"akademi\u00fda","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary ylmy \u00fda-da \u00e7eper\u00e7ilik edara.<\/p><ul><li>\u00ddazly indi bir \u00fdyldan b\u00e4ri akademi\u00fdada i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>TSSR Ylymlar akademi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir \u00fdokary okuw ja\u00fdlaryny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Harby-medisina akademi\u00fdasy. Medisina ylmlaryny\u0148 akademi\u00fdasy. Pedagogik ylymlary\u0148 akademi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akan-d\u00f6k\u00e4n","meaning":"<div><p>Bulam-bujar, \u00e7alam-\u00e7a\u015f, tertipsiz, bula\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7ini akan-d\u00f6k\u00e4n edip, tapan depder-kitaplaryny alyp, \u00fde\u0148sesini t\u00fc\u0148\u0148erdip, mekdebine gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akan-d\u00f6k\u00e4nlik","meaning":"<div><p>1. Bol-telkilik, juda k\u00f6pl\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. Bulam-bujarlyk, tertipsizlik, \u00e7alam-\u00e7a\u015flyk, dyr-pytra\u0148lyk.<\/p><ul><li>Ussany\u0148 d\u00fckanynda \u015fe\u00fdle akan-d\u00f6k\u00e4nligi\u0148 arasynda adamlar \u00f6zlerine \u00fder tap\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akar","meaning":"<div><p>Dynuwsyz akyp \u00fdatan, ak\u00fdan \u00fdap, suw, akada.<\/p><ul><li>Bu ikisi tirke\u015fip bar\u00fdarkalar, \u00f6\u0148lerinden i\u00e7i akar suwly bir gi\u0148 \u00fdap \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Akar akar jar bilen, Alma bilen, nar bilen, Ni\u00e7ik \u00f6m\u00fcr s\u00fcre\u00fdin, Bir aksakgal \u00e4r bilen. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><li>Biz \u015fu g\u00fcn akara suwa d\u00fc\u015fm\u00e4ge gitjek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akarba\u015f","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00dd\u00fcze, el-a\u00fdaga \u00e7yk\u00fdan suwly ba\u015f.<\/p><ul><li>Artyk \u00f6z \u00fdanyndan: -- Ol belki hem, akarba\u015fdyr, wagty bilen bitmez -- di\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownujak \u00fdaprakly, salkym-salkym ak g\u00fclli aga\u00e7.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcrde hurma palmalaryny\u0148 we akasi\u00fdalary\u0148 toka\u00fdlary bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Akasi\u00fda agajy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akbalyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kellesi togalak, eti gyl\u00e7yksyz, te\u0148\u0148eli \u00fdasy balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"akba\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ma\u00fddajyk g\u00fclli, gowa\u00e7a bo\u00fdly, \u00fdala\u0148y odun h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u015eemal degen akba\u015f tozgasy \u00fdaly tozady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akdyrma","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 bukawa, tah\u00fda dakyn\u00fdan \u015felpeli \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Nepis \u00fdasalan akdyrma.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akdyrmak","meaning":"<div><p>1. Suwy bir ugra g\u00f6n\u00fckdirmek, suwy bir \u00fdere go\u00fdbermek, sowmak.<\/p><ul><li>Suwy g\u00f6k ekine akdyrdylar. Oraz, suwy indi pomidora akdyr!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady suwu\u0148 \u00fd\u00fczi bilen gidermek.<\/p><ul><li>\u00ddaglygymy suwa akdyrdym. Kesilen p\u00fcrsleri suwu\u0148 \u00fd\u00fczi bilen akdyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015f d\u00f6kd\u00fcrmek, g\u00f6z\u00fda\u015f etdirmek.<\/p><ul><li>Hojam, Halnazar bilen g\u00f6re\u015fenden so\u0148, g\u00f6zlerinden \u00fda\u015f akdyryp g\u00fcl\u00fd\u00e4n P\u00f6kgi wala alaja g\u00f6zlerini agdaryp seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akga\u00fdma","meaning":"<div><p>Ak \u00fd\u00fcpek bilen tah\u00fda we \u015f. m. ga\u00fdal\u00fdan ke\u015fde.<\/p><ul><li>Akga\u00fdma tah\u00fdany\u0148 \u00fcst\u00fcnden papak ge\u00fd\u00fd\u00e4n Nurydy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akgyn","meaning":"<div><p>Der\u00fdany\u0148, \u00fdaby\u0148 we \u015f. m. aky\u015f ugry, ak\u00fdan \u00fdoly, tarapy.<\/p><ul><li>G\u00e4mini akgyna a\u00fdlap, k\u00fcreksiz hereket edip ugradyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akgyr","meaning":"<div><p>Gaty ak\u00fdan, \u00e7alt ak\u00fdan (suw hakda).<\/p><ul><li>Akgyr suw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akg\u00f6w\u00fcnli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ak\u00fd\u00fcrekli.<\/p><\/div>"},{"headword":"akg\u00f6w\u00fcnlilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ak\u00fd\u00fcreklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"akjarmak","meaning":"<div><p>1. Ak bolup g\u00f6r\u00fcnmek, agaryp g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gara gazany\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki patrak \u00fdaly, irim\u00e7ik endigan di\u015fleri akjaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wepa P\u00fdotry\u0148 T\u00fcrkmeni s\u00f6zlerine \u00fdylgyrdy, \u015fonda onu\u0148 ak sadap \u00fdaly di\u015fleri akjardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Re\u0148ki solmak, agarmak.<\/p><ul><li>Bu kost\u00fdumy\u0148 re\u0148ki gidip akjarypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akjartmak","meaning":"<div><p>Re\u0148kini \u00f6\u00e7\u00fck etmek, g\u00fcne agartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"akjyk","meaning":"<div><p>Dury ak d\u00e4l, agymtyl, akjymak, agrak (re\u0148k hakda).<\/p><ul><li>Gyzy\u0148 akjyk alkymy Begenji gozgala\u0148a saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu mata akjyk g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akjymak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> akjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"akkompanement","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> A\u00fddyma sazandarlyk edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"akkord","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e saz he\u0148ini\u0148 sazla\u015fyp \u00e7ykmagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"akkordeon","meaning":"<div><p>Sag el bilen basyp \u00e7almak \u00fc\u00e7in fortep\u00fdano klawi\u015fli ba\u00fdany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"akkreditiw","meaning":"<div><p>Amanat kassa tarapyndan be\u00fdleki bir amanat kassadan almak \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><ul><li>Pulumy akkeritiwe berdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akkumul\u00fdator","meaning":"<div><p>Elektrik g\u00fc\u00fdj\u00fcni, energi\u00fdany toplap, \u015fahyny we \u015f. m. herekete getirmek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n pribor.<\/p><ul><li>Ol ma\u015fyny\u0148 akkumul\u00fdatoryndn ba\u015fga \u00e4hli b\u00f6leklerini \u00fdasady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Akkumul\u00fdator za\u00fdalanan hem olsa bilemok, ma\u015fyn ot alanok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aklamak","meaning":"<div><p>1. Re\u0148kini ak etmek, ak re\u0148k bermek, ak re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlary\u0148 da\u015fyny aklamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jena\u00fdatk\u00e4r, g\u00fcn\u00e4k\u00e4r adamy\u0148, sud prosesinde degi\u015fli deliller bilen g\u00fcn\u00e4sizdigini subut etmek, mamla etmek.<\/p><ul><li>Ony sudda akladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny delillendirmek, faktlar, deliller \u00fcsti bilen mamla etmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00fde\u0148 berm\u00e4n, \u00ddellini aklady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Belki, \u00f6z\u00fc\u0148izi aklamak \u00fc\u00e7in deliller tapyp go\u00fdansy\u0148yz. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni aklamak \u00fc\u00e7in onlar\u00e7a deliller getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Pagtany\u0148 di\u0148e a\u00e7ylanyny \u00fdygmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aklanmak","meaning":"<div><p>1. Agardylmak, ak re\u0148k berilmek.<\/p><ul><li>\u015eolary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcsi \u00e7ig kerpi\u00e7den salnan, aga\u00e7 polly, i\u00e7i-da\u015fy aklanan ja\u00fddy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00e4siz edilmek, jena\u00fdatk\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekilmekden azat bolmak.<\/p><ul><li>Sudda ol aklandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Delillendirilmek, mamla edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"aklatmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady ak etdirmek, ak re\u0148k berdirmek.<\/p><ul><li>Tam aklatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sud prosesinde aklaw\u00e7a deliller esasynda g\u00fcn\u00e4sizdigini subut etdirmek.<\/p><ul><li>Aklaw\u00e7a aklatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pagtany\u0148 di\u0148e a\u00e7ylanny \u00fdygdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aklaw\u00e7y","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Jena\u00fdat i\u015f eden adamy\u0148 sud prosesinde i\u015fini aklamaklygy bo\u00fdun al\u00fdan \u00fdurist.<\/p><ul><li>Ol \u00f6kde aklaw\u00e7ylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akla\u0148","meaning":"<div><p>Selinden ba\u015fga zat g\u00f6germe\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4ge depesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"akla\u0148lyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p sanly akla\u0148dan ybarat bolan \u00e7\u00e4ge depeleri.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6r\u00fc\u0148, tizr\u00e4k \u015fu akla\u0148lyk bilen oba baraly\u0148, birden \u00fdagy\u015f \u00fdaga\u00fdmasyn!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aklyk","meaning":"<div><p>1. Ak re\u0148klilik, ak re\u0148kde bolmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Syrkawa tebip\u00e7ilik edeni \u00fc\u00e7in, tebibe beril\u00fd\u00e4n sylag.<\/p><ul><li>I\u015fanlara aklyk ber\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akmak","meaning":"<div><p>Akyly gysga, akylsyz, \u00fde\u0148ilkelle, samsyk, kemakyl.<\/p><ul><li>Akmagy\u0148 ba\u015fynda akyl jem bolmaz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy, ol bir akmak ekeni, Kelhana n\u00e4me bolupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Akmak myhman \u00f6\u00fd e\u00fdesine h\u00f6d\u00fcr eder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akmaklyk","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148ilkellelik, kemakyllylyk, akylsyzlyk, samsyklyk.<\/p><ul><li>Artyk, akmaklyk etmesene, walla! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bilge\u015fle\u00fdin \u00f6z bo\u00fdnuna tanap saldyrmak akmaklyk d\u00e4lmidi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akmak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> akmaklyk.<\/p><ul><li>Ejesini\u0148 edip \u00fd\u00f6ren bu akmak\u00e7ylyk i\u015flerine we \u00f6z\u00fcni\u0148 yrym\u00e7y a\u00fdalyny\u0148 howsala d\u00fc\u015f\u00fc\u015fine Go\u00e7myrat di\u0148e g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akma\u0148yz","meaning":"<div><p>Heniz durmu\u015fy\u0148 kyn\u00e7ylyklaryny ba\u015fyndan ge\u00e7irmedik, durmu\u015fda tejribesi bolmadyk, bi\u015fi\u015fmedik, \u00fda\u015f.<\/p><ul><li>Sen entek akma\u0148yz bol\u00fdarsy\u0148, bu zatlary\u0148 manysyna d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4rsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akpamyk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddum\u015fak baldakly, gol \u00fdazyp \u00f6s\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"akr","meaning":"<div><p>Angli\u00fdada we Amerikada 4047 kw. metre de\u0148 bolan \u00fder \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"akrap","meaning":"<div><p>1. <span>Astronomi\u00fda<\/span> I\u00e7\u00fdan \u00fdyldyzlar toparyndan beta \u00fdyldyzy.<\/p><ul><li>Akrap bir e\u00fd\u00fd\u00e4m dogupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fd hasabyny\u0148 okt\u00fdabry\u0148 ahyrky g\u00fcnleri bilen no\u00fdabry\u0148 \u00fdigrimilerini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan bir a\u00fdy\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"akrihin","meaning":"<div><p><span>Farmasewtika<\/span> Gyzzyrma gar\u015fy tegelejik tabletka, sary re\u0148kli ajy derman.<\/p><ul><li>Gyzdyr\u00fdan bolsa\u0148 akrihin i\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akrobat","meaning":"<div><p>Sirk gimnastika\u00e7ysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"akrobatika","meaning":"<div><p>Sirk gimnastikasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"aksakgal","meaning":"<div><p>1. Bir obany\u0148 \u00fda\u015fulusy, kethudasy, ge\u0148e\u015fdary, \u00fda\u015fuly adamsy.<\/p><ul><li>\u015eol to\u00fda \u00e4hli obalary\u0148 aksakgal-kethudalaryny, ba\u00fdlary \u00e7agyryp, olara emiri\u0148 adyndan halat-serpa\u00fd berdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gow\u015fut hany\u0148 Gyly\u00e7 aksakgal di\u00fden bir umumy ge\u0148e\u015fdary bolan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sakgaly agaran garry adam, \u00fda\u015fuly adam.<\/p><ul><li>G\u00fcnlerde bir g\u00fcn aksakgal pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Toba, toba, sakgaly\u0148dan utan, aksakgal! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aksent","meaning":"<div><p>1. S\u00f6zde basym, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da basymy\u0148 belligi.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga dilde geple\u00fd\u00e4n adamy\u0148 geple\u00fd\u015finde \u00f6z dilini\u0148 owaz a\u00fdratynlyklaryny\u0148 du\u00fdulmagy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 geple\u015finde aksent du\u00fdul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aksioma","meaning":"<div><p>Geometri\u00fdada subutsyz kabul edil\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Subutsyz kabul edil\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fda aksioma di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aksioner","meaning":"<div><p>Aksi\u00fdalary\u0148 e\u00fdesi, aksioner k\u00e4rhanany\u0148 ma\u00fdasyna \u015f\u00e4rik.<\/p><\/div>"},{"headword":"aksi\u00fda","meaning":"<div><p>Belli bir maksada \u00fdetmek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"aksowult","meaning":"<div><p>\u00c7alaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, agymtyl re\u0148kde bolan.<\/p><ul><li>Howa gama\u015fyp, asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni aksowult bulut perdel\u00e4pdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Emma h\u00e4zir onu\u0148 gyzgylt \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n al \u00fda\u0148aklary solup, \u00fd\u00fczi aksowult, pakgyla\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Awtobus darajyk k\u00f6\u00e7eleri\u0148 birine d\u00fc\u015fdi we aksowult tozana gary\u015fyp, g\u00f6zden sumat boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akt","meaning":"<div><p>1. Bir zarba edil\u00fd\u00e4n hereket \u00fda-da \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan hereket, i\u015f.<\/p><ul><li>Agressiw akt.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady, wakany subut ed\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><ul><li>\u015eorta \u00fda\u015flardan kimdir-de birisi: -- \u00abMal \u00f6ldi!\u00bb -- di\u00fdip, ferma m\u00fcdirini\u0148 akt \u00fdazy\u015fy \u00fdaly, bizem akt \u00fdazarys! -- di\u00fdip, degi\u015fme bilen g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Teatr<\/span> O\u00fdnu\u0148 bir perdesi.<\/p><ul><li>Men o\u00fdnu\u0148 birinji aktyna \u00fdeti\u015fmedim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Okuw ja\u00fdlarynda: Dabaraly \u00fdygnak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aktiw","meaning":"<div><p>1. Bir edarany\u0148, guramany\u0148 \u00f6r\u00e4n i\u015fe\u0148\u0148ir, inisiatiwaly i\u015fle\u00fd\u00e4n \u00e7lenleri, topary,.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki jemgi\u00fdet\u00e7ilik aktiwini\u0148 hemi\u015felik kontrollygy i\u015fde g\u00fcr\u00fc\u0148siz k\u00f6p pe\u00fdda berer. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Aktiwler-de \u00e7ykyp jo\u015fgunly s\u00f6z s\u00f6zle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fe\u0148\u0148ir.<\/p><\/div>"},{"headword":"aktiwist","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015fine aktiw gatna\u015f\u00fdan, bir kollektiwi\u0148 i\u015fe\u0148\u0148ir \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"aktiwle\u015fmek","meaning":"<div><p>I\u015fe we \u015f. m. yhlasly, janypke\u015f \u00fdapy\u015fmak, ba\u015fgalara g\u00f6relde bolmak, has aktiw bolmak, janlanmak.<\/p><ul><li>Agitasi\u00fda-k\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015fleri barha aktiwle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aktiwlik","meaning":"<div><p>Aktiw \u00e7lenlik, aktiw bolmaklyk, i\u015fje\u0148lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"aktrisa","meaning":"<div><p>Teatrda o\u00fdun go\u00fdlanda rollary \u00fderine \u00fdetiriji artist a\u00fdal.<\/p><ul><li>Jeren o\u0148at aktrisa bolup \u00fdeti\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aktual","meaning":"<div><p>H\u00e4zirki pursat \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n pe\u00fddaly, \u00e4hmi\u00fdetli, has gerekli.<\/p><ul><li>Birle\u015fen Milletler Guramasynda Sowet wekili atym \u00fdaragyny harby maksatlar \u00fc\u00e7in ulanmakdan a\u00fdyrmaly di\u00fdip, aktual mesele go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akt\u00fdor","meaning":"<div><p>Teatrda o\u00fdun go\u00fdlanda rollary \u00fderine \u00fdetiriji artist.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f akt\u00fdorlar bagtly \u00fda\u015flygy\u0148 berlendigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler.<\/li><li>Ol drama teatryny\u0148 akt\u00fdory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akula","meaning":"<div><p>Ullakan agyzly, de\u0148izde \u00fda\u015fa\u00fdan, \u00fdyrtyjy balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"akur-ukur","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-sana zatlar, go\u015f-golam.<\/p><ul><li>K\u00f6ne tamy\u0148 i\u00e7i akyr-ukur zatdan doly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akustik","meaning":"<div><p>Akustika bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"akustika","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Fizikany\u0148 sesi \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"akustiki","meaning":"<div><p>Akustika degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"aku\u015fer","meaning":"<div><p>Aku\u015ferlikden h\u00fcn\u00e4rmen, lukman.<\/p><\/div>"},{"headword":"aku\u015ferka","meaning":"<div><p>Aku\u015ferlikden orta bilimi bolan h\u00fcn\u00e4rmen a\u00fdal.<\/p><ul><li>Bibi hassahanada aku\u015ferka bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aku\u015ferlik","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallara g\u00f6wreli wagtynda, \u00e7aga dog\u00fdan wagtynda we so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrlerde lukmanlyk k\u00f6megini bermeklige bagy\u015flanan medisinany\u0148 bir b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>2. Aku\u015feri\u0148 k\u00e4ri, aku\u015feri\u0148 wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"akwamarin","meaning":"<div><p>G\u00f6g\u00fcmtil re\u0148kli gymmat baha da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"akwarium","meaning":"<div><p>Balygy, suw ha\u00fdwanlaryny we sut otlaryny saklamak \u00fc\u00e7in emeli usulda \u00fdasalan k\u00f6l, howuz \u00fda-da \u00e7\u00fc\u00fd\u015feden \u00fdasalan ullakan gap.<\/p><ul><li>I\u00e7i balykly akwarium.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyl","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 pikirlenmek ukuby, a\u0148ly-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli durmu\u015fy\u0148 esasy.<\/p><ul><li>Gujur azat, kuwwat azat, ba\u015f azat, Du\u00fdgy azat, akyl azat, hu\u015f azat. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Akyl \u00fda\u015fda bolmaz, ba\u015fda bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gahar \u00f6\u0148den \u00fd\u00f6r\u00e4r, akyl-yzdan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyl-hu\u015f","meaning":"<div><p>A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje, pa\u00fdhas, \u00fdat.<\/p><ul><li>Akyl-hu\u015fum galmandyr, halys garrapdyryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyldar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> akylly.<\/p><ul><li>Bu a\u00fdal d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hemme akyldarlary barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 ederdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyllandyrmak","meaning":"<div><p>Akyl \u00f6wretmek, akyl bermek, terbi\u00fdelemek.<\/p><ul><li>Go\u015funda gulluk etmek ony akyllandyrypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyllanmak","meaning":"<div><p>Akylly bolmak, parasatly bolmak, akyl jemlenmek.<\/p><ul><li>Oglan ulaldygy\u00e7a akyllan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akylly","meaning":"<div><p>Akylly k\u00f6p bolan, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, pa\u00fdhasly, parasatly.<\/p><ul><li>Akylly \u00f6z\u00fcni \u00f6wmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Akylla bir s\u00f6z bes, akmaga m\u00fc\u0148 s\u00f6z hebes. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Akylly \u00f6wrener, akmak \u00f6wreder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Akyllyny\u0148 i\u015finden g\u00f6wn\u00fc\u0148 s\u00f6\u00fdn\u00e4r, akmagy\u0148 i\u015finden p\u00e4himi\u0148 k\u00e4\u00fdiner. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Akylly ba\u015fda biler, akmak-ba\u015fa gelende. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akyllylyk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcnjelilik, parasatlylyk, akylly bolmaklyk.<\/p><ul><li>G\u00f6zellik eposda akyllylyk we dogumlylyk bilen utga\u015fdyrylyp berlipdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Akyllylyk bilen hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akylsyz","meaning":"<div><p>Akylly d\u00e4l, akyly bolmadyk, akmak.<\/p><ul><li>Sen akylsyz \u00fdigit d\u00e4l ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akylsyzlyk","meaning":"<div><p>Akylly d\u00e4llik, akyly bolmazlyk, akmaklyk.<\/p><ul><li>Akylsyzlyk bilen i\u015f etm\u00e4\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akym","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 ak\u00fdan ugry, gid\u00fd\u00e4n ugry.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 akymy de\u0148ze tarap okgunly ha\u00fdda\u00fdar. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Amyder\u00fdany\u0148 gadymy akymy bo\u00fdun\u00e7a k\u00f6p\u00fcrjikli tolkunlar akyp bar\u00fdan \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdsy hem bolsa bir i\u015fde, d\u00f6redijilikde ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"akyn","meaning":"<div><p>Gazagystanda, Gyrgyzystanda: A\u00fddym\u00e7y, halk \u015fahyry, bag\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"akytdyrmak","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 elini\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden birine suw gu\u00fddurtmak.<\/p><ul><li>Myhmany\u0148 eline suw akytdyrmak. Eli\u0148e suw akytdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"akytmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 eline \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden suw gu\u00fdmak, suw d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>G\u00fcln\u00e4z legen bilen suw alyp geldi, Firiduny\u0148 eline suw akytdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ak\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n \u00fdow\u015fana me\u0148ze\u015f gaty baldakly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ak\u00fdal","meaning":"<div><p>1. Sa\u00e7y-sakgaly, \u00fdaly agaran, garran.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garry adamlara (k\u00f6plen\u00e7 a\u00fdallara) a\u00fddyl\u00fdan pa\u00fdy\u015f s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"ak\u00fd\u00fcrekli","meaning":"<div><p>Sap\u00fd\u00fcrekli, akg\u00f6w\u00fcnli, ho\u015f ni\u00fdetli, p\u00e4k.<\/p><ul><li>Ak\u00fd\u00fcrekli bolmak gerek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ak\u00fd\u00fcreklilik","meaning":"<div><p>Sap\u00fd\u00fcreklilik, akg\u00f6w\u00fcnlilik, ho\u015f ni\u00fdetlilik, p\u00e4klik.<\/p><ul><li>I\u015fde ak\u00fd\u00fcreklilik gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ak\u015fekerek","meaning":"<div><p>Ak \u00fcz\u00fcmi\u0148 \u00fduka gabykly gowy sort, ir bi\u015f\u00fd\u00e4n ak \u00fcz\u00fcm.<\/p><ul><li>Bagban bedresini dolduryp ak\u015fekerek \u00fcz\u00fcm getirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Terba\u015fmydyr, ak\u015fekerek, salkym d\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm boldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al","meaning":"<div><p>1. Fantastik, mifologik d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: arwah, jyn, e\u00fde.<\/p><\/div><div><p>2. Hile, aldaw, mekirlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"al-arwah","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> al2.<\/p><ul><li>Ol t\u00f6weregini al-arwah gabandyr \u00f6\u00fdd\u00fcp, has-da gorkup ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al-asman","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fdokary, belet asman.<\/p><ul><li>Al-asmanda polat gu\u015flar u\u00e7ur\u00fdar. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Al-asmanda gyzyl raketa pel-pelledi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Al-asmanda beslenip, \u00c4lemgo\u015far g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al-elwan","meaning":"<div><p>Gyzylala, gyzyly k\u00f6p bolan (ge\u00fdim-gejim hakda).<\/p><ul><li>Mamag\u00fcl al-elwan ge\u00fdnip, \u00e7yrpy hem gyzyl k\u00fcrte atynyp, gelin \u00fdaly bezen\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al-howa","meaning":"<div><p>Belent, \u00f6r\u00e4n \u00fdokary, al-asman.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li g\u00fcrr\u00fcldili, ha\u00fdbatly sesli, Al-howada gez\u00fd\u00e4r polatdyr asly. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al-\u00fda\u015fyl","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fyl, gyzyl, g\u00f6k we \u015f. m. (re\u0148k hakda).<\/p><ul><li>G\u00fcnsa\u00fdyn i\u015f \u00f6s\u00fd\u00e4r, nagy\u015f re\u0148k a\u00e7\u00fdar, Al-\u00fda\u015fyl \u00fdumaklar towsu\u015fyp u\u00e7\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Erikler g\u00fclledi ak \u00e7adyr \u00fdaly, \u00dderlere d\u00fc\u015feldi al-\u00fda\u015fyl haly. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala","meaning":"<div><p>Bir giden takyr, d\u00fcz \u00fder.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148seki alada ke\u00fdik bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala-b\u00f6le","meaning":"<div><p>Di\u0148e a\u00fdratyn, a\u00fdry-ba\u015fga.<\/p><ul><li>\u00dderi, indi onu\u0148 ala-b\u00f6le menden \u00fd\u00fcz\u00fcni sowmasy n\u00e4me?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ala-b\u00f6le sa\u0148a n\u00e4me boldy? ! -- di\u00fdip, a\u00fdalym \u00fder depip gygyrmaga ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala-mula","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> alaja-mulaja.<\/p><ul><li>Ala-mula sygyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alabahar","meaning":"<div><p>\u00ddaz paslyny\u0148 \u00fda\u0148y ba\u015flan d\u00f6wri, \u00fda\u0148y \u00fdaz \u00e7ykan wagty.<\/p><ul><li>Tejeni\u0148 der\u00fdasy bu \u00fdyl alabahardan jo\u015fup ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alabasgy","meaning":"<div><p>Uly ba\u015faga\u00fdlyk, aladalylyk; dykny\u015fyk, basa-baslyk, aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Agyr go\u015fun alabasgy bola\u00fddy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alabeder","meaning":"<div><p>Zolaklar bilen \u00f6rt\u00fclen, gel\u015fiksiz, \u00fdaramaz g\u00f6rn\u00fc\u015f, re\u0148k.<\/p><ul><li>Alabeder \u00e7arygy bilen meni\u0148 alabeder paltomy\u0148 sy\u00fdyny hapala\u00fddy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol a\u0148karylyp duran alabeder penjekli \u00fc\u00e7\u00fcnji \u00fdolag\u00e7a seretdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alada","meaning":"<div><p>Bir zat barada edil\u00fd\u00e4n pikir \u00fda-da i\u015f, gam, ga\u00fdgy.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in-de ol \u00f6ten ag\u015famdan b\u00e4ri k\u00f6p alada \u00e7ekdi, k\u00f6p i\u0148kis etdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00fcle\u00fdmanow onu\u0148 aladaysyny \u00fde\u0148letm\u00e4ge \u00e7aly\u015fman, i\u015fi\u0148 hakykatyny m\u00e4lim etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aladalanmak","meaning":"<div><p>Alada edinmek, gam \u00e7ekmek, pikir etmek, ga\u00fdgy etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"aladaly","meaning":"<div><p>Aladasy k\u00f6p bolan, gamly.<\/p><ul><li>A\u00fdal aladaly nazar bilen uzaga garap ba\u015flady. <span>(M. \u00ddu. Lermentow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Ol ilki ga\u00fdgyly, aladaly \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. , A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem n\u00e4me \u00fc\u00e7in ol ulaldygy\u00e7a onu\u0148 atasy aladaly, \u00fcnj\u00fcli g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimowa, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Olardan g\u00f6reni\u0148 oldumy? ! -- di\u00fdip, aladaly gar\u015fylady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aladalylyk","meaning":"<div><p>Aladaly halda bolmaklyk, aladaly \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, ga\u00fdgylylyk, gamlylyk.<\/p><ul><li>Mallary \u00f6r\u00e4n aladalylyk bilen idetmeklerini berk talap ed\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aladasyz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zady pikir etme\u00fd\u00e4n, aladasy bolmadyk, gamsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"aladasyzlyk","meaning":"<div><p>Aladasyz bolmaklyk, biagyrylyk, gamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"alada\u00e7y","meaning":"<div><p>K\u00f6p alada ed\u00fd\u00e4n, pikir \u00e7ek\u00fd\u00e4n, gam \u00e7ekiji.<\/p><ul><li>Sapar gaty alada\u00e7y oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alada\u0148dan","meaning":"<div><p>Da\u0148 atmazyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcsyrasy, \u00fda\u0148y da\u0148 agaryberen wagty.<\/p><ul><li>Alada\u0148dan \u00fdola\u00fdyrtda \u00fdolag\u00e7y ma\u015fyn togtady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ol ertir alada\u0148dan meni\u0148 \u00fdanyma gelip: --Sara jan, g\u00f6wn\u00fc\u0148e degen bolsam bagy\u015fla, baharym we guwanjym! -- di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aw\u00e7ylar alada\u0148danlar awa gid\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alagalmagal","meaning":"<div><p>Gykylyk, gopgun, zenzele, wagyrdy.<\/p><ul><li>Traktory\u0148 da\u015f-t\u00f6weregi alagalmagaldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alagara\u0148ky","meaning":"<div><p>Da\u0148 atmazyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcsyralary \u00fda-da ilkag\u015famlar, i\u0148rik garalan wagtynyn so\u0148 \u00fdanlary.<\/p><ul><li>Al\u00fdo\u015fa ata \u00e7alasyn atlandy-da, gam\u00e7a basdy, alagara\u0148kyny\u0148 i\u00e7inde s\u00fc\u00fdn\u00fcp giden \u00fdyldyrym \u00fdaly g\u00f6zden \u00fditdi. Gijeki a\u00fdaz da\u0148dany\u0148 alagara\u0148kysynda biraz \u00fdum\u015fady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alagara\u0148kylyk","meaning":"<div><p>Ne gara\u0148ky, ne \u00fdagty bolup duran wagt.<\/p><ul><li>Je\u0148\u0148el alagara\u0148kylygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaga\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Aty\u0148 g\u00f6ws\u00fcnden a\u00fdlanyp dakyl\u00fdan \u00fd\u00fczi nagy\u015fly ga\u00fdy\u015f, esbap.<\/p><\/div>"},{"headword":"alagopgun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> alagalmagal.<\/p><\/div>"},{"headword":"alagowurdak","meaning":"<div><p>Hala, a\u00fdal e\u015figine sa\u00fdyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"alagowurdy","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik tarapyndan d\u00fczg\u00fcnsiz, tertipsiz \u00e7yk\u00fdan ses, galmagal.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigitler \u00f6zba\u015flaryna alagowurdy d\u00f6retdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alagykylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> alagalmagal.<\/p><\/div>"},{"headword":"alagyrlmyldy","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwan s\u00fcr\u00fcsini\u0148, m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 \u00fda-da topar-topar adamlary\u0148 tertipsiz e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k hereket etmegi.<\/p><ul><li>G\u00fcne ynsan bilen bilelikde \u015fatlan\u00fdan m\u00f6r-m\u00f6jekler-de hinlerinden \u00e7yky\u015fyp, ertir \u00e7agynda alagyrmyldy bol\u00fdardylar. <span>(A. Ny\u00fdazow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alag\u00f6z","meaning":"<div><p>Garasyndan agy k\u00f6pr\u00e4k bolan g\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol alag\u00f6z bir \u00fdigitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alahekik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ganatlarynda ak peri bolan gargalar ma\u015fgalasyna gir\u00fd\u00e4n gu\u015f.<\/p><ul><li>D\u00f6ndi eje: --Wahe\u00fd, haram \u00f6lm\u00fc\u015f. jakyrdyklap ge\u00e7en, alahekik, tamy\u0148 \u00fcst\u00fcnde seren gurdumy\u0148 \u00e4hlisini ogurlap t\u00fcked\u00e4\u00fdse n\u00e4tjek -- di\u00fdip gargandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alah\u00f6wren","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bo\u00fdnundan t\u00e4 gu\u00fdrugyna \u00e7enli arkasy tegmilt, garala re\u0148kli, z\u00e4herli \u00fdylan.<\/p><ul><li>K\u00e4te bolsa alah\u00f6wren \u00fdylanyny g\u00f6r\u00fd\u00e4rdik. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddol \u00fcst\u00fcnde m\u00e4hnet \u00fdogyn, alah\u00f6wren \u00fdylan \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaja","meaning":"<div><p>1. Bir tary di\u0148e ak, be\u00fdlekisi gara edilip i\u015fil\u00fd\u00e4n ala \u00fd\u00fcp \u00fda-da \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Ol alaja sapak i\u015fip monjuklaryny d\u00fczdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Halyny\u0148 gyrasyna bir ak \u00fd\u00fcp \u00e7itilip, bir gara \u00fd\u00fcp \u00e7itilip edil\u00fd\u00e4n akly-garaly \u00e7yzmyk nagy\u015f.<\/p><\/div><div><p>3. Ge\u00fdimi\u0148 gyrasyna, \u00fdakasyna gara sapagy ak sapak bilen basdyryp salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"alaja-mulaja","meaning":"<div><p>Ala re\u0148kli ala bolan.<\/p><ul><li>Myratlary\u0148 alaja-mulaja pi\u015figi bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alajag\u00f6zen","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Pi\u015fige g\u00f6r\u00e4 ki\u00e7ir\u00e4k, sy\u00e7an pisint, ala re\u0148kli, porsy ysly ki\u00e7ijik ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanat bagynda alajag\u00f6zen bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaka","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Aragatna\u015fyk, bary\u015f-geli\u015f. Onu\u0148 Meret bilen \u00f6\u0148den alakasy bar.<\/p><\/div>"},{"headword":"alakasyz","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Aragatna\u015fygy bolmadyk, bary\u015f-geli\u015fsiz, aragatna\u015fyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"alakjamak","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fiksiz halda bolmak, al\u0148asamak.<\/p><ul><li>Alakjap bar\u00fdan W\u00fc\u015fi kel hem indi bu sesi\u0148 n\u00e4medigini a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 i\u00e7inde edil a\u00e7 it \u00fdaly alakjap gez\u00fd\u00e4rin, \u00fdene ma\u0148a azgyrylyp s\u00f6g\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alakjatmak","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fiksiz \u00fdagda\u00fdda go\u00fdmak, al\u0148asatmak.<\/p><ul><li>Men ony iki \u00fda\u0148a alakjatdym, emma hi\u00e7 zat \u00e7ykmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alakja\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fiksiz halda e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ylga\u015fmak al\u0148asa\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar alakja\u015fyp \u00fd\u00f6rd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaman","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c7apawul\u00e7ylyk etmek, talamak maksady bilen edil\u00fd\u00e4n \u00e7ozu\u015f.<\/p><ul><li>H\u00e4, ol alamana gidip, \u00fdesir d\u00fc\u015fendir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Atam pahyr alamana gidi\u015flerinden g\u00fcr\u00fc\u0148 bererdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Galanlary bolsa \u00fdow g\u00fcni, Alaman g\u00fcni \u00fdygnan\u00fdarlar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaman\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Alamana gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>\u00ddol \u00fcst\u00fcnde Alaman\u00e7y, sowul-ha gyzlar gele\u00fddi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Epos)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148: Olja almak maksady bilen keseki \u00fdurda edil\u00fd\u00e4n \u00e7apawul\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Eger Ruslar \u015fu \u00fderik gelmedik bolsalar siz, belki, Alaman\u00e7ylyk d\u00f6wr\u00fcnde \u00fda\u015fardy\u0148yz. E\u00fdran bilen arada Alaman\u00e7ylyk, tala\u0148\u00e7ylyk dowam ederdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alamat","meaning":"<div><p>1. Ny\u015fan, belgi, tagma.<\/p><ul><li>Ine \u015fu ny\u015fan hem mergenligi\u0148 alamatydyr-di\u00fddi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 simwoly.<\/p><ul><li>Dymmak-razylygy\u0148 alamaty. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alamatlandyrmak","meaning":"<div><p>1. Bell\u00e4p g\u00f6rkezmek, bellemek.<\/p><\/div><div><p>2. Bellik etmek.<\/p><ul><li>Emin utuk sanyny ta\u00fdagynda alamatlandyr\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alamatly","meaning":"<div><p>Alamaty bar bolan, ny\u015fan, belgi go\u00fdlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"alan-aldy","meaning":"<div><p>Kim alsa \u015fonu\u0148ky, kim \u00f6\u0148 alma\u015fak, tala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"alan-aldylyk","meaning":"<div><p>Kim alsa \u015fonu\u0148ky \u00fdaly edip dargatmaklyk, talap, b\u00f6l\u00fc\u015fen \u00fdaly etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"alarmak","meaning":"<div><p>Ala bolmak, ala bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Okadyk\u00e7a gahary gelip, g\u00f6zleri alaryp, hanasyndan \u00e7yka\u00fdjak boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alarylmak","meaning":"<div><p>Birine gaharly, gazaply g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00e4\u0148etmek, seretmek.<\/p><ul><li>Eziz han A\u015fyra alarylyp seretdi. \u015eeker A\u015fyra bir hili alarylyp seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alary\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birine gaharly, gazaply seredi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"alas-gopas","meaning":"<div><p>Al\u0148asak, aljyra\u0148\u0148y (\u00fdagda\u00fd).<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ugrundaky adamlar alas-gopas bol\u015fup bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alas-gopaslyk","meaning":"<div><p>Al\u0148asaklyk, aljyra\u0148\u0148ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"alasamsyk","meaning":"<div><p>Samsygrak, akyly gelip, gitmelir\u00e4k.<\/p><ul><li>Ili\u0148 gepine gidip, n\u00e4belet obalardan gelin alsa\u0148 alla alasamsyk \u00e7ykjakmy, alla darsdaban \u00e7ykjakmy-kim bil\u00fd\u00e4r? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alasarmyk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015fn\u00fcksiz, g\u00fcm\u00fcrtik, ne e\u00fdl\u00e4k, ne be\u00fdl\u00e4k.<\/p><ul><li>Bu bulam-bujarlygy\u0148 barysy onu\u0148 \u00fc\u00e7in alasarmykdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Hawa, sen n\u00e4tdi\u0148, bizi alasarmyk edip go\u00fddu\u0148-la! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garryny\u0148 a\u00fddanlary n\u00e4hili adama d\u00fc\u015fenligini bilm\u00e4n, alasarmyk bolup oturan \u015eirine pugta t\u00e4sir etdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artyk, A\u015fyra alasarmyk jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alatakyrdy","meaning":"<div><p>Predmetleri\u0148 gozgalmagy, \u00e7aky\u015fmasy, biri-birine degmegi \u00fda-da a\u00fdak sesi zerarly emele gel\u00fd\u00e4n zenzele, \u015fakyrdy.<\/p><ul><li>Pa\u00fdtun alatakyrdy turzup, gapy basganjaklaryny\u0148 \u00fdanynda saklandy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alatogan","meaning":"<div><p>Zool. Torga\u00fd ululygyndaky garala gu\u015f.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in bu alatogan, z\u00fdablik, snegir bolman, hut jikjikimi\u015f. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Kesellerden ba\u015fga \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uklaryna ser\u00e7e, go\u00fdungu\u015f, ge\u00e7igu\u015f, alatogan, her hili arylar, \u00e7yrlawuklar, \u00e7al alaka \u00fdaly gemrijiler uly zy\u00fdan berip biler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alatozan","meaning":"<div><p>\u00ddokary galan tozan, turan tozan.<\/p><ul><li>Ah \u00e7ekdi-de atyna bir gam\u00e7y \u00e7aldy welin, alatozan turuzdy \u00f6t\u00e4gitdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Mergeni\u0148 tazylary hem alatozan turzup, h\u00e4li aldym-da \u015findi aldym edip bar\u00fdarlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>M\u00f6jek a\u00fdagyny\u0148 agyrysyna \u00e7ydap bilm\u00e4n, iki-baka urnup, da\u015f-t\u00f6weregini alatozan edipdir we uly ses bilen uwlap gygyrypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alaw","meaning":"<div><p>Dial. Ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"alawuz","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Alyp-\u00fdolup bar\u00fdan, aldajy.<\/p><\/div>"},{"headword":"alazenzele","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> alagalmagal.<\/p><\/div>"},{"headword":"ala\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00e4re, t\u00e4r.<\/p><ul><li>Sa\u0148a huda\u00fd k\u00f6mek etsin, belk\u00e4-de, alajyny-\u00e7\u00e4resini taparsy\u0148, belki huda\u00fd! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Her taraplara s\u00fcr\u00fcp g\u00f6rd\u00fcm, hi\u00e7 ala\u00e7 bolma\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Etjek alajy\u0148 \u00fdok! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00fcmkin\u00e7ilik, ugur, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Musa aga, meni\u0148 hi\u00e7bir alajym \u00fdok! -- di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>A\u00fd, i\u015fi\u0148iz \u015fol bolsa, onu\u0148 bir alajy tapylar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u00e7a","meaning":"<div><p>Eri\u015f gyzyl, argajy g\u00f6k, elde dokal\u00fdan nah matany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fdetim gyza \u00fda-da onu\u0148 jigisine bir d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rek beren \u00fderi\u0148iz barmy, egnine bir ala\u00e7a etdi\u0148izmi? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ba\u015fynda b\u00f6r\u00fcgi we egninde duz \u00fdaly agaran ala\u00e7a k\u00f6\u00fdnegi bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u00e7syz","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4resiz, \u00fdagda\u00fdsyz, ala\u00e7 tapma\u00fdan.<\/p><ul><li>Ala\u00e7syz bolup i\u00fdsem hem inime \u00fdokma\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Firidun ala\u00e7syz pil s\u00fc\u0148k\u00fcni \u00e7ykaryp, Sudaba uzatdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u00e7syzlyk","meaning":"<div><p>Ala\u00e7 tapmazlyk, \u00e7\u00e4resizlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 b\u00fctin g\u00f6wresi \u00f6z\u00fcni\u0148 ala\u00e7syzlygyna d\u00fc\u015f\u00fcnip, tukat gaharlandyr\u00fdan biderek d\u00f6zmez\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u00fdaz","meaning":"<div><p>\u015eatlykly, \u015fowhunly, g\u00fcl\u015f\u00fckli \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldini\u0148 de\u0148-du\u015flary onu\u0148 t\u00f6wereginde \u00fdygnanyp degi\u015f\u00fd\u00e4rdiler, g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler, ala\u00fdazdylar. Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i ala\u00fdazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmete yhlasly hem-de ho\u015f owaz, Mydam, g\u00f6re\u015f, i\u015f \u00fcst\u00fcnde ala\u00fdaz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u0148","meaning":"<div><p>Depe, be\u00fdigr\u00e4k \u00fder, be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>Adalary hem ala\u0148lary pugta barlagyn! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynlar gabatdaky sazakly ala\u0148a gola\u00fdla\u015fdylar.<\/li><li>\u00dcst\u00fcnde \u00e7\u00f6p bitm\u00e4n, titr\u00e4p \u00fdatan, Ol ala\u0148lar howala\u0148y bas\u00fdardy. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u0148lyk","meaning":"<div><p>Ala\u0148y\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 iki tarapy ala\u0148lyklar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017durnal)<\/span><\/li><li>S\u00fcri ala\u0148lykdan \u00fda\u0148y a\u0148ryk a\u015fypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ala\u0148\u0148yrt","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gemrijiler otr\u00fdadyndan bolan alaka pisint ki\u00e7ijik ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ala\u015fa","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tohum at bile tohum d\u00e4l ba\u00fdtaldan bolan orta\u00e7a at.<\/p><ul><li>Emma ala\u015fadan \u00fdykyly\u015fy\u0148a biz-\u00e4 hardan. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f gapyrjak)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 aga \u00f6z\u00fcni\u0148 satanlak dor ala\u015fasyny idip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"albassy","meaning":"<div><p><span>Mifologi\u00fda<\/span> Gara basmaklyk \u00fdagda\u00fdynda g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n al-arwah.<\/p><\/div>"},{"headword":"alba\u00fd","meaning":"<div><p>Gu\u015fa aw \u00f6wredilende \u00fd\u00fczi b\u00f6lejik gyzyl mataly bula\u00fdlan\u00fdan akja ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Alba\u00fd bulap \u00e7agyrsam, \u015fu\u0148karym sen gola gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"albinizm","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Pigment \u00fdetmezligi e\u00fderarly deri we sa\u00e7lary\u0148 agarmagy, re\u0148k \u00fdetmezligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"albom","meaning":"<div><p>Suratlar, kolleksi\u00fdalary go\u00fdmak i\u00e7in depder.<\/p><ul><li>Suraty\u0148a albomynda ja\u00fdym bar, Seni\u0148 s\u00f6\u00fdgin \u00fd\u00fcregimde da\u00fdym bar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Albomy ma\u0148a \u015fol suraty bolsa A\u00fddogda berdi. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><li>Amang\u00fcl ullakan alboma seretmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldajy","meaning":"<div><p>Alyp-\u00fdolup bar\u00fdan, aldamak \u00fda-da ba\u015fga hili \u00fdol bilen bir zady ele sal\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"aldamak","meaning":"<div><p>Aldawa salmak, \u00fdalan s\u00f6zlemek, bir zady n\u00e4dogry a\u00fdtmak, galp a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Gurt la\u0148\u0148a galyp oturdy-da: -- N\u00e4me meni aldamak isle\u00fd\u00e4rmi\u0148 -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Aldamaga oglan \u00fdag\u015fy, huda\u00fd ursun garryny. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldanmak","meaning":"<div><p>Aldawa d\u00fc\u015fmek, birine \u00f6z\u00fc\u0148i aldatmak, \u00fdalan habara, n\u00e4dogry zada ynanmak, aldawa gitmek.<\/p><ul><li>M\u00f6jek \u00f6z\u00fcni\u0148 aldananyny bilip, ba\u015fyny a\u015fak salyp, se\u0148kill\u00e4p gidiberenmi\u015f. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Indi aldanmagy\u0148 ge\u00e7endir wagty. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldatmak","meaning":"<div><p>Aldawa d\u00fc\u015f\u00fcrmek, aldawa salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aldaw","meaning":"<div><p>Hile \u00fda \u00fdalan s\u00f6z, galp hereket, n\u00e4dogry s\u00f6z.<\/p><ul><li>E\u00fdsem, bu bulan\u00e7aklygy\u0148 seb\u00e4bi n\u00e4me? Elbetde, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 aldawy, alba\u00fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldawa\u00e7","meaning":"<div><p>Aldap adamy\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00e7ek\u00fd\u00e4n zat, \u00f6z\u00fcne \u00e7ekiji.<\/p><ul><li>Aldawa\u00e7 bilen \u00e7agany g\u00fc\u00fdmemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldaw\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddalan\u00e7y, \u00fdalan s\u00f6zle\u00fd\u00e4n, kezzap, hileg\u00e4rlik bilen adam alda\u00fdan.<\/p><ul><li>Birden bir aldaw\u00e7y m\u00f6jek, niredendir, pe\u00fdda bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldaw\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Mydama \u00fdalan s\u00f6zlemeklik, aldamak bilen me\u015fgul bolmaklyk.<\/p><ul><li>Rehimsizligi, hyrsyzlygy, aldaw\u00e7ylygy bilen \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 elmydama aldaw\u00e7ylyga, s\u00f6zde \u00fduwmarlamaklyga, zor a\u00fdakdanlyga we sypaja\u0148lyga \u00fd\u00fczlen\u00fd\u00e4ndiklerini durmu\u015f g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Binogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Ata, sen \u015fu aldaw\u00e7ylygy go\u00fd!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alda\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddalan s\u00f6zl\u00e4p bir n\u00e4\u00e7e adamyny aldamak, aldawa salmak, aldap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol hemmeleri alda\u015fdyryp \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldygyna","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fi\u015fip bildiginden, \u00e7alt, irm\u00e4n-arman, ba\u015fardygyna birsyhly, yzyny \u00fczm\u00e4n. Aldygyna nahar di\u00fd\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Aldygy\u0148a i\u015flemek. Aldygy\u0148a geplemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldym-berdimli","meaning":"<div><p>Hel\u00e4k\u00e7ilikli, \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, gyssagly.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini \u015fol bir gezek \u00fde\u0148enler bilen aldym-berdimli s\u00f6we\u015f edip hem biljekdiler. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aldymga\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00fdal k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdakasyna, donu\u0148 gyrasyna tutul\u00fdan d\u00fcrli re\u0148kli sapaklardan edil\u00fd\u00e4n j\u00e4hek.<\/p><\/div>"},{"headword":"aldyrmak","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga bir adam\u0148 \u00fcsti bilen bir zat almak, edinmek.<\/p><ul><li>Matany Merede aldyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogurlatmak.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fc\u0148d\u00e4ki pulu\u0148y aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dditirmek, gidermek.<\/p><ul><li>Gury saman tapman, barja gurbuny hem aldyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddogsam bu \u00fderzeminde \u00fdatyp, b\u00fctin \u00fdolda\u015flarymyzy \u00fdeke-\u00fdekeden aldyrmagymyz m\u00fcmkin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Agyzlandyrmak, emmegi \u00f6wremek, emdirmek (owlak-guzy, g\u00f6le we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Oguln\u00e4zik! -- di\u00fdip, guzulary enelerine aldyrmak i\u015fi bilen hysyrdanyp \u00fd\u00f6ren bir a\u00fdala gygyrdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alfa","meaning":"<div><p>Grek elipbi\u00fdini\u0148 ilkinji harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"algebra","meaning":"<div><p>Matematikany\u0148 harplar arkaly bellenilen ululyklary\u0148 h\u00e4si\u00fdetini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Algebra sapagy. Olar algebradan berlen \u00fdumu\u015flary i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"algebraik","meaning":"<div><p>Algebra esaslan\u00fdan, algebra degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Geometrik jemi, algebraik jem bilen gary\u015fdyrmaly d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"algy","meaning":"<div><p>Birine karz berlen pul \u00fda ba\u015fga bir zat.<\/p><ul><li>Talap edi\u015fmeli bolsa, biz hem k\u00f6ne mirasymyzy, eml\u00e4klerimizi, algylarymyzy talap etmeli bolarys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7adan azu-k\u00f6p tohum almak m\u00fcmkin bolsa-da, \u00fdorunjadan tohum almak, edil geda\u00fddan algy\u0148y alan \u00fdalydyr. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>A\u00e7da algy\u0148, bege bergi\u0148 bolmasyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"algydar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> algyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"algyly","meaning":"<div><p>Birine pul \u00fda ba\u015fga zat karz beren adam, algydar.<\/p><\/div>"},{"headword":"algyr","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7\u00fc\u0148ki, dyrnagy \u00fditi, g\u00f6zleri ullakan \u00e7alymtyk mele re\u0148kli, \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine g\u00f6r\u00e4, olar kemerlerden algyr gu\u015flary\u0148 h\u00f6w\u00fcrtgesini g\u00f6zl\u00e4p \u00fd\u00f6rk\u00e4ler, bu agryn \u00e7ykalga tapylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy al\u00fdan, alagan.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00e7aga gu\u015fy algyr bolup \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Edermen, ga\u00fdratly, batyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"alha-allyk","meaning":"<div><p>Bir zady nebsew\u00fcrlik bilen almaklyk, \u00fderli-\u00fderden almaklyk.<\/p><ul><li>Bol\u015fu\u0148yz n\u00e4t\u00fc\u00fdsli, alha-allyk bar \u00fdaly!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alhimik","meaning":"<div><p>Alhimi\u00fda bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"alhimi\u00fda","meaning":"<div><p>Orta asyr mistiklerini\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fd metallary tebigatda bolmadyk fantastik \u00abfilosofik da\u015f\u00bb arkaly gymmat baha metala \u00f6w\u00fcrjek bolup ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n g\u00f6zleg \u00fdollary.<\/p><\/div>"},{"headword":"aliment","meaning":"<div><p>Ma\u015fgalany\u0148 z\u00e4hmete ukyby bolmadyk, a\u00fdry \u00fda\u015fa\u00fdan bir agzasyna hossary tarapyndan beril\u00fd\u00e4n k\u00f6mek pul.<\/p><ul><li>Aliment t\u00f6lemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alizarin","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u00d6s\u00fcmliklerden, minerallardan edil\u00fd\u00e4n bo\u00fdag re\u0148kle\u00fdji madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"aljyramak","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fmek, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fditirmek, eli\u0148i-a\u00fdagy\u0148y \u00e7a\u015fyrmak, ba\u015faga\u00fd bolmak.<\/p><ul><li>Onso\u0148 men aljyrap, \u00f6z dilime getirip oturanymy di\u00fdip go\u00fdberdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garly aljyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aljyratmak","meaning":"<div><p>Birini utandyryp, howlukdyryp, ba\u015faga\u00fd etmek, garaba\u015fyna ga\u00fd etmek, elini-a\u00fdagyny \u00fditirtmek, ba\u015faga\u00fdlatmak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi, sizi adatdan da\u015fary bir pikir aljyrad\u00fdar \u00f6d\u00fd\u00e4n! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mama adatda kina\u00fdaly s\u00f6zlere d\u00fc\u015f\u00fcnmezek, gyjytly s\u00f6ze \u00fcns bermezek bolsa-da, A\u00fdnany\u0148 so\u0148ky s\u00f6zi ony aljyratdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aljyra\u0148\u0148y","meaning":"<div><p>Gara ba\u015fyna ga\u00fd, ba\u015faga\u00fd.<\/p><ul><li>Annat\u00e4ji\u0148 aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fdyny du\u00fdanda, halypasy d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f berdi.<\/li><li>Aljyra\u0148\u0148y Mawy: --Artyk! -- di\u00fdip, gygyryp galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dogry, olar h\u00e4zir aljyra\u0148\u0148y bolupdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aljyra\u0148\u0148ylyk","meaning":"<div><p>Ba\u015faga\u00fd halda bolmaklyk, aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fdda bolmakly.<\/p><ul><li>Ol aljyra\u0148\u0148ylyk bilen k\u00fcrekle\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna olary\u0148 aljyra\u0148\u0148ylygyna \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onda bir hili aljyra\u0148\u0148ylyk pe\u00fdda boldy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aljyra\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup aljyrap oturmak, bir n\u00e4\u00e7e bolup aljyramak, ba\u015faga\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar n\u00e4me etjeklerini bilm\u00e4n, aljyra\u015fyp \u00fd\u00f6rd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkogol","meaning":"<div><p>Spirtli i\u00e7giler.<\/p><ul><li>Ol i\u015fd\u00e4ni a\u00e7mak bahanasy bilen alkogol i\u00e7gileri-de birsyhly pe\u00fddalan\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkogolik","meaning":"<div><p>Alkogolizme berlen adam, aragy k\u00f6p i\u00e7\u00fd\u00e4n adam, arakhor.<\/p><\/div>"},{"headword":"alkogolizm","meaning":"<div><p>Aragy a\u015fa k\u00f6p i\u00e7meklik, arakhorlyk.<\/p><ul><li>Alkogolizme gar\u015fy g\u00f6re\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkym","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148, ha\u00fdwany\u0148 e\u0148egini\u0148 a\u015fagy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fda\u0148aklary dyl\u00e7aryp, alkymy go\u015falanyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nart\u00e4ji\u0148 alkymyndaky g\u00fcl\u00fdaka bolsa g\u00fcn \u015f\u00f6hlesi bilen \u00e7akny\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fdakyn \u00fdany, gapdaly, gola\u00fdy.<\/p><ul><li>Olar oturyp ine-gana maslahat etdiler, men edil alkymlaryna baryp di\u0148ledim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkymlak","meaning":"<div><p>Alkymy etlek, alkymy uly.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fim ba\u00fd betgel\u015fik alkymlak adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkymlamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gola\u00fdyna barmak, \u00fdakynyna barmak, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Rast alkymlap gelsin, onso\u0148 kowaly\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bular \u015fol gykylyklary bilen alkymlap geldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Go\u015fun du\u015fman pozisi\u00fdasyna alkymlap bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alkymsa","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148, e\u015fegi\u0148 we \u015f. m. alkymyndan a\u00fdlap nogta berkidil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp, bag.<\/p><\/div>"},{"headword":"alkyndyk","meaning":"<div><p>Kir \u00fduwlandan so\u0148 galan b\u00f6lejik sabyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"alky\u015f","meaning":"<div><p>Birini\u0148 eden \u00fdag\u015fylygy \u00fc\u00e7in, onu\u0148 maksadyna \u00fdetmegi \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z, edil\u00fd\u00e4n arzuw.<\/p><ul><li>Bu gyz rej\u00e4ni du\u00fdup, \u00f6r\u00e4n k\u00f6p alky\u015flar di\u00fdip \u00fdalbardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alky\u015flamak","meaning":"<div><p>Birine alky\u015f etmek, bir zady biri \u00fc\u00e7in arzuw edip, \u00fdag\u015fy dileg etmek, alky\u015f okamak.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigitler alky\u015fla\u00fdar G\u00fclnary. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alla","meaning":"<div><p>Bir zat dogruda ikirji\u0148lenmegi, ynamy\u0148 doly \u00fdoklugyny, \u015f\u00fcbhelenmegi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Alla, meni\u0148 pi\u015fik bilen o\u00fdun saly\u015fmak h\u00f6wesim bard-ow. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"allagori\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> G\u00f6\u00e7me manyly obraz.<\/p><\/div>"},{"headword":"allalamak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agany \u00fdatyrmak maksady bilen h\u00fcwd\u00fclemek.<\/p><ul><li>Ogul\u015feker b\u00e4begini allalap \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"allan\u00e4me","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n o\u0148at, juda \u00fdag\u015fy, bir ge\u0148si, bir kemsiz.<\/p><ul><li>Ine, seret, allan\u00e4me durmu\u015fymyz bar! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ogluna-da at dakyp biljek d\u00e4l, allan\u00e4me. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Jeren allan\u00e4me ma\u015fgala.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"allan\u00e4melik","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n o\u0148atlyk, bir ge\u0148silik, bir kemsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"allasyz","meaning":"<div><p>Huda\u00fda, dine ynanma\u00fdan adam, huda\u00fdsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"allegorik","meaning":"<div><p>G\u00f6\u00e7me manysy bar bolan.<\/p><ul><li>Allegorik stil.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alle\u00fda","meaning":"<div><p>Iki gapdalyndan hatar bag ekilen \u00fdol.<\/p><ul><li>Men bulwary\u0148 lipa aga\u00e7ly alle\u00fdasy bilen gezelenje \u00e7ykdym. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alliterasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygyrda \u00e7ekimsiz sesleri\u0148 sazla\u015fyp gelmegi.<\/p><ul><li>Se\u00fddini\u0148 \u015fygyrlarynda alliterasi\u00fdany, anaforany hem g\u00f6rmek bol\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alma","meaning":"<div><p>Togalak g\u00f6rn\u00fc\u015fli miwe we \u015fol miw\u00e4ni\u0148 agajy.<\/p><ul><li>Sele\u0148 sa\u00fda sal\u00fdan bilbilli bagla\u0148, Alma, enar, \u00fcz\u00fcm, pe\u00fdwende ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148aklary alma dek, dodaklary gun\u00e7adyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gurban Jepbara \u00fdumruk \u00fdaly gyzyl alma h\u00f6d\u00fcrledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Almany g\u00f6ge at, \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 \u00fda pelek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Alma bi\u015f, agzyma d\u00fc\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"almak","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148de \u00fderle\u015fdirmek, eli\u0148de \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderi\u0148de saklamak.<\/p><ul><li>Garry stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki jamy alyp, i\u00e7ini suw bilen \u00e7a\u00fdkady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli \u015fertlerde ha\u00fdsy-da bolsa bir maksat bilen kabul etmek.<\/p><ul><li>Harby gulluga almak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zada e\u00fde bolmak, gola salmak, \u00f6z\u00fc\u0148e bo\u00fdun egdirmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 \u00fdaraglaryny zor bilen aldyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. T\u00f6lemek, bermek (baha hakda).<\/p><ul><li>Her adamdan n\u00e4\u00e7e al\u00fdar?<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00ddany\u0148 bilen g\u00f6terip gitmek.<\/p><ul><li>Ol ugrajak bolanda, \u00e7emedan, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek hem aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Dyn\u00e7 almak, gar\u015fy almak, salgy almak, dem almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"almalyk","meaning":"<div><p>Alma agajyny\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Tiz git-de dermanlary\u0148y g\u00f6terip baga bar, biz almalykda \u00fda \u015fetdaly bagynda bolarys. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"almanah","meaning":"<div><p>A\u00fdry-a\u00fdry awtorlary\u0148 edebi eserlerini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan eserler \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>Ata Salyhy\u0148 en\u00e7eme eserleri almanahlarda bardyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"almaz","meaning":"<div><p>1. Berkligi bilen tapawutlan\u00fdan, \u00fdaldyrawuk, re\u0148ksiz, gymmat bahaly da\u015f.<\/p><ul><li>Hatda almaz ga\u015fly bir \u00fd\u00fcz\u00fck-de alyp, barmagyna dakdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Elimde gylyjym, almazdan \u00f6tg\u00fcr, Atym \u00fdyldyrym dek uzaga gitgir. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eu da\u015fy\u0148 b\u00f6lejigi berkidilen a\u00fdna kes\u00fd\u00e4n gural.<\/p><ul><li>A\u00fdnany almaz bilen kesmeli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Sakgal syrmak \u00fc\u00e7in polatdan \u00fdasalan \u00fc\u00e7 de\u015fiklije \u00fdasy we \u00fdukajyk p\u00e4ki.<\/p><ul><li>Sakgal syrar \u00fdaly almazy\u0148 \u00fdokmy? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"almyt","meaning":"<div><p>1. Para, pe\u015fge\u015f.<\/p><ul><li>Molla\u0148 almyty, garga\u0148 i\u00fdmiti. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jogap, ga\u00fdtargy, hak.<\/p><ul><li>H\u00e4-\u00e4, sopy aga, aldy\u0148my almyty\u0148y? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 di\u00fdenimi etm\u00e4n, almyty\u0148y aldy\u0148my -- di\u00fdipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alpiniada","meaning":"<div><p>Alpinistleri\u0148 k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fd\u00f6ri\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"alpinist","meaning":"<div><p>Alpinizm bilen me\u015fgullan\u00fdan sportsmen.<\/p><ul><li>Alpinistler \u00fdola d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alpinizm","meaning":"<div><p>\u00c7ykmasy kyn bolan be\u00fdik daglara \u00e7yky\u015f, sportu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"alt","meaning":"<div><p>1. Pes \u00e7yk\u00fdan a\u00fdal \u00fda-da \u00e7aga sesi; \u015fonu\u0148 \u00fdaly ses bilen a\u00fddym a\u00fdd\u00fdan a\u00fddym\u00e7y.<\/p><\/div><div><p>2. Gyjakdan ulurak, kemen\u00e7e bilen \u00e7alyn\u00fdan \u00fda-da \u00fcflenip \u00e7alyn\u00fdan saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"altatar","meaning":"<div><p>Daragynda alty ok \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Atamy\u0148 altatary bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"altmy\u015f","meaning":"<div><p>60 belgini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Gara aga altmy\u015f \u00fda\u015fyna girip ugran s\u00fc\u0148\u0148i sagat adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 ke\u00fdwanysy altmy\u015f \u00fda\u015fly epe\u00fd a\u00fdal i\u015f-alada arasyndady.<\/li><li>Oraz aga h\u00e4zir altmy\u015f \u00fda\u015fynda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alty","meaning":"<div><p>6 belgini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Alty adamyny\u0148 altysy hem dymdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan \u015fol me\u00fddany\u0148 alty a\u00fd mundan \u00f6\u0148ki g\u00f6rn\u00fc\u015fini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 alty \u00e7agasy bar. Gi\u00e7 \u00fdat-da ir tur, alty pi\u015fegi artyk ur. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"altyganat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdry-a\u00fdry alty t\u00e4rimden ybarat uly \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Myhman \u00fderimi\u0148 altyganat \u00f6\u00fd\u00fcne oba adamlary \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp ba\u015fladylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Agyr sepli altyganat \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 e\u00fdesi ba\u00fdy\u0148 l\u00e4lik gelni bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"altylyk","meaning":"<div><p>1. Altyny bildir\u00fd\u00e4n belgi.<\/p><ul><li>Hany altylyk \u00fdaz g\u00f6re\u00fdin!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u00fdnal\u00fdan alty g\u00fclli kart.<\/p><ul><li>Gara altylyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>Altylyk galo\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"altyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyzyl1 1,2.<\/p><ul><li>Gumu\u0148 arkasyndaky \u00fdyldyra\u015f\u00fdanlar altyn ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Altyn \u00fderde \u00fdatmaz, \u00fdag\u015fylyk-\u00fdolda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Akyl a\u00fdnamaz, altyn \u00e7\u00fc\u00fdremez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alty\u00fda\u015far","meaning":"<div><p>Alty \u00fda\u015fyny dolduran, alty \u00fda\u015fly (mal hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"alwan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Karto\u015fka me\u0148ze\u015f, dagda bit\u00fd\u00e4n miweli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"alyhezret","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Be\u00fdik mertebeli adama \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"alyjy","meaning":"<div><p>Hyrydar, satyn al\u00fdan.<\/p><ul><li>Maly\u0148 gowy bolsa alyjysy k\u00f6p-de.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alyk","meaning":"<div><p>Maly\u0148 gulagyna kesilip salyn\u00fdan tagma, edil\u00fd\u00e4n bellik.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi meni\u0148 \u00e7akgym bilen alnan alykdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alym","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148 ha\u00fdsy hem bolsa bir pudagyndan \u00f6kde, k\u00f6p bil\u00fd\u00e4n, ylymdar adam.<\/p><ul><li>Ol \u00fderik Ukrainadan alymlar geldiler.<\/li><li>Seni\u0148 de\u0148-du\u015flary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi her ha\u00fdsy bir ugurdan alym bolup \u00fdeti\u015fipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alymlyk","meaning":"<div><p>Ylymlylyk, ylymdan ba\u015f \u00e7ykarmaklyk, alym derejesine mynasyplyk.<\/p><ul><li>Alymlyk derejesini almak ugrunda \u00e7aly\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alymsak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Para almagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, hi\u00e7bir zatdan do\u00fdma\u00fdan, betnebis, nebsew\u00fcr.<\/p><\/div>"},{"headword":"alymsaklyk","meaning":"<div><p>Alymsak bolmaklyk, almany gowy g\u00f6rmeklik, nebsew\u00fcrlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 alymsaklyk h\u00e4si\u00fdeti bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alyn","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148, ha\u00fdwany\u0148 we \u015f. m. kelle s\u00fcnk\u00fcni\u0148 \u00fd\u00fcz tarapy, \u00f6\u0148 tarapy.<\/p><ul><li>Azady \u00fdanyna \u00e7agyrdy, ba\u015fyny sypalady, gujagyna aldy-da, alyndan \u00f6pdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>At rysgaly alynda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 gar\u015fysy, \u00f6\u0148 tarapy.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>G\u00f6zl\u00e4p \u00fd\u00f6ren zady\u0148 alyny\u0148da \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alynda\u0148y","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 ma\u0148la\u00fdlaryna da\u0148yn\u00fdan \u00fdaglygy.<\/p><ul><li>Ol uly b\u00f6r\u00fcgind\u00e4ki on sim alynda\u0148yny\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fda\u015fyl \u00f6\u00fdme a\u00fdlapdyr-da, \u015felpeli ildirgi\u00e7 ildiripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alynmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat almak, edinmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddygnalmak, toplanmak, ele d\u00fc\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Gektardan 30 sentner pagta hasyly alyndy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"alys","meaning":"<div><p>\u00ddakyn d\u00e4l, gaty uzak, da\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddakyna getirdi\u0148 alys \u00fdollary.<\/li><li>Alysdan \u015firin s\u00f6zli\u0148iz, Geldi, \u00d6wez oglum geldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Alys \u00fderden py\u00fdada, Geldim en\u00e7e \u00fdol ge\u00e7ip. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aly\u015f-\u00e7aly\u015f","meaning":"<div><p>Harydy arzan alyp gymmat satma, ownuk s\u00f6wda.<\/p><ul><li>Onu\u0148 belli k\u00e4ri bolman, i\u015fi aly\u015f-\u00e7aly\u015f edip \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aly\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Gerek-\u00fdarak zatlary ta\u00fd\u00fdar etmek, alyp go\u00fdmak, almak.<\/p><\/div><div><p>2. Her kim birini alyp gitmek, dagatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00e7aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Men Meret bilen \u00e7akgymy aly\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri bilen gatna\u015fyk etmek, geli\u015fmek; al\u015fyp-beri\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddelli go\u0148\u015fulary bilen go\u0148\u015fy okara aly\u015f\u00fdan adam d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birine bir zat almaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men Durda kitap aly\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dclj\u00e4 me\u0148ze\u015f, g\u00f6jek \u00fdaly togalajyk, sary re\u0148kli s\u00fc\u00fdj\u00fcmtik i\u00fdmi\u015f we \u015fol i\u00fdmi\u015fi getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7.<\/p><ul><li>Gojaman daglary\u0148 kert \u00fdakalaryndaky \u00fdabany erik, \u00fcz\u00fcm, al\u00e7a aga\u00e7laryny\u0148 miwesi \u015fahalaryna agram ber\u00fd\u00e4r.<\/li><li>Garrygalany\u0148 dag j\u00fclgelerinde al\u00e7a k\u00f6p bit\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u00e7ak","meaning":"<div><p>G\u00f6wna\u00e7yk, myla\u00fdym, gadyrly, \u015foh.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi-de bir al\u00e7ak \u00fdigit. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gara\u00fdagyz al\u00e7ak bir gelin Aleksandra Iwanowna \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Bu al\u00e7ak adam bizi gadyr bilen gar\u015fy aldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u00e7aklyk","meaning":"<div><p>G\u00f6wna\u00e7yklyk, myla\u00fdymlyk, gadyrlylyk.<\/p><ul><li>Ine, onu\u0148 \u00abal\u00e7aklygy\u00bb we akylly habar gaty\u015fy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 agany\u0148 al\u00e7aklygy \u00fd\u00f6ne \u00fderden d\u00e4l \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u00e7y","meaning":"<div><p>A\u015fygy\u0148 at m\u00fcnd\u00e4\u00fd tarapy.<\/p><ul><li>Akpamygy\u0148 ogly men, \u00ddek \u00fdagyrny\u0148 \u00fdegeni men, Altyn a\u015fygym al\u00e7y gop! <span>(\u00abEdebi\u00fdatdan Hrestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u00fdumini\u00fd","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Himiki element, \u00e7alymtyl ak re\u0148kli \u00fde\u0148il we \u00fdum\u015fak metal.<\/p><\/div>"},{"headword":"al\u0148asak","meaning":"<div><p>Gyssanma\u00e7, howlukma\u00e7.<\/p><ul><li>Artyk al\u0148asak \u00fdagda\u00fdda da\u015fary \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ene g\u00f6wni halamazlyk bilen ba\u015f egip: -- Elhepus, al\u0148asakdyklaryny -- di\u00fdip, pikir etdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u0148asaklyk","meaning":"<div><p>Gyssanma\u00e7lyk, howlukma\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Kimdir biri al\u0148asaklyk bilen gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nikola\u00fd al\u0148asaklyk bilen g\u00f6zden ga\u00fdyp bolup gitdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u0148asamak","meaning":"<div><p>1. Birini howlukdyrmak, gyssamak.<\/p><ul><li>\u00c7agany be\u00fdle al\u0148asatmasana!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howlukmak, gyssanmak.<\/p><ul><li>Garry Jygaly beg al\u0148asa\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk biraz al\u0148asa\u00fdandygyny du\u00fddurdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a n\u00e4me boldy -- di\u00fdip, Gar\u00fdagdy \u00fdere ga\u00e7an haty galdyrmaga al\u0148asady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ajygan \u00f6lmez, al\u0148asan \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"al\u0148asa\u015fmak","meaning":"<div><p>Howlugy\u015fmak, gyssany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"amal","meaning":"<div><p>T\u00e4r, \u00e7\u00e4re, ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"aman","meaning":"<div><p>Sag-salamat, sag-aman.<\/p><ul><li>Ganymy sypdyrman diri, Agalarym aman galdy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdda gelsin-aman gelsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aman-esen","meaning":"<div><p>Sag- salamat, sag-gurgun, sag-aman.<\/p><\/div>"},{"headword":"amanat","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148ki bolmadyk, ba\u015fgany\u0148ky, kesekini\u0148ki.<\/p><ul><li>I\u0148 sadalary\u0148 sadasy hem W\u00fc\u015fini\u0148 donuny\u0148 amanatdygyny a\u0148lajakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Git-de, amanat ulaglary e\u00fdelerine tab\u015fyr! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu sagat amanat, Amanada-\u00fdaman at. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amanlyk","meaning":"<div><p>Saglyk, gurgunlyk, sag-salamatlyk, aman-esenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"amat","meaning":"<div><p>O\u0148a\u00fd pursat, degerli wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"amatly","meaning":"<div><p>O\u0148a\u00fdly, derekli, pe\u00fddaly, b\u00e4hbitli, ha\u00fdyrly.<\/p><ul><li>Ol \u00fder seni\u0148 \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n amatly. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Amatly wagty goldan bermegim m\u00fcmkin! -- di\u00fdip howatyr etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>He\u00fd, bir amatly tarapy tapylmazmy? <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Amatly \u00fdagda\u00fdy elden bermezlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amatlylyk","meaning":"<div><p>Amatly bolmaklyk, o\u0148a\u00fdlylyk, b\u00e4hbitlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"amatsyz","meaning":"<div><p>Amatly d\u00e4l, pe\u00fddasyz, ha\u00fdyrsyz, b\u00e4hbitsiz, o\u0148a\u00fdsyz.<\/p><ul><li>Da\u015fsyz \u00fderler hem tekiz d\u00e4l we \u00fd\u00f6rem\u00e4ge amatsyz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ykdysady ta\u00fddan amatsyz \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amatsyzlyk","meaning":"<div><p>Amatly d\u00e4llik, pe\u00fddasyzlyk, ha\u00fdyrsyzlyk, b\u00e4hbitli bolmazlyk, o\u0148a\u00fdsyzlyk.<\/p><ul><li>Howa \u00fdagda\u00fdyny\u0148 amatsyzlygyna garamazdan, da\u00fdhanlar i\u015fi\u0148 depginini gow\u015fatma\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ambulatori\u00fda","meaning":"<div><p>Syrkawlary\u0148 gatnap \u00f6zlerini bejerd\u00fd\u00e4n keselhanasy.<\/p><ul><li>Hojaw \u00ddefimowy ugradandan so\u0148, \u00fdanyndakylar bilen ho\u015fla\u015fyp, ambulatori\u00fda tarap gitmek\u00e7i boldy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Annaguly gulak agyrysy zerarly ambulatori\u00fda gatna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amerikalylar","meaning":"<div><p>AB\u015e-i\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"ametist","meaning":"<div><p>Mawy \u00f6w\u00fc\u015fginli, \u00fda\u015fyl re\u0148kli gymmat baha da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"amfibi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dda\u015flygynda \u017eabra we ulalanda \u00f6\u00fdken bilen dem al\u00fdan o\u0148urgaly ha\u00fdwan, jandar.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> Suwda we gury \u00fderde \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>3. Suwda \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n we gury \u00fderde hem \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n samol\u00fdot, tank, awtobus.<\/p><\/div>"},{"headword":"amfiteatr","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> Teatrlarda parteri\u0148 yzyndaky \u00fdarym a\u00fdlaw g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki oturyl\u00fdan belent \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"ammar","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd, arpa we \u015f. m. galla saklan\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Galla \u00fc\u00e7in salnan ammarlardan ba\u015fga, howdan \u00fdaly gazylan ullakan urular-da bol\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ammiak","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u00ddakymsyz \u00fditi ysly re\u0148ksiz gaz, ozody\u0148 wodorod bilen birle\u015fmesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ammonal","meaning":"<div><p>Partla\u00fdjy madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"ammoni\u00fd","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Arassa halda du\u015fma\u00fdan himiki madda; ammiaga we wodoroda b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n atomlar topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"ammyr","meaning":"<div><p>K\u00f6r\u00fckde gyzdyrylan zady tutmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn saply, agzy egri gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"amnisti\u00fda","meaning":"<div><p>Sud jena\u00fdatk\u00e4rligine \u00e7ekilen adamlaryn \u00fdokary h\u00e4kimi\u00fdet tarapyndan g\u00fcn\u00e4sini\u0148 \u00fde\u0148ledilmegi \u00fda-da g\u00fcn\u00e4sini\u0148 ge\u00e7ilmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"amorf","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Dogry kristallik gurlu\u015fy, \u015fekili bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> \u00dc\u00fdtgediji go\u015fulmalary bolmadyk; formasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"amorflyk","meaning":"<div><p>Amorf haldalyk, amorf \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"amortizasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Eml\u00e4gi\u0148 ulanylmagy, k\u00f6nelmegi netijesinde gymmatyny\u0148 a\u015fak d\u00fc\u015fmegi.<\/p><\/div><div><p>2. Awtobus, parowoz \u00fd\u00f6r\u00e4ninde, samol\u00fdot gonanynda gaty silkemezlik \u00fc\u00e7in sarsgyny peseldiji, \u00fdum\u015fadyjy pru\u017einaly a\u00fdratyn gurlu\u015f.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 amortizasi\u00fdasy o\u0148at.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amortizator","meaning":"<div><p>Amortizasi\u00fda \u00fc\u00e7in esbap, gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"amper","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Elektrik toguny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><ul><li>Bu birlige, me\u015fhur fransuz fizigi Amperi\u0148 hatyrasyna \u00abamper\u00bb di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"amplituda","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Yrgyldy gerimi.<\/p><ul><li>De\u0148 agramlylyk \u00fdagda\u00fdyndan i\u0148 uly gy\u015farma yrgyldyny\u0148 amplitudasy di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika\u00bb)<\/span><\/li><li>Ma\u00fdatnigi\u0148 yrgyldy amplitudasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ampula","meaning":"<div><p>I\u00e7inde suwuk derman saklan\u00fdan iki \u00fd\u00fczi hem bekli turba \u00e7\u00fc\u00fd\u015fejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"amunisi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Harby gulluk\u00e7yny\u0148 \u00fdarag we ge\u00fdimden ba\u015fga enjamlary.<\/p><\/div>"},{"headword":"am\u00fdoba","meaning":"<div><p>Bir kletkaly, \u00f6r\u00e4n ki\u00e7ijik we i\u0148 sada jandar, ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Am\u00fdoba mikroskopik ha\u00fdwan bolup, gurlu\u015fy k\u00f6w\u00fc\u015fjikden hem has \u00fd\u00f6neke\u00fddir. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ana","meaning":"<div><p>Hanha, ine.<\/p><ul><li>Ana, \u015fol \u00fderd\u00e4ki rota bilen takmynan on \u00fdyl bolupdym. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcnden ol hakda soramak hem gerek d\u00e4ldir. \u00dda\u015faber, ana, wessalam. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ana, dostum, \u015fol ke\u00fdp, \u015fol \u015fowhun y\u015fky meni mes halyna getir\u00fd\u00e4r. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"analitik","meaning":"<div><p>Analizlemegi o\u0148at ba\u015far\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"analitiki","meaning":"<div><p>1. Analize esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Analitiki usul.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Analiz etmeklige gerekli bolan.<\/p><ul><li>Analitiki terezi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"analiz","meaning":"<div><p>1. Bir predmeti\u0148, zady\u0148, hadysany\u0148 belli taraplaryny\u0148, d\u00fcz\u00fcli\u015fini\u0148 ylmy ta\u00fddan der\u0148eli\u015fi.<\/p><ul><li>Analizsiz sintez bolup bilmez.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jisimi\u0148 h\u00e4si\u00fdetini, d\u00fcz\u00fcmini kesgitlemeklik.<\/p><ul><li>Analiz-predmetleri\u0148, hadysalary\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry b\u00f6leklerini, h\u00e4si\u00fdetlerini sa\u00fdlap a\u00fdryp, olary bizi\u0148 pikirimizde b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fd\u00e4n logiki usuldyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"analizator","meaning":"<div><p>Jisimleri\u0148, hadysalary\u0148 analizi ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n d\u00fcrli esbaplary\u0148, gurallary\u0148 ady.<\/p><ul><li>Gazlary\u0148 analizatory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"analizlemek","meaning":"<div><p>Analiz ge\u00e7irmek, analiz etmek, tejribe arkaly der\u0148emek.<\/p><ul><li>Da\u015flary\u0148 hek we gips d\u00fcz\u00fcmini analizlemek praktika girizildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"analogik","meaning":"<div><p>Analogi\u00fda degi\u015fli bolan; \u00fdakyn, me\u0148ze\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"analogi\u00fda","meaning":"<div><p>Hadysalary\u0148, wakalary\u0148, predmetleri\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 \u00f6zara biri-birine me\u0148ze\u015fligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ananas","meaning":"<div><p>Bi\u00fdara g\u00f6rn\u00fc\u015fli tropik \u00f6s\u00fcmligi we onu\u0148 egrelip duran togalak, \u00fdakymly ysly i\u00fdil\u00fd\u00e4n miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"anarhik","meaning":"<div><p>Anarhi\u00fda degi\u015fli bolan, anarhi\u00fdany\u0148 tarapyny tut\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"anarhist","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Anarhizmi\u0148 tarapdary. Anarhizm guramasyny\u0148 \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"anarhi\u00fda","meaning":"<div><p>Tertipsizlik, bozgaklyk, ba\u015f-ba\u015fdaklyk, ba\u015fly-baratlyk, h\u00e4kimi\u00fdetsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"anatom","meaning":"<div><p>Anatomi\u00fdadan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"anatomik","meaning":"<div><p>Anatomi\u00fda degi\u015fli bolan, anatomi\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"anatomi\u00fda","meaning":"<div><p>Organizmleri\u0148 gurlu\u015fyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><ul><li>Anatomi\u00fda organizmi\u0148 gurlu\u015fyny \u00f6wred\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwanlary\u0148 anatomi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"andyz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ma\u00fddaja \u00fdaprakly, k\u00f6ki uzyn, \u00fdazgyn b\u00f6l\u00fcp \u00f6s\u00fd\u00e4n derman ot.<\/p><ul><li>Andyzlyny\u0148 aty \u00f6lmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anekdot","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Gyzykly hadysa, waka hakynda ki\u00e7ir\u00e4k g\u00fclk\u00fcli heka\u00fda, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Kemin\u00e4ni\u0148 \u00f6m\u00fcr bo\u00fdy garyp \u00fda\u015fandygyny \u015fahyr barada a\u00fddyl\u00fdan anekdotlar hem subut ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Halk ertekileri we anekdotlary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anemi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Az ganlylyk, gany azlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"anemometr","meaning":"<div><p>\u00ddeli\u0148 tizligini, g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"aneroid","meaning":"<div><p>Atmosfera basy\u015fyny \u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4n barometri\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"angar","meaning":"<div><p><span>Awi\u00fdasia<\/span> Samol\u00fdotlary, diri\u017eabllary saklamak, remont etmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"angidrid","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Suwda er\u00e4p, kislota emele getir\u00fd\u00e4n okisel.<\/p><\/div>"},{"headword":"angidrit","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> K\u00fck\u00fcrt kislotasany\u0148 kalsi\u00fd duzy, tebigy mineral.<\/p><\/div>"},{"headword":"angina","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Damak galma, damak \u00e7i\u015fme keseli.<\/p><ul><li>Sowuk howada a\u00fdak \u00fdala\u0148a\u00e7 gezilse, angina we \u00f6\u00fdken \u00e7i\u015fme keseli bilen kesellemek a\u0148satdyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anha","meaning":"<div><p>Halka, ana, hana.<\/p><ul><li>Anha, Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn hem yzyndan geldi-di\u00fddi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Anha, m\u00f6jekleri\u0148 go\u0148ras derisi, \u00c7\u00f6k\u00fct \u00e7\u00f6pl\u00fcginde bula\u015fyp \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anilin","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Re\u0148ksiz, \u00fdagjymak awuly suwuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"anja\u00fdyn","meaning":"<div><p>I\u015f ba\u015farja\u0148, \u00f6kde.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n anja\u00fdyn adamdyr, n\u00e4me di\u00fdse\u0148 ba\u015farar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anketa","meaning":"<div><p>Belli bir zat hakynda maglumatlar \u00fdazmak \u00fc\u00e7in sorag sanawy.<\/p><ul><li>Annaguly \u00f6zi \u00fdaly oglanlary\u0148 b\u00e4\u015f-alty sanagyny\u0148 anketa dolduryp, h\u00e4si\u00fdetnama \u00fdazdyryp duranyny g\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Belki, Gyzdurdyny\u0148 \u00f6zi hem anketa dolduranda, ge\u00e7mi\u015fini meni\u0148 \u00fdazy\u015fym \u00fdaly jikme-jik \u00fdazyp bilen d\u00e4ldir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anna","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 b\u00e4\u015finji g\u00fcn\u00fcni\u0148 ady, juma.<\/p><ul><li>Si\u015fenbe we anna g\u00fcnleri polkumyzy\u0148 kansel\u00fdari\u00fdasy ofiserlerden doly bolardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anneksirlemek","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Zor bilen birle\u015fdirmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen basyp almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"anneksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Bir \u00fdurdy ba\u015fga bir \u00fdurdu\u0148 zor bilen basyp almagy, \u00f6z\u00fcne birikdirmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"anod","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Polo\u017eitel zar\u00fdad berlen elektrod.<\/p><\/div>"},{"headword":"anonim","meaning":"<div><p>1. Adyny \u00fda\u015fyran awtor.<\/p><\/div><div><p>2. Awtory kimdigi belli bolmadyk, awtory n\u00e4belli, atsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"anonimika","meaning":"<div><p>Anonim hat, atsyz hat.<\/p><\/div>"},{"headword":"anons","meaning":"<div><p>Spektakly\u0148, konserti\u0148, leksi\u00fdany\u0148 boljakdygy barada \u00f6\u0148\u00fcnden edil\u00fd\u00e4n bildiri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ansambl","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> A\u00fddymy, sazy \u00fderine \u00fdetirijiler topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"ant","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kasam.<\/p><\/div>"},{"headword":"antagonist","meaning":"<div><p>Ylala\u015fyk, barly\u015fyk edip bolmajak du\u015fman, barly\u015fyksyz du\u015fman, gar\u015fyda\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"antagonistik","meaning":"<div><p>Antagonizme esaslan\u00fdan, antagonizme has bolan, gapma-gar\u015fylykly, barly\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Bizde antagonistik synplar d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"antagonizm","meaning":"<div><p>Barly\u015fyksyz gapma-gar\u015fylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"antarktida","meaning":"<div><p>\u00dder \u015faryny\u0148 G\u00fcnorta pol\u00fdar wela\u00fdaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"antarktiki","meaning":"<div><p>Antarktida degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antenna","meaning":"<div><p>Radio tolkunlaryny bermek we tutmak \u00fc\u00e7in simler sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"anti...","meaning":"<div><p>S\u00f6zleri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gelip, \u00abgar\u015fy, ters, du\u015fman\u00bb di\u00fden manylary a\u0148lad\u00fdan pristawka.<\/p><\/div>"},{"headword":"antidemokratik","meaning":"<div><p>Demokratizme, demokrati\u00fda gar\u015fy bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antifa\u015fist","meaning":"<div><p>Fa\u015fizmi\u0148 du\u015fmany, fa\u015fizme gar\u015fy g\u00f6re\u015fiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"antifa\u015fistik","meaning":"<div><p>Fa\u015fizme gar\u015fy g\u00f6n\u00fckdirilen, fa\u015fizme gar\u015fy go\u00fdlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antik","meaning":"<div><p>Gadymy Grek \u00fda-da Rim medeni\u00fdetine, sungatyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Pedagogiki teori\u00fda antik jemgy\u00fdetde emele gelip ba\u015flapdy. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"antiksiklon","meaning":"<div><p><span>Meteorologi\u00fda<\/span> Siklonlar arasynda \u00fderle\u015fip, atmosfera basy\u015fy hemi\u015fe \u00fdokary bolan \u00fder, wela\u00fdat.<\/p><\/div>"},{"headword":"antilopa","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Esasan g\u00fcnortada du\u015f\u00fdan \u015fahly, go\u015fa to\u00fdnakly g\u00e4w\u00fc\u015fe\u00fd\u00e4n ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antimilitarizm","meaning":"<div><p>Militarizme gar\u015fy hereket ed\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"antimilitrasitik","meaning":"<div><p>Militarizme gar\u015fy gid\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"antisanitar","meaning":"<div><p>Sanitari\u00fdany\u0148 d\u00fczg\u00fcnine gar\u015fy bolan, \u015fol d\u00fczg\u00fcni boz\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antisemit","meaning":"<div><p>\u00ddewre\u00fdlere du\u015fman\u00e7lykly gara\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"antisemitizm","meaning":"<div><p>\u00ddewre\u00fdlere du\u015fman\u00e7ylykly, \u00fdigrenjilikli gara\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"antiteza","meaning":"<div><p>1. Gapma-gar\u015fylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Iki sany biri-birine gar\u015fy bolan pikiri \u00e7eper obrazda de\u0148e\u015fdirme.<\/p><\/div>"},{"headword":"antitezis","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Dialiktiki \u00f6s\u00fc\u015f prosesinde ba\u015flangy\u00e7 \u00fdagda\u00fdy ink\u00e4r etme.<\/p><\/div>"},{"headword":"antologi\u00fda","meaning":"<div><p>D\u00fcrli awtorlary\u0148 \u00e7eper eserlerini\u0148, galapyn go\u015fgularyny\u0148 \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen poezi\u00fdasyny\u0148 antologi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"antonim","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Manysy bo\u00fdun\u00e7a ba\u015fga s\u00f6ze gapma-gar\u015fylykly bolan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"antonowka","meaning":"<div><p>Gi\u00e7 bi\u015f\u00fd\u00e4n almany\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"antrakt","meaning":"<div><p>1. Spektakl perdelerini\u0148 \u00fda-da konserti\u0148 b\u00f6l\u00fcmlerini\u0148 arasyndaky gysga\u00e7a arakesme.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fda\u0148ramasyna gulak assa\u0148, b\u00e4\u015f antrakty\u0148 hem \u00fdetme\u00fdejekdigini ol bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Antrakt yglan edilmek. Antrakt wagty.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. P\u00fdesany\u0148 perdelerini\u0148 arasynda \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in ki\u00e7ijik saz eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"antrasit","meaning":"<div><p>Da\u015f k\u00f6mr\u00fc\u0148 i\u0148 gowy sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"antropolog","meaning":"<div><p>Antropologi\u00fda ylmy bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"antropologik","meaning":"<div><p>Antropologi\u00fda degi\u015fli bolan, antropologi\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antropologi\u00fda","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 biologik tebigaty hakyndaky ylym.<\/p><ul><li>Antropologi\u00fda muze\u00fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"antropometrik","meaning":"<div><p>Antropometri\u00fda esaslan\u00fdan, antropometri\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Antropometrik \u00f6l\u00e7egler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"antropometri\u00fda","meaning":"<div><p>Antropologi\u00fda ylmyny\u0148 adam bedenini we onu\u0148 b\u00f6leklerini \u00f6l\u00e7emek bilen me\u015fgullan\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"antropomorfik","meaning":"<div><p>Antropomorfizme degi\u015fli, antropomorfizme has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"antropomorfizm","meaning":"<div><p>Adama mahsus bolan psihiki h\u00e4si\u00fdetleri tebigat hadysalaryna, ha\u00fdwanlara, predmetlere ge\u00e7iri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"anyk","meaning":"<div><p>A\u00e7yk, a\u00fddy\u0148, d\u00fc\u015fn\u00fckli; gowy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, takyk, m\u00e4lim.<\/p><ul><li>I\u0148 asllysy hem \u00f6z sowallaryna anyk jogap e\u015fitjekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anyklamak","meaning":"<div><p>Anyk etmek, a\u00fddy\u0148 etmek, d\u00fc\u015fn\u00fckli etmek; anygyna \u00fdetmek, takyklamak, kesgitlemek.<\/p><ul><li>So\u0148ra n\u00e4hili gu\u015fu\u0148 tutulandygyny we ha\u00fdsy kapasa salmalydygyny anyklarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anyklanmak","meaning":"<div><p>Anyk edilmek, a\u00fddy\u0148, d\u00fc\u015fn\u00fckli edilmek; kesgitlenmek, takyklanmak, belli edilmek.<\/p><ul><li>Harby g\u00fc\u00fd\u00e7leri\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015f kadasy hem h\u00fcj\u00fcm \u00fderi anyklan\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anyklatmak","meaning":"<div><p>Birine bir zady a\u00fddy\u0148 etdirmek, d\u00fc\u015fn\u00fckli etdirmek: takyklatmak, bellisini etdirmek.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 idel agramyny anyklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"anyklyk","meaning":"<div><p>A\u00e7yklyk, a\u00fddy\u0148lyk, d\u00fc\u015fn\u00fcklilik; m\u00e4limlik, bellilik, kesgitlilik, takyklyk.<\/p><ul><li>Bir manylylyk, kanuny berja\u00fd etmeklik bizi\u0148 pikirimizi\u0148 kesgitliligini we anyklygyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"an\u015flag","meaning":"<div><p>Spektakla, leksi\u00fda, konserte we \u015f. m. to\u015fama ja\u00fdlaryna \u00e4hli biletleri\u0148 satylyp gutarylandygyny m\u00e4lim ed\u00fd\u00e4n bildiri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"aorta","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Bedeni\u0148 \u00e4hli organlaryny arterial gany bilen \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcregi\u0148 \u00e7ep gapdalyndan ba\u015flan\u00fdan i\u0148 uly, esasy arteri\u00fda.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148 tarapdan \u00fd\u00fcrek uzyn damar-aorta bilen gutar\u00fdar. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ap-a\u00e7yk","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n \u00e4\u015fger, a\u00fddy\u0148, belli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ertir geljeg-\u00e4 ap-a\u00e7yk, \u00fd\u00f6ne \u015fu g\u00fcnem gel\u00fd\u00e4\u00fdmegi m\u00fcmkin.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dury, kir-kimirsiz.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fczi ap-a\u00e7yk bolsa-da ol basjak \u00fderini gaty gowy sa\u00fdgarma\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apada\u0148lamak","meaning":"<div><p>Gabarylyp \u00fd\u00f6remek, \u00f6z\u00fc\u0148i ha\u00fdbatly alyp barmak.<\/p><ul><li>Goltugy garpyzly \u00fdaly, apada\u0148lap \u00e7i\u015fip \u00fd\u00f6rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apartament","meaning":"<div><p>I\u00e7i gowy bezelen ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"apat","meaning":"<div><p>Gorky, howp, elhen\u00e7 zat.<\/p><ul><li>K\u00e4rendeden islen\u00fd\u00e4n hasyl emele geljekmi \u00fda bir apat pe\u00fdda bolup, g\u00f6kl\u00fcgine orlup gitjekmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Musa aga apat astynda galanyny g\u00f6rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apatik","meaning":"<div><p>Apati\u00fda mahsus bolan, apati\u00fda berlen.<\/p><ul><li>Apatik adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apatiklik","meaning":"<div><p>G\u00f6wni sowuklyk, parhsyzlyk, perwa\u00fdsyzlyk.<\/p><ul><li>Apatiklik \u00fdagda\u00fdyndaky adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apatit","meaning":"<div><p><span>Mineralogi\u00fda<\/span> Superfosfat, fosfor kislotasy we hek edil\u00fd\u00e4n mineral.<\/p><\/div>"},{"headword":"apati\u00fda","meaning":"<div><p>Hemme zatdan el sowamaklyk, perwa\u00fdsyzlyk, parhsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"apbasy","meaning":"<div><p>1. \u00ddigrimi k\u00f6p\u00fcklik pul mukdary.<\/p><ul><li>Ma\u0148a bir apbasy bersene! -- di\u00fdip, Maslow a\u00fdgytlylyk bilen a\u00fdty-da, agyr elini egnine atdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdal k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne dakyl\u00fdan \u00fdaprak \u00fdaly \u00fdasy, k\u00fcm\u00fc\u015fden edilen bezeg, \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdnunda go\u015fa towuk, gyzylly apbasylary\u0148 a\u015fak eteginde g\u00f6nj\u00fck, iki \u00fdan gapdalynda tumar, barmaklarynda hatar \u00fd\u00fcz\u00fckdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apbasylyk","meaning":"<div><p>\u00ddigrimi k\u00f6p\u00fcklik \u015fa\u00fdy pul.<\/p><\/div>"},{"headword":"apell\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>\u00dduridik termin<\/span> Sudu\u0148 \u00e7ykaran karary barada \u00fdokary sud instansi\u00fdasyna arz etme, arznama, \u015fika\u00fdatnama.<\/p><\/div><div><p>2. Goldaw, maslahat, ge\u0148e\u015f sorap \u00fd\u00fczlenme.<\/p><\/div>"},{"headword":"apelsin","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Naryn\u00e7 re\u0148kli, yslyja \u00fdum\u015fak gabykly sitrus miwesi we onu\u0148 agajy.<\/p><ul><li>Zakawkazed\u00e4ki batgalyklary\u0148 \u00fderinde h\u00e4zir apelsinler \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apgyrt","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 \u00fde\u0148sesind\u00e4ki gaty \u00fderi.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an Aman a\u00fdak \u00e7ekip duranynda bolsa, ol uru\u015fdryp gel\u015fine onu\u0148 \u00e7arygyny\u0148 apgyrdyndan basdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apofeoz","meaning":"<div><p>1. Bir adamy\u0148, bir wakany\u0148 \u015f\u00f6hratlanylmagy, hormatlanylmagy, dabaralanylmagy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Teatr<\/span> K\u00e4bir teatral o\u00fdunlary\u0148, ba\u00fdram\u00e7ylyk konsertlerin dabaraly jemle\u00fdji g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"apolitizm","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasatdan bo\u00fdun ga\u00e7yrmak me\u00fdilliligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"apologet","meaning":"<div><p>Apologi\u00fdany\u0148 tarapyny tut\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"apologetik","meaning":"<div><p>Apologetika degi\u015fli bolan, apologetika mahsus bolan.<\/p><ul><li>Bu apologetik s\u00f6zlemi\u0148 n\u00e4hili derejede g\u00fcm\u00fcrtikdigine seredi\u0148. <span>(W. I. Lenin, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apologetika","meaning":"<div><p>Dini taglymaty\u0148 hristian dogmasyny goramaklyga bagy\u015flan\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi; bir zady \u00e7endena\u015fa \u00f6wmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"apologi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir adamyny \u00fda-da ba\u015fga bir zady hetdena\u015fa taryplamaklyk, \u00f6wmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"apopleksik","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Apopleksi\u00fda degi\u015fli bolan, apopleksi\u00fda has bolan.<\/p><ul><li>Gijara Andre\u00fd \u00ddefimy\u00e7 apopleksik urgudan \u00f6ldi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apopleksi\u00fda","meaning":"<div><p>Be\u00fdn\u00e4 gan inme, be\u00fdn\u00e4 gan urma zerarly bolan birden k\u00e4 bol\u00fdan parali\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"apostrof","meaning":"<div><p>\u00ddawuzda setir \u00fcst\u00fcnde go\u00fdul\u00fdan, otura (`) me\u0148ze\u015f belgi.<\/p><\/div>"},{"headword":"apparat","meaning":"<div><p>1. Abzal, gural, mehaniki gurlu\u015f.<\/p><ul><li>Telefon trubkasyny gulagyma tutup, apparaty\u0148 \u00e7arhyny d\u00f6rt gezek a\u00fdladym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Organizmi\u0148 a\u00fdratyn funksi\u00fdalaryny \u00fderine getir\u00fd\u00e4n organlary.<\/p><\/div><div><p>3. Edaralary\u0148 jemi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da edaralary\u0148, guramalary\u0148 i\u015fg\u00e4rlerini\u0148 jemi.<\/p><ul><li>D\u00f6wlet apparaty. Sud apparaty. Magaryf ministrligini\u0148 apparatynda i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apparatura","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Apparatlary\u0148, abzallary\u0148, gurallary\u0148 \u00e7emi.<\/p><ul><li>Apparaturany dogry ulanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"appendiks","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> K\u00f6r i\u00e7egeni\u0148 gur\u00e7uk \u015fekilli \u00f6s\u00fcntgisi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> Aerostaty\u0148 gaz alyp, gaz \u00e7ykar\u00fdan \u015flangy.<\/p><\/div>"},{"headword":"appendisit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> K\u00f6r i\u00e7eg\u00e4ni\u0148 gur\u00e7uk \u015fekilli \u00f6s\u00fcntgisini\u0148 \u00e7i\u015fmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"appretura","meaning":"<div><p>1. Der\u00e4 \u00e7alyn\u00fdan lak, bo\u00fdag.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6rite suwuklyk arkaly matany petleme, derini e\u00fdleme.<\/p><\/div>"},{"headword":"aprel","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 d\u00f6rd\u00fcnji a\u00fdy.<\/p><ul><li>Aprel a\u00fdyny\u0148 ba\u015flarynda \u00fdagy\u015f k\u00f6p \u00fdag\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aprobasi\u00fda","meaning":"<div><p>Makullamaklyk, tassyklamaklyk.<\/p><ul><li>Aprobasi\u00fda komissi\u00fdalary tohum\u00e7ylyk fonduny ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in me\u00fddanlary kesgitle\u00fd\u00e4rler. <span>(I. K. Maksimenko, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Seleksi\u00fdasy we Tohum\u00e7ylygy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aprobirlemek","meaning":"<div><p>Makullyk bildirmek, tassyklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"apte\u00e7ka","meaning":"<div><p>Ilkinji medisina k\u00f6megini bermek \u00fc\u00e7in gerekli bolan dermanlar we \u015fol dermanlar salnan ki\u00e7ijik \u015fkaf.<\/p><ul><li>Oguljan apte\u00e7kadan derman alyp gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"apy-tupan","meaning":"<div><p>1. Tozanly g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagynly harasat.<\/p><ul><li>Ham hy\u00fdala gidip, turuzyp duman, Galdy apy-tupan \u00fdeller i\u00e7inde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Apy-tupan tura\u00fdsa, penalar \u00fdaly ol \u00fderde amatly s\u00fcmelge edinmek gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Apy-tupanda \u00e7\u00f6ld\u00e4ki dowarlar hel\u00e4k bol\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dawa, jenjel, gykylyk.<\/p><ul><li>Salyh i\u015fan, Yl\u00fdas t\u00f6re olary\u0148 ba\u015fyna apy-tupan salypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 der\u00fdany\u0148 bo\u00fdunda bir obajyk, \u015eol obada apy-tupan tur\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar","meaning":"<div><p>\u00ddetirilen zy\u00fdany\u0148 \u00f6wezini almak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n hereket, bir zat \u00fc\u00e7in \u00f6wez alma; namys.<\/p><ul><li>Sim agaja \u00f6z\u00fcn ur\u00fdar bulanyp, Gerek d\u00e4lmi namys bilen ar o\u0148a? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdmegi hem \u00fdigrenmegi \u00f6wredip, Be\u00fdik namys bilen ar berdi\u0148 ma\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arym k\u00f6\u00fdenden, imanym k\u00f6\u00fds\u00fcn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar-namys","meaning":"<div><p>Ha\u00fda-\u015ferim, ygrar, wy\u017edan.<\/p><ul><li>Ar-namys saklamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar-namysly","meaning":"<div><p>Ha\u00fda-\u015ferimli, ygrarly, wy\u017edanly.<\/p><ul><li>Ar-namysly bolmak. Ar-namysly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ara","meaning":"<div><p>1. Orta.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ol ara d\u00fc\u015fm\u00e4ge hakym \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Zordan g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 arasyny kesdim. Aknabat eje ara d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bary\u015f-geli\u015f, gatna\u015fyk, aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bilen onu\u0148 arasy hem bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hawa, sen meni\u0148 h\u00e4zirki wagtda Warwara Wasilewna bilen aramy\u0148 n\u00e4hilidigini sora\u00fdarsy\u0148. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen aram saz d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u015f \u00fdol, uzak \u00fdol, iki nokat arasyndaky uzaklyk.<\/p><ul><li>A\u015fgabat bilen B\u00fczme\u00fdini\u0148 arasy 22 kilometr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Iki at depi\u015fer, arasynda e\u015fek \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"araba","meaning":"<div><p>At we \u015f. m. go\u015fulyp, \u00fd\u00fck da\u015fal\u00fdan iki tigirli \u00fd\u00f6neke\u00fd transport.<\/p><ul><li>Onu\u0148 okuny \u00fdaglar \u00fdaly, ol n\u00e4 arabadyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agam, meni araba\u0148a m\u00fcnd\u00fcrip, \u00f6l\u00fcmden halas edeni\u0148 \u00fc\u00e7in k\u00f6p sag bol! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00ddykyljak araba kyrk g\u00fcn \u00f6\u0148\u00fcnden jygyldar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arabaglany\u015fyk","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 arasyndaky ysny\u015fykly gatna\u015fyk, \u00f6zara baglany\u015fyk, \u00f6zara baglylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"arabaglany\u015fykly","meaning":"<div><p>Gatna\u015fynykly, gatna\u015fygy bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"arabake\u015f","meaning":"<div><p>Araba s\u00fcr\u00fcji, araba\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"arabake\u015flik","meaning":"<div><p>Arabake\u015fi\u0148 \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"araba\u00e7y","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> arabake\u015f.<\/p><ul><li>Araba\u00e7y \u00fdaba jylawy\u0148 ujuny bula\u00fdlady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Deniska \u00fdigrimi \u00fda\u015fyna gola\u00fd barypdy, \u00f6zi bolsa araba\u00e7y bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Araba \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"arabist","meaning":"<div><p>Arap dilinden we edebi\u00fdatyndan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"arabozar","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 arasyndaky o\u0148a\u00fdly gatna\u015fygy, bary\u015f-geli\u015f, dostlugy bozujy.<\/p><ul><li>K\u00e4bir z\u00e4hmet s\u00f6\u00fdmez arabozar hakynda ma\u0148a habar gowu\u015fdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arabozarlyk","meaning":"<div><p>Arabozary\u0148 h\u00e4si\u00fdeti, adamlary\u0148 arasyndaky gatna\u015fygy bozujylyk.<\/p><ul><li>Arabozarlyk etmek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"araby","meaning":"<div><p>Arap tohumyndan bolan.<\/p><ul><li>Ol garry arabyny. <span>(Atyny)<\/span><\/li><li>Zer-zerew\u015fan jul bilen e\u00fder salyp m\u00fcndi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Epos)<\/span><\/li><li>Araby go\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arada","meaning":"<div><p>1. Ortada.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddakynda, \u00fda\u0148y-\u00fdakynda, \u00fdakyn g\u00fcnlerde.<\/p><ul><li>Arada onu\u0148 dosty bize gelip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aragatna\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Bary\u015f-geli\u015f, dostlukly gatna\u015fyk, dostluk.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan bile Begenji\u0148 aragatna\u015fygy barha \u00fditile\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Olar bilen \u00fdakyndan aragatna\u015fyk etmek gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baglany\u015fyk.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 mazmuny bilen m\u00f6\u00e7berini\u0148 arasynda belli bir aragatna\u015fyk bar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gatnaw.<\/p><ul><li>\u00d6ten ag\u015famdan b\u00e4ri gala bilen aragatna\u015fygymyz \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Howa aragatna\u015fygy. Telegraf aragatna\u015fygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aragatna\u015fykly","meaning":"<div><p>Bary\u015f-geli\u015fli, gatna\u015fykly, dost.<\/p><ul><li>P\u00fdotr bolsa obalar bilen \u00fdakyn aragatna\u015fykly adamy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gulluhan bilen, belki, Eziz bilen hem aragatna\u015fykly adamlar bardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aragatna\u015fyk\u00e7y","meaning":"<div><p>Aragatna\u015fyk i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"arak","meaning":"<div><p>Alkogolly i\u00e7gi.<\/p><ul><li>K\u00e4s\u00e4 arak gu\u00fd\u015fup, k\u00e4se \u00e7aky\u015fdyr\u00fdardylar. Men arak i\u00e7me\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Durdu\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe arak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arakesme","meaning":"<div><p>Dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in bellenilen m\u00f6hlet, dyn\u00e7 alyn\u00fdan wagt.<\/p><ul><li>Birden arakesme boldy, biz da\u015fary \u00e7ykdyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017durnal)<\/span><\/li><li>Arakesme wagtynda okuw\u00e7yny\u0148 nerw sistemasyny\u0148 hem dyn\u00e7 almagyny \u00fcpj\u00fcn etmek gerek. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arakhana","meaning":"<div><p>Arak satyl\u00fdan, i\u00e7il\u00fd\u00e4n \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Artyk pulu\u0148 bilen barma arakhana, Z\u00e4hmeti\u0148 za\u00fda etme, rehim e\u00fdle jana. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arakhor","meaning":"<div><p>Alkogolizme berlen, aragy k\u00f6p i\u00e7\u00fd\u00e4n, p\u00fdan\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n, arakke\u015f.<\/p><ul><li>Meni\u0148 atam \u00f6r\u00e4n yzgytsyz adam, doganym hem \u015fe\u00fdle, \u00f6zi-de arakhor. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 i\u00e7digim d\u00e4l, arakhorlary\u0148 i\u00e7digi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arakhorlyk","meaning":"<div><p>Spirtli i\u00e7gileri \u00e7endena\u015fa, \u00f6l\u00e7egsiz i\u00e7meklik, alkogolizm, arakke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"arakke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arakhor.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fds arakke\u015fdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arakke\u015flik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arakhorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"aralamak","meaning":"<div><p>1. Uru\u015f\u00fdanlary biri-birinden a\u00fdyrmak, aralaryna d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 galmagalyna be\u00fdleki \u00fdolda\u015flaryny\u0148 biri turup aralajak bolsa, \u00fdanyndaky \u00fdolda\u015fy sakgalyndan tut\u00fdan \u00fdaly bolupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c7oluk baryp arala\u00fdan\u00e7a, \u00fdolda\u015flary onu mazalyja \u00e7e\u00fdn\u00e4pdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uru\u015f\u00fdanlary aralamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Daraklamak, daramak.<\/p><ul><li>Rybin \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp, sakgalyny barmaklary bilen ha\u00fdat aralamaga durdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aralanmak","meaning":"<div><p>Uru\u015f\u00fdanlary\u0148 her biri bir tarapa a\u00fdrylmak, a\u00fdry\u015fdyrylmak, aralaryna d\u00fc\u015f\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"aralatmak","meaning":"<div><p>Uru\u015f\u00fdanlary a\u00fdyrtmak, aralaryna d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Uru\u015f\u00fdanlary aralatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Aralamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Arasyna, ortasyna girmek, \u00fdakynla\u015fmak, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gara\u0148ky gatly\u015fmazyndan \u00f6\u0148 oba arala\u015fmak gerekti. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 \u00e7abga \u00fdaly \u00fdag\u00fdan okuny\u0148 astynda bular jylgaly geri\u015flere arala\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015flanmak, gola\u00fdlamak, pe\u00fdda bolmak, \u00fdetip gelmek.<\/p><ul><li>\u00dcms\u00fcmlik arala\u015fdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>\u015eonda \u00fd\u00fcregine gyssanma\u00e7lyk hem arala\u015f\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>I\u0148rik garalmagy bilen bilelikde, mawy asmandan \u00fdere \u00fdakymly bir salkynlyk-da arala\u015f\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aralyk","meaning":"<div><p>1. Iki zady\u0148 arasy, ortalyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 telpegini\u0148 etegi bilen ma\u0148la\u00fdyny\u0148 aralygy \u00f6r\u00e4n gysby g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><li>Aralykda \u015forluk gi\u0148 me\u00fddan bardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arada\u015flyk.<\/p><ul><li>A\u015fgabat bilen Moskwany\u0148 aralygy indi 4 sagatlyk \u00fdol boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Umumy, ortalyk, hemmelere degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Aralyk mal. Aralyk zat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aram","meaning":"<div><p>Parahatlyk, asudalyk, . rahatlyk, ynjalyk, karar.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 \u00ddellini\u0148 jany aram tapyp oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dcz\u00fcm aram tapyp, uzadan golun, Ga\u00fdtadan gol salyp, gu\u00e7dy serwini. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aram girenini \u00e7aklap janyna, Mekdep m\u00fcdirini\u0148 geldi \u00fdanyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aram-aram","meaning":"<div><p>Wagtal-wagtal, k\u00e4te-k\u00e4te, k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcji \u00f6z i\u015finden g\u00fcrledi indi, Aram-aram o\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aramak","meaning":"<div><p>1. Biri-birinden a\u00fdry\u015fdyrmak, biri birinden b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlamak, seljermek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen aga-Tudy entek arap kesi\u0148 -- di\u00fdip tab\u015fyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6zlemek, agtarmak.<\/p><ul><li>\u00d6z najatymy gara\u00fdyn, il b\u00e4hbidini ara\u00fdyn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aran","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ujuna dakyl\u00fdan dyrnakly ilgen\u00e7ek.<\/p><ul><li>Gapany\u0148 arany bir gandymy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne ja\u00fddar ili\u015fipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 a\u00fdd\u00fdan s\u00f6zleri A\u00fddurdyny\u0148 i\u00e7ini edil aran \u00fdaly daraw-daraw edip \u00fdyrtyp bar\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"araplar","meaning":"<div><p>\u00ddakyn G\u00fcndogar we Demirgazyk Afrikada \u00fda\u015fa\u00fdan halk.<\/p><ul><li>Galkyn, g\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6rkez, hindi zenany, G\u00fcl me\u0148zi saralan, Arap jenany.<\/li><li>Arap sopulary \u00fdaly, uzyn k\u00f6\u00fdnegi\u0148 bilen s\u00fclp\u00fcld\u00e4p, meni\u0148 g\u00fcl \u00f6mr\u00fcmi k\u00fcl etdi\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arap\u00e7a","meaning":"<div><p>Arap dilinde, Arap grafiginde \u00fdazylan.<\/p><ul><li>Sesini\u0148 nabzyny arap\u00e7amy \u00fda-da ba\u015fga bir zat\u00e7amy \u00fc\u00fdtgedip oka\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassa","meaning":"<div><p>1. T\u00e4miz, p\u00e4kize, hapa bolmadyk.<\/p><ul><li>Suw, k\u00f6pr\u00e4k suw, arassa esgi, pamyk getiri\u0148-di\u00fddi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Arassa ja\u00fd. Arassa depder. G\u00f6zel pagtany gaty arassa \u00fdyg\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dury, a\u00e7yk.<\/p><ul><li>Arassa, t\u00e4miz howa pikir-zehini\u0148 a\u00e7\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bahar ertiri dek arassa g\u00f6w\u00fcn, \u00c7agalar ok\u00fdarlar, alarlar ylym. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Arassa asman.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sap, go\u015fantsyz.<\/p><ul><li>Arassa spirt.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> P\u00e4k, ak\u00fd\u00fcrekli, ahlak ta\u00fddan t\u00e4miz.<\/p><ul><li>G\u00fclsoltan \u00f6r\u00e4n arassa, g\u00fclden hem p\u00e4k gelir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassalamak","meaning":"<div><p>1. T\u00e4mizlemek, birini\u0148 \u00fda bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki kiri, hapany a\u00fdryp arassa etmek.<\/p><ul><li>Garnyny \u00fdaryp, i\u00e7ini-bagrym arassaladylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>K\u00f6w\u015fi arassalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabygyny so\u00fdmak, da\u015fyny artmak, bir zady\u0148 gereksiz, hapa \u00fderini a\u00fdyrmak, artmak.<\/p><ul><li>Sogan arassalamak. \u00dd\u00f6rite ma\u015fynda pagtany arassalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saplamak, durlamak.<\/p><ul><li>Spirti arassalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddat elementlerden halas etmek.<\/p><\/div><div><p>5. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ogurlap lut go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ogrular \u00f6\u00fdde zat go\u00fdman arassalapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassalanmak","meaning":"<div><p>1. T\u00e4mizlenmek, p\u00e4kizelenmek, \u00f6z egin-ba\u015fy\u0148y arassa etmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat arassalamak.<\/p><ul><li>K\u00e4\u015fir arassalanmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hapa-hupa zatlar a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Howly arassalandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Saplanmak, dury edilmek, durlanmak.<\/p><ul><li>Spirt arassalandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00ddat elementlerden halas edilmek.<\/p><ul><li>\u00ddurdy keseki \u00fdurtlary\u0148 go\u015funyndan arassalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassalatmak","meaning":"<div><p>1. Birine arassa etdirmek, s\u00fcp\u00fcrip, ardyp t\u00e4mizletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015fyny, gabygyny a\u00fdyrtmak, so\u00fddurmak, hapa \u00fderlerini a\u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>Karto\u015fka arassalatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saplatmak, durlatmak.<\/p><ul><li>\u00ddagy arassalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassala\u00fdjy","meaning":"<div><p>Arassala\u00fdan, t\u00e4mizle\u00fd\u00e4n, hapasyny sapla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Sortlary\u0148 mehaniki gaty\u015fmagy pagta arassala\u00fdjy zawadlarda-da bolup biler. <span>(I. K. Maksimenko, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Seleksi\u00fdasy we Tohum\u00e7ylygy)<\/span><\/li><li>Pagta arassala\u00fdjy zawod. Arassala\u00fdjy seh.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady s\u00fcp\u00fcrip, ardyp t\u00e4mizle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015fyny\u0148 gabygyny, hapasyny a\u00fdry\u015fmak.<\/p><ul><li>K\u00e4\u015fir arassala\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sapla\u015fmak, durla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddagy arassala\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassalyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassa\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Arassalyk-saglygy\u0148 girewidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arassa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>T\u00e4mizlik, p\u00e4kizelik, arassalyk.<\/p><ul><li>Egin-e\u015fik arassa\u00e7ylygyna \u00e7aga wagtynda-da gele\u0148sizdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol arassa\u00e7ylyga d\u00fc\u00fdb\u00fcnden hormat go\u00fdma\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol arassa\u00e7ylyga uly \u00fcns ber\u00fd\u00e4r. D\u00fc\u00fdn klubda arassa\u00e7ylyk hakynda leksi\u00fda okaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ara\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Arala\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Ara\u00e7a ta\u00fdak deger. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ylala\u015fdyryjy adam, taraplar arasynda geple\u015fik ge\u00e7irilende gatna\u015f\u00fdan adam \u00fda-da gurama, barly\u015fdyryjy adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Taraplar arasynda ylala\u015fyga \u00fdardam edijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ara\u00e7\u00e4k","meaning":"<div><p>Territori\u00fdalar arasyndaky \u00e7\u00e4k, serhet.<\/p><ul><li>Ara\u00e7\u00e4kden on sekiz sany m\u00f6jekden ybarat ordany\u0148 bizi\u0148 topragymyza baka ge\u00e7enligi anyklanypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ara\u00e7\u00e4gi boz\u00fdanlara rehimsiz dara\u00fdarys. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ara\u00e7\u00e4kde\u015f","meaning":"<div><p>Ara\u00e7\u00e4gi bir bolan, serhetde\u015f: go\u0148\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ara\u00e7\u00e4k\u00e7i","meaning":"<div><p>Serhet goragyny\u0148 harby esgeri serhet\u00e7i.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 \u00fcst\u00fcne ara\u00e7\u00e4k\u00e7i go\u015funlary getirip, Alla\u00fdar tulum bilen Gurdu\u0148 \u00f6z jena\u00fdatyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde tutulmagyna seb\u00e4p bolan be\u00fdleki oglanjykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol di\u0148e aw\u00e7y d\u00e4l, Watan sak\u00e7ysy, S\u00f6wer Watanmyzy\u0148 ara\u00e7\u00e4k\u00e7isi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arbitr","meaning":"<div><p>Ara\u00e7y, ylala\u015fdyryjy, bitarap sud\u00fda, bekew\u00fcl.<\/p><\/div>"},{"headword":"arbitra\u017e","meaning":"<div><p>Jedelli meseleleri \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4n gurama.<\/p><ul><li>Halkara arbitra\u017ey. D\u00f6wlet arbitra\u017ey.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ardana","meaning":"<div><p>K\u00f6\u015feksiz sagdyr\u00fdan d\u00fc\u00fde \u00fda g\u00f6lesiz sagdyr\u00fdan sygyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"ardurja","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Armanlyja, biderejik, n\u00e4hak \u00fdere.<\/p><ul><li>Wah, onu\u0148 \u00fc\u00e7in d\u00e4l-de, ardurja 51492 k\u00f6\u00fd\u00fcp gitjek -- di\u00fdip, \u00e7ykyp gitdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ardylmak","meaning":"<div><p>1. Arassalanmak, t\u00e4mizlenmek.<\/p><ul><li>Ekin me\u00fddanyndaky \u00fdaplary\u0148 hemmesini\u0148 i\u00e7i ardyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fyny\u0148 kabygy a\u00fdrylmak, so\u00fdulmak.<\/p><ul><li>\u00ddeterlik mukdarda sogandyr karto\u015fka ardyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ardynjyramak","meaning":"<div><p>\u00dcsg\u00fcrip ardynmak, \u00fcsg\u00fcrip bogazy\u0148y ar\u00e7amak; \u00e4hem-\u00e4hem eden bolup seslenmek.<\/p><ul><li>Arasy faner bilen kesilen be\u00fdleki ja\u00fddan kimdir biri du\u00fddury\u015f beren \u00fdaly \u00e4he\u0148de ardynjyrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddegor tirsegini diwana berip galdy-da, ardynjyrap, ba\u015f atyp y\u015farat etdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ardynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zady ardyp arassalamak, arassalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"arena","meaning":"<div><p>1. Sirkde o\u00fdun g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n \u00fder.<\/p><ul><li>So\u0148ra arenada g\u00f6zbagjy pe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Me\u00fddan, ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"areometr","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Suwuklygy\u0148 dykyzlygyny, udel agramyny takyklamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan abzal.<\/p><ul><li>Bu maksat \u00fc\u00e7in araometr di\u00fdil\u00fd\u00e4n abzal ulanyl\u00fdar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arergard","meaning":"<div><p>Harby \u00fd\u00f6r\u00fc\u015f wagtynda esasy g\u00fc\u00fd\u00e7lerden yzda bar\u00fdan go\u015fun b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"arfa","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7bur\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli, kakylyp \u00e7alyn\u00fdan kiri\u015fli saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"arfist","meaning":"<div><p>Arfa \u00e7al\u00fdan sazandar.<\/p><\/div>"},{"headword":"argamak","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Dag ke\u00fdigi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bedew at.<\/p><\/div>"},{"headword":"arga\u00e7","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Er\u015fi\u0148 i\u00e7inden iki tarapla\u00fdyn na\u00fd\u00e7a bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>\u00c7ep eli bilen dokmany basyp, argajygyny ge\u00e7irdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Argajy endigan bermekligi birkemsiz \u00fderine \u00fdetirdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argentinalylar","meaning":"<div><p>Argentinany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"argo","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn sosial topary\u0148 \u00fd\u00f6rite s\u00f6zleri, \u015fertli a\u0148latmalar.<\/p><\/div>"},{"headword":"argon","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Himiki element, g\u00f6g\u00fcmtil y\u015fyk ber\u00fd\u00e4n re\u0148ksiz, yssyz gaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"argotizm","meaning":"<div><p>Argo degi\u015fli s\u00f6zler we a\u0148latmalar.<\/p><\/div>"},{"headword":"argument","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Gara\u015fsyz \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4n ululyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"argyn","meaning":"<div><p>\u00ddadap halys bolan, \u00fdadaw. Argyn g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 \u00fd\u00fczi argyn g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argynlyk","meaning":"<div><p>Argyn, \u00fdadaw halda bolmaklyk, \u00fdadawlyk.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 polku\u0148yzda argynlyk du\u00fdulma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddetginjekler we jahyllar bolsa argynlyklaryna garaman, iki topara b\u00f6l\u00fcnip, p\u00f6kgi o\u00fdna\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> argynlyk.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli dost, m\u00e4hriban \u00fdolda\u015flar arasynda uzak \u00fdolu\u0148 argyn\u00e7ylygy g\u00f6ge sowrulan \u00fdaly \u00fdok bolup gitdi. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argy\u015f","meaning":"<div><p>S\u00f6wda edip bir \u00fdurtdan d\u00e4ne, galla getirmeklik.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen argy\u015fdan getirenje d\u00e4nesini bizi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmizde \u00fdyg\u015fyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gy\u015f azygyny edine\u00fdin -- di\u00fdip, bir-iki ganar \u00fd\u00fc\u0148, bir-iki ganar k\u00f6m\u00fcr bilen Arkaja argy\u015fyna gitdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argy\u015flamak","meaning":"<div><p>Argy\u015fa gitmek, argy\u015fa gidip galla getirmek.<\/p><ul><li>Da\u015fhowuzdan, Hywadan argy\u015flap gel\u00fd\u00e4n kerwenler olary g\u00f6renlerinde gorkdular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"argy\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p>Argy\u015fa gidip galla getir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Olary\u0148 belent sussy, \u00e4girt ke\u015fbi \u00fdeke d\u00fc\u00fdeke\u015fleri\u0148, \u00fdeke argy\u015f\u00e7ylary\u0148 d\u00e4l, olary\u0148 du\u015flaryndan ge\u00e7enleri\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde-de o\u0148at t\u00e4sir galdyr\u00fdardylar. Emma h\u00e4zirki kerwen, h\u00e4zirki argy\u015f\u00e7y b\u00fctinle\u00fdin ba\u015fagady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arhaik","meaning":"<div><p>Gadymy zamanlara has bolan, k\u00f6ne, ulanyly\u015fdan galan.<\/p><ul><li>Arhaik stil.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arhaiz","meaning":"<div><p>1. K\u00f6neli\u015fen, ulanyly\u015fdan galan s\u00f6z \u00fda-da grammatik forma.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u00e7mi\u015fi\u0148 galyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"arheograf","meaning":"<div><p>Arheografi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"arheografi\u00fda","meaning":"<div><p>Ge\u00e7mi\u015fi\u0148 \u00fdazuw \u00fdadyg\u00e4rliklerini ylmy ta\u00fddan \u00fdygnamak, \u00fdazmak, ne\u015fir etmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"arheolog","meaning":"<div><p>Arheologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>Arheologlar \u015funu\u0148 \u00fdaly gorganlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini gazyp agtardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arheologik","meaning":"<div><p>Arheologi\u00fda degi\u015fli, arheologi\u00fda mahsus bolan.<\/p><ul><li>Arheologik gazyp agtary\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arheologi\u00fda","meaning":"<div><p>Saklanyp galan \u00fdadyg\u00e4rliklere esaslanyp, gadymy halklary\u0148 durmu\u015fyny, medeni\u00fdetini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><ul><li>Gazyp \u00e7ykarmaklyk biler arheologi\u00fda ylmy me\u015fgullan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arhipelag","meaning":"<div><p>Biri-birine \u00fdakyn \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n de\u0148iz adalaryny\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"arhitektonika","meaning":"<div><p>1. De\u0148 \u00fdagda\u00fdda duran b\u00f6leklerden emele gelen bitewilik.<\/p><\/div><div><p>2. Geologik gurlu\u015fy\u0148, dag jisimlerini\u0148 \u00fderle\u015fi\u015fini\u0148 umumy g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"arhitektor","meaning":"<div><p>Ja\u00fd gurlu\u015fygy arhitektura bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"arhitektura","meaning":"<div><p>1. Gurlu\u015fyk sungaty, ja\u00fdlary\u0148 binasyny go\u00fdmak, ja\u00fdlary salmak seneti.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki zaman arhitekturasy. Gadymy Grekleri\u0148 arhitekturasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gurmaklygy\u0148 stili, bina etmek sitili.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 arhitekturasy. Arhitekturasy nepis ja\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arhiw","meaning":"<div><p>1. K\u00f6ne we gadymy dokumentler saklan\u00fdan edara.<\/p><ul><li>Taryhy materiallar saklan\u00fdan arhiw.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edarany\u0148 k\u00f6ne dokumentler saklan\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>3. Bir edarany\u0148 \u00fda-da adamy\u0148 i\u015fine gol\u00fdazmalar, hatlar we \u015f. m. \u00fdygyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"arhiwarius","meaning":"<div><p>Arhiwe \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"arifmetika","meaning":"<div><p>Sifrler bilen a\u0148ladyl\u00fdan sanlar hem-de olary\u0148 \u00fcst\u00fcnde i\u015flemek dogrusyndaky ylym, taglymat.<\/p><ul><li>G\u00f6zenekli depderi arifmetika \u00fc\u00e7in pe\u00fddalan\u00fdarlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Arifmetika sapagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arifmetiki","meaning":"<div><p>Arifmetika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Arifmetiki g\u00f6n\u00fckme.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arifmograf","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6zi mehaniki suratda hasaplap, lentany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdaz\u00fdan mehanizm, abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"arifmometr","meaning":"<div><p>Arifmetiki amallary mehaniki suratda hasapla\u00fdan mehanizm, abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"ariozo","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ir\u00e4k ari\u00fda.<\/p><ul><li>\u00abZ\u00f6hre-Tahyr\u00bb operasyndan Tahyry\u0148 ariozosy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aristokrat","meaning":"<div><p>Aristokrati\u00fda degi\u015fli adam, bur\u017euaz \u00fdurtlarda \u00fdokary gatlagy\u0148 wekili.<\/p><\/div>"},{"headword":"aristokratik","meaning":"<div><p>Aristokrati\u00fda has bolan, aristokrati\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Bo\u00fdarlar dumasy aristokratik edara bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aristokratizm","meaning":"<div><p>Dwor\u00fdan\u00e7ylyk-bur\u017euaz jemgy\u00fdetinde: Arastykrata mahsus bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"aristokrati\u00fda","meaning":"<div><p>1. Feodal we kapitalistik jemgy\u00fdetinde: Dwor\u00fdanlary\u0148, agalyk ed\u00fd\u00e4n synpy\u0148 \u00fdokary gatlagy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Taryh termini<\/span> Gadymy Gresi\u00fdada d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148 bir formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ari\u00fda","meaning":"<div><p>Saz\u00e7. K\u00f6plen\u00e7 operada orkestri\u0148 sazandarlyk emegi bilen bir adamy\u0148 sesi \u00fc\u00e7in \u00e7alyn\u00fdan saz eseri, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da bir adamy\u0148 sesi bilen a\u00fddyl\u00fdan a\u00fddym.<\/p><ul><li>\u00ab\u015easenem-Garyp\u00bb operasyndan ari\u00fdalar \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arjanak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Edermen, dogumly, batyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"arja\u0148","meaning":"<div><p>Arly, namysly.<\/p><ul><li>Bu daglylar arja\u0148 jemendedir. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Arja\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arka","meaning":"<div><p><span>Arhitektura<\/span> \u00dda\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015finde gurul\u00fdan gurlu\u015fyk, \u00fda\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015finde edil\u00fd\u00e4n bina.<\/p><\/div>"},{"headword":"arkaba-arka","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arkama-arka.<\/p><ul><li>\u00c7opanlar mallary aman saklamak \u00fc\u00e7in, \u00f6zlerini\u0148 ata-babalaryndan arkaba-arka gel\u00fd\u00e4n ba\u00fd tejrib\u00e4 da\u00fdandylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkadag","meaning":"<div><p>\u00ddakyndan goldaw ber\u00fd\u00e4n, arka\u0148y tut\u00fdan, tarapyny \u00e7al\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"arkada\u00fdan\u00e7","meaning":"<div><p>Goldaw ber\u00fd\u00e4n, hema\u00fdat ed\u00fd\u00e4n, tarapdar.<\/p><ul><li>\u00ddeke men d\u00e4l, men dek m\u00fc\u0148l\u00e4p \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r, Hemmesem halkymy\u0148 arkada\u00fdanjy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Senden ba\u015fga meni\u0148 arkada\u00fdanjym \u00fdokdur. A\u015fyr bilen Mawy \u00c7erny\u015fowy\u0148 ynamdar arkada\u00fdanjydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkalamak","meaning":"<div><p>E\u00fderlemek \u00fda-da ga\u0148\u0148a salmak, \u00fcst\u00fcne jul atmak, \u00fcst\u00fcne ke\u00e7e \u00fdapmak (at, e\u015fek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Myhman e\u00fd\u00fd\u00e4m atdan d\u00fc\u015f\u00fcp, ony arkalapdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkalanmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 k\u00f6megine da\u00fdanmak, birini\u0148 goldawyna arka\u00fdyn bolmak, tarapy\u0148 tutuljakdygyna ynam bildirmek.<\/p><ul><li>Biz da\u00fdhan wepasyna ynan\u00fdarys, \u015folara arkalan\u00fdarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fderlenmek, \u00fcst\u00fcne jul, ke\u00e7e \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Jigitleri\u0148 atlary arkalangydy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkalatmak","meaning":"<div><p>E\u00fder, ga\u0148\u0148a saldyrmak, \u00fcst\u00fcne jul, ke\u00e7e \u00fdapdyrmak.<\/p><ul><li>Aty arkalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e k\u00f6mekle\u015fmek, gezekle\u015fip biri-biri\u0148e \u00fdardam etmek, \u00f6zara ylala\u015fyp, biri-biri\u0148e k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>\u00ddalkap dosty \u00c7ary\u00fdar bile Arkala\u015fyp \u00fderin ekdi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 hem arkala\u015farys ahyry. <span>(\u00abSowet T\u00fckmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Arkala\u015fan \u00fdow ga\u00fdtar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkala\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00d6zara ylala\u015fykly k\u00f6mek, gezekli-gezegine edil\u00fd\u00e4n \u00fdardam, dostlukly gatna\u015fyk.<\/p><ul><li>\u015eu iki garyp ma\u015fgala arkala\u015fyk bilen da\u00fdhan\u00e7ylyk i\u015fine ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkala\u015fykly","meaning":"<div><p>1. \u00d6zara ylala\u015fykly, \u00f6zara k\u00f6mekli kollektiw.<\/p><ul><li>Adamzat hiz wagt bizi\u0148 d\u00f6wr\u00fcmizd\u00e4ki \u00fdaly agzybir we arkala\u015fykly \u00fda\u015famandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agzybir, dostlykly.<\/p><ul><li>Di\u00fdmek, kanuny\u0148 hemme maddasy bo\u00fdun\u00e7a, her bir \u00fdagda\u00fdy arkala\u015fykly der\u0148em\u00e4ge seb\u00e4p tapyl\u00fdar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar arkala\u015fykly \u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkaly","meaning":"<div><p>1. Tarapdary bar bolan, goldawly, da\u00fdan\u00e7ly.<\/p><ul><li>Men bik\u00e4rleri halamasam-da, sa\u0148a gezek gelende gaty arkalydyryn. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Arkaly k\u00f6pek gurt alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00abK\u00f6megi bilen, \u00fcsti bilen\u00bb di\u00fde manylarda gel\u00fd\u00e4n poslelog.<\/p><ul><li>Biz ony di\u0148e famili\u00fdasy arkaly tanaman, \u00e4hli ke\u015fbinden hem tana\u00fdardyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bakteri\u00fdalary mikroskop arkaly g\u00f6rmek bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkama-arka","meaning":"<div><p>Nesilme-nesil, birn\u00e4\u00e7e arka bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"arkan","meaning":"<div><p>1. Arkanlygyna, arkasyna, \u00fdagyrnysy a\u015fak, \u00fde\u0148se.<\/p><ul><li>Ili aldap, arkan d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fdatanlar, Pagtalyk di\u00fdip birin ik\u00e4 satanlar. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol bo\u00fdnuny\u0148 sandyrawuk hem g\u00fc\u00fd\u00e7li hereketi bilen kellesini arkan ta\u015flady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z k\u00fckregine \u00e7enli \u00fdorgany \u00e7ekip, arkan d\u00fc\u015f\u00fcp ku\u015fetkany\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 yzyna, tersine tarap.<\/p><ul><li>Oturgyjy\u0148 \u00fdagyrny\u0148a s\u00f6\u00fdget ber\u00fd\u00e4n \u00fderi arkan \u00fdazylyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Du\u015fmanlary\u0148 gatyrlary, \u00fdabylary \u00fcrk\u00fcp, arkan serpdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>U\u00e7up gel\u00fd\u00e4n gu\u015flar arkan serpikdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkanjaklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arkanlamak2.<\/p><ul><li>Serhe\u0148 ba\u015f egip, arkanjaklap \u00e7ykyp gidenden so\u0148ra, Hekimilm\u00fclk \u015fol \u00f6\u0148ki \u00fdagda\u00fdynda guran aga\u00e7 \u00fdaly bolup durdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkanlamak","meaning":"<div><p>Arkan \u00e7ekilmek, yza \u00e7ekilmek, g\u00f6t\u00fcnjeklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"arkanlygyna","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arkan2.<\/p><ul><li>\u00d6z-\u00f6zlerinden dowul tapyp, arkanlygyna serpdiler. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Gapyny ak \u00fd\u00fczli, \u00fdylgyryp duran, sary sa\u00e7y arkanlygyna daralan gelin a\u00e7dy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arkasyz","meaning":"<div><p>Tarapdary bolmadyk, goldawsyz; hossarsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"arkasyzlyk","meaning":"<div><p>Goldawsyzlyk, tarapdary bolmazlyk, tarapyny tut\u00fdan bolmazlyk; hossarsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdyn","meaning":"<div><p>Rahat, howatyrsyz, asuda, \u00e7ekinm\u00e4n, b\u00f6kden\u00e7siz, kyn\u00e7ylyksyz, ynjalykly.<\/p><ul><li>Men ony arka\u00fdyn etdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bar, arka\u00fdyn bol, ha\u00e7an i\u015fi\u0148i gutarsa\u0148, \u015fonda gel. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Arka\u00fdyn dem al\u00fdar i\u015fden gelende, Sa\u00fdlan\u00fdar, sa\u00fdla\u00fdar sa\u00fdlaw bolanda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, olar galmagalsyz \u00f6r\u00e4n arka\u00fdyn g\u00fcrle\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdynlanmak","meaning":"<div><p>1. Arka\u00fdyn bolmak, \u00f6z\u00fc\u0148i arka\u00fdyn etmek, g\u00f6wn\u00fc\u0148i ho\u015f etmek, kanagatlanmak, ynjalmak.<\/p><ul><li>Gazanylanlar bilen arka\u00fdynlanmak bolmaz. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine ynanmak, birine bil baglamak.<\/p><ul><li>Dostum, men sa\u0148a arka\u00fdynlanyp geldim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Arka\u00fdyn bolu\u015fmak, ynjalyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnden, \u00f6z geljeginden \u015fe\u00fdle arka\u00fdynla\u015fypdy, hatda gadamlaryny \u00fdere basanynda, a\u00fdaklarynda kuwwat syzdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdynlyk","meaning":"<div><p>Rahatlyk, asudalyk, dyn\u00e7lyk, aladasyzlyk, ynjalyklylyk.<\/p><ul><li>Maly\u0148y gaty gyssama-da, arka\u00fdynlyk bilen s\u00fcr! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Hawa, men asyl gara\u015fyp otyryn-da! -- di\u00fdip, uzynak adam arka\u00fdynlyk bilen a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdynsyramak","meaning":"<div><p>\u00d6zi\u0148i arka\u00fdyn alyp barmak has arka\u00fdyn bolmak, \u00f6z\u00fc\u0148i arka\u00fdyn du\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdynsyratmak","meaning":"<div><p>Birini arka\u00fdyn etmek, arka\u00fdyn bolmagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"arka\u00fdyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arka\u00fdynlyk.<\/p><ul><li>Olar hem arka\u00fdyn\u00e7ylyga sala\u00fdsalar, i\u015fi kynla\u015fdyrarlar.<\/li><li>Pagta hasylyny \u00fdygnamakda arka\u00fdyn\u00e7ylyga \u00fdol bermeli d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arktika","meaning":"<div><p>\u00dder \u015faryny\u0148 Demirgazyk pol\u00fdar wela\u00fdaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"arktiki","meaning":"<div><p>Arktika degi\u015fli bolan, Artika has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"arlamak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li ses \u00e7ykarmak, gygyrmak, elhen\u00e7 ses etmek.<\/p><ul><li>Gyrat arlap atylmasa, \u015eir, pele\u0148 de\u00fd topulmasa. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderliksiz \u00e7i\u015fmek, ha\u00fdbat atmak, g\u00fcplemek.<\/p><ul><li>Pe\u00fddasy \u00fdok \u00abbolsun\u00bb ekip g\u00fcrl\u00e4ni\u0148, Netije bermejek har dek arlany\u0148. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Namart a\u015f \u00fcst\u00fcnde arlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arlatmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li, a\u00fdylgan\u00e7 ses etdirmek, arlap durmagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"arla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup arlamak, birn\u00e4\u00e7e bolup arlap durmak.<\/p><ul><li>\u015eol me\u00fddanda traktorlar arla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arly","meaning":"<div><p>\u00d6ji, ary bar bolan, \u00f6\u00e7li.<\/p><ul><li>Arly adam. Arly galmak. Arly bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arlyk","meaning":"<div><p>B\u00e4bek gundalanda a\u015fagyna d\u00fc\u015fel\u00fd\u00e4n b\u00f6lek mata.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp \u00fcst\u00fcnde arlyklar asyly\u015fyp dur\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arlykg\u00f6l","meaning":"<div><p>\u00c7uwala salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><ul><li>Bir gezek ol, s\u00f6wdagarleri\u0148 birinden polkownige ora\u00fdana d\u00fc\u00fdphaly, arlykg\u00f6l haly-\u00e7uwal alyp berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arma","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> armaweri.<\/p><ul><li>Ba\u00fdram bilen H\u00fcmmet aga se\u00fdalka bilen \u00fdana\u015fyk \u00fd\u00f6r\u00e4p, o\u0148a: -- Arma, Der\u00fdaguly aga! -- di\u00fdip gygyrdylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armada","meaning":"<div><p>Harby g\u00e4mileri\u0148 we u\u00e7arlary\u0148 uly birikmesi.<\/p><ul><li>\u015eol eskadra \u00ab\u00fde\u0148ilmez armada\u00bb di\u00fdlip at berlipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armak","meaning":"<div><p>\u00ddadamak, \u00fdadap leji\u0148 \u00e7ykmak, \u00fdadap halys bolmak.<\/p><ul><li>Aryp \u00fdadan bolsa\u0148, men seni s\u00fc\u00fdrege ala\u00fdyn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgi mirap aryp gelendir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Arma\u0148-\u00fdadama\u0148, kuwwat tapy\u0148! Salam gyzlar, arma\u0148! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armaklyk","meaning":"<div><p>\u00ddadamaklyk, \u00fdadap halys bolmaklyk.<\/p><ul><li>I\u015fte armaklyk bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arman","meaning":"<div><p>\u015eowsuzlyga u\u00e7ralanda edil\u00fd\u00e4n \u00f6k\u00fcnji bildir\u00fd\u00e4n \u00abwah, biderek, n\u00e4hak\u00bb \u00fdaly manylarda gel\u00fd\u00e4n \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz elli \u00fdyl boldy doglany\u0148 b\u00e4ri, Arman, sen g\u00f6rmedi\u0148 o\u0148at zamany. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gaty gowy ma\u015fgala, arman, sa\u00e7y in\u00e7ejik ekeni. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ine, arman, tany\u015fmany\u0148yz bolmandyr -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Arman, elimden sypa\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arman-\u00fdadaman","meaning":"<div><p>Birsyhly, dynuwsyz, hemi\u015fe, \u00fdadawlygy bilm\u00e4n.<\/p><ul><li>Samoderjawi\u00fd\u00e4ni\u0148 reaktion roluny rehimsiz suratda pa\u015f edip, ikisi-de arman-\u00fdadaman g\u00f6re\u015f alyp bardylar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armanly","meaning":"<div><p>Armany galan, maksadyna \u00fdetmedik, arzuwly, arzuwy gowu\u015fmadyk.<\/p><ul><li>Gatna\u00fda-gatna\u00fda bir \u00fdylda irdim, D\u00fc\u00fdeler armanly gitdi, Me\u0148li han. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Indi bu \u00f6\u00fdden \u00e7ykmak-armanly \u00f6lmekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armanlylyk","meaning":"<div><p>Ahmyrlylyk, maksady\u0148a \u00fdetip bilm\u00e4n galmaklyk, arzuwy\u0148a gowu\u015fman galmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"armansyz","meaning":"<div><p>Ahmyrsyz, armany bolmadyk, armany galmadyk.<\/p><ul><li>Adalat ugrunda \u00f6z \u00f6mr\u00fcni belli maksada gurban ed\u00fd\u00e4n adamyny\u0148 \u00f6mri armansyz ge\u00e7\u00fd\u00e4r di\u00fden pikiri o\u00fdadypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armansyzlyk","meaning":"<div><p>Ahmyrsyzlyk, armany \u00fdokluk, armany bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"armatura","meaning":"<div><p>1. Bir apparaty\u0148, ma\u015fyny\u0148 enjamlary, abzallary, \u015fa\u00fdlary.<\/p><\/div><div><p>2. Demirbeton desgalary\u0148 demirden edil\u00fd\u00e4n esasy.<\/p><ul><li>Suwary\u015f \u00fdaplaryny\u0148 armaturasy suwu\u0148 sarp edili\u015fini sazlamak we kanallarda suwu\u0148 belentligini belli bir derejede saklamak \u00fc\u00e7in gerekdir. <span>(F. G. Sewost\u00fdanow, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Suwaryly\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armatura\u00e7y","meaning":"<div><p>Armatura gurmak bo\u00fdun\u00e7a spesialist, gurlu\u015fyk i\u015f\u00e7isi.<\/p><ul><li>Ol \u00fdere Ukrainadan armatura\u00e7ylar geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armaweri","meaning":"<div><p>I\u015fl\u00e4p duran adama \u00ab\u00fdadama\u00bb di\u00fden manyda \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00abArmaweri\u0148, ga\u00fdrat edi\u0148! di\u00fd\u00fd\u00e4r-de, Dykgat ber\u00fd\u00e4r g\u00f6k de\u0148iz de\u00fd pellere. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4zikjamal eje, armaweri! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"armyt","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> S\u00fc\u00fdnmegr\u00e4k hasyl getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7 hem-de onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>D\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki m\u00e4hnet armytlar sallan\u015fyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ala dagy\u0148 armydy, Ene\u0148-ata\u0148 barmydy? Seni \u00fdada bereni\u0148 iki g\u00f6zi k\u00f6rm\u00fcdi? <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arpa","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 \u00fdazda ekil\u00fd\u00e4n, d\u00e4nesi gyl\u00e7ykly \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Da\u015fardaky ojakda ullakan gazan ataryp, arpa unundan sygyr a\u015fy bi\u015firm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bugda\u00fdlar hem arpalar, Bolsun mu\u0148a sarpalar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arpagan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Arpa menze\u015f, ba\u015fy gyl\u00e7ykly \u00fdabany ot, \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Arpagany\u0148 baldagyny aldylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arpaly","meaning":"<div><p>1. Arpasy bar bolan, arpa ekilen.<\/p><ul><li>Arpaly me\u00fddan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arpa salnan; arpa garylan. Arpaly \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Arpaly halta.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arryk","meaning":"<div><p>1. Hor, etsiz-gansyz, s\u00fc\u0148kleri \u00e7yky\u015fyp duran.<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00fd\u00fc\u0148 \u015farf onu\u0148 arryk, damarlak bo\u00fdnuna oralgydy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ozaldan hem arryk \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 tum\u015fuklary gysykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Arryk adam. Arryk d\u00fc\u015fen mal.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gurpdan d\u00fc\u015fen, g\u00fc\u00fdji ga\u00e7an, gowy hasyl berme\u00fd\u00e4n (\u00fder hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"arryklamak","meaning":"<div><p>1. Horlanmak, arryk d\u00fc\u015fmek, etsiz-gansyz bolmak, eti ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 mallary bu \u00fdyl bir kesele \u00fdoluganlygy seb\u00e4pli, juda hor d\u00fc\u015f\u00fcpdi, arryklapdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Emma \u00fdedi \u00fda\u015fy dolan \u00e7aga a\u00fd\u0148alyp bilme\u00fd\u00e4rdi, \u015fem \u00fdaly kem-kemden ere\u00fd\u00e4rdi, arrykla\u00fdardy, \u00e7\u00f6pe d\u00f6n\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li a\u00fdazda i\u00fdmsiz mallar arrykla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ekin ekilip gurpdan d\u00fc\u015fmek, g\u00fc\u00fdji ga\u00e7mak (\u00fder hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"arryklatmak","meaning":"<div><p>Horlamak, arryk d\u00fc\u015f\u00fcrmek, g\u00fc\u00fdjini ga\u00e7yrmak (\u00fder hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"arrykla\u00e7","meaning":"<div><p>On\u00e7akly etli-ganly bolmadyk, semiz d\u00e4l, horrak.<\/p><ul><li>Arrykla\u00e7 adam. Arrykla\u00e7 mal. Arrykla\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arryklyk","meaning":"<div><p>Etsiz-gansyzlyk, eti ga\u00e7anlyk, horluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"arryldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"arryldy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u00fdwany\u0148 uly ma\u015fyny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li sesi.<\/p><ul><li>K\u00e4wagtlar d\u00fc\u015fn\u00fcksiz arryldy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arsenal","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Ok-d\u00e4ri, \u00fdarag saklan\u00fdan ja\u00fd, harby enjamlar ammary, gorhana.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddarag we \u015fonu\u0148 enjamlaryny ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan k\u00e4rhana.<\/p><\/div>"},{"headword":"arslan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Pi\u015fikler ma\u015fgalasyndan bolan gytyk sary t\u00fc\u00fdli, erkeklerini\u0148 bo\u00fdny t\u00fc\u00fdlek wag\u015fy ha\u00fdwan, \u015fir, pele\u0148, \u00fdolbars.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 arslan, \u015firleri alky\u015f ed\u00fd\u00e4r jany\u0148a, Garsaklary\u0148 gargynjy gelmez gola\u00fd \u00fdany\u0148a. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arsyz","meaning":"<div><p>Ar-namysyny saklama\u00fdan, namyssyz, binamys.<\/p><ul><li>Arsyz adam, Arsyz bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arsyzlyk","meaning":"<div><p>Ar-namysy bolmazlyk, namyssyzlyk, binamyslyk, ar-namysy saklap bilmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"art","meaning":"<div><p>Arka, yz tarap, syrt, yz.<\/p><ul><li>Ala k\u00f6pek hasanaklap, art a\u00fdaklary bilen gar tozadyp, onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykdy.<\/li><li>G\u00f6terip atyny\u0148 ardyna aldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde iki ardyny \u00fdokary galdyranda, Mamany\u0148 \u00fd\u00fczi boz-\u00fdaz bolup: --\u00dda alla! -- di\u00fdip, arkan ga\u00fdy\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artbagy\u015f","meaning":"<div><p>Gara \u00f6n\u00fc\u0148 g\u00f6zenegi, a\u00e7yl\u00fdan \u00fderi, d\u00fc\u00fdpt\u00e4rim tarapy.<\/p><ul><li>Ol se\u00fdkin-se\u00fdkin basyp, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 artbag\u015fyna bakan a\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nika okalyp ba\u015flanaly b\u00e4ri, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 artbag\u015fyna ge\u00e7ip, \u00abbag\u00e7yny\u0148 bagyny kes\u00fd\u00e4n\u00bb syndy jygyldysy-da \u015fol bada dyndy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artbujak","meaning":"<div><p>1. Otyr\u00fder, t\u00e4ret \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f gur\u00e7ugyny\u0148 bedenine lupa bilen seredip, \u00f6\u0148 tarap ujunda agyz de\u015figini, be\u00fdleki ujunda bolsa artbujagyny g\u00f6rmek bol\u00fdar. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Me\u015fik, \u00fdanlyk \u00fdaly gaplary\u0148 iki artky bujagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"artdyrmak","meaning":"<div><p>1. Birine s\u00fcp\u00fcrtmek, arassalatmak, t\u00e4mizletmek.<\/p><ul><li>D\u00f6le artdyrmak. \u00ddataklary artdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabygyny a\u00fdyrtmak, da\u015fynyn hamyny so\u00fddurmak.<\/p><ul><li>K\u00e4\u015fir artdyrmak. Sogan artdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artdyrylmak","meaning":"<div><p>1. Arassa etdirilmek, t\u00e4mizletdirilmek.<\/p><ul><li>D\u00f6leler artdyryldy. Atlary\u0148 \u00fdatagy artdyryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabygy so\u00fddurulmak, da\u015fyny\u0148 hapasy a\u00fdyrdylmak.<\/p><ul><li>Karto\u015fkalar artdyrylyp gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artel","meaning":"<div><p>1. Bir h\u00fcn\u00e4rd\u00e4ki adamlary\u0148, esasan hem senet\u00e7ileri\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik birle\u015figi.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilik seri\u015fdelerini umumyla\u015fdyrmak esasynda kollektiw hojalygy alyp barmak \u00fc\u00e7in, ra\u00fdatlary\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik birle\u015figini\u0148 esasy sosialistik formasy.<\/p><ul><li>Arteli\u0148 d\u00fczg\u00fcnnamasyny k\u00f6p\u00e7\u00fclige d\u00fc\u015f\u00fcndirmek komsomollary\u0148 borjy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol ikisi d\u00fc\u00fdpde, artelden alan dokmalaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00fczlerini galdyrman \u00e7it\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artele tab\u015fyrylan d\u00fc\u00fdp halylary\u0148 hemmesi birinji sortdan ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arterial","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Arteri\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Arterial basy\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arterioskleroz","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Arteri\u00fda sklerozy, arteri\u00fdany\u0148 gapdaljyklaryny\u0148 \u00e7i\u015fip gal\u0148amagy hem-de \u00f6z \u00e7e\u00fdeligini \u00fditirmegi bilen pe\u00fdda bol\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"arteri\u00fda","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrekden bedeni\u0148 \u00e4hli organlaryna gan \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n gan damar.<\/p><ul><li>Gany kell\u00e4 we elleri \u00e4kid\u00fd\u00e4n iri arteri\u00fdalar aorta \u00fda\u00fdyndan a\u00fdrylyp gid\u00fd\u00e4rler. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anotomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00f6h\u00fcm aragatna\u015fyk \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"artikl","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> K\u00e4bir dillerde atlary\u0148 ha\u00fdsy agza degi\u015flidigini g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in olary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden getiril\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><\/div>"},{"headword":"artikul","meaning":"<div><p>Harydy\u0148 hili \u00fda-da g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"artikul\u00fdasion","meaning":"<div><p>Artikul\u00fdasi\u00fda degi\u015fli bolan, artikul\u00fdasi\u00fda mahsus bolan.<\/p><ul><li>Artikul\u00fdasion baza.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artikul\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p>Dil biliminde: Sesleri emele getirmekde gep organlaryny\u0148 hereketi.<\/p><\/div>"},{"headword":"artilleri\u00fda","meaning":"<div><p>1. Ot a\u00e7\u00fdan top, minom\u00fdot, gaubisa we \u015f. m. \u00fdaraglar.<\/p><ul><li>Artilleri\u00fda lafeti.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015ee\u00fdle \u00fdaragly go\u015fun.<\/p><ul><li>Artilleri\u00fdda gulluk etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdaraglary\u0148 tehnikasyny we ulanyly\u015fyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"artist","meaning":"<div><p>Sungat eserlerini sahnada k\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fderine \u00fdetirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"artistik","meaning":"<div><p>Artiste degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"artistlik","meaning":"<div><p>Artist bolup i\u015flemeklik, artisti\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol kino-teatrlara toma\u015fa baranda bolsa: -- Artistligem gowy k\u00e4r -- di\u00fderdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017durnal)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artla\u015fmak","meaning":"<div><p>Iki bolup m\u00fcnmek (ata, e\u015fege, d\u00fc\u00fd\u00e4 we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Artla\u015fyp \u00fdaba m\u00fcnmek. Artla\u015fyp d\u00fc\u00fd\u00e4 m\u00fcnmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artmak","meaning":"<div><p>1. Arassalamak, s\u00fcp\u00fcrmek, t\u00e4mizlemek.<\/p><ul><li>D\u00f6le artmak. I\u015fikd\u00e4ki gary artmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabygyny, da\u015fyny so\u00fdmak, gabygyny a\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"artyk","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fd\u015f\u00fck, artykma\u00e7, gereginden artyp galan (zat).<\/p><ul><li>Kassada go\u00fdsa\u0148yz artyk pulu\u0148yz, Gerek wagty aly\u0148, bo\u015fdur eli\u0148iz. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p, zy\u00fdat; ba\u015fga.<\/p><ul><li>On \u00fdyl \u00fda\u015fadym welin, \u015fondan artygy ba\u015fartma\u00fdar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Manat \u00fdasa\u00fdany\u0148 ogly bolanymda-da, \u015fundan artyk pul sowup bilmerin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aja\u00fdyp, a\u00fdtaryn, tapawutly, juda, gowy.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148k\u00fcden-de artyk bolsun owadan. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ejesi gyzyny \u00e7enden artyk s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 ol gyzlardan n\u00e4mem artyk? <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artyk-s\u00fc\u00fd\u015f\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> artyk.<\/p><ul><li>Artyk-s\u00fc\u00fd\u015f\u00fck gallany\u0148 baryny \u00fdygnap tab\u015fyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artyklyk","meaning":"<div><p>1. Agdyklyk, k\u00f6pl\u00fck, zy\u00fdatlyk, artykma\u00e7lyk.<\/p><ul><li>\u00ddene bir k\u00fcr\u00fc\u015fgejik bola\u00fdsa, artyklyk etmejek eken-di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tapawutlylyk, a\u00fdratynlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 senden artykma\u00e7lygy g\u00f6rn\u00fcp dur ahyry.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artykma\u00e7","meaning":"<div><p>1. Gereginden agdyk, k\u00f6p, artyk, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fck.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanda malyna emlem\u00e4ge artykma\u00e7 galla nirede? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyl\u00fdalla\u0148 hem d\u00fc\u00fdele\u0148 n\u00e4\u00e7e bolsa plany, Bizde artykma\u00e7 bol\u00fda, sizde n\u00e4hili, dostum? <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aja\u00fdyp, gowy, o\u0148at, g\u00f6zel, tapawutly, a\u00fdratyn.<\/p><\/div><div><p>3. Gereksiz, biderek, gereginden artyk.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 o\u0148a artykma\u00e7 azar beresi gelmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Mundan be\u00fdl\u00e4k, indi, dagy.<\/p><ul><li>T\u00f6werekd\u00e4ki e\u00fdmen\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fe artykma\u00e7 \u00e7ydaman, Artyk i\u00e7erik girdi. Artykma\u00e7 \u00e7ydara hi\u00e7 kimde takat galmadyk \u00fdaly g\u00f6rindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artykma\u00e7lyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> artyklyk.<\/p><ul><li>Ondan ba\u015fga t\u00e4ze ak tamy\u0148 artykma\u00e7lygy hakda-da s\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle \u00fdolu\u0148 ha\u00fdsydyr bir a\u00fdratyn artykma\u00e7lygy bardyr di\u00fdip, ykrar etmek bolmaz. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"artyksyramak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i artyk sa\u00fdmak, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdokary tutmak, tekepbirlik, ulumsylyk etmek gopbamsyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"artyp","meaning":"<div><p>Bir zada igenilende, k\u00e4\u00fdinilende ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Artyp galmy\u015f \u00fdara k\u00f6p azar berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arwah","meaning":"<div><p><span>Mifologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> al2.<\/p><ul><li>Ol hemme adamyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne g\u00fcrenmez, ol arwahdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sen ynsan tohumyndan d\u00e4l-de, arwahmy, jynmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni gara bas\u00fdandyr, g\u00f6z\u00fcne jynlar, arwahlar g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4ndir hasap etdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arwana","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Inen d\u00fc\u00fde.<\/p><ul><li>Dogrudan hem \u00fd\u00fck\u00e7i arwanalary\u0148 \u00fd\u00fck \u00e7ekmekden \u00fda\u0148a \u00f6rk\u00fcjini\u0148 gapdallary \u00fdagyr bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Awranany\u0148 \u00fd\u00fcki galmaz, \u00ddola girse\u0148 ner bil\u00e4ni. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ary","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 kesmek \u00fc\u00e7in polatdan edil\u00fd\u00e4n iri di\u015fli \u00fdasy plastinka, gural, iki adam bolup i\u015fledil\u00fd\u00e4n uly by\u00e7gy.<\/p><ul><li>\u00ddogyn aga\u00e7lar ary bilen kesil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aryk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdap.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fcmizi\u0148 \u00fdakynynda bardy bir \u00e7u\u0148\u0148ur aryk. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmet \u00fdurotunda g\u00f6re\u015f ga\u00fdna\u00fdar, Her esgerde jo\u015fgun me\u0148z\u00fd\u00e4r aryga. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aryp","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bilimli, edepli, pa\u00fdhasly, parasatly.<\/p><ul><li>Aryp bolsa\u0148 habar algyn s\u00f6z\u00fcnden, Bir k\u00f6\u00fdnegi bardyr egri dyzyndan. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ary\u015f","meaning":"<div><p>Arabany\u0148 go\u015ful\u00fdan maly\u0148 iki tarapyndan gel\u00fd\u00e4n uzyn we \u00fdogyn aga\u00e7lary.<\/p><ul><li>Furgony k\u00f6prini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykaranmyzdan so\u0148, Jepbar aga onu\u0148 ar\u015fyndan \u00e7ekdi, biz yzyndan itekledik. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arz","meaning":"<div><p>1. Bir zada n\u00e4razy\u00e7ylyk bildirilip edil\u00fd\u00e4n \u015fika\u00fdat.<\/p><ul><li>Ba\u00fdara arz edip, diwana girdim. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adalatsyzlygy, n\u00e4dogrulygy we \u015f. m. \u00fdok etmek maksady bilen edil\u00fd\u00e4n resmi \u015fika\u00fdat.<\/p><\/div><div><p>3. Ha\u00fdy\u015f, \u00fd\u00fcz tutma.<\/p><ul><li>A\u00fdlar! Belki, arzym kabul ederse\u0148iz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Arzymny e\u015fitgil araby\u0148 \u015fahy, G\u00fclendam dek s\u00f6wer \u00fdary g\u00f6rmedim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arza","meaning":"<div><p>Bir zat hakda hat \u00fcsti bilen edil\u00fd\u00e4n \u015fika\u00fdat, ha\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Oglu\u0148-da \u015fu \u00fdyl gitm\u00e4ge g\u00f6wneme\u00fd\u00e4r, galmak \u00fc\u00e7in arza \u00fdazdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzan","meaning":"<div><p>Nyrhy pes bolan, gymmat d\u00e4l, bahasy az bolan.<\/p><ul><li>Bu ikisi hasap edi\u015fip, jedelle\u015fip, biri \u00fda\u015f\u00e7ygy arzan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4r, ikinjisi bolsa sebedi arzan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onlary\u0148 nyrhlary-da ge\u00e7en \u00fdyldakysyndan has arzan. <span>(Sowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Zatlar \u00f6r\u00e4n arzan we bol bolmady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzanladylmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 nyrhy pesedilmek, bahasy arzan edilmek, a\u015fakladylma.<\/p><ul><li>Kitaplary\u0148 nyrhlary orta hasap bilen 18 g\u00f6terim arzanladyldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallar\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzanlamak","meaning":"<div><p>Nyrhy peselmek, arzan bolup ba\u015flamak, bahasy a\u015faklamak.<\/p><ul><li>Karto\u015fkany\u0148 \u015fe\u00fdle hem kelemi\u0148 nyrhy ge\u00e7en \u00fdyly\u0148 \u015fu d\u00f6r\u00fcnd\u00e4kisinden \u00fc\u00e7 esse di\u00fden \u00fdaly arzanlady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzanlatmak","meaning":"<div><p>Nyrhyny peseltmek, arzan etmek, bahasyny a\u015faklatmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p ulanyl\u00fdan \u00f6n\u00fcmleri\u0148 bahalaryny barha arzanlatmak i\u015fi barada degi\u015fli \u00e7\u00e4reler g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arzan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"arzan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Gymmat d\u00e4llik, nyrhy peslik, arzanlyk.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bizde hemme \u00fderde arzan\u00e7ylyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzuw","meaning":"<div><p>Bir zada bolan h\u00f6wes, isleg.<\/p><ul><li>Onda gurply we \u015fatlykly durmu\u015fda \u00fda\u015famak arzuwy bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Injener bolmaklyk K\u00fcm\u015f\u00fc\u0148 arzuwydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzuwda\u015f","meaning":"<div><p>Ed\u00fd\u00e4n arzuwlary bir bolan.<\/p><ul><li>Ol \u00fdigitler umytda arzuwda\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzuwlamak","meaning":"<div><p>Arzuw etmek, islemek.<\/p><ul><li>Arzuwlap tapmadym ol ala g\u00f6zi, To\u00fdlar-toma\u015falar tuta bilmedim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzuwly","meaning":"<div><p>1. Arzuw edil\u00fd\u00e4n, islegli, gara\u015fyl\u00fdan.<\/p><ul><li>Begler, sizi\u0148 arzuwly\u0148yz, Geldi, \u00d6wez oglum, geldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Meret di\u00fddi: --Sonam, ha\u00e7an to\u00fd bolar? Arzuwly pursatlar n\u00e4wagt geler? <span>(D. Ba\u00fdmyradow, S\u00f6\u00fdgi we Mekirlik)<\/span><\/li><li>Emma seni\u0148 ol \u00fderde, meni\u0148 bu \u00fderde n\u00e4razylygym bilen ol arzuwly g\u00fcn gelmez. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arzuwy, islegi k\u00f6p bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"arzy-hal","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fd, hal-ahwal.<\/p><ul><li>Iki \u00fdaraly g\u00f6wn\u00fc\u0148 arzy-halyny a\u00fddy\u015fmagyna m\u00fcmkinlik bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eatudu\u0148 astynda olar oturyp, Arzy-halyn bir-bir be\u00fdan edi\u015fdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Wagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"arzyly","meaning":"<div><p>Gadyr-gymmaty k\u00f6p bolan, gowy g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, hormat go\u00fdul\u00fdan.<\/p><ul><li>Emma welin, arzyly myhmany\u0148 elinde di\u0148e gazetden ba\u015fga sowgat \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Nejis du\u015fmanlar nirede arzylyny yzarla\u00fdar-di\u00fd\u015fip gynan\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Parahatlyk! \u00dder \u015faryny\u0148 millionlar\u00e7a adamlaryny\u0148 i\u0148 arzyly islegi \u015fu s\u00f6z bilen baglany\u015fyklydyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Kiparisler ma\u015fgalasyndan bolan hemi\u015fe g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp duran aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z ody \u00f6l\u00e7er\u00fd\u00e4rdi, ar\u00e7a sal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men sa\u0148a gumdan sazak getirip bererin, dagdan hem ar\u00e7a getirip bererin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7a k\u00f6plen\u00e7 daglarda bit\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7almak","meaning":"<div><p>Hapasy ardylmak, bir zady\u0148 \u00fdoly, \u00f6\u0148i arassalanmak.<\/p><ul><li>\u00ddap ar\u00e7alyp gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7amak","meaning":"<div><p>Ha\u015fal otuny a\u00fdyrma, otamak, artmak, arassalamak.<\/p><ul><li>Di\u00fddim men ga\u00fddamda: -- Ak sen parahat, ekinmiz gara\u015f\u00fdar, ar\u00e7adyk \u00fdolu\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7atmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdoluny, \u00f6\u0148\u00fcni arassalatmak, hapasyny a\u00fdyrdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddaplary ar\u00e7atmak i\u015fi uzaga \u00e7ekmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7azy","meaning":"<div><p>Arza beren adam: arz edegen adam.<\/p><ul><li>Ezize dumly-du\u015fdan arza\u00e7ylar hem \u00fdagyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7a\u015fmak","meaning":"<div><p>Ar\u00e7amaga k\u00f6mek etmek, arassalamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7yn","meaning":"<div><p>0, 71 metre barabar rus uzynlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 ar\u00e7yn mahmal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7ynlamak","meaning":"<div><p>Ar\u00e7yn bilen \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagtlarda matany ar\u00e7ynlap satypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ar\u00e7ynmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ardynjyramak.<\/p><ul><li>Ol gelende hemi\u015fe ar\u00e7ynyp gelerdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"as","meaning":"<div><p>Zool. K\u00f6plen\u00e7 k\u00f6ne tamlarda, hapa \u00fderlerde bol\u00fdan ha\u017e\u017eyga me\u0148ze\u015f ki\u00e7ijik alaja s\u00fc\u00fdreniji.<\/p><\/div>"},{"headword":"asal","meaning":"<div><p>Bal; s\u00fc\u00fdji zat, \u015firin zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"asalga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> asawa\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"asan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u0148sat, \u00fde\u0148il, \u015fowly.<\/p><ul><li>M\u00fc\u015fgil i\u015fleri\u0148 asan bolsun!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asawa\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zat asmak \u00fc\u00e7in ildirgi\u00e7li enjam.<\/p><ul><li>Meret ja\u00fda girdi-de, paltosyny asawa\u00e7dan asdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asbest","meaning":"<div><p>Oda \u00e7ydamly material h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan s\u00fc\u00fd\u00fcmli ak mineral.<\/p><\/div>"},{"headword":"asdyrmak","meaning":"<div><p>1. Asyl\u00fdan \u00fderden \u00fda-da \u00fdokardan ildirtmek, birine asyp go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Paltony asdyrmak. Ge\u00fdimleri asdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dara \u00e7ekip, \u00f6l\u00fcm jezasyny berdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7apary\u0148 dilini kesdirjek boldy, Bu\u00fdruk berip, dardan asdyrjak boldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aseptika","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Operasi\u00fda edilende, \u00fdara bejerilende \u00fdarany azdyrmazlyk usuly.<\/p><\/div>"},{"headword":"asfalt","meaning":"<div><p>\u00ddoly, k\u00f6\u00e7\u00e4ni we \u015f. m. tekizlemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gara smolaly massa.<\/p><\/div>"},{"headword":"asfaltlamak","meaning":"<div><p>Asfalt etmek, asfalt bilen \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Indi k\u00f6\u00e7eleri asfaltlamak i\u015fi gutaryp bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asfaltlanmak","meaning":"<div><p>Asfalt bilen \u00f6rt\u00fclmek asfalt edilmek.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herde \u00e4hli k\u00f6\u00e7eler di\u00fden \u00fdaly asfaltlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asfaltla\u015fmak","meaning":"<div><p>Asfaltlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, asfalt edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"asgyn","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdji pes, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Namart asgyn ger her \u00fderde, \u00ddow g\u00fcni \u00f6z\u00fcn salar derde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arman, Gyzlarg\u00fclden men juda asgyn, \u00ddeke bir bu \u00fdyl d\u00e4l, her \u00fdyl tirimde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Alyp asgyn bol\u00fdan\u00e7a\u0148, berip \u00f6kde bol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asgynjak","meaning":"<div><p>Gapdaldan go\u015fulyp, jana dert bol\u00fdan, p\u00e4sgel\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 ulagy bolmany \u00fc\u00e7in, bir bar\u00fdan kerwene asgynjak bolup gitmeli boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asgynja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Birinden asgynlyk etmeklik, g\u00fc\u00fdji peslik, g\u00fc\u00fdji \u00fdetmezlik.<\/p><ul><li>Asgynja\u0148lyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asgynlamak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdji peslik etmek, basylyp ba\u015flamak, \u00fde\u0148lip ba\u015flamak, ejizlemek.<\/p><ul><li>Asgynlady\u0148, \u00fde\u0148se berdi\u0148! Ga\u00e7yberdi\u0148, Mustapa beg. Men senden asgynladym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asgynlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> asgynja\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"asgyrmak","meaning":"<div><p>Gaty sesli \u00fcsg\u00fcren \u00fdaly edip agzy\u0148dan, burnu\u0148dan nemli howa go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly asgyryp \u00fderinden turdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sen bir s\u00f6z a\u00fddyp, \u00fdarym sagat \u00fcsg\u00fcr\u00fd\u00e4rsi\u0148, asgyr\u00fdarsy\u0148, ondan so\u0148 be\u00fdleki s\u00f6zi a\u00fdd\u00fdarsy\u0148. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asgyrtmak","meaning":"<div><p>Asgyrmagyna seb\u00e4p bolmak, asgyrar \u00fdaly etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"asgyry\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderden asgyrmak, k\u00f6p bolup asgyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"asimmetri\u00fda","meaning":"<div><p>A\u00fdry-a\u00fdry b\u00f6lekleri\u0148 de\u0148 gelmezligi, bir \u00f6l\u00e7egde d\u00e4llik, n\u00e4la\u00fdyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"asketizm","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 a\u00fd\u015fy-e\u015fretlerinden saklanmaklyk dogrusyndaky dini-mistiki taglymat.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fcn\u00fd\u00e4ny\u0148 a\u00fd\u015fy e\u015fretlerinden el \u00e7ekmeklik, terkid\u00fcn\u00fd\u00e4 bolup \u00fda\u015famaklyk, terkid\u00fcn\u00fd\u00e4lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"asla","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> asyl.<\/p><ul><li>Asla d\u00fc\u00fdnki da\u00fdhan gyzyna me\u0148zeme\u00fd\u00e4rsi\u0148iz. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asly\u00fdet","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> asyl 1.<\/p><ul><li>\u015eonda Wepa P\u00fdotr hakynda arz etdi we onu\u0148 asly\u00fdetini g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Asly\u00fdetinde hi\u00e7bir zada ukypsyz bolan gargalar b\u00fctin toka\u00fdy agzyna garad\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asma","meaning":"<div><p>Asyl\u00fdan, asylyp go\u00fdul\u00fdan, asyp bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Asma \u00e7yra. Asma terezi. Asma sagat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asmak","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan sallap go\u00fdmak, bir zada ildirmek, dakmak, go\u00fdmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dara \u00e7ekip, \u00f6l\u00fcm jezasyny bermek.<\/p><ul><li>Dartyp dar aga\u00e7dan asyp ni\u00e7esin. H\u00f6k\u00fcmni zor bilen \u00fd\u00f6reden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asmalyk","meaning":"<div><p>Gelin almaga gidilende d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 iki gapdalyndan dakyl\u00fdan \u00fda-da diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne geril\u00fd\u00e4n d\u00fcrli mata b\u00f6lejiklerinden edil\u00fd\u00e4n d\u00f6rt bur\u00e7 bezeg.<\/p><ul><li>E\u00fdwany\u0148 diwarlaryny\u0148 \u00fd\u00fczlerine asmalyk, d\u00fc\u00fdeba\u015flyklar gerdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gapyda duran erkegi\u0148 howudyny\u0148 iki \u00fdanyndan \u00fda\u015fyl begresden haly gerlip, \u00fcst\u00fcnden asmalyk asylypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asman","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n atmosfera-g\u00fcmmez g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde bolmasa-da A\u00fd, Gar \u015f\u00f6hle sal\u00fdardy \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Gij\u00e4ni\u0148 heniz \u015fam salmadyk A\u00fdy, gi\u0148 asmandaky b\u00f6lejik bulutlara girip \u00e7yk\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Asmany\u0148 a\u00fdna \u00fd\u00fcz\u00fcne h\u00fcnji d\u00f6k\u00fclen \u00fdaly pa\u00fdrap \u00e7ykan \u00fdyldyzlar asudalyk bilen \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddokary, belentlik.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u015fat sesi asmana gal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Go\u00fdy t\u00fcsseler asmana gal\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gyzyl horaz pasyrdap asmana galdy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aspekt","meaning":"<div><p>Nukta\u00fdnazar, bir zada bolan gara\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"aspid","meaning":"<div><p><span>Mineralogi\u00fda<\/span> Gara re\u0148kli gat-gat mineral.<\/p><\/div>"},{"headword":"aspirant","meaning":"<div><p>\u00ddokary okuw ja\u00fdyny\u0148 \u00fda-da ylmy edarany\u0148 aspiranturasynda okap, ylmy i\u015f \u00fdazmaga ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"aspirantura","meaning":"<div><p>\u00ddokary okuw ja\u00fdlaryny\u0148 we ylmy edaralary\u0148 garamagynda ylmy i\u015fg\u00e4rleri ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan kurs.<\/p><ul><li>Aspiranturada oka-da, belli bir temany\u0148 \u00fcst\u00fcnde i\u015fl\u00e4p, alymlyk derejesine \u00fdetjek bol. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol hem meni\u0148 aspiranturada galman, oba i\u015fe ga\u00fddanlygymy makulla\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aspirin","meaning":"<div><p><span>Farmasewtika<\/span> Kelle agyryny a\u00fdyr\u00fdan hem-de gyzgyny peseld\u00fd\u00e4n derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"assa","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk bilen, \u00e7alt d\u00e4l, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan, ha\u00fdal.<\/p><ul><li>Assa basyp, \u00fd\u00f6r\u00e4p gel\u00fd\u00e4r gaz \u00fdaly, Galammy\u0148 \u00fdazany ma\u0148a az \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u015f\u00fcndi\u0148izmi? Soragy\u0148yz barmy -- di\u00fdip, \u015fe\u00fdle assa, emma d\u00f6z\u00fcmli merdanalyk bilen t\u00f6weregind\u00e4kilere \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assa-assa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> assa.<\/p><ul><li>Assa-assa \u00fd\u00f6r\u00e4p, \u00f6z k\u00f6\u015fg\u00fcne garap ugrady. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assaja","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fja, \u00e7alaja, ema\u00fd bilen, howlukman.<\/p><ul><li>K\u00f6s\u00fck barmaklaryn o\u00fdnap assaja. \u00ddene berdi \u00f6ten \u00fdylky sowaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assalyk","meaning":"<div><p>Howlukmazlyk, ha\u00fdallyk, \u00fduwa\u015flyk.<\/p><ul><li>Guzuba\u00fdew assalyk bilen diwany\u0148 gyrajygynda oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assamble\u00fda","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa bir guramany\u0148 diplomatik \u00fda-da ba\u015fga bir hili h\u00e4si\u00fdetd\u00e4ki umumy \u00fdygnagy.<\/p><ul><li>Birle\u015fen Milletler Guramasyny\u0148 Ba\u015f assamble\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u00e7lik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpekden assar etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assarlamak","meaning":"<div><p>Assar tikmek, assar go\u00fdmak, i\u00e7liklemek.<\/p><ul><li>Penjegi assarlamak. G\u00fcpbini assarlamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assarlatmak","meaning":"<div><p>Assar tikdirmek, assar go\u00fddurmak, i\u00e7likletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"assarlyk","meaning":"<div><p>Assar etmek \u00fc\u00e7in mata, i\u00e7liklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"assenizasi\u00fda","meaning":"<div><p>Hapa\u00e7ylygy\u0148 so\u0148una \u00e7ykmak \u00fc\u00e7in arassa\u00e7ylyk \u00e7\u00e4resi.<\/p><\/div>"},{"headword":"assenizator","meaning":"<div><p>Assenizasi\u00fda bilen me\u015fgul bol\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"assignasi\u00fda","meaning":"<div><p>Russi\u00fdada 1769-1843-nji \u00fdyllar arasynda \u00fd\u00f6redilen kagyz pul.<\/p><\/div>"},{"headword":"assignowka","meaning":"<div><p>Go\u00fdberlen pullary bankdan almak \u00fc\u00e7in dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"assimetrik","meaning":"<div><p>Simmetrik d\u00e4l, de\u0148 d\u00e4l, bir \u00f6l\u00e7egde bolmaklyk, n\u00e4la\u00fdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"assimilirlemek","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fini \u00fc\u00fdtgedip me\u0148zetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"assimilirlenmek","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fc\u00fdtg\u00e4p me\u0148zemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"assimil\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 bir sesini\u0148 ikinji bir sese me\u0148zemegi.<\/p><ul><li>Progressiw assimil\u00fdasi\u00fda. Regressiw assimil\u00fdasi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assimil\u00fdator","meaning":"<div><p>Assimille\u015fdirmek i\u015fini alyp bar\u00fdan adam, assimille\u015fdirjek bolan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"assiri\u00fdalylar","meaning":"<div><p>\u00ddakyn G\u00fcndogarda hem Zakawkazede \u00fda\u015fa\u00fdan, semit dillerine degi\u015fli halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"assistent","meaning":"<div><p>1. Professory\u0148, wra\u00e7y\u0148 we \u015f. m. \u00fdanyndaky k\u00f6mek\u00e7i i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Maral jan, \u015funy bir \u00f6z\u00fc\u0148e assistent edip alsana. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Assistent bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokary okuw ja\u00fdlarynda ki\u00e7i mugallymlyk wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"assistentlik","meaning":"<div><p>Assistenti\u0148 wezipesi, k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Assistentlik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assonans","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Go\u015fgy setirlerinde \u00e7ekimli sesleri\u0148 kapy\u00fdada\u015f gel\u015fi, sazla\u015fygy.<\/p><ul><li>Kemin\u00e4ni\u0148 \u015fygyrlarynda alliterasi\u00fda we assonans \u00e7u\u0148 manyny\u0148 sazla\u015fykly s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmleri arkaly berilmegine hyzmat ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assortiment","meaning":"<div><p>Harytlary\u0148 d\u00fcrli sortlaryny\u0148 \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>Naharlary\u0148 assortimentini\u0148 k\u00f6p bolmagy we hilini\u0148 gowy bolmagy, birinji nobatda, a\u015fpezlere baglydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assosiasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Bir k\u00e4rde\u015f adamlary\u0148 \u00fda edaralary\u0148 birle\u015figi.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy-da bolsa bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 ba\u015fga bir d\u00fc\u015f\u00fcnje emele getirmegi esasynda a\u00fdry-a\u00fdry d\u00fc\u015f\u00fcnjeleri\u0148 baglany\u015fygy.<\/p><ul><li>Me\u0148ze\u015flik bo\u00fdun\u00e7a assosiasi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assosiirlemek","meaning":"<div><p>N\u00e4me-de bolsa bir zady\u0148 arasynda assosiasi\u00fdany amala a\u015fyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"assyryn","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kimse du\u00fddurman, gizlin, \u00fda\u015fyryn.<\/p><ul><li>Assyryn agla\u00fdar onu\u0148 \u00fd\u00fcregi, \u00dda\u015f d\u00f6k\u00fd\u00e4r, du\u00fdma\u00fdar da\u015f-t\u00f6weregi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"assyrynlyk","meaning":"<div><p>Gizlinlik, \u00fda\u015fyrynlyk, \u00fduwa\u015flyk.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 Gajar ogly assyrynlyk bilen \u00fdalbaryp, \u00fd\u00fcz tutup hem g\u00f6rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ast","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 a\u015fagy, d\u00fc\u00fdbi, d\u00fc\u00fdp, te\u00fd.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Nepes agany Gadamy\u0148 \u00fdaragyny\u0148 astyna berm\u00e4\u0148! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"astrofizika","meaning":"<div><p>Asman jisimlerini\u0148 fiziki we himiki h\u00e4si\u00fdetlerini \u00f6wren\u00fd\u00e4n atronomi\u00fdany\u0148 b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"astrolog","meaning":"<div><p>Astrologi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"astrologi\u00fda","meaning":"<div><p>Gadym zamanlarda we orta asyrlarda: \u00ddyldyzlar baradaky \u00fdalan sholastiki ylym hem-de \u00fdyldyzlary\u0148 dur\u015fy bo\u00fdun\u00e7a geljek ykbaly kesgitleme.<\/p><\/div>"},{"headword":"astronawt","meaning":"<div><p>Astronawtika bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"astronawtika","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 gi\u0148i\u015fligine u\u00e7u\u015f baradaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"astronom","meaning":"<div><p>Astronomi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"astronomik","meaning":"<div><p>Astronomi\u00fda degi\u015fli bolan, astronomi\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"astronomi\u00fda","meaning":"<div><p>Asman jisimleri hakyndaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"asuda","meaning":"<div><p>\u00dcms\u00fcm, rahat, dyn\u00e7, parahat, \u00fduwa\u015f, azat, erkin.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetke\u015fler asuda \u00fda\u015far azat ilimde. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asudalyk","meaning":"<div><p>\u00dcms\u00fcmlik, parahatlyk, dyn\u00e7lyk, azatlyk, rahatlyk, erkinlik.<\/p><ul><li>Asudalyk bozuldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148ra asudalyk arala\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fcn\u00e4k\u00e4r, \u00fdazykly, g\u00fcn\u00e4li.<\/p><\/div>"},{"headword":"asyk","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 sa\u00e7yna dakyn\u00fdan pil\u00e7e g\u00f6rn\u00fc\u015fli k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdy, bezegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"asyl","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fdp \u00e7yky\u015f, d\u00f6re\u00fdi\u015f, hakyky bolu\u015f, ba\u015flangy\u00e7.<\/p><ul><li>Gyzgala\u0148ly \u00e7agda \u00fdatlar aslyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ol Wepany\u0148 aslyna beletdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakyky, esasy, ilkinji, original.<\/p><ul><li>Asyl nusga.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hi\u00e7, hi\u00e7 wagt, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Ol asyl gapymyzdan gelenok. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asylda\u015f","meaning":"<div><p>Gelip \u00e7yky\u015fy bo\u00fdun\u00e7a me\u0148ze\u015f, asly bir bolan.<\/p><ul><li>Bu go\u015fulmalary\u0148 asylda\u015f bolmagy hem m\u00fcmkin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asylgy","meaning":"<div><p>Asylyp go\u00fdlan, asylyp duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"asylly","meaning":"<div><p>Salykatly, agras, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi bir asylly \u00fderi\u0148 ma\u015fgalasy bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Parahatlygy gorap saklamakdan, ur\u015fu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almakdan asylly wezipe \u00fdokdur. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asylmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fc\u00fdden \u00fda-da ba\u015fga bir zatdan ildirilip go\u00fdulmak, ildirilmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlary\u0148 eti aga\u00e7dan asyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ulagdan \u00fda-da ma\u015fyndan \u00fdapy\u015fmak, asyly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Dara \u00e7ekilip, \u00f6l\u00fcm jezasy berlip \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>4. \u00d6z bo\u00fdnu\u0148a \u00fd\u00fcz salyp dartylyp \u00f6lmek, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"asyly\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> asylmak 2.<\/p><ul><li>Bu \u00fdel \u00f6\u00fd\u00fcmizi g\u00f6terip gider, hany, dumlydu\u015fdan asyly\u015faly\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asylzada","meaning":"<div><p>Sypa\u00fdy, myla\u00fdym, salykatly (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"asynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in asmak, asyp go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"asyr","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz \u00fdyl, \u00fd\u00fcz \u00fdyl arasyndaky wagt, d\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>Halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligi arasynda asyrlar bo\u00fdy dilden-dile, nesilden-nesle ge\u00e7ip, \u00fdatdan a\u00fddyl\u00fdan \u015fahyrana d\u00f6redijilige halk d\u00f6redijiligi di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>M\u00e4mi\u00fdew \u00fderinden galyp, onu\u0148 bilen gadyrdan g\u00f6r\u00fc\u015fdi-de, ge\u00e7en asyry\u0148 \u015fa\u00fdady-mis k\u00fcnd\u00fcgini alyp da\u015fary \u00e7ykdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asyrla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Bir asyry\u0148 dowamynda bol\u00fdan, asyrlap.<\/p><ul><li>Asyrla\u00fdyn alnyp barlan g\u00f6re\u015f. Asyrla\u00fdyn edilen arzuw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Baryny asyp \u00e7ykmak, hemmesini asmak, \u00fdokardan ildiri\u015fdirip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Garderob\u00e7y ge\u00fdimleri asy\u015fdyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"asy\u015fmak","meaning":"<div><p>Asmaga k\u00f6mekle\u015fmek, asyp go\u00fdu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"at","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga doglandan so\u0148 dakyl\u00fdan \u015fahsy isim.<\/p><ul><li>Ady A\u00fdlar, A\u00fddan \u00fd\u00fczi \u00fdagtyrak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Predmet we d\u00fc\u015f\u00fcnje a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zler.<\/p><\/div><div><p>3. Grammatikada: Predmet we d\u00fc\u015f\u00fcnje a\u0148ladyp, \u00abkim? , n\u00e4me? , nire?\u00bb di\u00fden soraglara jogap bol\u00fdan s\u00f6z topary.<\/p><\/div><div><p>4. Go\u00fdul\u00fdan lakam.<\/p><ul><li>O\u0148a-erni suwly, s\u00f6lpi -- di\u00fdip, at dakyp k\u00f6tekle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"at-abra\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> abra\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"at-\u00fdarag","meaning":"<div><p>At da\u0148yl\u00fdan ja\u00fd, at saklan\u00fdan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"ata","meaning":"<div><p>1. \u00c7agany\u0148 kakasyny\u0148 kakasy, kakany\u0148 kakasy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Kaka.<\/p><ul><li>Atasyz oglan -- \u00fdetim, enesiz oglan -- \u00fdesir. <span>(Nasyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u015fuly adamlara hormat go\u00fdlup, \u00fd\u00fczlenilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Mergen ata, go\u00fdber meni, men bu mollajygy\u0148 agzyny k\u00fcl ede\u00fdin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ata-baba","meaning":"<div><p>Nesil bo\u00fdun\u00e7a \u00f6\u0148ki \u00fda\u015fap ge\u00e7en adamlar, bir halky\u0148 ge\u00e7mi\u015fde \u00f6t\u00fcp ge\u00e7en adamlary.<\/p><ul><li>\u00d6rsgeldini\u0148 asly ata-babasyny\u0148 garyp bol\u015fy \u00fdaly, o\u0148a ba\u00fd miras hem \u00fdetm\u00e4ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz bu g\u00f6re\u015fi ata-babamyzdan \u00f6wrendik. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atabir-enebir","meaning":"<div><p>Bir ene-atadan doglan\u00fdar.<\/p><ul><li>Atabir-enebir \u00e7agalar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atagyz","meaning":"<div><p>Bir zady gysmak we \u00e7ekip \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in gural, gysa\u00e7.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni atagyz \u00fdaly gys\u00fdan, bogmak isl\u00e4n penjeden sypmak \u00fc\u00e7in, barja kuwwatyny toplady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ataly-ogul","meaning":"<div><p>Kakasy we oglu manysynda ulanyl\u00fdan tirke\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen bilen. Ho\u015fgeldi ataly ogul \u00fdaly tirke\u015fip, bir gapdallaryndaky g\u00f6k \u00fdaprakly baglary\u0148 i\u00e7ine girip gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 bilen ky\u00fdamatlyk ataly-ogul boldum. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atalyk","meaning":"<div><p>1. Atany\u0148 \u00fdagda\u00fdy, kakalyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6we\u00fd ata.<\/p><\/div><div><p>3. Atany\u0148 \u00f6z \u00e7agasyna bolan m\u00e4hri, borjy; atalar\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"atan-satan","meaning":"<div><p>Atan-satan bolup \u00fd\u00f6rmek-\u00e4dimleri\u0148i uzyn-uzyn \u00e4dip, taga\u015fyksyz \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol atan-satan bolup \u00fd\u00f6r\u00e4p bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atanak","meaning":"<div><p>1. Iki \u00e7yzygy\u0148, agajy\u0148 we \u015f. m. ke\u015fismeginden emele gel\u00fd\u00e4n \u015fekil, figura.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddogyn \u00fd\u00fcpl\u00fck egril\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div><div><p>3. Ha\u00e7ja g\u00f6rn\u00fc\u015fli iki metrlik uzynlyk \u00f6l\u00e7eg guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"atanakla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Atanaga me\u0148ze\u015f, atanak \u015fekilli, atanak \u00fdaly kesi\u015f\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Atanakla\u00fdyn hatarly b\u00e4\u015fatary\u0148 o\u0148a n\u00e4hili geli\u015f\u00fd\u00e4nini birin-birin g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne getir\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atanlyk","meaning":"<div><p>Du\u00fd\u00fddansyzlyk, s\u00e4wlik, bilmezlik.<\/p><ul><li>Emma atanlykda bir waka bolup, bizi\u0148 hemm\u00e4mizi ha\u00fdran galdyrdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atarmak","meaning":"<div><p>Batyr, edermen, gahryman.<\/p><\/div>"},{"headword":"atartmak","meaning":"<div><p>Ojagy\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fddurmak. Nahar ta\u00fd\u00fdarlatmak, bi\u015firtmek.<\/p><ul><li>Nahar atartmak. Gazan atartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atarylmak","meaning":"<div><p>1. Ojagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdylmak, go\u00fdulmak, ta\u00fd\u00fdarlanyp ba\u015flanylmak.<\/p><ul><li>Gazanlar ataryl\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugradylmak, \u00fdola salynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ata\u00fdry","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00f6r-m\u00f6jekler toparyna gir\u00fdan, m\u00f6\u00fde me\u0148ze\u015f, z\u00e4herli, re\u0148ki sary m\u00f6jek.<\/p><ul><li>Ol hakykatdan hemiz ata\u00fdry sypatly, dar ma\u0148la\u00fdly, g\u00fcr ga\u015fly, \u00e7akan g\u00f6zli, it di\u015fli, ha\u017e\u017eyk agyzly, \u00e7\u00fcri dodakly, bilbil a\u00fdandanow, boly, aga\u00e7 etli, gara\u00fdagyz, \u015filli\u0148 uzyn a\u00fdaldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atbakar","meaning":"<div><p>At idediji, ata sered\u00fd\u00e4n adam, at \u00e7opany.<\/p><ul><li>Di\u00fd\u00fd\u00e4r ba\u015flyk atbakara seredip: Her ba\u00fdtaldan \u015funu\u0148 \u00fdaly ta\u00fd dogsun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atba\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p>Gelin edinilende, gyzy getirm\u00e4ge gid\u00fd\u00e4n atlylar, \u00f6\u0148atly.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne ogly, atba\u015f\u00e7ylap, gelnalyjylap ala\u00fdjak gowy boljak. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00f6w\u00fc\u015f go\u00fdnu\u0148 birn\u00e4\u00e7esin \u00f6ldirler, Atba\u015f\u00e7y geljegi\u0148 \u015fu g\u00fcn bildirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atda\u015f","meaning":"<div><p>Atlary bir bolan, me\u0148ze\u015f atly.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 ma\u015fyna-da hy\u00fdal ed\u00fd\u00e4n, nene\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4\u0148, atda\u015f!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atda\u015flyk","meaning":"<div><p>Ady birlik, me\u0148ze\u015f atlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"atdyrmak","meaning":"<div><p>1. Zy\u0148dyrmak, oklatmak, ta\u015flatmak, eltip d\u00f6kd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Aknur eje \u00e4rine k\u00fcl atdyr\u00fdanmydyr?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fcpe\u0148letmek.<\/p><ul><li>Ny\u015fana atdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ateist","meaning":"<div><p>Ateizmi dowam etdiriji, ateizmi\u0148 tarapdary, huda\u00fdsyz.<\/p><ul><li>Ol ateistdir, e\u00fdle-be\u00fdle g\u00fcrr\u00fc\u0148e ynanmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ateistik","meaning":"<div><p>Ateizme degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ateistlik","meaning":"<div><p>Ateist bolmaklyk, ateisti\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ateizm","meaning":"<div><p>Huda\u00fdy\u0148 barlygyny\u0148 ylmy ta\u00fddan ink\u00e4r edilmegi, dine ynanmaklykdan bo\u00fdun ga\u00e7yrma, huda\u00fdsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"atele","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim dikil\u00fd\u00e4n ussahana.<\/p><\/div><div><p>2. Hudo\u017enigi\u0148, surat\u00e7yny\u0148 ussahanasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"atga\u00fdtarym","meaning":"<div><p>At \u00e7apym aralyk, ep-esli aralyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"atgulak","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> Ki\u00e7ijik g\u00fclli, ba\u015f getir\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div><div><p>2. Gelin edinil\u00fd\u00e4n \u00fdere eltil\u00fd\u00e4n j\u00fcbt \u00fdaglyk, mata.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inde atgulaklar asylgy durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atgulaklyk","meaning":"<div><p>Atgulak etm\u00e4ge ni\u00fdetlenen, atgulak etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>Atgulaklyk mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atgyr","meaning":"<div><p>1. Gowy at\u00fdan, dogry at\u00fdan, mergen.<\/p><\/div><div><p>2. Gy\u015fartman g\u00f6ni at\u00fdan (\u00fdarag hakda).<\/p><ul><li>Watan ogly, hyzmat ed\u00fd\u00e4r Watana, Kesgir gyly\u00e7, atgyr \u00fdarag, at bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan Eserle)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"athana","meaning":"<div><p>At saklanyl\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Tohum gyl\u00fdallarymyz \u00fc\u00e7in athana saldyrdyk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atke\u00e7e","meaning":"<div><p>Aty\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapyl\u00fdan ke\u00e7e.<\/p><\/div>"},{"headword":"atlandyrmak","meaning":"<div><p>At bermek, at dakmak.<\/p><ul><li>Ol agtyklaryny\u0148 i\u00e7inde \u00f6z kakasyny\u0148 ady dakylan Wepany \u00fda-da \u00f6z atlandyry\u015fy \u00fdaly Kakany gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atlanmak","meaning":"<div><p>1. Ata m\u00fcnmek, ata m\u00fcn\u00fcp gitmek.<\/p><ul><li>Rugsat berse\u0148 atlana\u00fdyn, A\u00fdlar jan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdana gitmek \u00fc\u00e7in \u00fdola d\u00fc\u015fmek, \u015fa\u00fdlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"atlas","meaning":"<div><p>Geografik kartalary\u0148 we \u015f. m. tablisalary\u0148 \u00fdygyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"atlaz","meaning":"<div><p>\u00ddylmanak we \u00fdalpyldawuk \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Mamag\u00fcl\u00fc\u0148 egnine ge\u00fdnen go\u015fa k\u00f6\u00fdnegini\u0148 i\u00e7kisi atlaz, da\u015fkysy hem gyrmyzy ketenidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atletika","meaning":"<div><p>Hemme tarapla\u00fdyn fiziki ta\u00fd\u00fdarlygy talap ed\u00fd\u00e4n sport ma\u015fky.<\/p><\/div>"},{"headword":"atly","meaning":"<div><p>1. Ady bar bolan, at dakylan.<\/p><\/div><div><p>2. Me\u015fhur, \u015f\u00f6hratly, at gazanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"atly-abra\u00fdly","meaning":"<div><p>At-abra\u00fda e\u00fde bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"atma-at","meaning":"<div><p>Birin-birin, \u00fdeke-\u00fdeke. Atma-at sorap \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"atmak","meaning":"<div><p>1. Oklamak, ta\u015flamak, zy\u0148mak.<\/p><ul><li>K\u00fcl atmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fcpe\u0148lemek, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>\u00d6w\u015f\u00fcn atmak, gep atmak, ba\u015f atmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atmaklyk","meaning":"<div><p>1. Oklamaklyk, ta\u015flamaklyk, zy\u0148maklyk.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00fcpe\u0148lemeklik, \u00f6ld\u00fcrmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"atmosfera","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 da\u015f-t\u00f6weregini gur\u015fap al\u00fdan gaz g\u00f6rn\u00fc\u015fli gatlak.<\/p><\/div><div><p>2. Gazlary\u0148 basy\u015f g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00f6l\u00e7emek birligi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 basgysyny 68 atmesfora \u00e7enli \u00fdetir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atom","meaning":"<div><p>Himiki elementi\u0148 \u00fdadrodan we elektronlardan ybarat ownujak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Maddalary\u0148 bize belli bolan ownijak b\u00f6lejikleri-molekulalar, atomlar, elektronlar we ba\u015fgalar fiziki jisimlerdir. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atomistik","meaning":"<div><p>Atoma, atomy \u00f6wreni\u015f okuwyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Fizikada atomistik prinsipi\u0148 taryhy gipotezany\u0148 teori\u00fda \u00f6wr\u00fclmegini\u0148 mysalydyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atom\u00e7y","meaning":"<div><p>Atom energi\u00fdasy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"atribut","meaning":"<div><p>1. Predmeti\u0148, hadysany\u0148 zerur, hemi\u015felik alamaty.<\/p><\/div><div><p>2. Grammatikada: A\u00fdyrgy\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"atta\u015fe","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn meseleler bo\u00fdun\u00e7a il\u00e7ihanany\u0148 i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Harby atta\u015fe.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"attestasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir adamy\u0148 i\u015fi hakynda hat \u00fcsti bilen beril\u00fd\u00e4n rekomendasi\u00fda \u00fda-da otzyw.<\/p><\/div>"},{"headword":"attestat","meaning":"<div><p>Orta okuw ja\u00fdy gutarylanda beril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite dokument.<\/p><ul><li>On\u00fdyllygy gutaryp attestat alanyma e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fc\u00e7 \u00fdyl ge\u00e7ipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"attraksion","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir galdyryjy sirk \u00fda-da estrada nomeri.<\/p><\/div>"},{"headword":"atuw","meaning":"<div><p>Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdarag bilen belir\u00fd\u00e4n \u00f6l\u00fcm jezasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"atyjy","meaning":"<div><p>Gowy at\u00fdan adam, t\u00fcpe\u0148 atmaga t\u00fcrgenle\u015fen adam, mergen.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcri\u0148 \u00fda\u00fddan atyjylary \u015f\u00f6pratlanypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atyjylyk","meaning":"<div><p>Gowy atmaklygy \u00f6wrenmeklik, atmaga t\u00fcrgenle\u015fenlik, mergenlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u0148 gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n kru\u017eoklaryny\u0148 biri-de atyjylyk kru\u017eogydy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Belki se\u0148 \u00fdady\u0148da owal \u00fdazypdym, Atyjylyk ny\u015fanyny alanmy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atylmak","meaning":"<div><p>1. Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdarag bilen t\u00fcpe\u0148lenmek, ot a\u00e7\u00fdan \u00fdarag g\u00f6\u00e7\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle \u00fdakyndan atylmagy zerarly pulem\u00fdoty\u0148 sesi hem gulagy\u0148y gapyp bar\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdarag bilen \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdagda\u00fdy g\u00f6ren be\u00fdleki itler atylanlary\u0148 \u00fdanyna hasanakla\u015fyp bar\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Oklanmak, ta\u015flanmak, zy\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fda atylan da\u015f \u00fdaly bolmak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atym","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 bir \u00fdola atar \u00fdaly mukdary, bir zady\u0148 bir \u00fdola kabul edil\u00fd\u00e4n mukdary.<\/p><ul><li>Atym \u00e7a\u00fd -- di\u00fdip, go\u0148\u015fularyna gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fcpe\u0148 bilen atmak \u00fc\u00e7in m\u00fcmkin bolan aralyk, oku\u0148 k\u00e4r edip biljek aralygy.<\/p><ul><li>Ke\u00fdikler atyma gabat gelende, t\u00fcpe\u0148 tarkyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atymlyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdola atmak, kabul etmek \u00fc\u00e7in la\u00fdyk bolan mukdar.<\/p><ul><li>Bir atymlyk \u00e7a\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atyr","meaning":"<div><p>Kosmetiki seri\u015fde h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan ysly jisimleri\u0148 spirtli ergini.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmi\u0148 atyr ysy dumly-du\u015fa \u00fda\u00fdra\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"atyz","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregi \u00e7il bilen \u00e7\u00e4klendirilen ki\u00e7ir\u00e4k \u00fder u\u00e7astogy.<\/p><ul><li>Elleri k\u00e4tmenli gyzlar atyzlary endigan tekizle\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aty\u015fhana","meaning":"<div><p>T\u00fcrgenle\u015fmek \u00fc\u00e7in ok atyl\u00fdan \u00fder, t\u00fcpe\u0148 atyl\u00fdan u\u00e7astok, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Her bir \u00fdaragy\u0148 \u00f6z\u00fcne mahsus aty\u015fhanalar d\u00fczedipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aty\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e ok atmak, g\u00fclle \u00fdagdyrmak.<\/p><ul><li>Sen hi\u00fd aty\u015fdynmy -- di\u00fden sowala ol sowuk jogap bererdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu a\u00fddan s\u00f6zleri\u0148 bary bik\u00e4rdir, Aty\u015far men, ga\u00fdtarmanam \u00fd\u00fcz\u00fcmni. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ny\u015fana uru\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"aty\u015fyk","meaning":"<div><p>Iki tarapla\u00fdyn ok atmaklyk, biri-biri\u0148e g\u00fclle \u00fdagdyrmaklyk.<\/p><ul><li>\u015eol mahal aty\u015fykda, jan alyp, jan beril\u00fd\u00e4n g\u00fcnlerde du\u00fdup galdym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"at\u00e7apar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7apyksuwar.<\/p><\/div>"},{"headword":"at\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 atlary \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"at\u00fdelmik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdelmik.<\/p><\/div>"},{"headword":"at\u00fd\u00fcwr\u00fck","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Da\u015fy ak, i\u00e7i gyzgylt un \u00fdaly, k\u00f6melege me\u0148ze\u015f \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>B\u00fctin endamyny at\u00fd\u00fcwr\u00fck \u00e7alnan \u00fdaly gyzgylt re\u0148ke bo\u00fdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"auditori\u00fda","meaning":"<div><p>1. Leksi\u00fda okamak \u00fc\u00e7in ja\u00fd.<\/p><ul><li>Auditori\u00fdany\u0148 i\u00e7i adamdan hyryn-dykyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Leksi\u00fda, doklad di\u0148le\u00fd\u00e4nler.<\/p><ul><li>Lektor auditori\u00fdany\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden tura\u00fdjak mysallary getir\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"audi\u00fdensi\u00fda","meaning":"<div><p>D\u00f6wletleri\u0148 \u00fdokary wezipeli adamlaryny\u0148 \u00fdanyna \u00fd\u00f6rite kabul edi\u015fe barmaklyk, iki\u00e7\u00e4k g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"aw","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdwanlary, gu\u015flary awlamak maksady bilen olary g\u00f6zleme, yzarlama, \u015fykar.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 ak gu\u015fagyny biline gu\u015fanyp, hemi\u015fe daglara awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Awy o\u0148madyk \u015fagallar k\u00e4te-k\u00e4te uwla\u015f\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atmak \u00fda da ba\u015fga hili \u00fdol bilen tutul\u00fdan \u00e7\u00f6l ha\u00fdwanlary, gu\u015flar.<\/p><ul><li>Palawa aw etlerinden atmak bolar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fd \u00fdigid\u00e4 \u00aburd-ow!\u00bb bu aw ur\u015fu\u0148 bilen sen me\u00fddanda gu\u015f go\u00fdmarsy\u0148-di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awamak","meaning":"<div><p>\u00dditi agyrmak, awu\u015famak.<\/p><ul><li>Iki elimi\u0148 a\u00fdasyny\u0148 jowrandyryp awamagy meni \u00e7irkin seslenm\u00e4ge mejbur etdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awangard","meaning":"<div><p>1. Esasy g\u00fc\u00fd\u00e7leri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n harby b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir jemgy\u00fdet\u00e7ilik topary\u0148, synpy\u0148 \u00f6\u0148de baryjy \u00fdolba\u015f\u00e7y b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awanpost","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148d\u00e4ki post \u00fda da \u015fe\u00fdle postu\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awant\u00fdura","meaning":"<div><p>Hakyky g\u00fc\u00fd\u00e7leri we \u015fertleri hasaba almazdan, t\u00f6t\u00e4ni \u00fcst\u00fcnlik gazanmaklyga ni\u00fdetlenilip prinsipsizlik bilen edil\u00fd\u00e4n t\u00f6wekgel i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"awant\u00fdurist","meaning":"<div><p>Prinsipsiz pe\u00fddake\u015f, awant\u00fdurizmi\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Sy\u00fdasy awant\u00fdurist \u00fdalan Dmitrini\u0148 obrazy dogry g\u00f6rkezilipdir. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awant\u00fdurizm","meaning":"<div><p>A\u0148sat \u00fcst\u00fcnlik, pe\u00fdda gazanmak k\u00fcl-k\u00fcl\u00fcne d\u00fc\u015fen adamy\u0148 prinsipsizlik bilen ba\u015f ur\u00fdan t\u00f6wekgel i\u015fi, awant\u00fdura me\u00fdillilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"awara","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda \u00f6z\u00fcne belli bir orun, mekan tapyp bilm\u00e4n, ygyp \u00fd\u00f6ren ykmanda, sergezdan.<\/p><ul><li>Ili\u0148den gitse\u0148 awara. \u015eunda bolar sen bi\u00e7\u00e4re. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awaralyk","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda belli bir orun tapyp bilm\u00e4n, ygyp \u00fd\u00f6rmeklik, ykmandalyk sergezdanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"awatmak","meaning":"<div><p>Agyrtmak, awu\u015fatmak.<\/p><ul><li>Atanlykda degen ta\u00fdak onu\u0148 goluny awatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awgust","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdyly\u0148 sekizinji a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Awgust a\u00fdynda olan \u00f6z parowozlaryny \u00fd\u00f6retdiler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7en \u00fdyly\u0148 awgust a\u00fdyny\u0148 ilkinji g\u00fcnleridi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awia...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abawiasion\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Awiazawod i\u015fe giri\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awiabaza","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda enjamlary saklanyl\u00fdan we go\u00fdberil\u00fd\u00e4n \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiabenzin","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fdada ulanyl\u00fdan benzin.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiabomba","meaning":"<div><p>Samol\u00fdotdan ta\u015flanyl\u00fdan bomba.<\/p><ul><li>Awiabomba ta\u015flamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awiadesant","meaning":"<div><p>Samol\u00fdotdan du\u015fmany\u0148 territori\u00fdasyna d\u00fc\u015f\u00fcril\u00fd\u00e4n desant, go\u015fun.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiaeskadril\u00fda","meaning":"<div><p>Harby-howa flotuny\u0148 eskadril\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiakonstruktor","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda konstruktory, awiasi\u00fda degi\u015fli ma\u015fynlary we be\u00fdleki abzallary o\u00fdlap \u00e7ykar\u00fdan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><ul><li>Awiakonstruktorlara mynasyp sylaglar gow\u015furyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awiama\u00fdak","meaning":"<div><p>U\u00e7ary\u0148 \u00fdoluny g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n \u00fcsti \u00e7yraly di\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiamodel","meaning":"<div><p>Howada u\u00e7\u00fdan apparatlary\u0148 nusgasy modeli.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiamodelizm","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda i\u015fini, tehnikasyny praktiki \u00f6wreni\u015f, u\u00e7ary\u0148 planeri\u0148 modelini \u00f6zba\u015fdak \u00fdasamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiamodel\u00e7i","meaning":"<div><p>Awiamodel \u00fdasamak i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Awiamodel\u00e7ileri\u0148 \u00fdary\u015fy ba\u015flandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awiamotor","meaning":"<div><p>Awiasion motor.<\/p><\/div>"},{"headword":"awianoses","meaning":"<div><p>De\u0148iz aerodromy h\u00f6km\u00fcnde \u00fd\u00f6rite abzalla\u015fdyrylan harby g\u00e4mi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiapark","meaning":"<div><p>U\u00e7arlary\u0148 hereket ed\u00fd\u00e4n d\u00fcz\u00fcmini\u0148 jemlen\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiapolk","meaning":"<div><p>Harby-howa g\u00fc\u00fd\u00e7lerini\u0148 polky awiasi\u00fda polky.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiapo\u00e7ta","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda bilen da\u015fal\u00fdan po\u00e7ta hawa po\u00e7tasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiarazwedka","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn maksat \u00fc\u00e7in awiasi\u00fda arkaly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlag, g\u00f6zleg.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiarazwedka\u00e7y","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda arkaly barlag ge\u00e7iriji.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiasion","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda degi\u015fli bolan, awiasi\u00fdany\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcne esaslanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Howada hareket ed\u00fd\u00e4n apparatlar hakyndaky teori\u00fda we praktika.<\/p><\/div><div><p>2. Howada hereket ed\u00fd\u00e4n apparatlary\u0148 jemi, howa floty.<\/p><ul><li>Arktikany \u00f6zle\u015fdirmekde awiasi\u00fda a\u00fdratyn uly rol o\u00fdna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awias\u00fdomka","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda arkaly bir \u00fderi\u0148 planyny \u00fda-da suratyny alma, samol\u00fdotu\u0148 \u00fcst\u00fcnden surat aly\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiatehnik","meaning":"<div><p>Awiasi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a orta tehniki bilimli h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiator","meaning":"<div><p>Samol\u00fdot s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam, u\u00e7arman.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiatransport","meaning":"<div><p>Awiasion transport, awiasi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a gatnaw i\u015fler seri\u015fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiatrassa","meaning":"<div><p>Samol\u00fdotlary\u0148 \u00fdoluny\u0148 ge\u00e7\u00fd\u00e4n ugry, howa gatnaw \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"awiazawod","meaning":"<div><p>Samol\u00fdat we onu\u0148 \u015fa\u00fdlary \u00fdasal\u00fdan zawod.<\/p><ul><li>Awiazawod planyny artygy bilen \u00fderine \u00fdetirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awitaminoz","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> I\u00fdmitde witamini\u0148 \u00fdetmezligi zerarly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"awlag","meaning":"<div><p>Aw awlanyl\u00fdan \u00fder, awu\u0148 bol \u00fderi.<\/p><ul><li>Aw\u00e7ylarny\u0148 awlagy ak maral elden gider. <span>(T\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awlamak","meaning":"<div><p>1. Me\u00fddan ha\u00fdwanlaryny gu\u015flary atmak \u00fda-da ba\u015fga \u00fdol bilen tutmak, aw etmek.<\/p><ul><li>Gowaklarda \u00fda\u015fa\u00fdan we ha\u00fdwanlary da\u015f bilen urup awla\u00fdan wag\u015fy adamlar hakyndaky g\u00fcrru\u0148. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Biz ke\u00fdik awlamaga gitmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdardyk.<\/li><li>Ilkidurmu\u015f adamlary ha\u00fdwanlary \u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fip awlapdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini \u00fda-da bir zady yzarlamak, yzyna d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fd \u00fdaly gara ga\u015f, ok de\u00fd kirpikler, Awlajaga me\u0148ze\u00fd\u00e4r gola\u00fd \u00fdeteni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awlanmak","meaning":"<div><p>Aw edilmek, aw edilip tutulmak.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en g\u00fc\u00fdz hem gy\u015fy bilen awlanan tilkileri\u0148, k\u00f6w\u00fckleri\u0148 derileri \u00fdatyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u015fg\u00fc\u0148 diwarlaryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdolbarslary\u0148 awlanyly\u015fyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u015fekiller \u00e7ekilipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awlatmak","meaning":"<div><p>Aw etdirmek, aw awlap tutdurmak.<\/p><ul><li>Jerenim awlatdym d\u00fczden. Ganly \u00fda\u015fym akar g\u00f6zden. <span>(T\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6rediligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awrobi\u00fdografi\u00fda","meaning":"<div><p>Terjimehal, \u015fahsy terjimehal.<\/p><\/div>"},{"headword":"awstrali\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Awstrali\u00fdany\u0148 erli halky esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"awstri\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Awstri\u00fdany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"awto...","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abawtomobil\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Awtotransport-awtomobil transporty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtobaza","meaning":"<div><p>Awtomobiller dur\u00fdan, remont edil\u00fd\u00e4n, zapas \u015fa\u00fdlar we ba\u015fga gerekli zatlar saklan\u00fdan hem-de da\u015fal\u00fdan ja\u00fd, \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtobiografik","meaning":"<div><p>Awtory\u0148 \u00fda-da \u00fdazyjyny\u0148 \u00f6z durmu\u015f \u00fdoluny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n, suratlandyr\u00fdan.<\/p><ul><li>Awtobiografik roman.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtobronewik","meaning":"<div><p>Bronirlenen \u00fdaragly awtomobil.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtobus","meaning":"<div><p>\u00ddolag\u00e7y gatnadan k\u00f6p orunly awtomobil.<\/p><ul><li>Awtobusy g\u00f6r\u00fcp m\u00fcnerler b\u00f6k\u00fcp. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Awtobularmy, pa\u00fdtunlarmy priborlarmy, arabalarmy, iki \u00fdana gatna\u00fdan adamlarmy \u00fdere gurt d\u00fc\u015fen \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtodrezina","meaning":"<div><p>Demir \u00fdolda \u00f6zi \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik wagonjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtogara\u017e","meaning":"<div><p>Awtomobiller saklan\u00fdan \u00fder, gara\u017e.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtogemoterapi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00d6z ganyny \u00f6z\u00fcne gu\u00fdmak \u00fdoly bilen syrkawy bejeri\u015f usuly.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtogen","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> \u00ddanyjy gazlary\u0148 gyzgyn howry bilen metallary g\u00fc\u00fd\u00e7li gyzdyryp, biri-birine seple\u00fdi\u015f, keb\u015firleme \u00fda-da kesi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtogen\u00e7i","meaning":"<div><p>Metallary awtogen \u00fdoly bilen i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtograf","meaning":"<div><p>1. \u00d6z \u015fahsy goly \u00fda-da \u00e7eken goly.<\/p><\/div><div><p>2. Awtory\u0148 \u00fdazan eserini\u0148 gol\u00fdazmasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtoinspeksi\u00fda","meaning":"<div><p>Transport hereketlerdinin \u00fcst\u00fcnden edil\u00fd\u00e4n g\u00f6zeg\u00e7ilik we \u015fol g\u00f6zeg\u00e7iligi ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n d\u00f6wlet organy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtokar","meaning":"<div><p>\u00d6zi \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00fcsti a\u00e7yk \u00fd\u00fck da\u015fa\u00fdan ki\u00e7ijik tigirli arabajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtoklaw","meaning":"<div><p>Bu gun g\u00fc\u00fdji bilen fiziki \u00fda-da himiki proses ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, \u00fdapagy jebis \u00fdapyl\u00fdan apparat.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtokolonna","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyndan tertipli hereket ed\u00fd\u00e4n awtom\u015fynlary\u0148 topary, awtomobil kolonnasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtol","meaning":"<div><p>Awtomobil, traktor we \u015f. m. ma\u015fynlary \u00fdaglamak \u00fc\u00e7in nebitden alyn\u00fdan \u00fdag.<\/p><ul><li>Size berjek ma\u015fynlarymyzy\u0148 awtoly \u00fdok ekeni, ertir gel\u00e4\u00fdmese\u0148iz boljak d\u00e4l-di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtomagistral","meaning":"<div><p>Awtomobiller gatna\u00fdan uly \u00fdol.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtomat","meaning":"<div><p>1. Mehanizmleri\u0148 hereket etmegi bilen belli bir i\u015fi \u00f6zba\u015fdak \u00fderine getir\u00fd\u00e4n ma\u015fyn, gural, apparat.<\/p><ul><li>Telefon-awtomat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdaragy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Du\u015fman gar\u015fysyna awtomat tutdu\u0148. Merdi\u0148 g\u00f6reldesin aljak g\u00fcn\u00fc\u0148dir. <span>(Nuri Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Alasarmyk \u00fdagtyny\u0148 a\u015fagynda \u00f6z biri-birlerine baka pulem\u00fdotdan, awtomatdan dynman ot sowur\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtomatik","meaning":"<div><p>1. \u00d6z-\u00f6z\u00fcnden mehaniki hereket ed\u00fd\u00e4n, i\u015fle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Otlyny awtomatik tirkemegi girizmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alasyn, \u00e7alt.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7iler awtomatik bir halda galtaklary \u00fdakary itip \u00e7ykar\u00fdardylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtomatika","meaning":"<div><p>1. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilik proseslerini awtomatla\u015ftyry\u015f usullaryny we seri\u015fdelerini i\u015flemekligi \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan ylmy\u0148 we tehnikany\u0148 bir pudagy.<\/p><\/div><div><p>2. Awtomatik hareket mehanizmleri\u0148 we gurallary\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtomatizasi\u00fda","meaning":"<div><p>K\u00e4rhanalary we senagaty, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik proseslerini awtomatik gurallar, ma\u015fynlar bilen \u00fcpj\u00fcn edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtomatizirlemek","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 z\u00e4hmetini \u00fde\u0148ille\u015fdirmek maksady biler senagaty, k\u00e4rhanany, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik prosesini ma\u015fynlar, awtomatik gurallar bilen enjamla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik proseslerini awtomatirzirle\u00fd\u00e4ris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtomat\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Senagatda, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikde we \u015f. m. awtomat i\u015fleri bilen me\u015fgullan\u00fdan i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div><div><p>2. Awtomat \u00fdaragy bilen \u00fdaraglandyrylan harby esger.<\/p><ul><li>Awtomat\u00e7ylar b\u00f6l\u00fcmi. Ol Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde awtomat\u00e7ylar b\u00f6l\u00fcminde gulluk edipdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtoma\u015fyn","meaning":"<div><p>Adam gatnad\u00fdan we \u00fd\u00fck da\u015fa\u00fdan awtomobil.<\/p><ul><li>Awtoma\u015fyn takyr \u00fdol bilen g\u00fcz\u00fcrd\u00e4p bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtonom","meaning":"<div><p>Awtonomi\u00fdaly awtonomi\u00fda esaslanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtonomi\u00fda","meaning":"<div><p>I\u00e7erki kanun \u00e7ykary\u015f we dolandyry\u015f i\u015flerini \u00f6zba\u015fdak \u00e7\u00f6kmek hukugy; \u00f6z-\u00f6z\u00fcni dolandyry\u015f, edara edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtonomlyk","meaning":"<div><p>Awtonomi\u00fda bolmaklyk, awtonomi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtor","meaning":"<div><p>\u00c7eper, ylmy, tehniki we \u015f. m. eserleri d\u00f6red\u00fd\u00e4n, \u00fdaz\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Ge\u00e7mi\u015fi\u0148 wakalary gadymy awtorlary\u0148 eserlerinde be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtoreferat","meaning":"<div><p>Awtory\u0148 ylmy eserlerine \u00f6z\u00fcni\u0148 gysga\u00e7a be\u00fdany.<\/p><ul><li>Dissertasi\u00fdany\u0148 awtoreferaty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtorla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddazylan eser bir dilden ikinji bir dile terjime edilende awtory\u0148 razylygy bo\u00fdun\u00e7a esere \u00fc\u00fdtge\u015fiklik girizmek.<\/p><ul><li>Awtorla\u015fdyrylan terjime.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtorla\u015fdyrylmak","meaning":"<div><p>Awtory\u0148 rugsat etmegi bilen \u00fda-da onu\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygy astynda terjime\u00e7i tarapyndan esere \u00fc\u00fdtge\u015fiklik girizilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtorlyk","meaning":"<div><p>Eseri\u0148 awtora degi\u015fliligi, awtory\u0148 esere bolan hukugy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtotraktor","meaning":"<div><p>Awtomobil we traktor i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan awtomobile we traktora degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Awtotraktor zawody.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awtotransformator","meaning":"<div><p>Elektrik toguny \u00f6zi sazla\u00fdyjy gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"awtotransport","meaning":"<div><p>Awtomobil transporty.<\/p><ul><li>Awtotransport uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. \u015e\u00e4her awtotransporty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awulamak","meaning":"<div><p>1. Bir zada awy gatmak, awy bilen \u00f6ld\u00fcrmek, z\u00e4herlemek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zy\u00fdanly, ters pikir \u00fd\u00f6retmek, g\u00f6wne degmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"awula\u00fdjy","meaning":"<div><p>1. Bir zada awy gatyjy awy bilen \u00f6ld\u00fcriji.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4herle\u00fdji madda.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zy\u00fdanly, ters pikir \u00fd\u00f6rediji, \u00fdakymsyz s\u00f6z a\u00fddyjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"awuly","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> z\u00e4herli.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fdda bir hili erbet dermanlar saklanypmy \u00fda-da awuly gazlary\u0148 synag edil\u00fd\u00e4n ja\u00fdymy, n\u00e4me-de bolsa bir erbet ysy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Awu\u015fap duran, agyryp duran, \u00fditi agyryly.<\/p><ul><li>Awuly \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Elhen\u00e7 a\u00fdazly howa hakda.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zy\u00fdanly, ajy, \u00fdakymsyz.<\/p><ul><li>Munu\u0148 gar\u015fy bolup edip biljek zady hem \u00fdok weli, k\u00e4wagt awuly dilini \u00fdetirip dur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>I\u00e7ini\u0148 \u00fdelini kemally d\u00f6kmedik Gulluhan awuly s\u00f6z urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awundyrmak","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fditi beden agyrysyna sezewar etmek, birini\u0148 bir \u00fderini gaty agyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini gynandyrmak, birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne degmek: ynjytmak, \u00e7\u00fcrkemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 zaryn sesi hemmeleri\u0148 \u00fd\u00fcregini awundyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awusi\u00fddik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Derisi s\u00fct\u00fckli, pi\u015fge gu\u00fdruk, ki\u00e7ir\u00e4k gemriji toka\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><\/div>"},{"headword":"awusyz","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> z\u00e4hersiz.<\/p><\/div><div><p>2. Agyrysyz, yzasyz, gaty agyrma\u00fdan.<\/p><ul><li>Awusyz \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gaty sowuk bolmadyk, a\u00fdasyz.<\/p><ul><li>Awusyz howa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awusyzlandyrmak","meaning":"<div><p>1. Z\u00e4hersizlendirmek, awusyny a\u00fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Agyrysyny a\u00fdyrmak, yzasyny a\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"awusyzlyk","meaning":"<div><p>1. Awy gatylmazlyk, awusy \u00fdokluk.<\/p><\/div><div><p>2. Agyrysy bolmazlyk, agyrmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"awu\u015famak","meaning":"<div><p>\u00dditi agyrmak, \u00f6tmek, awamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri awu\u015fa\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Aryny\u0148 \u00e7akan \u00fderi gaty awu\u015fa\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awu\u015fatmak","meaning":"<div><p>\u00dditi agyrtmak, \u00fditi t\u00e4sir etdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddarany awu\u015fatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"awy","meaning":"<div><p>1. Z\u00e4herle\u00fdji, \u00f6ld\u00fcriji madda, z\u00e4her.<\/p><ul><li>Aragyna awy gu\u00fdup hem \u00f6ld\u00fcrerler. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyry, yza.<\/p><ul><li>Artyk \u00f6z \u00fd\u00fcreginde awy di\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddarany\u0148 awusy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aw\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Aw awlamak bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Aw\u00e7y mergenleri\u0148 aw ge\u00fdimleri. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine \u00fda-da bir zada e\u00fde bolmaklyga ymtyl\u00fdan adam, hyrydar.<\/p><ul><li>Elden-ykdan, u\u00e7up-gonup saw\u00e7ysy, k\u00f6pm\u00fc\u015f.<\/li><li>Onu\u0148 hyrydary-aw\u00e7ysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aw\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Me\u00fddan ha\u00fdwanlaryny, gu\u015flary tutmak bilen me\u015fgullanmaklyk, aw etmeklik k\u00e4ri bilen me\u015fgullanmaklyk.<\/p><ul><li>Uly erkek adamlar aglaba aw\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bolupdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"az","meaning":"<div><p>San, mukdar ta\u00fddan k\u00f6p bolmadyk, \u00fdeterlik bolmadyk, kem.<\/p><ul><li>Go\u00fd, adamlary\u0148 sany az bolsun. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"az-azdan","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan, kem-kemden, birden d\u00e4l.<\/p><ul><li>\u015eol agyr g\u00fcnler \u00f6z labyryny atmaga ba\u015flanda bolsa, az-azdan k\u00f6mek gelip ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"az-kem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> az-owlak.<\/p><ul><li>Jahan az-kem \u00fdagtylypdy. \u00ddok \u00fdok, men \u00fdadamok, \u00fd\u00f6ne az-kem uky azar berjek bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"az-owlak","meaning":"<div><p>Az-kem, birneme, birazajyk.<\/p><ul><li>A\u00e7lyk \u00fdaman zat, az-owlak garbandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Az-owlak hat-galam bilenim \u00fc\u00e7in ony okamaga ba\u015fladym. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aza","meaning":"<div><p>Agyry, azar; azap, jepa, horluk.<\/p><ul><li>Ol bedenini\u0148 bir \u00fderinde agyry yzasyny syz\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Agyr \u00fdarany\u0148 \u00f6l\u00fcm yzasyny \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azajyk","meaning":"<div><p>1. Birnemejik, birazajyk, k\u00f6p d\u00e4l, az-kem.<\/p><ul><li>Bulutsyz t\u00e4miz howada azajyk \u00f6w\u00fcsgin bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Azajyk ga\u00fdgyny i\u015f basar, azajyk agyryny-a\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uly bolmalyk, gysgajyk, uzyn d\u00e4l.<\/p><ul><li>Manysy azajyk, s\u00f6zi ep-esli, K\u00f6pden k\u00f6p \u00fdazmaga \u00f6kdedir \u00f6kde. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azal","meaning":"<div><p>\u00dder s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan k\u00f6ne gural.<\/p><ul><li>Plug, se\u00fdalka \u00e7ykanso\u0148, azal, k\u00fcnde ta\u015flandy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Azaly\u0148 oky \u00fderinde bolsa-da tutawajy \u00e7ykypdyr, demri poslapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azaldylmak","meaning":"<div><p>1. San ta\u00fdyndan az edilmek, kemeldilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden gysgaldylmak; pesedilmek, gow\u015fadylmak, \u00fduwa\u015fadylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"azali\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Her d\u00fcrli g\u00fclli dekoratiw \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"azalmak","meaning":"<div><p>1. Kemelmek, egsilmek, az bolmak, gozwamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 suwuny\u0148 mukdary 940 kubometr azaldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden az bolmak gow\u015famak, gysgalmak, \u00fduwa\u015famak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 i\u00e7 i\u015fi biraz azalypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ojakdaky ot s\u00f6n\u00fd\u00e4rdi, t\u00fcsse azal\u00fdardy we i\u00e7eri sowa\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azaltmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady kemeltmek, egismek, egsik etmek, gowzatmak.<\/p><ul><li>Seri\u00fde da\u00fdza onunjy g\u00fcni azyklyklaryny\u0148 t\u00fckenip ba\u015flanyny du\u00fddy we g\u00fcndelik harjy ep-esli azaltdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki bol\u015fundan peseltmek, gow\u015fatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"azan","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Namaz wagtyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda dine ynan\u00fdanlary namaz okamaga \u00e7agyrmak \u00fc\u00e7in gaty ses bilen okal\u00fdan doga.<\/p><ul><li>Obany\u0148 orta g\u00fcrp\u00fcnd\u00e4ki metjitden ag\u015fam azanyny\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Metjitden e\u015fidildi, \u00ddassy azany\u0148 sesi. <span>(R. Se\u00fdidow, Wagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ir ertir, ertir, ir.<\/p><ul><li>Ol azanda bizi\u0148k\u00e4 gelipdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6ne adat bo\u00fdun\u00e7a ogul bolanda a\u00fddyl\u00fdan dini sanawa\u00e7, okal\u00fdan doga.<\/p><\/div>"},{"headword":"azan\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Azan a\u00fdd\u00fdan adam.<\/p><ul><li>\u00dclker ikindi \u00fderine baryp, da\u0148y\u0148 d\u00fc\u00fdbi \u00fda\u0148y saz berende, azan\u00e7y azana gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azap","meaning":"<div><p>\u00c7ekil\u00fd\u00e4n jepa, g\u00f6rgi, jebir, kyn\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 ynjyklygy, azaby, z\u00e4hmeti hakynda a\u00fddanlary\u0148 dogry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hy\u00fdalymda seni her hili bez\u00e4p. G\u00fcndizler y\u015fkynda \u00e7ek\u00fd\u00e4rin azap. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azaplanmak","meaning":"<div><p>Azap berilmek, s\u00fctem edilmek, horlanmak.<\/p><ul><li>Emma azaplanan, masgaralanan gyzy\u0148 \u00fd\u00fcreginde sizi\u0148 b\u00fctin \u00f6mr\u00fc\u0148izi awulajak z\u00e4herden ba\u015fga n\u00e4me tapyp bilersi\u0148iz. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azaply","meaning":"<div><p>G\u00f6rg\u00fcli, jepaly, jebirli, kyn\u00e7ylykly, s\u00fctemli.<\/p><\/div>"},{"headword":"azapsyz","meaning":"<div><p>G\u00f6rg\u00fcsiz, jepasyz, jebirsiz, kyn\u00e7ylyksyz, s\u00fctemsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"azar","meaning":"<div><p>1. Agyry, yza, kesel, dert.<\/p><ul><li>Onu\u0148 endamyny\u0148 azarlarymy, \u00fda-da pikir-hy\u00fdaly ony horla\u00fdarmy, garaz, Gurdu\u0148 g\u00f6z\u00fcne uky gelme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Horluk, azap, jebir, kyn\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 azarlaryny bize \u00fdetirme\u00fd\u00e4rler.<\/li><li>G\u00fcnbe-g\u00fcnden beterl\u00e4p, Art\u00fdardy me\u0148 azarym. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz \u00e7ekilen azarlary\u0148 tiz so\u0148una \u00e7ykdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azarlamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7 weneriki kesel bilen kesellemek.<\/p><\/div><div><p>2. Narkotik t\u00e4sirli zatlary kabul etmezlik zerarly ke\u00fdpsiz bolmak, ne\u015fesiz bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"azarlanmak","meaning":"<div><p>\u00ddokan\u00e7 weneriki kesel bilen kesel bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"azarlatmak","meaning":"<div><p>\u00ddokan\u00e7 weneriki kesil bilen keselletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"azarly","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7 weneriki keselli wenerik.<\/p><\/div><div><p>2. Agyryly, yzaly.<\/p><ul><li>Iki elini dir\u00e4p galmak\u00e7y bolanda, azarly elleri g\u00f6wresini g\u00f6term\u00e4n, \u00fd\u00fczin \u00fdykylypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7ylykly, horlukly, azaply, jebirli, aladaly, ynjalyksyz, \u00fcnj\u00fcli.<\/p><ul><li>Azarly g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azarlylyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7 weneriki kesellilik.<\/p><\/div><div><p>2. Ynjalaksyzlyk, aladalylyk, jebirlilik, ga\u00fdgy-gamlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"azarsyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7 weneriki keselsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Agyrysyz, yzasyz.<\/p><ul><li>Azarsyz \u00fdara.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7ylyksyz, aladasyz, \u00fcnj\u00fcsiz, azapsyz.<\/p><ul><li>Azarsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azarsyzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7 weneriki keselsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Agyrysyzlyk, yzasyzlyk.<\/p><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7lylyksyzlyk, azapsyzlyk, aladasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"azat","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kim tarapyndan ezilme\u00fd\u00e4n, \u00f6z ygty\u00fdarly, hak-hukukly, erkin.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdgi di\u0148e indi azat boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 taryhlary\u0148 \u015fanly \u015f\u00e4hraty, Azat z\u00e4hmeti hem berdi\u0148 rahaty. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azatda-mazat","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Sen-men \u00fdok, birdenk\u00e4.<\/p><ul><li>Azatda-mazat bu \u00fdigidi\u0148 ezeneginden tutup alyp gidipdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azatlyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdurdu\u0148, jemgy\u00fdeti\u0148 \u00fda-da onu\u0148 \u00e7lenlerini\u0148 jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy ta\u00fddan gara\u015fsyz bolmaklygy, \u00f6zygty\u00fdarlylyk, hak-hukuklylyk, erkinlik.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen agany\u0148 a\u00fdallar azatlygyna gar\u015fy pikiri \u00fdok d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Azatlyk nirede, hukuk nirede, Ga\u00fdda di\u00fddi: -- Gorpa basy\u0148 s\u00fc\u00fdrede! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Watanymyzy\u0148 azatlygy \u00fc\u00e7in bar g\u00fc\u00fdj\u00fcmizi we janymyzy a\u00fdamarys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azatmahy","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Eti gyzgylt, n\u00e4zik we s\u00fc\u00fdji losos balygy.<\/p><ul><li>E\u015fitdi ol \u00fdene: \u00abtirana, doky, Azatmahy, bekre\u00bb di\u00fden atlary. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aza\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fdoluny \u00fdal\u0148y\u015fdyrmak, ters ugra g\u00f6n\u00fckdirmek, \u00fdoldan sowa d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>N\u00e4beledi aza\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"aza\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddoldan sowa d\u00fc\u015fmek, ters ugra gitmek.<\/p><ul><li>Biz \u00e7almary we \u00e7elgini g\u00f6zl\u00e4p, gumda aza\u015fyp, uzat wagtlap a\u00fdlandyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kary bir g\u00fcn \u00fdoldan aza\u015fypdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddal\u0148y\u015flyk go\u00fdbermek, \u00fdal\u0148y\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddoldan \u00e7ykmak, azmak.<\/p><ul><li>Ol durmu\u015fda aza\u015fan adam bolup \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddoldan \u00e7ykarmak, birini\u0148 ba\u015fyny a\u00fdlamak, ahlak ta\u00fddan bozmak.<\/p><ul><li>Adam azdyr\u00fdan \u015fe\u00fdtanlary\u0148 bet kesbi-k\u00e4rlerine guwany\u015flary \u00fdaly, \u00ddelli hem \u00f6z s\u00f6z\u00fcni\u0148 P\u00f6kgeni pikire salanyna guwandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 gelin-gyzlaryny azdyryp, \u00fdoldan \u00e7ykar\u00fdan sen! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Beterletmek, simletek.<\/p><ul><li>\u00ddarany azdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azerba\u00fdjanlar","meaning":"<div><p>Azerba\u00fdjany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"azgyn","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gawuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"azgynlyk","meaning":"<div><p>\u00ddoldan \u00e7ykanlyk, ahlak ta\u00fddan bozuklyk.<\/p><ul><li>Her kim bolsun, hi\u00e7 \u00fd\u00fcz g\u00f6rjek d\u00e4l, Azgynlyk edeni sylap durjak d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azgyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> azgynlyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 a\u00fddy\u0148 kanunymyza d\u00fc\u015f\u00fcnmedik bolup azgyn\u00e7ylyk etjeklere pugta \u00abd\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f\u00bb etjek \u00fd\u00f6rite edara bar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azgyrylmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gaharly gygyrmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni almak, gaty-gaty geplemek.<\/p><ul><li>Indi n\u00e4me otyrsy\u0148, bar, \u00e7a\u00fd ga\u00fdnat-da -- di\u00fdip azgyryldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol meni\u0148 \u00f6z i\u015fim! -- di\u00fdip azgyryldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Azgyrylyp kempiri \u00fderinden galdy, \u00c4rini\u0148 dulugna bir \u015fapbat \u00e7aldy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azidler","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Azotly wodorod kislotasyny\u0148 duzlary.<\/p><\/div>"},{"headword":"azimut","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda, Geodezi\u00fda<\/span> G\u00f6zeg\u00e7ilik nokady bilen planetany\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7irilen wertikal tekizlik arasyndaky bur\u00e7.<\/p><ul><li>Eli\u0148izde kompas bar, azimuta seredi\u0148 bu \u00fderden ge\u00e7enimize iki g\u00fcn hem bolanok, \u00fdatdan hem ugry bilmek kyn. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azlyk","meaning":"<div><p>San \u00fda mukdar we \u015f. m. ta\u00fddan kemlik, k\u00f6p d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Eger \u015fon\u00e7a \u00fderi \u00f6k\u00fcz bilen ekmeli bolsa, onda bir pasyl azlyk ederdi. <span>(B. Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddoldan \u00e7ykmak, \u00fdolu\u0148y urdurmak, ahlak ta\u00fddan bozulmak.<\/p><ul><li>\u015eu hili \u00fdagda\u00fdda i\u0148 abra\u00fdly ma\u015fgalany\u0148 hem azmagy m\u00fcmkin-di\u00fddi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Durmu\u015fda azan abra\u00fd ga\u00e7yr\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzyl g\u00f6rse, hydyr azar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015fmek, beterlemek, simlemek (\u00fdara hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 elindeki \u00fdara azypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azman","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> D\u00f6rt \u00fda\u015fyna \u00fdeten teke.<\/p><\/div>"},{"headword":"azobenzol","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Benzoly\u0148 azot garyndyly \u00f6n\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"azot","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Howany\u0148 esasy b\u00f6lgegini d\u00fcz\u00fd\u00e4n yssyz, rek\u0148siz himiki element, gaz.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcmlikler i\u00fdmit \u00fc\u00e7in suwu\u0148 k\u00f6megi bilen toprakdan azot, fosfor, kali\u00fd hem ba\u015fgalaryny sorup al\u00fdarlar. <span>(A. Gyw\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Azot-dury, re\u0148ksiz gazdyr. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azotly","meaning":"<div><p>Azot garyndyly, d\u00fcz\u00fcminde azot bar bolan.<\/p><ul><li>Azotly kislota.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azrak","meaning":"<div><p>Azajyk, birneme az.<\/p><ul><li>Azrak sabyr et, derrew geler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azu-k\u00f6p","meaning":"<div><p>Az hem bosa, k\u00f6p hem bolsa, n\u00e4\u00e7e hem bolsa.<\/p><ul><li>Azu-k\u00f6p zat ta\u00fd\u00fdarlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azy","meaning":"<div><p>Alyn di\u015flerden a\u0148yrky i\u00fdmit \u00e7e\u00fdnel\u00fd\u00e4n iri we \u00fdasy di\u015fler.<\/p><ul><li>Onu\u0148 azy di\u015fli agzy, tegelek \u00fdakal \u00fd\u00fczi g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men agyryp gaty azar bereni \u00fc\u00e7in, azymy \u00e7ekdirdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azyk","meaning":"<div><p>I\u00fdmit \u00fc\u00e7in gerek bolan \u00f6n\u00fcm, i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Bular \u00e7\u00f6lde go\u00fdun bakyp \u00fd\u00f6rk\u00e4ler, bulary\u0148 azyklary t\u00fcken\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ilat \u00fc\u00e7in senagat we azyk harytlary hem \u015fol \u00fdoldan da\u015fal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azyk-suwluk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere gidilende g\u00f6teril\u00fd\u00e4n i\u00fdmit \u00f6n\u00fcmleri, \u00fdol i\u00fdmidi.<\/p><ul><li>\u00c7ary aga i\u015f\u00e7ileri azyk-suwluk bilen \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00e4het da\u0148 bilen turup, \u00f6z adamlary bile \u00fdola d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in, azyk-suwluklaryny d\u00fc\u00fdelere \u00fd\u00fckle\u015fdirmek i\u015fi bilen me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azykly","meaning":"<div><p>Azyk bilen \u00fcpj\u00fcn edilen, azygy bar bolan.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ep, eli bilen A\u00fdazy\u0148 golundan tutup, i\u00e7i a\u00e7ykly horjuny-da sag elini\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fyrypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azyksyz","meaning":"<div><p>Azyk bilen \u00fcpj\u00fcn edilmedik, azygy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"azyksyzlyk","meaning":"<div><p>Azyk bilen \u00fcpj\u00fcn edilmezlik, azygy \u00fdokluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"azyrganmak","meaning":"<div><p>Az g\u00f6rmek nebsi\u0148e bu\u00fdrup bilm\u00e4n, az hasap etmek.<\/p><ul><li>\u015eol adam ozaldan hem Artygy\u0148 bugda\u00fdyny gysganyp, azyrganyp dur\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"azza","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00ddelkenli nawu\u0148 bogandagyny\u0148 palubany de\u015fip ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"az\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> azlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00e7lygy du\u00fd\u00fdan, dok d\u00e4l, zat i\u00fdmedik.<\/p><ul><li>Kimleri a\u00e7 edip, kimleri galtan, kimleri\u0148 tagtyny zer eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dok \u00e7a\u00fdkanman, a\u00e7 do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7-a\u00e7an","meaning":"<div><p>A\u00e7ykdan-a\u00e7yk, dogrudan-dogry, g\u00f6s-g\u00f6ni.<\/p><ul><li>Bu i\u015fde hi\u00e7bir gizlin zady\u0148 \u00fdokdugyny a\u00e7-a\u00e7an a\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ar","meaning":"<div><p>1. Gulp we \u015f. m. a\u00e7mak, \u00fdapmak \u00fc\u00e7in metaldan edilen gural.<\/p><ul><li>Ol j\u00fcb\u00fclerinden halka d\u00fcz\u00fclen bir topar a\u00e7ar \u00e7ykaryp, gulpy a\u00e7jak boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00e7arsyz gulp. A\u00e7ar \u00fditirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnmek, akyl \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in seri\u015fde.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn bir hazyna bolup, dil hem onu\u0148 a\u00e7arydyr.<\/li><li>Pagta azat z\u00e4hmeti\u0148 a\u00e7arydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ar\u00e7y","meaning":"<div><p>1. A\u00e7ar \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7ar sakla\u00fdan.<\/p><ul><li>Obasyny dolandyrmaklygy \u00f6z\u00fcni haladan a\u00e7ar\u00e7y kempirine tab\u015fyrdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7dyrmak","meaning":"<div><p>A\u00e7maga mejbur etmek.<\/p><ul><li>Sahnany a\u00e7dyrmak. Gapyny a\u00e7dyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7gyr","meaning":"<div><p>A\u00e7agan, a\u00e7maga \u00f6kde, a\u00e7maga ukuby bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00e7g\u00f6z","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zatdan g\u00f6zi do\u00fdma\u00fdan, husyt, gysgan\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Zalym, \u00fdyrtyjy.<\/p><ul><li>Bagymyza giren a\u00e7g\u00f6z b\u00f6rini, Ga\u00e7 e\u0148redip g\u00f6re s\u00fcr\u00fc\u0148, mertlerim. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7g\u00f6zli","meaning":"<div><p>G\u00f6zi ganma\u00fdan, g\u00f6zi do\u00fdma\u00fdan, do\u00fdma-dolmaz.<\/p><ul><li>\u00ddurtbasar, ma\u00fdadar, azg\u00f6zli ba\u00fdlar, Dawa bolsa, asla gando\u00fdmaz hi\u00e7. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7g\u00f6zl\u00fck","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zatdan g\u00f6zi do\u00fdmazlyk, hi\u00e7 zatdan g\u00f6zi ganmazlyk, husytlyk, gysgan\u00e7lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00e7g\u00f6zl\u00fclik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00e7g\u00f6zl\u00fck.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00e7g\u00f6zl\u00fclik bilen seretdim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7lyk","meaning":"<div><p>1. Hasyl bitmezlik \u00fda-da ba\u015fga seb\u00e4pler zerarly azyk \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 \u00fdetmezligi.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ota\u00fdy\u0148yz a\u00e7lykmy? <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzak wagtlap do\u00fda naharlanmazlyk, nahar i\u00fdmek zerurlygyny du\u00fdmak, ajykmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00e7mak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gapagyny, agyz \u00fdapysyny a\u00fdyrmak, agzyny a\u00e7yk go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Gapyny a\u00e7mak. \u00c7\u00e4\u00fdnegi\u0148 gapagyny a\u00e7mak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4\u015fg\u00e4r etmek, m\u00e4lim etmek, \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddygnagy, mejlisi we \u015f. m. a\u00e7yk hasap etmek ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00ddygnagy a\u00e7mak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7yk","meaning":"<div><p>1. \u00ddapyk d\u00e4l, bagly d\u00e4l.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 gapysy a\u00e7yk duran ekeni. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>A\u00e7yk gapy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gizlin d\u00e4l.<\/p><\/div><div><p>3. A\u00fddy\u0148, dury, t\u00e4miz.<\/p><ul><li>Gy\u015f wagtynda okuw\u00e7yny\u0148 sporta we a\u00e7yk howada o\u00fdnamaklyga bolan h\u00f6wesini her hili \u00fdol bilen g\u00f6tergilemek gerekdir. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>A\u00e7yk asman buludy dek. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00f6ni, dogry, dos-dogry, anyk.<\/p><ul><li>\u00ddoku\u015f deg\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip a\u00e7yk a\u00fdd\u00fdar, o\u0148a hem \u00fdoku\u015f deg\u00fd\u00e4r, emma gitmek isle\u00fd\u00e4r. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dcsti \u00fdapyk bolmadyk, da\u015fyna ha\u00fdat, gabaw edilmedik.<\/p><ul><li>\u00ddygnak a\u00e7yk me\u00fddanda ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ykdan-a\u00e7yk","meaning":"<div><p>G\u00f6s-g\u00f6ni, dos-dogry, \u00fcz\u00fcp-kesil.<\/p><ul><li>A\u00e7ykdan-a\u00e7yk gar\u015fy \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ykg\u00f6w\u00fcnlilik","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4hda\u00e7yklyk, \u015fady\u00fdanlyk.<\/p><ul><li>Ol gara g\u00f6zlerini\u0148 sora\u00fdjy nazaryny Pawele dikip, a\u00e7ykg\u00f6w\u00fcnlilik bilen \u00fdylgyryp, jogaba gara\u015fdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7yklyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddapyk d\u00e4llik, bagly d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eat g\u00f6w\u00fcnlilik, \u015f\u00e4hdi gowulyk.<\/p><\/div><div><p>3. Tekiz \u00fder, bo\u015f me\u00fddan.<\/p><ul><li>Peli\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki a\u00e7yklykda \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen karto\u015fka hasyly\u0148 bol bitenligine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ylmak","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk bolmak, gapagy, agyz\u00fdapysy a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Alnan hatlar \u015fol \u00fderi\u0148 \u00f6z\u00fcnde a\u00e7yl\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Herekete ba\u015flamak, funksionirl\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl ta\u00fd\u00fdarlanyp, t\u00e4ze a\u00e7ylan, Belent klub ja\u00fdy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r da\u015fdan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn bu kentde-de mekdep a\u00e7ylar, \u00e7agalary okadarsy\u0148. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fcllemek, g\u00fcl a\u00e7mak.<\/p><ul><li>A\u00e7ylypdyr g\u00fcllerimiz, Azat sa\u00fdra\u00fdar dillerimiz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Durlanmak, \u00fdagtylmak, \u00fcm\u00fcr-dumansyz bolmak (howa hakda).<\/p><ul><li>Hawa k\u00e4 a\u00e7yl\u00fdar, k\u00e4te bula\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Dowam etdirilmek, ba\u015flanmak, d\u00f6redilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00e7ynmak","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fc\u0148i a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ol hemi\u015fe a\u00e7ynyp \u00fdat\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7y\u015f","meaning":"<div><p>O\u00fdlap tapy\u015f, t\u00e4zelik d\u00f6retmeklik.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi \u00fd\u00f6ne bir ide\u00fda hem d\u00e4l, t\u00fc\u00fds bir a\u00e7y\u015f. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7y\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Hemmesini a\u00e7yp go\u00fdmak, bir \u00fdan ujundan a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Gapylary a\u00e7y\u015fdyrmak. G\u00f6mlen samanlary a\u00e7y\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00e7y\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u00e7maga k\u00f6mek etmek, k\u00f6p bolup a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Nurberdi ikimiz Sapara \u00fda\u015f\u00e7yk a\u00e7y\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fd","meaning":"<div><p>\u00c4sgermezligi, g\u00f6wni \u00fdetmezligi, \u00f6k\u00fcnji, kanagatlanmazlygy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>A\u00fd, zy\u00fdany \u00fdok-la! <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u00fd, kesbi\u0148den bereket tap-a! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fd, men-\u00e4 bilmedim!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fda","meaning":"<div><p>Eli\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fczi, \u00fdumruk a\u00e7ylanda eli\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki tekiz \u00fder.<\/p><ul><li>Ene i\u015fikde saklandy-da, elini\u0148 a\u00fdasy g\u00f6z\u00fcne penalap, i\u00e7erik garady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdagu\u00e7","meaning":"<div><p>Gy\u015farylan, \u00fdatylan wagtda a\u00fdak tarap.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdak","meaning":"<div><p>1. Janly jandarlarda \u00fd\u00f6remek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n ogran.<\/p><ul><li>Ba\u015f ulusy-d\u00f6wlet, a\u00fdak ulusy-m\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>A\u00fdagy uly syganyn ge\u00fder, a\u00fdagy ki\u00e7i-s\u00f6\u00fdenin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Stolu\u0148, tagany\u0148 we \u015f. m. da\u00fdanjy.<\/p><ul><li>Tagan a\u00fdagy \u00fc\u00e7 bolar, biri-birine g\u00fc\u00fd\u00e7 bolar, biri synsa, hi\u00e7 bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Der\u00fdany\u0148, akar suwu\u0148 baryp gu\u00fd\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>4. Ahyr, so\u0148, a\u00fdy\u0148, \u00fdyly\u0148, pasly\u0148 we \u015f. m. gutaryp bar\u00fdan wagty, d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Gy\u015f paslyny\u0148 a\u00fdagy \u00fdakynla\u015fdy, \u015fu g\u00fcn hem so\u0148ky g\u00fcnlerden biridi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Olar der\u00fdany\u0148 a\u00fdagyn-\u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakda\u015f","meaning":"<div><p>1. De\u0148 \u00e7ap\u00fdan, de\u0148 gid\u00fd\u00e4n (at hakda).<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148 bar\u00fdan, biri-birinden galman bar\u00fdan, bir hatarda bar\u00fdan.<\/p><ul><li>\u015eol iki brigada birinji orunda a\u00fdakda\u015f bar\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakda\u015flyk","meaning":"<div><p>1. De\u0148 \u00e7apmaklyk, de\u0148 gitmeklik (at hakda).<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148 baryjylyk, biri-birinden galman barmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakgap","meaning":"<div><p>Deriden \u00fda-da ba\u015fga materiallardan tikilip, a\u00fdaga ge\u00fdil\u00fd\u00e4n gap.<\/p><ul><li>Ol, ta\u00fd\u00fdar a\u00fdakgaplar edarasyny\u0148 ba\u015flygy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u00fdlerde a\u00fdakgap ussalary bolupdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakgaply","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby bar bolan, a\u00fdagyna a\u00fdakgap ge\u00fddirilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaklamak","meaning":"<div><p>Gutarmak, ahyryna \u00e7ykmak, tamamlamak.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan s\u00f6z\u00fcni\u0148 yzyny a\u00fdaklamanka, bir a\u00fdylgan\u00e7 ses e\u015fidildi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz g\u00fcrr\u00fc\u0148imizi a\u00fdaklamankak, gyzjagaz howlyny\u0148 gapysyndan girdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaklandyrmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6remegi \u00f6wretmek, \u00fd\u00f6rem\u00e4ge endik etdirmek.<\/p><ul><li>G\u00f6l\u00e4ni a\u00fdaklandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaklandyrmaklyk","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6remegi \u00f6wretmeklik, \u00fd\u00f6rem\u00e4ge endik etdirmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaklanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6r\u00e4p ba\u015flamak, a\u00fdak bitmek, \u00fd\u00f6remekligi \u00f6wrenmek.<\/p><ul><li>A\u00fdaklanany\u0148da eli\u0148den tutup, \u00fd\u00f6rjen-\u00fd\u00f6rjen eden, dil \u00f6wreden kim? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00f6le a\u00fdaklanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tutarylmak, tamamlanylmak.<\/p><\/div><div><p>3. A\u00fdagyna \u00fdetmek, ahyryna \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00ddyl a\u00fdaklandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaklatmak","meaning":"<div><p>Gutartmak, tamamlatmak, gutarmaklyga mejbur etmek, ahyryna \u00e7ykdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakla\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u00fdakma-a\u00fdak pa\u00fdla\u015fmak, her kim bir a\u00fdagyny almak.<\/p><ul><li>Bir go\u00fdny a\u00fdakla\u015fdyk. A\u00fdakla\u015fyp mal \u00f6ld\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdakly","meaning":"<div><p>1. A\u00fdagy bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Gaty \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00e7us, \u00fd\u00f6rg\u00fcr, gitgir.<\/p><ul><li>A\u00fdakly at.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaksyz","meaning":"<div><p>A\u00fdagy \u00fdok, a\u00fdagy bolmadyk, a\u00fdakdan mahrum bolan.<\/p><ul><li>A\u00fdaksyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaksyzlyk","meaning":"<div><p>A\u00fdagy \u00fdokluk, a\u00fdagy bolmazlyk, a\u00fdakdan mahrumlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdak\u00e7y","meaning":"<div><p>M\u00f6r-m\u00f6jekler ma\u015fgalasyndan bolan, \u00e7ybyna me\u0148ze\u015f, iki ganatly m\u00f6jek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdak\u00fdala\u0148","meaning":"<div><p>Ser. A\u00fdak\u00fdala\u0148a\u00e7.<\/p><ul><li>A\u00fdak\u00fdala\u0148 gezeni \u00fc\u00e7in ja\u00fdryk-ja\u00fdryk bolan dabanlary-da \u00f6jeleri-de onu\u0148 g\u00f6zelligini bozup bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdak\u00fdala\u0148a\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00fdagy a\u00fdakgapsyz a\u00fdak\u00fdala\u0148.<\/p><ul><li>Ol b\u00fctin \u00fdyllap a\u00fdak\u00fdala\u0148a\u00e7 gez\u00fd\u00e4r.<\/li><li>A\u00fdak\u00fdala\u0148a\u00e7 o\u00fdnamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdal","meaning":"<div><p>1. Jynsy bo\u00fdun\u00e7a erkege gapma-gar\u015fylykly bolan adam, \u015fahs.<\/p><ul><li>Erkek azat, a\u00fdal azat, gyz azat. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddolda\u015f, \u00fdassykda\u015f, hatyn, hele\u00fd.<\/p><ul><li>Ol haty, belki, \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u0148 gola\u00fd adamlaryna \u00fdazandyr, belki, a\u00fdalyna \u00fda \u00e7agalaryna \u00fdazandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kakaly \u00fduwnup bol\u00fdan\u00e7a, a\u00fdaly \u00dcz\u00fcmg\u00fcl nahar getirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdal-gyz","meaning":"<div><p>A\u00fdal we gyz di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan tirke\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Men \u015fu \u00fderde a\u00fdal-gyzlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni-g\u00f6z\u00fcni baglap gelen b\u00fcrenjegi ba\u015fymdan sypyryp, \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7al\u00fdaryn-di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdal-gyzlar barasynda bolsa onu\u0148 \u00fd\u00fcregi \u00f6r\u00e4n \u00fdukady, emma onu\u0148 utanja\u0148lygy t\u00fc\u00fds uly gyzy\u0148ky \u00fdalydy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdallyk","meaning":"<div><p>A\u00fdal bolmaklyk \u00fdagda\u00fdy, gyzy\u0148 durmu\u015fa \u00e7ykandan so\u0148ky \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdalmak","meaning":"<div><p>Goralyp saklanylmak, a\u00fdawly saklanylmak, ga\u00fdgyrylyp saklanylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdamak","meaning":"<div><p>A\u00fdawly saklamak, ga\u00fdgyryp saklamak, goramak, ga\u00fdgyrmak.<\/p><ul><li>\u015eony bil\u00fd\u00e4n bolsa\u0148, sen hi\u00e7 gysylmagyn, \u00f6z jany\u0148a gerek zady hi\u00e7 a\u00fdamagyn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem G\u00f6rogly ony \u00f6r\u00e4n a\u00fdap sakla\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Nanyny a\u00fdan a\u015fa \u00fdeter, donuny a\u00fdan-to\u00fda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdamaklyk","meaning":"<div><p>A\u00fdawly saklamaklyk, ga\u00fdgyryp saklamaklyk, goramaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdan","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148, \u00e4\u015fg\u00e4r, m\u00e4lim, a\u00e7yk, belli.<\/p><ul><li>Her kim \u00f6z pikirini a\u00fdan etjek bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu usuly\u0148 i\u0148 pe\u00fddaly usuldygy, dura-bara hemmelere a\u00fdan boldy. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdanja\u0148","meaning":"<div><p>Zady a\u00fdap sakla\u00fdan, gorap sakla\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdanlyk","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148lyk, \u00e4\u015fg\u00e4rlik, m\u00e4limlik, a\u00e7yklyk, bellilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i a\u00fdamak, \u00f6z\u00fc\u0148i seresaplyk bilen goramaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdat","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Gurhany\u0148 bir s\u00fcresi, gurhandan alnan \u015fygyr (dine ynan\u00fdan adamlary\u0148 arasynda \u00f6leni\u0148 hatyrasyna okal\u00fdan doga).<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ol to\u00fd gutlajagyny, \u00fdas tutup, a\u00fdat okajagyny bilm\u00e4n, m\u00e4hetdel galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fdlediler uly hormat, O\u0148a okap doga, a\u00fdat. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>\u00d6li a\u00fdatdan do\u00fdmaz, diri-hezzetden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdawly saklatmak, bir zady a\u00fdap go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaw","meaning":"<div><p>Gorama, gorap saklama, za\u00fda etm\u00e4n saklama.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdawly","meaning":"<div><p>Goral\u00fdan, a\u00fdalyp saklanyl\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne sen \u00f6z\u00fc\u0148i a\u00fdawly sakla! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Men kitaplary a\u00fdawly saklamak barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdim. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdaz","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li gury sowuk, a\u0148zak.<\/p><ul><li>K\u00e4r edip bilmedi a\u00fdaz hem \u00fdalyn, Serwimiz \u00fdetirdi bo\u00fdun hem inin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7apgyn a\u00fdaz degen \u00fderini kesip bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gar \u00ab\u00fdagdy\u00bb di\u00fdip begenme-a\u00fdazy bardyr; i\u015fan \u00abgeldi\u00bb di\u00fdip begenme-ny\u00fdazy bardyr. <span>(Nakl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdazlamak","meaning":"<div><p>Sowuk bolup durmak, sowuk halynda durmak.<\/p><ul><li>A\u00fdazlap duran suw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdazlatmak","meaning":"<div><p>Sowukda go\u00fdmak, sowuk kakdyrmak.<\/p><ul><li>A\u00fdazladyp go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdazly","meaning":"<div><p>A\u00fdazy bar bolan, g\u00fc\u00fd\u00e7li sowuk howaly.<\/p><ul><li>A\u00fdazly gij\u00e4ni\u0148 asmanynda patrak \u00fdaly \u00fdyldyzlar \u00fdaldyra\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdba-a\u00fd","meaning":"<div><p>Her a\u00fdda, a\u00fdly-a\u00fdyna.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 a\u00fdba-a\u00fd d\u00fcz\u00fd\u00e4n i\u015f me\u00fdilnamalarymyz \u00fdygnakda tassyklanyl\u00fdar.<\/li><li>I\u015f tab\u015fyryklaryny a\u00fdba-a\u00fd artykmajy bilen \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n \u00fdolda\u015flar bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdba\u015fy","meaning":"<div><p>A\u00fdallarda a\u00fdda bir gezek bol\u00fdan bil a\u00e7ylma.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdbogda\u015f","meaning":"<div><p>A\u00fdaklary\u0148y \u00e7al\u015fyryp, dabany\u0148y dyzy\u0148 a\u015fagyna salyp otury\u015f.<\/p><ul><li>Myrat aga a\u00fdbogda\u015fyny gurup, \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdb\u00f6ke","meaning":"<div><p><span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> \u00ddelkenli nawu\u0148 gu\u00fdrugundaky d\u00fc\u015fek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fddyjy","meaning":"<div><p>1. Habar beriji, be\u00fdan ediji, du\u00fdduryjy.<\/p><ul><li>A\u00fddyjy akmak bolsa, di\u0148le\u00fdji dana gerek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Labyzly he\u0148 \u00fderine \u00fdetiriji.<\/p><ul><li>A\u00fddyjy bag\u015fy bolsa getiriberi\u0148! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcn a\u00fddym a\u00fddyjyny\u0148 ugry bolmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddylmak","meaning":"<div><p>1. Du\u00fddurylmak, habar berilmek, di\u00fdilmek, m\u00e4lim edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderine \u00fdetirilmek (a\u00fddym hakda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn radioda iki sany t\u00e4ze a\u00fddym a\u00fddyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddym","meaning":"<div><p>1. <span>Sungat termini<\/span> Saza go\u015fup nabyzly he\u0148 bilen a\u00fddyl\u00fdan go\u015fgy.<\/p><ul><li>T\u00e4miz howada dumly-du\u015fdan a\u00fddym a\u00fddym sesi \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Halk d\u00f6redejiligini\u0148 sazly \u017eanry.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fddym\u00e7y","meaning":"<div><p>1. A\u00fddymy \u00fderine \u00fdetiriji, a\u00fddym a\u00fddyjy, bag\u015fy, artist.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet filarmoni\u00fdasy her hili a\u00fddym\u00e7ylary \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4r.<\/li><li>A\u00fddym\u00e7y bilen T\u00fcrkmen d\u00f6wlet uniwersitetini\u0148 studentlerini\u0148 du\u015fu\u015fygy guralar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Wasp ediji, \u015f\u00f6hratlandyryjy, dabaralandyryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148","meaning":"<div><p>1. \u00ddagty, dury, a\u00e7yk.<\/p><ul><li>A\u00fd a\u00fddy\u0148 a\u00fdazly gy\u015f gijesi, kir\u015fensiz asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdyldyzlar \u00fdyldyra\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fd a\u00fddy\u0148 bolsa-da gola\u00fd-goltumda gara-\u00e7yra g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogry, anyk, ynamly, hakyky.<\/p><\/div><div><p>3. Belli, m\u00e4lim, \u00e4\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Olary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148inden i\u015f\u00e7ileri\u0148 durmu\u015fyny\u0148 hemme \u00fderde bir me\u0148ze\u015fdigi a\u00fddy\u0148 bol\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 geljegimiz \u00f6r\u00e4n a\u00fddy\u0148dyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148latmak","meaning":"<div><p>Bellisini etdirmek, m\u00e4lim etdirmek, anyklatmak, takyklatmak.<\/p><ul><li>Di\u0148e onu\u0148 pikirini a\u00fddy\u0148latmak \u00fc\u00e7in \u00f6z\u00fcne sowal berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148la\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Anygyna \u00fdetmek, hakykatyna d\u00fc\u015f\u00fcnmek, takyklamak, belli etmek.<\/p><ul><li>Bolup ge\u00e7en betbagt\u00e7ylykly waka gylyk-h\u00e4si\u00fdetleri a\u00fddy\u0148la\u015fdyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Bu mesel\u00e4ni a\u00fddy\u0148la\u015fdyrmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>1. M\u00e4lim bolmak, a\u00e7yk bolmak, anykla\u015fmak, takykla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7yly\u015fmak, durlanmak, \u00fdagtylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148lyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddagtylyk, durulyk, a\u00e7yklyk.<\/p><ul><li>Gije a\u00fddy\u0148lykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4\u015fg\u00e4rlik, anyklyk, d\u00fc\u015fn\u00fcklilik, \u00e7yl\u015fyrymsyzlyk, mese-m\u00e4limlik.<\/p><ul><li>Pu\u015fkini\u0148 poezi\u00fdasyny\u0148 stilini\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdligi we a\u00fddy\u0148lygy, hakykaty realistik suratlandyrmaga jan etmegi barha a\u00e7yk \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Halky\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdyny gowulandyrmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilen \u00e7\u00e4reler b\u00fctin a\u00fddy\u0148lygy bilen kesgitlendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u0148syzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00c4\u015fg\u00e4r d\u00e4llik, anyk d\u00e4llik, n\u00e4m\u00e4limlik.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u015fn\u00fcksizlik, g\u00fcm\u00fcrtiklik, garma-g\u00fcrmelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fddy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir mesele \u00fda-da bir zat barasynda bir n\u00e4\u00e7e adama habar bermek, m\u00e4lim etmek; birine k\u00f6p zat a\u00fdtmak: bar bileni\u0148i a\u00fddyp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol kapitana n\u00e4melerdir a\u00fddy\u015fdyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u015eirini\u0148 \u00e7ykaryly\u015fy barasynda bil\u00fd\u00e4nlerini\u0148 baryny bir demine a\u00fddy\u015fdyryp \u00e7yka\u00fdasy geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgyr","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir mallary\u0148 (gyl\u00fdaly\u0148, e\u015fegi\u0148) erkegi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Esrek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgyt","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyk, a\u00fddy\u0148, \u00e4\u015fg\u00e4r, belli, m\u00e4lim.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Maksat, arzuw, isleg, netije.<\/p><ul><li>Mama \u00f6z a\u00fdgydyny a\u00fdtmaga gyssandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgytlamak","meaning":"<div><p>\u00c4\u015fg\u00e4r etmek, m\u00e4lim etmek, anyklamak, kesgitlemek.<\/p><ul><li>Bu mesel\u00e4ni a\u00fdgytlamaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgytla\u00fdjy","meaning":"<div><p>\u00c4\u015fg\u00e4r ediji, m\u00e4lim ediji, kesgitle\u00fdji, anykla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdgytla\u00fdjy zarba urmak bilen du\u015fmany\u0148 so\u0148una \u00e7ykmagy ba\u015farypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgytly","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148la\u00fdjy, \u00e4\u015fg\u00e4r ediji, kesgitli.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdgytlylyk","meaning":"<div><p>A\u00fdyklyk, a\u00fddy\u0148lyk, kesgitlilik, \u00e4\u015fg\u00e4rlik, m\u00e4limlik.<\/p><ul><li>A\u00fdaz \u00f6z \u00fda\u015fyna la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n a\u00fdgytlylyk bilen \u00f6z\u00fcnden iki \u00fda\u015f ki\u00e7i inisi Ny\u00fdaza bu\u00fdruklar ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol bize garap, a\u00fdgytlyk bilen jogap berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdjyn","meaning":"<div><p>1. <span>Mifologi\u00fda<\/span> Jyn, al-arwah.<\/p><ul><li>Ga\u00fdraky gonam\u00e7ylykda a\u00fdjyn barmy\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fd\u00fdar, utan\u00e7syz, \u015fermende.<\/p><ul><li>Myrat kele galsa, meni kowjak hem d\u00e4l weli, onu\u0148 a\u00fdjyn gyzy kowdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlag","meaning":"<div><p><span>Geografi\u00fda<\/span> Okeany\u0148, de\u0148zi\u0148, k\u00f6l\u00fc\u0148 gury \u00fdere s\u00fcs\u0148\u00e4p gir\u00fd\u00e4n \u00f6wr\u00fcmi.<\/p><ul><li>Fin a\u00fdlagy. Garabogazk\u00f6l a\u00fdlagy T\u00fcrkmenistany\u0148 territori\u00fdasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Pyrlamak, tigirlemek.<\/p><\/div><div><p>2. Saramak, oramak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 da\u015fyna urgan a\u00fdlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Salmak, galdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. Ge\u00e7dirmek, syn etdirmek, g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Oraz \u00fd\u00f6r seni \u015f\u00e4here a\u00fdlap gele\u00fdin.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ga\u00fdtarmak, dolamak.<\/p><ul><li>A\u015fyr, bar go\u00fdunlary yzyna a\u00fdla!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlam\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdman\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlandy","meaning":"<div><p>Okg\u00f6zleri\u0148 arasyndaky gara nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlandyrmak","meaning":"<div><p>1. Pyrlandyrmak, a\u00fdlap hereket etdirmek.<\/p><ul><li>\u015eemal ony a\u00fdlap-a\u00fdlandyryp, da\u015fy\u0148 ujuna \u00fdetirdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini bir zady\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlamak, ylgatmak.<\/p><ul><li>Tilki tow\u015fany dep\u00e4ni\u0148 da\u015fyndan birn\u00e4\u00e7e gezek a\u00fdlandyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki halyna getirmek.<\/p><ul><li>Alymlar d\u00fcrli doga-tumar bilen meni \u00f6\u0148ki sypatyma a\u00fdlandyrdylar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlanjyramak","meaning":"<div><p>A\u00fdla\u0148-\u00e7a\u00fdla\u0148 etmek, gezmelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. Pyrlanmak, tigirlenmek.<\/p><ul><li>Balerina bir a\u00fdagynda birn\u00e4\u00e7e gezek a\u00fdlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barlap, g\u00f6r\u00fcp ga\u00fdtmak, synlamak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir hala \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Bol suw bilen \u00fder tapy\u015fsa, \u00fclke g\u00fclzara a\u00fdlanardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gezelen\u00e7 etmek.<\/p><ul><li>\u015eu adam birn\u00e4\u00e7e a\u00fddan b\u00e4ri der\u00fda bo\u00fdlarynda a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlany\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fynda gezmele\u015fmek, k\u00f6p bolup a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Firidun Seri\u00fde da\u00fdza seretdi, onu\u0148 t\u00f6wereginde a\u00fdlany\u015f\u00fdan \u00e7agalary\u0148 ba\u015flaryny sypalady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fe giri\u015fmek, ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Onso\u0148 \u00fd\u00fcklerini ge\u00e7irm\u00e4ge a\u00fdlany\u015fdy. Ga\u00e7gaklary\u0148 ters yzyny almaga a\u00fdlany\u015fdylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>Pyrlamak, tigirletmek: gezdirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlaw","meaning":"<div><p>1. At \u00e7apy\u015fygy ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite me\u00fddan, \u00fder.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyly\u0148 ma\u00fd a\u00fdynda a\u00fdlawda at \u00e7apy\u015fyk m\u00f6ws\u00fcmi hem a\u00e7yljak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tegelek, halka.<\/p><ul><li>\u015eol y\u015fyk s\u00fct\u00fcni g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148 a\u00fdlaw \u015f\u00f6hl\u00e4 gabat gelip d\u00f6w\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Sowa, egri, \u00f6wr\u00fcm.<\/li><li>A\u00fdlaw \u00fdolda go\u015fun g\u00f6\u00fd\u00e4 bir halka. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlaw-a\u00fdlaw","meaning":"<div><p>1. A\u00fdlawy k\u00f6p bolan, k\u00f6p a\u00fdlawly.<\/p><ul><li>Bu ga\u00fdkany\u0148 i\u00e7i a\u00fdlaw-a\u00fdlaw hyrly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egrem-bugram \u00f6wr\u00fcmli.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 gapdalynda diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne kakylan dag umgasyny\u0148 a\u00fdlaw-a\u00fdlaw iki \u015fahy g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlawly","meaning":"<div><p>1. \u00d6wr\u00fcmli, sowa. A\u00fdlawly \u00fdol.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7yl\u015fyrymly, kyn.<\/p><ul><li>Durmu\u015fy\u0148 e\u00fd\u00fd\u00e4m ge\u00e7ilen a\u00fdlawly \u00fdollaryny \u00fdadyna sal\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Kesgitleme a\u00fdlawly bolmaly d\u00e4ldir. <span>(S. N. Winogranow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Da\u015fdan g\u00f6r\u00fd\u00e4n, pa\u00fdhasly, parasatly, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli (adam hakynda).<\/p><ul><li>Meret a\u00fdlawly \u00fdigitdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6pbilmi\u015f, mekir, hileg\u00e4r (adam hakda).<\/p><ul><li>Artyk \u00f6z\u00fcni n\u00e4hili bi\u015fi\u015fendirin hasap etse-de, Ezizi\u0148 a\u00fdlawly s\u00f6zlerini\u0148, arasyndan sypyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dogrusy, ol t\u00fc\u00fds bir i\u00e7i a\u00fdlawly gedem adam ekeni. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlaw\u00e7a","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik a\u00fdlaw \u00fder, \u00f6wr\u00fcm; \u00e7yl\u015fyrymly, bula\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne men \u00e7ykyp bolmajak bir jadyly a\u00fdlaw\u00e7any\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcpdirin. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Pyrlamaga, a\u00fdlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, pyrla\u015fmak; gezdiri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlyk","meaning":"<div><p>1. Bir a\u00fdy\u0148 dowamynda \u00e7ekilen z\u00e4hmete d\u00f6wlet tarapyndan t\u00f6len\u00fd\u00e4n hak.<\/p><ul><li>Hojamyrat a\u00fdda n\u00e4\u00e7e a\u00fdlyk al\u00fdar? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdla\u00fdyn, bir a\u00fdy\u0148 dowamy.<\/p><ul><li>Sekiz a\u00fdlyk agyr g\u00fcnleri ba\u015fyndan ge\u00e7iren A\u00fdna ertirden so\u0148 keteni ge\u00fdip, \u015fa\u00fdlanyp \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdlyk\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdla\u00fdyn i\u015f haky alyp i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Garly kakasyny\u0148 k\u00f6ne gurallaryndan a\u00fdrylyp, k\u00f6p \u00fdyllap ba\u015fga ussalary\u0148 elinde a\u00fdlyk\u00e7y bolup i\u015fledi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdman\u00e7a","meaning":"<div><p>1. Odun-\u00e7\u00f6p, mal-hal we \u015f. m. saklamak \u00fc\u00e7in edilen \u00fcsti a\u00e7yk, ha\u00fdat g\u00f6rn\u00fc\u015fli ja\u00fd, a\u00fdlaw.<\/p><ul><li>Da\u015fyna a\u00fdman\u00e7a a\u00fdlanan gi\u0148i\u015flige aw\u00e7ylary\u0148 b\u00fctin s\u00fcrini hem kowup salan wagtlary bolupdyr.<\/li><li>Mal salar \u00fdaly a\u00fdman\u00e7a. Go\u00fdun-guzy salyn\u00fdan a\u00fdman\u00e7a.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gonam\u00e7ylykda mazary\u0148 da\u015fyna a\u00fdlan\u00fdan ha\u00fdat.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdna","meaning":"<div><p>1. Kwars \u00e7\u00e4gesini eretmek \u00fdoly bilen alyn\u00fdan dury jisim.<\/p><ul><li>Emma birden penjir\u00e4nin a\u00fdnasyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fde\u0148iljek \u015fygyrdy pe\u00fdda boldy.<\/li><li>Bagda bir howuz bar, a\u00fdna dek suwy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan zawod.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arka \u00fd\u00fcz\u00fcne syr\u00e7a \u00e7alnan, \u00fd\u00fcz g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n esbap.<\/p><ul><li>Emma \u00f6z ke\u015fbinden do\u00fdup bilenok, A\u00fdna\u0148 \u00fdandan kowup a\u00fdryp bolanok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Asma a\u00fdna g\u00f6ni gapa garap dur. Bir gyzylly sagat bolsa \u00fd\u00f6r\u00e4p dur. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> penjire.<\/p><ul><li>Ba\u015flygy\u0148 i\u015f otagyny\u0148 iki sany a\u00fdnasy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnagon\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddalpyldap duran gon\u00e7ly, gonjy laklanan (\u00e4dik hakda).<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasynda gyrmyzy donly, a\u00fdnagon\u00e7 \u00e4dikli bir \u00fda\u015f \u00fdigit bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnag\u00f6l","meaning":"<div><p>Halky g\u00f6l\u00fcni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>A gyz, a\u00fdnag\u00f6l, ak go\u00e7ak, kelle di\u00fden g\u00f6lleri n\u00e4me a\u00fdda\u0148ok! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnalamak","meaning":"<div><p>A\u00fdna go\u00fdmak, a\u00fdna oturtmak (penjir\u00e4, \u00e4\u00fdnege, \u015fagada we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Werandany a\u00fdnalamak. T\u00e4ze salnan tamy\u0148 penjirelerini a\u00fdnaladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnalanmak","meaning":"<div><p>A\u00fdna oturdylmak, a\u00fdna go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Penjireler a\u00fdnalandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnalatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdna go\u00fddurmak, a\u00fdna saldyrmak.<\/p><ul><li>Penjireleri a\u00fdnalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnamak","meaning":"<div><p>Kelpe\u0148lik edip bu\u00fdsanmak, \u00f6w\u00fcnje\u0148lik etmek, eljiremek.<\/p><ul><li>Il-g\u00fcn g\u00f6rse, G\u00f6rogly a\u00fdnapdyr \u00fda d\u00e4lir\u00e4pdir di\u00fder. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Meret \u015fu g\u00fcnler gaty a\u00fdnapdyr, g\u00f6zi \u00fder g\u00f6renok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>Kelpe\u0148lik etdirip bu\u00fdsandyrmak, eljiremek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdna\u00e7y","meaning":"<div><p>Penjir\u00e4 a\u00fdna sal\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>A\u00fdna saldyrsa\u0148yz a\u00fdna\u00e7y gel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdna\u015fmak","meaning":"<div><p>Kelpe\u0148lik edip bu\u00fdsany\u015fmak, eljire\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdny","meaning":"<div><p>Edil, t\u00fc\u00fds, di\u00fden.<\/p><ul><li>Hasyly\u0148 a\u00fdny wagtynda hem-de \u00fditgisiz \u00fdygnalmagyny gazanmak gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Oka, \u00fdene-de oka, A\u00fdny okajak \u00e7agy\u0148dyr. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdpalta","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 \u00fdonmak, odun \u00e7apmak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in \u00fdasalan agzy uly palta.<\/p><ul><li>Her \u00fdanyn gu\u015fapdyr baty sak\u00e7ylar, Hersini\u0148 elinde a\u00fdpaltasy bar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Py\u00e7ak, a\u00fdpalta g\u00f6terip, bir \u00fdyl k\u00f6\u015fkde hyzmat etdi. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdra","meaning":"<div><p>Biri-birinden a\u00fdrylan, a\u00fdralykda bolan, \u00fcz\u0148e.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdrak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Dag ke\u00fdigi.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdralyk","meaning":"<div><p>1. Birek-birekden a\u00fdra d\u00fc\u015fmeklik, watany\u0148dan ili\u0148den jyda, hijran d\u00fc\u015fmeklik.<\/p><ul><li>Emma indi sizi\u0148 bilen a\u00fdralyk wagty geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ikimizi\u0148 aramyza ajy a\u00fdralyk salarlar \u00f6\u00fdd\u00fcp gork\u00fdaryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6ptdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6l\u00fcm-\u00fditim.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdran","meaning":"<div><p>Gatyk \u00fda\u00fdylyp \u00fdagy alnandan so\u0148 gal\u00fdan suwuk \u00e7al.<\/p><ul><li>A\u00fdran! A\u00fdran! A\u00fdran! A\u00fdrandan i\u00e7i\u0148, Lawa\u015fsyz, \u00e7\u00f6reksiz do\u00fdrandan i\u00e7i\u0148! <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Gog\u015fular)<\/span><\/li><li>A\u00fdrana gelen tabagyny gizlemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdratyn","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00fdtge\u015fik, tapawutly.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga, \u00f6zge.<\/p><ul><li>A\u00fdratyn dillerde geplejek-de biz, B\u00f6l\u00fcnme\u00fd\u00e4n birdir dilmiz, g\u00f6wn\u00fcmiz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Has, \u00f6r\u00e4n, juda.<\/p><ul><li>Garry atasy Wepany a\u00fdratyn gowy g\u00f6r\u00fcp, ony \u00f6zi bilen hemi\u015fe oba alyp gid\u00fd\u00e4ni \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcnden uly doganlary o\u0148a g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Esasan.<\/p><ul><li>Men ony a\u00fdratyn hem \u015fu g\u00fcn syzdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6zba\u015fdak.<\/p><ul><li>Magtymgulyny\u0148 eserleri birn\u00e4\u00e7e gezek a\u00fdratyn kitap edilip \u00e7ykaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00dd\u00f6rite.<\/p><ul><li>Ny\u00fdazbegden a\u00fdratyn hatlar hem getirip berdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. \u00ddal\u0148yz, \u00fdeke, di\u0148e.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z janyny a\u00fdratyn sa\u0148a ynan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdratynlyk","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00fdtge\u015fiklik, tapawutlylyk.<\/p><ul><li>Ony T\u00fcrkmen halkyna, T\u00fcrkmen durmu\u015fyna mahsus bolan a\u00fdratynlyklar bilen doldur\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6zba\u015fdaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdra\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdralyk.<\/p><ul><li>Men a\u00fdra\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in aglapdym. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdry","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00f6rk\u00fc\u00e7li ma\u00fda, bugra.<\/p><ul><li>A\u00fdry gum \u00fderine \u00e7ydamly maldyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdry-a\u00fdry","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga-ba\u015fga, d\u00fcrli-d\u00fcrli.<\/p><ul><li>Ministrligi\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry k\u00e4rhanalary \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikde t\u00e4ze z\u00e4hmet \u00fcst\u00fcnliklerini gazan\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u015eol habara her kim a\u00fdry-a\u00fdry baha berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6zba\u015fyna, \u00f6zba\u015fdak, ba\u015fga-ba\u015fga.<\/p><ul><li>Biz a\u00fdry-a\u00fdry tamlarda \u00fda\u015fa\u00fdan hem bolsak, bir ma\u015fgalany\u0148 adamsydyrys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdryba\u015fga","meaning":"<div><p>1. A\u00fdratyn, ba\u015fga.<\/p><ul><li>K\u00e4mahal ol kitaplardan a\u00fdryba\u015fga bir kagyzjyga n\u00e4medir bir zatlar \u00fdazyp, ony hem gizle\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has tapwutly, yla\u00fdta-da, \u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>Men edebi\u00fdaty a\u00fdryba\u015fga gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdryk","meaning":"<div><p>\u00c7at a\u00e7an \u00fder, ja\u00fdryk, \u00fdaryk.<\/p><ul><li>K\u00f6ne galany\u0148 diwarlary tutu\u015f a\u00fdryk atypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdrylmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7at a\u00e7mak, ja\u00fdrylmak, \u00fdarylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gopmak, b\u00f6l\u00fcnmek, ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Mikroblary\u0148 we bedeni\u0148 we\u00fdran bolan \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 a\u00fdrylmagy. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fga \u00fdere g\u00f6\u00e7mek, \u00fc\u00fdtgemek, a\u00fdra d\u00fc\u015fmek, gitmek.<\/p><ul><li>\u015eahyra \u00fda\u015f \u00e7agalaryndan a\u00fdrylmak gaty agyr d\u00fc\u015f\u00fcpdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Biz \u00f6\u0148ki \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderimizden a\u00fdrylyp, \u015f\u00e4here ge\u00e7dik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u015fden \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol i\u015finden a\u00fdrylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Nika bozmak.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdal \u00e4rinden a\u00fdrylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00d6zba\u015fdak \u00fda\u015famak, a\u00fdratyn hojalyk gurmak.<\/p><ul><li>Tagan \u00f6zba\u015fyna hojalyk bolup, ene-atasyndan a\u00fdryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Aradan \u00e7ykmak, \u00f6lmek.<\/p><ul><li>Obamyzy\u0148 90 \u00fda\u015fly garrysy bardy welin, g\u00f6rg\u00fcli \u00f6ten ag\u015fam a\u00fdrylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00c7aga d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>9. A\u00e7ylmak, gutulmak (kesel hakda).<\/p><ul><li>Kelle agyrym a\u00fdryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdryly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7at a\u00e7yp, \u00fdarylyp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-birinden a\u00fdrylmak, a\u00fdrylyp gitmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilen a\u00fdryly\u015fanda, \u00f6z\u00fcnde n\u00e4hilidir bir \u00fde\u0148illik syzdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Bu kitaby g\u00f6reni\u0148den so\u0148, sen menden a\u00fdryly\u015fyp bilmersi\u0148-di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6zba\u015fdak hojalyk bolmak.<\/p><ul><li>Ol ene-atasy bilen a\u00fdryly\u015fyp, \u00f6\u00fdli-i\u015flikli boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fgalany\u0148 a\u00fdryly\u015fmak gorkusy \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdryt","meaning":"<div><p>1. Uly \u00fdoldan ba\u015fga bir \u00fdolu\u0148 a\u00fdrylyp gid\u00fd\u00e4n \u00fderi, \u00fdolu\u0148 d\u00fcrli tarapa b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>O\u0148a degme, men da\u0148 atyp bar\u00fdarka ony \u00fdapynja pugta dolar-da, \u00fdol a\u00fdyrda eltip ta\u015flaryn. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki budu\u0148 \u00e7anaklyk bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderini\u0148 arasy.<\/p><ul><li>K\u00e4 \u00fderi dyza, k\u00e4 \u00fderi a\u00fdryda gola\u00fdlan bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdokary tutup gez\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Der\u00fdany\u0148 k\u00e4 \u00fderi u\u00fdlugyndan, k\u00e4 \u00fderi a\u00fdrydyna \u00fda \u00fdet\u00fd\u00e4r, \u00fda-da \u00fdetenok. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdsberg","meaning":"<div><p>Tutu\u015f buzluklardan b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdrylyp, suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdyp \u00fd\u00f6ren dag \u00fdaly buz b\u00f6lekleri.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdtdyrmak","meaning":"<div><p>1. Habar berdirmek, m\u00e4lim etdirmek; du\u00fddurtmak.<\/p><ul><li>Mama uzak gije A\u00fdnany\u0148 da\u015fyna ge\u00e7ipdi, emma kimi\u0148 alyp ga\u00e7anyny a\u00fdtdyryp bilm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148 utan\u00fdan bolsa\u0148 ba\u015fga birine a\u00fdtdyra\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderine \u00fdetirtmek, i\u015fletmek, o\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>\u015eol a\u00fddym \u00f6z \u00fd\u00fcreklerinden turan da\u00fdhanlar, ony ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fdtdyrypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fcrr\u00fc\u0148 berdirmek, g\u00fcrletmek.<\/p><ul><li>Ag\u015fam atama erteki a\u00fdtdyrdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdterek","meaning":"<div><p>Oglan-gyzlary\u0148 iki tarap bolup \u00abkim bilme\u015fek\u00bb di\u00fden \u00fdaly sanawa\u00e7ly o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdunlaryny\u0148 ady.<\/p><ul><li>A\u00fdterek, g\u00fcnterek, Bizden size kim gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdtmak","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakda habar bermek, du\u00fddurmak, di\u00fdmek.<\/p><ul><li>Hakykaty a\u00fdtmak ma\u0148a, bu hakykaty di\u0148lemek hem size, elbetde, agyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir zady\u0148 alamatydyr -- di\u00fdip, men a\u00fdtmadymmy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Berdi jan, men k\u00e4n a\u00fdtdym, Gireli di\u00fdip kolhoza. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148 a\u00fdybyny \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdt. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Nazym umyt bilen a\u00fddym a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fcrr\u00fc\u0148 bermek, s\u00f6hbet etmek, g\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Ertekileri a\u00fdtmak tehnikasy \u00f6\u0148ki we h\u00e4zirki wagtda-da \u00f6r\u00e4n gyzykly meseledir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdtmy\u015fla\u00fdyn","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u015fy \u00fdaly, a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, habar bermegine g\u00f6r\u00e4.<\/p><ul><li>Sapar a\u00fdtmy\u015fla\u00fdyn, ertir A\u00fdlanarda to\u00fd boljak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdtym","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148 a\u00fdasy.<\/p><ul><li>Eli\u0148 a\u00fdtymy \u00fdaljak dokuz gektar \u00fder. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir m\u00f6\u00e7berd\u00e4ki me\u00fddan, \u00fder.<\/p><ul><li>\u00ddatagy\u0148 b\u00fctin a\u00fdtymy \u00fdagtyny\u0148 astyna d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00fcr gara \u015fahalar \u015fowlap \u00fcst\u00fcnde, Giden gi\u0148 a\u00fdtyma k\u00f6lege sal\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>E\u015felon \u00c7\u00e4rjewe gelende, wokzaly\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki a\u00fdtymda miting gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdy","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Toka\u00fdlarda we Demirgazyk buzlugynda \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fc\u00fdlek, g\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan, hyrs.<\/p><ul><li>Bir a\u00fdy bilen bir adam dost bolupdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u015fgabady\u0148 ha\u00fdwanlar bagynda ak, go\u0148ur we gara a\u00fdy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> anyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdylgan\u00e7","meaning":"<div><p>1. Gorkun\u00e7, howply, e\u00fdmen\u00e7.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n a\u00fdylgan\u00e7 d\u00fc\u00fd\u015f g\u00f6rd\u00fcm. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwanat bagynda a\u00fdylgan\u00e7 uly \u00fdylan bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddigrenji, erbet, pis.<\/p><ul><li>A\u00fdylgan\u00e7 yslar ba\u015fyny a\u00fdlapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdylmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148e gelmek, hu\u015fu\u0148a gelmek, a\u00e7ylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyp","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik d\u00fczg\u00fcnine la\u00fdyk bolmadyk, \u00fdigrenil\u00fd\u00e4n i\u015f, gel\u015fiksiz, \u00fdaramaz i\u015f, g\u00fcn\u00e4, utan\u00e7.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bu nadanlygy\u0148, Bilse\u0148, k\u00f6p a\u00fdyp \u00fde\u0148\u0148e. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aglamak a\u00fdyp bolar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7, men indi \u00f6z a\u00fdybyma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdybyny a\u00fddan u\u00fdalmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>A\u00fdybyny \u00fda\u015fyran a\u00fd\u0148almaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyplamak","meaning":"<div><p>Edilen jena\u00fdat i\u015f \u00fc\u00e7in \u00fdazgarmak, g\u00fcn\u00e4lemek, garalamak, a\u00fdybyny \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ony i\u00e7aly di\u00fdip a\u00fdypladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7in seni a\u00fdyplajak kim? <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyplanmak","meaning":"<div><p>Jena\u00fdatk\u00e4r\u00e7ilikli i\u015f \u00fc\u00e7in a\u00fdyply hasap edilmek, g\u00fcn\u00e4lenmek, garalanmak.<\/p><ul><li>Halk du\u015fmanlary eden jena\u00fdat\u00e7ylykly i\u015fleri \u00fc\u00e7in, halk tarapyndan a\u00fdyplandylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdypla\u00fdjy","meaning":"<div><p>A\u00fdybyny subut ediji, garala\u00fdjy, a\u00fdyp \u00fd\u00fckle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>A\u00fdypla\u00fdjy dokument.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdypla\u015fmak","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcn etmek, \u00f6\u00fdke etmek, \u00f6\u00fdkele\u015fmek.<\/p><ul><li>Oglum pukara\u00e7ylykda a\u00fdypla\u015fmaweri! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Olar myhmany: -- A\u00fdypla\u015fma\u0148! -- di\u00fdip \u00fdola saldylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyply","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyby bar bolan, etmi\u015fli.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00e4li, \u00fdazykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdypsyz","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyby bolmadyk, etmi\u015fsiz.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00e4siz, \u00fdazyksyz.<\/p><ul><li>Sud netijesinde ol a\u00fdypsyz, arassa adam bolup \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyrgy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zlemi\u0148 e\u00fdesine, at rolunda, at formasynda gelen her bir agzasyna baglanyp, olary a\u00fdyklap gel\u00fd\u00e4n s\u00f6zler.<\/p><ul><li>E\u00fdelik \u00fda degi\u015flilik a\u00fdyrgyjy sypat a\u00fdyrgyjy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Alyp ba\u015fga \u00fderde go\u00fdmak, bir predmeti bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere gozgamak, \u00fderini \u00fc\u00fdtgetmek, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ata tigri\u0148i a\u0148yrrak a\u00fdyr!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcnden sypyrmak, \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi da\u015fky k\u00f6\u00fdnegini a\u00fdryp, bir \u00e7etde duran oturgy\u00e7lary\u0148 birini\u0148 \u00fcst\u00fcne atdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 papagyny a\u00fdryp g\u00f6rd\u00fcm. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6wmek, owratmak, \u00fdarmak.<\/p><ul><li>Hatda odun a\u00fdyrmak \u00fdaly agyr i\u015fleri-de o\u0148a bu\u00fdur\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015fim, bar, peje salar \u00fdaly odun a\u00fdyr!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bo\u015fatmak, \u00e7ykarmak (i\u015fden, wezipeden).<\/p><ul><li>Gulluk wezipesinden a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Matematika<\/span> Bir sandan ikinji bir sany b\u00f6l\u00fcp almak we \u00fc\u00e7\u00fcnji bir san \u00e7ykarmak hem-de \u015fonda ulanyl\u00fdan belgi.<\/p><ul><li>Ondan b\u00e4\u015fi a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Nika bozdurmak.<\/p><ul><li>Gelni \u00e4rinden a\u00fdyrmak n\u00e4m\u00e4 gerek?<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Hapadan saplamak, arassalamak.<\/p><ul><li>\u00dcweljek bugda\u00fdy sowrup, hapasyny a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fdyrtmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6l\u00fcp go\u00fddurmak, bir zady alyp ba\u015fga \u00fderde go\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7ykartmak.<\/p><ul><li>Kirli ge\u00fdimlerini a\u00fdyrtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wezipeden bo\u015fatdyrmak, \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>I\u015fden a\u00fdyrtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. A\u00fdryp b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, owratdyrmak, \u00fdardyrmak.<\/p><ul><li>Odun a\u00fdyrtmak.<\/li><li>Aga\u00e7 a\u00fdyrtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Hapadan, saplatmak, arassalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fdy\u0148","meaning":"<div><p>Gowany\u0148 \u00fd\u00fcpleri da\u0148yl\u00fdan aga\u00e7.<\/p><ul><li>Gowany\u0148 a\u00fdyny d\u00f6wl\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fd\u0148almak","meaning":"<div><p>1. Keselden a\u00e7yly\u015fmak, syrkawlykdan birneme sagalmak, ganymatla\u015fmak.<\/p><ul><li>Operasi\u00fdadan so\u0148, syrkaw g\u00fcn-g\u00fcnden a\u00fd\u0148almaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcne gelmek, akyl-hu\u015funa a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Elg\u00fc\u015f\u00fc\u0148 zarp bilen urmagy e\u00fdle-be\u00fdle urgy bolmasa-da, m\u00f6jek \u015fol bada a\u00fd\u0148aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y gala s\u00fcsd\u00fcrilende se\u0148sel\u00e4n balyk indi a\u00fd\u0148alypdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gurplanmak, da\u00fdanmak, tijenmek.<\/p><ul><li>A\u00fdybyny \u00fda\u015fyran a\u00fd\u0148almaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u00fd\u0148altmak","meaning":"<div><p>1. Keselden a\u00e7yly\u015fmagyna k\u00f6mek etmek, syrkawy\u0148 ganymatla\u015fmagyna \u00fdardam etmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcne getirmek, akyl-hu\u015funa a\u00fdlandyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gurplandyrmak, da\u00fdandyrmak, \u00f6z\u00fcni tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u00fd\u015fy-e\u015fret","meaning":"<div><p>Sapaly \u00e7ag, wagtyho\u015fluk, \u015fatlykly d\u00f6wran.<\/p><ul><li>Ag\u015famy\u0148yz a\u00fd\u015fy-e\u015fretde ge\u00e7sin! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eolary\u0148 ikisi-de tomsu\u0148 j\u00f6wzaly a\u00fdlarynda T\u00e4hran aristokratlaryny\u0148 dyn\u00e7 aly\u015f we a\u00fd\u015fy-e\u015fret s\u00fcr\u00fd\u00e4n \u00fderleridi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148","meaning":"<div><p>1. Pikir, o\u00fd, d\u00fc\u015f\u00fcnje.<\/p><ul><li>Her i\u015fi\u0148de kuwwat ber\u00fd\u00e4r a\u0148 sa\u0148a. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hu\u015f, akyl.<\/p><ul><li>\u00ddykyl\u00fdan, i\u0148le\u00fd\u00e4n hatda \u00f6l\u00fd\u00e4n hem, \u00dde\u0148i\u015fden \u00f6zgesi gelme\u00fd\u00e4r a\u0148a. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ak gireni bilen a\u0148 girmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148-bilim","meaning":"<div><p>Hat-sowat, okuw.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148almak","meaning":"<div><p>A\u0148ka-ta\u0148ka bolmak, ha\u00fdran bolup durmak, bir zady ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp seredip durmak, a\u0148karmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna a\u0148lady, Mama a\u0148alyp galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dderi, tilki dost, n\u00e4me a\u0148alyp dursu\u0148 -- di\u00fdipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148altmak","meaning":"<div><p>A\u0148alyp duruzmak, a\u0148alyp durmagyna seb\u00e4p bolmak, a\u0148kartmak, ha\u00fdran galdyrmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi walany\u0148 habary bulutsyz g\u00fcnde \u00e7akan \u00fdyldyrym \u00fdaly, adamlary\u0148 baryny a\u0148aldyp go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148aly\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup a\u0148alyp durmak, a\u0148kary\u015fmak, ha\u00fdran bol\u015fup durmak.<\/p><ul><li>A\u0148aly\u015fyp durma\u0148-da, i\u015fi\u0148iz bilen bolu\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148dyrmak","meaning":"<div><p>Du\u00fddurmak, bildirmek, m\u00e4lim, \u00e4\u015fg\u00e4r etmek.<\/p><ul><li>Serhe\u0148 \u00f6z kalbyny\u0148 ullakan arzuwlaryny a\u0148dyr\u00fdan \u00e4he\u0148 bilen uludan demini aldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148k","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uly ala gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148kamak","meaning":"<div><p>Gaty yslanmak, porsamak, erbet ys bermek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki onda gyzyl g\u00fcller \u00fderine, A\u0148kar eken \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4n maslygy\u0148 ysy. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Agzy edil alajag\u00f6zen \u00fdaly a\u0148kap dur. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>A\u0148kap \u00fdatan maslyklardan, \u00ddakymsyz ys getirme\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148karmak","meaning":"<div><p>Bir zady ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp ha\u00fdran galmak, a\u0148k bolup durmak, bir zada b\u00fctin \u00fcns\u00fc\u0148i berip, agzy\u0148y \u00f6weldip durmak.<\/p><ul><li>Nabat agzyny a\u00e7yp a\u0148karyp galdy.<\/li><li>Garly ussa \u00f6z\u00fcni \u00fditirip, a\u0148karyp galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148kartmak","meaning":"<div><p>A\u0148k edip go\u00fdmak, ha\u00fdran galdyrmak, a\u0148k bolup durmagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148karylmak","meaning":"<div><p>Ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp ha\u00fdran bolmak, agzy\u0148y \u00f6weltmek.<\/p><ul><li>A\u0148karylma\u0148-da, ugrybir ugra\u0148 yzy\u0148yza! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148karyly\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir n\u00e4\u00e7e bolup a\u0148karyp durmak, k\u00f6p bolup a\u0148karylmak, ha\u00fdran galy\u015fmak.<\/p><ul><li>Gyzlar hem a\u0148karyly\u015fyp durlar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 \u00fdykylman galanlary a\u0148ka-ta\u0148ka bolup, \u00e4pi\u015fg\u00e4 baka a\u0148karyly\u015fdylar we sapan\u00e7alaryna \u00fdapy\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148katmak","meaning":"<div><p>Porsy ys \u00e7ykarmak, porsatmak.<\/p><ul><li>Porsan eti a\u0148kadyp \u00f6zi girdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148kaw","meaning":"<div><p>A\u0148karyp \u00fd\u00f6ren, agzybo\u015f, agza\u00e7yk, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Ol a\u0148kaw kempir \u00fdigrimi b\u00e4\u015f manatlyk kagyz puly elli manatlykdan hi\u00e7 ha\u00e7an tapwutlandyryp bilmezdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bilmedim, p\u00e4lim uly boldumy, \u00fda kysmat \u015fe\u00fdle boldumy, seni\u0148 p\u00e4lelige ugradylany\u0148y bir hili a\u0148kaw \u00fdaly du\u00fdman galdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148kawlyk","meaning":"<div><p>Agzybo\u015fluk, agza\u00e7yklyk, gow\u015faklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148ladylmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcndirilmek, be\u00fdan edilmek, berilmek, bildirilmek.<\/p><ul><li>San go\u015fulmasy \u00ab-lar, -ler\u00bb bilen a\u0148ladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Du\u00fddurylmak, m\u00e4lim edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148lamak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnmek, akyl \u00fdetirmek.<\/p><\/div><div><p>2. A\u0148mak, bilmek, du\u00fdmak, syzmak.<\/p><ul><li>Muny a\u015fakdaky \u00fdaly l\u00e4lelerden hem belli bir derejede a\u0148lamak bol\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148lanmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnilmek, akyl \u00fdetirilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bilinmek, du\u00fdulmak, syzylmak.<\/p><ul><li>Selbini\u0148 g\u00f6re\u00e7leri bilen birigen g\u00f6re\u00e7lerimde b\u00fctinle\u00fd ba\u015fga\u00e7a s\u00f6zler a\u0148lan\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148latma","meaning":"<div><p>1. <span>Matematika<\/span> \u015eertli alamatlar, belgiler bilen a\u0148ladyl\u00fdan bir n\u00e4\u00e7e matematiki ululyk, formula.<\/p><ul><li>Algebraik a\u0148latma.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> Konkret many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148latmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcndirmek, a\u0148yna \u00fdetirmek, bildirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6plen\u00e7 wagtlarda bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 \u00f6z\u00fcni d\u00fcrli s\u00f6zler bilen a\u0148latmak bolar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Many bermek.<\/p><ul><li>Sesler belli bir tertipde gelip, many a\u0148lad\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Du\u00fddurmak, bildirmek, syzdyrmak.<\/p><ul><li>Aman po\u015fy \u00f6z\u00fcni\u0148 razydygyny her s\u00f6z\u00fcnde a\u0148ladardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hojaw, Artykowa seredip, bir zat di\u00fdjegini a\u0148latdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmek, bili\u015fmek, belet bolu\u015fmak, a\u0148y\u015fmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 ugru\u0148y bir a\u0148la\u015faly! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148la\u015fylmak","meaning":"<div><p>Bir zat du\u00fdulmak, syzylmak, d\u00fc\u015f\u00fcnilmek.<\/p><ul><li>Gyrat e\u00fdesiz galandan so\u0148, G\u00f6roglyny\u0148 ele d\u00fc\u015feni a\u0148la\u015fyl\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148ly","meaning":"<div><p>Pa\u00fdhasly, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, d\u00fc\u015fbi.<\/p><ul><li>Ol hem gaty a\u0148ly \u00e7opandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men indi a\u0148ly esger, Uly Watana sak\u00e7y. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148lylyk","meaning":"<div><p>Pa\u00fdhaslylyk, d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik, d\u00fc\u015fb\u00fclik.<\/p><ul><li>A\u0148lylyk bilen hereket etmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148mak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnmek, akyl \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>S\u00f6z manysyn a\u0148yp, biraz k\u00f6\u015fe\u015fsin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Du\u00fdmak, bilmek, syzmak.<\/p><ul><li>Jygaly beg agtygyny\u0148 howsala d\u00fc\u015fenini a\u0148dy. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148rujy","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fdy bolsa, m\u00fcmkin bolsa.<\/p><ul><li>Eger onu\u0148 \u00f6zi razy bolsa, a\u0148rujy m\u00fcmkinlik tapylsa, ony \u015f\u00e4here getireli. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcn a\u0148rujy gelip bilse\u0148, bize gel!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148ry","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fde\u0148se, arka tarapyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Indi olary\u0148 bary toka\u00fdy\u0148 \u00fcst\u00fcni gyryp a\u0148ry at\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>\u015eol wagt koridory\u0148 a\u0148yrsynda galmagal e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148ry-b\u00e4ri","meaning":"<div><p>Oduk-buduk, ojuk-bujuk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fcnde bir \u00e4\u00fdnek bardy weli, ol \u00e4\u00fdnegi\u0148 saplary d\u00f6w\u00fcm-d\u00f6w\u00fcm bolup, n\u00e4zik sim bilen hem a\u0148ry-b\u00e4ri, \u00fd\u00fcp-s\u00fcp bilen saralypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015fym: -- A\u0148ry-b\u00e4ri zat aljak -- di\u00fdip, magazine tarap \u00fd\u00f6neldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148ryba\u015f","meaning":"<div><p>Baryp \u00fdatan, juda gowy, bahasyna \u00fdetilmez, i\u0148 \u00fdokary.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148ryk","meaning":"<div><p>A\u0148yrlygyna, be\u00fdle tarapa.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148ryk-b\u00e4rik","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e-yza, e\u00fdl\u00e4k- be\u00fdl\u00e4k.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdnegi on gezek dagy a\u0148ryk-b\u00e4rik s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrenlerinden so\u0148, Halmyradow \u00e7a\u00fdy ga\u00fdtarmaga ba\u015flady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148sat","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148il, \u00fd\u00f6neke\u00fd, kyn d\u00e4l.<\/p><ul><li>Di\u0148e dilde a\u0148sat on put pagtany, Her g\u00fcn \u00fdyg\u00fdan -- di\u00fdip, batyr a\u00fdtmak. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4hli halky\u0148 be\u00fdle guwanjyny gazanmak a\u0148sat d\u00e4ldir.<\/li><li>A\u0148sat i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148satlatmak","meaning":"<div><p>A\u0148sat etmek, \u00fde\u0148ille\u015fdirmek, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fdirmek, sadala\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Bu t\u00e4ze usul ma\u015fyn b\u00f6leklerini\u0148 \u00fdasaly\u015f prosesesini a\u0148satlatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148satla\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u0148sat bolmak, \u00fde\u0148le\u015fmek, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fmek, sadala\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u015fi \u00f6\u0148k\u00fcsinden a\u0148satla\u015fan bolmaga \u00e7emeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148satlyk","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148illik, \u00fd\u00f6neke\u00fdlik, sadalyk, kyn d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Du\u015f gel\u00fd\u00e4n kyn\u00e7ylyklary\u0148 hemmesini a\u0148satlyk bilen \u00fde\u0148ip ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. K\u00e4 \u00fderi a\u0148satlyk bilen tohum aldy.<\/li><li>Mesel\u00e4ni a\u0148satlyk bilen \u00e7\u00f6zmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148syz","meaning":"<div><p>\u00c4girt, uly, \u00f6r\u00e4n m\u00e4hnet, ummasyz, gaty k\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol a\u0148syz bir zady g\u00f6terip bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148syzlyk","meaning":"<div><p>Hu\u015fsuzlyk, hu\u015fy ga\u00e7anlyk, d\u00fc\u015f\u00fcnjesizlik.<\/p><ul><li>A\u0148syzlygy\u0148 hem \u00e7aky bilen -- di\u00fdip, ejesi o\u0148a h\u00fc\u0148\u00fcrdedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148talmak","meaning":"<div><p>G\u00f6zlenmek, yzarlanmak.<\/p><ul><li>Di\u00fdmeli, a\u0148talmakda, s\u00fcrg\u00fcnlerde \u00e7ekilen azaplar biderek gitm\u00e4ndir! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148tamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady tutmak \u00fda-da \u00fdok etmek maksady bilen g\u00f6zlemek, yzarlamak.<\/p><ul><li>Kitaplary dagydamyzso\u0148, na\u00e7alnikler: -- Bu nireden pe\u00fdda bolduka -- di\u00fdip a\u0148tar. Ol haty o\u0148a bermekligi\u0148 \u00fdagda\u00fdyny a\u0148ta\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148tatmak","meaning":"<div><p>Birini, bir zady tutmak \u00fda-da \u00fdok etmek maksady bilen yzyndan yzarlatmak, g\u00f6zletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148taw","meaning":"<div><p>G\u00f6zleg, yzarla\u00fdy\u015f, a\u0148tamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148ta\u00fdjy","meaning":"<div><p>Birini, bir zady tutmak, \u00fdok etmek maksady bilen yzarla\u00fdan, g\u00f6zle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gije, ga\u00fdtam erbetdir-k\u00f6\u00e7elerde adam az bol\u00fdar, a\u0148ta\u00fdjy k\u00e4n bol\u00fdar. Adamlary\u0148 aragatny\u015fygyndaky has agdyklyk ed\u00fd\u00e4n zat, pursat a\u0148ta\u00fdjy gahar du\u00fdgusydy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148zak","meaning":"<div><p>Elhen\u00e7 sowuk, gurak a\u00fdaz, \u015femally a\u00fdaz.<\/p><ul><li>A\u0148zak a\u00fdazy\u0148, syrgynly gary\u0148 i\u00e7inde \u00fd\u00f6remegi\u0148 hem ke\u00fdpi \u00fdokdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148zaklyk","meaning":"<div><p>Do\u0148aklyk, gury a\u00fdazlyk, gurak sowuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u00e7y","meaning":"<div><p>Derrew a\u0148\u00fdan, \u00e7alt du\u00fd\u00fdan, du\u00fdgur, syn\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148al","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd, arpa ormak, ot \u00fdatyrmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan oba hojalyk guraly, uly orak.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli bu \u015fatyrdyny barlap g\u00f6re\u00fdin -- di\u00fdip, eline a\u0148\u0148alyny aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148at","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4geden, gumdan emele gelen depe, be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde a\u0148\u0148atlary\u0148 usta\u015fyry uzaklyga sered\u00fd\u00e4rdi.<\/li><li>\u015eol a\u0148\u0148at alty a\u00fd \u00f6\u0148 k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatan me\u00fddandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148atlyk","meaning":"<div><p>Giden depelik \u00fder, be\u00fdikli-pesli me\u00fddan, depelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148yrak","meaning":"<div><p>K\u00f6p a\u0148\u0148yr\u00fdan (e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>Mele e\u015fek gaty a\u0148\u0148yrakdy hem-de ilki-ilkiler m\u00fcnse\u0148 alyp ga\u00e7\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148yrmak","meaning":"<div><p>Gygyrmak, ses etmek (e\u015fek hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddorgalap k\u00f6p \u00fdollar \u00f6tmegim bardy. A\u0148\u0148yryp, agynap \u00fdatmagym bardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir salymdan so\u0148, e\u015fek a\u0148\u0148yryp, tum\u015fugyny di\u0148e g\u00f6ge tutup, k\u00e4dini s\u00fc\u00fdr\u00e4p gidiberipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148yrtmak","meaning":"<div><p>A\u0148\u0148yrmagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><ul><li>E\u015fegi a\u0148\u0148yrtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148yry\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup a\u0148\u0148yrmak, a\u0148\u0148yryp gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Obany\u0148 \u00e7etr\u00e4ginde e\u015fekler kowala\u015fyp jyzzynla\u015f\u00fdardylar, a\u0148\u0148yry\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Agytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sara\u00fddaky e\u015fekler a\u0148\u0148yry\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u0148yza","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dda\u015fyndan porsa\u0148\u0148yza emele gel\u00fd\u00e4n dag \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u0148\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Du\u00fdmak, syzmak, tanamak, bilmek, d\u00fc\u015f\u00fcnmek, d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol pikirlenip, nir\u00e4 bar\u00fdanyny \u00f6zi-de a\u0148\u015fyrman, ba\u015fyny a\u015fak salyp bar\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Sizem bizi\u0148 n\u00e4hili adamdygymyzy a\u0148\u015fyrdy\u0148yz \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u015fitmek.<\/p><ul><li>Gykylygy\u0148 arasyndan di\u0148e: -- Agramlyk gum as! Direk ur! - di\u00fden s\u00f6zleri a\u015fyrmak bol\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sa\u00fdgarmak, g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015f","meaning":"<div><p>I\u00fdil\u00fd\u00e4n naharlary\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>\u00ddorunjadan bizi\u0148 garnymyza a\u015f bol\u00fdarmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fa","meaning":"<div><p>\u00d6te, a\u0148ry, has \u00fdokary, k\u00f6p.<\/p><ul><li>Sa\u0148a \u00abha\u00fd\u00bb di\u00fdilmedigi\u00e7e, sen hetdi\u0148den \u00f6r\u00e4n a\u015fa gitdi\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fdp, ast. A\u015fagy \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4n aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Suraty\u0148 a\u015fagynda ussany\u0148 z\u00e4hmet \u00fde\u0148i\u015fleri barada o\u00e7erk hem bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pes.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00fdyllar bolsa sowuk nuldan a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r-de, \u00e4hli gowa\u00e7any sowuk urup, \u00fdeti\u015fen k\u00f6rekleri ak patrak \u00fdaly a\u00e7yp gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00fcnbatar-demirgazyk tarap.<\/p><ul><li>\u015eol wagt a\u015fak gapdaldan hatary\u0148 ugruny syryp Annaguly gel\u00fd\u00e4rdi. Bular a\u015fak tarapa k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ugry bilen de\u0148je \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015faklamak","meaning":"<div><p>1. Peselmek, pese d\u00fc\u015fmek, a\u015fak d\u00fc\u015fmek. U\u00e7ar kem-kemden a\u015faklady.<\/p><\/div><div><p>2. Arzanlamak, bahasy peselmek, gymmaty azalmak. Harydy\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gymmaty a\u015faklady.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015faklatmak","meaning":"<div><p>1. Peseltmek, pese d\u00fc\u015f\u00fcrmek, a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Emma ol meni uzak g\u00f6terip bilm\u00e4n, kem-kemden a\u015faklatdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arzanlatmak, bahasyny peseltmek, gymmatyny azaltmak.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 \u00f6n\u00fcme d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gymmatyny a\u015faklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015faky","meaning":"<div><p>A\u015fakda \u00fderle\u015fen, a\u015fakdaky.<\/p><ul><li>A\u015faky eta\u017e. A\u015faky ja\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fgar","meaning":"<div><p>Lakmus kagyzyny g\u00f6k re\u0148ke \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4n i\u00fdiji himiki birle\u015fme.<\/p><ul><li>I\u00fdm we suw beril\u00fd\u00e4n gaplary gyzgyn a\u015fgar bilen \u00fduw\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fgarlamak","meaning":"<div><p>A\u015fgara salmak, a\u015fgar bilen i\u015flemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fgarly","meaning":"<div><p>A\u015fgary bar bolan, a\u015fgara go\u00fdlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fgarlyk","meaning":"<div><p>A\u015fgar etmege ni\u00fdetlenen, a\u015fgar etmek \u00fc\u00e7in gerekli.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fgazan","meaning":"<div><p>Muskul haltajygy g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolan nahar si\u0148diriji organ.<\/p><ul><li>A\u015fgazan duz kislotasyny hem bolup \u00e7ykar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fhana","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00fc\u00e7in nahar bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00fder, naharhana.<\/p><ul><li>Biz tutu\u015f demirden edilen a\u015fhana gel\u00fd\u00e4ris. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Di\u0148e \u00e7a\u00fdhanalar, a\u015fhanalar, k\u00e4bir ownujak me\u00fddan d\u00fckanlary a\u00e7ykdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fhanaly","meaning":"<div><p>A\u015fhanasy bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015flyk","meaning":"<div><p>A\u015f etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, a\u015f bi\u015firmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly.<\/p><ul><li>A\u015flyk un. A\u015flyk t\u00fcwi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fmak","meaning":"<div><p>1. A\u0148yrsyna ge\u00e7mek, \u00f6tmek; \u00fdol ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Nury di\u00fder \u00f6\u0148e gadam bas\u00fdarsy\u0148, Daglar a\u015fyp, uzak \u00fdollar kes\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Basmak, arga\u015fmak (mal hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Galmak, \u00fdokarlamak, gymmatlamak.<\/p><ul><li>Bahasy b\u00e4\u015f manatdan hem a\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gyrasyndan, er\u0148eginden agmak (suwuklyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fna","meaning":"<div><p>Dost, gadyrdan, dost-\u00fdar.<\/p><ul><li>Ol halnazary\u0148 uly a\u015fnasydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem sen n\u00e4hili d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi\u0148, a\u015fna? <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Pe\u00fddasyz peri\u015fdeden, a\u015fna d\u00f6w \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fnalyk","meaning":"<div><p>Dostluk, gadyrdanlyk, dost-\u00fdarlyk.<\/p><ul><li>A\u015fnalyk a\u0148sat, a\u00fdralyk \u00e7etin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fpez","meaning":"<div><p>Naharhanalarda nazar bi\u015fir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Men bolsa birini\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde a\u015fpez bolup \u00fda\u015fa\u00fdaryn. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Naharlary\u0148 assortimentini\u0148 k\u00f6p bolmagy we hilini\u0148 gowy bolmagy, birinji nobatda a\u015fpezlere baglydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fpezlik","meaning":"<div><p>A\u015fpezi\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u015eu gysga m\u00f6hletde Ogulg\u00f6zel a\u015fpezligi \u00f6wrendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fygana","meaning":"<div><p>A\u015fyga has bolan, s\u00f6\u00fdg\u00fcli, y\u015fky.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel Bahara \u00f6z a\u015fyklgyny du\u00fdduryp bir-iki sapar a\u015fygana hat hem \u00fdazypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fygoty","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ak g\u00fclli, tegelegr\u00e4k \u00fdaprakly ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Birini t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden s\u00f6\u00fden.<\/p><ul><li>Basyp-da zyndana, ot berip der\u00e4, A\u015fyklar hamyndan tar eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady s\u00f6\u00fd\u00fcp hyrydar bolan.<\/p><ul><li>Men \u00fda\u0148lan\u00fdan s\u00fc\u00fdji owaza a\u015fyk! <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fyk-mag\u015fuk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> S\u00f6\u00fd\u015fen oglan we gyz.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 a\u015fyk-mag\u015fuklarymyz hat \u00fdazy\u015f\u00fdarlar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fykly","meaning":"<div><p>1. A\u015fygy bar bolan.<\/p><ul><li>A\u015fykly oglan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. But bilen injik s\u00fcnk\u00fcni\u0148 a\u015fyk \u00fderle\u015fen \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Birini t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden s\u00f6\u00fdmeklik, bir zada hyrydar bolmaklyk.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel Bahara \u00f6z a\u015fyklygyny du\u00fdduryp, bir-iki sapar a\u015fygana hat hem \u00fdazypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fylmak","meaning":"<div><p>A\u0148yrsyna ge\u00e7ilmek, \u00f6t\u00fclmek; \u00fdol ge\u00e7ilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fyr","meaning":"<div><p>A\u015fyr atmak-kell\u00e4\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>\u015eu\u0148kar a\u015fyr atyp durany kakjak, Ganly \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcn n\u00e4zik bedene sokjak. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan ge\u00e7irmek, bir zatdan \u00f6t\u00fcrmek, bir \u00fdere \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Ala dagdan a\u015fyrar men. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir \u00e7\u00e4kden, normadan \u00e7ykmak, artdyrmak, \u00fdokarlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fyry","meaning":"<div><p>K\u00fcrt\u00e4ni\u0148, k\u00f6\u00fdnegi\u0148 we \u015f. m. egninden a\u015fyryl\u00fdan bir in\u00e7e mata.<\/p><ul><li>K\u00fcrt\u00e4ni\u0148 a\u015fyrysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u015fyrylmak","meaning":"<div><p>1. Belli bir \u00fdere \u00e4kidilmek, belli bir \u00fdere ge\u00e7irilmek, bir \u00fderden ba\u015fga bir \u00fdere ugradylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir \u00e7\u00e4kden, normadan \u00e7ykarylmak, artdyrylmak, \u00fdokarlandyrylmak.<\/p><\/div><div><p>3. Kelemenl\u00e4p ga\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u015fyrym","meaning":"<div><p>1. Eginden a\u015fyrylyp dakyl\u00fdan gu\u015fagy\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. Dagy\u0148, belentligi\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdol.<\/p><\/div>"},{"headword":"a\u017edar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u017edarha.<\/p><ul><li>A\u017edarlar nagra \u00e7ekip, Arslanlar arla\u015fardy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u017edar g\u00f6rd\u00fc\u0148mi, \u015fir g\u00f6rd\u00fc\u0148mi, gany\u0148 ga\u00e7ypdyr-la! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"a\u017edarha","meaning":"<div><p>Fantastik ertekilerde a\u00fddyl\u00fdan \u00fdylana me\u0148ze\u015f k\u00f6p kelleli \u00e4pet uly mifiki ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Gudrat bilen bina bolan a\u017edarha, Bent e\u00fdleme perizady\u0148 \u00fdoluny. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bu \u015fol a\u017edarhany gorkuzan ha\u00fd\u00fdar hele\u00fddir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlan hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba","meaning":"<div><p>Ha\u00fdran galmagy, begenji a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Ba, onu\u0148 bolup gel\u015fini!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baba","meaning":"<div><p>1. Ej\u00e4ni\u0148 kakasy.<\/p><ul><li>Agtygy babasyny du\u00fddansyz g\u00f6r\u00fcp, Utandy-da bada \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 babam ajap gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler berm\u00e4ge \u00f6kdedi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ab\u00dda\u015fuly, ata\u00bb manysynda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Gez\u00fd\u00e4rk\u00e4m, sata\u015fdym aksakgal baba. Gamlanma, baba, sen gamlanma, baba! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"babada\u015f","meaning":"<div><p>Da\u015fkyrak garynda\u015f, ata-babalary bir bolan adamlar.<\/p><ul><li>Bu meni\u0148 babada\u015fym.<\/li><li>\u00d6zge du\u015fmany\u0148 bolmasa, babada\u015fy\u0148 \u00fdokmudy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"babasyl","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> G\u00f6ni i\u00e7eg\u00e4ni\u0148 a\u015fak b\u00f6legi k\u00e4wagt ganap, d\u00fcw\u00fcn emele gel\u00fd\u00e4n kesel, gemorro\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"babatda","meaning":"<div><p>\u00abBarada, hakda, dogruda, babatynda, ta\u00fddan, tarapdan\u00bb di\u00fden \u00fdaly poslelog.<\/p><ul><li>Bu babatda o\u0148a telim gezek a\u00fddypdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meret her babatda mekdebi \u00fcst\u00fcnlikli gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"babatynda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> babatda.<\/p><ul><li>Her zatdan bahana etse\u0148-de, ma\u015fyn babatynda bahana etmegin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bada","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> I\u00e7gili bokal, i\u00e7gili r\u00fdumka, \u00e7akyr, \u015ferap.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an \u00f6z to\u00fdumda bada g\u00f6terip, Di\u00fderk\u00e4m: -- \u015eu g\u00f6zel meni\u0148 dildarym! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Siz me\u00fdlisimizi \u00fdasa d\u00f6nd\u00fcrdi\u0148iz. Hany, dostlar, badalary g\u00f6teri\u0148! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bada-bat","meaning":"<div><p>\u015eol bada, ilki bada, birden, derrew.<\/p><ul><li>Duran adamlary ol bada-bat sa\u00fdgaryp-da bilmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 bu hatyny bada-bat po\u00e7ta agajy\u0148 k\u00f6wegine eltip geldi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Batyr agany\u0148-da, aty\u0148-da, agzyndan-burnundan zogdurylyp \u00e7yk\u00fdan demleri bada-bat do\u0148up gal\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>G\u00fclsoltany\u0148 soragyna bada-bat hi\u00e7 kim jogap bermedi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badak","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015fde gar\u015fyda\u015fy\u0148 a\u00fdagyny\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00f6z a\u00fdagy\u0148y atyp, ony \u00fdykmak maksady bilen edil\u00fd\u00e4n emel.<\/p><ul><li>Badak salyp \u00fdykmak.<\/li><li>Da\u00fdhan, batrak, a\u00fdal-erkek s\u00f6zle\u015f\u00fd\u00e4r, K\u00f6nelige badak at\u00fdar \u00fda\u015flarmyz. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00abAk\u00fdal\u00bb ady bile m\u00e4lim bolupdy. Du\u015fmanlara pugta badak salypdy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ahyrynda \u00fdykdyk biz badak atyp bilinden. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badam","meaning":"<div><p>Gabygy \u00fduka, \u015f\u00e4nigi \u015fetdalyny\u0148 \u015f\u00e4nigine me\u0148ze\u015f s\u00fc\u00fdri, miwe ber\u00fd\u00e4n aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Hoz, pisse we badam d\u00f6weni\u0148 di\u015fi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4 bolsa, G\u00e4w\u00fc\u015fg\u00f6zeli\u0148 \u00fdeke di\u015fi hem galmaly d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badamak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00c7\u00f6k\u00fcp oturan d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 dyzy bilen bo\u00fdnuny turmaz \u00fdaly da\u0148mak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri badamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badamjan","meaning":"<div><p>Miwesi hy\u00fdara me\u0148ze\u015f s\u00fc\u00fdri, garamtyl re\u0148kli, dik \u00f6s\u00fd\u00e4n bakja ekini we onu\u0148 getir\u00fd\u00e4n miwesi.<\/p><ul><li>Badamjan hem pe\u00fddaly \u00f6s\u00fcmliklerden hasaplan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badamlyk","meaning":"<div><p>Badam agajy k\u00f6p biten \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"badat","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdj\u00fcmtik tagamly, karto\u015fka me\u0148ze\u015f hasylly ekin we onu\u0148 \u00fdazylyp alyn\u00fdan miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"badyhowa","meaning":"<div><p>Ulumsy, gopbamsy.<\/p><ul><li>Badyhowa adam. Badyhowa gylykly bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badyhowalyk","meaning":"<div><p>Ulumsylyk, gopbamsylyk.<\/p><ul><li>S\u00e4hedi g\u00f6renden so\u0148, molla Ho\u015flyny\u0148 badyhowalygy ga\u00e7dy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol: -- Bize Erge\u015f p\u00e4lwan di\u00fderler -- di\u00fdip, badyhowalyk bilen jogap berdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badyna","meaning":"<div><p>1. \u00abDessine, derrew, yzys\u00fcre\u00bb di\u00fden \u00fdaly k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f Le\u00fdtenat, du\u015fmanlar dogry bizi\u0148 \u00fcst\u00fcmize gel\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip, habar beren badyna komandir n\u00e4me etmelidigi hakynda o\u00fdlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f go\u00fdan badyna, biz ilerik otluk me\u00fddana gezm\u00e4ge gitdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> bat 1.<\/p><ul><li>Suw her hili turbajyklar arkaly tutulanda hem, olardan akyp gel\u00fd\u00e4n suwu\u0148 mukdary olary\u0148 diametrlerine we suwu\u0148 badyna baglylykda, takmynan, \u00fdokardaky \u00fdaly bol\u00fdar. <span>(F. G. Sewost\u00fdanow, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Suwaryly\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"badysaba","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Da\u0148 \u015femaly, s\u00e4her \u015femaly (adat\u00e7a bir zady\u0148 habary h\u00f6km\u00fcnde \u015fahyrlary\u0148 ulan\u00fdan simwoly).<\/p><ul><li>Badysaba salamymny, H\u00fc\u00fdrlukga jana \u00fdetir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bag","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00fclip \u00fda-da i\u015filip edil\u00fd\u00e4n hem-de baglamak, da\u0148mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00fcp, da\u0148y.<\/p><\/div>"},{"headword":"bag-bakja","meaning":"<div><p>Miweli we miwesiz aga\u00e7lar, d\u00fcrli bossan ekinleri ekilen \u00fder u\u00e7astogy, bag-bossan.<\/p><ul><li>So\u0148 bir d\u00f6w\u00fcrde bolsa, a\u015fagyda g\u00fcn d\u00fc\u015fmez bag-bakja pe\u00fdda bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00f6weregi bag-bakja, g\u00fclzar bolsa hem \u00f6z erkine go\u00fdberilm\u00e4n, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen saklan\u00fdan adam \u00fc\u00e7in ol \u00fderi zyndan bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bag-bakjalyk","meaning":"<div><p>Bag-bakja ekilen \u00fderler, bag hem bossan ekilen \u00fderler, bag-bossanlyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregim bag-bakjalygy isle\u00fd\u00e4r. Bag-bakjalygy\u0148 a\u0148yrsyna g\u00f6z \u00fdetmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bag-bossan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bag-bakja.<\/p><ul><li>Bag-bossana suw berm\u00e4ge gid\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagana","meaning":"<div><p>T\u00e4ze dogan \u00fda\u015fajyk guzyny\u0148 bu\u00fdraly derisi.<\/p><ul><li>Bagana bejer\u00fd\u00e4n a\u00fdallar \u00f6z i\u015flerine t\u00fcrgenle\u015fipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bagana telpegini \u00e7ykaryp, garyny silkdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baga\u017e","meaning":"<div><p>1. \u00ddolag\u00e7yny\u0148 \u00fdany bilen alyp gid\u00fd\u00e4n \u00fda-da ulag bilen iber\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcki.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 bilim derejesi.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6ne baga\u017eyna da\u00fdan\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagban","meaning":"<div><p>1. Bagy bejer\u00fd\u00e4n, ided\u00fd\u00e4n we o\u0148a sered\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Garry bagban d\u00f6rt sany adamyny\u0148 gel\u00fd\u00e4nini g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu bagy\u0148 bagbanyna Nar ata di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol ha\u00fdatdaky \u00fcz\u00fcm dalbarlaryna timar berip \u00fd\u00f6ren bagbana gygyrdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z \u00fdurduny\u0148 e\u00fdesi, hoja\u00fdyny.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagbanlyk","meaning":"<div><p>Bagbany\u0148 k\u00e4ri; \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagban\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bagbanlyk.<\/p><ul><li>Ma\u0148a bagban\u00e7ylyk hakynda gaty gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip berdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00ddewropada bagban\u00e7ylyk, g\u00f6k ekin\u00e7ilik \u00fda\u00fdrapdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baggo\u00fdun","meaning":"<div><p>Huru\u015flyk \u00fc\u00e7in elde bakyl\u00fdan go\u00fdun.<\/p><ul><li>\u00c7erkez bakan baggo\u00fdnuny \u00f6ld\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>I\u015figi\u0148de g\u00f6leli sygyr, telim baggo\u00fdnu\u0148 bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Baggo\u00fdunlar gapylarda da\u0148ylgylygyna galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagjyk","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148, egin-e\u015figi\u0148 \u00fdakasyna ilik \u00fderine edil\u00fd\u00e4n in\u00e7ejik bag.<\/p><ul><li>Gulakjynymy\u0148 nemlenen bagjygy do\u0148dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halnazar sandyrap ba\u015flan elleri bilen donuny\u0148 bagjygyny \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagjyklyk","meaning":"<div><p>\u00ddaka ildiril\u00fd\u00e4n a\u015fagy \u015felpeli ilgen\u00e7ek.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglamak","meaning":"<div><p>1. Da\u0148yp go\u00fdmak, da\u0148yp berkitmek, da\u0148mak.<\/p><ul><li>Myrat, Tan\u00fda itlerini\u0148 \u00fd\u00fcp\u00fcni agaja baglap, \u00fdap-\u00fda\u0148yja orna\u015fypdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol ge\u00e7ini bar agaja baglap, n\u00e4zenin a\u00fdaklaryny \u015fildir\u00e4p ak\u00fdan suwa sokup oturdy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bogup berkitmek, bogmak.<\/p><ul><li>G\u00f6zel \u00e7emen bagla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddapyp berkitmek, gulplamak (gapy we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Bar, oglum, gapylary baglap gel!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Grammatik termin<\/span> Bagla\u00fdjylyk roluny \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Go\u015fulmalar esasan s\u00f6z \u00fdasamaga we s\u00f6zlemde s\u00f6zleri biri-birlerine baglamaga hyzmat ed\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00ddoluny almak, \u00f6\u0148\u00fcni \u00fdapmak, \u00f6\u0148\u00fcni tutmak.<\/p><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bent etmek, bendiwan etmek.<\/p><ul><li>Awtor, Mahymy Tahyra p\u00e4k s\u00f6\u00fdgi bilen berk bagla\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baglanmak","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lyp berkidilmek da\u0148lyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri\u0148 hemmesi baglandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Boglup da\u0148ylmak bogulmak.<\/p><ul><li>Bede desseleri baglanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddapylan bolmak, \u00fdapylmak, gulplanmak. \u00c7\u00f6rek d\u00fckany e\u00fd\u00fd\u00e4m baglanypdyr.<\/p><\/div><div><p>4. \u00d6\u0148i alynmak, \u00f6\u0148i \u00fdapylmak, \u00f6\u0148i tutulmak, beklenmek.<\/p><ul><li>Ga\u00e7yny\u0148 \u00fdykylan \u00fderi baglandy. B\u00f6wet baglandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bent bolmak, bendiwan bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglany\u015fyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6zara gatna\u015fyk biri-birine bolan gatna\u015fyk, aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Bir umumy \u00fdakynlyk, baglany\u015fyk bardyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 olar bilen n\u00e4hili baglany\u015fygy bar?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birine baglylyk, biri-birine esaslananlyk, biri-birine gara\u015flylyk.<\/p><\/div><div><p>3. Logika we grammatika ta\u00fddan yzygiderli, manyly \u00fdazyly\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglany\u015fykly","meaning":"<div><p>1. Aragatna\u015fyk sakla\u00fdan, gatna\u015fykly bolan, aragatna\u015fykly.<\/p><ul><li>Ol b\u00fctin go\u015funy\u0148 s\u00f6we\u015fi bilen baglany\u015fykly. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada esaslanan, biri-birine bagly bolan, asyly bolan, dahylly bolan.<\/p><ul><li>Okatmak i\u015fini durmu\u015fa baglany\u015fykly etm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6mri we d\u00f6redijiligi bilen baglany\u015fykly \u00abKemine we Kazy\u00bb Operasy d\u00f6redildi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Logika we grammatika ta\u00fddan yzygiderli, manyly bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglany\u015fyklylyk","meaning":"<div><p>1. Aragatna\u015fykda bolmaklyk, gatna\u015fyk saklamaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada esaslananlyk, biri-birine baglylyk, baglany\u015fygy barlyk, asylylyk, dahyllylyk.<\/p><\/div><div><p>3. Logika we grammatika ta\u00fddan yzygiderlilik, manylylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglany\u015fyksyz","meaning":"<div><p>1. Aragatna\u015fyk saklama\u00fdan, gatna\u015fygy bolmadyk, aragatna\u015fyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 zada esaslanmadyk, baglany\u015fygy \u00fdok bolan, dahyly bolmady. Logika we grammatika ta\u00fddan yzygiderli d\u00e4l, biri-birini tutma\u00fdan, manysyz.<\/p><ul><li>Ene bu gyzy\u0148 baglany\u015fyksyz, \u00e7alt g\u00fcrr\u00fc\u0148ine \u00fcns bilen gulak as\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baglatmak","meaning":"<div><p>1. Da\u0148dyryp berkitdirmek, da\u0148dyrmak.<\/p><ul><li>Mallary gazyga baglatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bogduryp berkitdirmek, bagdurmak.<\/p><ul><li>\u00c7emen baglatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gulplatmak, \u00fdapdyrmak (gapy, sandyk we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>D\u00fckany baglatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6\u0148\u00fcni aldyrmak, \u00f6\u0148\u00fcni bekletmek, \u00f6\u0148\u00fcni tutdurmak.<\/p><ul><li>B\u00f6wedi baglatmak. Suwu\u0148 b\u00f6wsen \u00fderini baglatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagla\u00fdjy","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zleri \u00fda-da s\u00f6zlemleri \u00f6zara baglany\u015fdyrmaga hyzmat ed\u00fd\u00e4n k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady da\u0148y\u015fmak, da\u0148maga k\u00f6mekle\u015fmek (ulag, gap-ga\u00e7 we \u015f. m. hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. Iki tarapy\u0148 razylygy bo\u00fdun\u00e7a gazanylan ylala\u015fyk \u015fertnamasyna gol \u00e7ekip etmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdpa \u00fdygnagy \u00fdara\u015fyk bagla\u015fypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagly","meaning":"<div><p>1. Baglanyp go\u00fdlan, da\u0148ylgy.<\/p><ul><li>Gazykda bagly gara g\u00f6le g\u00f6z\u00fcni m\u00f6lerdip sered\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapyk, gulply, berkidilen.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn men baranymda, Jereni\u0148 gapysy baglydy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015fly, asyly bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"baglyk","meaning":"<div><p>Miweli \u00fda-da miwesiz aga\u00e7lary\u0148 k\u00f6p ekilen u\u00e7astogy, \u00fderi, k\u00f6p aga\u00e7 biten me\u00fddan.<\/p><ul><li>G\u00fcr baglykla\u0148 arasyndan Ak\u00fdar \u00fdene k\u00f6p sanly \u00fdap. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fczlendi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00fcri baglyga, Gezm\u00e4ge sapaly, hezil \u00e7aglyga. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdram dagy g\u00fcr baglyk obany\u0148 i\u00e7inden \u00e7ykyp, gowa\u00e7a me\u00fddanyna ugradylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baglylyk","meaning":"<div><p>1. Birine, bir \u00fdagda\u00fda, hadysa, seb\u00e4be bagly bolmaklyk, gara\u015flylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri bilen baglany\u015fykda, gatna\u015fykda bolmaklyk, degi\u015fiklik.<\/p><ul><li>Ob\u00fdektiw d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hemme zatlary, hadysalar \u00e4hlumumy aragatna\u015fykda we \u00f6zara baglylykda bol\u00fdarlar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagr\u00f6\u00fdken","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamy\u0148 \u00fda-da ha\u00fdwany\u0148 bokurdagy bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n bagry, \u00f6\u00fdkeni, \u00fd\u00fcregi we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagt","meaning":"<div><p>1. Durmu\u015fdan razylyk, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fdan ho\u015fallyk, kanagatly durmu\u015f, \u015fatlykly \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcnlik, rowa\u00e7lyk, \u015fowlulyk, abra\u00fd, hormat.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagta-bagt","meaning":"<div><p>N\u00e4me bolsa-da, n\u00e4hili bolsa-da, ba\u015fa n\u00e4me gelse-de.<\/p><ul><li>Wladimiri\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00fda\u015f a\u00fdlandy; ol bagta-bagt s\u00fcr\u00fcp ugrady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagtly","meaning":"<div><p>1. Bagta e\u00fde bolan, bagty bar bolan, bagty\u00fdar.<\/p><ul><li>Sen bize hyzmat etse\u0148, d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 bir bagtly adam bolup \u00e7ykjagy\u0148a ynan. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fi rowa\u00e7 al\u00fdan, \u00fcst\u00fcnlikli, \u015fowly, ho\u015fwagt.<\/p><ul><li>N\u00e4zlim, gola\u00fd gel\u00fd\u00e4r bagtly g\u00fcnler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde zerrejik bozgaklyk bolman, men bagtly \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fdoluna gadam ur\u00fdan ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bagtly s\u00e4het g\u00f6zlemek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagtlylyk","meaning":"<div><p>1. Bagtly bolmaklyk, bagt barlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Rowa\u00e7lylyk, \u015fowlulyk.<\/p><ul><li>Dostum, seni\u0148 du\u00fdgy\u0148 belent hem t\u00e4miz, adamzat \u00fc\u00e7in \u015fol-da uly bir bagtlylyk. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagtokly","meaning":"<div><p>Huru\u015flyk \u00fc\u00e7in elde bakylan tokly.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagtsyz","meaning":"<div><p>1. Bagty bolmadyk, betbagt.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni \u00f6r\u00e4n bagtsyz hasap ed\u00fd\u00e4rdi we aglasy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fi rowa\u00e7 d\u00e4l, i\u015fi \u015fowuna d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n, pa\u015fma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagtsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Bagtsyz bolmaklyk, betbagtlyk.<\/p><ul><li>\u00d6z halkyny\u0148 taryhy bagtsyzlyklaryna \u015fulary seb\u00e4p bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Rowa\u00e7syzlyk, \u015fowsuzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagty\u00fdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bagtly.<\/p><ul><li>Bagty\u00fdar bu Jeren eje, \u00d6\u0148 k\u00f6p horluk g\u00f6ren eje. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagy-bossan","meaning":"<div><p>G\u00f6k ekinleri\u0148 ir-i\u00fdmi\u015fleri\u0148 k\u00f6p bit\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Durdy Gyly\u00e7 d\u00fczer dessan, Miweledi bagy-bossan. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagy-bossanlyk","meaning":"<div><p>Bag-bossan biten \u00fder, baglyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagyr","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamda, ha\u00fdwanlarda sag gapyrgany\u0148 a\u015fagynda, garyn bilen k\u00fckregi\u0148 aralygynda \u00fderle\u015fip, \u00f6t i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan organizm, jiger.<\/p><ul><li>Garny\u0148 \u00fdanynda bagyr \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gujak, k\u00fckrek, d\u00f6\u015f.<\/p><ul><li>Du\u015fman \u00f6z\u00fcni\u0148 ganly hanjaryny Watany\u0148 bagryna dir\u00e4n wagty, gorkun\u00e7 howpu\u0148 Watany\u0148 \u00fcst\u00fcne abanan wagty, Wepa \u00fdaly gujurly \u00fdigitler he\u00fd durup bilermi! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagyrak","meaning":"<div><p>1. Hemi\u015fe bagyryp \u00fd\u00f6ren, k\u00f6p bagyr\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hemi\u015fe ze\u00fdrenip, aglap \u00fd\u00f6ren (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"bagyrmak","meaning":"<div><p>1. Gygyryp ses \u00e7ykarmak, gygyrmak (k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakynda).<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdde \u00f6\u00e7\u00fcgsi \u00e7yrany\u0148 \u00fdagtysyna tah\u00fda tikip oturan Amansoltan, da\u015farda d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 bagyranyny e\u015fidip tisginip gitdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gygyryp ze\u00fdrenmek, k\u00e4\u00fdinmek, aglamak.<\/p><ul><li>Bagyryp aglarlyk hallary bardy. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu garryja pahyr, n\u00e4me ederini bilm\u00e4n, bagyryp ba\u015flapdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gygyrdy, bagyrdy, etdi galmagal. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagyrtlak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> D\u00f6\u015f\u00fcni \u00fdere berip \u00fdapyrylyp \u00fdat\u00fdan petekesini\u0148 a\u015fagy garaja aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Biz ag\u015fama \u00e7enli \u00fdene birn\u00e4\u00e7e bagyrtlak awladyk.<\/li><li>T\u00fcwele\u00fdi g\u00f6r\u00fcp, howsala d\u00fc\u015fen we onu\u0148 n\u00e4medigin d\u00fc\u015f\u00fcnip bilm\u00e4n otu\u0148 i\u00e7inden \u00e7ykyp, bir bagyrtlak u\u00e7up gitdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagyrtlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fda-da birini k\u00fckregi\u0148 a\u015fagyna alyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Gapany bagyrtlap \u00fdatan m\u00f6jek g\u00f6zlerini t\u00f6weregine a\u00fdlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddere \u00fdapyrylmak.<\/p><ul><li>\u00dder bagyrtlap gel\u00fd\u00e4n tanklar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagyrtmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fd\u00e4ni bagyrmaga sezewar etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini gaty ses bilen aglatmak gygyrtmak, ze\u00fdrendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagyrybermek","meaning":"<div><p>Gygyryp ses edibermek.<\/p><ul><li>\u00ddanyna baranlarynda, \u00fdagyr d\u00fc\u00fde bagyryberdi.<\/li><li>G\u00f6\u00e7. m. Gygyryp ze\u00fdrenibermek, aglabermek. N\u00e4dersi\u0148, agzyny g\u00f6ge tutup bagyryberse! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol gyssanjyna bagyryberse! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol gyssanjyna bagyryberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagyry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gaty ses bilen gygyry\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birn\u00e4\u00e7e bolup n\u00e4razylyk bildirmek, ze\u00fdreni\u015fmek, agla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eu\u0148a me\u0148ze\u015f ba\u00fdar adamyny henize \u00e7enli g\u00f6ren d\u00e4ldiris -- di\u00fdip bagyry\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagy\u015fbag","meaning":"<div><p>\u00dczigi\u0148 a\u015fagyndaky baglar (gara \u00f6\u00fd hakynda).<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y arka\u00fdynlanypdyk, birden \u00abbagy\u015fbagy \u00fcz\u00fcldi, \u00fdolbagy gyryldy\u00bb di\u00fdip, hele\u00fd dady-per\u00fdat etm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagy\u015flamak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 g\u00fcn\u00e4sini \u00f6tmek, g\u00fcn\u00e4sini ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z doganyny\u0148 bu g\u00f6dekligini bagy\u015flap bilmedi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u015fu derej\u00e4 \u00fdeten T\u00fcrkmen gyzy boldugu\u0148a \u015fek \u00fdetirjek bolan bolsam, elbetde, sen meni bagy\u015flarsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady pe\u015fge\u015f bermek, sylag h\u00f6km\u00fcnde bermek, bagy\u015f etmek.<\/p><ul><li>Sapak \u00e7ekilen \u00fdigit hem \u00fcme\u00e7i gelin-gyzlara bir zat bagy\u015flamaga bor\u00e7ly bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 \u00fda-da birini\u0148 \u015fanyna bagy\u015f etmek, bir zady\u0148 hormatyna teklip etmek, ni\u00fdetlemek.<\/p><ul><li>Zelili bu temada \u00fdazan \u015fygyrlaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsini \u00fda\u015flykda s\u00f6\u00fd\u015fen gyzy D\u00f6nd\u00e4 bagy\u015flapdyr. Ol i\u0148 g\u00f6zel, i\u0148 \u015firin s\u00f6zlerden \u00e7emen bagla\u00fdar. Ol \u00e7emeni \u00f6z\u00fcni\u0148 taryp ed\u00fd\u00e4n g\u00f6zeline bagy\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bagy\u015flanmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 g\u00fcn\u00e4si \u00f6t\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u015fge\u015f berilmek, sylag h\u00f6km\u00fcnde berilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 \u00fda-da birini\u0148 \u015fanyna, hormatyna bagy\u015f edilmek, ni\u00fdetlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagy\u015flatmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 g\u00fcn\u00e4sini \u00f6td\u00fcrmek, ge\u00e7dirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u015fge\u015f berdirmek, sylag h\u00f6km\u00fcnde berdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bagzy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> k\u00e4bir.<\/p><\/div>"},{"headword":"bag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Oba hojalygyny\u0148 bag \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly, bu kitap bag\u00e7ylygy \u00f6sd\u00fcrmek hakda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> baglyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bag\u015fy","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen milli a\u00fddym-sazlaryny, dessanlaryny a\u00fdtmakda halky\u0148 i\u00e7inde tanalyp, \u00f6z\u00fcni g\u00f6rkezen adam, a\u00fddym\u00e7y.<\/p><ul><li>Bag\u015fy aga, \u00fdadap gelensi\u0148iz, ja\u00fdlyrak otury\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bag\u015fy ilki bilen pessa\u00fd he\u0148e tutup, nowa\u00fdydan he\u0148 etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bag\u015fyny\u0148ky \u00abha\u00fd\u00bb bilen, mollany\u0148ky \u00abwa\u00fd\u00bb bilen. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bag\u015fy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Bag\u015fyny\u0148 k\u00e4ri, bag\u015fylyk seneti.<\/p><ul><li>\u00d6n b\u00e4\u015f \u00fdyl bag\u015fy\u00e7ylyk etdim, hi\u00e7 kimde \u015fe\u00fdle ses \u00fdokdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Horaz bag\u015fy \u00fdetmi\u015f \u00fda\u015fa gola\u00fd \u00f6mr\u00fcni\u0148 agramyny bag\u015fy\u00e7ylyk bilen ge\u00e7iripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bag\u015fy\u00fdow\u015fan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n yslyja ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"bah-ow","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"baha","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gymmaty, nyrhy.<\/p><ul><li>Bir bagdak g\u00fcl\u00fc\u0148 bahasy n\u00e4\u00e7e? -- di\u00fdip, ondan sora\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okuw\u00e7ylary\u0148 bilim derejesini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n belgi.<\/p><ul><li>Ekzamenlerde baha bilimi\u0148e g\u00f6r\u00e4 go\u00fdul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini, roluny, derejesini kesgitle\u00fdi\u015f.<\/p><ul><li>Adama da\u015fyndan seredip, baha bermeli d\u00e4l ekeni. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Se\u00fddi bedewi\u0148 \u015fol d\u00f6w\u00fcrde durmu\u015fdaky tut\u00fdan ornuna hem uly baha beripdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Her bu kim habara \u00f6z\u00fc\u00e7e baha berdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahada\u015f","meaning":"<div><p>De\u0148 bahaly, bahasy bir me\u0148ze\u015f bolan, nyrhda\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"bahalamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bahasyny, gymmatyny kesgitlemek, nyrk kesmek, bahasyny a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ol go\u00fdnuny gymmat bahala\u00fdar. Arzan bahalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahalanmak","meaning":"<div><p>Bahasy a\u00fddylmak, gymmaty kesgitlenmek, nyrhy kesilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bahalatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bahasyny a\u00fdtdyrmak, gymmatyny kesgitletmek, nyrh kesdirmek, nyrhyny soramak.<\/p><ul><li>Atyny g\u00f6r\u00fcp, bahaladyp alaly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahala\u015fmak","meaning":"<div><p>Baha kesmek barada \u00e7ekele\u015fmek, mala \u00f6z baha\u0148y berip aljak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bahaly","meaning":"<div><p>1. Bahasy gymmat, gymmatbaha.<\/p><ul><li>Generaly\u0148 itleri gymmat bahaly tohum itler, munu\u0148 bolsa n\u00e4medigini \u015fe\u00fdtan bilsin! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olary gymmat bahaly da\u015flardan \u00fdasalan zatlardan doldurypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy, gymmatly, gerekli, m\u00f6h\u00fcm.<\/p><ul><li>Gyzyklan\u00fdan hojalyklar \u00fc\u00e7in ykdysady pe\u00fddany\u0148 doly bahaly hasabyny \u00fd\u00f6retmek talap edil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahana","meaning":"<div><p>\u00ddalan seb\u00e4p, esassyz delil, bolgusyz seb\u00e4p.<\/p><ul><li>I\u015flem\u00e4ge gelen bolsa\u0148, bahana etme-de i\u015fl\u00e4ber. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>M\u00e4hrini\u0148 ejesi: -- Bu gyz okuwy\u0148 ba\u015flananyny du\u00fdmandyr -- di\u00fdip, bahana etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hr-Wepa)<\/span><\/li><li>Her g\u00fcn i\u015fden gelende bolgusyz bahanalar tapyp, g\u00fcni a\u00fdal \u00fdaly i\u0148ird\u00e4p. K\u00e4te hem sak-suk edip, Mamag\u00fcle azar \u00fdamanyny bererdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bahanam \u00abakja b\u00e4bek! -- bildir bolsa\u0148 bolmadymy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahanalamak","meaning":"<div><p>Bir zady bahana etmek, \u00fderliksiz seb\u00e4p, delil g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Gi\u00e7de-girimde mekdep bahanalap \u00e7ykany\u0148y g\u00f6rsem, to\u00fdnagy\u0148y gyraryn. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahana\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddalandan bahana g\u00f6zle\u00fd\u00e4n, bahana ara\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Bahana\u00e7y adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaz.<\/p><ul><li>Bahar gel\u00fd\u00e4r, \u00fdaz ba\u015flan\u00fdar, gy\u015f \u00e7yk\u00fdar. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hi\u00e7 sowulmaz bahar-\u00fdazym. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Myla\u00fdym bahar \u015femaly \u00fdow\u015fan, bozagan bilen garagany\u0148 tur\u015fumtyk ysyny gary\u015fdyryp getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bahar \u00f6z m\u00f6ws\u00fcmini pa\u00fdawlady, tomsu\u0148 \u00fdandyryjy j\u00f6wza yssysy ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahasyz","meaning":"<div><p>1. Baha kesilmedik, bahasy belli bolmadyk (haryt hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. Bahasyna \u00fdetip bolma\u00fdan, \u00f6r\u00e4n gowy, gymmatbaha.<\/p><ul><li>Emma seni- bir bahasyz g\u00f6wheri, Diri \u015fam\u00e7yragy s\u00f6nd\u00fcr\u00e4\u00fdsem men. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Derege \u00fdarama\u00fdan, bolgusyz.<\/p><ul><li>Bahasyz haryt. Bahasyz zat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baha\u00e7yl","meaning":"<div><p>\u00d6z harytlaryny gymmat sat\u00fdan, gymmat\u00e7yl.<\/p><ul><li>Ol baha\u00e7yl s\u00f6wdeg\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahyl","meaning":"<div><p>Gysgan\u00e7.<\/p><ul><li>Bahyl wezirleri\u0148 g\u00f6zi te\u0148\u0148e bilen gidipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Suw berm\u00e4n gu\u00fdusyn gulplady bahyl, suwy da\u015fdan \u00e7ekip, i\u00e7dim \u00fdarym \u00fdyl. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bahyl ba\u00fdda berim bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Birini\u0148 i\u015fini\u0148 \u015fowly bolmagyny g\u00f6r\u00fcbilme\u00fd\u00e4n, g\u00f6rip.<\/li><li>Men o\u0148a bahyl d\u00e4l, gu\u015f bolup u\u00e7sun. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6rip-bahyl adamlary \u00fdigren\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bahyly\u0148 bagy g\u00f6germez; g\u00f6gerse-de, miwe bermez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddandagy \u00fda\u00fdnatma, bahyly ba\u00fdnatma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahyllyk","meaning":"<div><p>1. Gysgan\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Mende bahyllyk pe\u00fdda boldy. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6riplik, g\u00f6r\u00fcbilmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bahyl\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bahyllyk.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, sen \u015fe\u00fdle \u00fd\u00fcrekden \u015f\u00f6\u00fd\u015fenlere-de bahyl\u00e7ylyk etdi\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol, \u00d6wezi\u0148 bize \u00e7a\u00fd-\u00e7ilim berenini bahyl\u00e7ylyk edipdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bahym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> basym1.<\/p><ul><li>Wepa, bahym mekdebi gutar\u00fdarys -- di\u00fdip. M\u00e4hrijemal n\u00e4medir \u00fdene bir zatlar di\u00fdmek\u00e7i boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Tur a\u00fdaga, bahym bol, Tiz \u00fd\u00f6re \u00f6\u0148e tarap. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baja","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdyr we \u015f. m. otlary\u0148 ownuk k\u00f6kleri bilen \u00f6rt\u00fclen \u00fderi\u0148 \u00fcstki gatlagy, depilende dargama\u00fdan \u00e7a\u00fdyrly kesek b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y iki \u00e4dim \u00e4dende, bajaga b\u00fcdr\u00e4p \u00fdykyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddaby\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki bajaklary we b\u00f6w\u00fcrslenleri hi\u00e7 zat go\u00fdman a\u00fdraly\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bajy","meaning":"<div><p>A\u00fdal dogan, u\u00fda.<\/p><ul><li>Men gid\u00fd\u00e4n, d\u00fc\u00fde bak\u00fdan, Bajym suwlaryn \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baka","meaning":"<div><p>Tarap, gar\u015fy, ugur.<\/p><ul><li>Annaguly G\u00f6zeli\u0148 sesini e\u015fidip, o\u0148a baka sowuldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar be\u00fdik dagy\u0148 egrem-egrem j\u00fclgesi bilen dogry g\u00fcnorta baka \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakale\u00fda","meaning":"<div><p>Azyk harytlary (\u00e7a\u00fd, un, s\u00fc\u00fdji, kofe we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"bakaly","meaning":"<div><p>\u00abG\u00f6reli, hany\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>Meni\u0148 paltomy \u00e7ykar bakaly! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00e4mini kenara \u00fdana bakaly. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakan","meaning":"<div><p>Aty\u0148 we \u015f. m. to\u00fdnagyny\u0148 \u00fdokary i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcndeki o\u00fdtak \u00fder, \u00e7ukurjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddolu\u0148a seretdirmek, g\u00f6zletmek, garamak.<\/p><\/div><div><p>2. Birine idetdirmek, \u00e4\u0148etdirmek.<\/p><ul><li>Oduny \u00fdygana \u00fdakdyr, maly gazanana bakdyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakgal","meaning":"<div><p>D\u00fckan satyjysy, ownuk zatlary sat\u00fdan s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/p><ul><li>Ana, ol bakgal \u00fdanyndaky \u00e7okga sakgal, \u00fda\u0148agy \u00e7ykyk \u00e7al-Aryf Buharydyr. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakja","meaning":"<div><p>G\u00f6k ekin ekilen \u00fder, bossan.<\/p><ul><li>Aga, men pikir ed\u00fd\u00e4n-\u015fu bakjada gawun-garpyz k\u00f6pm\u00fck\u00e4, \u00fda asmanda \u00fdyldyz? <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakjaklamak","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregi\u0148e, gapdallary\u0148a seretmek, garanjaklamak.<\/p><ul><li>On iki \u00fda\u015fly saryma\u0148yz \u00e7aga hi\u00e7bir zady\u0148 manysyna d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n, gorkuly g\u00f6zleri bilen bakjaklap seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bakjaklama sagy\u0148 bilen solu\u0148a, T\u00e4 gelin\u00e7\u00e4\u0148, gara\u015faryn \u00fdolu\u0148a. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakjakla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup bakjaklamak, bilelikde bakjaklamak, garanjakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Atlar m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 ortasy bilen asta-asta se\u0148kild\u00e4p, iki baka bakjakla\u015fyp ugranlarynda, b\u00fctin m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekipdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakja\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 g\u00f6k ekinleri \u00f6sd\u00fcrip \u00fdedi\u015fdir\u00fd\u00e4n pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakmak","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada seretmek, garamak, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Ak mapra\u00e7 a\u00fdal ga\u0148rylyp bakdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, terbi\u00fdel\u00e4p \u00fdeti\u015fdirmek, gara\u015fyk etmek.<\/p><ul><li>Bir gary\u015f oglandym, bakdy\u0148, bejerdi\u0148, Senden ba\u015fga howandarym \u00fdok meni\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><li>Olary \u00e7ekdirme bilen bakdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Iletmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6lde go\u00fdun-guzy bak\u00fdan \u00e7opanlar, Hemm\u00e4\u0148e k\u00e4p salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bis\u00e4het g\u00fcn at tapdyrmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakna","meaning":"<div><p>Tabyn, gara\u015fly, bagly.<\/p><ul><li>Ba\u015fgany\u0148 eline bakna bolmakdan gutar\u00fdandygyna d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baknalyk","meaning":"<div><p>Basylyp alnyp ekspluatirlenmeklik, tabyn edilmeklik, gara\u015flylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakna\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> baknalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakteriofag","meaning":"<div><p>Bakteri\u00fdalary \u00fdok etmekde k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4n madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakteriolog","meaning":"<div><p>Bakteriologi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakteriologik","meaning":"<div><p>Bakteriologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakteriologi\u00fda","meaning":"<div><p>Bakteri\u00fdalar hakyndaki ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakteri\u00fda","meaning":"<div><p>Di\u0148e mikroskopda g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n ownujak, \u00fd\u00f6neke\u00fdje organizm.<\/p><\/div>"},{"headword":"baky","meaning":"<div><p>1. Semretmek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n ideg.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi tomus bakylardan so\u0148ra semiz, agyr agramly we az sanly mal bilen et postawkasyny \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge kolhozlara m\u00fcmkin\u00e7ilik berer.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Otluk me\u00fddan, \u00f6ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakylmak","meaning":"<div><p>Semretmek maksady bilen i\u00fdmitlendirilmek, idedilmek.<\/p><ul><li>Bu me\u00fddanda bakyl\u00fdan semiz sygyrlar g\u00f6k tolkunlary\u0148 arasynda \u00fd\u00fcz\u00fcp \u00fd\u00f6rene me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bakyly","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite idedilen, baka go\u00fdlan, bakylan (mal hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"bakynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in mal bakmak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in idetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bakyr","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Mis.<\/p><ul><li>Pylan \u00fderde bakyr bar, barsa\u0148 bakyr-da \u00fdok, takyr-da. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baky\u015f","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada si\u0148e seredi\u015f, gara\u00fdy\u015f,.<\/p><ul><li>Bu sessiz baky\u015fdan olary\u0148 janlary aram tapan \u00fdaly boldy. <span>(B Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baky\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Seredip \u00e7ykmak, g\u00f6zle\u015fdirmek, \u00e4\u0148edi\u015fdirmek, seredi\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"baky\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e \u00fda-da bir zada bilelikde seretmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar \u00fdygy-\u00fdygydan sagatlaryna baky\u015fyp nobat\u00e7ylyk \u00e7ek\u00fd\u00e4rdiler. Otyr olar gar\u015fy-gar\u015fy baky\u015fyp bir-birlerne i\u00e7lerini d\u00f6k\u00fc\u015fip. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bakmakda birine k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Sen muny baky\u015fypmydy\u0148, \u00fdaky\u015fypmydy\u0148, \u00fdaky\u015fypmydy\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bal","meaning":"<div><p>Tebigy hadysany\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni, derejesini belle\u00fd\u00e4n g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><ul><li>A\u015fgabatdaky \u00fder titrem\u00e4ni\u0148 g\u00fc\u00fdji 7-8 bala \u00fdetdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bala","meaning":"<div><p>Ugu\u0148 \u00fdolunyp, t\u00fc\u00fdn\u00fcgi\u0148 g\u00f6zlerine ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n ujy.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 \u00e7agarygy gurum bilen doludy, oklary\u0148 balalary ikinji gezek \u00e7ykarylypdyr. Onu\u0148 \u00f6\u00fd k\u00f6kleri gyrly\u015fyp \u00fdatyrdy synyk-synykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bala-\u00e7aga","meaning":"<div><p>Oglan-u\u015fak, \u00e7agajyklar.<\/p><ul><li>Men g\u00fcn\u00e4siz bala-\u00e7agalary\u0148 gyrylmagyna d\u00f6zme\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balagu\u015f","meaning":"<div><p>Elgu\u015fu\u0148 \u00e7agasy, \u00fda\u015f elgu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"balahana","meaning":"<div><p>Bir gat ja\u00fdy\u0148 \u00fcst\u00fcnden salyn\u00fdan ki\u00e7ijik tam.<\/p><ul><li>Biz balahanada \u00fda\u015fa\u00fdarys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balak","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00e4ni\u0148 bilden a\u015faky b\u00f6legine ge\u00fdil\u00fd\u00e4n e\u015fik, jalbar.<\/p><ul><li>Ol dar balak ge\u00fdeni halama\u00fdarmy\u015f. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balaklyk","meaning":"<div><p>Balak \u00fc\u00e7in mata.<\/p><ul><li>Gandymy\u0148 g\u00f6wn\u00fcnd\u00e4ki arzuwy: \u00fdorganlykdan, balaklykdan \u00e7al\u00e7alaryny hyryn-dykyn doldurjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balala\u00fdka","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7 tarly, \u00fc\u00e7 bur\u00e7 formaly saz guraly.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 balala\u00fdkamyz kysmyndaki sazyny \u00e7alyp otyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balansirlemek","meaning":"<div><p>1. <span>Buhgalteri\u00fda<\/span> Balans d\u00fczmek, mukdary\u0148 jemini sazlamak.<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148agramlylyk saklamak, de\u0148 gelmek, ta\u00fd gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"balansirletmek","meaning":"<div><p>1. Balans d\u00fczd\u00fcrmek, sazlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148agramlylyk saklatmak, ta\u00fd getirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"balasyzlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7agasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"baldak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00d6s\u00fcmligi\u0148 \u015faha \u00fda\u00fdrad\u00fdan esasy b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rk\u00e4, ekinleri\u0148 baldagyna \u00e7yrma\u015fan \u00e7yrma\u015fygy\u0148 pete-pet \u00fcst\u00fcnden gel\u00e4\u00fdse n\u00e4tjek. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fcl\u00e4lekleri\u0148 di\u0148e baldaklary somaly\u015fyp galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baldyr","meaning":"<div><p>A\u00fdagy\u0148 bilen dyzy\u0148 arasyndaki \u00fdumry etli \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00c4digini\u0148 gonjy baldyryny\u0148 \u00fdumry etinden ge\u00e7m\u00e4n, \u00fdygyrt-\u00fdygyrt bolup dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00c7agalary\u0148 baldyrlary, butlary, iki\u00fdan gapdallary, gollary-da a\u00e7ykdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baldyrlak","meaning":"<div><p>Baldyry \u00fdogyn, \u00fdumry baldyrly.<\/p><ul><li>Baldyrlak a\u00fdal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baldyz","meaning":"<div><p>Gelni\u0148 adamsyny\u0148 ki\u00e7i a\u00fdal dogany.<\/p><ul><li>Jemal eje \u00f6z baldyzy bilen bilele\u015fip, haly dokap ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu meni\u0148 baldyzym, ol ikisi hem oba gyzlary. <span>(Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kellesi agyrsa gelnejesini\u0148 baldyzy \u00fcst\u00fcnde k\u00fckrek gererdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balet","meaning":"<div><p>1. <span>Sungat termini<\/span> Sahnada o\u00fdnal\u00fdan tans sungaty.<\/p><\/div><div><p>2. Di\u0148e tans etmek we \u00fcm hereketi arkaly \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n sazly teatral o\u00fdun.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn T\u00fcrkmen d\u00f6wlet we opera we balet teatry nebit\u00e7ileri\u0148 medeni\u00fdet \u00f6\u00fd\u00fcnde \u00abAldar k\u00f6se\u00bb baletini go\u00fd\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baletme\u00fdster","meaning":"<div><p>Baletde tans o\u00fdnuny go\u00fdujy.<\/p><\/div>"},{"headword":"baletme\u00fdsterlik","meaning":"<div><p>Baletme\u00fdsteri\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"balgaz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddasy \u00fdaprakly, i\u00fdil\u00fd\u00e4n ajymtyk ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"balhy","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Iri \u00fdaprakly, d\u00e4nesiz ak miweli tut agajy.<\/p><ul><li>Balhy tut bar, her \u00fdapragy el \u00fdaly. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tut aga\u00e7laryny\u0148 be\u00fdleki g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden tapawutlylykda balhy tut d\u00e4nesiz miwe ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baljak","meaning":"<div><p>Gylyjy berk saklamak \u00fc\u00e7in gyny\u0148 agzyndaky demir gur\u015faw.<\/p><ul><li>Olar gyly\u00e7laryny\u0148 baljaklaryna \u00fdapy\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olk\u00fcm\u00fc\u015f gynly gylyjyny\u0148 taljak ta\u00fdyny \u00f6z\u00fcne bakan \u00f6w\u00fcrdi-de gobsundy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balkon","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdy\u0148 \u00fdokarky gatyny\u0148 gapysyny\u0148 agzynda gurlan da\u015fy a\u00fdlawly e\u00fdwan.<\/p><ul><li>Ol penjir\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7ip, balkona \u00e7ykdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Teatrda toma\u015fa\u00e7ylar otur\u00fdan orta \u00fdarusdaky \u00fder.<\/p><ul><li>Ozal bir wagtky \u00fdaly, arakesmede gyzlar biri-birinden \u00f6\u0148 barjak bolup, balkonlara e\u0148me\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balkyldamak","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcn atyp \u00fdaldyramak alaryp myla\u00fdym g\u00f6r\u00fcnmek (g\u00f6z \u00fdyldyzlar hakynda).<\/p><ul><li>Potdyny\u0148 kes\u00e4 \u00e7ekiji kina\u00fdaly g\u00f6reji \u00fdene balkyldap seretdi. Ma\u00fdsany\u0148 g\u00f6zleri \u00e7aga \u00e7eb\u015fi\u0148ki \u00fdaly balkyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 balkylda\u00fdan gara g\u00f6zleri\u0148-gara\u0148ky g\u00f6wn\u00fcmi\u0148 y\u015fygy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balkyldatmak","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcnli \u00fdaldyratmak, alartmak,.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcn balkyldadyp her \u00fdan gara\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fly g\u00f6zlerini ejesine tapy\u015fan \u00e7aga\u0148ky \u00fdaly balkyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddaldyra\u015fyp durmak, g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>A\u00fdsyz dury asmany\u0148 \u00fdyldyzlary \u00f6z kanunlary bo\u00fdun\u00e7a asudalyk bilen balkylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ballada","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Heka\u00fda mazmunly \u015fygyr eserini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Go\u00fdun iti, Bars hakynda ballada. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz eserlerini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ballast","meaning":"<div><p>1. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> G\u00e4mini\u0148 durnuklylygyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n agyrlyk, \u00fd\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. Aerostaty\u0148 \u00fdokary galy\u015f belentligini regulirle\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4geli halka.<\/p><\/div>"},{"headword":"ballistik","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Ballistika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ballistik egri \u00e7yzyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ballon","meaning":"<div><p>Awtomobili\u0148 da\u015fky rezin tigri.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 yzky tigirlerini\u0148 ballonlary k\u00f6nelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ballotirlemek","meaning":"<div><p>Sese go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ballotirlenmek","meaning":"<div><p>Sese go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"balneolog","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Balneologi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"balneologik","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Balneologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"balneologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Mineral suwlary\u0148 we pal\u00e7yklary\u0148 himiki d\u00fcz\u00fcmini hem-de kesel bejeri\u015f seri\u015fdedigini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"balneoterapi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Mineral suwlar, pal\u00e7yklar we wannalar arkaly keseli bejeri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"balyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Jabralary bilen dem al\u00fdan, suwda \u00fda\u015fa\u00fdan o\u0148urgaly ha\u00fdwanlary\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Wah, hawa-la, he\u00fd balyk hem suwsuz o\u0148army? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Men ma\u015fgalamy\u0148 g\u00fcndeki i\u00fdjegini balyk tutup, g\u00fcndekisini g\u00fcnde tap\u00fdardym. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Balygy\u0148 diriligi suw bilen. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Balyk ba\u015fyndan porsar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balykgulak","meaning":"<div><p>O\u0148urgasyz jandarlary\u0148 k\u00e4birini\u0148 endamynda bol\u00fdan gow\u015furylan owu\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli gorag \u00f6rt\u00fcgi we \u015fol m\u00f6jejigi\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"balyk\u00e7y","meaning":"<div><p>Balyk tutmaklyk i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Hazardaky balyk\u00e7yla\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne, Myhmanlyga g\u00e4mi bilen ge\u00e7eris. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Balyk\u00e7y m\u00fc\u0148 t\u00fcmenlik d\u00fc\u00fd\u015f g\u00f6rse, balygyna \u00fdorar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Balyk\u00e7y balykda\u015fdan g\u00f6rer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balyk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 balyk tutmak bilen me\u015fgullan\u00fdan pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"balzam","meaning":"<div><p>1. Efir \u00fdagy eredilen smoladan emele gel\u00fd\u00e4n madda, \u015fire.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddara bitir\u00fd\u00e4n seri\u015fde, derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"balzamin","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dekoratiw g\u00f6rn\u00fc\u015finde ekil\u00fd\u00e4n tropik \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"balzamirlemek","meaning":"<div><p>Me\u00fddi\u0148 \u00e7\u00fc\u00fdremekligini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almaklyk we ony uzak wagtlap saklamaklyk \u00fc\u00e7in o\u0148a a\u00fdratyn derman si\u0148dirmek.<\/p><ul><li>Olar \u00f6leni\u0148 me\u00fddini balzamirle\u00fd\u00e4n ekenler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"balzamirlenmek","meaning":"<div><p>Me\u00fddi\u0148 za\u00fdalanmazlygy \u00fc\u00e7in a\u00fdratyn derman si\u0148dirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bal\u00e7y","meaning":"<div><p>Bal\u00e7ylyk i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"bal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 bal arylaryny k\u00f6peltmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bambuk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldagy bogunly, syrdam \u00f6s\u00fd\u00e4n, ma\u00fdy\u015fgak, berk aga\u00e7ly tropik we subtropik \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde palmalar, bambuklar \u00f6s\u00fd\u00e4rler. <span>(Gadymy d\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"banan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uly miweli we uly \u00fdaprakly uzyn tropik \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"banda\u017e","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Bedeni\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry b\u00f6leklerini gerekli \u00fdagda\u00fdda saklamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdum\u015fak da\u0148y.<\/p><\/div><div><p>2. Ma\u015fyny\u0148 b\u00f6leklerine, wagonlary\u0148 tigirlerine za\u00fdalanmazlyk \u00fc\u00e7in ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n metal gu\u015fak.<\/p><\/div>"},{"headword":"banderol","meaning":"<div><p>Kagyza dolanyp, po\u00e7ta \u00fcsti bilen iberil\u00fd\u00e4n bukja.<\/p><\/div>"},{"headword":"bandura","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00c7irtilip \u00e7alynan k\u00f6p tarly ukrain halk saz guraly.<\/p><ul><li>Ga\u00fdalary\u0148 arasyndaky sosna aga\u00e7lary bandurany\u0148 tarlary \u00fdaly g\u00fc\u0148le\u00e7 g\u00fcwl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bandura\u00e7y","meaning":"<div><p>Bandura \u00e7al\u00fdan sazanda.<\/p><\/div>"},{"headword":"bank","meaning":"<div><p><span>Kart o\u00fdnuna degi\u015fli<\/span> Kart o\u00fdnunda orta go\u00fdul\u00fdan pul.<\/p><ul><li>Iki \u015fa\u00fdy \u00fc\u00e7 \u015fa\u00fdy bank go\u00fdlup, \u00fdigrimi bir o\u00fdnal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bir sapar, ekspedisi\u00fda wagtynda ol, gije \u00fdassygy\u0148 \u00fcst\u00fcnde kart o\u00fdnap, bank go\u00fd\u00fdardy -- di\u00fdip, g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"banknot","meaning":"<div><p><span>Mali\u00fde i\u015flerine degi\u015fli<\/span> Pul dolany\u015fygynda pulu\u0148 deregini tut\u00fdan prosentsiz kredit bileti.<\/p><\/div>"},{"headword":"baobab","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddogyn \u015fahaly, k\u00f6p \u00fda\u015fa\u00fdan tropik aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"bap","meaning":"<div><p>La\u00fdyk, mynasyp, kybap.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00f6p h\u00e4si\u00fdetleri Morozy\u0148ky bilen bap gelme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bapda\u015f","meaning":"<div><p>Birine, bir zada la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n, kybapda\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"bapma-bap","meaning":"<div><p>Bo\u00fddan ba\u015fa, her bir babyny, hemme babyny, birin-birin.<\/p><ul><li>Kitap okaryn bapma-bap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baptist","meaning":"<div><p>Esasy Hristian dinini\u0148 k\u00e4bir d\u00e4plerini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n we adam di\u0148e \u00fdigitlige \u00fdetenso\u0148, \u00e7okunmaly di\u00fdip \u00fcnde\u00fd\u00e4n Hristian sektasyny\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"bar","meaning":"<div><p>Atmosfera basy\u015fyny\u0148 birligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bara-bara","meaning":"<div><p>Wagt ge\u00e7digi\u00e7e dowam etdigi\u00e7e, gitdigi\u00e7e, ahyr so\u0148unda.<\/p><ul><li>Bara-bara a\u00fdajagym bent etdi, Gerdenime pelek urdy ne\u015f\u00e4ni. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ri\u015f a\u00e7ar bara-bara, \u00c7\u00f6ller keser mezil ara. <span>(G\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baraban","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Mehanizmi\u0148 b\u00f6legi, detaly mehanizmlerd\u00e4ki i\u00e7i bo\u015f silindr.<\/p><ul><li>Rewersiz mehanizmi\u0148 tormozla\u00fdjy barabanyny\u0148 i\u015fle\u00fdi\u015fi \u00e7altlandyrmak bolarmy? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Baraban \u00fdakory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barabar","meaning":"<div><p>Ba\u015fga bir zat bilen de\u0148, de\u0148 derejede bolan, ba\u015fga bir zada la\u00fdyk, muwapyk bolan.<\/p><ul><li>Lise\u00fd okuw\u00e7ylary alty \u00fdyl i\u00e7inde uniwersitet bilimine barabar doly umumy bilim almalydylar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barabarlamak","meaning":"<div><p>De\u0148 etmek, me\u0148ze\u015f etmek, mukdar ta\u00fddan la\u00fdyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barabarla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Barabarlap \u00e7ykmak, me\u0148ze\u015f edip go\u00fdu\u015fdyrmak de\u0148le\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barabarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Barabar bolmak, birini\u0148 yzyndan \u00fdetmek, birine \u00fda-da bir zada de\u0148lemek, la\u00fdyk bolmak, muwapyk bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"barabarlyk","meaning":"<div><p>Bir me\u0148ze\u015flik, la\u00fdyk gelmeklik, de\u0148lik, kybapda\u015flyk, muwapyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"barabarsyzlyk","meaning":"<div><p>Me\u0148ze\u015f d\u00e4llik, la\u00fdyk gelmezlik, tekiz d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"barada","meaning":"<div><p>\u00abHakda, dogruda, babatda, barasynda, ta\u00fddan, tarapdan, bo\u00fdun\u00e7a\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan poslelog.<\/p><ul><li>A\u00fdna-da, Artygy\u0148 \u00f6mri barada az o\u00fdlanma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00fdurdumyzda keselliler we garrylar barada uly alada edil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> sakarbalak.<\/p><\/div>"},{"headword":"barasynda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> barada.<\/p><ul><li>Lomonosow tebigat ylmy barasynda k\u00f6p a\u00e7y\u015flar etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barda","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk perde, \u00f6rt\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"bardy-geldi","meaning":"<div><p>Belki, eger, megerem.<\/p><ul><li>Bardy-geldi bir i\u015figa\u00fdtgyn\u00e7ylyk bola\u00fdanda-da, gallasyzlykdan, a\u00e7lykdan beter bela\u0148 \u00fcst\u00fcnden barman -- di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bardygy\u00e7a","meaning":"<div><p>Gittigi\u00e7e, barha.<\/p><ul><li>Bardygy\u00e7a g\u00f6rkel\u00fd\u00e4n bu g\u00f6rn\u00fckli g\u00f6rk\u00fcmiz. Degre-da\u015fy\u0148 sak\u00e7ydyr, saklajakdyrys, Watanym. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barga","meaning":"<div><p><span>Maldar\u00e7ylyk<\/span> D\u00f6l aly\u015f kampani\u00fdasyndan ir bolan guzy, go\u00e7dan ir \u00e7ykan go\u00fdundan bolan guzy.<\/p><ul><li>K\u00f6rpe guzulary\u0148 arasynda barga guzy hem bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barha","meaning":"<div><p>Gitdik\u00e7e, bardyk\u00e7a, g\u00fcnsa\u00fdyn, g\u00fcn-g\u00fcnden.<\/p><ul><li>\u00c7eper h\u00f6wesje\u0148leri\u0148 i\u015fi barha gowulanyp ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 g\u00f6wni barha g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Barha g\u00fc\u00fd\u00e7lenip bar\u00fdan \u00fdel olary howsala salypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barin","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148ki Russi\u00fdada. Ekspluatator synpyndan bolan \u00fder e\u00fdesi, hoja\u00fdyn.<\/p><ul><li>Onegin Peterburgda barin ma\u015fgalasynda eneden doglupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barinlik","meaning":"<div><p>Barini\u0148 derejesi, hukugy, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"barin\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> barinlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"barit","meaning":"<div><p>Tebigi mineral.<\/p><ul><li>Ine h\u00e4zir hem to\u00fdun galyndysyna barit go\u015fulmagyny\u0148 gerekdigini burawla\u00fdja a\u00fdtmagy-da \u015fol seb\u00e4plidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bariton","meaning":"<div><p>1. Misden \u00fdasalan orta owazly saz guraly.<\/p><\/div><div><p>2. Orta owazly ses, he\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"bari\u00fd","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Himiki element, k\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli \u00fdum\u015fak metal.<\/p><\/div>"},{"headword":"barja","meaning":"<div><p>Ba\u015fga bir g\u00e4mini\u0148 yzyna tirkel\u00fd\u00e4n \u00fdalpak d\u00fc\u00fdpli tirkeg \u00fd\u00fck g\u00e4misi.<\/p><ul><li>Ynha g\u00f6rse\u0148 \u00e4pet-\u00e4pet barjalary \u00f6zlerinden on sesse dagy ki\u00e7ijik, emma g\u00fc\u00fd\u00e7li parahodjyklar dartyp gel\u00fd\u00e4rler. D\u00fcrli gural \u00fd\u00fckli barja egre\u015fip, Ymtyl\u00fdardy \u015eagadam portuna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barka","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck da\u015famak \u00fc\u00e7in palubasyz \u00fdasy d\u00fc\u00fdpli aga\u00e7 g\u00e4mi.<\/p><\/div>"},{"headword":"barkas","meaning":"<div><p>1. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> K\u00fcrekli ga\u00fdyk.<\/p><\/div><div><p>2. Bug bilen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n kater, \u00fd\u00fck \u00e7ek\u00fd\u00e4n motorly ki\u00e7ir\u00e4k g\u00e4mi.<\/p><ul><li>Barkas togtan badyna, biz motory \u00fdatyrdyk. S\u00e4her balyk\u00e7ylar \u00e7ekerler torun, D\u00fcrli balyklardan dolar barkas-da. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barkas\u00e7y","meaning":"<div><p>Barkas \u00fdasa\u00fdan ussa, barkasy\u0148 e\u00fdesi \u00fda-da barkas s\u00fcr\u00fcji.<\/p><\/div>"},{"headword":"barlag","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 dogrulygyny g\u00f6zeg\u00e7ilik \u00fda-da synag arkaly anyklamaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ylmy esasda \u00f6wrenmeklik barada alnyp baryl\u00fdan der\u0148ew.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 taryh\u00e7ylary \u00fdadawsyz barlaglar ge\u00e7irip, Nar \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 taryh\u00e7ylary \u00fdadawsyz barlaglar ge\u00e7irip, Nar \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148, K\u00f6r \u00e7e\u015fme bolmagyny\u0148 d\u00fc\u00fdp seb\u00e4bini anykla\u015fdyrdylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Kapitany\u0148 bu\u00fdrugy bo\u00fdun\u00e7a radio\u00e7ylar radio go\u00fdlu\u015fyna barlaglar ge\u00e7irm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ylmy-barlag i\u015fini ge\u00e7irm\u00e4ge gelipdirler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barlag\u00e7y","meaning":"<div><p>Barlag i\u015fini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n adam \u00fda-da komissi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"barlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 dogrulygyny anyklamak \u00fc\u00e7in der\u0148ew ge\u00e7irmek, der\u0148\u00e4p g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Ony sizi\u0148 i\u015fi\u0148izi barla\u00fdan komissi\u00fdany\u0148 hem ba\u015flygy edip bell\u00e4pdirler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bu ke\u015fd\u00e4ni\u0148 da\u015fyndan garasa\u0148, g\u00f6\u00fd\u00e4 bir a\u00e7ylyp oturan g\u00fcle me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi, el bilen barlamasa\u0148, onu\u0148 matadygy hem m\u00e4lim d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Synap g\u00f6rmek, synagdan ge\u00e7irmek, synamak.<\/p><ul><li>Traktory\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fini barladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6zden ge\u00e7irmek, sermel\u00e4p g\u00f6rmek, agtarmak.<\/p><ul><li>Hojam eli bilen gapdalyny barlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>So\u0148 \u015fu e\u0148egi \u00fdaglyk bilen da\u0148ylgy adam d\u00f6wek\u00e7ileri\u0148 go\u015funy barlamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wapa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ylmy esasda \u00f6wrenmek maksady bilen barlag i\u015fini alyp barmak, der\u0148emek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barlanmak","meaning":"<div><p>1. Der\u0148ew ge\u00e7irilmek, der\u0148elmek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 sektorymyzy\u0148 \u00fdanwar hem fewral a\u00fdlarynda eden i\u015fi barlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Synag edilmek, synalyp g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>3. G\u00f6zden ge\u00e7irilmek, agtarylmak, sermelenip g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6\u00fdi barlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ylmy esasda \u00f6wrenmek maksady bilen barlag i\u015fi ge\u00e7irilmek, der\u0148elmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barlatmak","meaning":"<div><p>1. Barlag i\u015fini ge\u00e7irtmek, bir zady\u0148 dogrulygyny anyklatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sylag etdirmek, synap g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. G\u00f6zden ge\u00e7irtmek, agtartmak, sermel\u00e4p g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Gijelikde \u00fdylbyr \u00fdaly \u00e7yrlatdy, Toka\u00fdlary, je\u0148\u0148elleri barlatdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ylmy esasda \u00f6wrenmek maksady bilen barlag i\u015fini ge\u00e7irtmek, der\u0148etmek.<\/p><ul><li>Garabogaz k\u00f6l\u00fcni alymlara barlatdylar. Syrkawy\u0148 ganyny barlatdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barlaw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> barlag.<\/p><ul><li>Ryza \u015fany\u0148 d\u00f6reden diktatorlygy hem ed\u00fd\u00e4n jebir-zulumlary baradaki hakykat hi\u00e7bir senzurany\u0148 barlawyndan ge\u00e7m\u00e4n, dilden a\u00fddyl\u00fdan rowa\u00fdatlary\u0148, heka\u00fdalary\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u015f\u00e4herlere we kentlere \u00fda\u00fdra\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Barlap \u00e7ykmak, sylag edip g\u00f6rmek, hemmesini g\u00f6zden ge\u00e7irmek, agtaryp \u00e7ykmak, serme\u015fdirip g\u00f6rmek, der\u0148e\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Gulman ar\u00e7yn iti\u0148 endamyny eli bilen barla\u015fdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine bir zady barlamaga der\u0148\u00e4p g\u00f6rm\u00e4ge, g\u00f6zeg\u00e7ilik ge\u00e7irm\u00e4ge, agtary\u015fdyrmaga, sylag etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barly","meaning":"<div><p>Zada m\u00e4t\u00e4\u00e7 bolmadyk, ba\u00fd, gurply.<\/p><ul><li>Reaksion hem barly gatlaklary\u0148 i\u00e7inden \u00e7ykan studentler Germanlara, I\u0148lislere, Amerikanlara gol \u00fdap\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Barlyny\u0148 bazary \u00fdanynda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barlylyk","meaning":"<div><p>Zada m\u00e4t\u00e4\u00e7 d\u00e4llik, gurplulyk, ba\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"barly\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Iki tarapy ylala\u015fdyrmak, \u00fdara\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>K\u00fcle girrigi \u00f6z gyzy hem gi\u00fdewisi bilen barly\u015fdyryp, \u00f6\u00fdlerine gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki tarapy hem razy etmek, razyla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Ara\u00e7ylar d\u00fckan\u00e7ylar bilen olary\u0148 arasyny barly\u015fdyrmakdan \u00fda-da olary\u0148 gabaraly zatlaryny g\u00f6teri\u015fmekden muzd al\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birle\u015fdirip bir ugra g\u00f6n\u00fckdirmek, birle\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"barly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ylala\u015fyk guramak, \u00fdara\u015fyk etmek, aragatna\u015fyk saklamak.<\/p><ul><li>Gyrly\u015fmakdan pe\u00fdda \u00fdok, barly\u015faly\u0148 -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Barly\u015fmaly \u00fda yza \u00e7ekilmeli -- di\u00fdip, teklip edenleri\u0148 her birine ol \u00fcz\u00fcl-kesil jogap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki tarapla\u00fdyn razy bolmak, razyla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar barly\u015fypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Durmu\u015f gurmak, \u00e4r-hele\u00fd bolmak.<\/p><ul><li>Sen \u00fdene \u00ddelli bilen barly\u015fa\u00fdsa\u0148, ni\u00e7ik bol\u00fdar? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>On\u00fdyllyk mekdebi-de bile gutaryp, biri-biri bilen s\u00f6\u00fd\u015f\u00fcp barly\u015fdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barly\u015fyk","meaning":"<div><p>Ylala\u015fyk, \u00fdara\u015fyk, ylala\u015fykly aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>D\u00f6k\u00fclen ganlary du\u015fman\u00e7ylyk, kine saklamak guratman, di\u0148e milletler, jynslar arasyndaky ebedi barly\u015fyk guradyp biler. <span>(M. Ibrahimow. Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00dda aza\u015fyp, \u00fda-da aldaw salmaga, \u00dda-da ol barly\u015fyk isl\u00e4p gelipmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barly\u015fyksyz","meaning":"<div><p>1. Ylala\u015fyksyz, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly soltanlara gar\u015fy barly\u015fyksyz g\u00f6re\u015f ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol ikisi barly\u015fyksyz du\u015fmandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcz\u00fcl- kesil, rehimsiz, antagolistik, birsyhly.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00f6\u0148e gitmegimizi b\u00f6kde\u00fd\u00e4n zatlara gar\u015fy barly\u015fyksyz g\u00f6re\u015f alyp barmaga \u00e7agyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barly\u015fyk\u00e7y","meaning":"<div><p>Ylala\u015fyk, \u00fdara\u015fyk ed\u00fd\u00e4n tarap \u00fda-da adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"barmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere \u00fda-da birini\u0148 \u00fdanyna gelmek, gitmek, \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Siz \u00fdolda\u015fy\u0148yzy\u0148 \u00fdanyna barmak isle\u00fd\u00e4rsi\u0148izmi? Myhman \u00fderime bardym-da, i\u015f o\u0148arma\u00fdanlygymy a\u00fdtdym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bar okaram, gel okaram, barmasa\u0148, gelmese\u0148, ara \u00fdolda d\u00f6w\u00fcl okaram. <span>(Sanawa\u00e7)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir derejede, depginde \u00f6\u0148e hereket etmek, gitmek.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 d\u00f6wek i\u015fleri \u015fowly bar\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde \u00fdakynla\u015fmagy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><\/div><div><p>4. Alyp barmak, bolup bolmak, \u00fdakyp barmak, \u00fdetip barmak we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"barograf","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Atmosfera basy\u015f g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00f6zi \u00fdaz\u00fdan barometr.<\/p><ul><li>Ondan ba\u015fga-da, \u00f6zlerini\u0148 g\u00f6rkezi\u015flerini \u00fdaz\u00fdan barometrler-barograflar \u00fdasal\u00fdar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barogramma","meaning":"<div><p>Barografy\u0148 \u00fdazyp al\u00fdan howa basy\u015fyny\u0148 diagrammasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"baromet","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Atmosfera basy\u015fyyny \u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><ul><li>Basy\u015fy \u00f6l\u00e7emek \u00fc\u00e7in bolan abzallara barometrler di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barometrik","meaning":"<div><p>Barometre esaslanan, barometre degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Barometrik basy\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barometrograf","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Atmosfera \u00fdagda\u00fdyny \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden belle\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"baronessa","meaning":"<div><p>Barony\u0148 a\u00fdaly \u00fda-da gyzy.<\/p><\/div>"},{"headword":"baronlyk","meaning":"<div><p>Barony\u0148 \u00fdagda\u00fdy, derejesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"baroskop","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Atmosfera ba\u015fysyny takmynan g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n barometr.<\/p><\/div>"},{"headword":"barrikada","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> K\u00f6\u00e7e ur\u015fy wagtynda du\u015fmandan goranmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n berkitme.<\/p><ul><li>Hemmeleri zorlap, k\u00f6\u00e7elere barrikada gurmaga s\u00fcr\u00fd\u00e4rdiler. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><li>Mawy \u015fol wagt barrikadady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bars","meaning":"<div><p>Pi\u015fikler ma\u015fgalasyndan bolan, gapla\u0148a me\u0148ze\u015f \u00fdyrtyjy \u00fdabany ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Bars, barsa me\u0148ze\u00fd\u00e4n go\u00fdun\u00e7y itdi, Gije-g\u00fcndiz dowarlary saklardy. \u00dc\u00fdrjegini-\u00fc\u00fdrmejegini bilm\u00e4n, ta\u00fdzaryp dur g\u00f6\u00fd\u00e4 kit\u00fcwli bars dek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bary","meaning":"<div><p>\u00c4hlisi, hemmesi, jemi.<\/p><ul><li>Bary\u0148a k\u00e4n salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Harmanlarny\u0148 samandan k\u00f6p gyzlygy, Ilatyny\u0148 bary go\u00fdun-guzuly. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bary-\u00fdogy","meaning":"<div><p>Bar bolany, \u00e4hlisi, hemmesi, jemi.<\/p><ul><li>Wladimir \u00fdola beletdi, ol bary-\u00fdogy \u00fdigrimi minutlyk \u00fdoldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barybermek","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6r\u00e4p gelibermek, gidibermek, \u00fd\u00f6r\u00e4bermek.<\/p><ul><li>Yzymdan gelenlerine gara\u015fman, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegi g\u00f6terip barybermeli boldum. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baryp-gelip aragatna\u015fyk edibermek, \u00fdakynla\u015fyk a\u00e7yp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Barybersene, seni Mamag\u00fcl kowasy \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddag\u015fy g\u00f6r\u00fd\u00e4r\u00bb di\u00fdip, baryberme, \u00abber\u00fd\u00e4r-ow\u00bb di\u00fdip, alyberme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barybir","meaning":"<div><p>N\u00e4hili-de bolsa, her zat-da bolsa, her ni\u00e7ik-de bolsa, tapawudy \u00fdok.<\/p><ul><li>Barybir, urup bilmersi\u0148. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Barybir, g\u00fcn\u00fc\u0148-g\u00fcn\u00fcne bir garny\u0148 dok bolsa, bir garny\u0148 a\u00e7. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Biz, barybir, olary\u0148 yzyndan \u00fdeti\u015fip biljek d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"barylmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere gidilmek, birini\u0148 \u00fdanyna \u00fdetilmek.<\/p><ul><li>Ine, M\u00e4mmet agany\u0148ka myhman\u00e7ylyga baryl\u00fdan \u00fdol. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017duranly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baryp","meaning":"<div><p>Gadym e\u00fd\u00fdamda, ir wagt, bir e\u00fd\u00fd\u00e4m.<\/p><ul><li>Hyta\u00fd baryp iki m\u00fc\u0148 \u00fdyl mundan ozal Gresi\u00fda, Rim, Hindistan, Arabystan \u00fdaly d\u00f6wletler bilen gi\u0148 s\u00f6wda alyp barypdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bary\u015f-geli\u015f","meaning":"<div><p>Dostlukly gatna\u015fyk, aragatna\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bary\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> barly\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Tersle\u015fenleri bary\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p \u00fdere baryp g\u00f6rmek, a\u00fdlanyp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Barmaly \u00fderine bary\u015fdyrypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bary\u015fdyryjy","meaning":"<div><p>\u00ddara\u015fdyryjy, ylala\u015fdyryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bary\u015fmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> barly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp barmak, \u00fdygnany\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bar\u00e7a","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hemme, \u00e4hli, bary.<\/p><ul><li>Bar\u00e7a ha\u00fdwan sa\u00fdasynda, mesgenli, mydarly daglar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Bar\u00e7a da\u00fdhan ba\u00fdramy z\u00e4metke\u015f to\u00fdy geldi. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan Eserler. Guwan\u00e7 bilen ja\u00fddakyla\u0148 bar\u00e7asy, Bak\u00fdar o\u0148a \u00fda\u015f gyz s\u00f6zle\u00fd\u00e4n wagty R. Se\u00fdidow, Wagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bar\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> barly\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bas","meaning":"<div><p>1. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Basyk \u00fdogyn sesli saz guraly.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddogyn ses we \u00fdogyn sesli a\u00fddym a\u00fdd\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"basa-bas","meaning":"<div><p>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148, k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 arasynda dykny\u015fyk, gysly\u015fyk zerarly bol\u00fdan itekle\u015fik.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 arasynda basa-bas pe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basa-baslyk","meaning":"<div><p>Gysly\u015fyk zerarly biri-biri\u0148i iteklemeklik, dykny\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"basalamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden basyp ge\u00e7mek, depelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Basalap \u00e7ykmak, yzly-yzyna basalamak, depele\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i basjak bolup o\u00fdun edi\u015fmek, biri-biri\u0148 bilen dola\u015fmak.<\/p><ul><li>Biri-biri bilen basala\u015fyp \u00fd\u00f6ren \u00fdigitleri\u0148, n\u00f6kerleri\u0148 \u015fowhunlary uzakdan, bagy\u0148 be\u00fdleki bur\u00e7undan e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basalyk","meaning":"<div><p>Aram, g\u00f6w\u00fcnlik, rahatlyk, ynjalyk, \u00e7ydam.<\/p><ul><li>Emma il-g\u00fcnden utanyp, \u00fd\u00fcregine basalyk ber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men \u00f6z\u00fcme basalyk berjek boldum. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Emma ol \u00f6z\u00fcni mertler\u00e7e saklap, be\u00fdlekilere-de basalyk bol\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men birden gaharlanyp, gygyrsam gygyrypdyryn-da, sen beri ma\u0148a basalyk bolsa\u0148 bolma\u00fdarmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basalykly","meaning":"<div><p>Aramly, \u00f6z-\u00f6z\u00fcne g\u00f6w\u00fcnlik ber\u00fd\u00e4n, \u00e7ydamly.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ha\u00fdsy\u0148yz menden basalykly bolsa\u0148yz, Gyzdurdyny\u0148 s\u00f6zlerini e\u015fidip, \u00e7ydam edip dur\u00fdan bolsa\u0148yz duru\u0148-da. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basdyrmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak astynda galdyrmak, \u00fcst\u00fcnden agram saldyrmak, depeletmek.<\/p><ul><li>Guduzlar jemlenip atyn s\u00fcrd\u00fcler, Garyby basdyryp hem-de urdular. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fcrm\u00e4 saldyrmak.<\/p><ul><li>Big\u00fcn\u00e4 adamy basdyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Rejel\u00e4p \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne go\u00fddurmak, biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fderle\u015fdirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basgan\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak basyp \u00fdokary \u00e7ykmak we a\u015fak d\u00fc\u015fmek maksady bilen da\u015fdan \u00fda-da aga\u00e7dan keseligine go\u00fdlup \u00fdasalan gurlu\u015f, merdiwan.<\/p><ul><li>Men basgan\u00e7akdan tiz-tiz \u00fdokary \u00e7ykdym-da, otaga girdim.<\/li><li>\u015eol mahal arka \u00fd\u00fczd\u00e4ki tamlary\u0148 birini\u0148 aga\u00e7 basgan\u00e7agyndan d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00f6z\u00fcne bakan ugran gara g\u00f6z gyz, \u015fol gospitaly\u0148 na\u00e7alnigini\u0148 edarasynda g\u00f6ren gyzydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eu ja\u00fdy\u0148 sag gapdalyndaky sarymtyl \u00fdylmanak da\u015fdan \u00f6r\u00fclen aja\u00fdyp basgan\u00e7aklardan \u00fd\u00f6r\u00e4p \u00fdokary \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f, orun tutu\u015f \u00fda-da gurama\u00e7ylyk derejesi.<\/p><ul><li>Emma munu\u0148 \u00f6zi okuw\u00e7ylary\u0148 ylma bolan h\u00f6wesini \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 we terbi\u00fdelemegi\u0148 di\u0148e birinji basgan\u00e7agydyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basgy","meaning":"<div><p>1. Dykny\u015fyk, basa-bas.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148i \u00fditirip \u00e7a\u015fmaklyk, ba\u015faga\u00fdlyk, aljyra\u0148\u0148ylyk.<\/p><ul><li>Ynan\u00e7ly berkitmeleri \u00fdumrulyp b\u00f6ws\u00fclenden so\u0148, \u00f6zlerini\u0148 basgy bolup ga\u00e7an go\u015funlaryny halas etmek \u00fc\u00e7in nemesler rezerwlerini s\u00f6we\u015fe s\u00fcren bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hi\u00fd, \u015fe\u00fdle-de bir basgy astynda galmak bormy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basgylamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady depel\u00e4p \u00fdere \u00fdatyrmak, depelemek.<\/p><ul><li>Ag\u015famlary bolsa a\u00fdaklaryny t\u00e4miz \u00fduwup, hamyr basgyla\u00fdardy, suw \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik edip horlamak, azar bermek, ezmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basgylanmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak astynda galmak, depelenmek.<\/p><ul><li>Abadan ga\u00fdgy-hasratdan \u00fda\u0148a, bir gij\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde edil basgylanan ma\u00fdsa \u00fdaly bolup s\u00fcllerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik edilip horlanmak, azar berilmek, ezilmek.<\/p><ul><li>\u00c7ydamsyz bir \u00fdagda\u00fdda a\u00fdak astynda basgylan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basgylatmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak astynda galdyrmak, depeletmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik edip horlatmak, azar berdirmek, ezdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basgyla\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak astyna alyp basgylamaga, depelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"basgy\u00e7","meaning":"<div><p>Sor\u00fdan kagyz berkidilen \u00fdazuw enjamy, sorgu\u00e7.<\/p><ul><li>D\u00f6k\u00fclen sy\u00fdany basgy\u00e7 bilen sordurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basilla","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6pjagaz g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fc\u00fdnmejik bakteri\u00fda.<\/p><ul><li>In\u00e7ekesel basillasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basklar","meaning":"<div><p>Yspany\u00fdany\u0148 demirgazyk-g\u00fcnbatar we Fransi\u00fdany\u0148 g\u00fcnorta-g\u00fcnbatar ra\u00fdonlaryny\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n \u00fderli halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"baslyk","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Haly dokalanda: \u00c7itimden so\u0148 darak kakylanda, er\u015fi gyrmazlyk \u00fc\u00e7in er\u015fi\u0148 arasyndan \u00f6llenip ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00e7itimi doldy. Ondan so\u0148 baslyk \u00f6t\u00fcrip, dartysyny berk \u00e7ekdi-de, darak urmaga oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baslykdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne basyp go\u00fdup he\u0148letmek, dymjykdyrmak (ot-i\u00fdm, i\u00fdmit hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p mukdarda bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, toplamak, \u00fdygnamak.<\/p><ul><li>Harytlary ambarda baslykdyryp go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baslykmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne basylyp go\u00fdlup dymjykmak, he\u0148lemek (ot-i\u00fdm, i\u00fdmit hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p mukdarda \u00fdygnanmak, toplanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e a\u00fdlap baslygyp \u00fdatan garlar er\u00e4p ak\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basma","meaning":"<div><p>\u00c7ap etmekde ulanyl\u00fdan, \u00e7ap etmekde pe\u00fddalanyl\u00fdan, \u00e7ap edilip \u00fdazylan.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen d\u00f6rt bur\u00e7 m\u00f6hr\u00fc\u0148 \u00fdokarsynda basma harplar bilen \u00abnika\u00bb di\u00fdlip \u00fdazylan haty zordan okap bildi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basmahana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> tipografi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"basmak","meaning":"<div><p>1. Agram salmak, \u00fcst\u00fcnden a\u015faklygyna gysmak.<\/p><ul><li>Indi \u00e7ep pedaly bas-da, go\u00fdberme, \u00e7etki sag pedaly \u00fduwa\u015fja bas -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sag eline la\u00fdyk gelip duran \u00fdylpyldawuk metallary basdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddandagy bassa\u0148, k\u00fcde bolar, bed\u00e4ni bassa\u0148-pide. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcn \u00e7ykmak, bo\u00fdun egdirmek, \u00fde\u0148mek.<\/p><ul><li>Iki golsuz, bir a\u00fdaksyz adamyny basmak bolsa du\u015fmana has hem \u00fde\u0148il d\u00fc\u015fjegini bil\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fdere toplamak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, toplanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 yk tarapyny gar basypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oty bassyrmany\u0148 \u00fcst\u00fcne basdym. \u00ddandak basmak. Odun basmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Arala\u015fmak, \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7al sa\u00e7ly, \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdygyrt basan adam bolupdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eti garynja basypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. T\u00fcrm\u00e4 salmak, tussag etmek, \u00fd\u00fcklemek, urmak.<\/p><ul><li>Eziz bolup duran d\u00fczg\u00fcnsiz nyzamy bolup, atlary e\u015felona basmaga h\u00f6k\u00fcm berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basmarlamak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden basy\u015fdyrmak, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne go\u00fdu\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Howp astyna almak, howatyrlandyrmak.<\/p><ul><li>Turjak gopguny\u0148 howpy ony barha basmarla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Basmarlap bar\u00fdan agyr gorky en\u00e4ni\u0148 kalbyny gur\u015fap aldy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00fctem, zorluk, jebir etjek bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"basn\u00fda","meaning":"<div><p>Nesihat ber\u00fd\u00e4n kina\u00fdaly gysgajyk heka\u00fda, \u015fygyr.<\/p><ul><li>Krylow 1788-nji \u00fdylda basn\u00fda \u00fdazmaga ba\u015flapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basryk","meaning":"<div><p>1. Aty\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ke\u00e7e, atke\u00e7e.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fdan gelen aty basryk bilen basyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> bassyrma.<\/p><\/div>"},{"headword":"bassa\u015f","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 yzyndan doglan, tirke\u015fik (\u00e7aga barada).<\/p><ul><li>Ol biri-birini\u0148 yzyndan emele gelen bassa\u015f \u00fda\u015f \u00e7agalaryny eklemek \u00fc\u00e7in ili\u0148 \u00fderini-suwuny \u00fdarpysyna ekip, da\u00fdhan\u00e7ylyk hem etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birinden kem galmajak bo\u00fdlan, biri-birini gysgan\u00fdan, b\u00e4sde\u015f.<\/p><ul><li>Olar biri-birine bassa\u015f \u00fdalydyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bassa\u015flyk","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 yzyndan dogulmaklyk tirke\u015fiklik (\u00e7aga barada).<\/p><\/div><div><p>2. Biri-birinden kem galmajak bolmaklyk, biri-biri\u0148i gysganmaklyk, b\u00e4sde\u015flik.<\/p><ul><li>Olar ters bolmasalar-da, bassa\u015flyklary bardy. <span>(N. Baryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ki\u00e7ijik agtygyny\u0148 dogumlydygyna bassa\u015flyk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bassyr","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna, ga\u00fdta-ga\u00fdta.<\/p><ul><li>A\u015fgabatlylar o\u00fdnu\u0148 birinji \u00fdarymynda bassyr d\u00f6rt p\u00f6kgini derwezeden ge\u00e7irdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bassyrma","meaning":"<div><p>1. Yssydan we ygaldan goramak \u00fc\u00e7in mal da\u0148yl\u00fdan, ma\u015fyn, gural go\u00fdul\u00fdan d\u00f6rt t\u00f6weregi a\u00e7yk, \u00fcsti basyrylygy ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl dowarlary\u0148 gy\u015fladykjak \u00fderlerinde on bassyrma we agyl guruldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Matany\u0148 gyrasyna salyn\u00fdan tikin.<\/p><\/div>"},{"headword":"basybalyjy","meaning":"<div><p>Basybalyjylyk sy\u00fdasatyny d\u00f6red\u00fd\u00e4n adam, agressor.<\/p><\/div>"},{"headword":"basybalyjylyk","meaning":"<div><p>Kesekini\u0148 \u00fdurduny, \u00fderini zorluk bilen basyp almaklyk sy\u00fdasaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"basyk","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f, gyryk, boguk, agras, basykla\u00e7.<\/p><ul><li>Dur, men h\u00e4zir dolanyp gelerin -- di\u00fdip, basyk ses bilen a\u00fdtdym.<\/li><li>Garak\u00e7ylar, birehim zalymlar! -- di\u00fdip, basyk seslendi-de, hamsygyp aglady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basykla\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> basyk2.<\/p><ul><li>Di\u0148e m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 yzky hatarlarynda basykla\u00e7 h\u00fcm\u00fcrdi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basylmak","meaning":"<div><p>1. Agram salynmak, \u00fcst\u00fcne agram d\u00fc\u015fmek, basgylanmak, depelenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne toplanyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fcst\u00fcne bede basylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Asgyn d\u00fc\u015fmek, \u00fde\u0148ilmek.<\/p><ul><li>Men i\u015fden basylamok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ol i\u015fden basylmagy bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basym","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> S\u00f6zleri\u0148 belli bir bognuny\u0148 be\u00fdleki bogunlardan batlyrak, zarply a\u00fddylmagy.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilinde basym k\u00f6plen\u00e7 s\u00f6z\u00fc\u0148 so\u0148ky bognuna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fleni\u015f, basyly\u015f a\u00fdratynlyk (ke\u00e7e hakda).<\/p><ul><li>Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 basymyny \u00fdetirmese\u0148, ol gow\u015fak bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basymly","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Basym bilen a\u00fddyl\u00fdan, basymy bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"basyrganmak","meaning":"<div><p>Ukuda \u00fdatyrka\u0148 samramak, gorkuly d\u00fc\u00fd\u015f g\u00f6r\u00fcp samyrdamak.<\/p><ul><li>K\u00fc\u00fd\u00fcnd\u00e4ki m\u00f6jekler hem onu\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcne girip, basyrganypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Erbet basyrganyp, \u00fdaman d\u00fc\u00fd\u015f g\u00f6r\u00fcpdirin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddegorjyk \u00f6z\u00fcni\u0148 basyrgan\u00fdandygyny a\u0148yp, g\u00f6zlerini a\u00e7dy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basyrmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapmak, \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Tok uran adamy gum bilen basyrmak zy\u00fdanlydyr.<\/li><li>D\u00f6l\u00e4ni\u0148 \u00fcstini basyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syry gizlemek, g\u00fcn\u00e4ni \u00fda\u015fyrmak, kem\u00e7iligi, \u00fdal\u0148y\u015flygy pa\u015f etmezlik.<\/p><ul><li>Kem\u00e7iligi\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrmak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. J\u00fc\u00fdje \u00e7ykartmak \u00fc\u00e7in k\u00fcrk bolan towugy\u0148 a\u015fagyna \u00fdumurtga salyp oturtmak.<\/p><ul><li>Men \u015fol \u00fdagy\u015flyk \u00fdyly\u0148 \u00fdazy iki towuk basyrdym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gatyk etmek \u00fc\u00e7in bi\u015fen s\u00fc\u00fdde g\u00f6nezlik atyp, gaby\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rt\u00fcp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Gyzym sen okuwy\u0148a gitm\u00e4nk\u00e4\u0148, s\u00fc\u00fddi bi\u015fir-de, basyryp go\u00fd. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 ge\u00e7i ag\u015fam s\u00fc\u00fdd\u00fcni bi\u015firip, basyryp, gowy gatykdan bir \u00fdanlyk edip, ertesi arkasyna g\u00f6terip, kazyny\u0148 \u00fdanyna gidipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddagyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basyrylmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcsti \u00f6rt\u00fclmek, \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Gamy\u015f bilen basyrylan s\u00fc\u00fdnmek \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 a\u0148yrsyndan go\u00fdy gara t\u00fcsse ullakan burumlar bilen \u00e7ykyp, ha\u00fdallyk bilen \u00fdokary gal\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dcsti gar bilen basyrylan dag geri\u015fleri \u00fdaly ak altyn depeleri g\u00f6z\u00fc\u0148i gama\u015fdyr\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syr gizlenmek, g\u00fcn\u00e4 \u00fda\u015fyrylmak, kem\u00e7ilik, \u00fdal\u0148y\u015flyk pa\u015f edilmezlik, \u00fcsti a\u00e7ylmazlyk.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00fcrk bolan towugy\u0148 a\u015fagyna \u00fdumurtga salynmak.<\/p><ul><li>K\u00fcrk bolan towuklary\u0148 hemmesi basyryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basyrynmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddapynmak, \u00f6rt\u00fcnmek, b\u00fcrenmek.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a gyzarylyp: -- S\u00fcregi\u0148e \u00fdetirdi\u0148 -- di\u00fdip, badyna basyrynyp \u00fdatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syry\u0148y gizlemek, g\u00fcn\u00e4ni \u00fda\u015fyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"basy\u015f","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne, \u00fd\u00fcz\u00fcne t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7, zorba; gazlary\u0148, suwuklyklary\u0148 ma\u00fdy\u015fgaklyk derejesi.<\/p><ul><li>Gazlary\u0148 basy\u015fyny\u0148 termik koeffisi\u00fdenti. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>Suw transportyny\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilmegi \u00fdata hem akar suwdaky basy\u015fy\u0148 \u00fda\u00fdra\u00fdy\u015f kanunlaryny\u0148 \u00f6wrenilmegine getirdi. <span>(\u00abFizikla Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"basy\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrm\u00e4ge, toplap \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne go\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek, basmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00fcde basy\u015fmak.<\/li><li>Ol ma\u0148a odun basy\u015fdy. Men Oraza \u00fdandak basy\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bat","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in jemlenen ga\u00fdrat, g\u00fc\u00fd\u00e7, gujur, kuwwat, hereket.<\/p><ul><li>Bat gerek mundan \u00f6tm\u00e4ge, Gu\u015f gerek kowup \u00fdetm\u00e4ge. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddel \u00fdelkene bat berip, g\u00e4mini \u00f6\u0148\u00fcne itekle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fini\u0148 \u00e7\u00e4gi, m\u00f6\u00e7beri, derejesi, gerimi.<\/p><\/div><div><p>3. Ha\u00fdbat.<\/p><\/div>"},{"headword":"batalist","meaning":"<div><p>Harby hereketleri suratlandyr\u00fdan hudo\u017enik.<\/p><\/div>"},{"headword":"batalon","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Polku\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n bir n\u00e4\u00e7e rotadan d\u00fcz\u00fclen go\u015fun b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Olary\u0148 hemmesi bir batolandan ekeni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batare\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Birn\u00e4\u00e7e toplary, minom\u00fdotlary bar bolan artilleri\u00fda \u00fda-da minom\u00fdot\u00e7ylar b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Her bir batare\u00fda \u00f6z ny\u015fanlamaly \u00fderini bil\u00fd\u00e4r. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><li>Minom\u00fdot\u00e7ylar batare\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birikdirilen bir tipli galwanik elementleri\u0148 \u00fda-da akkumul\u00fdatorlary\u0148 toplumy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7opan \u00fc\u00e7in belli bahasyny\u0148 \u00fdokdugyny, \u00fd\u00f6ne batare\u00fdasyny\u0148 36 sagatlykdygyny, t\u00e4zesini tapmagy\u0148 bolsa kyn d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4ndigini a\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Radiopri\u00fdomligi we onu\u0148 batare\u00fdasyny hi\u00e7 kime satmagy\u0148! <span>(Tokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batare\u00fda\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Batare\u00fda b\u00f6l\u00fcmini\u0148 ur\u015fujysy, artillerist, top\u00e7y.<\/p><ul><li>Batare\u00fda\u00e7ylar geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batb\u00f6rek","meaning":"<div><p>Bir tagta kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fduka aga\u00e7 b\u00f6lejigi atanakla\u00fdyn \u00fdelmenip, uzyn \u00fd\u00fcpl\u00fck berkidilip howa go\u00fdberil\u00fd\u00e4n u\u00e7ar, o\u00fdnawa\u00e7.<\/p><ul><li>Oglanlar batb\u00f6rek u\u00e7ur\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batga","meaning":"<div><p>1. Ygal \u00fda-da ze\u00fd suwy \u00fdygnamak zerarly emele gel\u00fd\u00e4n ki\u00e7ir\u00e4k pal\u00e7ykly \u00fder.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egri a\u00fdaklary batgadan sogrul\u00fdan \u00fdaly \u00e4dilip, jansyz g\u00f6zleri k\u00fcle ta\u015flanan m\u00e4z \u00fdaly s\u00e4m\u00e4p g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagy\u015f \u00fdagyp pal\u00e7yk, la\u00fd, l\u00fc\u00fdk bolan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00ddol batga bolmadyk bolsa, biz g\u00fcnorta bolmanka, \u015f\u00e4here barardyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batgalanmak","meaning":"<div><p>Ygal \u00fdagmak \u00fda suw gitmek zerarly batga bolmak, batgalyga \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Suwarymly \u00fderleri\u0148 \u015forlanmak we batgalanmak hadysasyny \u00fdok etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. <span>(F. G. Sewost\u00fdanow, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Suwaryly\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batganlyk","meaning":"<div><p>Batgaly \u00fderler, batgasy k\u00f6p \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4ges\u00f6w we batgalyk toprak kali\u00fd d\u00f6k\u00fcnlerine a\u00fdratyn-da m\u00e4t\u00e4\u00e7dir. <span>(M. N. Sskatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batist","meaning":"<div><p>Tow berlen \u00fd\u00fcpl\u00fckden dokal\u00fdan \u00fdukajyk nah mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"batlandyrmak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li hereket etdirmek, m\u00f6w\u00e7 aldyrmak, bat aldyrmak, g\u00fc\u00fdjetmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 \u00fd\u00f6re\u00fd\u015fini batlandyryp, s\u00fcr\u00fcji meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcme seretdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148k\u00fcsinden gataltmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek (ses hakynda).<\/p><ul><li>Ol sesini batlandyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batlanmak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li hereket emek, m\u00f6w\u00e7 almak, bat almak, g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><ul><li>Tolkun at\u00fdan Kaspi de\u0148zi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde, ta\u00fdmyly\u0148 batlanyp \u00f6\u0148\u00fcne s\u00fcr\u00fcndi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gatalmak, batly \u00e7ykmak (ses hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 sandyra\u00fdan sesi sarsdyryjy g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen batlandy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batly","meaning":"<div><p>1. M\u00f6w\u00e7 ur\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7li, jo\u015fgunly.<\/p><ul><li>Batly gitmejek \u00f6\u0148e, Derrew \u00fdetjekler de\u0148e. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gopbamlary\u0148 halyn agraltdy bu dem, Aryn alanlary\u0148 batly gollary. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlalan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty, ha\u00fdbatly, bat bilen, \u00e7alt tiz.<\/p><ul><li>Az salym ge\u00e7enden so\u0148, batly \u00abUra!\u00bb sesi d\u00fcn\u00fd\u00e4ni \u00fda\u0148landyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcn \u00fdene batly gadam ur\u00fdarsy\u0148. Sallan\u00e7agy batly \u00fcwre\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sallan\u00e7agy batly \u00fcwre\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ulumsy, tekepbir, badyhowa.<\/p><\/div>"},{"headword":"batlylyk","meaning":"<div><p>1. M\u00f6w\u00e7 urujylyk, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, jo\u015fgunlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdbatlylyk, \u00e7altlyk, tizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"batmak","meaning":"<div><p>1. Suwa \u00e7\u00fcmme, gark bolmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni batyp bar\u00fdan g\u00e4mini\u0148 \u00fcst\u00fcnde dur\u00fdan \u00fdaly du\u00fd\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pal\u00e7yga girmek, la\u00fda bula\u015fmak, \u00e7\u00e4g\u00e4 g\u00f6m\u00fclmek, \u00e7\u00fcmmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 a\u00fdagy \u00fdaby\u0148 \u00e7\u00e4ges\u00f6w \u00e7ygly ra\u00fdy\u015fyna batypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kartalary\u0148 takyk d\u00e4ldigi \u00fc\u00e7in, batan \u00fd\u00fck ma\u015fyny \u00fc\u00e7in gahary geldi. Ol \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4g\u00e4 batyp, \u00f6\u0148e-yza urun\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6r\u00fcnmez bolmak, \u00fda\u015fmak (asman planetalary hakda).<\/p><ul><li>A\u00fd batanda, adamlar hem \u00fdatdylar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uzak g\u00fcnl\u00e4p dumly-du\u015fa ot sowur\u00fdan gyzgyn G\u00fcn \u00fda\u0148yja batypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6mr\u00fcza\u00fda \u00fdyldyz kimin bata\u00fdyn, \u015eu \u00fderlerde hi\u00e7 kararym \u00fdok meni\u0148. <span>(\u00abT\u00fckmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Uly zy\u00fdan \u00e7ekmek, zy\u00fdan g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>S\u00f6wda edip batmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Sanjylmak, \u00e7\u00fcmmek, d\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><ul><li>Elime tiken batdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batman","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Takmynan \u00fdigrimi kilograma barabar bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Harman alanymda altmy\u015f batman bugda\u00fd bere\u00fdin -- di\u00fdip, dor ala\u015fany aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ser\u00e7e semr\u00e4p, batman \u00e7ykmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batnykly","meaning":"<div><p>Ho\u015f \u00fdak\u00fdan, myla\u00fdym, \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Batnykly g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek. Batnykly s\u00f6zlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batnyksyz","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyz, erbet, kel\u00e7ik, suwjuk, gel\u015fiksiz.<\/p><ul><li>G\u00fcljahan onu\u0148 bu batnyksyz hereketlerine, \u00fda\u0148sylap g\u00fcl\u015f\u00fcne, nakys geple\u00fd\u015fine tiz d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batnyksyzlyk","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyzlyk, erbetlik, m\u00e4hirsizlik, kil\u00e7iklik, gel\u015fiksizlik.<\/p><ul><li>Eger onu\u0148 batnyksyzlygyny doly a\u00fdtjak bolsa\u0148, onda \u015fe\u00fdle ba\u015flamaly. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Batnyksyzlyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baton","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdr\u00fcr\u00e4k ak \u00e7\u00f6rek.<\/p><\/div>"},{"headword":"batrak","meaning":"<div><p>Ba\u00fdy\u0148 hojalygynda i\u015fle\u00fd\u00e4n hakyna tutma i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdnki batrak-ynha men bu g\u00fcn oba\u0148 e\u00fdesi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir batrak bir ba\u00fdy\u0148 gyzyna a\u015fyk bol\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batraklyk","meaning":"<div><p>Batrak bolup i\u015flemeklik, batrak\u00e7ylyk, batragy\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"batrak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> batraklyk.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fdy\u0148 gapysynda batrak\u00e7ylyk edip \u00f6s\u00fcpdir.<\/li><li>\u00d6z atany\u0148 ba\u00fdy\u0148 gapysynda batrak\u00e7ylyk edip, n\u00e4hili ejirler \u00e7ekendigini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getir ahyry.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batra\u00e7kom","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Okt\u00fdabr rewol\u00fdusi\u00fdasyndan so\u0148 batraklary\u0148 hak-hukuklaryny ba\u00fd we kulaklardan goramak \u00fc\u00e7in d\u00fcz\u00fclen batraklar komiteti.<\/p><\/div>"},{"headword":"batyl","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00f6rmekden mahrum, sokur k\u00f6r, k\u00f6r, kary.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hi\u00e7bir zatdan habarsyz, hi\u00e7 \u00fderi g\u00f6rmedik, yza galan, sowatsyz.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagtda n\u00e4\u00e7e jepa \u00e7ekse-de, rahatlyk g\u00f6rmedi, g\u00f6zi batyldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bagly, \u00fdapyk.<\/p><ul><li>A\u00e7ylsyn batyl \u00fdollary\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batymly","meaning":"<div><p>\u00ddakymly, t\u00e4sirli, manyly.<\/p><ul><li>Syram bo\u00fdly, harby ge\u00fdimli a\u00fdal, Batymly ses bilen \u00fduwa\u015f s\u00f6zle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batymsyz","meaning":"<div><p>\u00c7ylka, \u00fdakymsyz, t\u00e4sirsiz, \u00fdakmaz.<\/p><ul><li>Batymsyz adam. Batymsyz g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyr","meaning":"<div><p>Batyrlyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcrekli, gorkmazak.<\/p><ul><li>Emma ol ge\u00e7elge \u00fd\u00f6neke\u00fd, a\u0148satja ge\u00e7\u00e4\u00fdmeli \u00fder bolman, gaty hatar \u00fder ekeni, ondan di\u0148e batyrlar ge\u00e7ip biljek ekeni. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Batyr \u00fdigit-k\u00f6p \u015firleri, D\u00f6retdi\u0148 se\u0148, T\u00fcrkmen halky. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli Watanym-T\u00fcrkmenistanym. Ozal salam bolsun batyr halky\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Batyr \u00fdarasyz bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>At \u00fdortu\u015fda belli, gurt-\u00fdyrty\u015fda; \u00e4r g\u00f6re\u015fde belli, batyr-s\u00f6we\u015fde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrga\u00fd","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zatdan \u00e7ekinm\u00e4n, gorkman hereket ed\u00fd\u00e4n, ga\u00fdduwsyz, dogumly, batyrlar\u00e7a.<\/p><ul><li>Biz kyn\u00e7ylyklara gar\u015fy batyrga\u00fd g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4ris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrga\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdratlanmak, dogumlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"batyrga\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Batyrga\u00fd bolmaklyk, gorkmazaklyk, dogumlylyk, ga\u00fdduwsyzlyk.<\/p><ul><li>Men \u00f6\u0148de baryjy, progressiw zatlary batyrga\u00fdlyk bilen \u00f6zle\u015fdir\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrlanmak","meaning":"<div><p>Edermen bolmak, dogumlanmak, gujurlanmak.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem ol batyrga\u00fdlyk bilen jogap berdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrlyk","meaning":"<div><p>Edermenlik, gahrymanlyk, ga\u00fdratlylyk, gorkmazaklyk.<\/p><ul><li>Batyrlygy\u0148 \u00fdetmezligini \u00fda\u015flar hemme zatdan erbet g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltana habar gatmaga batyrlyk edip bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrmak","meaning":"<div><p>1. Suwa \u00fda-da suwuk zada \u00e7\u00fcmd\u00fcrmek; gark etmek.<\/p><ul><li>Baldaklaryny suwa batyryp oturan \u00fcz\u00fcm aga\u00e7laryny\u0148 a\u015fagyndaky kenarda Hallar otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u00e7\u00f6regi b\u00f6lekle\u015fdirip, jamdaky \u00e7orba batyryp, i\u015fd\u00e4 bilen i\u00fd\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Degirmek, bulamak (pal\u00e7yga, la\u00fda).<\/p><ul><li>A\u00fdagy\u0148y la\u00fda batyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7\u00fcmd\u00fcrmek, san\u00e7mak, urdurmak.<\/p><ul><li>A\u00fdagyna tiken batyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Uly zy\u00fdan \u00e7ekdirmek, bergidar etmek.<\/p><ul><li>S\u00f6wdasyny batyryp, geda\u00fd gezipdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrsumak","meaning":"<div><p>Bolgusyz batyrlyk sat\u00fdan, \u00f6z\u00fcni batyr hasapla\u00fdan (adam).<\/p><ul><li>Indi bular 1941-nji \u00fdyldaki elleri \u00e7ermelgi batyrsumaklar d\u00e4l. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrsyramak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrekli bolan bolmak, batyr bolan bolmak, gorkmadyksyramak.<\/p><ul><li>Biderek batyrsyramak n\u00e4m\u00e4 gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyrylmak","meaning":"<div><p>1. Suwa \u00fda-da suwuklyga \u00e7\u00fcmd\u00fcrilmek; gark edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6l edilmek, ezilmek.<\/p><ul><li>D\u00fckany\u0148 yk tarapynda bolsa gumu\u0148 \u00fcst\u00fcnde suwa batyrylan k\u00fc\u015ft esgisi \u00fdazyl\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bankrotlyga eltilmek, bergidar edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"batyrynmak","meaning":"<div><p>Birine degip bilmek, lak atyp bilmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 hi\u00e7 biri ma\u0148a batyrynyp biljek d\u00e4ller. Ol \u015fe\u00fdle arkasy barka, bir adam \u00f6z\u00fcne batyrynyp biler \u00f6\u00fdtmedi. <span>(B. Kerbabe\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar d\u00f6rt bolany \u00fc\u00e7in hi\u00e7bir oglan olara batyrynyp hem bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"batyr\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> batyrlyk.<\/p><ul><li>Batyr\u00e7ylyklardan g\u00fcrr\u00fc\u0148ler ba\u015flanan mahalynda bolsa, \u015fu iki dost \u00e7aga gulaklaryny gerip, maza alyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 di\u0148le\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ertekilerini\u0148 we heka\u00fdalaryny\u0148 i\u00e7inde batyr\u00e7ylyk, edermenlik, ga\u00fdduwsyzlyk, wepalylyk h\u00e4si\u00fdetde bolan gahrymanlar dil\u00e7ileri\u0148 dykgatyny \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baz","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Algyr gu\u015f, elgu\u015f.<\/p><ul><li>Sizsi\u0148iz Watany\u0148 algyr bazlary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"baza","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesi, esas.<\/p><ul><li>Watanmy\u0148 \u00fdazyjysy, s\u00f6z\u00fc\u0148 bazasy, D\u00fcn\u00fd\u00e4 t\u00e4sir etdi dilni\u0148 mazasy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdp, esas, fundament (gurlu\u015fyk hakynda).<\/p><\/div><div><p>3. K\u00e4bir edara, k\u00e4rhana ady.<\/p><ul><li>D\u00f6wlet bazasyna ugradyl\u00fdan in\u00e7e s\u00fc\u00fd\u00fcmli \u00fd\u00fcpek pagta ine \u015fe\u00fdle g\u00f6re\u015f arkaly \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdirildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol bu \u00fdere \u00fdagnalan pagtalary baza ugratmaga gelen eken. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Harytlary\u0148, materiallary\u0148 saklan\u00fdan \u00fderi, sklad.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazalt","meaning":"<div><p>Wulkanlardan emele gel\u00fd\u00e4n gaty dag jisimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazar","meaning":"<div><p>Zat satyl\u00fdan we alyn\u00fdan \u00fder, me\u00fddan\u00e7a.<\/p><ul><li>Kakam bilen bazara gidenimizde, ol ma\u0148a kemput alyp bererdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bazara bar, bagty\u0148y g\u00f6r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7agaly \u00f6\u00fd-bazar, \u00e7agasyz \u00f6\u00fd-mazar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazarkom","meaning":"<div><p>Bazar komiteti, bazary\u0148 ba\u015flygy.<\/p><ul><li>Agam bazarkom bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazarlamak","meaning":"<div><p>Bazara baryp, gerek-\u00fdarak zady\u0148y alyp ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u015fu g\u00fcn ke\u00fdpine bazarlap gelsem di\u00fd\u00fd\u00e4rin. <span>(H. Ysma\u00fdylow, iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Olar bazarlap gelipdirler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazarly","meaning":"<div><p>Hyrydary k\u00f6p bolan, gowy ge\u00e7\u00fd\u00e4n, o\u0148at alyn\u00fdan.<\/p><ul><li>Bazarly haryt. Bazarly mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazar\u00e7y","meaning":"<div><p>Zat almak \u00fda-da satmak \u00fc\u00e7in bazara gid\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Bazar\u00e7ylar \u00f6\u00fdli \u00f6\u00fd\u00fcne dargap ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazbent","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 k\u00fcrtesini\u0148 arkasyna dakyl\u00fdan \u00fcsti ga\u015fly, gyrasy zynjyr d\u00fcwmeli, tegelek, gyzylly k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>Bukjany\u0148 i\u00e7inden \u00fd\u00fcz\u00fcne tylla \u00e7a\u00fdylyp \u00fdasalan k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fda\u00fd, bazbent we ba\u015fga \u015fular \u00fdaly \u015felpeli \u00e7aga \u015fa\u00fdlary \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazis","meaning":"<div><p><span>Arhitektura<\/span><span>Seret<\/span> baza.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bazyrdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazlatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bazyrdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazyrdamak","meaning":"<div><p>Bazyrdyly ses \u00e7ykmak, bazyrdyly seslenmek, bazlamak.<\/p><ul><li>Ot bazyrdap \u00fdan\u00fdar. \u00d6l odu\u0148 \u00fdanynda bazyrda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazyrdatmak","meaning":"<div><p>Bazyrdyly ses \u00e7ykarmak, bazyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Bazyrdadyp ot \u00fdakmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazyrdy","meaning":"<div><p>\u00d6l odun \u00fdananda \u00fda-da odu\u0148, k\u00f6z\u00fc\u0148, gyzan demri\u0148 \u00fcst\u00fcne suwuk zat d\u00f6k\u00fclende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"bazzy-buzzy","meaning":"<div><p>Ugurly-utgasyz, bazzyk-buzzuk, d\u00fc\u015fn\u00fckli-d\u00fc\u015fn\u00fcksiz.<\/p><ul><li>Bazzy-buzzy geplemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazzyk-buzzuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bazzy-buzzy.<\/p><ul><li>Ol agzy nasly \u00fdaly bazzyk-buzzuk edip gepledi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bazzyk-buzzuk na\u00fdynjar i\u0148\u0148ildi \u00e7a\u00fd i\u00e7im salym dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bazzyldy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bazyrdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fd","meaning":"<div><p>Elbetde, h\u00f6kman.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fd\u00e4n traktory\u0148 \u015fu bolsa, ba\u00fd, dyn\u00e7 alarsy\u0148-a! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ba\u00fd, azap \u00e7ekendirin-\u00e4! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fd-ba\u00fd","meaning":"<div><p>Begenji, \u015fatlygy, ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Ba\u00fd-ba\u00fd, gutly bolsun, halypa! Hany bir \u00fderi\u0148den tur, g\u00f6re\u00fdin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ba\u00fd-ba\u00fd, k\u00f6p getiripsiniz! Py\u00fdada geldi\u0148izmi? <span>(M. Gorki\u00fd. Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fd-feodal","meaning":"<div><p>Feoalizm jemgy\u00fdetini\u0148 ekspluatatorlary.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fd-feodal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Feodalizm d\u00f6wr\u00fcnd\u00e4ki \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik seri\u015fdelerine bolan hususy\u00fdet\u00e7ilik gatna\u015fygy, d\u00fczg\u00fcni.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdak","meaning":"<div><p>Ol g\u00fcn, arada, \u00f6\u0148 \u00f6\u0148r\u00e4k.<\/p><ul><li>\u00ddoly d\u00fc\u015f\u00fcp ol ba\u00fdak, Agaba\u00fd \u00f6\u00fdme geldi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdak bir \u015fagaly urup, be\u00fdnisini pytratdym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdak \u00fd\u00f6rme, ta\u00fdak bar, \u015findiden d\u00e4l, ba\u00fdak bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdaky","meaning":"<div><p>Ol g\u00fcnki, araky, \u00f6\u0148r\u00e4kki.<\/p><ul><li>Artyk aga ol ba\u00fdaky tut nahallary\u0148yzy entek g\u00f6\u00e7\u00fcre\u0148zokmy? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdaky R\u00f6w\u015fenmi sen? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdamak","meaning":"<div><p>T\u00fckenmek, gutarmak.<\/p><ul><li>\u00ddaz \u00e7ykyberende, bizi\u0148 odunymyz ba\u00fdady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdan","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Iki tarapy klawiaturaly, epin-epin sana\u00e7ly, howa arkaly \u00e7alyn\u00fdan saz guraly. Ol ba\u00fdany \u00f6r\u00e4n gowy \u00e7al\u00fdar.<\/p><ul><li>Magazinde d\u00fcrli ba\u00fdanlar satyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdan\u00e7y","meaning":"<div><p>Ba\u00fdan \u00e7al\u00fdan sazanda.<\/p><ul><li>Ba\u00fdan\u00e7y ba\u00fdanyny \u00e7almaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdar","meaning":"<div><p>1. H\u00f6k\u00fcmdar, hoja\u00fdyn.<\/p><ul><li>Gulmany\u0148 dogan-garynda\u015flary uly k\u00f6\u00e7\u00e4 \u00e7ykyp, geljek ba\u00fdary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde gara\u015fyp durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6z milletimizi gyrgyna berip, i\u0148 so\u0148unda-da ba\u00fdardan al\u00fdan almytymyzy\u0148 \u00abdo\u0148uz ogludygyny\u00bb a\u0148ladym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gy\u0148yr, b\u00fdurokrat.<\/p><ul><li>\u015eu\u0148a me\u0148ze\u015f ba\u00fdar adamy henize \u00e7enli g\u00f6ren d\u00e4ldiris. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017dunaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdarlyk","meaning":"<div><p>1. H\u00f6k\u00fcmdarlyk.<\/p><ul><li>\u015eahyr \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00abOba\u00bb di\u00fden \u015fygrynda \u00abwag\u015fy ba\u00fdarlygy\u00bb sa\u00fdgyla\u00fdar, krepostno\u00fdlyk d\u00fczg\u00fcnine gar\u015fy \u00e7yk\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gy\u0148yrlyk, b\u00fdurokratlyk.<\/p><ul><li>Tankyt ba\u00fdarlygy\u0148 dilini kesdi. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ba\u00fdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdatmak","meaning":"<div><p>I\u0148 so\u0148una \u00e7enli t\u00fcketdirmek, tamamlatmak, gutartmak.<\/p><ul><li>Olar gyrkymy ba\u00fdatdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fddak","meaning":"<div><p>Bir d\u00f6wlete, edara, gurama degi\u015fli, agaja berkidilen belli bir re\u0148kd\u00e4ki mata.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u0148 depesinde bolsa al ba\u00fddak pasyrda\u00fdar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdgu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 harabalykda \u00fda\u015fa\u00fdan uly tegelek g\u00f6zli, tokga kelleli, egri \u00e7\u00fc\u0148kli gu\u015f.<\/p><ul><li>Gola\u00fdjykda bir ba\u00fdgu\u015fu\u0148, \u00c7akar sesine di\u0148 saldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><li>D\u00e4lije bir g\u00fcn sygryny bakyp \u00fd\u00f6rk\u00e4, bir ba\u00fdgu\u015fa du\u015f gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdgu\u015fu\u0148 rysgaly agzyna geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdgu\u015fhana","meaning":"<div><p>1. Ba\u00fdgu\u015flary\u0148 mekany, ba\u00fdgu\u015flary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Haraba, harabalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdgu\u015fluk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ba\u00fdgu\u015fhana 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Has ba\u00fd etmek, mally-m\u00fclkli etmek, \u00f6sd\u00fcrmek, gurplandyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fdeterlik derejede \u00fcst\u00fcni doldurmak, k\u00f6peltmek, artdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dc\u00fdtge\u015fik akylly we \u00f6r\u00e4n bilimli adam bolan \u00c7aada\u00fdew bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmegi \u015fahyry\u0148 ruhy d\u00fcn\u00fd\u00e4sini ba\u00fdla\u015fdyr\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Instituty\u0148 fonduny \u00fdyly\u0148-\u00fdylyna heka\u00fdalar, a\u00fddymlar, nakyllar, dessanlar bilen ba\u00fdla\u015fdyrmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ba\u00fd bolmak, mally-m\u00fclkli bolmak, gurplanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir derejede bir zady\u0148 \u00fcsti \u00fdetirilmek, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi artmak, i\u015f ba\u015farja\u0148lyk ta\u00fddan k\u00e4mille\u015fmek, \u00f6smek.<\/p><ul><li>Lermontowy\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fy ba\u00fdla\u015f\u00fdar. <span>(Edebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdlyk","meaning":"<div><p>1. Y: 1. Mal-m\u00fclkl\u00fclik, gurplulyk, zatlylyk.<\/p><ul><li>Ba\u00fdlary\u0148 ba\u00fdlygy, handa hazyna, Az gelipmi\u015f \u015fa gyzyny\u0148 bahasyna. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Maddy-material zatlar, gymmatly zatlar, pul we \u015f. m.<\/p><ul><li>Bu otagy\u0148 ba\u00fdlygy meni ge\u0148 galdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje, tejribe, k\u00e4millik ta\u00fddan \u00f6senlik.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Rus \u015fahyryny\u0148 \u00f6lmez-\u00fditmez eserleri adamzady\u0148 ba\u00fdlygyny artdyrdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdnamak","meaning":"<div><p>Bol-elinlikde d\u00f6wran s\u00fcrmek, ke\u00fdpi-sapada \u00fda\u015famak, hezil etmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gudratyna \u015fek \u00fdetiren adamlar hi\u00e7 mahal ba\u00fdnamazdylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>Bolelinlikde d\u00f6wran s\u00fcrd\u00fcrmek ke\u00fdpi-sapada \u00fda\u015fatmak hezil etdirmek.<\/p><ul><li>\u00ab\u00ddandagy \u00fda\u00fdnatma, bahyly ba\u00fdnatma\u00bb di\u00fdipdirler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdrak","meaning":"<div><p>1. \u00ddary\u015fda \u00fda-da ba\u015fga bir zatda \u00fcst\u00fcn \u00e7ykandygy \u00fc\u00e7in bellen\u00fd\u00e4n sylag.<\/p><ul><li>Men bu \u00fdyl hem ba\u00fdragy ba\u015fga adama gidermen. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirendigi \u00fc\u00e7in, sylag h\u00f6km\u00fcnde beril\u00fd\u00e4n hak-pul \u00fda-da zat.<\/p><ul><li>\u00dderi, sen a\u00fdt, ony sa\u0148a sowgat edip ber\u00e4\u00fden adamy\u0148 ba\u00fdragyna n\u00e4me berersi\u0148. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdraklyk","meaning":"<div><p>Ba\u00fdrak \u00fc\u00e7in bellenen pul we \u015f. m. zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdrak\u00e7y","meaning":"<div><p>Ba\u00fdrak almaga gatna\u015f\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Obany\u0148 a\u015fak \u00fdanyndaky gumsalt d\u00fcz me\u00fddana ba\u00fdrak\u00e7y ertir bilen doly \u00fdaly \u00fdagyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdram","meaning":"<div><p>Bir aja\u00fdyp wakany\u0148 \u015fanyna, \u00fdadyg\u00e4rligine bagy\u015flanyp, d\u00f6wlet tarapyndan i\u015f g\u00fcni d\u00e4l di\u00fdlip bellenen dabaraly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdram\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 hormatyna, \u015fanyna, hatyrasyna ba\u00fdram ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00fcnler.<\/p><ul><li>Ba\u00fdram\u00e7ylygy \u00f6r\u00e4n gowy ge\u00e7ireris. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdram\u00e7ylyk wagtynda \u00e4hli Gresi\u00fdadan t\u00e4jirler Olimpi\u00fda \u00fdygnanypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdronizm","meaning":"<div><p>1. I\u0148lis \u015fahyry Ba\u00fdrony\u0148 t\u00e4siri bilen 19. asyry\u0148 ba\u015flarynda edebi\u00fdatda \u00fd\u00fcze \u00e7ykan akym.<\/p><\/div><div><p>2. Ruhupeslik, umytsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdry","meaning":"<div><p>Ba\u015fda\u015f, ilkinji (a\u00fdal).<\/p><ul><li>A\u00fdjemal di\u00fden ba\u00fdry a\u00fdaly hem \u00e4rini\u0148 \u00fcst\u00fcne he\u0148kirip ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne weli, ba\u00fdry hele\u00fdi o\u0148a uzak \u00fdol berm\u00e4ndi. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 i\u015figine \u00e7ykyp, synlap, g\u00fcnl\u00fck ady bilen tuta\u015fyp duran ha\u00fdry a\u00fdaly: --Sen meni\u0148 \u00e4rimi elimden aldy\u0148, balg\u00fcn\u00fc\u0148e batdy\u0148nmy? Agla gyrnak, agla! -- di\u00fdip, gyjyt beresi geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdrynmak","meaning":"<div><p>Ba\u00fdlyga, gazanylan \u00fcst\u00fcnlige, \u015fowuna d\u00fc\u015fen i\u015fe ulumsylyk bilen bu\u00fdsanmak, \u015f\u00f6hratparazlyk etmek.<\/p><ul><li>Nurjahan eje, ol d\u00f6wletine, malyna ba\u00fdrynyp \u00e7a\u00fdkan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdtal","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Urka\u00e7y gyl\u00fdal.<\/p><ul><li>Durdymyrat birini\u0148 ta\u00fdly ba\u00fdtaly \u00e7apdyryp, suwa gel\u00fd\u00e4nini g\u00f6rdi. <span>(A. durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdyr","meaning":"<div><p>Dag etegind\u00e4ki belentli-pesli depe, pes, \u00fdapgyt dagjagaz.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi bu g\u00fcn d\u00fcme ekinlerine a\u00fdlanyp ba\u00fdyr hem daglara \u00e7enli gezipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6zellik bar ba\u00fdyrynda, d\u00fcz\u00fcnde, Ja\u00fdlar salynypdyr dagy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u015fgabady\u0148 ba\u00fdyrlary, daglar e\u00fd\u00fd\u00e4m al-\u00fda\u015fyl bolup g\u00fclledi. <span>(Ata Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u00fdyrlyk","meaning":"<div><p>Ba\u00fdyrly \u00fder, k\u00f6p ba\u00fdyr \u00fderle\u015fen dag etegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015f","meaning":"<div><p>Organizmi\u0148 k\u00e4bir \u00f6\u00fdj\u00fcgini\u0148 iri\u0148lemegi zerarly derini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fda a\u015fagynda emele gel\u00fd\u00e4n iri\u0148li \u00fdara.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi, \u00e7aga wagtynda kellesine ba\u015f d\u00fc\u015fendir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 eline ba\u015f \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015f-ba\u015fdaklyk","meaning":"<div><p>Tertipsizlik, gurama\u00e7ylyksyzlyk, \u00f6zba\u015fdaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddek-t\u00fck men-menlik hem ba\u015f-ba\u015fdaklyk etjek bol\u00fdanlara rehimsiz darady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fa-ba\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00ddekme-\u00fdek, iki ba\u015f.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015f ba\u015fa-ba\u015f s\u00f6we\u015fden ba\u015flandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady be\u00fdleki zat bilen, de\u0148e-de\u0148e.<\/p><ul><li>Ony ba\u015fa-ba\u015f \u00e7aly\u015fdym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015faga\u00fd","meaning":"<div><p>Etjek i\u015fini bilm\u00e4n, \u00f6z\u00fcni \u00fditirip \u00fd\u00f6ren, \u00f6z i\u015fi bilen hars urup \u00fd\u00f6ren, aljyra\u0148\u0148y.<\/p><ul><li>Ol \u015fol mahal horjundan zat \u00e7ykarmak, tertibe salmak i\u015fi bilen ba\u015faga\u00fd bolany \u00fc\u00e7in, di\u0148e ol \u00fdigidi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bir alarylyp seretdi we hi\u00e7 zat di\u00fdm\u00e4n dymdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gandym aga, i\u015f aladasy bilen ba\u015faga\u00fd-a\u00fdt!<\/li><li>Ol \u00e4rini\u0148 yzy bilen ba\u015faga\u00fd halda bar\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015faga\u00fdlyk","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i \u00fditirmeklik, bir i\u015f bilen hars urup \u00fd\u00f6rmeklik, aljyra\u0148\u0148ylyk.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u015fol ba\u015faga\u00fdlygy\u0148 seb\u00e4bini so\u0148 bilip galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015faga\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ba\u015faga\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015farja\u0148","meaning":"<div><p>I\u015fe ukyply, i\u015f o\u0148aryp bil\u00fd\u00e4n, ba\u015farnykly, ga\u00fdratly.<\/p><ul><li>Ba\u015farja\u0148 \u00e7opanlar s\u00fcr\u00fcni sile hel\u00e4kletm\u00e4n, bir \u00fdere toplapdyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015farja\u0148lyk","meaning":"<div><p>I\u015fi o\u0148aryp bilijilik, ugur tapyjylyk, ukyplylyk, ga\u00fdratlylyk.<\/p><ul><li>Durmu\u015f hem g\u00f6re\u015f tejribesi onda uly ba\u015farja\u0148lyk emele getiripdi. <span>(M. Ibrnahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015farlyk","meaning":"<div><p>Ukyp, ukyplylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015farmak","meaning":"<div><p>O\u0148aryp bilmek, bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelip bilmek, bir i\u015fi alyp baryp bilmek, o\u0148armak.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 bilen birlikde, ony \u00e7eper s\u00f6zler arkaly ussatlyk bilen g\u00f6rkezmegi-de ba\u015farypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015farnyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmegi o\u0148armaklyk ukyby.<\/p><ul><li>Her kimi\u0148 ba\u015farnygyna la\u00fdyk i\u015fi \u00f6z g\u00f6wn\u00fcne gowudyr. <span>(A. Go\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015farnykly","meaning":"<div><p>Ba\u015farnygy bar bolan, ukyply, ba\u015farja\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015farnyksyz","meaning":"<div><p>Ba\u015farnygy \u00fdok, i\u015fe ukypsyz, i\u015f o\u0148arma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fartmak","meaning":"<div><p>I\u015f o\u0148artmak, e\u00fdgertmek.<\/p><ul><li>Awlary \u015fu dur\u015funa g\u00f6terip gitmeklik hem o\u0148a ba\u015fartjak d\u00e4l. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Biz barada a\u00fddylanda bolsa, biz \u00f6z\u00fcmize ba\u015fartjak her hili \u00fdol bilen k\u00f6mek etm\u00e4ge \u015fat bolarys. <span>(\u00abSowete T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fatgy\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 kellelerine at\u00fdan \u00e7abydy \u00fda-da \u00fdaglygy.<\/p><ul><li>Kakam eje\u0148e \u00fd\u00fcpek sowsany, ba\u015fatgy\u00e7 iberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ine men \u015f\u00e4herden gelnejeme bir ba\u015fatgy\u00e7 \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglyk aldym. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fa\u015fa","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fda-da birini\u0148 usta\u015fyr, kellesini\u0148 \u00fcst\u00fcnden.<\/p><ul><li>Ol topy ba\u015fba\u015fa zy\u0148dy. Atylan ok ba\u015fa\u015fa ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fa\u015fak","meaning":"<div><p>Kellesi a\u015fak, ba\u015fy a\u015fak, agzy a\u015fak, \u00fdokarsy a\u015faklygyna.<\/p><ul><li>K\u00fc\u00fdz\u00e4ni g\u00f6terip, ba\u015fa\u015fak egdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Siz meni gu\u00fda sallajak bolsa\u0148yz, onda ba\u015fa\u015fak salla\u0148! <span>(\u00abT\u00fcrmen Halk Ertekiler \u00fdygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Oraz der\u00fdany\u0148 gyrasynda durup, suwa ba\u015fa\u015fak urdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fbozar","meaning":"<div><p>Tertip-d\u00fczg\u00fcni boz\u00fdan, kanuna bo\u00fdun egme\u00fd\u00e4n, \u00f6zba\u015fdaklyk ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ba\u015fbozarlara berk \u00e7\u00e4re g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fbozarlyk","meaning":"<div><p>Ara bozujylyk, agzalalyk, \u00f6zba\u015fdaklyk etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fb\u00fctin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00fctinle\u00fdin.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fda","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148 hatarda, \u00f6\u0148de.<\/p><\/div><div><p>2. Ilki bilen, ozaly bilen, i\u0148 ilki, ba\u015fdan.<\/p><ul><li>Ba\u015fda gyzlar Dmitri\u00fd Iwanowi\u00e7den sora\u015fdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdal-gyzlar azat bolmaly ba\u015fda, \u015eol i\u015fleri \u00fderne saly\u0148, \u00fdolda\u015flar! <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fdan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ba\u015fda.<\/p><ul><li>Bu gyzlar pagta ba\u015fdan ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fdan-a\u00fdak","meaning":"<div><p>Ba\u015fyndan ahyryna \u00e7enli, u\u00e7dantutma, b\u00fctinle\u00fd, ba\u015fbitin.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fdansowma","meaning":"<div><p>Howlugyp edilen, harsal edilen, bolgusyz, \u00fd\u00fczle\u00fd.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 bu ba\u015fdansowma haty\u0148yz men-\u00e4 kanagatlandyrmady welin, \u00f6z\u00fc\u0148ize bir ja\u00fdmy? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fda\u015f","meaning":"<div><p>Erkegi\u0148 ilki \u00f6\u00fdlenen a\u00fdaly \u00fda-da a\u00fdaly\u0148 ilki durmu\u015fa \u00e7ykan \u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00ddellini\u0148 i\u015figinde nahar h\u00e4zirl\u00e4p \u00fd\u00f6ren onu\u0148 ba\u015fda\u015f a\u00fdaly d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fga","meaning":"<div><p>1. Keseki, \u00f6zge.<\/p><ul><li>Mundan be\u00fdl\u00e4k men ba\u015fgany\u0148 ga\u00fdgysyna perwa\u00fdsyzlyk etmegimi go\u00fddum.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdleki, ga\u00fdry, da\u015fyndan.<\/p><ul><li>Ba\u015fga ekin ekm\u00e4n, pagta k\u00e4n ekdik. Pagta k\u00e4n ekdik. Pagta k\u00e4n almaga k\u00fc\u00fdm\u00fczi dikdik. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdry, \u00fc\u00fdtge\u015fik.<\/p><ul><li>Men, elbetde, ba\u015fga gep. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men ba\u015fga zat e\u015fitdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fga-ba\u015fga","meaning":"<div><p>D\u00fcrli-d\u00fcrli, a\u00fdry-a\u00fdry.<\/p><ul><li>Olar ba\u015fga-ba\u015fga zatlar a\u00fdd\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fgalamak","meaning":"<div><p>A\u00fdry etmek, \u00f6zba\u015fdak etmek, a\u00fdyrmak, \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Ine onu\u0148 \u015fe\u00fdle bolgusyz gylyklary degnama halys degenden so\u0148, nahar i\u00fd\u00fd\u00e4n stolumy we \u00fdatak ja\u00fdymy ba\u015fgalamaly boldum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fga\u00e7a","meaning":"<div><p>Ba\u015fga hili, \u00f6\u0148kiden a\u00fdry, ba\u015fga t\u00fc\u00fdsli, \u00fc\u00fdtge\u015fik.<\/p><ul><li>Emma i\u00fderoglifleri\u0148 formalary M\u00fcs\u00fcrd\u00e4kiden b\u00fctinle\u00fd ba\u015fga\u00e7a bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fg\u00f6ter","meaning":"<div><p>Ba\u015fy bilen, b\u00fctinle\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fky","meaning":"<div><p>Ilkinji, birinji, ba\u015fdaky, ozalky.<\/p><ul><li>Gy\u015fy\u0148 ba\u015fky g\u00fcnlerinden biridi. <span>(A, Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gapysy hem pagtadan bolman, \u015fol ba\u015fky oturdylan k\u00f6ne ergenekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015flamak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fe, gulluga we \u015f. m. giri\u015fmek.<\/p><ul><li>Sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen kitaba \u00f6z\u00fcmi\u0148 hyrydardygymy bildirm\u00e4ge ba\u015fladym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 ba\u015flany\u015fyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Sowap ba\u015flamak, gyzyp ba\u015flamak, \u00fc\u015f\u00e4p ba\u015flamak, \u00f6w\u00fcp ba\u015flamak we \u015f. m.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015flangy\u00e7","meaning":"<div><p>Bir wakany\u0148 \u00fdagda\u00fdy\u0148 ilkinji \u00fd\u00fcze \u00e7ykan, ba\u015flanan d\u00f6wri, ilkinji pursaty, ba\u015flan\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015flanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderine \u00fdetirilip ugralmak, i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u00e7ip ba\u015flamak, giri\u015filmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcze \u00e7ykmak, pe\u00fdda bolmak, d\u00f6remek.<\/p><ul><li>Bu iki ma\u015fgalany\u0148 ba\u015ftutanlaryny\u0148 arasynda ba\u015flanan dostluk hem t\u00f6t\u00e4n \u00fderden d\u00f6rem\u00e4ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garak\u00e7ylar hakyndaki g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015flanan wagtynda, \u015fu adamda bir hili d\u00fc\u015fn\u00fcksiz gozgala\u0148 ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fc\u015f\u00fcp, girip ugramak.<\/p><ul><li>\u00c7igreklije \u00fdaz g\u00fcnleri ba\u015flanypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015flatmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fe giri\u015fdirmek, bir zady i\u015fledip, \u00fderine getirdip ugratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fly","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fy bar bolan, kellesi bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kelleli, akylly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fly-barat","meaning":"<div><p>Ugry-utgasy \u00fdok, ugursyz, \u00f6zba\u015fdak, ba\u015f-ba\u015fdak.<\/p><ul><li>Go\u015fa obasyndaky bir k\u00fcm\u00e4ni\u0148 gapdalynda birn\u00e4\u00e7e da\u00fdhan \u00fdanyny \u00fdere berip, ba\u015fly-barat gy\u015fary\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015fly-barat g\u00fcrr\u00fc\u0148 gidip durany \u00fc\u00e7inmi-onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni birbada alyp g\u00f6termediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fly-baratlyk","meaning":"<div><p>Ugry-utgasy \u00fdokluk, ugursyzlyk, ba\u015f-ba\u015fdaklyk, \u00f6zba\u015fdaklyk.<\/p><ul><li>\u015eol ba\u015fly-baratlygy\u0148 arasynda k\u00e4 \u00f6\u0148e ge\u00e7ip, k\u00e4 yza galyp, wolostno\u00fd \u015f\u00e4here bakan at go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015flyk","meaning":"<div><p>Pla\u015f we \u015f. m. da\u015fky ge\u00fdimi\u0148 kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u00ddukajyk ba\u015flykly \u00fda\u015fyl \u00fdapynjasyny alyp, ma\u015fyna m\u00fcndi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015flyklyk","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaba ba\u015flyk etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly ga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fmak","meaning":"<div><p>Pes \u00f6kjeli \u00fde\u0148iljek a\u00fdakgap.<\/p><ul><li>A\u00fdagyna bolsa alabeder jorap bilen g\u00f6k ba\u015fmak \u00e7ekdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fmak\u00e7y","meaning":"<div><p>Ba\u015fmak tik\u00fd\u00e4n adam, a\u00fdakgap tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><ul><li>Ba\u015fy\u0148a d\u00fc\u015fse, ba\u015fmak\u00e7y bolarsy\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fn\u00fda","meaning":"<div><p>Arhitektura desgasy, gala.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fsyz","meaning":"<div><p>1. Kellesi \u00fdok, kellesiz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Akylsyz, akmak, kellesiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Kellesi \u00fdokluk, kellesizlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Akylsyzlyk; akmaklyk, kellesizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015ftutan","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. Bir topary\u0148, hereketi\u0148 ba\u015fynda dur\u00fdan.<\/p><ul><li>Bu garak\u00e7ylary\u0148 ba\u015ftutany bolan \u015fu e\u0148egi da\u0148ylgy adam humrarylyp Wepa seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ba\u015ftutany: -- \u00c7ary \u00e7aman kim? -- di\u00fdip sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015ftutanlyk","meaning":"<div><p>Ba\u015ftutany\u0148 wezipesi, k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fdolba\u015f\u00e7y bolmaklyk, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ba\u015fu\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddatan adamy\u0148 kelle tarapy.<\/p><ul><li>Batyr aga hyr\u00e7yny di\u015fl\u00e4p, ga\u00fdgyly halda ba\u015fyny \u00fda\u00fdkady, ba\u015fujynda \u00e7ommalyp oturyp, ony tanajak boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Enesi onu\u0148 bo\u015fujunda gorkuly \u00fd\u00fcrek bilen titre\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Gije \u00fdatyrdym welin, ba\u015fujumda bir \u015fakyrdy boldy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015fynda","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcnde, bir \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk i\u015finde.<\/p><ul><li>Instituty\u0148 ba\u015fynda direktor dur\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir wakany\u0148, hereketi\u0148 ilkinji ba\u015flan d\u00f6wr\u00fcnde, birinji pursatynda.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde, \u00fdanynda, da\u015fynda, t\u00f6wereginde.<\/p><ul><li>\u00c7ary agany\u0148 ba\u015fynda a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ba\u015f\u00fduwluk","meaning":"<div><p>Ba\u015f, sa\u00e7 \u00fduwmak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen gatyk, \u00e7al we \u015f. m. seri\u015fde.<\/p><ul><li>Dursun ba\u015f\u00fduwlugyny alyp \u00fduwunmaga gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Be, bu n\u00e4hili g\u00fcrr\u00fc\u0148-ow. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Be -- di\u00fdip, \u00e7ykalgasyz \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fen \u00fdaly, uly pikire gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedasyl","meaning":"<div><p>Gara \u00fd\u00fcrek, asylsyz, erbet.<\/p><ul><li>\u00ddaltalary tankytlap, arka\u00fdyn \u00fdatyrmaly\u0148, Bedasyl bezzatlary maksada \u00fdetirm\u00e4li\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedasyllyk","meaning":"<div><p>Gara \u00fd\u00fcreklilik, asylsyzlyk, erbetlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bede","meaning":"<div><p>Mal i\u00fdmiti \u00fc\u00e7in guradylyp ta\u00fd\u00fdarlanylan ot, \u00fdorunja.<\/p><ul><li>Tohum atlarymyza we be\u00fdleki \u00fdabylarymyza \u00fdetelik bede bolsa bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir bizi\u0148 kolhozymyzda ta\u00fd\u00fdarlanan siloslary, bedeleri we i\u00fdmlik d\u00e4neleri bir g\u00f6rsedi\u0148iz. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddandagy bassa\u0148, k\u00fcde bolar, bed\u00e4ni bassa\u0148 pide. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedelik","meaning":"<div><p>Bede etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly bolan, bede \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>Bedelik \u00fdorunja. Bedelik ot.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beden","meaning":"<div><p>Adam \u00fda-da ha\u00fdwan organizmini\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 formasy, organizm, endam.<\/p><ul><li>Je\u0148\u0148el tarapdan dowam eden gara\u015fylmadyk ge\u0148 galdyryjy ses onu\u0148 depe sa\u00e7laryny \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdi, di\u0148e onu\u0148 d\u00fcwlen \u00fdumrugy d\u00e4l, belki, onu\u0148 demir \u00fdaly berk bedenini hem pagy\u015f-para gow\u015fatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 berda\u015fly bedeninde, \u00fdanyp duran gara g\u00f6zlerinde gujurlylyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedene","meaning":"<div><p>Torga\u00fddan ulurak, boz re\u0148k, sa\u00fdra\u00fdan me\u00fddan gu\u015fy.<\/p><ul><li>Beden\u00e4ni\u0148 \u00fditi \u00e7akyr sesi s\u00e4hrada \u00fda\u0148lan\u00fdar. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel arkasy apparatly bedene \u00fdaly \u00fdorgala\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedene\u00e7i","meaning":"<div><p>Bedene tutmak we saklamak i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"bedenot","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uzyn \u00fdaprakly dik \u00f6s\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"bedenterbi\u00fde","meaning":"<div><p>Adam bedenini\u0148 berki\u015fmegi we \u00f6smegi \u00fc\u00e7in belli bir re\u017eim bilen edil\u00fd\u00e4n gimnastik \u00e7\u00e4reler.<\/p><ul><li>Ol da\u015farda on munut bedenterbi\u00fdesini etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ertir ir bilen bedenterbi\u00fde etmek saglygy berkle\u015fdirmekde uly rol o\u00fdna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedenterbi\u00fde\u00e7i","meaning":"<div><p>Bedenterbi\u00fde, sport i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"bedew","meaning":"<div><p>M\u00fcn\u00fcl\u00fd\u00e4n, \u00e7apyl\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li tohum at.<\/p><ul><li>Gamy\u015f gulak bedew atlar \u00fd\u00f6r\u00e4nde, \u00dderi\u0148 tanapyny k\u00fclterl\u00e4p \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7arpa\u00fdalap o\u00fdna\u015fyp, ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4r bedew atlar. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bedew-jul i\u00e7inde; g\u00f6wher-k\u00fcl i\u00e7inde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedre","meaning":"<div><p>Esasan suwuklyk gu\u00fdul\u00fdan, demirden \u00fdasalan gap.<\/p><ul><li>Artyk bedresini doldurmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcp\u00fcni galgadanda, A\u00fdnany\u0148 \u00fdetip gel\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol hi\u0148lenip \u00fd\u00fcregini\u0148 gamyny gowzadanso\u0148, her eline bir bedre alyp suwa gitdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedro\u00fd","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Mysalasy pis, erbet g\u00f6rn\u00fc\u015fli, sypaty \u00fdakymsyz bolan, betgel\u015fik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biabra\u00fd, masgara.<\/p><ul><li>Zewsi\u0148 be\u00fdleki bedro\u00fd ogly odu\u0148 we demir ussa\u00e7ylygy i\u015fini\u0148 huda\u00fdy bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bedro\u00fdluk","meaning":"<div><p>1. Mysalasy pislik, erbet g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, gel\u015fiksizlik, betgel\u015fiklik.<\/p><\/div><div><p>2. Biabra\u00fdlyk, masgaralyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bed\u00e4het","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c4girt uly, \u00f6r\u00e4n uly, taga\u015fyksyz, \u00e4pet.<\/p><\/div>"},{"headword":"bed\u00e4hetlik","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ululyk, \u00e4girtlik, taga\u015fyksyzlyk, \u00e4petlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"begemot","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tropiki Afrikany\u0148 suw basse\u00fdnlerinde \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdiriji uly ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"begendirmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcni ho\u015f etmek, \u015fatlandyrmak, guwandyrmak.<\/p><ul><li>Men s\u00f6wdany o\u0148aranlygymy a\u00fdd\u00fdaryn, ke\u00fdwanyny begendirjek bol\u00fdaryn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 arzuwyny\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagy A\u00fdnany begendirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"begeni\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup begenmek, bilelikde \u015fatlanmak, guwany\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar du\u015fu\u015fyp, tab\u015fyrygy\u0148 berja\u00fd edileni hakynda begeni\u015fip, g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(N. Juma\u00fdew Ak Derek)<\/span><\/li><li>Tilkiler mu\u0148a begeni\u015fip, i\u00e7ip-i\u00e7ip, sele\u0148e \u00e7ykyp, bir o\u00fda toplany\u015fyp, arka\u00fdyn \u00fdatanlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddagyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"begenje\u0148","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e zada begen\u00fd\u00e4n, ujypsyzja zat \u00fc\u00e7in g\u00f6wni ho\u015f bol\u00fdan.<\/p><ul><li>K\u00e4riz oba Sowetini\u0148 ba\u015flygy begenje\u0148 adamdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"begenje\u0148lik","meaning":"<div><p>Begenje\u0148 bolmaklyk, g\u00f6wniho\u015fluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"begenmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan g\u00f6wn\u00fc\u0148 ho\u015f bolmak, \u015fat bolmak, guwanmak.<\/p><ul><li>Wepa ser\u017eanty\u0148 \u015fu s\u00f6z\u00fcni e\u015fiden wagty g\u00f6\u00fd\u00e4 \u00f6z dogan-garynda\u015fyny g\u00f6ren \u00fdaly boldy, begendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Adamzat bir-\u00e4 begenende gep tapmaz, bir-de gynananda. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Aknabat eje begenip gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"begen\u00e7li","meaning":"<div><p>\u015eatlykly, guwan\u00e7ly.<\/p><ul><li>Ol \u015fol sekuntda b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4ni \u00f6z\u00fcne bagy\u015flanan \u00fdaly du\u00fddy, \u00fd\u00fcregi begen\u00e7li urdy. <span>(M. ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Batyr aga hem gynan\u00e7ly, hem begen\u00e7li, murtlak dodaklaryny m\u00fc\u0148k\u00fcldedip, aglap di\u0148en \u00e7agajyk \u00fdaly, adyny\u0148 Batyrdygyny zordan a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bege\u00fdik","meaning":"<div><p>A\u00fdal ge\u00fdimlerini\u0148 \u00fde\u0148i bilen \u00fdanyny\u0148 birig\u00fd\u00e4n \u00fderine-goltugyny\u0148 a\u015fagyna tikil\u00fd\u00e4n ba\u015fga re\u0148kd\u00e4ki \u00fc\u00e7bur\u00e7 mata b\u00f6lejigi.<\/p><\/div>"},{"headword":"begres","meaning":"<div><p>Da\u015fky ge\u00fdim tikil\u00fd\u00e4n \u00fdukarak \u00fd\u00fc\u0148 mata, mawut.<\/p><ul><li>Ol adamy\u0148 ba\u015fynda depesine gyzyl begres tutulan ak telpegi, egninde gara kost\u00fdumy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"begzada","meaning":"<div><p>Begi\u0148 ogly \u00fda-da agtygy.<\/p><ul><li>Bujagaz o\u0148atja begzadany\u0148 kimi\u0148kidigini ma\u0148a hi\u00e7 kim a\u00fdtmak isleme\u00fd\u00e4rmi? -- di\u00fdip, ol sorady. <span>(A. P. \u00c7ehow. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"behe\u00fd","meaning":"<div><p>Begenji, ge\u0148irgenmegi \u00fda-da g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmezligi a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Behe\u00fd, hanha iki sany gu\u015f. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"behi\u015ft","meaning":"<div><p>1. Dini-mifiki d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4, g\u00fcn\u00e4 etm\u00e4n \u00f6len adamlary\u0148 ruhuny\u0148 ol d\u00fcn\u00fd\u00e4de e\u015fretli \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi, jennet.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gowy \u00fder, tebigaty ba\u00fd \u00fder, e\u015fretli \u00fder.<\/p><ul><li>Be\u00fdle di\u00fdm\u00e4n, Azerba\u00fdjan g\u00f6zel \u00fder, bu \u00fderi \u00e7yn behi\u015ftdir. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bejergi","meaning":"<div><p>1. \u00dderi i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamaklyk, ekine, ekin me\u00fddanyna edil\u00fd\u00e4n gara\u015fyk.<\/p><ul><li>Bejerg\u00e4 gara\u015f\u00fdar \u00fderimiz bizi\u0148, Bilimizi gu\u015fap ta\u00fd\u00fdar bolaly\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bejergisi kemsiz \u00fdetse, her d\u00fc\u00fdp gowa\u00e7amyz bir go\u00fdnu\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u00e7e pagta berer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tertibe salmaklyk, tijemeklik.<\/p><\/div><div><p>3. Ke\u015fde, ga\u00fdma.<\/p><ul><li>Bejergi salnan k\u00fcrte.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bejerilmek","meaning":"<div><p>1. I\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlanylmak, bejergi i\u015fleri ge\u00e7irilmek, ekine, ekin me\u00fddanyna gara\u015fyk edilmek.<\/p><ul><li>Bu \u00fdyl \u00fcz\u00fcmimiz \u00fdag\u015fy getirdi, heniz hem bejerili\u015fine meni\u0148 g\u00f6wn\u00fcm \u00fdetenok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nagy\u015f salynmak, bezeg salynmak, ke\u015fdelenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde \u00fdakasy bejerilen ak k\u00f6\u00fdnegi, ok balagy we t\u00e4ze \u00e4digi bardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Keselden halas edilmek, sagaldylmak.<\/p><ul><li>Merezel keseli d\u00fc\u00fdpli bejeril\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eikesli g\u00f6zleri bejeril\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eikesli g\u00f6zleri bejerildi tiz, H\u00fcn\u00e4rli wra\u00e7lar a\u00e7dy g\u00f6z\u00fcni. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Remont edilmek, tikilmek, \u00fdasalmak, d\u00fczeldilmek.<\/p><\/div><div><p>5. Tertibe salynmak, tijelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bejeri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bejeri\u015f i\u015fine k\u00f6mekle\u015fmek, ekini bejerm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a iki pel \u00fder bejeri\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bezeg saly\u015fmak, ke\u015fdele\u015fmek, nagy\u015fla\u015fmak.<\/p><ul><li>K\u00fcrte bejeri\u015fmek. Tah\u00fda bejeri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Remont etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00fczedi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>4. Tertibe saly\u015fmak, bir zady tijem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd go\u015flaryny bejeri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bejermek","meaning":"<div><p>1. \u00dderi, ekin me\u00fddanyny s\u00fcr\u00fcp, suwaryp eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlamak, bejergi i\u015fini ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any bejermek, d\u00f6k\u00fcnlemek \u00fdaly m\u00f6h\u00fcm \u00e7\u00e4reler hem \u00fd\u00fcz prosent bolupdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol bir b\u00f6lejik \u00fderi ekmek \u00fc\u00e7in bejerm\u00e4ge synany\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bezeg salmak, ke\u015fdelemek, nagy\u015flamak.<\/p><ul><li>K\u00fcrte bejermek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Remont etmek, d\u00fczetmek, tikmek, \u00fdamamak.<\/p><ul><li>Bejerdik, \u00fdagladyk -- di\u00fdende ussa\u0148, Berekella! -- di\u00fdip, ber\u00fd\u00e4r jogabyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sapan\u00e7any bejerm\u00e4ge beripdim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ussa, sagady bejere\u0148de, her g\u00fcn gelip durmaly etme. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, ideg etmek, idetmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in biz bu atlary bakyp, bejerip bo\u015f \u00fdat\u00fdarys. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Syrkawy gurat etmek, keselden halas etmek, sagaltmak.<\/p><ul><li>Trahoma keselli \u00e7agalary\u0148 keselini bejermek i\u015fini dogry guramagy\u0148 a\u00fdratyn m\u00f6h\u00fcm \u00e4hmi\u00fdeti bar. <span>(S. K. Karanow, Howply G\u00f6z Agyry Keseli we Olary\u0148 \u00d6\u0148\u00fcni Almagy\u0148 \u00c7\u00e4releri)<\/span><\/li><li>Lukman syrkawy bejerdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bejertmek","meaning":"<div><p>1. Bejergi i\u015fini ge\u00e7irtmek, \u00fderi, ekin me\u00fddanyny eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ga\u00fdma etdirmek, nagy\u015f saldyrmak, ke\u015fdeletmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady d\u00fczetdirmek, o\u0148artmak, timarlatmak.<\/p><\/div><div><p>4. Syrkawy sagaltmak \u00fc\u00e7in wra\u00e7a seretdirmek, kesele em etdirmek.<\/p><ul><li>Lermontow s\u00fcrg\u00fcne bar\u00fdarka, \u00fdolda, P\u00fdatigorskde keselini bejertm\u00e4ge gelen Belinski\u00fd bilen hem tany\u015f\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bejit","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Tiz, \u00e7alt, basym.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00f6kman, \u00e4\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00ddygnagmyz bar, h\u00f6kman \u015fo\u0148a gitmeli, Bejit bu g\u00fcn doklad hem etmeli. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berk 1,2.<\/p><ul><li>Men mu\u0148a berk ynan\u00fdan. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bekelmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berkelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bekeltmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bekemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berkemek.<\/p><ul><li>U\u00e7urum bolup, ganatlary bek\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol z\u00e4hmete pugta bek\u00e4p, T\u00e4ze usuly \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(Nuru Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beketmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"beklemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddapmak, baglamak, gulplamak.<\/p><ul><li>Kerim hany\u0148 tussaga d\u00fc\u015fenini\u0148 ikinji g\u00fcni, \u00fd\u00fczi-g\u00f6zi garalan bir adamyny zyndana iteklediler-de, gapyny da\u015fyndan beklediler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148\u00fcni b\u00f6wetlemek, b\u00f6wet basmak, baglamak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddoluny, \u00f6\u0148\u00fcni tutmak, gabat bolmak.<\/p><ul><li>Bekledi durberdi \u00f6\u0148\u00fcmi birden, Belent bulda ba\u015fyn de\u0148\u00e4p duran ja\u00fd. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beklenmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddapylmak, baglanmak, gulplanmak.<\/p><ul><li>D\u00fckan beklendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6wet basylmak, b\u00f6wetlenmek, baglanmak.<\/p><ul><li>Basylyp alnan \u00fderleri\u0148 da\u015fy ha\u00fdat bilen beklenipdir. <span>(Orta Asyrlyr Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00ddaby\u0148 suwuny\u0148 \u00fdykylan \u00fderi beklendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddoly, \u00f6\u0148i tutulmak, gabalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bekletmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddapdyrmak, baglatmak, gulplatmak.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6wet basdyrmak, baglatmak.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li ak\u00fdan suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni bekletdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u0148\u00fcni tutdurmak, gabatdyrmak.<\/p><ul><li>Ha\u00fdat \u00e7ekip arany bekletdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bekle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdapmagy, baglamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6wet basy\u015fmak, bagla\u015fmak.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni bekle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bekli","meaning":"<div><p>1. \u00ddapyk, gulply, bagly.<\/p><ul><li>Hikmet isfahany \u00fdaly uly ba\u00fd, aristokrat adamyny\u0148 gyzy \u015eemsi\u00fd\u00e4 T\u00e4hranda, bekli gapyny\u0148 \u00fdokdugy m\u00e4lim zat. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6wet basylan, b\u00f6wetlenen, baglanan.<\/p><ul><li>Pellere suw tutul\u00fdan gulaklar beklidi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u0148i tutulan, germew edilen, gabalan.<\/p><\/div>"},{"headword":"bekre","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Eti we i\u015fbili gowy hilli, gymmatbaha uly balyk.<\/p><ul><li>E\u015fitdi ol \u00abtirana\u00bb , \u00abdoky\u00bb , \u00abbekre\u00bb di\u00fden atlary. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bela","meaning":"<div><p>1. Horlukly dert, howp, betbagtlyk.<\/p><ul><li>\u00ddaltalyk adama n\u00e4hili belalary we zy\u00fdanlary getir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Akmaga \u00f6z dilinden d\u00fcrli bela gelermi\u015f. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00e4l azman, ba\u015fa bela gelmez. <span>(Nakil)<\/span><\/li><li>Seresap gep da\u015fa gala, biseresap gep ba\u015fa bela. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00abMerez\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan s\u00f6g\u00fcn\u00e7 s\u00f6zi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bela-beter","meaning":"<div><p>1. Howply zat, elhen\u00e7 zat, betbag\u00e7ylyk, erbetlik.<\/p><ul><li>\u00c4hli bela-beter dep bolsun. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu gezi\u015fde her hili bela-betere du\u015f gel\u00fd\u00e4rsi\u0148 -- di\u00fdip, Hojaguly kyh-kyh edip g\u00fcldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bela-betere sezewar bolmazlygy\u0148 gamyny i\u00fdmek gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl, hapa-hupa, zir-zibil.<\/p><\/div>"},{"headword":"bela-kaza","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bela-beter.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any indi hi\u00e7bir bela-kazany\u0148 bizi\u0148 elimizden aljak gumany \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belent","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdik, \u00fdokary.<\/p><ul><li>Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7 belent \u00fdere \u00e7ykyp, t\u00f6weregine nazar saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi g\u00f6z a\u00fdlasak ol \u00fdatan \u00e7\u00f6le, Belent ymaratly g\u00f6zel \u015f\u00e4her bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir bar eken, bir \u00fdok eken, bir belent dagy\u0148 ga\u00fdasynda bir garga \u00f6z\u00fcne h\u00f6w\u00fcrtge \u00fdasap \u00fda\u015fa\u00fdar eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dabaraly, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fasyn bizi\u0148 belent maksadymyz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mertebesi belent adam. Belent ada mynasyp bolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli, m\u00f6h\u00fcm, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><\/div><div><p>4. \u00ddokary, in\u00e7e, gaty (ses).<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 radiony\u0148 belent owazy \u00fda\u0148landy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>S\u00f6zlemde soragy anlad\u00fdan s\u00f6z belent he\u0148 bilen \u00fda\u0148lan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belent-pes","meaning":"<div><p>Be\u00fdikli-pesli, be\u00fdik-pes.<\/p><ul><li>\u00ddylgynlyk, sazaklyk belendi-pesi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belentli-pesli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> be\u00fdikli-pesli.<\/p><ul><li>Uzynly-gysgaly, belentli-pesli, manysy azajyk, s\u00f6zi ep-esli. <span>(Mollamurt. Sa\u00fdylanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6zleri \u00fditi, \u00f6zi gol\u00e7a \u00fdaly, ki\u00e7ijik bir ofiser \u00f6z n\u00f6kerlerine belentli-pesli hatara telpeklere g\u00f6z gezdirenden so\u0148, in\u00e7emik ses bilen \u00f6z dilmajyna igendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belentlik","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdik \u00fder, be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>Ol 600 m. belentlige \u00fdokary galypdyr. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015fdaky \u00f6s\u00fc\u015f derejesi, \u00fdokary galy\u015f, \u00fdokary g\u00f6terili\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"belet","meaning":"<div><p>Birini, bir \u00fderi, zady \u00fda-da bir wakany, \u00fdagda\u00fdy gowy bil\u00fd\u00e4n, tana\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00ddola belet garry at gu\u00fdrugyny \u015fuwwuldadyp, g\u00f6ni \u015fol a\u00fdryda tutdurdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wepa \u00f6zleri bilen bir klasda oka\u00fdan gyzlary\u0148 hemmesini\u0148 hatyna beletdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Bir zady, \u00fderi \u00fda-da birini gowy tanap bilmeklik, bir zat bilen gowy tany\u015flyk.<\/p><ul><li>Bular ikimi, \u00fdekemi, on\u00e7asyna belet\u00e7iligimiz \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belgi","meaning":"<div><p>1. Bir zady alamatlandyr\u00fdan ny\u015fan, bellik, alamat.<\/p><ul><li>Ogluny\u0148 \u00fdakasynda ki\u00e7i komandirlik belgisi bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><li>Go\u00e7myrady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki g\u00fcl\u00fcmsiremek belgileri a\u00fdryldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kapitan-da onu\u0148 kartasyndaky belgileri \u00f6z\u00fcni\u0148ki bilen de\u0148e\u015fdirdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okuw\u00e7ylary\u0148, studentleri\u0148 bilim aly\u015f, ony \u00f6zle\u015fdiri\u015f derejesine beril\u00fd\u00e4n baha.<\/p><ul><li>O\u0148at belgiler alyp, \u00f6z\u00fc\u0148e gep getirme. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz oka\u00fdan kursumyzy o\u0148at belgiler bilen gutardyk. <span>(N. pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> Punktuaksi\u00fda degi\u015fli alamat.<\/p><ul><li>\u00ddazuwda sorag s\u00f6zlemini yzyna sorag belgisi (?) go\u00fdul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belgilemek","meaning":"<div><p>Bir zada belgi, ny\u015fan, alamat go\u00fdmak, bellik etmek.<\/p><ul><li>Ilki ba\u015fda M\u00fcs\u00fcrliler her bir s\u00f6zi a\u00fdratyn belgiler-suratlar bilen belgil\u00e4pdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belgilenmek","meaning":"<div><p>Bir zada belgi, ny\u015fan go\u00fdulmak, bellik edilmek, alamatlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"belgiletmek","meaning":"<div><p>Bir zada belgi, ny\u015fan go\u00fddurmak, bellik etdirmek, alamatlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"belgile\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zada belgi, ny\u015fan, alamat go\u00fdu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"belgi\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Belgi\u00fdany\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"belila","meaning":"<div><p>1. Suwda ereme\u00fd\u00e4n ak mineral bo\u00fdag.<\/p><\/div><div><p>2. Grim we kosmetika \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ak bo\u00fdag.<\/p><\/div>"},{"headword":"beli\u0148","meaning":"<div><p>Beli\u0148 bermek-bizar etmek, irizmek, \u00fdadatmak.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fdlini\u0148 s\u00f6z\u00fcni makullan bolup, o\u0148a beli\u0148 berdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 bilen salamla\u015fmagy we g\u00f6r\u00fc\u015fmegi bahana edip, ejesine beli\u0148 berm\u00e4ge gelen ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belke","meaning":"<div><p>\u00dduka \u00fda\u00fdylyp kesilen hamyr b\u00f6leklerinden bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>G\u00fcl olary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gatyksyz, nansyz belke go\u00fdupdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belkelik","meaning":"<div><p>Belke \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, belke \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"belkem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> belki.<\/p><ul><li>Belkem, siz s\u00f6\u00fdg\u00fcli a\u00fdaly\u0148yzy ba\u015fga hili di\u00fdip hasapla\u00fdansy\u0148yz. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><li>Belkem, garbak-gurbak ederis. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belki","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 boljagyny \u00fda-da bolmajygyny anyk bildirm\u00e4n, iku\u00e7lulygy a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Belki, arzym kabul edersi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belki, se\u0148 \u00fdady\u0148da, owal \u00fdazypdym, Atyjylyk ny\u015fanyny alanmy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bellemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bellik etmek, ny\u015fan go\u00fdmak, alamatlandyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady takyklamak, re\u017eime girizmek, d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Mekdep okuw\u00e7ysyny\u0148 durmu\u015fynda kadaly tertibe bellemek-de \u00f6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcmdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birini bir wezip\u00e4 i\u015fe go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ol adamlary i\u015fe bell\u00e4pdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00fcst\u00fcnl\u00fcgi, dabaraly wakany \u00fdatlamak.<\/p><\/div><div><p>5. \u00dcns bermek, nygtap g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 bilen birlikde, 18. asyr T\u00fcrkmen medeni\u00fdetinde Magtymguly \u00fdaly progressiw \u015fahyrlary\u0148 bolandygyny-da a\u00fdratyn bellemek gerek. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bellenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bellik edilmek, ny\u015fan go\u00fdulmak, alamatlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Re\u017eimi go\u00fdulmak girizilmek, takyklanmak, kanunla\u015fdyrmak, d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Izmail \u015f\u00e4herini\u0148 sebitinde hem \u015fe\u00fdle zawod gurmaklyk bellendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wezip\u00e4 i\u015fe go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Sekiz adamdan ybarat d\u00f6wek\u00e7iler brigadasy d\u00fcz\u00fcl\u00fcp, brigadany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy hem S\u00e4het bellendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00fcst\u00fcnlikli, dabaraly waka \u00fdatlanmak, g\u00f6rkezilmek.<\/p><ul><li>Be\u00fdik \u015fahyr Magtymgulyny\u0148 225 \u00fdyllyk \u00fdubile\u00fdi bellendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6z\u00fc\u0148i tanatmak, ile m\u00e4lim bolmak.<\/p><ul><li>O uly ile bellenipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00dcns berilmek, \u00fdagtaldyp g\u00f6rkezilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bellentgi","meaning":"<div><p>Erbet h\u00e4si\u00fdet, \u00fdaman gylyk bilen \u00fdakasyny tanadan.<\/p><ul><li>Bu burunlak adamyny\u0148 pis h\u00e4si\u00fdetleri gospitalda \u00fda\u015fanlary\u0148 hemmesine m\u00e4lim bolan bellentgi adam ekenligini Gurt azajyk so\u0148 bildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belletrist","meaning":"<div><p>Belleetristka eserlerini\u0148 awtory.<\/p><\/div>"},{"headword":"belletristik","meaning":"<div><p>Belletristika degi\u015fli bolan, belletritika has bolan.<\/p><ul><li>Belletristik usulda \u00fdazylan edebi eser.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belletristika","meaning":"<div><p>Proza bilen \u00fdazylan \u00e7eper edebi\u00fdat.<\/p><ul><li>\u015eahyr ol zamany\u0148 Rus belletristikasyndaky me\u00fdilleri belle\u00fd\u00e4r. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Hemmesini bell\u00e4p \u00e7ykmak, bellik go\u00fdu\u015fdyrmak, ny\u015fan go\u00fdu\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"belle\u015fik","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnden geple\u015fmeklik esasynda edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, ylaly\u015fyk, wadala\u015fma.<\/p><ul><li>Olar \u00f6zara belle\u015fik etdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat hakynda \u00f6\u0148\u00fcnden geple\u015fmek netijesinde belli bir ylala\u015fyga gelmek.<\/p><ul><li>Biz belle\u015filen \u00fdere bardyk. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Biz sagat altyda du\u015fu\u015fmagy belle\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bellik edi\u015fmek, bellik go\u00fdu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"belli","meaning":"<div><p>1. M\u00e4lim bolan, hemmelere \u00e4\u015fg\u00e4r, a\u00fdan bolan.<\/p><ul><li>\u00c7ehleri\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7ykar\u00fdan magdan ojaklary belli bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Belli boljagyny bil\u00fd\u00e4rin. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Bize belli bolan papiruslary\u0148 seretmegi\u0148 seb\u00e4bi derrew belli boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Il arasynda ady \u00fda\u00fdran, me\u015fhur, tanymal.<\/p><ul><li>Mertden dogan ady belli, G\u00f6rogly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z\u00fcne mahsus bolan, a\u00fdratyn.<\/p><ul><li>Her bir seb\u00e4pli baglany\u015fyk belli \u015fertlerde d\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>S\u00f6zlem bolmak \u00fc\u00e7in s\u00f6z\u00fc\u0148 belli bir mukdary h\u00f6kman d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Takyk, anyk, kesgitli.<\/p><ul><li>Azajyk o\u00fdlanandan so\u0148, ol \u00f6z \u00fd\u00fcreginde belli bir karara gelen bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belli-belli","meaning":"<div><p>A\u00fdry-a\u00fdry, a\u00fdratyn, k\u00e4bir.<\/p><ul><li>Emma welin belli-belli wagtlarda M\u00e4hride bir tutuklyk we tukatlyk pe\u00fdda bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Belli-belli \u00fderlerinde t\u00fcsse barlygy heniz hem bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belli-beter","meaning":"<div><p>Has beter, a\u00fdratyn hem, has, yla\u00fdta-da.<\/p><ul><li>Nurjahany\u0148 so\u0148ky s\u00f6zi A\u015fyry belli-beter hem gozgala\u0148a saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ene mallary\u0148 gysyr galanlary belli-beter-de brigadada bakyl\u00fdan s\u00fcr\u00fclere degi\u015flidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazete)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"belli-k\u00fclli","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdpg\u00f6ter, gutarnykly, b\u00fctinle\u00fd,.<\/p><ul><li>Men ba\u00fd bolmakdan belli-k\u00fclli ge\u00e7dim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurt: -- Hawa! -- di\u00fdip jogap bermek bilen, belli-k\u00fclli hem \u015fol g\u00fcn pikire \u00e7\u00fcm\u00fcp, \u00f6z\u00fcni horla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bellik","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6rite go\u00fdul\u00fdan belgi, ny\u015fan, alamat.<\/p><ul><li>Hol g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n be\u00fdik ger\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcnde bizi\u0148 ara\u00e7\u00e4k belligimiz bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol yz bo\u00fdun\u00e7a edilmeli bellikleri edip we ondan bir hili hasaplar \u00e7ykaryp, so\u0148 \u00fdene ma\u0148a \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Yzynlygy 40, 5 metrdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Alnan bilime \u00fda-da edil\u00fd\u00e4n i\u015fe beril\u00fd\u00e4n baha.<\/p><\/div>"},{"headword":"belok","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148, \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n organiki madda.<\/p><ul><li>\u015eunlukda kislorod \u00e7ykyp, uglerod bolsa beloklar, \u00fdaglar emele getirmek bilen, \u00f6s\u00fcmliklerde \u00fdygnan\u00fdar. <span>(\u00abFizika Krusy\u00bb)<\/span><\/li><li>I\u015f\u00e7i arylar g\u00fclde belok i\u00fdmitini hem \u00fdygna\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bende","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00abHuda\u00fdy\u0148\u00bb guly.<\/p><ul><li>\u00ddigitlik \u00abhuda\u00fdy\u00bb , e\u00fd Amur, bil, men seni\u0148 sadyk bend\u00e4\u0148 boldum her sagat. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Alyhezret, biz sizi\u0148 n\u00f6ker \u00fdaly wepaly bendeleri\u0148iz. <span>(M. ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly bir \u00fdazyklyja bendedir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pahyr, pukara, garyp.<\/p><ul><li>Bu bend\u00e4ni\u0148 sadalygyny g\u00f6rsene. <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bendelik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bend\u00e4ni\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bendi","meaning":"<div><p>Azatlykdan mahrum edilen adam, goly bagly \u00fdesir, tussag.<\/p><\/div>"},{"headword":"bendilik","meaning":"<div><p>Bendi bolmaklyk, bendini\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bendiwan","meaning":"<div><p>Gara\u015fyp duran, bagly, intizar.<\/p><ul><li>Bendiwany bolup galdym, Bir kaddy daly n\u00e4zlini\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dderi, ynha ertir munu\u0148 \u00fc\u00e7in i\u015fimizi bendiwan etmeli boljak-da! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bent","meaning":"<div><p>1. Der\u00fdalarda, kanallarda suwu\u0148 derejesini \u00fdokary galdyrmak we b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek \u00fc\u00e7in gurul\u00fdan gidrotehniki gurlu\u015fyk.<\/p><ul><li>Bent gurmak \u00fc\u00e7in \u00fdedi \u00fdarym million ri\u00fdal go\u00fdberm\u00e4ge kim sa\u0148na ygty\u00fdar berdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6wet, p\u00e4sgel, kyn\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Siz meni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcme bent gurjak bol\u00fdarsy\u0148yz. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji Gen)<\/span><\/li><li>Du\u015fmanlar \u00f6\u0148\u00fcnde bent almasyn, tab\u015fyran zatlary\u0148y a\u00fddy\u015fy\u0148 \u00fdaly ederin, gelin\u00e7\u00e4\u0148 ja\u00fdy\u0148y abat saklaryn, bagyny har etmen -- di\u00fdip, Wepany ugradypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bentlemek","meaning":"<div><p>1. Bent gurmak.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6wet bolmak, p\u00e4sgel bermek.<\/p><\/div><div><p>3. Bent etmek, bagly edip go\u00fdmak, da\u0148mak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bentlenmek","meaning":"<div><p>1. Bent gurulmak.<\/p><ul><li>Bentlenmedik jarlara inen suwlar-da oba gid\u00fd\u00e4n uly \u00fdaba syrygyp, a\u015faky saka agram saljakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baglanyp galmak, da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Ol bir zada bentlenip galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"benuar","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> Lo\u017ealary\u0148 parteri\u0148 de\u0148ind\u00e4ki i\u0148 a\u015faky \u00fdarusy.<\/p><\/div>"},{"headword":"benzin","meaning":"<div><p>Nebiti t\u00e4zeden i\u015flemek netijesinde alyn\u00fdan re\u0148ksiz suwuk \u00fdangy\u00e7.<\/p><ul><li>Benzin ysy burnumyza ur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"benzobak","meaning":"<div><p>Benzin go\u00fdul\u00fdan bak, gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"benzokolonka","meaning":"<div><p>Benzin almak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite abzalla\u015ftyrylan \u00fder, benzinkolonkasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"benzol","meaning":"<div><p>K\u00f6mri kokslamak \u00fdoly bilen alyn\u00fdan re\u0148ksiz suwuk \u00fdangy\u00e7 (partla\u00fdjy madda, derman we bo\u00fdag ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar).<\/p><\/div>"},{"headword":"ber-bibat","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd berbat bolan, we\u00fdran bolan, b\u00fctinle\u00fd sandan \u00e7ykan, harap bolan.<\/p><ul><li>Giden ulgam \u00fdan\u00fdar gyzyl ot bolup, Du\u015fman s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp gel\u00fd\u00e4r ber-bibat bolup. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berbat","meaning":"<div><p>Derbi-dagyn, ber-bibat, we\u00fdran, harap.<\/p><ul><li>Rim \u00fdollary kem-kemden za\u00fdalanyp berbat bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6mr\u00fcni Tahyr \u00fc\u00e7in berbat etm\u00e4ge hemi\u015fe ta\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berbatlamak","meaning":"<div><p>Berbat etmek, we\u00fdran etmek, sandan \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berbatlanmak","meaning":"<div><p>Berbat bolmak, we\u00fdran bolmak, sandan \u00e7ykmak, haraplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berbatlyk","meaning":"<div><p>Derbi-dagynlyk, sandan \u00e7ykmaklyk, we\u00fdranlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"berbat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berbatlyk.<\/p><ul><li>Uru\u015f wagtynda berbat\u00e7ylyk k\u00f6p bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berda\u015fly","meaning":"<div><p>Sagdyn, gujurly, \u00e7ydamly, berk.<\/p><ul><li>Ol eli-a\u00fdagy berda\u015fly, s\u00fc\u0148kba\u015fy iri, da\u00fdaw adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 berda\u015fly bedeninde, \u00fdanyp duran gara g\u00f6zlerinde gujurlylyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berdenke","meaning":"<div><p>Bir g\u00fclle (ok) at\u00fdan t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 \u00f6z \u00f6mr\u00fcmde \u00fdumrukla\u015fyp g\u00f6ren adam d\u00e4l weli, \u015fe\u00fdle h\u00f6k\u00fcmete gar\u015fy \u00e7ozu\u015f bolsa, berdenke g\u00f6termekden ga\u00fdra durjak d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berdirmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady gow\u015furtmak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bergisini berdirerin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berebekge\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Halys gep d\u00fc\u015f\u00fcndirip bolma\u00fdan, gepe d\u00fc\u015fmez.<\/p><ul><li>Berebekge\u00fd adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berekella","meaning":"<div><p>Birini\u0148 i\u015f ba\u015fary\u015fyny, bitiren gowy i\u015fini \u00f6wmek \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Berekella, \u00fda\u015f surat\u00e7y gyz! <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Berekella, oglum, berekella! \u00d6r\u00e4n i\u015f bitiripsi\u0148! <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bereket","meaning":"<div><p>1. Bol \u00f6n\u00fcm, k\u00f6p hasyl.<\/p><ul><li>Hereketde-bereket. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dokluk, bolluk, h\u00fcmmet.<\/p><ul><li>Seni\u0148 to\u00fdnagy\u0148 degen \u00fderinde, bereket hem bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 iki stakan i\u00e7enimiz bilen bu \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 berekedi ga\u00e7asy \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bereketli","meaning":"<div><p>1. Bol \u00f6n\u00fcmli, hasylly.<\/p><\/div><div><p>2. Tiz do\u00fdur\u00fdan, \u00fdokumly, h\u00fcmmetli.<\/p><ul><li>Bereketli nahar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bereketlilik","meaning":"<div><p>Berekedi barlyk, h\u00fcmmetlilik, \u00f6n\u00fcmlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bereketsiz","meaning":"<div><p>Berekedi az bolan, az \u00f6n\u00fcmli, h\u00fcmmetsiz.<\/p><ul><li>Bereketsiz i\u00fdmit.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bereketsizlik","meaning":"<div><p>Berekedi \u00fdokluk, h\u00fcmmetsizlik, \u00f6n\u00fcmsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bergi","meaning":"<div><p>Karz alnyp ga\u00fdtarylyp berilmeli pul \u00fda zat, t\u00f6lenmeli bolan bor\u00e7.<\/p><ul><li>Sen h\u00f6k\u00fcmete geljek \u00fdylky bergi\u0148i beripsi\u0148; eger gyssansa\u0148, ondan karz hem alyp bilersi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Seni aljak bolanymda, bergini\u0148 a\u015fagynda g\u00f6ml\u00fcp galypdym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bergi\u0148 m\u00fc\u0148e \u00fdetse, \u00fdumurtga b\u00f6rek i\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bergidar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bergili.<\/p><\/div>"},{"headword":"bergidarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bergililik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bergili","meaning":"<div><p>Birini bergisi bar bolan, bor\u00e7ly, bergidar, karzdar.<\/p><ul><li>Seni\u0148 ata\u0148 g\u00f6rg\u00fcli, \u00fc\u00e7 \u015fir ma\u0148a bergili. <span>(M. Se\u00fdidow, Gijeki Myhman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bergililik","meaning":"<div><p>Birine bor\u00e7lulyk, bergili bolmaklyk, bergidarlyk.<\/p><ul><li>Bergililik bizi\u0148 ba\u015fymyzdan sowuldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berhiz","meaning":"<div><p>Kesellini\u0148 \u00f6z\u00fcne \u00fdak\u00fdan zady i\u00fdip-i\u00fdmezlik d\u00fczg\u00fcni, di\u00fdeta.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen doktory\u0148 dermanyny i\u00e7ip, hem onu\u0148 a\u00fddan berhizini tutup, kemsiz sagaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berhizli","meaning":"<div><p>Berhiz tut\u00fdan, berhiz sakla\u00fdan.<\/p><ul><li>Berhizli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beri","meaning":"<div><p>\u00abBir, weli\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan ownuk s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ahaw, h\u00e4zir bolu\u0148, adammyka beri? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berilmek","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdberilmek, satylmak.<\/p><ul><li>D\u00fckanda her hili zatlar beril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir zat bagy\u015f edilmek, gow\u015furylmak.<\/p><\/div><div><p>3. Birine \u00fda-da bir zada \u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148i bermek, \u015fonu\u0148 erk-ygty\u00fdaryna ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Surkowy\u0148 bar \u00fcnsi \u00fda\u015fajyk sosnajyklara berlipdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Garry bolsa jonnuk k\u00fc\u00fdzesine g\u00fc\u00fdnmenip, Artygy\u0148 s\u00f6z\u00fcne berilmek bilen gu\u00fdyny\u0148 \u00f6z\u00fcne mesgen edindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berim","meaning":"<div><p>Beril\u00fden zat, para.<\/p><ul><li>Muny \u00e7agyryp getiri\u0148, pe\u015fge\u015f beri\u0148. Haw, tagsyr, bu n\u00e4m\u00e4ni\u0148 berimi, pe\u015fge\u015fi, e\u0148gamy? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Mollada berim bolmaz, \u00fdabyda-gerim. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bahyl ba\u00fdda berim bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berk","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtylma\u00fdan, d\u00f6w\u00fclme\u00fd\u00e4n, za\u00fdalanma\u00fdan, putga, m\u00e4k\u00e4m.<\/p><ul><li>Berk mata.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tutan\u00fderli, ga\u00fdduwsyz, pugta.<\/p><ul><li>\u00d6zi bolsa berk we i\u00e7i pikirli adamdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sagdyn, g\u00fc\u00fd\u00e7li, sagat.<\/p><\/div><div><p>4. Agyr, \u00fdokary.<\/p><ul><li>Jena\u00fdat edenlere berk jeza beril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berkelmek","meaning":"<div><p>1. Gitdigi\u00e7e berk bolmak, has berk, pugta bolmak, pugtalanmak, bekelmek.<\/p><ul><li>Parahatlyk barha berkelsin. <span>(\u00abMydam ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has gatalmak, gaty bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berkemek","meaning":"<div><p>1. Gaty bolmak, gatamak, bekemek.<\/p><ul><li>Odun d\u00f6wmekden, karto\u015fka artmakdan, gazan, gap-ga\u00e7 \u00fduwmakdan berk\u00e4n elleri\u0148 \u00fdanynda \u015eemsi\u00fd\u00e4ni\u0148 eli g\u00f6\u00fd\u00e4 pamyk i\u00e7inde saklanan \u00fdalydy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Berk bolmak, durnukly bolmak, pugta bolmak.<\/p><ul><li>Gurban jogap berdi bakyp \u015fady\u00fdan -- Dostlugymyz barha berk\u00e4r arada. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berke\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> berki\u015fmek.<\/p><ul><li>Entek \u00fda\u015f g\u00f6wreleri i\u015f bilen beke\u015fmedik-de bolsa, olar sagdyn, i\u015fe hyjuwlary bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7eki\u015fmedik-beki\u015fmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berkidilmek","meaning":"<div><p>1. Pugtalanmak, m\u00e4k\u00e4mlenmek.<\/p><ul><li>Pugta berkidilen ramalary\u0148, pola go\u00fdulan b\u00f6lek-b\u00f6lek tagtalary\u0148 \u00f6r\u00e4n k\u00f6p\u00fcsini wagondan d\u00fc\u015f\u00fcrdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fdlendirmek, kuwwatlandyrylmak.<\/p><ul><li>Go\u015fun b\u00f6l\u00fcmleri berkidildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birini\u0148 ygty\u00fdaryna, garamagyna berilmek, birine tab\u015fyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berkitme","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak, gabamak, tutmak \u00fc\u00e7in desga, bent.<\/p><ul><li>Men bolsa berkitmeler salmak \u00fc\u00e7in ma\u015fynlary der\u00fdany\u0148 kenaryna \u00e4kitmek gerek di\u00fd\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Goranma seri\u015fdesi, goranmak \u00fc\u00e7in gurlan desga.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 gala\u00fdyndan, \u00e7o\u00fdundan \u00fdasan berkitmesi \u00e7ym-pytrak edildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berkitmek","meaning":"<div><p>1. M\u00e4k\u00e4m, berk bolmagyny gazanmak, gataltmak.<\/p><\/div><div><p>2. Pugtalamak, m\u00e4k\u00e4mlemek, baglap da\u0148mak. Relsi \u015falmana berkitmek.<\/p><ul><li>Simi\u0148 bir ujuny stola berkitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kuwwatly etmek, durnukly etmek, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><\/div><div><p>4. G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek \u00fc\u00e7in birine tab\u015fyrmak, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek \u00fc\u00e7in birini\u0148 garamagyna bermek.<\/p><ul><li>Ony iki a\u00fd dowamynda o\u0148at i\u015fle\u00fd\u00e4nleri\u0148 birine berkitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berki\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Has gatamak, has dykyzlanmak, beki\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Has berk bolmak, has pugtalanmak, has g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><ul><li>Bizde uly s\u00f6\u00fdgi ol be\u00fdik halka, Berki\u015fer dostlugmyz arkaba-arka. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015fu pikiri yla\u00fdta-da so\u0148ky g\u00fcnlerde berki\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berklemek","meaning":"<div><p>1. Pugtalamak, m\u00e4k\u00e4mlemek, berkitmek.<\/p><ul><li>Serpik bagyny da\u0148, \u00fcz\u00fck bagyny berkle! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 bir zady ba\u015fga birine habar bermezligini, a\u00fdtmazlygyny gazanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berklenmek","meaning":"<div><p>1. Pugtalanmak, m\u00e4k\u00e4mlenmek, berkidilmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 gapylary berklendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 bir zady a\u00fdtmazlygy, habar bermezligi gazanylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berkletmek","meaning":"<div><p>1. Da\u0148dyryp pugtalatmak, m\u00e4k\u00e4mletmek.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdp tutdurmak, durnukly etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"berkle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Has berk etmek, pugtalamak.<\/p><\/div><div><p>2. Esas tutdurmak, d\u00fc\u00fdp aldyrmak, orna\u015fdyrmak pugtala\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, kuwwatlandyrmak, gurplandyrmak.<\/p><ul><li>In\u00e7ekesel bilen kesellemeklige gar\u015fy g\u00f6re\u015fmekde organizmi umumy berkle\u015fdirmegi\u0148 uly \u00e4hmi\u00fdeti bar. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Ertir ir bilen bedenterbi\u00fde etmek saglygy berkle\u015fdirmekde uly rol o\u00fdna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"berkle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Has berk bolmak, gatamak, pugtalanmak, m\u00e4k\u00e4mle\u015fmek.<\/p><ul><li>Gurply golu\u0148 bilen gurulan bina, Berkle\u015fip \u00f6wr\u00fcldi bir sarsmaz gala. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esas tutmak, d\u00fc\u00fdp tutmak, orna\u015fmak, pugtalanmak.<\/p><ul><li>Bu doganlyk, dostluk barha berkle\u015fsin. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, kuwwatlanmak, gurplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"berklik","meaning":"<div><p>Gatylyk, m\u00e4k\u00e4mlik, pugtalyk, \u00e7ydamlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bermek","meaning":"<div><p>1. Birine bir zat gow\u015furmak, tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Doktory\u0148 beren dermanynama i\u00e7m\u00e4nsi\u0148! <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddatana berse\u0148-ma\u0148a ber! -- di\u00fdip, \u00fdene kellesini \u00fdassyga go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Berenden al, urandan ga\u00e7. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Sorap berenden, urup ber. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tab\u015fyrmak (ekzamen hakda).<\/p><ul><li>Studentler fizikadan ekzaman berdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 bermek, sorag bermek, azar bermek \u015f. m.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ber\u00e7","meaning":"<div><p>Kesel zerarly bedende gal\u00fdan d\u00fcw\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"ber\u00e7ikmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan irmek, bizar bolmak (i\u00fdmit hakda).<\/p><ul><li>Ol\u00fd birsyhly \u00fdagly nahar i\u00fdip ber\u00e7igipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ber\u00e7in","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Metal b\u00f6leklerini biri-birine berkitmek, seplemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00f6rite bolt \u00fda-da metaly\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irilip, iki tarapy hem \u00fdepbe\u015flenen demir.<\/p><\/div>"},{"headword":"ber\u00e7inlemek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd\u00fc\u0148 epenekden \u00e7ykyp duran ujuny \u00fdeple\u015flemek, ber\u00e7in bilen berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ber\u00e7inlenmek","meaning":"<div><p>Ber\u00e7in bilen berkidilmek.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6\u00fd\u00e4 agzy ber\u00e7inlenip gapaklanan gazan \u00fdaly, okopy\u0148 i\u00e7inde demigip otyr. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ber\u00fdoza","meaning":"<div><p>Gabygy ak, derege me\u0148ze\u015f \u00fdaprakly aga\u00e7.<\/p><ul><li>Ber\u00fdoza we derek aga\u00e7laryny\u0148 garamtyl we g\u00f6g\u00fcmtil \u00fdapraklaryny\u0148 arasyndan sowuk e\u015fige giren otly u\u00e7gunlar \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bes","meaning":"<div><p>1. \u00ddeterlik, bolar.<\/p><ul><li>O\u0148a g\u00f6wn\u00fc\u0148den \u00e7ykaranja\u0148 bes. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Boldy, gutar, tamamla.<\/p><ul><li>Ol oglun \u00e7ekdi-de di\u00fddi: --Garagol, Besdir indi, otur, akyllyja bol! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bes-belli","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n a\u00fddy\u0148, gaty anyk, mese-m\u00e4lim.<\/p><ul><li>K\u00f6p wagt ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4, hemme zat bes-belli boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beslemek","meaning":"<div><p>1. Timar bermek, bezemek, ge\u00fdindirmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00f6z\u00fcmi\u0148 besl\u00e4p go\u00fdan ulagym bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015fdirmek, terbi\u00fdelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"beslenmek","meaning":"<div><p>1. Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe girmek, bezenmek, ge\u00fdinmek, \u015fa\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Al-asmanda beslenip, \u00e4lemgo\u015far g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sansyz gozalar bilen beslenen g\u00f6m-g\u00f6k gowa\u00e7alar berlen s\u00f6z\u00fc\u0148 artygy bilen \u00fderine \u00fdetiriljekdigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015fdirilmek, terbi\u00fdelenmek, ulaldylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"besletmek","meaning":"<div><p>Bezetmek, \u015fa\u00fdlamak, ta\u00fd\u00fdarlatmak, terbi\u00fdeletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"besse-besse","meaning":"<div><p>Pers-ala, menek-menek, tegelek-tegelek.<\/p><ul><li>So\u0148abaka \u00fd\u00f6rite \u00fdasalan demirleri gyzdyryp, munu\u0148 endamyna dag basmaga ba\u015fladylar, gu\u015faklykdan \u00fdokarsyny besse-besse etdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bet","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden go\u015fulyp, \u00fdokluk many ber\u00fd\u00e4n go\u015fulma.<\/p><ul><li>Betni\u00fdetliligi\u0148 ha\u00fdran ed\u00fd\u00e4n alamatly. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betbagt","meaning":"<div><p>Bagty gara, i\u015fi \u015fowsuz, bagtsyz, garabagt.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcmden uly a\u00fdal doganym betbagt boldy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Hassany betbagt edersi\u0148iz. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Hop duruber, bu betbagty\u0148-a dilini tapyp ugrandyryn! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betbagtlyk","meaning":"<div><p>I\u015fi \u015fowsuzlyk, bagty garalyk, bagtsyzlyk, garabagtlyk.<\/p><ul><li>Bu i\u015fi\u0148 netijesini\u0148 betbagtlyga alyp bar\u00fdanlygyny bil\u00fd\u00e4n. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu betbagtlygy\u0148 hemmesini\u0148 seb\u00e4bi n\u00e4me? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betbagt\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betbagtlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"beter","meaning":"<div><p>1. \u00ddaman, erbet.<\/p><ul><li>Seni\u0148kiden beter jena\u00fdat etdimmi? <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00f6r\u00e4n, gitdigi\u00e7e, has.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemaly\u0148 \u00fd\u00fcreginde Wepa bolan s\u00f6\u00fdgi has beter jo\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beterden-beter","meaning":"<div><p>Has \u00fdaman, \u00f6r\u00e4n erbet.<\/p><ul><li>Beterden-beteri bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beterlemek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcden erbet bolmak, has beter bolmak, ga\u00fdra \u00fcz\u00fclmek, keseli agyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>Dostumy\u0148 keseli beterl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has g\u00fc\u00fd\u00e7lenip ba\u015flamak, g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 geplemezligi \u015fondan so\u0148 has beterledi. <span>(\u00abSowet Eebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beterlenmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcden erbetlenmek, ozalkydan beterle\u015fmek, ga\u00fdra \u00fcz\u00fclmek.<\/p><ul><li>Saglygy gitdigi\u00e7e beterlen\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barha g\u00fc\u00fdjemek, gitdigi\u00e7e g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"beterletmek","meaning":"<div><p>1. Beter etmek, erbet etmek, ga\u00fdra \u00fczd\u00fcrmek, agyrlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, g\u00fc\u00fdjetmek.<\/p><ul><li>Gaharyny beterletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beterle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcden erbetle\u015fmek, has \u00fdamanla\u015fmak, keseli agyrla\u015fmak, ga\u00fdra \u00fcz\u00fclmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagymy\u0148 \u00fdarasy beterle\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148k\u00fcs\u00fcnden g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"betgel\u015fik","meaning":"<div><p>Erbet g\u00f6rn\u00fc\u015fli, owadan d\u00e4l, gel\u015fiksiz, g\u00f6rn\u00fcksiz, \u015fekilsiz.<\/p><ul><li>N\u00e4tan\u015fy\u0148 \u00f6\u00fdi garypdy we betgel\u015fikdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4heri\u0148 ke\u015fbini betgel\u015fik ed\u00fd\u00e4n \u015fu be\u00fdik ha\u00fdatlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betgel\u015fiklik","meaning":"<div><p>Owadan d\u00e4llik, erbet g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, gel\u015fiksizlik, g\u00f6rn\u00fcksizlik, \u015fekilsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"betguman","meaning":"<div><p>G\u00f6wn\u00fcne guman getir\u00fd\u00e4n, bir zady\u0148 dogrudygyna ynam etme\u00fd\u00e4n, d\u00fc\u00fdpli ynanma\u00fdan, m\u00fc\u0148k\u00fcr.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle asylly g\u00f6zel hanym \u00f6z ga\u00fdyn enesi hakynda betguman bolmaga onu\u0148 n\u00e4me haky bar? <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betgumanlyk","meaning":"<div><p>G\u00f6wne guman getirijilik, d\u00fc\u00fdpli inanmazlyk, m\u00fc\u0148k\u00fcrlik.<\/p><ul><li>Bossan \u00f6z hoja\u00fdyny Me\u017ededini birinji g\u00f6rende, o\u0148a betgumanlyk edipdi, iki\u00e7\u00e4k u\u00e7ra\u015fan wagtlarynda onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne garama\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betguman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betgumanlyk.<\/p><ul><li>Indi bolsa mende \u015fe\u00fdle betguman\u00e7ylyk bar. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betgylyk","meaning":"<div><p>Erbet h\u00e4si\u00fdetli, gylygy \u00fdaman, gylyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"betha","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyz, garagol, gykylyk\u00e7y, galmagal\u00e7y.<\/p><ul><li>Betha gylyk-h\u00e4si\u00fdet. Betha adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bethalyk","meaning":"<div><p>Gykylyk\u00e7y bolmaklyk, \u00fdakymsyzlyk, garagolluk, galmagal\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Bethalyk etmek. Bethalygy bes etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beth\u00e4si\u00fdet","meaning":"<div><p>\u00ddaman h\u00e4si\u00fdetli, h\u00e4si\u00fdeti erbet, betgylyk.<\/p><ul><li>Beth\u00e4si\u00fdet mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beth\u00e4si\u00fdetlik","meaning":"<div><p>\u00ddaman h\u00e4si\u00fdetlilik, h\u00e4si\u00fdeti erbetlik, betgylyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"betlagam","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Betgylyk, beth\u00e4si\u00fdet, jabjynagan.<\/p><ul><li>Betlagam \u00e4re barandan, gazlygy g\u00f6re bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betlik","meaning":"<div><p>1. Erbetlik, \u00fdamanlyk.<\/p><ul><li>P\u00e4lini\u0148 betligi\u0148 A\u00fdlar hem bildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garagolluk, \u00fdakymsyzlyk.<\/p><ul><li>\u00c7agalary\u0148 betlik etmegine \u00fdol bermeli d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betman","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddaman atly, masgara, wejera.<\/p><ul><li>I\u015fan, hojalar meni halk arasynda betnam hem ed\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol, ili\u0148-g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde dile d\u00fc\u015fdi, betnam boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fdtsa\u0148yz-la, indi men \u015fe\u00fdle betnam bolup galybermeli bolarynmy? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betnamlyk","meaning":"<div><p>\u00ddaman atly bolmaklyk, masgaralyk, wejeralyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"betnebis","meaning":"<div><p>\u00d6z pe\u00fddasyna \u00e7ap\u00fdan, nebsine bu\u00fdrup bilme\u00fd\u00e4n, nebisje\u0148, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><ul><li>Betnebis adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betnebislik","meaning":"<div><p>\u00d6z pe\u00fdda\u0148a \u00e7apmaklyk, nebsi\u0148e bu\u00fdrup bilmezlik, nebisje\u0148lik. a\u00e7g\u00f6zlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"betni\u00fdet","meaning":"<div><p>\u00ddaman ni\u00fdet, erbet d\u00e4l, erbet maksat, gara\u00fd\u00fcrek.<\/p><ul><li>Betni\u00fdet p\u00e4li\u00fdamanlar \u00fdansyn, \u00f6rtensin k\u00f6\u00fd\u00fcp. <span>(Ata Salih, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betni\u00fdetli","meaning":"<div><p>\u00ddaman ni\u00fdetli, erbet maksatly, gara \u00fd\u00fcrekli.<\/p><ul><li>Ara\u00e7\u00e4kden ge\u00e7irmeris betni\u00fdetli nejisi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betni\u00fdetlik","meaning":"<div><p>Erbet pikirde bolmaklyk, \u00fdaman maksat tutmaklyk, \u00fdaman ni\u00fdetlilik, gara \u00fd\u00fcreklilik, betd\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"betny\u015fan","meaning":"<div><p>Ke\u015fbi erbet, betgel\u015fik, gel\u015fiksiz, elhen\u00e7, betsypat.<\/p><ul><li>Bu betny\u015fan sypatlary\u0148 g\u00f6z\u00fcmden gitdigi bolsun. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betny\u015fanlyk","meaning":"<div><p>Gel\u015fiksizlik erbet g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, elhen\u00e7lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"beton","meaning":"<div><p>Sement, \u00e7\u00e4ge we ownujak \u00e7agyl garylyp do\u0148duryl\u00fdan gurlu\u015fuk materialy.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4geden, \u00e7agyldan we sementden bolan \u015fe\u00fdle materiala beton di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betonlamak","meaning":"<div><p>Beton gu\u00fdup berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"betonlanmak","meaning":"<div><p>Beton bilen berkidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"beton\u00e7y","meaning":"<div><p>Beton i\u015finde i\u015fle\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i, h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><ul><li>Ba\u015f saka\u0148 beton\u00e7y gyzlary \u00fdaly, Hyjuwly bedeni gujurdan doly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betp\u00e4l","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betni\u00fdet.<\/p><ul><li>Oturanlary\u0148 gahar-gazap ody bilen \u00fdan\u00fdan g\u00f6zleri \u00ddellini\u0148 betp\u00e4l mysalasyna dikilipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betp\u00e4llik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betni\u00fdetlik.<\/p><ul><li>He\u00fd, pel\u00e4ketler, siz \u00fda\u015f ba\u015fy\u0148yzdan betp\u00e4llik ed\u00fd\u00e4misi\u0148iz? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, \u00c7apbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"betp\u00e4l\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betni\u00fdetlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"betsypat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betny\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezbeltek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tokluta\u00fdlar ma\u015fgalasyndan bolan hem-de m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Bezbeltegi dik duran \u00fderimden ur\u015fumy g\u00f6r\u00fcp: -- Sen mergen bolupsy\u0148! -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezdirmek","meaning":"<div><p>Bizaretmek, \u00fd\u00fcregine d\u00fc\u015fmek, irizmek.<\/p><ul><li>\u015eol ynjylary bir \u00fdandan bezdirse, be\u00fdleki ta\u00fddan, \u00e7ekilmez zulumlara gazaplandyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"beze","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 adamy\u0148 elinde, \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n deri keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezegi","meaning":"<div><p>1. D\u00fcrli \u015fa\u00fd-sep, owadanlyk \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdan zatlar, nagy\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015f, gel\u015fik, g\u00f6rk, zynat.<\/p><ul><li>Bu gyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emeli bezegden hi\u00e7bir ny\u015fana \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7ep \u00fda\u0148aga bezeg ber\u00fd\u00e4rdi haly, in\u00e7e, sagdyn katdy gu\u00fdulan \u00fdaly. D\u00fcrli haly bezeg ber\u00fd\u00e4r ja\u00fdy\u0148a, Be\u00fdle bagt nirden d\u00fc\u015fdi pa\u00fdy\u0148a. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> At-abra\u00fd, guwan\u00e7.<\/p><ul><li>Babam, sen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 bezegi boldu\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezegli","meaning":"<div><p>1. Her hili bezegler bilen bezelen, bezelip owadan edilip go\u00fdlan.<\/p><\/div><div><p>2. Nagy\u015flanan, ke\u015fdelenen.<\/p><ul><li>Nasreddin \u015fany\u0148 suraty bolan g\u00fclli, bezegli k\u00e4se nazaryny \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezelmek","meaning":"<div><p>1. Bezeg \u015fa\u00fdlary bilen timarlanmak, bezeg zatlary arkaly gel\u015fik berilmek.<\/p><ul><li>\u00ddagty \u00e7yralar haly bilen bezelen tamy g\u00fcndizlige a\u00fdlandyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Parahat \u00fda\u015famak \u00fc\u00e7in amatly, o\u0148at bezelen \u00f6\u00fdjagazda \u00fcms\u00fcmlik h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><li>Biz g\u00f6zel bezelen g\u00f6m-g\u00f6kje \u00fdolka agajyny g\u00f6rd\u00fck.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe girmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 iki \u00fdanyndaky suw ak\u00fdan \u00fdapjagyzlary\u0148 gyralary \u00fda\u015fyl-g\u00f6k otlar bilen bezelipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nagy\u015f salynmak, ke\u015fdelenmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 i\u00e7i ba\u015fdan-a\u00fdak d\u00fcrli nagy\u015f bilen bezelen. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezemek","meaning":"<div><p>1. Bezeg \u015fa\u00fdlary bilen timarlap go\u00fdmak, bezeg zatlaryny go\u00fdup gel\u015fige getirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6p wagtdan b\u00e4ri dowam edip gel\u00fd\u00e4n adata g\u00f6r\u00e4, pa\u00fdtun\u00e7ylar atlaryny\u0148 bo\u00fdunlaryny gotaz we d\u00fcrli \u015fa\u00fdlar bilen bez\u00e4pdirler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini \u00fda-da bir zady owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmak, g\u00f6rk, gel\u015fik bermek.<\/p><\/div><div><p>3. Nagy\u015f salmak, ke\u015fdelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezemen","meaning":"<div><p>Gowy ge\u00fdinmegi, timarlanmagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, bezenje\u0148.<\/p><ul><li>Bolsa-da pe\u015feneli, bezemen \u00fdigit ekeni. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ba\u015fga bir bezemen adamyny g\u00f6rkezip, ine bu adamyny\u0148 ge\u00fdimine seretme di\u00fdse\u0148: -- N\u00fcki samanmy? -- di\u00fdip, o\u0148a \u00fdigren\u00e7 bilen sered\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezemenlik","meaning":"<div><p>Gowy ge\u00fdinmegi, timarlanmagy s\u00f6\u00fdjilik.<\/p><ul><li>Onda bezemenlikden, \u015fatlykdan hi\u00e7 zat galmandyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i bezemek, owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe, gel\u015fige girmek, timarlanmak.<\/p><ul><li>Gelin \u00f6z\u00fcne timar berip, bezenip, paty\u015fany\u0148 k\u00f6\u015fg\u00fcne bar\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol bezenip, \u015fa\u00fdlanyp \u00e7ykypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezetmek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe saldyrmak, g\u00f6rk, gel\u015fik berdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Nagy\u015f saldyrmak, nagy\u015flatmak, ke\u015fdeletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"beze\u015fmek","meaning":"<div><p>Bezem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezgek","meaning":"<div><p>Bir zatdan bizar bolan, g\u00f6z\u00fcni\u0148 ady alnan, iren, ga\u00e7gak.<\/p><ul><li>Ozal hem siz gyz-gelinler, W\u00fc\u015fini \u00fdurtdan bezgek etdi\u0148iz! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezgeklik","meaning":"<div><p>Bir zatdan bizar bolmaklyk, irmeklik, ga\u00e7gaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezikmek","meaning":"<div><p>Bez bolmak, bir zatdan \u00fda-da birinden bizar bolmak, irmek, bezmek.<\/p><ul><li>Zalymy\u0148 zorundan bezikdik bizler, Di\u00fd\u00fd\u00e4rdi bizlere: -- Gulsu\u0148yz sizler. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezirgen","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gatnap s\u00f6wda ed\u00fd\u00e4n adam, kerwenli s\u00f6wda ed\u00fd\u00e4n s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bezirgenler a\u00fdd\u00fdar jogap s\u00f6z\u00fcni: -- Biz gezdik b\u00fctinle\u00fd \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezm","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eatlykly oturly\u015fyk.<\/p><ul><li>\u015eahana lybaslar bilen gijeki bezmde hu\u015fdan a\u00fdrylan \u015fazada t\u00f6weregine be\u00fdhu\u015f \u00fdaly garady. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bezikmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bezzat","meaning":"<div><p>Edep-tertibi bolmadyk, \u00fdakymsyz, garagol, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Bir bezzat ur\u015fagan adam bolupdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me di\u00fderler \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4\u0148, bezzat adam eken di\u00fderler-d\u00e4! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezzatlyk","meaning":"<div><p>Edep-tertibi bolmazlyk, garagolluk, ynjalyksyzlyk, \u00fdakymsyzlyk.<\/p><ul><li>Bid\u00f6wleti\u0148 bezzatlygyny \u00e7ekm\u00e4n, d\u00f6wleti\u0148i \u00e7a\u00fdkamak hem ha\u00fdpdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bezzatlyk etmeli d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bezzat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bezzatlyk.<\/p><ul><li>Olary bezzat\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4\u0148iz di\u00fdip kow\u00fdarlar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Mugalymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00e7ge","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00e7yk\u00fdan \u015fahajygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"be\u00fd","meaning":"<div><p>N\u00e4razylygy, gynanmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Be\u00fd, indi men suwam i\u00e7m\u00e4\u00fdinmi? <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdabbar","meaning":"<div><p>Megerem, birden, belki, bardy-geldi, eger, a\u0148rujy.<\/p><ul><li>Beren \u00fda\u015f\u00e7iklerimi saklap bilmeseler, be\u00fdebbar birisini-ikisini kemeld\u00e4\u00fdseler, t\u00f6lederin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>B\u00e4, men n\u00e4hili i\u015f etdim, n\u00e4hak gana galdym, be\u00fdebbar \u00f6lmedik bolsa, ony gidip \u00e7ykara\u00fdyn. Be\u00fdebbar b\u00e4\u015f-\u00fc\u00e7 g\u00fcn galmaly bola\u00fdsa\u0148, hor bolma, puly ga\u00fdgyrman sow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdan","meaning":"<div><p>Bir pikir, \u00fdagda\u00fd, durmu\u015f hakynda a\u00fddyl\u00fdan g\u00fcrr\u00fc\u0148, mazmun.<\/p><ul><li>A\u015fyk bol\u015fumyzy be\u00fdan ede\u00fdin. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne men ertesi \u00fdazyp getirdim. Zo\u00fdam bilen du\u015fu\u015fymy\u0148 be\u00fdanyn. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdannama","meaning":"<div><p>1. \u00ddazuw i\u015fini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u00f6z s\u00f6zleri\u0148 bilen \u00fdazyp g\u00f6rkezi\u015f.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar be\u00fdannama \u00fdazdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adat\u00e7a a\u00fdgytly \u00e4he\u0148de be\u00fdan edilen pikir, gara\u00fdy\u015f, hat \u00fcsti bilen berlen habar.<\/p><\/div>"},{"headword":"be\u00fdewan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gi\u0148 \u00e7\u00f6l me\u00fddan, d\u00fcz.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcn tutup be\u00fdewana, Bu ki\u00e7ijik kerwen bar\u00fdar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Tutdurmaz sen, torgu\u015fym, be\u00fdewana \u00e7ykar sen, Alba\u00fd bulap \u00e7agyrsam, \u015fu\u0148karym sen gola gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol be\u00fdewan hakynda, go\u00fdunlary\u0148 h\u00e4si\u00fdeti hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdgelmek","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden \u00fdokary galmak, barha be\u00fdik bolmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdyrlar \u00f6\u0148k\u00fcsinden be\u00fdgelen \u00fdaly, \u015f\u00e4here gola\u00fdla\u015fan \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdbat atyp oturan \u00e4pet K\u00f6petdagy\u0148 i\u0148 be\u00fdgelen \u00fderini\u0148 gar\u015fysynda uly oba uzalyp otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fde \u00f6smek, \u00fdokary \u00e7ekilmek, wezip\u00e4\u0148 bo\u00fdun\u00e7a ulalmak. Gitdigi\u00e7e g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, gatalmak.<\/p><ul><li>O\u00fdun\u00e7y gyzlary\u0148 sesi be\u00fdgel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdgeltmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcsinden \u00fdokary galdyrmak, be\u00fdik etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini i\u015fde \u00f6sd\u00fcrmek, \u00fdokary \u00e7ekmek, wezipesi bo\u00fdun\u00e7a ulaltmak.<\/p><\/div><div><p>3. Gataltmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><ul><li>Patefony\u0148 sesini be\u00fdgeltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdhuda","meaning":"<div><p>Biderek, bo\u015f, netijesiz.<\/p><ul><li>Be\u00fdhuda s\u00f6zleri\u0148 toplumyny d\u00f6rt setire d\u00fczeni\u0148 bilen go\u015fgy emele gelme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durdy olary\u0148 be\u00fdhuda, toslama s\u00f6zlerini e\u015fidende, ma\u0148la\u00fdyny tutdy. <span>(B Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu be\u00fdhuda, bimany gan d\u00f6k\u00fcli\u015feri\u0148 tizr\u00e4k da\u00fdandyrylmagyna sabyrsyzlyk bilen gara\u015f\u00fdard. <span>(A\u00fdbek- Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdhu\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcnden giden, hu\u015fsuz galan, hu\u015fsuz.<\/p><ul><li>O ys Nursoltany be\u00fdhu\u015f etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ony agaja baglap, t\u00e4 be\u00fdhu\u015f bolan\u00e7a urup, so\u0148ra \u00fdola salypdyrlar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 m\u00fc\u015fk \u00fdaly k\u00fcke\u00fd\u00e4n ysy Artygy be\u00fdhu\u015f etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdi","meaning":"<div><p>Da\u015fy t\u00fc\u00fdj\u00fcmek, alma me\u0148ze\u015f myla\u00fdym ysly miweli aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Ol almany be\u00fdi agajyna sapdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdik","meaning":"<div><p>1. A\u015fakdan \u00fdokaryk uzalyp giden, \u00fdokary g\u00f6terilip duran, belent.<\/p><ul><li>Ma\u015fynymyz bir be\u00fdige \u00e7ykyp, bir pese d\u00fc\u015f\u00fcp, o\u00fdluk me\u00fddany\u0148 kesesinden girdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bular \u015fol gidip bary\u015flaryna, \u00f6\u0148lerinden bir be\u00fdik depe \u00e7ykan. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyntysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdeti \u00e4girt uly bolan, abra\u00fdly, g\u00f6rn\u00fckli.<\/p><ul><li>Taryhy\u0148 bezegi, e\u00fd be\u00fdik ynsan, Guwan\u00fdar ady\u0148a z\u00e4hmet d\u00fcn\u00fd\u00e4si. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdikli-pesli","meaning":"<div><p>Be\u00fdiklik \u00fda peslik ta\u00fddan bir derejede bolmadyk, tekiz d\u00e4l, \u00e7arkandak.<\/p><ul><li>Ol d\u00fcrbi bilen be\u00fdik-pesli \u00fderleri g\u00f6zden ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rdi.<\/li><li>Be\u00fdikli-pesli ba\u00fdyrlar, depeler, ala\u0148lar \u00fda\u015fyl mahmal \u00fdapynan \u00fdaly g\u00f6m-g\u00f6k \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdiklik","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdik \u00fder, belentlik.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 etegi giden be\u00fdiklikdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belentlik derejesi, \u00fdokary galy\u015f m\u00f6\u00e7beri.<\/p><ul><li>Ha\u00fdaty\u0148 be\u00fdikligi \u00fc\u00e7 metr. Dagy\u0148 be\u00fdikligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdle","meaning":"<div><p>1. \u00abMunu\u0148 \u00fdaly, onu\u0148 \u00fdaly, \u015funu\u0148 \u00fdaly, e\u00fdle, \u015fe\u00fdle\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan g\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Be\u00fdle suwy i\u00e7mek bolmaz, ony arassalamak gerek. <span>(M. N. Skatki\u00fd, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><li>\u00ddok, Gurban be\u00fdle \u00fda\u015fap bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015ee\u00fdle bir, on\u00e7akly.<\/p><ul><li>Be\u00fdle a\u00e7yk d\u00e4ldi G\u00fclleri\u0148 \u015f\u00e4hdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdleki","meaning":"<div><p>Ba\u015fga, e\u00fdleki, ga\u00fdry, \u00f6zge.<\/p><ul><li>Men hem gyrkylygy\u0148 be\u00fdleki ta\u00fdyny uzyn ta\u00fdagy\u0148 ujuna da\u0148yp berkitdim.<\/li><li>Ol okuwda \u00f6z ene dilinden be\u00fdleki predmetlerden \u00f6r\u00e4n kynlyk bilen \u00fc\u00e7l\u00fck, d\u00f6rtl\u00fck almagy ba\u015far\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmen dilinde k\u00f6p bogunly s\u00f6zleri\u0148 belli bir bogny be\u00fdleki bogunlaryna garanda g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcr\u00e4k a\u00fddyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdleligine","meaning":"<div><p>Be\u00fdle tarapa, ters tarapa, e\u00fdleligine.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli le\u0148\u0148e\u00e7 \u00fdaly, derrew be\u00fdleligine d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdl\u00e4k","meaning":"<div><p>Be\u00fdle tarapa, bu gapdala, ol \u00fdere.<\/p><ul><li>Bag\u015fy aga, ine \u015fu k\u00f6\u00e7e bilen gitmeli, be\u00fdl\u00e4k dolanmaly, e\u00fdl\u00e4k dolanmaly -- di\u00fdip, k\u00f6\u00e7esine we howlusyny\u0148 gabsasyny\u0148 re\u0148kine \u00e7enli salgy berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdni","meaning":"<div><p>1. Adamlary\u0148, ha\u00fdwanlary\u0148 kellesinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n go\u00fdy massa g\u00f6rn\u00fc\u015fli merkezi nerw sistemasyny\u0148 organy.<\/p><ul><li>Pikirlenme-bu \u00fdokary guralan materi\u00fdany\u0148 \u00f6n\u00fcmidir; hut be\u00fdnini\u0148 \u00f6n\u00fcmidir. <span>(S. Winogradow, A. F. Kuzmin. Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje, akyl.<\/p><ul><li>Ol gyzgala\u0148 arasynda be\u00fdnisine giren d\u00fcrli o\u00fdlary durlap ge\u00e7irip bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdt","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Iki setirli go\u015fgy d\u00fcz\u00fcli\u015f formasy.<\/p><ul><li>Bu be\u00fditler oba mekdebinde hut Wepany\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 tarapyndan d\u00fcz\u00fclen Watan hakyndaky a\u00fddymjygydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"be\u00fdtmek","meaning":"<div><p>Be\u00fdle etmek, be\u00fdle bolmak, \u015fe\u00fdle etmek.<\/p><ul><li>Arman, G\u00fclsoltandaki p\u00e4k \u00fd\u00fcrek be\u00fdtm\u00e4ge \u00fdol berme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olar n\u00e4me \u00fc\u00e7in be\u00fdtdilerk\u00e4? -- di\u00fdip, olary\u0148 ra\u00fdyny a\u0148lamak \u00fc\u00e7in, \u00f6zi bilmediksir\u00e4n bolup sorady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdtmek gerek d\u00e4l, janym! <span>(M. Gorki\u00fd. Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi...","meaning":"<div><p>\u00abSyz-siz\u00bb go\u015fulmalaryny\u0148 funksi\u00fdasynda gel\u00fd\u00e4n pristawka.<\/p><\/div>"},{"headword":"biabra\u00fd","meaning":"<div><p>Abra\u00fdy ga\u00e7an abra\u00fdsyz, wejera, masgara.<\/p><ul><li>Biz-\u00e4 sizi taryplap, ar\u015fa \u00e7ykarandyrys welin, biabra\u00fd ed\u00e4\u00fdm\u00e4weri\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Abra\u00fd almak \u00fc\u00e7in biabra\u00fd boldum-la men! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biabra\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Abra\u00fddan d\u00fc\u015fmeklik, abra\u00fdsyzlyk, masgaralyk.<\/p><ul><li>Eger-de k\u00f6p saklasa\u0148yz, size biabra\u00fdlyk geler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biabra\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biabra\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biagyry","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zat dogrusynda aladalanma\u00fdan, hi\u00e7 zady\u0148 gamyny \u00e7ekme\u00fd\u00e4n, gele\u0148siz, aladasyz.<\/p><ul><li>Biagyry adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biagyrylyk","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zat dogrusynda alada, \u00fcnji etmezlik, biagyry bolmaklyk, gele\u0148sizlik, aladasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biagyry\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biagyrylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biajal","meaning":"<div><p>Ajaly \u00fdetm\u00e4n, ajalsyz.<\/p><ul><li>Her ha\u00fdsy\u0148yz bir \u00fderde be\u00fdhuda gezm\u00e4\u0148, Biajal \u00f6lmenem, umydy \u00fczm\u00e4\u0148! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biala\u00e7","meaning":"<div><p>Alajy bolman, ala\u00e7syz, \u00e7\u00e4resiz, \u00e7ykgynsyz, n\u00e4la\u00e7.<\/p><ul><li>Ol biala\u00e7 yzyna \u00f6wr\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biala\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Ala\u00e7syzlyk, \u00e7\u00e4resizlik, n\u00e4la\u00e7lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biarman","meaning":"<div><p>Maksady \u00fderine \u00fdeten, eden arzuwy \u00fderine gow\u015fan, armansyz.<\/p><ul><li>\u00c7alym-\u00e7alym etsek ol gara mary, \u00dda\u015f \u00fd\u00fcregim bolar biarman, atam. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Go\u00fd, bu \u00fdigit biarman bolmasyn! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bibagt","meaning":"<div><p>1. Oslanmadyk, gara\u015fylmadyk wagt, pursat, bimahal.<\/p><\/div><div><p>2. Ir \u00fda-da gi\u00e7, degi\u015fli wagtynda bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibat","meaning":"<div><p>1. Abat d\u00e4l, sandan \u00e7ykan, ulanyly\u015fdan galan, d\u00f6wl\u00fcp-\u00fdenjilen, \u00fdumrulan, bozulan.<\/p><ul><li>H\u00e4zir onu\u0148 abat ja\u00fdyndan bibat ja\u00fdlary k\u00e4ndi, dumly-du\u015fda \u00fdykyk-\u00fdumruk haraba bolup \u00fdatan tamlar otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow. K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00fcr d\u00f6wrany, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zel hem abat, Tebigy beladan bolman dek bibat. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hojalygy, ykdysady\u00fdeti pese d\u00fc\u015fen, yza galan.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibatlyk","meaning":"<div><p>Abat d\u00e4llik, sandan \u00e7ykanlyk, d\u00f6w\u00fck-\u00fdenjiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bibatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibaz","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda \u00f6z\u00fcni erbet alyp bar\u00fdan, bozgak.<\/p><ul><li>Bibazylara sapak ber\u00fd\u00e4n asyl sen ekeni\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biba\u015f","meaning":"<div><p>Terbi\u00fde g\u00f6rmedik, adam di\u00fdenini etme\u00fd\u00e4n \u00f6zba\u015fyna giden, tertipsiz, terbi\u00fdesiz.<\/p><ul><li>Annagulyny \u00fda\u015flykda terbi\u00fdelem\u00e4n, biba\u015f \u00f6sd\u00fcren kakasy bilen ejesidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biba\u015fdaklyk","meaning":"<div><p>Nesihaty tutmazlyk, \u00f6zba\u015fyna gitmeklik, \u00f6zba\u015fynalyk, tertipsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"biba\u015flyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biba\u015fdaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibereket","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bereketsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibereketlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bereketsizlik.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en \u00fdyl bibereketlik k\u00f6p boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bibi","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ruhanylary\u0148 a\u00fdallaryny\u0148 hormat bilen tutul\u00fdan ady.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den uly a\u00fdal dogany\u0148a \u00fd\u00fczlenilip a\u00fddyl\u00fdan we garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibliografik","meaning":"<div><p>Bibliografi\u00fda degi\u015fli bolan. Bibliografik \u00fdazgy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bibliografi\u00fda","meaning":"<div><p>Kitaplary\u0148 atlaryny\u0148, \u00e7ap edilip \u00e7ykan \u00fdylyny\u0148 ylmy \u00fdazuwy,.<\/p><\/div>"},{"headword":"biderek","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zada \u00fdarama\u00fdan, dereksiz, netijesiz, pe\u00fddasyz, ba\u015f.<\/p><ul><li>Biderek \u00fdere pul sarp edesim gelenok di\u00fdipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bir oku\u0148-a biderek gidendir, jigi! <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugursyz.<\/p><ul><li>Asyl hi\u00e7 kim bilen arasy saz d\u00e4l, Hemi\u015fe g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r biderek \u00fderde. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Biderek zat \u00fc\u00e7in tutup dawany, Ma\u0148a gar\u015fy \u00f6j\u00fckdir\u00fd\u00e4r obany. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddok, \u00fdok, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148, ygty\u00fdar agada bolsa, munu\u0148 ganyny i\u00e7er. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Seb\u00e4psiz, n\u00e4hak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bidin","meaning":"<div><p>Ygty\u00fdarsyz, rugsatsyz, maslahatsyz, idinsiz.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, unutma: -- Bizden bidin i\u015f etmeli d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bidinlik","meaning":"<div><p>Rugsat alman, ge\u0148e\u015fm\u00e4n bir i\u015fe ba\u015f go\u015fmazlyk, maslahatsyzlyk.<\/p><ul><li>Bidinlik gowy d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bidon","meaning":"<div><p>Suwuklyk gu\u00fdul\u00fdan bokurdakly s\u00fc\u00fdri demir gap.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdt, \u00fdag gu\u00fdul\u00fdan bidon.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bid\u00e4ne","meaning":"<div><p>1. D\u00e4nesi bolma\u00fdan, d\u00e4nesiz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcz\u00fcmi\u0148 d\u00e4nesiz bir sorty.<\/p><ul><li>Bid\u00e4ne, gara \u00fcz\u00fcm, gelinbarmagy, Agram berip eg\u00fd\u00e4r olar baldagy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bid\u00f6wlet","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wletsiz, malsyz.<\/p><ul><li>Bir ele\u015fan bid\u00f6wlet orta \u00e7yk\u00fdar. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne gezip \u00fd\u00f6ren bir bid\u00f6wlet bolmasa \u00fdag\u015fy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogul-gyzsyz, z\u00fcr\u00fdatsyz. K\u00e4\u00fdinji a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>P\u00e4he\u00fd, bid\u00f6wlet! Bir \u00fderine \u00fdakandyr-ow?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bid\u00fczg\u00fcn","meaning":"<div><p>1. Edep-tertipsiz, d\u00fczg\u00fcnsiz, garagol.<\/p><ul><li>Bid\u00fczg\u00fcn oglan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Serenjam berilmedik, tertibe salynmadyk.<\/p><ul><li>Bid\u00fczg\u00fcn zatlar d\u00fczg\u00fcne salyn\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bid\u00fczg\u00fcnlik","meaning":"<div><p>1. Edepsizlik, tertipsizlik, d\u00fczg\u00fcnsizlik, garagolluk.<\/p><ul><li>Bol\u00fdan bid\u00fczg\u00fcnlikleri \u00fdok etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Serenjam berilmezlik, tertibe salynmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bid\u00fczg\u00fcn\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bid\u00fczg\u00fcnlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"biedep","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> edepsiz.<\/p><ul><li>Men sizden hemme zada gara\u015f\u00fdardym, emma \u015fe\u00fdle biedep zada gara\u015fma\u00fdardym. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biedeplik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> edepsizlik.<\/p><ul><li>Jora jan, dogrusy, sende biedeplik, \u00fdaltalyk bar. <span>(K. Gurpannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Oglum, paty\u015fany\u0148 beren zadyny \u015fol bada i\u00fd\u00e4\u00fdmek biedeplik bolar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddolda \u00f6r\u00e4n k\u00e4n biedeplik edeni Ka\u015ftankany\u0148 \u00fdadyndady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bif\u015fteks","meaning":"<div><p><span>Kulinari\u00fda<\/span> Kakma\u00e7 \u00fdaly edilip daglanan et, nahar.<\/p><ul><li>Ikinjisine go\u00fdun etinden gowurma bar, \u00fdahna-da bar, kotlet, bif\u015fteks, palaw-da bar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bigam","meaning":"<div><p>Aladasyz, perwa\u00fdsyz, \u00fcnj\u00fcsiz, gamsyz.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fderde hojalygym bilen me\u015fgul bolup \u00fd\u00f6rk\u00e4m, bigam \u00fda\u015fa\u00fd\u015fymy k\u00fc\u00fds\u00e4p \u00fd\u00f6rerdim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de gam baryn bilm\u00e4n gel\u00fd\u00e4rdim, Bagty\u0148 gujagynda bigam g\u00fcl\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bigamlyk","meaning":"<div><p>Aladasyzlyk, \u00fcnj\u00fcsizlik, perwa\u00fdsyzlyk, gamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bigapyl","meaning":"<div><p>Habarsyz, du\u00fddansyz.<\/p><ul><li>Bigapyl \u00fd\u00f6rmek. Bigapyl \u00fdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biga\u00fdrat","meaning":"<div><p>Elinden zat gelme\u00fd\u00e4n, \u00e4htinden d\u00e4n\u00fd\u00e4n, ga\u00fdratsyz, gorkak, namart.<\/p><ul><li>Atamy\u0148 ganyny unudar \u00fdaly, men bir biga\u00fdrat, binamys adam bolmaly. <span>(M. Ibrahimow. Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biga\u00fdratlyk","meaning":"<div><p>Elinden zat gelmezlik, ga\u00fdratsyzlyk, gorkaklyk, namartlyk.<\/p><ul><li>Biga\u00fdratlyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biga\u00fdrat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biga\u00fdratlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bigel\u015fik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betgel\u015fik.<\/p><ul><li>G\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmeklik betgel\u015fikdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bigel\u015fiklik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> betgel\u015fiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bige\u0148e\u015f","meaning":"<div><p>Ge\u0148e\u015fsiz, soraman-idem\u00e4n, bidin.<\/p><ul><li>Bige\u0148e\u015f i\u015f etmezlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biguman","meaning":"<div><p>Gumansyz, g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, h\u00f6kman.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki ol-da s\u00f6zl\u00e4p indi biguman, Teklibimi goldar di\u00fdip bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"big\u00e4ne","meaning":"<div><p>\u00d6z ma\u015fgala\u0148, garynda\u015fy\u0148 d\u00e4l-de, ba\u015fga adam, \u00fdat, keseki.<\/p><ul><li>\u00dderi, gyzy\u0148 bir big\u00e4ne bilen tirke\u015fip ga\u00e7yp gid\u00e4\u00fdse n\u00e4me etjek? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Big\u00e4ne tutma \u00f6z\u00fc\u0148ni! E\u015fitgil zaryn s\u00f6z\u00fcmni! <span>(Magtymguly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"big\u00fcn\u00e4","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4si bolmadyk, g\u00fcn\u00e4siz, \u00fdazyksyz.<\/p><ul><li>Big\u00fcn\u00e4 da\u00fdhany\u0148 tenini gyzdyrsa\u0148, t\u00fcnegi\u0148i ba\u015fy\u0148a \u00fdumyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"big\u00fcn\u00e4lik","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4sizlik, \u00fdazyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bihabar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> habarsyz.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje \u00f6zi hakyndaky bu bolan g\u00fcrr\u00fc\u0148lerden bihabar, traktory\u0148 g\u00fcrr\u00fcldisine \u00fcns berip, ot \u00fdatyryp \u00fd\u00f6r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Il meni\u0148 adymy b\u00e4\u015f barmagy \u00fdaly bilse-de, \u015f\u00e4heri\u0148ize gelenimden bihabardyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bihabarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> habarsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bihal","meaning":"<div><p>1. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 \u00abkeramatly\u00bb manysynda ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div><div><p>2. I\u015f ba\u015farma\u00fdan, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Potdyny sen bihaldyr hasap ed\u00fd\u00e4mi\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ine, \u015fol gys\u00fdanlary\u0148 gar\u015fysyna \u00e7ykyp, olary gylyjy bilen derbi-dagyn eden ata-babany\u0148 kesbi-k\u00e4rini sen bihal g\u00f6rmegin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bihasap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hasapsyz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 maly bihasapdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bihata","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hatasyz.<\/p><ul><li>\u00ddola \u00e7ykdy otlymyz, Ho\u015f gal, gid\u00fd\u00e4n bihata. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biha\u00fda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fdasyz.<\/p><ul><li>Biha\u00fda, masgara, ile g\u00fclk\u00fcdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biha\u00fdalanmak","meaning":"<div><p>Her hili erbetlige \u00fd\u00fcz urmak, utanjy ga\u00e7mak, ha\u00fdasyzlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"biha\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Biha\u00fda bolmaklyk, erbetligi \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e almazlyk, ha\u00fdasyzlyk, utan\u00e7syzlyk, \u015fermendelik.<\/p><ul><li>Guwan\u00e7 biha\u00fdalyk bilen \u00f6z\u00fcni\u0148 bu haramzada\u00e7ylyklaryny jena\u00fdat hem hasaplama\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu n\u00e4hili biha\u00fdalyk?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew. \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biha\u00fda\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biha\u00fdalyk.<\/p><ul><li>E\u015fitdim, \u00fdolda\u015f na\u00e7alnik, baryp \u00fdatan biha\u00fda\u00e7ylyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bihepbe","meaning":"<div><p>I\u015f o\u0148arma\u00fdan, i\u015f-g\u00fc\u00fd\u00e7den bizar, bik\u00e4r, hepbesiz, gow\u015fak.<\/p><ul><li>H\u00fcn\u00e4rsiz, bihepbe adamyny halan gyz tapylarmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00fd, meni\u0148 bir \u00f6werlikli k\u00e4rim \u00fdokdy, meni\u0148 agam, inim ylymly alym, h\u00fcn\u00e4rli bolup gitdiler, men bolsa bihepbe boldum. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol baryp \u00fdatan bihepbe di\u00fdsene. <span>(B. P\u00fcrli\u00fde, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bija\u00fd","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n, juda, gaty.<\/p><ul><li>Seni\u0148 sag ga\u00fddyp gelmekligi\u0148 meni bija\u00fd guwandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Agytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 pikirimiz bija\u00fd \u00fdal\u0148y\u015f ekeni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Agytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddum\u015fak kreslony\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u015f\u00e4hda\u00e7yk halda oturan H\u00fcmmet aga Georgini bija\u00fd gadyrdan gar\u015fylap, \u00f6z \u00fdanynda oturtdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bije","meaning":"<div><p>1. Bir jedeli \u00e7\u00f6zmek, bir zady\u0148 gezegini, d\u00fczg\u00fcnini, tertibini, hukugyny kesgitlemek \u00fc\u00e7in \u00e7ekil\u00fd\u00e4n belgili \u00e7\u00f6p hem-de bir zada hukuk ber\u00fd\u00e4n \u00fda-da bir d\u00fczg\u00fcne bo\u00fdun ed\u00fd\u00e4n \u015fertli zatjagaz we \u015f. m.<\/p><ul><li>Kim bil\u00fd\u00e4r ha\u00fdsyny\u0148 bijesi galar, Ha\u00fdsyny\u0148 ba\u015fyna d\u00fc\u015fjek gowgalar. <span>(M. Se\u00fdidow, Gijeki Myhman)<\/span><\/li><li>Kimi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcrti almalydygyna bije aty\u015faly. <span>(A. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bijeli oglan aglamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fd, ulu\u015f, b\u00f6lek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z bolsa: --\u015eonu\u0148 ikisi hem sizi\u0148 brigada\u0148yzy\u0148 bijesine d\u00fc\u015fdi -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow. eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 bij\u00e4me gaty gowy \u00fder d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bijin","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ma\u00fdmyn.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6ne \u00fdyl hasabyna g\u00f6r\u00e4 m\u00fc\u00e7\u00e4ni\u0148, \u00fdagny on iki \u00fdyly\u0148 dokuzynjy \u00fdylyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Bijin \u00fdyly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bikanun","meaning":"<div><p>Kanuna esaslanmadyk, kanuna la\u00fdyk d\u00e4l, kanunsyz.<\/p><ul><li>Bikanun edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bikarar","meaning":"<div><p>Karary \u00fdetme\u00fd\u00e4n, kararsyz, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Praga, Budape\u015fte, Berline bardyk, Emma sensiz \u00fd\u00fcrek bikarar, Watan! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bikemal","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcw d\u00e4l, kemally d\u00e4l, ulalyp o\u0148almadyk, ugursyz (adam hakynda).<\/p><ul><li>Bikemal adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bikemallyk","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcw d\u00e4llik, kemally d\u00e4llik, ulalyp o\u0148almazlyk, ugursyzlyk (adam hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"bik\u00e4r","meaning":"<div><p>1. K\u00e4rsiz, i\u015fsiz, i\u015fleme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men bik\u00e4rleri halamasam-da, sa\u0148a gezek gelende, gaty arkalydyryn. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u015f, biderek, ugursyz, n\u00e4hak.<\/p><ul><li>Bu bir bik\u00e4r g\u00fcrr\u00fc\u0148dir, he\u00fd ma\u015fynly hem bir agyr bolarmy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ke\u00fdpine, \u00fd\u00f6ne.<\/p><ul><li>\u00dderi, i\u015flije geldi\u0148mi, \u00fda-da ke\u00fdpine? ! Bik\u00e4r!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bik\u00e4rlik","meaning":"<div><p>1. K\u00e4rsizlik, i\u015fsizlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fdi bik\u00e4rligini \u015fatlykly ge\u00e7irm\u00e4ge d\u00f6wtalap myhmanlardan doly bolardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddaltalygy, tukatlygy, bik\u00e4rligi ta\u015fladym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u015fluk, bidereklik, ugursyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bil","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00e4ni\u0148 arka tarapynda gapyrgany\u0148 gutaran \u00fderini\u0148 t\u00f6weregi, gu\u015fak \u00fderi, gu\u015faklyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ak gu\u015fagyny biline gu\u015fanyp, daga awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan, bilinden a\u015fagyny\u0148 gabalygy gi\u0148 k\u00f6\u00fdnegi\u0148 i\u00e7inde m\u00e4lim bolup duran bir gyz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dil bilen orak orsa\u0148, bil agyrmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzun zady\u0148 ortasy, ortarasy.<\/p><ul><li>Ol p\u00fcrs\u00fc\u0148 bilinden kesip, de\u0148 iki b\u00f6ld\u00fcler. Ol tut agajyny\u0148 bili \u00f6r\u00e4n \u00fdogyndy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilbag","meaning":"<div><p>Gu\u015fak, ga\u00fdy\u015f, \u00e7eki.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilbil","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00d6z\u00fcni\u0148 ho\u015f owazly sa\u00fdra\u00fd\u015fy bilen tapawutlan\u00fdan \u00e7al \u00fda-da sary re\u0148kli sa\u00fdrak gu\u015fjagaz.<\/p><ul><li>Ak g\u00fclleri\u0148 arasynda, Bilbiller her \u00fdana towus\u00fdar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>G\u00f6zel eje penjir\u00e4ni a\u00e7yp, g\u00fcr baglygy\u0148 i\u00e7inde sa\u00fdra\u00fdan bilbilleri\u0148 owazyny di\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bildir","meaning":"<div><p>\u00d6ten \u00fdyl, ge\u00e7en \u00fdyl.<\/p><ul><li>Bahanam \u00abakja b\u00e4bek! - bildir bolsa\u0148 bolmadymy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bildiri\u015f","meaning":"<div><p>Bir zat hakynda \u00fdazuw \u00fda-da dil \u00fcsti bilen edil\u00fd\u00e4n yglan, habar.<\/p><ul><li>Bildiri\u015fler ozalky \u00fdelmenme\u00fd\u00e4n \u00fderlerine-de \u00fdab\u015fyrylyp ba\u015flandy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcn ag\u015fam \u00fdygnak boljakdygy hakynda bildiri\u015f asylyp go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bildirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady m\u00e4lim etmek, habar bermek, birine bir zat hakynda a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Biz kinodan galmajagymyzy ejemize bildirdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u0148latmak, du\u00fddurmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p nokat s\u00f6zlemi\u0148-a\u00fddyljak pikiri\u0148 gutarylmandygyny bildirmek \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzy galmak, g\u00f6rn\u00fcp durmak, m\u00e4lim bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sag dulugynda pe\u015fehordany\u0148 yzy bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bile","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bilen.<\/p><ul><li>Suw \u015farlap, ol da\u015fly ba\u00fdyrdan ge\u00e7ip, K\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7a\u00fdylan dek ak\u00fdar \u00fdap bile. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oraz galam bile hat \u00fdaz\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birlikde, bilelikde, bilele\u015fip.<\/p><ul><li>Rugsat edi\u0148 ma\u0148a bile gitm\u00e4ge! <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><li>\u00c7arh ba\u015fynda bile durup i\u015fle\u00fd\u00e4r, Oglany\u0148 atasy, gyzy\u0148 enesi. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>S\u00e4het da\u0148 bilen turup, \u00f6z adamlary bile \u00fdola d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilek","meaning":"<div><p>Eli\u0148 tirsek bilen go\u015far aralygy.<\/p><ul><li>Bilegimde \u00fdalpylda\u00fdan bilezik, S\u00f6\u00fdg\u00fclimden galypdy me\u0148 \u00fdadyg\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Paty\u015fa der\u00fdany\u0148 gyrasyna bir gazyk kakyp, o\u0148a bir uzyn \u00fd\u00fcp dakyp, bir ujuny bilegine baglap, der\u00fda suwa d\u00fc\u015f\u00fcpdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Bilegi \u00fdogyn birini \u00fdykar, bilimi bolan-m\u00fc\u0148\u00fcni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilekse","meaning":"<div><p>Mal da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujundaky halka.<\/p><ul><li>Sygry\u0148 bileksesini \u00fdazdyryp s\u00fcr\u00e4 go\u015fup gel!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilele\u015fik\u00e7i","meaning":"<div><p>Bilele\u015fige gatna\u015f\u00fdan adam, topar.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilele\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik, bolup birigi\u015fmek, go\u015fuly\u015fmak.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 bo\u00fdy uzak. Ony bilele\u015fip ederis. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilelik","meaning":"<div><p>Iki \u00fda k\u00f6p bolup bir bolmaklyk, bile bolmaklyk, birlik, agzybirlik.<\/p><ul><li>Biz bileligi\u0148 tarapdarydyrys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bileli\u015fik","meaning":"<div><p>Bilelikde bir i\u015fi alyp barmak \u00fda-da hereket etmek \u00fc\u00e7in d\u00f6wletleri\u0148, parti\u00fdalary\u0148, guramalar\u0148 we \u015f. m. birle\u015fen topary, blok.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilen","meaning":"<div><p>1. Ugurda\u015flygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Gapla\u0148 bilen arslan agzyn \u00fdaglady. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki s\u00f6z bilen birlikde bilelikdeligi, instrumentallygy, prosesi\u0148 ge\u00e7i\u015fini we \u015f. m. g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n poslelog.<\/p><ul><li>Men \u015fu g\u00fcn \u00fdolda\u015fym bilen m\u00fcze\u00fde gid\u00fd\u00e4rin. Indi pagtany ma\u015fyn bilen \u00fdyg\u00fdarlar. Basymy\u0148 \u00fderini\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi bilen s\u00f6zleri\u0148 manysy hem \u00fc\u00fdtg\u00e4p biler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bileni-biteni","meaning":"<div><p>Bar bil\u00fda\u0148 zady, elinden gel\u00fd\u00e4n zady.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bar bileni-biteni bazara gatnamakdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilet","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan pe\u00fddalanmaklyga hukuk ber\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><ul><li>Kino bilet alyp, i\u00e7ine girdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldini\u0148 otly bileti j\u00fcb\u00fcsindedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir gurama, parti\u00fda \u00fda-da wezip\u00e4 bolan gatna\u015fygy, agzalygy tassykla\u00fdan dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilew","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fditeltmek \u00fda-da \u00fdonup tekizlemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4ge da\u015fyndan degirmen da\u015fyny, \u00e7algy da\u015fyny we bilew da\u015fyny \u00fdasa\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilezik","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 bilegine dakyn\u00fdan, tylla \u00e7a\u00fdylyp k\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasalan ga\u015fly bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Bu ke\u00fdwany a\u00fdallary\u0148 bileklerinde g\u00f6densiz \u00fdasalan gadymy b\u00e4\u015fgo\u015fma bilezik g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Go\u015farda tylladan bar bilezigi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fclli palas edinipdir, tumar, g\u00f6nj\u00fck, bilezik \u015fa\u00fdy bar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7agarygy\u0148 da\u015fyndaky tegelek aga\u00e7, gur\u015faw.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilge\u015fle\u00fdin","meaning":"<div><p>G\u00f6re-bile, bilip, bilkastdan.<\/p><ul><li>Men \u015fu g\u00fcn kenary\u0148 bo\u00fduny syryp, bilge\u015fle\u00fdin py\u00fdada ga\u00fdtdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilgir","meaning":"<div><p>Her bir zada gowy d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n, her bir zady gowy bil\u00fd\u00e4n, k\u00f6p zatlary biliji, tiz du\u00fdujy, bilgi\u00e7.<\/p><ul><li>Bir wagt \u00fdatdan \u00e7ykan hakykat yzyn yzarlap, bildiler her \u00fdan \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00e4himli, pa\u00fdhasly, bilgir adamy, Tutan\u00fderli \u00f6\u0148e at\u00fdar gadamy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilgi\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bilgir.<\/p><ul><li>Ejesi bolsa ilki bada: -- Gyzyma bir kesel \u00fdolugypdyr -- di\u00fdip, em-\u00fdom etdi, so\u0148abaka bolsa bilgi\u00e7lere gatnady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilim","meaning":"<div><p>1. Okuw, sowat.<\/p><ul><li>Gara\u015f\u00fdar ol \u00fderde sa\u0148a, Bilim berjek mugallymlar. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Emma onu\u0148 doly orta bilimi \u00fdok. <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durma indi, gal \u00fderi\u0148den, basym bol! Yhlas bilen oka, \u00f6wren, bilim al! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>Bilegi \u00fdogyn birini \u00fdykar, bilimi bolan-m\u00fc\u0148\u00fcni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okamak netijesinde belli derejede alyn\u00fdan ylym.<\/p><ul><li>Ba\u015flangy\u00e7 bilim. \u00ddokary bilim. Orta bilim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilimdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bilimli.<\/p><ul><li>Mukaddes Watany\u0148 bar bilimdary-In\u017eener, \u00fdazyjy, \u015fahyr hem doktor. <span>(A. Ni\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Boldu\u0148 meni\u0148 ba\u015fyma okumy\u015f, bilimdar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddagdy \u00f6z \u00fdanyndan \u00f6z\u00fcni gi\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnjeli hem bilimdar hasapla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ysgyny gidip, halys bolup: -- Indi bu beladan n\u00e4hili gutularkam? -- di\u00fdip, bir bilimdar tilkini\u0148 \u00fdanyna maslahata barypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilimdarlyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bilimlilik.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe me\u00fddanda g\u00fcni ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6l adamlary odu\u0148 ysyny al\u00fdarlar, yz yzlamakda aja\u00fdyp bilimdarlyklaryny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nowa\u00fdy bilimdarlykdan d\u00e4l-de, ylym barada \u00f6z kem\u00e7iliklerinden gep ur\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p bilmi\u015flik etmeklik, k\u00f6pbilmi\u015flik.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni hondan b\u00e4rsi tutup, bilimdarlyk satdy. A\u015fyr \u015fo\u0148a bakan elini uzadyp, \u00f6z\u00fcni bilimdarlyga saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilimli","meaning":"<div><p>1. Hatly sowatly, bilim alan, bilimdar, bilimi bar, bilimi k\u00f6p.<\/p><ul><li>Meni\u0148 atam-enem bilimli adamlar d\u00e4ldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okamak netijesinde belli derejede ylym alan.<\/p><ul><li>Bilimli \u00f6lmez, bilimsiz g\u00fclmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilimlilik","meaning":"<div><p>Hatly-sowatlylyk, ylymlylyk, bilimdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilimsiz","meaning":"<div><p>Hatsyz-sowatsyz, nadan, ylymsyz.<\/p><ul><li>Bilimli \u00f6lmez, bilimsiz g\u00fclmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilimsizlik","meaning":"<div><p>Hatsyz-sowatsyzlyk, nadanlyk, ylymsyzlyk.<\/p><ul><li>Meni bilimsizlik k\u00f6se\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilinmek","meaning":"<div><p>1. Kesgitlenmek, a\u0148lamak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcsti a\u00e7ylmak, du\u00fdulmak, m\u00e4lim bolmak, tapylmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdberlen \u00fdal\u0148y\u015flyklar bilindi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bili\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148den habar aly\u015fmak, hemmesini di\u00fden \u00fdaly bilmek.<\/p><ul><li>O\u0148at gabat geli\u015fdik, Hal-\u00fdagda\u00fdy bili\u015fdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bilkastla\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bilge\u015fle\u00fdin.<\/p><\/div>"},{"headword":"bilmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady a\u0148\u015fyrmak, akyl \u00fdetirmek, bir zatdan habarly bolmak.<\/p><ul><li>Re\u00fdhan arap ahyr bolmajagyny bildi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bolmanda-da seni\u0148 bu \u00fderde hemi\u015felik d\u00e4ldigi\u0148i men bil\u00fd\u00e4rin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady \u00f6zle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 bu d\u00f6rtlemesini h\u00e4zir T\u00fcrkmenleri\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u00fdatdan bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Kartany o\u0148ly bilemok. \u00dd\u00f6ne adyny a\u00fdda\u00fdyn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Syzmak, du\u00fdmak.<\/p><ul><li>Olar g\u00f6rmek, e\u015fitmek, ys almak, tagamy bilmek we da\u015fky t\u00e4sirleri du\u00fdmak organlaryndan ybaratdyr. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Tanamak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 kimdigini bilmek isle\u00fd\u00e4rin! Sen ony a\u00e7yk bil\u00fd\u00e4rmi\u0148? <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir i\u015fi, wezip\u00e4ni \u00fderine \u00fdetirmegi ba\u015farmak, o\u0148armak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u015fini bil\u00fd\u00e4r. Bilen bilenin i\u015fl\u00e4r, bilmedik barmagyny di\u015fl\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bilmese\u0148, bileni\u0148k\u00e4 git. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bilene \u00fdagty, bilmedige gara\u0148ky. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015flikleri bilen birlikde modallyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcp bilmek, alyp bilmek, g\u00f6terip bilmek, \u00fdazyp bilmek we \u015f. m.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bil\u00e7eki","meaning":"<div><p>Aty\u0148 e\u00fderini, e\u015fegi\u0148 ga\u0148\u0148asyny berkitmek \u00fc\u00e7in garnyny\u0148 a\u015fagyndan a\u00fdlanyp da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcp, ga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"bil\u00fdard","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6rite stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde ta\u00fdagy\u0148 ujy bilen \u015far urup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eu o\u00fdun o\u00fdnal\u00fdan er\u0148ekli we bur\u00e7laryndaky de\u015fiklery torluja stol.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimahal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biwagt.<\/p><ul><li>Bimahal \u00e7ak gelen adam kimk\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne gala\u0148 bur\u00e7larynda bimahal garalyp, d\u00fc\u015f\u00fcnjesiz, ynanja\u0148 adamlary\u0148 \u00fd\u00fcregine howsala salyp \u00fd\u00f6ren ekeni\u0148ow! <span>(A. Gow\u015fudow, Kepetdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimaksat","meaning":"<div><p>Maksatsyz, seb\u00e4psiz.<\/p><ul><li>Bimaksat i\u015f \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimamla","meaning":"<div><p>Mamla d\u00e4l, dogry d\u00e4l, hak d\u00e4l.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7eleri bolsa ony bimamla hasaplap h\u00fc\u0148\u00fcrde\u015fdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>O\u0148a gysgajyk jogap ga\u00fdtaranda, Artygy\u0148 sesi-de bimamla\u0148ky \u00fdaly e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begenji\u0148 bimamla \u00fdylgyr\u00fdan dodaklarynda utan\u00e7 \u00fdaly bir \u00fdagda\u00fd syzyl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimamlalyk","meaning":"<div><p>Mamla d\u00e4llik, dogry d\u00e4llik, hak d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Hawa, hawa! -- di\u00fdip, \u00f6\u00fd e\u00fdesi bimamlalyk bilen a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimany","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> manysyz.<\/p><ul><li>Bu be\u00fdhuda, bimany gan d\u00f6k\u00fcli\u015fleri\u0148 tizr\u00e4k da\u00fdandyrylmagyna sabyrsyzlyk bilen gara\u015f\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> N\u00e4sag, kesel, hassa, n\u00e4ho\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimarlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> N\u00e4saglyk, kesellik, hassalyk, n\u00e4ho\u015fluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimaza","meaning":"<div><p>1. Garagol, terbi\u00fdesiz, \u00fdakymsyz.<\/p><ul><li>Mekdepde bolan wagty\u0148da-da \u015fu Aman po\u015f\u00e7yny\u0148 ogly Wepa bilen geple\u015f\u00e4\u00fdse\u0148, bo\u00fdnu\u0148y sograryn, ol bir bimaza haramzadadyr! -- di\u00fdip hemle urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bimaza oglany\u0148 gepine gitdim, Bu bol\u015fum d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00fdal\u0148y\u015f ekeni. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ynjalyksyz, birahat.<\/p><ul><li>Bimaza edenim \u00fc\u00e7in bagy\u015fla\u0148! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcndiz g\u00f6rsem suraty\u0148, gijeler bimaza men. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimazalanmak","meaning":"<div><p>1. Garagollugy artmak, \u00fdakymsyzlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ynjalyksyzlanmak, rahatsyzlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimazalyk","meaning":"<div><p>1. Garagolluk, \u00fdakymsyzlyk, bitertiplik.<\/p><ul><li>Ho\u015fly, bizi\u0148 oglanlarymyzy\u0148 i\u00e7inde bimazalyk edip \u00fd\u00f6renleri \u00fdokdur. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ynjalyksyzlyk, rahatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimaza\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bimazalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimesrep","meaning":"<div><p>Biderek, netijesiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bimessep","meaning":"<div><p>Bir s\u00f6zli d\u00e4l, mesepsiz, ykrarsyz.<\/p><ul><li>Bimessep adamlar-\u00fdaramaz adamlardyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bimynasyp","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada mynasyp d\u00e4l, la\u00fdyk d\u00e4l.<\/p><\/div>"},{"headword":"bina","meaning":"<div><p>1. Gurlu\u015fyk i\u015finde: Ja\u00fdy\u0148 tutulan d\u00fc\u00fdbi, fundament.<\/p><ul><li>Da\u015fdan salyn\u00fdan uly ymaratlary\u0148 binalaryny granitden \u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fd, ymarat.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 uzyn tyglary gelip, wokzaly\u0148 hem be\u00fdleki binalary\u0148 diwarlaryna ur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binamaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Namaz okama\u00fdan, namazsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"binamys","meaning":"<div><p>Namysy \u00fdok, arsyz-namyssyz, utan\u00e7dan-ha\u00fdadan ga\u00e7ma\u00fdan, namyssyz.<\/p><ul><li>He\u00fd ysnat getiren binamys, ahyry almyty\u0148y aldy\u0148 gerek? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Binamysa g\u00fcnde to\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binamyslyk","meaning":"<div><p>Utan\u00e7-ha\u00fdasyzlyk, namyssyzlyk, arsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"binamys\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> binamyslyk.<\/p><ul><li>Men be\u00fdle binamys\u00e7ylygy edip bilmen, n\u00e4me bolsam \u00fdolda\u015fym bilen bile bolaryn. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binesip","meaning":"<div><p>Nesibesi bolmadyk, nesip etmedik, nesipsiz.<\/p><ul><li>Emma zamanasyny\u0148 birn\u00e4\u00e7e adamlaryna mi\u00fdesser bolan \u015fahyrlyk bagty \u00fda-da bagtsyzlygy ony hem binesip galdyrmandy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binika","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nikasyz.<\/p><ul><li>Binika \u00f6\u00fdlenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binobat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nobatsyz.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 hatarynda ata\u00fdry gelne \u00fcle\u015fikden \u00f6\u0148 \u00fdetdi, tamdyra binobat boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"binowa","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zatsyz, nowasyz.<\/p><\/div><div><p>2. Akylsyz, p\u00e4himsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"binurbat","meaning":"<div><p>Ge\u00e7irimsiz, rehimsiz.<\/p><ul><li>Binurbatdyr gazap, ganym d\u00f6ker sen, Synam \u00fczre tygsyz \u00fdara salan \u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biny\u015fan","meaning":"<div><p>Nam-ny\u015fansyz, atsyz-sorsuz, ny\u015fansyz, dereksiz.<\/p><ul><li>Bir kagyzjyk tapylsady, \u00fdazyp bize ogryn \u00e7\u00f6rek da\u015fa\u00fdan a\u00fdala bererdik, biz biny\u015fan gitmezdik, taryhda galardyk -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Adybegi\u0148 yzy biny\u015fan gitdi -- di\u00fdip, men n\u00e4umyt bolup \u00fd\u00f6rd\u00fcm. <span>(G\u00f6rogly\u00bb Epasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biograf","meaning":"<div><p>Biografi\u00fda d\u00fcz\u00fcji.<\/p><\/div>"},{"headword":"biografik","meaning":"<div><p>Biografi\u00fda degi\u015fli, bigraf\u00fda mahsus bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"biografi\u00fda","meaning":"<div><p>Birini\u0148 durmu\u015f halyny\u0148 \u00fdazgysy, terjimehal.<\/p><\/div>"},{"headword":"biolog","meaning":"<div><p>Biologi\u00fda ylmyndan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><ul><li>Biologlary\u0148 \u00fdygnagy boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biologik","meaning":"<div><p>Biologi\u00fda ylmyna has bolan.<\/p><ul><li>Zy\u00fdan beriji m\u00f6r-m\u00f6jeklere gar\u015fy g\u00f6re\u015fi\u0148 biologik \u00e7\u00e4releri barha gi\u0148den pe\u00fddalanyl\u00fdar. <span>(B. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Ozaly bilen, biologik \u00f6s\u00fc\u015f t\u00e4siri astynda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biologi\u00fda","meaning":"<div><p>Janly tebigaty\u0148, organiki \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 kanunlary hakyndaky ylym.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bolsa biologi\u00fda mugallymlaryny\u0148 pa\u00fdtagta bolan seminaryndan ga\u00fddyp gel\u00fd\u00e4n ekeni. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biparh","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> parhsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"biparhlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> parhsyzlyk.<\/p><ul><li>Selbi ony sowuk-salalykda, biparhlykda a\u00fdypla\u00fdandyr \u00f6\u00fdd\u00fcp, ol asla pikir etme\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bipa\u00fdan","meaning":"<div><p>So\u0148y bolmadyk, ahyry \u00fdok, t\u00fckeniksiz.<\/p><ul><li>Bipa\u00fdan d\u00fcn\u00fd\u00e4de jany ne\u00fdledi\u0148? Aga\u00fdunus, \u015firin-\u015firin s\u00f6zledi\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biperwa\u00fd","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zat hakynda alada, \u00fcnji etme\u00fd\u00e4n, durmu\u015fa perwa\u00fdsyz gara\u00fdan.<\/p><ul><li>Sopy nazar saldy suwa biperwa\u00fd. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>On\u00fdan\u00e7a Selbi hem oslagsyz du\u015fu\u015fygy\u0148 ilkinji t\u00e4sirinden bo\u015fap, \u00f6z\u00fcni raslady, Ba\u00fdramy biperwa\u00fd gar\u015fylamaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gele\u0148sizlik bilen gara\u00fdan, gele\u0148siz.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fd-howa\u00fdy durmu\u015fa \u00fdugrulan, biperwa\u00fd, gele\u0148siz bar adamdy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><li>Biperwa\u00fd h\u00e4si\u00fdetli bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biperwa\u00fdlyk","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zat hakynda alada, \u00fcnji etmezlik, perwa\u00fdsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gele\u0148 etmezlik, gele\u0148sizlik.<\/p><ul><li>Bu i\u015fde biperwa\u00fdlygy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bipe\u00fdda","meaning":"<div><p>Pe\u00fddasy bolmadyk, pe\u00fddasyz.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6wda bipe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bir","meaning":"<div><p>1. Bir sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary, \u00fdeke.<\/p><ul><li>Men bir kem altmy\u015f \u00fda\u015fadym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcnl\u00fck \u00fdola \u00e7yksa\u0148, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck azyk al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bir g\u00f6ren tany\u015f, iki g\u00f6ren garynda\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4m\u00e4limligi, n\u00e4belliligi a\u0148lad\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Penjir\u00e4\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde oturyp bir g\u00fcn, \u00dc\u00e7 gyz ag\u015famara ed\u00fd\u00e4rdi g\u00fcrr\u00fc\u0148. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Olar bir be\u00fdik t\u00fcmmege \u00e7ykyp, da\u015f-t\u00f6werege g\u00f6z a\u00fdla\u00fdarlar. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeke, \u00fdal\u0148yz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir \u00f6zi \u00f6\u00fddedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> birlik2.<\/p><\/div>"},{"headword":"bir-birden","meaning":"<div><p>\u00ddeke-\u00fdekeden, biri-birini\u0148 yzyndan.<\/p><\/div>"},{"headword":"biragyzdan","meaning":"<div><p>Hemmesi bilelikde, agzy bir.<\/p><ul><li>Karary biragyzdan kabul etdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birahatlanmak","meaning":"<div><p>Ynjalygy\u0148 ga\u00e7mak, rahatsyzlanmak, ynjalyksyzlanmak.<\/p><ul><li>Be\u00fdle birahatlanyp oturmasana!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biraz","meaning":"<div><p>Az mukdarda, azajyk.<\/p><ul><li>Di\u00fddi: -- Dostlar, k\u00f6mek beri\u0148 biraz siz! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdagda\u00fdda biraz howsala d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birden","meaning":"<div><p>Bir zada, bir bada, gara\u015fylmadyk \u00fderden.<\/p><ul><li>Birden ma\u015fyn badyny gow\u015fatdy. Birden onu\u0148 \u00fd\u00fczi \u00fdagtylan \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Birden toka\u00fdy\u0148 i\u00e7inde gezip \u00fd\u00f6ren G\u00f6rogla g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birden-bir","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeke-t\u00e4k.<\/p><ul><li>Ol muny d\u00fcn\u00fd\u00e4de birden-bir eserdir \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birdenk\u00e4","meaning":"<div><p>Bir bada, birden, du\u00fddansyzlykda.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 Akbilek \u00fc\u00fdr\u00fcp, gapa tarap okduryldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Artyk onu\u0148 birdenk\u00e4 egninden gujaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 egninden gujaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birehim","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kime rehim etme\u00fd\u00e4n, do\u0148\u00fd\u00fcrek, rehimsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"birehimlik","meaning":"<div><p>Rehimi bolmazlyk, do\u0148\u00fd\u00fcreklik, rehimsizlik.<\/p><ul><li>Sen be\u00fdle birehimlikden el \u00e7ek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birentek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e, k\u00f6p, en\u00e7eme.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fde girip, birentek wagtlap \u00e7u\u0148 pikire batyp oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu maslahat edebi\u00fdaty\u0148 \u00e4hli \u017eanrlary bo\u00fdun\u00e7a \u00fda\u015f edebi\u00fdat\u00e7ylary\u0148 birentek eserlerini ara alyp maslahatla\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birigi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji bir \u00fdere toplamak, \u00fdygnany\u015fmak, birle\u015fmek, jemlenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Go\u015fuly\u015fmak, gary\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddol bo\u00fdundaky obalardan atlananlar-da \u015folara birigi\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birig\u00fcn","meaning":"<div><p>Erte d\u00e4l-de, ondan so\u0148ky g\u00fcn.<\/p><ul><li>Eger awa gitjek bolsa\u0148, birig\u00fcn gideli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mara bolsa, ertir d\u00e4l-de, birig\u00fcn gid\u00fd\u00e4ris. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birikdirmek","meaning":"<div><p>Birle\u015fdirmek, go\u015fmak, garmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"birikmek","meaning":"<div><p>1. Go\u015fulmak, garylmak, birle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri bilen durmu\u015f gurmak, \u00e4r-a\u00fdal bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"birin-birin","meaning":"<div><p>Ba\u015fdan-a\u00fdak, jikme-jik, \u00fdekeme-\u00fdeke.<\/p><ul><li>Rugsat beri\u0148, hemmesini birin-birin a\u00fddyp bere\u00fdin. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Muhammet \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7opan\u00e7ylykda \u00fd\u00f6ren g\u00fcnlerini birin-birin g\u00f6z\u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birinjiden","meaning":"<div><p>1. Hemmeden \u00f6\u0148\u00fcrti, ilki bilen, ozaly bilen.<\/p><ul><li>\u00ddok, Gurban, birinjiden-\u00e4 garrylar hut \u015fe\u00fdle di\u00fderler di\u00fdip, ynanmaga sende hi\u00e7 hili esas \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir tarapdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"birinjilik","meaning":"<div><p>G\u00f6rkezen hyzmaty, \u00fcst\u00fcnligi bo\u00fdun\u00e7a birinji orny e\u00fdelemeklik, birinji bolmaklyk.<\/p><ul><li>Birinjilik meni\u0148 elimden gidip bar\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>La\u00e7yn ge\u00e7en \u00fdyl respublikan \u00fdary\u015fda birinjilik gazanypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birle\u015fdiriji","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji bir \u00fdere jemle\u00fdji, birlik d\u00f6rediji.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady ba\u015fga bir zada go\u015fujy, garyjy.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady danyjy, \u00fdelm\u00e4p berkidiji, utga\u015fdyryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"birle\u015fik","meaning":"<div><p>1. Gurama, jemgy\u00fdet, so\u00fduz.<\/p><\/div><div><p>2. Ylala\u015fykly, dostlukly topar.<\/p><\/div>"},{"headword":"birle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birikmek, birigi\u015fmek, go\u015fulmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri bilen kesi\u015fmek, \u00e7atly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"birlik","meaning":"<div><p>1. Biri bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><ul><li>Owadan \u00fdazylan birlik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okuw\u00e7ylary\u0148 oka\u00fd\u015fyna beril\u00fd\u00e4n i\u0148 pes baha.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddekelik, \u00fdal\u0148yzlyk.<\/p><\/div><div><p>4. O\u00fdnal\u00fdan bir g\u00fclli kart.<\/p><ul><li>Ha\u00e7 birlik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>Birlik kagyz manat. ..<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birlikde","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 \u00abbilen\u00bb k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z\u00fcni\u0148 so\u0148undan gelip, \u00abbilelikde, bile\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan jemle\u00fdji s\u00f6z.<\/p><\/div><div><p>2. Iki \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e bolup, go\u015fuly\u015fyp, bilelikde.<\/p><ul><li>Nabat eje, Jemal, iki\u0148izi birlikde gutla\u00fdaryn. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birl\u00e4n-ikil\u00e4n","meaning":"<div><p>1. \u00ddek-t\u00fck, az-k\u00e4n, \u00fdek-\u00fdarym, bir-iki, k\u00e4bir.<\/p><\/div><div><p>2. Az du\u015f gel\u00fd\u00e4n, se\u00fdrek.<\/p><\/div>"},{"headword":"birneme","meaning":"<div><p>Az-owlak, az-kem, az-maz, azajyk.<\/p><ul><li>Entek t\u00e4ze \u00fdyla ge\u00e7ilerine birneme wagt bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bibini\u0148, Gandymy\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i Artygy birneme ynjaltdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birowa\u00e7","meaning":"<div><p>Rowa\u00e7 almadyk, \u015fowsuz, \u00fcst\u00fcnliksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"birowa\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Rowa\u00e7 almazlyk, \u015fowsuzlyk, \u00fcst\u00fcnlikli bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"birsydyrgyn","meaning":"<div><p>Bir me\u0148ze\u015f, bir t\u00fc\u00fdsli, bir bolu\u015fly.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 birsydyrgyn aky\u015fyny\u0148 d\u00f6red\u00fd\u00e4n g\u00fc\u0148le\u00e7 \u015faggyldasy e\u015fidil\u00fd\u00e4r. Motory\u0148 bir sydyrgyn \u00e7yk\u00fdan dyngysyz g\u00fcrr\u00fcldisi bir bada \u00fd\u00fcregime d\u00fc\u015fjek \u00fdaly etse-de, so\u0148abaka \u00f6wreni\u015fip ba\u015fladym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Brigadir \u00fdygym\u00e7ylary\u0148 birsydyrgyn hereketinden bir bada g\u00f6z\u00fcni a\u00fdryp bilmedi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Motory\u0148 bir sydyrgyn \u00e7yk\u00fdan dyngysyz g\u00fcrr\u00fcldisi bir bada \u00fd\u00fcregime d\u00fc\u015fjek \u00fdaly etse-de, so\u0148abaka \u00f6wreni\u015fip ba\u015fladym. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birsyhly","meaning":"<div><p>1. Hemi\u015fe, elmydama, \u00fczn\u00fcksiz, h\u00e4li-\u015findi.<\/p><ul><li>I\u00e7ine \u015faly ekilen \u00fdaly birsyhly suw i\u00e7ip g\u00fcrledi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Alada, ga\u00fdgy ony rahat \u00fdatyrmady, birsyhly e\u00fdlesine-be\u00fdlesine a\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir bolu\u015f, birsydyrgyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"birugsat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rugsatsyz.<\/p><ul><li>Oraz ejesinden birugsat kino gitme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"birysgal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rysgalsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bir\u00e7ak","meaning":"<div><p>K\u00f6p wagt mundan \u00f6\u0148, bire\u00fd\u00fd\u00e4m, bir wagt, k\u00f6pden, \u00f6\u0148r\u00e4k.<\/p><ul><li>Ol i\u015fini bir\u00e7ak gutaryp gitdi. Kino bir\u00e7ak gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bir\u00f6w\u015fen","meaning":"<div><p>\u00ddagty d\u00e4l, r\u00f6w\u015fen d\u00e4l, a\u00fddy\u0148 d\u00e4l.<\/p><\/div>"},{"headword":"bir\u00fdanla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Bir taraply, bir ugurly, bir tarapla\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"bisabyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sabyrsyz.<\/p><ul><li>Bisabyrlar asla adam hem d\u00e4ldir. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bisabyrlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sabyrsyzlyk.<\/p><ul><li>Ha\u00fdt-ha\u00fdt, G\u00f6rogly, bisabyrlyk etme! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bisakgal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sakgalsyz.<\/p><ul><li>Ine, bu bisakgal \u00fdigit bolsa bizi\u0148 respublikamyzy\u0148 belli traktor\u00e7ylaryny\u0148 biri. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bisan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bisarpa","meaning":"<div><p>Tyg\u015fytsyz, \u00fderliksiz, biderek, bo\u015f, sarpasyz.<\/p><ul><li>Men wagtymy bisarpa tutman okadym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma \u00fd\u00fcregi\u0148izi \u00fderinde sakla\u0148, oku\u0148yzy bisarpa har\u00e7lama\u0148! -- di\u00fdip, \u00fdigitlerine tab\u015fyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bisa\u00fdhal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sa\u00fdhalsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"biseb\u00e4p","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seb\u00e4psiz.<\/p><ul><li>Jenap, halk hi\u00e7 wagt biseb\u00e4p a\u00fdaga galanok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biseresap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seresapsyz.<\/p><ul><li>Seresap gep-da\u015fa gala, biseresap gep-ba\u015fa bela. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biseresaplyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seresapsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biskwit","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdji k\u00f6k\u00e4ni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bismil","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Adamy\u0148 topugyna, dyzyna \u00e7yk\u00fdan \u00fdara, s\u00fc\u0148k \u00fdaryp \u00e7yk\u00fdan \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"bisyrat","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> syratsyz.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148ki eken be\u00fdle bisyrat edilip \u00abTokmakda\u00bb \u00e7ekilen surat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Utan\u00e7syz, ugursyz, bolgusyz, bihepbe,.<\/p><ul><li>Seredi\u0148, bu bisyraty\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne. Ol bisyrat k\u00fc\u015ftde utulandan dawala\u015fanyny, ur\u015fanyny \u00f6z\u00fcne abra\u00fd hem batyrlyk bil\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bis\u00e4het","meaning":"<div><p>S\u00e4het d\u00e4l, s\u00e4het hasaplanma\u00fdan.<\/p><ul><li>Bis\u00e4het g\u00fcn at bakmasa\u0148, s\u00e4hetli g\u00fcn at tapdyrmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bit","meaning":"<div><p>Adamlarda, ha\u00fdwanlarda bol\u00fdan, gallada, unda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ownujak m\u00f6jek-parazit.<\/p><ul><li>Adamda parazit\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n biti\u0148 howpy hem si\u0148egi\u0148kiden az d\u00e4l. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitaga\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Bitaga\u015fyk adam. Bitaga\u015fyk g\u00f6wre.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitaga\u015fyklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> taga\u015fyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitakat","meaning":"<div><p>Takady, sabry ga\u00e7an, sabyrsyz, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Gyzjagazy operasi\u00fda edilm\u00e4ge \u00e4kidilende bitakat bolup galan Ogul\u00fdar eje, perzendini \u00f6wran-\u00f6wran og\u015fapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bitakat bolmaly d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitakatlanmak","meaning":"<div><p>Takady ga\u00e7mak, sabyrsyzlanmak, ynjalyksyzlanmak, tolgunmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitakatlyk","meaning":"<div><p>Takady \u00fdokluk, sabyrsyzlyk, ynjalyksyzlyk, tolgunmaklyk.<\/p><ul><li>Bitakatlyk sabyrly adama \u00fdara\u015fmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitap","meaning":"<div><p>\u00ddaraw d\u00e4l, taby ga\u00e7an, tapsyz kuwwatsyz, syrkaw.<\/p><ul><li>Birden \u00d6wez bitap bolup keselledi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitaplyk","meaning":"<div><p>\u00ddaraw d\u00e4llik, taby ga\u00e7anlyk, tapsyzlyk, kuwwatsyzlyk, syrkawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitarap","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7bir tarapa go\u015fulma\u00fdan.<\/p><ul><li>Marydan gelen \u00fda\u015fulylar, iki \u00fdanyna-da bitarap g\u00f6r\u00fcnmek ni\u00fdeti bilen, Gotur s\u00f6wdag\u00e4ri\u0148kide d\u00fc\u015fd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 hili reaksi\u00fda berme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Umuman, her bir himiki maddany\u0148 atomy bitarapdyr. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitarapla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir tarapa go\u015fulman, \u00e7etde durmak, \u00e7etle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitaraplyk","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7bir tarapa go\u015fulman, \u00e7etde durmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 hili reaksi\u00fda bermezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bita\u00fd","meaning":"<div><p>Biri-birine de\u0148 d\u00e4l, menze\u015f d\u00e4l, ta\u00fd gelme\u00fd\u00e4n, ta\u00fd gelme\u00fd\u00e4n, ta\u00fdy \u00fdok, ta\u00fd d\u00e4l.<\/p><ul><li>Bita\u00fd \u00fd\u00fck. Bita\u00fd k\u00f6w\u00fc\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bita\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Biri-birine me\u0148ze\u015f gelmezlik, de\u0148 d\u00e4llik, ta\u00fd gelmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitertip","meaning":"<div><p>1. Tertipsiz, d\u00fczg\u00fcnsiz, bid\u00fczg\u00fcn.<\/p><ul><li>Bitertip \u00e7agalara terbi\u00fde bermek i\u015fini has o\u0148at guramak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bulam-bujar, rejeli d\u00e4l, garym-gatym.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki mebeller bitertip \u00fderle\u015fdirilipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitertiplik","meaning":"<div><p>1. Tertipsizlik, d\u00fczg\u00fcns\u00fczlik, bid\u00fczg\u00fcnlik.<\/p><\/div><div><p>2. Bulam-bujarlyk, garym-gatymlyk, rejeli d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitewi","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere, a\u00fdry-a\u00fdry toparlara b\u00f6l\u00fcnmedik, dagynyk d\u00e4l, tutu\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6w\u00fclmedik, bitin.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitewilik","meaning":"<div><p>1. A\u00fdry-a\u00fdry toparlara, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmedik, dagynyk d\u00e4llik, tutu\u015flyk.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6w\u00fclm\u00e4n galanlyk, bitinlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitgin","meaning":"<div><p>Gowy biten, o\u0148at \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fen.<\/p><ul><li>Bitgin otlary\u0148 arasynda gyrmylda\u015f\u00fdan suwulganlary\u0148 sany-syjagy \u00fdok. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 t\u00f6weregind\u00e4ki bitgin bugda\u00fd der\u00fda \u00fdaly \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitginli","meaning":"<div><p>Boldumly, hasylly.<\/p><ul><li>Ekinleri hem \u00fderleri \u00e7al\u015fyryp ekse\u0148, gowy bitginli bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fdyl, hakykatdan hem bugda\u00fd bitginli bolup, t\u00fcmm\u00fcle da\u00fdranda gyzyllapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitin","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fclmedik, abat.<\/p><ul><li>Bitin galan k\u00e4se.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyrtylmadyk, dagamadyk.<\/p><ul><li>Bitin ge\u00fdim. Bitin a\u00fdakgap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitinlik","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fck-\u00fdenjik d\u00e4llik, abatlyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddyrtyk-\u00fdirik d\u00e4llik, de\u015filmedik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bitirilmek","meaning":"<div><p>\u00dderine \u00fdetirlen, berja\u00fd edilmek, gutarylmak, tamamlanmak,.<\/p><ul><li>Tab\u015fyrylan i\u015f wagtynda bitirildi. \u00ddumu\u015f bitirildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitiri\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi bitirm\u00e4ge, \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, gutary\u015fmak, tamamla\u015fmak.<\/p><ul><li>Zerur i\u015fi bitiri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitirmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi so\u0148una \u00e7enli alyp barmak, \u00fderine \u00fdetirmek, berja\u00fd etmek, gutarmak, tamamlamak.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 \u00fdaly i\u015f bitirm\u00e4n gelmen. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biti\u015fik","meaning":"<div><p>Biri-biri bilen biti\u015fip duran, biri-birine \u00fdelme\u015fen, seple\u015fen, birle\u015fen.<\/p><ul><li>Ol kost\u00fdumy\u0148 k\u00f6\u00fdnegi bilen balagy biti\u015fikdi, bo\u00fddan-ba\u015fa hem ilikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biti\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri bilen utga\u015fmak, birle\u015fmek, \u00fdelme\u015fmek, seple\u015fmek.<\/p><ul><li>Gara ga\u015flar a\u00fdryly\u015f\u00fdar, biti\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowula\u015fmak, gutuly\u015fmak (\u00fdara d\u00f6w\u00fck hakda).<\/p><ul><li>\u00ddara biti\u015fipdir. A\u00fdagyny\u0148 d\u00f6wlen s\u00fc\u0148ki biti\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tamamlanyp ba\u015flamak, gutary\u015fmak.<\/p><ul><li>I\u015fler hem biti\u015fip bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bitmek","meaning":"<div><p>1. Tamam bolmak, \u00fderine \u00fdetmek, berja\u00fd bolmak, gutarmak, dolmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6germek, \u00f6smek.<\/p><ul><li>O\u00fdnap ekse\u0148, bo\u00fdnap biter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gutulmak, sagalmak.<\/p><ul><li>Tyg \u00fdarasy biter, s\u00f6z \u00fdarasy bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddara bitipdir. D\u00f6wlen injik bitipdir.<\/li><li><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c7\u00f6k\u00fcndi \u00fda-da kesmek tutup, \u00f6\u0148i \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Bu j\u00fcr\u00fcndigi bitmi\u015fden wagty bilen gezek \u00fdetmez, \u00fd\u00f6r otly gelm\u00e4nk\u00e4, \u00fdolu\u0148 ol \u00fd\u00fcz\u00fcnden suw alyp geleli. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Boldumly, hasylly g\u00f6germek, \u00f6smek, hasylly bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"biwagt","meaning":"<div><p>1. Oslanmadyk, gara\u015fylmadyk wagt, pursat, bimahal.<\/p><ul><li>Durdy, megerem, bu biwagt gopan d\u00fc\u015fn\u00fcksiz hadysadan many alyp bilmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ir \u00fda-da gi\u00e7, degi\u015fli wagtynda bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biwatan","meaning":"<div><p>Belli bir \u00fdurtda orun tutma\u00fdan, watansyz.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 hemmesi \u00f6z \u00fdurduny satan biwatanlary\u0148 toslamasy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biwazylyk","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda \u00f6z\u00fc\u0148i gowy alyp barmazlyk, bozgaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"biwazy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> biwazylyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki biwazy\u00e7ylyk edip \u00fd\u00f6reni\u0148 besdir. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdylanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biwepa","meaning":"<div><p>Wepa berme\u00fd\u00e4n, s\u00f6z\u00fcnde durma\u00fdan, ynamy \u00f6deme\u00fd\u00e4n, wepasyz, ykrarsyz.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclen d\u00e4ldir be\u00fdle biwepa, Ma\u0148a iki \u00fdandan \u00fdet\u00fd\u00e4r-le jepa. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men biwepa bolabilmen. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biwepalyk","meaning":"<div><p>Wepa bermezlik, ynamy, umydy \u00f6demezlik, wepasyzlyk, ykrarsyzlyk, d\u00f6n\u00fcklik,.<\/p><ul><li>Siz ma\u0148a biwepalyk etmersi\u0148iz. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biwe\u00e7","meaning":"<div><p>Weji bolmadyk, we\u00e7siz, bolgusyz, ugursyz, biderek (adam).<\/p><ul><li>Pa\u00fdtagtda \u00fd\u00fcze \u00e7ykan birn\u00e4\u00e7e biwe\u00e7leri\u0148 pitnesini \u00fdatyrmak \u00fc\u00e7in n\u00e4hili \u00e7\u00e4re g\u00f6rmek gerek? <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biwy\u017edan","meaning":"<div><p>Wy\u017edany bolmadyk, wy\u017edansyz, ykrarsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"biygty\u00fdar","meaning":"<div><p>1. Ygty\u00fdarsyz, rugsatsyz, ylala\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Biygty\u00fdar i\u015fden gitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Erksiz, ala\u00e7syz.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 gabagyny galdyrman, pili\u0148 elden sypyp bar\u00fdan \u00fdylmanak sapyny biygty\u00fdar sypalady. \u015eol o\u00fdlar, \u015fol azaplar \u00fdadyna d\u00fc\u015fende, A\u00fdsoltan biygty\u00fdar \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biynjalyk","meaning":"<div><p>1. Birahat, ynjalyksyz.<\/p><ul><li>Sorag bilen ony biynjalyk ed\u00e4\u00fdm\u00e4\u00fdin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aladasy barlyk, ga\u00fdgy-\u00fcnj\u00fcsi barlyk, ynjalygy \u00fdokluk, aladalylyk.<\/p><ul><li>Ozaldan hem biynjalyk \u00c7erkezi\u0148 P\u00f6kgi wala t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcregine d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biynsap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynsapsyz.<\/p><ul><li>So\u0148 bu zalym biynsap arapdan ary\u0148y alarsy\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biynsaplyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynsapsyzlyk.<\/p><ul><li>Sen o\u00fdlanyp g\u00f6r, bu n\u00e4hili biynsaplyk! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"biz","meaning":"<div><p>K\u00f6w\u00fc\u015f, \u00e4dik tikilende de\u015fik de\u015fmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan saplyja, \u00fditiu\u00e7ly esbap, gural.<\/p><ul><li>Ussany\u0148 in\u00e7eli-\u00fdogynly birn\u00e4\u00e7e bizi bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bizar","meaning":"<div><p>Halys \u00fdadan, irgin, iren.<\/p><ul><li>Men suwa d\u00fc\u015fmekden bizar-la, men suwsuz \u00f6l\u00fcp bar\u00fdan! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ondan halk \u00f6\u0148em-\u00e4 bizar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bizar-pete\u0148","meaning":"<div><p>Bizar pete\u0148 etmek-b\u00fctinle\u00fdin irizmek, halys \u00fdadatmak, ba\u015fyny alyp gitm\u00e4ge ka\u00fdyl etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bizon","meaning":"<div><p>Demirgazyk Amerikada \u00fda\u015fa\u00fdan uzyn hem \u00fdum\u015fak \u00fd\u00fc\u0148li \u00fdabany \u00f6k\u00fcz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7ak","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa, \u00e7aksyz, \u00f6r\u00e4n, \u00e4girt.<\/p><ul><li>Program bi\u00e7ak agyr bolup \u00e7ykdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol tebigaty bi\u00e7ak gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7dirmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim-gejim tikmek \u00fc\u00e7in matany we \u015f. m. \u00f6l\u00e7edip kesdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnek bi\u00e7dirmek. Kost\u00fdum bi\u00e7dirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7eme","meaning":"<div><p>1. \u00c7emesi bolmadyk, \u00e7emesiz, taga\u015fyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n artyk, \u00e7aksyz.<\/p><ul><li>Sazy bi\u00e7eme gowy \u00e7al\u00fdan ekeni\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7ilmek","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Erkeklik organyny\u0148 m\u00e4zi kesilip a\u00fdrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7im","meaning":"<div><p>Bi\u00e7ili\u015f \u00fdagda\u00fdy, g\u00f6rn\u00fc\u015fi, fason, bi\u00e7\u00fcw.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in munu\u0148 hemmesini bir bi\u00e7imde etdik\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7im\u00e7i","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim, a\u00fdakgap bi\u00e7\u00fd\u00e4n ussa. Ol \u00f6kde bi\u00e7im\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7im\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Bi\u00e7im\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7inmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148e ge\u00fdim-gejim bi\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ol Nast\u00fdany\u0148 k\u00f6megi bilen \u00f6z\u00fcne k\u00f6\u00fdnek bi\u00e7indi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7irmek","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Erkeklik organyny\u0148 m\u00e4zini kesip a\u00fdyrdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7i\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Erkeklik organyny\u0148 m\u00e4zini kesip a\u00fdyrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Owlak bi\u015fi\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7mek","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Erkeklik organyny\u0148 m\u00e4zini kesip a\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7\u00e4re","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 k\u00f6megine m\u00e4t\u00e4\u00e7, agyr \u00fdagda\u00fddan \u00e7ykmaga ala\u00e7 tapma\u00fdan, \u00e7\u00e4resiz, ala\u00e7syz.<\/p><ul><li>Ili\u0148den gitse\u0148 awara, \u015eonda bolar sen bi\u00e7\u00e4re. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijilig\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6rg\u00fcli, betbagt, pahyr.<\/p><ul><li>G\u00f6zi \u00fda\u015fly bi\u00e7\u00e4re, T\u00e4k bir \u00f6zi otyrdy. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><li>Ol bi\u00e7\u00e4re kempiri\u0148 g\u00fcn\u00e4si n\u00e4me? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Wah, men bi\u00e7\u00e4re o\u0148a razy-la! <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7\u00e4relik","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 k\u00f6megine m\u00e4t\u00e4\u00e7lik, agyr \u00fdagda\u00fddan \u00e7ykmaga ala\u00e7 tapmazlyk, \u00e7\u00e4resizlik, ala\u00e7syzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6rg\u00fcli halda bolmaklyk, pahyrlyk, betbagtlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u00e7\u00fcw","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bi\u00e7im.<\/p><ul><li>Biline ak gu\u015fak gu\u015fanardy, depesi \u00e7\u00fcr\u00fcr\u00e4k, gadymy bi\u00e7\u00fcwde tikilen telpegini ge\u00fderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u015fyndaky d\u00fcrli \u00f6ws\u00fcp duran gotazly tah\u00fdasy \u00d6zbek bi\u00e7\u00fcwindedi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015f, sypat, gabara, forma.<\/p><ul><li>Towugy\u0148 hem \u00fdumurtgasyny\u0148 hemmesi bir bi\u00e7\u00fcwdedir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00fd","meaning":"<div><p>Her bir zady bil\u00fd\u00e4n, parasatly.<\/p><ul><li>Bi\u00fd adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u00fdara","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gawun we garpyz \u00fdaly bakja ekinlerini\u0148 pazyly.<\/p><ul><li>Biri-birine tutu\u015fyp giden g\u00f6m-g\u00f6k bi\u00fdaralar d\u00f6rt-b\u00e4\u015f \u00e4dim gi\u0148liginde gazylan jo\u00fdalary\u0148 arasyny tapy\u015fdyryp bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcr bi\u00fdaralary\u0148 i\u00e7inde go\u015fa \u00fdumruk \u00fdaly terneler hem pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Murtlary al asmana azm ur\u00fdan gawun bi\u00fdaralary serli\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015f-d\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Nahar ta\u00fd\u00fdarlamaklyk, nahar.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 bir n\u00e4\u00e7esi bi\u015f-d\u00fc\u015f h\u00e4zirlemek hem \u00e7a\u00fd ga\u00fdnatmagy\u0148 ugruna \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol bi\u015f-d\u00fc\u015fe \u00f6r\u00e4n \u00f6kde ekeni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015fek","meaning":"<div><p>Gumansyz, h\u00f6kman, \u015feksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u015fim","meaning":"<div><p>Bi\u015fmeklik, \u00fdeti\u015fmeklik derejesi.<\/p><ul><li>Bu t\u00fcwini\u0148 bi\u015fimi gowy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015firilmek","meaning":"<div><p>Oda tutulup \u00fda-da odu\u0148 \u00fcst\u00fcnde ga\u00fdnadylyp nahar we \u015f. m. ta\u00fd\u00fdarlanylmak, bi\u015firip h\u00e4zir edilmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rek bi\u015firil\u00fd\u00e4n pe\u00e7, azyk saklanyl\u00fdan ja\u00fd guraly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nurjahany\u0148 gapysynda go\u015fa gazan atarylyp, pi\u015fme bi\u015firil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015firinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bi\u015firmek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bi\u015firip ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Arabake\u015fler \u00f6zlerine nahar bi\u015firin\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015firmek","meaning":"<div><p>1. Oda tutup \u00fda-da odu\u0148 \u00fcst\u00fcnde ga\u00fdnadyp nahar, owkat ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Bi\u015firen naharlaryny i\u00fdip do\u00fdup bolma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ejem \u00e7\u00f6rek bi\u015firmek \u00fc\u00e7in gitdi. Naharymy \u00f6z\u00fcm bi\u015firdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderi\u0148i gyzgyn zada \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Myrat eline \u00e7a\u00fd d\u00f6k\u00fcp bi\u015firipdir. \u00c7\u00e4ge a\u00fdagy\u0148y bi\u015firip bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bi\u015firtmek","meaning":"<div><p>1. Birine nahar, owkat ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fymyzy\u0148 ma\u015fgalasyna nahar bi\u015firtdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderi\u0148i oda \u00fda-da gyzgyn zada \u00fdakdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u015fi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bi\u015fip ta\u00fd\u00fdar bolup barmak, ta\u00fdyn bolubermek.<\/p><\/div><div><p>2. Sagdyn, \u00e7ydamly, mert bolup \u00fdeti\u015fmek, k\u00e4mille\u015fmek, t\u00fcrgenle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berke\u015fmek, jebisle\u015fmek, m\u00e4k\u00e4mle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Nahar, owkat ta\u00fd\u00fdar bolmak.<\/p><ul><li>Pi\u015fme bi\u015fer, ga\u00fdnatma ga\u00fdnar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Palaw bi\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015fmek (miwe hakynda).<\/p><ul><li>Oglan howlugar, tut wagtynda bi\u015fer.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gaty gyzmak, \u00fdanyp barmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 a\u015fagynda gezmekden \u00fda\u0148a arkam bi\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00fderi\u0148 gyzgyn zada.<\/p><ul><li>\u00ddanmak. S\u00fc\u00fdtde agzy bi\u015fen, suwy \u00fcfl\u00e4p i\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddakma bi\u015fersi\u0148, gazma d\u00fc\u015fersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ga\u00fdgy-gam \u00e7ekmek, horluk g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Kimler bu zulumda \u00e7\u00fcrkendi, bi\u015fdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Her bir kyn\u00e7ylyga d\u00f6z gelip bilmek, \u00e7ydamly bolmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p \u00fderlerde bolan, k\u00f6p \u00fderde ygan, durmu\u015f gazanynda bi\u015fen adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"blank","meaning":"<div><p>Tekstli we \u015fol tekst bo\u00fdun\u00e7a doldurylmaga degi\u015fli grafirlenen kagyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"blinda\u017e","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Artilleri\u00fda we minom\u00fdot oklaryndan goranmak \u00fc\u00e7in \u00fcsti berk edilip gurlan \u00fderzemin, bukalga.<\/p><\/div>"},{"headword":"blok","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> D\u00f6wletleri\u0148, sy\u00fdasy parti\u00fdalary\u0148, toparlary\u0148 bilelikde hereket etmek \u00fc\u00e7in ylala\u015fygy, bilele\u015figi.<\/p><ul><li>Kommunistler bilen parti\u00fdada d\u00e4lleri\u0148 blogy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"blokgauz","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Goranmak \u00fc\u00e7in da\u00fdan\u00e7 punkty bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4n we ok atmak \u00fc\u00e7in degi\u015fli bolan ja\u00fd, \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"blokirlemek","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Gur\u015fap almak, gabamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Demir \u00fdol termini<\/span> A\u00fdratyn signallary\u0148 k\u00f6megi bilen \u00fdoly beklemek, \u00fdapylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bloknot","meaning":"<div><p>Kagyzy \u00fdyrtylyp a\u00fdryl\u00fdan \u00fdazuw depder\u00e7esi.<\/p><ul><li>Elleri bloknotly \u00fda\u015f fizikler elektrik kmehanizmlerini\u0148 da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015fd\u00fcler. <span>(\u00abpioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wekil onu\u0148 adyny bloknotyna a\u00fdratyn bellik etdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo-how","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Bo-how, bu-da bu g\u00fcn \u015fe\u00fdle \u00e7ykypdyr-ow! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogaldak","meaning":"<div><p>\u00ddelken berkitmek \u00fc\u00e7in g\u00e4milerde edil\u00fd\u00e4n be\u00fdik s\u00fct\u00fcn.<\/p><ul><li>Odisse\u00fd \u00f6z\u00fcni bogaldaga pugta da\u0148magy bu\u00fdruk beripdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Batly \u00fdeli\u0148 derdinden buraw wy\u015fkasy edil g\u00e4mini\u0148 bogaldagyny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li ga\u00fdlarda bol\u015fy \u00fdaly yra\u0148 atyp jygylda\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogaz","meaning":"<div><p>Ynsan we ha\u00fdwanlary\u0148 i\u00e7inde \u00e7agasyny\u0148 emele gelen d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Guba d\u00fc\u00fde bogazdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bogaz sygyrlary mineral i\u00fdmitler-hek we s\u00fc\u0148k uny bilen go\u015fma\u00e7a i\u00fdmitlendirmek gerek. <span>(W. A. Trafimowski\u00fd, \u00dda\u015f Iri \u015eahly Mallary \u00d6sd\u00fcrip \u00ddeti\u015fdirmek)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdurtda bolsa bir bogaz ge\u00e7i galan eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogazbossan","meaning":"<div><p>Ortasy romb \u015fekilli we gyralary uly nagy\u015fly palas g\u00f6li.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogdak","meaning":"<div><p>1. D\u00e4neden we \u015f. m. doly bolmadyk agzy boglan bogdak, torba w \u015f. m.<\/p><ul><li>At \u00fcst\u00fcnde iki bogdak un hem bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Desselenen da\u0148y, desse.<\/p><ul><li>Ol iki bogdak g\u00fcl bilen iki-\u00fc\u00e7 sany o\u00fdunjak, bir guty \u015fokolad alyp, wokzala taksili gitdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogdurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ba\u015fga birine da\u0148dyrmak, bogup baglatmak, dessel\u00e4p baglatmak.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4n welin, bu ma\u0148a desse bogdurjag-ow! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bokurdagyny gysyp, kynlyk bilen dem aldyrtmak, bogazyny gysyp, dem almaktan mahrum etdirmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, seni\u0148 h\u00e4zirki i\u00e7i g\u00fcj\u00fckli teklibi\u0148e berlip, \u00f6z\u00fcmi bogdurar \u00fdaly, men bu jany arzan baha hasap edemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady da\u0148mak, dessel\u00e4p baglamak.<\/p><ul><li>Jan ogullar, \u00fdene \u00fdekeje g\u00fcn ga\u00fdrat edi\u0148, ot bogmakdan hem dynarsy\u0148yz! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Desse bog\u00fdan a\u00fdallary\u0148 hereketlerinden, orak\u00e7ylary\u0148 \u00fd\u00fczlerinden, oraklary\u0148 \u00fdalpyldysyndan j\u00f6wzany\u0148 \u00fdakyp, gowrup bar\u00fdanlygy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Il agzyny \u00fdygyp bolmaz, \u00e7elek agzyny-bogup. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bokurdagy gysmak, bogazy gysyp kynlyk bilen dem aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Erk-ygty\u00fdaryny \u00e7\u00e4klendirmek, gysmak.<\/p><ul><li>Buthana ylmy pikiri\u0148 \u00e7ala \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagyny bogupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6\u0148\u00fcni beklemek, baglamak, go\u00fdberm\u00e4n saklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bognamak","meaning":"<div><p>Bogun-bogun kesip b\u00f6leklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogna\u00fdaklylar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> A\u00fdaklary bogun-bogun m\u00f6r-m\u00f6jekler topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"boguk","meaning":"<div><p>1. Gyryljyk \u00e7yk\u00fdan, gyryk, tutuk (ses).<\/p><ul><li>Ol g\u00fcrr\u00fc\u0148 wagtynda o\u0148a\u00fdly bir s\u00f6z a\u00fdtsa \u00fda g\u00f6wn\u00fcne ja\u00fd bir s\u00f6z e\u015fitse, boguk sesi bilen g\u00fcl\u00fcp, elini \u015fol t\u00fc\u00fdlere getirerdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00ddegorjyk! \u00ddegorjyk! -- di\u00fdip, iki sany sesi\u0148 boguk py\u015fyrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Boglup go\u00fdlan, bogulgy.<\/p><ul><li>Bogdaklary\u0148 agzy bogukdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogulmak","meaning":"<div><p>1. Da\u0148ylmak, baglanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Demi\u0148 tutulmak, sesi\u0148 gyryljyk bolmak, gyrylmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 boglan \u00fdaly gyryk sesi bilen: -- G\u00fcrr\u00fc\u0148 n\u00e4me hakynda gid\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip sorady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bokurdakdan alnyp gysylmak, dem almagy\u0148 kynla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregime galyp bolan bir k\u00fc\u00fdi bir zarbada da\u015fyma \u00e7ykarmasam, boglan pi\u015fik \u00fdaly dyrjalap meni\u0148 i\u00e7 go\u015famy gan \u00f6\u00fdd\u00fcr\u00fd\u00e4 ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Erk-ygty\u00fdary\u0148 \u00e7\u00e4klendirilmek gysylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogulyk","meaning":"<div><p>Bogy etmek \u00fc\u00e7in edilen gerekli \u00fd\u00fcp, bag we \u015f. m. zat.<\/p><ul><li>Ol bogulyk \u00fc\u00e7in iki penje \u00fdorunja ordy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogum-bogum","meaning":"<div><p>K\u00f6p bogunly, birn\u00e4\u00e7e bogunly.<\/p><ul><li>Bogum-bogum bolup, uzalyp gid\u00fd\u00e4n syrdam gamy\u015flar onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne g\u00f6rn\u00fcp duran \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogum\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldagy gyzyl, bogum-bogum, \u00fdere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogun","meaning":"<div><p>1. Organizmi\u0148 ownuk b\u00f6lekleri\u0148 birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi; eli\u0148, a\u00fdagy\u0148 ownuk s\u00fc\u0148klerini\u0148 biri-biri bilen birigi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gara, duzly pal\u00e7ygy, ep-esli ululykda bolan k\u00f6li emele getir\u00fd\u00e4n duzly suwy guragyry, bilagyry, bogun hem-de damar kesellerini bejermekde \u00fdaramly seri\u015fdedir.<\/li><li>K\u00fc\u015ftlerini\u0148 perzisi, aty, ruhy, pili we ba\u015fgalary aga\u00e7dan go\u00fdnu\u0148 bogun s\u00fc\u0148klerindendir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gamy\u015f, gargy we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 baldaklaryndaki b\u00f6l\u00fcmler.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zleri\u0148 \u00e7ekimli sesleri bo\u00fdun\u00e7a b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Se\u00fddini\u0148 hemme d\u00f6rtlemelerini\u0148 bogun sanlary de\u0148 d\u00e4ldir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Bu s\u00f6zleri ol bogunlara b\u00f6l\u00fcp, \u00fda\u0148sy bilen a\u00fdtdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bogu\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bogup \u00e7ykmak, dessel\u00e4p \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady da\u0148maga, baglamaga, bogmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Myrat ejesine bede bogu\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148i bogmak, \u00fdakala\u015fmak, basala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bogy","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lan desse, da\u0148y (ot, \u00fdorunja, pul, kagyz we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Men d\u00f6rt bogy ot getirdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 agzyny da\u0148mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00fcp, bag. A\u00fdallary\u0148 ba\u015flaryny da\u0148\u00fdan da\u0148ysy, \u00fdaglygy, ba\u015fbogy.<\/p><ul><li>In\u00e7emikdir onu\u0148 \u00fdogyn g\u00f6wresi, A\u00fdakda k\u00f6w\u00fc\u015f \u00fdok, ba\u015fynda bogy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"boks","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> A\u00fdratyn d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a \u00fdum\u015fak ellik bilen biri-biri\u0148i urup, iki sany sportsmeni\u0148 arasynda alnyp baryl\u00fdan s\u00f6we\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"boks\u00e7y","meaning":"<div><p>Boks bilen me\u015fgullan\u00fdan sportsmen.<\/p><ul><li>So\u0148abaka ol boks\u00e7ular \u00fdaly, \u00fdumrugyny d\u00fcw\u00fcp, d\u00fcw-d\u00fcw topulyp ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bokur","meaning":"<div><p>Gysga bo\u00fdun, gysga bo\u00fdunly, bokurdagy i\u00e7ine gidip duran.<\/p><ul><li>Be\u00fdlekisi bolsa bo\u00fdny bokur, g\u00f6zi \u00e7ukur, burunlak uzyn adamdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bokurdak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bogaz1.<\/p><ul><li>Dem alnanda, tozan burna we bokurdaga gir\u00fd\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bol","meaning":"<div><p>Artykmajy bilen bar bolan, \u00fdeterlik bolan, k\u00f6p.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 bol \u015f\u00f6hlesi oba \u00fda\u00fdra\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Zatlar \u00f6r\u00e4n arzan we bol. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bol bitse galla\u0148, ol seni\u0148 tylla\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6sd\u00fcr\u00fd\u00e4ris bol hasylly gowa\u00e7a. <span>(A. Ha\u00fdydyw, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolalmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bolamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bolamak","meaning":"<div><p>Bol bolmak, \u00fdeterlik bolmak.<\/p><ul><li>Bazarda g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler bolady. \u00d6n se\u00fdrek tapyl\u00fdan harytlar h\u00e4zir bolady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolar-bolmaz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zada \u00fdarama\u00fdan, biderek, ownuk, ma\u00fdda, \u00e4hmi\u00fdetsiz, ugursyz.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6z aralarynda bolar-bolmaz jedeller hem \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolarmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bolamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bolatmak","meaning":"<div><p>\u00ddeterlik \u00fcpj\u00fcn etmek, bol etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"boldumly","meaning":"<div><p>\u00d6sg\u00fcn, bitgin, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Boldumly \u00e7aga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"boldurmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gutartmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddokdan bar etdirmek, tapdyrmak.<\/p><ul><li>Bolduran hem a\u00fdal, g\u00fcld\u00fcren hem a\u00fdal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolelin","meaning":"<div><p>Doly kanagatlandyryp bil\u00fd\u00e4n, \u00fdeterlik derejede bolan (zat hakda).<\/p><ul><li>Bolelin suwly bolmaklygy bizi\u0148 halkymyz asyrlar bo\u00fdy arzuw edip geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolelinlik","meaning":"<div><p>Doly kanagatlanarlyk, bol-telkilik, zada m\u00e4t\u00e4\u00e7 d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Hawa, gyz bolelinlik \u00f6zi-h\u00e4 gowy zatdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolgarlar","meaning":"<div><p>Bolgari\u00fda Halk Respublikasyny\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"bolgusyz","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak, \u00e4hmi\u00fdetsiz, ujypsyz, biderek, ugursyz, bo\u015f.<\/p><ul><li>Obany\u0148 orta g\u00fcrp\u00fcnd\u00e4ki demir\u00e7i ussany\u0148 bolgusyz d\u00fckanyny\u0148 t\u00f6wereginde janly hereket ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Was\u00fda bolgusyz zada gaharlan\u00fdar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dcst\u00fcne abanyp gel\u00fd\u00e4n ullakan howp olary\u0148 hi\u00e7 birini gyzyklandyrman, ownuk meseleler barada bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolgusyzlyk","meaning":"<div><p>Ugursyzlyk, \u00e4hmi\u00fdetsizlik, bidereklik, ujypsyzlyk.<\/p><ul><li>Bolgusyzlyk etmeli d\u00e4l. Bolgusyzlyk bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolid","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> \u00d6r\u00e4n uly meteor.<\/p><\/div>"},{"headword":"bolluk","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdarda barlyk, maddy \u00fdagda\u00fdy\u0148 gowulygy, bolelinlik, artyklyk.<\/p><ul><li>Obamyzda bolluk bilen saglyk jo\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>G\u00fcn \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015f\u00f6hlesini bolluk bilen \u00fda\u00fdradyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolmak","meaning":"<div><p>1. Eneden dogulmak, d\u00fcn\u00fd\u00e4 inmek, emele gelmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gatna\u015fmak, barmak.<\/p><ul><li>\u00ddygnakda bolmak. I\u015fde bolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fderde k\u00f6p wagt \u00fda\u015famak, durmu\u015f ge\u00e7irmek, gezmek.<\/p><ul><li>Pu\u015fkin Peterburgda bolan \u00fdyllary (1817-1820) ruhy ta\u00fddan \u00e7alt \u00f6sdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gutarmak, tamamlamak.<\/p><ul><li>Men M. Gorkini\u0148 \u00abEne\u00bb romanyny okap boldum.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda gelip, a\u015fakdaky \u00fdaly ulanyl\u00fdar.<\/p><\/div><div><p>6. Ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereketi a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>\u00c7opan bolmak, mirap bolmak, jem bolmak, wejera bolmak, kesel bolmak;.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde, gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Baryp bolmak, g\u00f6r\u00fcp bolmak, i\u00e7in bolmak, i\u00fdip bolmak;.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen modallygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Bu dagdan ge\u00e7ip bolarmy? Ma\u015fyny bu \u00fderden s\u00fcr\u00fcp bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolmasa","meaning":"<div><p>\u00abBolmak\u00bb i\u015fligini\u0148 \u015fert formasyny\u0148 \u00fdokluk galypy; gar\u015fylygy, \u015ferti a\u0148lad\u00fdan bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Bolmasa bu \u00fderde sowukdan ge\u00fdimi\u0148 we d\u00fc\u015fegi\u0148 n\u00e4\u00e7e galy\u0148 bolsa-da, gatap gala\u00fdmak kyn d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bolsa","meaning":"<div><p>\u00abBolmak\u00bb i\u015fligini\u0148 \u015fert formasy, gar\u015fylygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"bolu\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f, gylyh-h\u00e4si\u00fdet, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Her kim bir bolu\u015fda ge\u00e7\u00fd\u00e4r bu \u00fdoly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dderi, Myraly, bu n\u00e4 bolu\u015f! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bol\u00e7ulyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bolluk.<\/p><ul><li>Azat we \u015fatlykly z\u00e4hmet azyk \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 bol\u00e7ulygylygyny d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bomba","meaning":"<div><p>Partla\u00fdjy jisimden i\u00e7i doldurylan \u00fdaryl\u00fdan snar\u00fdad.<\/p><ul><li>G\u00f6zel \u015f\u00e4herlere bombalar d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Top, pulem\u00fdot we bomba sesleri b\u00fctin t\u00f6weregi endired\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbonow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bombalamak","meaning":"<div><p>Bomba ta\u015flamak, bomba ta\u015flap howadan h\u00fcj\u00fcm etmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 harby ob\u00fdektlerini bombalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bombalanmak","meaning":"<div><p>Bomba ta\u015flanmak, bomba ta\u015flap howadan h\u00fcj\u00fcm edilmek.<\/p><ul><li>Harby ob\u00fdektler bombalandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bombalatmak","meaning":"<div><p>Bomba ta\u015flatmak, bomba ta\u015fladyp howadan h\u00fcj\u00fcm etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bombala\u00fdjy","meaning":"<div><p>Bomba ta\u015fla\u00fdan, bomba ta\u015flap howadan h\u00fcj\u00fcm ed\u00fd\u00e4n (samol\u00fdot hakda).<\/p><ul><li>Bombala\u00fdjy samol\u00fdot.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"boragan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> boran.<\/p><ul><li>Boragany\u0148 i\u00e7inde ent\u00e4p ne k\u00f6r\u00fc\u0148 bar di\u00fdsene. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"borak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Maly\u0148 i\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fak otuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"boran","meaning":"<div><p>Syrgynly \u00fdel, ygally sowuk howa.<\/p><ul><li>Ajy \u00fdel gar bilen sowur\u00fdar boran. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"borjak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddow\u015fan pisint syrdym \u00f6s\u00fd\u00e4n, \u00fda\u015fyl re\u0148kli p\u00fcrli \u00f6s\u00fcmlik, gyzylja.<\/p><\/div>"},{"headword":"bort","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck ma\u015fynyny\u0148, g\u00e4mini\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fck \u00fd\u00fcklen\u00fd\u00e4n \u00fderini\u0148 t\u00f6weregind\u00e4ki aga\u00e7dan \u00fda-da demirden edilen germez.<\/p><\/div>"},{"headword":"bor\u00e7","meaning":"<div><p>1. Bergi.<\/p><ul><li>\u00ddigit bar, d\u00f6wlet e\u00fdesi, Bor\u00e7 edip egne e\u00fdesi. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Borja batmak. Borja galmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wezipe, k\u00e4r.<\/p><ul><li>Gan d\u00f6k\u00fcp alnan azatlygymyzy, Goramak, saklamak bizi\u0148 borjumyz. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><li>Ine, \u00fda\u0148ja obamyzdan geldim men, Soldatlyk borjuma ba\u015fladym \u00fdene. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Mukaddes bor\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Berlen s\u00f6z, edilen wada.<\/p><ul><li>Her birisi \u00f6z\u00fcne bor\u00e7 edindi, K\u00f6p adama i\u015f \u00f6wredip bilmegi. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bor\u00e7ly","meaning":"<div><p>1. Borjy bar bolan, bergili.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady \u00fderine getirmekligi \u00f6z\u00fcne bor\u00e7 edinen.<\/p><ul><li>Parti\u00fda guramalary \u00f6\u0148de baryjylary\u0148 i\u015f tejribesini, ylmy\u0148 gazananlaryny gi\u0148 \u00fda\u00fdratmaga bor\u00e7ludylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Edilen \u00fdag\u015fylyk \u00fc\u00e7in minnetdar bolan.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcm bo\u00fdy bor\u00e7ludyryn men sa\u0148a. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bor\u00e7nama","meaning":"<div><p>\u00ddazuw \u00fcsti bilen bo\u00fdna alnan bor\u00e7, wada.<\/p><\/div>"},{"headword":"bor\u017eom","meaning":"<div><p>\u00ddokumly mineral suw.<\/p><\/div>"},{"headword":"bosa-bos","meaning":"<div><p>Ba\u015fly-barat ga\u00e7y\u015f, ga\u00e7a-ga\u00e7, bosgun.<\/p><\/div>"},{"headword":"bosa-bosluk","meaning":"<div><p>Ba\u015fly-barat ga\u00e7maklyk, ga\u00e7a-ga\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Bir bar eken, bir \u00fdok eken, bir wagt bosa-bosluk eden bir \u00fdurt bolan eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bosaga","meaning":"<div><p>1. Gapyny\u0148 a\u015fak b\u00f6legind\u00e4ki keseligine pola berkidilip go\u00fdlan aga\u00e7.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 bosagasyndan \u00e4tl\u00e4p, bir garry \u00f6\u00fde girdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wakany\u0148 \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00f6n \u00fdany, ba\u015flangyjy.<\/p><\/div><div><p>3. G\u00e4mini\u0148 \u00fd\u00fczmegini kynla\u015fdyr\u00fdan, der\u00fdany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki da\u015fly be\u00fdikler.<\/p><ul><li>Dnepr bosagalarynda harytlar we ga\u00fdyklar kenar bilen \u00e7ekilip ge\u00e7irilipdir. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bosdurmak","meaning":"<div><p>Ga\u00e7a-ga\u00e7lyk turuzmak, ga\u00e7a-ga\u00e7lyga sezewar etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bosgun","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup ga\u00e7\u00fdanlar, k\u00f6p bolup ga\u00e7yp bar\u00fdanlary\u0148 topary, ga\u00e7a-ga\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Bosgunlar \u00e7em gelen \u00fderde \u00fda\u015fapdyrlar. <span>(Gadymy Dan\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bosgun\u00e7y","meaning":"<div><p>Bosup bar\u00fdanlar, ga\u00e7yp \u00fda-da bir ugra e\u0148ip bar\u00fdanlar, bosguna gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>Halnazar bosgun\u00e7ylary yzyna ga\u00fdtaryp, g\u00fcn ortadan aganso\u0148, obasyna \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bosgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bosgun.<\/p><ul><li>Halk bosga d\u00fc\u015fmesin, ga\u00e7masyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bosmak","meaning":"<div><p>Bosgun bolup ga\u00e7mak, topar-topar bolup \u00fdurdu\u0148y ta\u015flap ga\u00e7yp, g\u00f6\u00e7\u00fcp gitmek.<\/p><ul><li>Obany\u0148 uludan-ki\u00e7i hemmesi guma tarap bosupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bossan","meaning":"<div><p>G\u00f6k ekinli me\u00fddan, gawyn-garpyz ekini, bakja.<\/p><\/div>"},{"headword":"bossany","meaning":"<div><p>Palas nag\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bossan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygynda gawun-garpyz, hy\u00fdar we \u015f. m. ekeran\u00e7ylygyny \u00f6sd\u00fcrmeklik, bakja ekinleri ekilen \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"bostan","meaning":"<div><p>\u00ddokary hilli kost\u00fdumlyk \u00fd\u00fc\u0148 matany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Garany\u0148 egnind\u00e4ki boston kost\u00fdumy Myrady ge\u0148 galdyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"botanik","meaning":"<div><p>Botanika ylmyndan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"botanika","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmlikler hakyndaky ylym.<\/p><ul><li>Botanikany\u0148 \u00f6s\u00fcmlikleri \u00f6wreni\u015fi \u00fdaly, zoologi\u00fda hem ha\u00fdwanlary \u00f6wren\u00fd\u00e4r. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Grekler botanikany, taryhy \u00f6wrenipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"botaniki","meaning":"<div><p>Botonika ylmyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Botaniki bag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"botlamak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 k\u00f6\u015fegi bolmak, k\u00f6\u015feklemek.<\/p><ul><li>Guba d\u00fc\u00fde bogazdy, bu wagta iki-\u00fc\u00e7 botlary -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148yrak botlan d\u00fc\u00fde k\u00f6\u015fegini ysyrganyp, ab\u015faryp dur. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bow","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy, begenji a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli bolsa: -Bow, sen nirede gezip \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148? Men gije-g\u00fcndiz pikir ed\u00fd\u00e4rin ahyry -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"boz","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyl (re\u0148k).<\/p><ul><li>Boz at.<\/li><li>Ak iner \u00e7\u00f6kmese, boz ma\u00fda ga\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"boz-\u00fdaz","meaning":"<div><p>Boz-\u00fdaz bolmak-utanmak, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 gyzarmak.<\/p><ul><li>Muhammedi\u0148 \u00fd\u00fczi boz-\u00fdaz boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Bu gel\u015fiksiz \u00fdagda\u00fda \u00fd\u00fczleri boz-\u00fdaz bolan Nurjahan heniz \u00f6z\u00fcni rastlap bilm\u00e4ndi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozagan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Esasan s\u00fcbse \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan, ownujak d\u00e4neli p\u00fcrli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Myla\u00fdym bahar \u015femaly bozagan bilen garagany\u0148 tur\u015fumtyk ysyny gary\u015fdyryp getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozaganlyk","meaning":"<div><p>Bozagany\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Bozaganlyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozarmak","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyl re\u0148k almak, boz re\u0148ke \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Guwanjy\u0148 \u00fd\u00fczi bir gyzar\u00fdar, bir bozar\u00fdar, ol n\u00e4me di\u00fdjegini hem bilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sary, \u015fal ge\u00fdnen bir gyz, dokuz \u00fda\u015fly ge\u00fdn\u00fcwli oglany\u0148 elinden tutup, ma\u015fyndan \u00e7ykdy, \u015f\u00e4heri\u0148 s\u00f6k\u00fclen, bozaran \u00f6\u00fdlerine \u00fcns bilen garady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozdurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdykdyrmak, dargatdyrmak.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 aga\u00e7 diwaryny bozdurdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015flemegini kesdirmek, k i\u015flemekden go\u00fdmak, d\u00f6wd\u00fcrmek, za\u00fdalatmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6\u00e7\u00fcr\u00fcp a\u00fdyrdyrmak, s\u00fcp\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddoldan \u00e7ykartmak, azgynlyga \u00fd\u00fcz urdurtmak, azdyrmak.<\/p><ul><li>Eger ogluna ha\u00fd di\u00fdmese\u0148, humarbazlara ony bozdurarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozgak","meaning":"<div><p>Agzala\u00e7ylyk d\u00f6redip \u00fd\u00f6ren, tertip bozujy, bazbozar, \u00fdykgyn\u00e7y.<\/p><ul><li>Ol baryp \u00fdatan bozgak eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozgaklyk","meaning":"<div><p>Agzalalyk d\u00f6retmek bilen me\u015fgul bolmaklyk, tertip-d\u00fczg\u00fcni bozujylyk, gara \u00fd\u00fcreklilik, ba\u015fbozujylyk,.<\/p><ul><li>Men ol bozgaklygy\u0148 i\u00e7inde \u00fdok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4m\u00e4lim, nadan toparlary\u0148 bozgaklyk \u00e7ykarmagyna \u00e7ydap bolmaz. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde zerrejik bozgaklyk bolman, men bagtly \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fdoluna gadam ur\u00fdan ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozgak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bozgaklyk.<\/p><ul><li>Pi\u015fesi hem bozgak\u00e7ylyk d\u00f6redip \u00fd\u00f6rmek eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozgu\u00e7","meaning":"<div><p>Haty \u00f6\u00e7\u00fcrmek, s\u00fcp\u00fcrmek \u00fc\u00e7in rezin.<\/p><\/div>"},{"headword":"bozlamak","meaning":"<div><p>1. Myla\u00fdym ses bilen sokduryp seslenmek (d\u00fc\u00fde, k\u00f6\u015fek hakynda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde bozlap, at ki\u015f\u0148\u00e4p, Janlylyk d\u00f6redi da\u015fda. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u015fegini\u0148 sokduryp bozla\u00fdan n\u00e4zik sesi gulaga gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zaryn seslenmek, nala \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Bozlap agla\u00fdar welin, \u00fd\u00fcregimi paralap bar\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozlatmak","meaning":"<div><p>1. Bozlamaga sezewar etmek, bozlap \u00fd\u00f6rmegine seb\u00e4p bolmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni bozlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zaryn seslendirmek, nala \u00e7ekdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bozla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup bozlamak.<\/p><ul><li>Jerenleri gezer d\u00fczde, Bozla\u015far d\u00fc\u00fdeler bozda. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zaryn sesleni\u015fmek, nala \u00e7eki\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bozmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdykmak, dargatmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary dargadyp, h\u00f6w\u00fcrtgesin bozdular. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sandan \u00e7ykarmak, d\u00f6wmek, za\u00fdalamak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny bejerjek bolup bozmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u00e7\u00fcrip a\u00fdyrmak, s\u00fcp\u00fcrmek, \u00f6\u00e7\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Rezin bilen bozup a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birini azdyrmak, \u00fdaman \u00fdola salmak, \u00fdoldan \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>\u00ddaman dil il bozar, \u00fdaman a\u00fdak-\u00fdol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozuk","meaning":"<div><p>1. Sandan \u00e7ykan, d\u00f6w\u00fck, za\u00fdalanan.<\/p><ul><li>Altyn k\u00fcm\u00fc\u015f g\u00f6zelleri\u0148 \u015fa\u00fdydyr, Go\u00e7 \u00fdigitler bozuk ja\u00fda seretmez. <span>(\u00abMagtymguly Pyragy\u00bb)<\/span><\/li><li>Jigimi\u0148 o\u00fdunjak t\u00fcpe\u0148i bozuk \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddoldan \u00e7ykan, azgyn, betni\u00fdet.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesini\u0148 ogly bozuk hem ahlaksyz adamdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozuklyk","meaning":"<div><p>1. Saz d\u00e4llik, haraplyk.<\/p><\/div><div><p>2. Azgynlyk, betni\u00fdetlik, ahlaksyzlyk.<\/p><ul><li>A\u00fdala \u00e4sgermezlik bilen garamak, hormat go\u00fdmazlyk we \u00e7agalara jogapk\u00e4rsizlik bilen garamak, jynsy bozuklygy\u0148 esasy bolup biler. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozulmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddykylmak, dargamak, s\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlary\u0148 e\u00fdwanlary bozulyp a\u00fdrylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6w\u00fclmek, \u00fdenjilmek, za\u00fdalanmak.<\/p><\/div><div><p>3. Pytramak, dagap gitmek.<\/p><ul><li>\u00ddykylyp ordam bozuldy, D\u00e4li k\u00f6\u0148l\u00fcm serho\u015f oldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Epasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ahlaksyz bolmak, betni\u00fdet bolmak, azmak.<\/p><ul><li>\u00abBozulany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden, d\u00fcz\u00fcleni\u0148 so\u0148undan\u00bb nakylyna e\u00fder\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(B. Kerba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ga\u00fdgydan \u00fda-da \u015fatlykdan \u00fda\u0148a g\u00f6ze \u00fda\u015f a\u00fdlamak, tolgunmak, hapa bolmak.<\/p><ul><li>Gyzym, bozulma-da \u00fdagda\u00fda seret, Howlukma, darykma, bar-da pikir et. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Anton aga bozulyp, \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak saldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bozu\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddyky\u015fmak, dargady\u015fmak, s\u00f6k\u00fc\u015fmek,.<\/p><ul><li>Men olara tel\u00e4r bozu\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fd","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 g\u00f6wresine \u00fda-da bir zada degi\u015fli uzynlyk, be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>Gowagy\u0148 ini bir metr, bo\u00fdy \u00fc\u00e7 metr. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fc\u015f, k\u00e4mille\u015fi\u015f prosesi.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 bir n\u00e4\u00e7esi entek inini, bo\u00fduny kemally almandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Suw \u00fdakasy, kenar \u00fda-da bir zady\u0148 ugry.<\/p><ul><li>\u00ddap bo\u00fdlaryny\u0148 her \u00fderinde bir d\u00fc\u00fdp tut, uzakdan bolsa hellewl\u00e4p erik aga\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Durmu\u015fa \u00e7ykmadyk, \u00f6\u00fdlenmedik.<\/p><ul><li>Biri hem bo\u00fd, jemi d\u00f6rt gyzy bar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bolgusyza baryn\u00e7a\u0148, bo\u00fd oturgyn \u00f6l\u00fcn\u00e7\u00e4\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bo\u00fdag.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdag","meaning":"<div><p>Mata \u00fda-da predmetde re\u0148k ber\u00fd\u00e4n jisim, bo\u00fda.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7inde d\u00fc\u00fdr\u00fclgi mata. bo\u00fdaglar we kagyz bardy. <span>(O. Gon\u00e7ar. Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><li>G\u00f6kbo\u00fdag. Gyzyl bo\u00fdag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdag\u00e7y","meaning":"<div><p>Bo\u00fdag bo\u00fda\u00fdjy, re\u0148kle\u00fdji.<\/p><ul><li>Harplar-da bo\u00fdag\u00e7yny\u0148 diwar \u00fd\u00fcz\u00fcne p\u00fcrk\u00fd\u00e4n nag\u015fy d\u00e4l. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Bo\u00fdag bo\u00fdamak i\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdalmak","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdag \u00e7alynmak, re\u0148klenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hapa bulanmak, tegmil degmek, garalanmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi g\u00fcne garalan we g\u00f6z\u00fda\u015fyna bo\u00fdalan dokuz \u00fda\u015fly bir oglan bardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdamak","meaning":"<div><p>1. Bir zada re\u0148k bermek, bo\u00fdag \u00e7almak, re\u0148klemek.<\/p><ul><li>G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcme sakgalyny hyna bilen bo\u00fdan jer\u00e7i geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Pawel ony derrew alyp ny\u015fana, Ge\u00fden k\u00f6\u00fdnegini bo\u00fdady gana. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa bulamak, tegmil degirmek, garalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bo\u00fdamak, re\u0148klenmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148 bo\u00fdanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdatmak","meaning":"<div><p>1. Birine bo\u00fdag \u00e7aldyrmak, re\u0148kletmek.<\/p><ul><li>Mata bo\u00fdatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa bulatmak, tegmilt degirtmek, garalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine bo\u00fdamaga k\u00f6mekle\u015fmek, re\u0148kle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek bo\u00fda\u015fmak. Haly\u00e7y a\u00fdallar biri-birine \u00fd\u00fcpl\u00fck bo\u00fda\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdbodran","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldagy in\u00e7e, telpekl\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n, sary g\u00fclli porsy ysly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fddan-ba\u015fa","meaning":"<div><p>Ba\u015fdan-a\u00fdak ba\u015fyndan ahyryna \u00e7enli, hemmesi.<\/p><ul><li>Zelilini\u0148 \u00abBolsa\u00bb di\u00fden \u015fygry bo\u00fddan-ba\u015fa mertlik we jomartlyga degi\u015flidir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Bo\u00fddan-ba\u015fa egin-ba\u015fy garady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdda\u015f","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdy de\u0148 bolan.<\/p><ul><li>Baryp ejesi bilen bo\u00fdda\u015f bolup durdy. <span>(\u00abSowetedebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir g\u00f6wre oslagsyz \u00fderde onan bilen bo\u00fdda\u015f boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. De\u0148-du\u015f, jora, de\u0148de\u015f (gyzlar hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdyp bolar, bo\u00fdda\u015fdan galmaklyk yza. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdda\u015f jan, meni\u0148 g\u00fcn\u00e4mi ge\u00e7! <span>(N. pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdd\u00e4ne","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bugda\u00fd \u00fdaly d\u00e4neli, ekil\u00fd\u00e4n ysly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Suwu\u0148, \u00e7ukury\u0148 \u00e7u\u0148lugyny bo\u00fdu\u0148 bilen \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u00e7u\u0148lugyny bo\u00fdlap g\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdnamak","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fd almak, \u00f6smek.<\/p><ul><li>O\u00fdnap ekse\u0148, bo\u00fdnap biter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddoldan \u00e7ykmak, ugrundan sowulmak (\u00e7apyl\u00fdan at hakynda).<\/p><ul><li>\u015eol barmana bir \u00fdaby bo\u00fdnap, hatara d\u00fc\u00fd\u00e4\u0148 arasyna urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015fe \u00f6wreni\u015fmek, i\u015fe endik edip ba\u015flamak (mal hakda).<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00f6k\u00fcz i\u015fe bo\u00fdnady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fd aldyrmak, \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddoldan \u00e7ykarmak, sowdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdra","meaning":"<div><p>1. Suwda bit\u00fd\u00e4n uzun baldakly gamy\u015f pisint \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmlikden \u00f6r\u00fclen d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Getiren \u00fdylgyn ba\u00fdralaryny we \u00fc\u00e7-d\u00f6rt sany agajy hem pe\u00fddalanyp bilmediler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Olar bir stakan \u00e7a\u00fd i\u00e7enlerinden so\u0148 bo\u00fdrany\u0148 \u00fcst\u00fcnde s\u00fc\u00fdn\u00fcp, horlamaga ba\u015fladylar. <span>(M. ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdun","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Bedeni\u0148 kelle bilen g\u00f6wr\u00e4ni birle\u015fdir\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Bo\u00fdunlarynda \u00fdaglyjak, bir e\u00fdjejik, bir ge\u0148ji. <span>(A. Kekilow. Sa\u00fdalanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdlekisi bolsa bo\u00fdny bokur uzyn adamdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00f6z bo\u00fdnuny\u0148 egrisini bilm\u00e4n, \u00fdylana egri di\u00fdermi\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fc\u00fdze, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe \u00fdaly gap-ga\u00e7lary\u0148 agzyny\u0148 in\u00e7el\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Bo\u00fdny uzyn \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ge\u00fdim-gejimi\u0148 kell\u00e4 ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n \u00fderi, \u00fdakasy.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 bo\u00fdny gi\u0148 bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Jogapk\u00e4r.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fe\u00fdle etmejegine men bo\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdunlak","meaning":"<div><p>\u00ddogyn \u00fda-da uzyn bo\u00fdunly (adam, gap-ga\u00e7 we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bo\u00fdunlak \u00e7\u00fc\u00fd\u015feler \u00f6r\u00e4n k\u00f6pdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdunm\u00fcnd\u00fck","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Birini \u00fda-da bir zady bo\u00fdna m\u00fcnd\u00fcrip g\u00f6termegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ogluna bolsa bujagaz o\u00fdunjak bilen \u015fokolady berip bo\u00fdunm\u00fcnd\u00fck edip ma\u015fyna m\u00fcnd\u00fcrerin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>A\u00fdaly\u0148y bo\u00fdunm\u00fcnd\u00fck edip g\u00f6termeli di\u00fden taglymata menin-\u00e4 g\u00f6z\u00fcm d\u00fc\u015fmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fduntyryk","meaning":"<div><p>Go\u015fa \u00fda-da araba go\u015ful\u00fdan i\u015f mallary\u0148 bo\u00fdnuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n enjam.<\/p><ul><li>Bo\u00fduntyrygy\u0148 sama\u00e7awlaryndan hi\u00e7 biri galman, k\u00e4bir \u00fderini sarygarynja \u00fdalapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fduntyryklamak","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fduntyryk ge\u00fddirmek, bo\u00fduntyryk salmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gara\u015fly etdirmek, bo\u00fdun egdirtmek, tabyn etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdun\u00e7a","meaning":"<div><p>1. S\u00f6z so\u0148y k\u00f6mek\u00e7isi.<\/p><ul><li>A\u00fdsyz dury asmany\u0148 \u00fdyldyzlary \u00f6z kanunlary bo\u00fdun\u00e7a asudalyk bilen balkylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7ileri: \u00ab\u00dc\u00e7in, seb\u00e4pli, g\u00f6r\u00e4, \u00fdaly, kimin, \u00e7enli, b\u00e4ri, de\u0148i\u00e7, \u00f6\u0148, so\u0148, bo\u00fdun\u00e7a, gar\u015fy\u00bb \u00fdaly s\u00f6zlerden ybaratdyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdur-bo\u00fdur","meaning":"<div><p>D\u00fcwme-d\u00fcwme (aglananda d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n g\u00f6z\u00fda\u015f hakynda).<\/p><ul><li>G\u00f6zlerimden bo\u00fdur-bo\u00fdur \u00fda\u015f d\u00f6k\u00fcp agla\u00fdardym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol g\u00f6z\u00fcnden bo\u00fdur-bo\u00fdur \u00fda\u015fyny go\u00fdberip, sakgalyndan syrykdyrdy. <span>(A. Durdy. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdurdamak","meaning":"<div><p>D\u00fcwme-d\u00fcwme bolup d\u00f6k\u00fclmek, bo\u00fdur-bo\u00fdur d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fcnden \u00fdene-de \u00fda\u015f bo\u00fdurdady we ol hamsygyp, s\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne ga\u015fdy. <span>(A. M. Gorki\u00fd. Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdurdatmak","meaning":"<div><p>D\u00fcwme-d\u00fcwme d\u00f6kmek, bo\u00fdur-bo\u00fdur d\u00f6kmek, \u00fdarym-\u00fda\u015f aglatmak.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6z \u00fda\u015fyny bo\u00fdurdadyp otyr. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdurganmak","meaning":"<div><p>Ze\u00fdrenip aglamak, hamsygyp ze\u00fdrenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u00fdurgany\u015fmak","meaning":"<div><p>Ze\u00fdreni\u015fip agla\u015fmak, hamsygy\u015fyp ze\u00fdreni\u015fmek.<\/p><ul><li>Bu adamlary\u0148 bo\u00fdurgany\u015fyp oturanyny g\u00f6rm\u00e4n garagy\u0148 \u00fdokmy? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Suw bo\u00fdlan\u00fdan \u00e7\u00f6p, suwu\u0148 \u00e7unlugy \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6p.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u015f","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine hi\u00e7 zat salynmadyk, doldurylmadyk.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrat stolu\u0148 bir \u00e7etinde duran bo\u015f k\u00e4selere hem \u00e7akyr gu\u00fdu\u015fdyrypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 kim tarapyndan e\u00fdelenmedik, e\u00fdesiz.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir bo\u015f k\u00fcrsi \u00fdok, hemme \u00fder doly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ekin ekilmedik, hi\u00e7 zat g\u00f6germedik, pe\u00fddalanylmadyk.<\/p><ul><li>Ine, \u015fu \u015f\u00e4heri\u0148 duran \u00fderi \u00fda\u0148y-\u00fdakynda hem tozap \u00fdatan bo\u015f me\u00fddandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Z\u00e4hmet bilen me\u015fgullanma\u00fdan, i\u015fsiz, biderek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi bo\u015f gezmeli bolan birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn\u00fcni bo\u015f ge\u00e7irmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gi\u0148, gysma\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>6. Baglanmadyk, da\u0148ylmadyk.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri\u0148 a\u00fdagy bo\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Bolgusyz, \u00e4hmi\u00fdetsiz, manysyz, esassyz.<\/p><ul><li>Bo\u015f g\u00fcpl\u00e4p g\u00fcrledi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015famak","meaning":"<div><p>1. Bo\u015f bolup galmak, bir zady\u0148 i\u00e7i bo\u015f bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Azat bolmak, azatlyk almak.<\/p><ul><li>Belki tussaglar hem bo\u015far? <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4 z\u00e4hmetke\u015flerini\u0148 geldi bo\u015fajak wagty. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanank eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wezipeden, i\u015fden \u00e7ykmak, i\u015fden a\u00fdrylmak.<\/p><\/div><div><p>4. Da\u0148ylgy, balangy \u00fdagda\u00fdyndan a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde bo\u015fapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bo\u015f bolmak, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Tigri\u0148 bo\u015fan gur\u015fawyny berkitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fanmak","meaning":"<div><p>1. Da\u0148ydan bo\u015fap gitmek, \u00fd\u00fcp\u00fcni \u00fczmek, bagyndan sypyp gitmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde bolsa bo\u015fanyp, bagyny s\u00fc\u00fdr\u00e4p gidipdir. <span>(T\u00fcrkmen Halk ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Sygyr bo\u015fanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azatlyga \u00e7ykmak, azat bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7ini bo\u015f go\u00fdmak, i\u00e7ind\u00e4ki zatlary a\u00fdyrmak, i\u00e7inden \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Siz galany bo\u015fadyp, tab\u015fyryp gitmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u0148ysyny \u00e7\u00f6z\u00fcp go\u00fdbermek, bagyny \u00e7\u00f6zmek.<\/p><ul><li>Endamlarynda der bugar\u00fdan \u00f6k\u00fczleri \u00e7arhdan bo\u015fadyp, ot k\u00fcdesini\u0148 k\u00f6legesine getirdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6l\u00e4ni bo\u015fadyp go\u00fdberi\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Azat etmek, erk bermek.<\/p><\/div><div><p>4. Birini i\u015fden, wezipesinden a\u00fdyrmak, \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>H\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde arza\u0148y \u00fdazyp bilersi\u0148, bo\u015fadarys go\u00fdberibereris! -- di\u00fdip, Kat\u00fda saklanyp bilm\u00e4n torsardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Atmak.<\/p><ul><li>Men hem \u00e4ti\u00fda\u00e7 \u00fc\u00e7in alyp baran ga\u015fa t\u00fcpe\u0148imi\u0148 iki g\u00f6z\u00fcni hem bo\u015fatdym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Adama bir awtomat magazinini bo\u015fatdyk. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fa\u0148","meaning":"<div><p>1. Gow\u015fak, ugursyz, bolgusyz.<\/p><ul><li>Bo\u015fa\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dagap duran, pytrap bar\u00fdan, \u00fdum\u015fak, berk d\u00e4l.<\/p><ul><li>Bo\u015fa\u0148 kerpi\u00e7. Bo\u015fa\u0148 toprak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fa\u0148lyk","meaning":"<div><p>1. Gow\u015faklyk, ugursyzlyk, bolgusyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Pytrap duranlyk, berk d\u00e4llik, \u00fdum\u015faklyk.<\/p><ul><li>Topragy\u0148 bo\u015fa\u0148lygy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> bo\u015fa\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bo\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden bo\u015famak, bir zady\u0148 i\u00e7ind\u00e4kiler a\u00fdryly\u015fmak, \u00e7yky\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birneme gow\u015fa\u015fmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 nurbatlary bo\u015fa\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015f azaly\u015fmak, i\u015f \u00fde\u0148le\u015fmek.<\/p><ul><li>Eller bo\u015fa\u015fyp, gabady gelende otury\u015farys, g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015feris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fla\u0148","meaning":"<div><p>1. I\u015fi, aladasy on\u00e7akly k\u00f6p d\u00e4l, i\u015fi az bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 birneme eli bo\u015fla\u0148dy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. On\u00e7akly (adam, mal-gara we \u015f. m.).<\/p><ul><li>K\u00f6p d\u00e4l.<\/li><li>Gu\u00fduny\u0148 ba\u015fy bo\u015fla\u0148dy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fla\u0148dyk","meaning":"<div><p>1. I\u015f-alada k\u00f6p d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. On\u00e7akly (adam, mal-gara we \u015f. m.).<\/p><ul><li>K\u00f6p d\u00e4llik.<\/li><li>\u015eu g\u00fcnki t\u00f6weregi\u0148 bo\u015fla\u0148lyk bolmagyny\u0148 seb\u00e4bi hem \u015fol bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow. M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bo\u015fluk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bo\u015fla\u0148.<\/p><ul><li>Bo\u015flukdan hem \u00e7yk\u00fdan zat \u00fdok, bir i\u015fe \u00fderle\u015filse gowy boljak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 kim \u00fdokluk, bo\u015fla\u0148.<\/p><\/div><div><p>3. Ekin-tikin we \u015f. m. zat ekilmedik, bo\u015f \u00fdatan.<\/p><ul><li>Bular baryp bir bo\u015fluk \u00fderi ekjek bolupdyrlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"brom","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Himi\u00fdada, medisinada we fotografi\u00fda i\u015finde ulanyl\u00fdan go\u00fdy gyzyl re\u0148kli, i\u00fdiji suwuk himiki element.<\/p><\/div>"},{"headword":"bron","meaning":"<div><p>Bir zada we e\u00fde bolmaklyga \u00fda-da bir zady almaklyga hukuk ber\u00fd\u00e4n resmi hat, dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"bronhit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Nemli bronh bardalany\u0148 kesellemegi, \u00e7i\u015fmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bronhlar","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Dem alyn\u00fdan bokurdagy\u0148 b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdan \u015fahajyklary.<\/p><\/div>"},{"headword":"bro\u015fka","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdakasyna ildiril\u00fd\u00e4n bezeg \u015fa\u00fdy g\u00fcl\u00fdaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"bro\u015f\u00fdura","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik \u00fduka kitap\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"bu","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> G\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy, \u015fu.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcnki i\u015fi\u0148i ert\u00e4 go\u00fdma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Mundan be\u00fdl\u00e4k-mundan so\u0148, indiden be\u00fdl\u00e4k, \u015fu g\u00fcnden ba\u015flap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buda\u00fdak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bugda\u00fda me\u0148ze\u015f me\u00fddan \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"buddizm","meaning":"<div><p>Hyta\u00fdda, \u00ddaponi\u00fdada, Hindi-Hyta\u00fdda we G\u00fcndogary\u0148 k\u00e4bir be\u00fdleki \u00fdurtlarynda \u00fda\u00fdran din, butparazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bug","meaning":"<div><p>Suwuklyk gyzdyrylmagy netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n \u00e7ygly gaz.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015fy\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda howa bug bilen dol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> \u00f6k\u00fcz.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugabasar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dc\u00e7 \u00fda\u015fyndaky urka\u00e7y t\u00fcwe.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugarmak","meaning":"<div><p>Buga \u00f6wr\u00fclmek, bug halyna gelmek, bug \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze dogan g\u00fcni\u0148 \u015f\u00f6hlesine me\u00fddan \u00e7alaja bugaryp durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugartmak","meaning":"<div><p>Buga \u00f6w\u00fcrmek, bug halyna ge\u00e7irmek, bug \u00e7ykartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugda\u00fd","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4nesinden un edi\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdzl\u00fck bugda\u00fd ekm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlanmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Annaguluny\u0148 kakasy bugda\u00fd d\u00f6wegine gidipdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arpa ekip, bugda\u00fd orjak bolma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bugda\u00fd nany\u0148 bolmasa, bugda\u00fd s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fdokmudy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugda\u00fdbogun","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bugda\u00fda me\u0148ze\u015f arryk d\u00e4neli ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugda\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd ekilen gi\u0148 me\u00fddan, bugda\u00fdy\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi.<\/p><ul><li>Halnazar a\u0148yrsyna g\u00f6z\u00fdetmez garamtyl-g\u00f6k bugda\u00fdlygy\u0148 i\u00e7ini s\u00f6k\u00fcp bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugda\u00fdre\u0148k","meaning":"<div><p>Bugda\u00fdy\u0148 d\u00e4nesi bilen re\u0148kde\u015f, gyzylrak-gara\u00fdagyz (adam hakda).<\/p><ul><li>On\u00fdan\u00e7a i\u015fikden orta bo\u00fdly, etlek, bugda\u00fdre\u0148k, \u00fda\u0148y sa\u00e7yndan ak giren a\u00fdal girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u015f \u00e7opan da\u00fdaw aga\u00e7 etli, arryk \u00fd\u00fczli bugda\u00fdre\u0148k adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugda\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bugda\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde bugda\u00fd\u00e7ylyk -- da \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugjarmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddylylyk temperaturasy zerarly bug \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Bugjar\u00fdan palaw.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alarak derlemek.<\/p><ul><li>Ol ja\u00fd i\u00e7ip bugjaryp otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bugjartmak","meaning":"<div><p>1. Bug \u00e7ykartmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7alarak derletmek.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd onu\u0148 endamyny birneme bugjartdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buglamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdapyk gapda \u00f6z \u015firesi, bugy bilen bi\u015firmek.<\/p><ul><li>Palawy buglamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady buga tutmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"buglanmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z \u015firesi, bugy bilen bi\u015firilmek, buga go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Bir topar a\u00fdallar gollaryny \u00e7erm\u00e4p, n\u00e4me-de bolsa buglan\u00fdan uly demir gazany\u0148 da\u015fynda a\u00fdlan\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Buga tutulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugra","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00f6rk\u00fc\u00e7li d\u00fc\u00fde, a\u00fdry.<\/p><\/div>"},{"headword":"bugur\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dda\u0148y i\u015fde ulanylmaga ba\u015flanan, torumdan uly, \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fyndaky d\u00fc\u00fde.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler, erkek, bugur\u00e7y, torumlar-hemmesi a\u00fdry tohum maldyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 bize \u00fdetmi\u015f batman bugda\u00fda beren bugur\u00e7ysyny \u00fd\u00fcz takal okamak bilen, i\u0148 so\u0148unda on iki batmana aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bujak","meaning":"<div><p>G\u00f6l\u00e4ni\u0148, ge\u00e7ini\u0148, go\u00fdnu\u0148 derisinden, hamyndan suwuk zat gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n gabyn, me\u015figi\u0148, \u00fdanlygy\u0148 goly \u00fda-da art a\u00fdagy.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 agzyny bogdum hasan etse, bujagy a\u00e7yl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bil\u00fd\u00e4n, \u015fu mahallar A\u00fdtguly gel\u00e4\u00fdse, sen bujagy \u00e7\u00f6z\u00fclen tuluma d\u00f6nerdi\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bujagy \u00e7\u00f6z\u00fclen \u00fdanlyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bujuryk","meaning":"<div><p>Beter, dert, azap.<\/p><ul><li>El degirse\u0148, munu\u0148 bujurygy artar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Barha bujurygyny artdyryp ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukalga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> buky.<\/p><ul><li>Amatly bukalga.<\/li><li>Howpsuz bukalga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukaw","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 bo\u00fdunlaryna dakyn\u00fdan k\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasalan ga\u015fly, \u015felpeli \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Bil\u00fd\u00e4rin, ol gyzy\u0148 ady S\u00fclg\u00fcndi, bo\u00fdny bukawlydy, \u00fd\u00fczi g\u00fclg\u00fcndi. <span>(N. Pomma, So\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hala\u00fdyk ha\u00fdran o\u00fdnu\u0148a, g\u00fcl\u00fcm bukawly bo\u00fdnu\u0148a. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukawlyk","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span><span>Seret<\/span> \u00fda\u00fdjyk1.<\/p><\/div>"},{"headword":"bukdaklamak","meaning":"<div><p>1. Birine \u00f6z\u00fc\u0148i g\u00f6rkezmezlik maksady bilen \u00fdapyrylyp \u00fd\u00f6rmek, g\u00f6r\u00fcnmejek bolup hereket etmek.<\/p><ul><li>Olar oturan wagtlarynda, W\u00fc\u015fi kel, gorka-gorka zordan \u00fd\u00fcz-\u00fd\u00fcz elli \u00e4dim \u00fdakynlaryna bukdaklap baryp bildi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gije gara\u0148ky bolsa-da, h\u00fcj\u00fcm ed\u00fd\u00e4ni, bukdakla\u00fdany, gizlenip ga\u00e7\u00fdany sa\u00fdgarmaga k\u00f6p sanly \u00fdyldyz \u015f\u00f6hlesi m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogryn gezmek, ga\u00e7gak bolup gezmek.<\/p><ul><li>Artyk onda- munda iki g\u00fcn bukdaklap gezeninden so\u0148 yzyny barlap g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in \u00e7atmalaryna dolanyp geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukdakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcnmejek bolup egli\u015fip, \u00fd\u00f6remek bukuly\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Hany, siz hem s\u00f6z\u00fc\u0148\u00fczde tapyly\u0148 -- di\u00fder \u00f6\u00fdd\u00fcp, T\u00fc\u00fdli bilen Myrat \u00fdalama hem Akmyrady g\u00f6ren \u00fderlerinde bukdakla\u015fyp \u00fd\u00f6rler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, \u00f6\u00fde baka merhemetsiz adamlar \u00fdapyryly\u015fyp, t\u00f6wereklerine garanjakla\u015fyp, bukdakla\u015fyp gel\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogryn gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek, ga\u00e7gak bolup gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"bukdurmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fyrtmak, gizletmek; bukuldyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddigitleri\u0148 bukduryp saklap duran itleri \u00e7i\u0148erili\u015fip seredi\u015fm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukja","meaning":"<div><p>1. T\u00fcrkmen a\u00fdal- gyzlaryny\u0148 \u00fc\u00e7 bur\u00e7y \u00fdeplenip biri-birine tikilen we bir bur\u00e7y hem a\u00e7yk, el i\u015flerini sal\u00fdan gaby.<\/p><ul><li>A\u00fdaly bir k\u00f6ne bukjany alyp \u00e7ykdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00e7 bur\u00e7y eplenip biri-birine \u00fdelmenen we bir bur\u00e7y a\u00e7yk kagyz gap.<\/p><ul><li>Stepanow bukjany a\u00e7yp okamaga ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyg\u015fyrmak, gizlemek.<\/p><ul><li>\u015eu dokumenti berk \u00fderde bukup go\u00fd.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> bukulmak.<\/p><ul><li>Aljagyny bilse j\u00fc\u00fdj\u00e4ni, bukup ge\u00e7ir gij\u00e4ni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukulmak","meaning":"<div><p>Ba\u015fga birinden gizlenmek, gizlin \u00fderde \u00fda\u015fyrynmak, bukmak.<\/p><ul><li>Gurt, gu\u015f hem bukul\u00fd\u00e4r h\u00f6w\u00fcrtg\u00e4, hine. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fda\u00fdy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015flarynda\u0148 bukulmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bukulu\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup bukulmak, bilelikde bukulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"buky","meaning":"<div><p>Goranmak \u00fc\u00e7in edilen gizlin \u00fder, ja\u00fd, bukalga.<\/p><ul><li>Ol bir k\u00f6le \u00fdakyn egreminde buky gurady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Buky \u00fderde sakla, gizle, berk sakla. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulaga\u00fd","meaning":"<div><p>Ba\u015fbozar, jenjel\u00e7i, galmagal\u00e7y, bozgak, arabozar.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulaga\u00fdjylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bulaga\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulaga\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Ba\u015fbozarlyk, jenjel\u00e7ilik, bozgaklyk.<\/p><ul><li>N\u00e4me, g\u00f6wn\u00fc\u0148e degdimi, bulaga\u00fdlyk etdimi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ol gijelerine \u00fdatma\u00fdardy, bulaga\u00fdlyk ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulak","meaning":"<div><p>\u00c7e\u015fme suwy, ak\u00fdan \u00fdapjaga, aryk.<\/p><ul><li>Towlanyp bulaklar m\u00f6w\u00e7 urup da\u015f\u00fdar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gatnap bulak bo\u00fduna, Gamly L\u00e4le a\u00fdd\u00fdardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Ony okany\u0148da, dury mawy asman, da\u015flary\u0148 arasyndan \u00e7ogup \u00e7yk\u00fdan bulaklar g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulam-bujar","meaning":"<div><p>Ha\u00fdba-ha\u00fd d\u00e4llik, garym-gatym, bula\u015fyk, tertipsiz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 samra\u00fdan s\u00f6zleri bulam-bujardy. <span>(A S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdaklaryny tarpyldadyp a\u00fdlan\u00fdar, Uru\u015f hakda bulam-bujar o\u00fdlan\u00fdar. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><li>\u00ddarym-\u00fdar\u00e7yk, bulam-bujar sy\u00fdasat Logiki garym-gatymlygy\u0148 d\u00f6remegine-de seb\u00e4p bol\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulam-bujarlyk","meaning":"<div><p>Ha\u00fdba-ha\u00fd d\u00e4llik, garym-gatymlyk, bula\u015fyklyk, tertipsizlik.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcner \u00fdaly d\u00e4l, bulam-bujarlyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulama","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Go\u00fdun-ge\u00e7ini\u0148 owuz s\u00fc\u00fdd\u00fcnden so\u0148ky s\u00fc\u00fdd\u00fcni bi\u015firmekden alyn\u00fdan \u00f6n\u00fcm, go\u00fdultmak.<\/p><ul><li>Bulama bi\u015firipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulamak","meaning":"<div><p>1. Suwuk zady\u0148 i\u00e7ine \u00e7em\u00e7e \u00fda-da ba\u015fga zat sokup garmak. Gaty\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>S\u00fcl\u00e4ni bulap bi\u015firmese\u0148, gazany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00fdelme\u015fer.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa etmek, Hapalamak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar ellerini pal\u00e7yga bulapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzalalyk turuzmak, bulaga\u00fdlyk etmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> bula\u00fdlamak.<\/p><ul><li>Kellesi gazan \u00fdaly \u00fdognas bir adam indi zordan a\u00fdaklaryny at\u00fdan \u00fdabyny debsil\u00e4p, gam\u00e7ysyny bulap go\u00fdber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulandyrmak","meaning":"<div><p>1. Bulanyk hala getirmek, bulanyk etmek.<\/p><ul><li>Akar suwy a\u00fdlandyran, dury suwy bulandyran. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Howdany\u0148 suwuny buladyrypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzalalyk d\u00f6retmek, yrsaramak, jenjel agtarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulanmak","meaning":"<div><p>1. Bulanyk hala \u00f6wr\u00fclmek, bulan\u00e7ak bolmak (suwyklyk hakynda).<\/p><ul><li>Biz birneme \u00fd\u00f6ranimizden so\u0148, suw bulanyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa bolmak, hapalanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Yrsaramak, jenjel agtarmak.<\/p><\/div><div><p>4. Iki baka yranmak, \u00fda\u00fdkanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulanyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bulan\u00e7ak.<\/p><ul><li>Olar bulanyk asmana bak\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017duranaly)<\/span><\/li><li>Bulanyk suw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulan\u00e7ak","meaning":"<div><p>Dury bolmadyk, arassa d\u00e4l, bulanyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulan\u00e7aklyk","meaning":"<div><p>1. Dury d\u00e4llik, arassa bolmazlyk, bulanyklyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzalalyk, bulaga\u00fdlyk.<\/p><ul><li>P\u00e4le permany bo\u00fdun\u00e7a Orta Azi\u00fdadaky bol\u00fdan bulan\u00e7aklyklardan \u00fd\u00fcze \u00e7ykan wakalardan s\u00f6z a\u00e7yldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady bulakmaklyk i\u015fini birine \u00fderine \u00fdetirtmek, gardyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat bilen hapalatmak, hapa \u00fdokdurmak.<\/p><ul><li>Elini gana bulatdy\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalarr)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulawa","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> In\u00e7el\u00fd\u00e4n ujy d\u00fcw\u00fcnli, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe g\u00f6rn\u00fc\u015fli sport enjamy.<\/p><\/div>"},{"headword":"bula\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady howada galgatmak, iki \u00fdana bulap y\u015farat etmek.<\/p><ul><li>Gu\u00fdrugyny hilelik bilen bula\u00fdlap gel\u00fd\u00e4n k\u00f6pek gele-gelm\u00e4ne s\u00fcr\u00e4 k\u00fcrs\u00e4n ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol yzyna \u00f6wr\u00fcldi-de ma\u0148a elini bula\u00fdlady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howada a\u00fdlamak, salgamak.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki ta\u00fdagyny bula\u00fdlap, \u00fdene bir gezek urdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bula\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady howada galgatdyrmak, bulatmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fddajygy bula\u00fdlatmak.<\/li><li>\u00ddaglygy bula\u00fdlatmak.<\/li><li>Alba\u00fd bulatlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howa galdyryp salgatmak.<\/p><ul><li>Gam\u00e7ysyny howada bula\u00fdladyp sa\u00fdgylady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bula\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Hapa bulamak, \u00e7irk \u00fdokdurmak, hapalatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Yzly-yzyna bulamak, \u00e7alt-\u00e7alt bulamak.<\/p><ul><li>\u00ddene-de aga\u00e7 \u00e7em\u00e7e bilen bula\u015fdyrdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agzalalyk d\u00fc\u015f\u00fcrmek, bulaga\u00fdlyk d\u00f6retmek, bula\u015fyklyk d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00fdaly halky bula\u015fdyr\u00fdan melguny\u0148 k\u00f6k\u00fcni k\u00f6wlemek gerek. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bulam-bujar etmek, garym-gatym etmek.<\/p><ul><li>Hasap-hesip i\u015flerini bula\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Pikir gary\u015fmak, zerarly bir zady ikinji bir zat bilen \u00e7al\u015fyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bula\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hapa degirmek, hapalanmak.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdyn, towugy\u0148 a\u00fdagyny i\u00fdm\u00e4n eken, ol tozana we m\u00f6\u00fd kereplerine bula\u015fyp, atylan \u00fderinde \u00fdatan eken. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dcst-ba\u015flaryny\u0148 bula\u015fmagyndan gorkma\u00fdan hem hi\u00e7 zady \u00fdigrenme\u00fd\u00e4n adamlary\u0148 arasynda durdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6r, hi\u00e7 kim seni\u0148 hapa\u0148a bula\u015fasy gelenok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bulam-bujar bolmak, garym-gatym bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sa\u00e7y bula\u015fypdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddal\u0148y\u015flyk zerarly ugry \u00fditmek, bula\u015fyk bolmak, pikiri\u0148 gary\u015fmak.<\/p><ul><li>Eger ol basym gelmese, i\u015fleri\u0148 bula\u015fmagy m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Garalmak, \u00fc\u00fdtgemek.<\/p><ul><li>Biz ga\u00fdtjak bolup durkak, howany\u0148 bula\u015fjakdygyny a\u0148dyk. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Howa k\u00e4 a\u00e7yl\u00fdar, k\u00e4te bula\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Sa\u00fdgarar \u00fdaly bolmazlyk, garja\u015fmak, dumanla\u015fmak.<\/p><ul><li>Trahoma g\u00f6reje ge\u00e7ende, g\u00f6zde gama\u015fmak we bula\u015fmak pe\u00fdda bol\u00fdar. <span>(S. K Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bula\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Bulam-bujar bolup giden, \u00e7alam-\u00e7a\u015f, tertipsiz. (M. Gorki\u00fd, Ene).<\/p><ul><li>Enesi onu\u0148 derl\u00e4n bula\u015fyk sa\u00e7laryny eli bilen sypala\u015fdyrdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Jepbar s\u00f6zle\u00fd\u00e4n wagtynda, bula\u015fyk kirpikleri dynuwsyz gyrpylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kellesind\u00e4ki k\u00f6p wagt b\u00e4ri daralman, telpek \u00fdaly bolup giden bula\u015fyk sa\u00e7lary onu\u0148 hyrsyzlygyny has hem g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fddy\u0148 d\u00e4l, garym-gatym, garja\u015fyk, d\u00fc\u015fn\u00fcksiz.<\/p><\/div><div><p>3. A\u00e7yk d\u00e4l, tutuk, bulanyk (howa hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddoksullyk endi\u015fesi \u015fe\u00fdle bula\u015fyk \u00fdelli howada ma\u015fgalany has-da howsala sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bula\u015fyklyk","meaning":"<div><p>1. Bulam-bujarlyk, \u00e7alam- \u00e7a\u015flyk, tertipsizlik.<\/p><ul><li>Sa\u00e7y\u0148 bula\u015fyklygy adamyny gel\u015fiksiz g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fddy\u0148 d\u00e4llik, garym-gatymlyk, ba\u015f-ba\u015fdaklyk, d\u00fc\u015fn\u00fcksizlik.<\/p><ul><li>So\u0148 bir hili bula\u015fyklyga d\u00fc\u015f\u00fcp okuwyndan hem kowlupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00e7yk d\u00e4llik, tutuklyk (hawa hakda).<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcnki howany\u0148 bula\u015fyklygy i\u015fe p\u00e4sgel berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buldur-buldur","meaning":"<div><p>Buldur-buldur etmek- buldura\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Gyzjagazy\u0148 g\u00f6z\u00fda\u015fy buldur-buldur ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulduramak","meaning":"<div><p>\u00ddalpyldap \u00f6w\u00fc\u015fgin atmak, \u00fdyldyrap g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fda\u015fy buldurap ak\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ak\u00fdar \u00e7e\u015fmeleri\u0148 suwy buldurap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulduratmak","meaning":"<div><p>\u00ddalpyldyly \u00f6w\u00fc\u015fgin atdyrmak, \u00fdyldyradyp g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fyny bulduratmak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buldura\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddalpylda\u015fyp \u00f6w\u00fc\u015fgin atmak, \u00fdyldyra\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddolkadaky \u00fdylpylda\u015f\u00fdan merjenler buldura\u015f\u00fdar g\u00f6\u00fd\u00e4 \u00fcz\u00fcm salkymy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerinde buldura\u015f\u00fdan \u00fda\u015f damjalary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dcz\u00fcm ho\u015falary g\u00f6k \u00fdapraklary\u0148 arasynda buldura\u015fyp, biri-birine \u00e7akny\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buldur\u00e7yn","meaning":"<div><p>Gary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki buldurap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fdyldyrawuklar.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 y\u015fygyna \u00fderd\u00e4ki do\u0148 gary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde buldur\u00e7ynlar \u00fdydyra\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulgur","meaning":"<div><p>1. Hrustal.<\/p><\/div><div><p>2. Suwuk zat gu\u00fdup i\u00e7mek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe gap, stakan.<\/p><ul><li>\u015eeraply bulgurny \u00fderden galdyryp, t\u00e4ze \u00fdyly gutlap, g\u00f6z\u00fcn g\u00fcld\u00fcrdi. <span>(N. Pamma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00e7ylan \u00e7akyr \u00e7\u00fc\u00fd\u015felerini\u0148 i\u00e7inde galanlaryny sarkyry\u015fdyryp, iki bulgur \u00e7akyr i\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Adamlar, bulgurlary\u0148yzy doldury\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buljura","meaning":"<div><p>Gu\u00fdyny\u0148 agzyny\u0148 za\u00fdalanmazlygy \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan \u00fda da\u015fdan edil\u00fd\u00e4n tegelek halka.<\/p><\/div>"},{"headword":"bulut","meaning":"<div><p>Garamtyl \u00fda-da agymtyl re\u0148kli, \u00fderden bir n\u00e4\u00e7e \u00fdokarlykda \u00fdygnan\u00fdan go\u00fdy suw bugy.<\/p><ul><li>Bulut al-asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni b\u00fcre\u00fd\u00e4r. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Asmanda \u00fdukajyk bulut emele geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bulutlar g\u00f6\u00e7mesini \u00fduwa\u015fatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Menden sa\u0148a bulut \u00fdakyn-menden sa\u0148a pe\u00fdda \u00fdok, ma\u0148a arka\u00fdynsyrama.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulutla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bulut bilen \u00f6rt\u00fclmek, bulut arala\u015fyp garalmak.<\/p><ul><li>\u00ddazy\u0148 ilki a\u00fdlarynda howa sagatsa\u00fdyn \u00fc\u00fdtg\u00e4rdi, birden bulutla\u015fyp, \u015femal turardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulutla\u015fyk","meaning":"<div><p>Bulut bilen \u00f6rt\u00fclen, bulutly.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi bulutla\u015fyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bulutly","meaning":"<div><p>Bulut bilen \u00f6rt\u00fcl\u00fcp duran, bulut arala\u015fmak zerarly gararyp duran.<\/p><ul><li>Bulutly howa. Bulutly g\u00fcn a\u00fd bolmaz, g\u00f6r\u00fcp g\u00f6wn\u00fcm \u00e7a\u00fd bolmaz, \u00e4hli k\u00fcren i\u00e7inde me\u0148 jorama ta\u00fd bolmaz. <span>(L\u00e4le)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buraw","meaning":"<div><p>Towlanyp tegelek de\u015fik de\u015f\u00fd\u00e4n burmaly gural.<\/p><ul><li>Batly eli\u0148 derdinden buraw by\u015fkasy, edil g\u00e4mini\u0148 bogaldagyny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fc gaglarda bol\u015fy \u00fdaly, yra\u0148 atyp jygyla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burawlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady buraw bilen de\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Skwa\u017eina etmek \u00fc\u00e7in buraw bilen \u00fder gazmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n brugadasyny\u0148 burawlan g\u00f6zleg skwa\u017einasy fontan atyp \u00e7yk\u00fdan nebit berip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burawlanmak","meaning":"<div><p>1. Buraw bilen de\u015filmek.<\/p><\/div><div><p>2. Buraw bilen gazylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"burawla\u00fdjy","meaning":"<div><p>Burawlamak i\u015fini \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, alyp bar\u00fdan i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00dderi, \u00e4girt uly burawla\u00fdjy ma\u015fyn bilen \u00fc\u00e7 \u00fdyllap gazdylar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><li>Burawla\u00fdjy kantoralar \u00fc\u00e7in gelen enjamlara e\u00fdesizlik g\u00f6zi bilen garamaga u\u00fdgunla\u015fan kim? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buraw\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> burawla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Kal\u00e7aly buraw\u00e7ylar b\u00f6l\u00fcminde, \u00fcz\u00fcmg\u00fcl bolsa ekspl\u00fdata\u017eion b\u00f6l\u00fcmde okapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burgulamak","meaning":"<div><p>1. Burup \u00e7\u00fcmm\u00fcklemek, birini\u0148 endamyndan towlap, gaty \u00e7\u00fcmm\u00fcklemek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 budumdan bir d\u00e4l, iki d\u00e4l burgulady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Burup, burgy salyp tow bermek.<\/p><ul><li>Da\u015fyna oralan simi burgulap berkitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burgy","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp burmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wreli a\u00fdallarda, \u00e7aga dogurmazyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda emele gel\u00fd\u00e4n \u00fditi i\u00e7agyry.<\/p><ul><li>Onu\u0148-a i\u00e7inden burgy tutup, \u00e7aga dogurjak bolup \u00fdatyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burjulamak","meaning":"<div><p>Guzlajak, botlajak bolup hel\u00e4k bolmak (k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"burjy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir mallary\u0148, ha\u00fdwanlary\u0148 botgajak, guzlajak bolandaky hel\u00e4k bol\u00fdan \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"burki","meaning":"<div><p>Uzyn gon\u00e7ly, \u00fdyly, \u00fde\u0148il ke\u00e7e \u00e4dik.<\/p><\/div>"},{"headword":"burma","meaning":"<div><p>Bir zady burup de\u015f\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"burmak","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa towlap towlulandyrmak.<\/p><ul><li>Iki simi\u0148 ujuny atagzy bilen burup berkitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birtarapa towlamak, towlap berkitmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir tarapa \u00f6w\u00fcrmek, sowmak.<\/p><ul><li>Urup, s\u00f6g\u00fcp, endamy\u0148dan burardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ba\u015fga tarapa \u00e7ekmek, sowmak (gepi, g\u00fcrr\u00fc\u0148i we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me \u00fc\u00e7in meni\u0148 s\u00f6z\u00fcmi ba\u015fga \u00fdana bur\u00fdasy\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burugjy","meaning":"<div><p>Burugsap \u00e7yk\u00fdan, burnu\u0148a ur\u00fdan \u00fditi ys.<\/p><\/div>"},{"headword":"burugsamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddanman t\u00fcsselemek, burum-burum t\u00fcsse \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Tarlany\u0148 \u00fdagda\u00fdyny bilm\u00e4ge gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, birden burugsap \u00e7yk\u00fdan t\u00fcss\u00e4ni g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditi ys bermek, ys urmak.<\/p><ul><li>Gowrul\u00fdan eti\u0148 ysy tamdyrda bi\u015f\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 ysy bilen go\u015fyly\u015fyp burugsa\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burugsatmak","meaning":"<div><p>\u00ddakyp bilm\u00e4n t\u00fcsselemek, t\u00fcsse \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Sen ma\u0148a \u00f6\u00fdk\u00fcnip, bu \u00fderde \u00e7ilimi\u0148i burugsadan bolma, men-\u00e4 \u00e7ekim\u00e7i. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buruk","meaning":"<div><p>Towly, towlanan, burlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"burulmak","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa towlanyp tow berilmek.<\/p><ul><li>In\u00e7e simlerden burlup i\u015filen sim urgan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Towlanyp berkidilmek, towlanmak.<\/p><ul><li>Gow\u015fan burma \u00e7\u00fc\u00fdler burlup berkedildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Temmi berilmek, \u00e7\u00fcmm\u00fcklenmek.<\/p><ul><li>Ol edil \u00f6z budundan burlan \u00fdaly boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir tarapa \u00f6wr\u00fclme, sowulmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7epe burlup, a\u00fdagyny ki\u00e7ijik gapyny\u0148 birinji basgan\u00e7agyna basdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ba\u015fga tarapa \u00f6wr\u00fclmek, sowulmak (gep, g\u00fcrr\u00fc\u0148 hakda).<\/p><ul><li>On\u00fdan\u00e7a Go\u00e7myrady\u0148 gelmegi bilen bulary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i ba\u015fga tarapa baka buruldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Kemsinmek, ejizlenmek.<\/p><ul><li>Hile bilen size \u00abgaryp men\u00bb di\u00fder, \u015fu hili m\u00f6jekler il malyn i\u00fder, burlup gelse, bo\u00fdnun towlamak gerek. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burum","meaning":"<div><p>Burlan towlam, tolamy\u0148 bir a\u00fdlawy; bu\u00fdra.<\/p><\/div>"},{"headword":"burum-burum","meaning":"<div><p>Towlam-towlam; bu\u00fdra-bu\u00fdra.<\/p><ul><li>Indi ol k\u00f6\u00e7eden burum-burum tozan asmana gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sa\u00e7y burum-burum bolup duran myla\u00fdym g\u00f6rn\u00fc\u015fli, g\u00fcler \u00fd\u00fczli \u00fda\u015f adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burun","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ozal, \u00f6\u0148, ilki, \u00f6\u0148\u00fcrti.<\/p><ul><li>Ol da\u0148 atmazyndan burun, ge\u00e7elg\u00e4 \u00fdeti\u015fmegi g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burunlak","meaning":"<div><p>Uzyn burunly, uly burunly.<\/p><ul><li>Ol s\u00fc\u0148klek, gara\u00fdagyz, burunlak bir oglandy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdlekisi bolsa bo\u00fdny bokur, g\u00f6zi \u00e7ukur, burunlak uzyn adamdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burunlyk","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 b\u00fc\u00fdl\u00fcsini\u0148 ujundaky \u00e7etnige da\u0148lyp idil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Tirki\u015fi\u0148 yzyndaky d\u00fc\u00fde burunlygyny \u00fcz\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fc\u00fde.<\/p><ul><li>Ana g\u00f6r, \u00fda\u015fymy\u0148 so\u0148unda meni\u0148 \u00fdeke burunlygymy elimden dartyp aldylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burunlyklamak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 burny de\u015filip b\u00fc\u00fdl\u00fcsine burunlyk baglanmak, da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Burunlyklanan d\u00fc\u00fde \u00fdaly Amyder\u00fdany\u0148 erkini elimize alarys. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"burunsa","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdeba\u015flygy\u0148 d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 burnuny\u0148 \u00fcst\u00fcnde dur\u00fdan we owsara birig\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"bur\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> S\u00fc\u00fdnmek miweli dik \u00fda\u00fdrap \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 tagam \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdakymly \u00fditi ysly hasyly.<\/p><ul><li>Bolgar bu\u00e7y. Gyzyl bur\u00e7. Gara bur\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bur\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Owadan mawi g\u00fclli, k\u00f6s\u00fcgi i\u00fdil\u00fd\u00e4n me\u00fddan oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"bur\u00e7ak-bur\u00e7ak","meaning":"<div><p>Damja-damja, d\u00fcwme-d\u00fcwme.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148aklary bur\u00e7ak-bur\u00e7ak derle\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uzak \u00fdoly \u00fd\u00f6r\u00e4n adamlar bur\u00e7ak-bur\u00e7ak derle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bur\u00e7aklamak","meaning":"<div><p>Bur\u00e7ak-bur\u00e7ak derlemek, gaty derlemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ma\u0148la\u00fdyny kertip duran b\u00f6r\u00fcgini\u0148 a\u015fagyndan bur\u00e7aklap galan derler biri-birine tapy\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bur\u00e7alyk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldaklary \u00fda\u015fajyk sogany\u0148 \u00fda\u015fyna menze\u015f, k\u00f6ki \u00e7igildemi\u0148ki \u00fdaly, \u00fdolda bit\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"busdurmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcni basyrtmak, gizletmek, \u00fda\u015fyrtmak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 agtygyny\u0148 bir n\u00e4\u00e7e \u00fdaramaz gylyklaryny busdurdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddere bagryny berdirmek.<\/p><ul><li>Towugy busdurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"busmak","meaning":"<div><p>1. Gizlenmek, \u00fda\u015fyrynmak, bukulmak.<\/p><ul><li>Busub galan i\u00e7ki d\u00fc\u015fmanlara rehimsiz daramak gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddere \u00fdapyrylmak, \u00fdere bagry\u0148y bermek.<\/p><ul><li>Ol gamy\u015flary\u0148 arasynda busup \u00fdatan \u00fdatan s\u00fclg\u00fcnleri g\u00f6rjek bolup, g\u00f6z\u00fcni \u00fditi-\u00fditi gezdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir tow\u015fanjyk egnin gysyp, \u00c7\u00f6p d\u00fc\u00fdb\u00fcnde busup \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalarr)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"busulmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> busmak.<\/p><ul><li>Busulan \u00fderi\u0148 k\u00e4n bolar, eger sen b\u00fcrg\u00fct-de bolsa\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"but","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 binasyny tutmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"buthana","meaning":"<div><p>1. Budda dinine \u00e7okunyl\u00fdan ja\u00fd, Huda\u00fda \u00e7okunyl\u00fdan \u00fder.<\/p><\/div><div><p>2. Ybadathana, kilise.<\/p><ul><li>\u00ddaman etse\u0148, \u00fdek\u015fenbe g\u00fcni buthana t\u00e4ze lenta dakynman gidersi\u0148-d\u00e4! <span>(M. \u00ddu. L ermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dini gurama.<\/p><ul><li>Paty\u015fa tagnyny\u0148 arkada\u00fdanjy bolan buthana-da Pu\u015fkin gar\u015fy \u00e7yk\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"butnamak","meaning":"<div><p>Duran \u00fderinden gozganmak, \u00fd\u00f6remek gymyldamak, s\u00fc\u00fd\u015fmek, deprenmek.<\/p><ul><li>\u00d6ld\u00fcrse\u0148iz hem, men indi \u015fu \u00fderden butnajak d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdsy\u0148 duran \u00fderi\u0148den butna\u00fdsa\u0148 -- ataryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Henizem dur \u015fol \u00fderinde butnaman. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 butnaman durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Alakalar ilkibada \u00f6\u0148 a\u00fdaklaryny galdyryp, \u00e7ommaly\u015fyp, ha\u00fdran gal\u00fdan \u00fdaly butnaman durdular. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"butnatmak","meaning":"<div><p>Duran \u00fderinden gozgatmak, gymyldatmak, depretmek.<\/p><ul><li>Ol ony duran \u00fderinden butnadyp hem bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"butparaz","meaning":"<div><p>Buddizmi \u00fcnde\u00fd\u00e4n, buddizmi\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Olar butparaz bolandyklary \u00fc\u00e7in, g\u00f6\u00fd\u00e4 dowzaha barmaly ekenler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"butparazlyk","meaning":"<div><p>Budda dinini\u0148 tarapyny tutujylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"buz","meaning":"<div><p>Do\u0148an suw.<\/p><ul><li>Iki sany du\u015fman buzu\u0148 \u00fcst\u00fcnden ta\u00fdan \u00fdaly \u015farpyldap ga\u00fdtdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gar k\u00e4 \u00fderlerde buza \u00f6wr\u00fclipdi. <span>(M. \u00ddu. Lermantow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buzaw","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00f6le, m\u00f6jek.<\/p><\/div>"},{"headword":"buzgun\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn \u00f6z bolu\u015fly ys ber\u00fd\u00e4n (t\u00e4ze matany\u0148 \u00fda-da egin-e\u015figi\u0148 ysy hakynda).<\/p><ul><li>Buzgun\u00e7 ys k\u00fcke\u00fd\u00e4r keteni\u0148de. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>A\u00fdnabady\u0148 gyly gyrylmadyk buzgun\u00e7 ysly keteni k\u00f6\u00fdnegi \u015foburdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdakymly buzgun\u00e7 ysy Artygy\u0148 burnuna urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"buzluk","meaning":"<div><p>Buz bilen \u00f6rt\u00fclen me\u00fddan, do\u0148aklyk.<\/p><ul><li>\u00c4girt uly buzluklar daglardan a\u015fak syryl\u00fdarlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Bu s\u00f6z uzak Sibir-buzluk ta\u00fdlarda, aw\u00e7yla\u0148-da gulagyna \u00fdet\u00fd\u00e4ndir. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki derman etmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan, k\u00f6plen\u00e7 der\u00fda \u00fdakalarynda \u00f6s\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00ddorunjaly atyzlary\u0148 \u00e7illerind\u00e4ki bu\u00fdanlary, pe\u00e7ekleri orup almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdana","meaning":"<div><p>Mundak be\u00fdl\u00e4k, \u015fe\u00fdl\u00e4k, e\u00fdl\u00e4k.<\/p><ul><li>Durdy Aga gaharly \u00e4he\u0148de: -- Indiden bu\u00fdana \u015fe\u00fdle zat bolmasyn -- di\u00fddi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdanlyk","meaning":"<div><p>Bu\u00fdany\u0148 k\u00f6p \u00f6sen \u00fderi.<\/p><ul><li>G\u00fcljanlary\u0148 \u00f6\u00fdi d\u00f6rt tarapy hy\u015falyk, bu\u00fdanlyk, tutluk bolan mekdebi\u0148 \u00fdanynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fddurmak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fdaman \u00fc\u015fetmek, sowuga aldyrmak, do\u0148durmak.<\/p><ul><li>Bir k\u00e4se i\u00e7\u00e4\u00fdse\u0148, g\u00f6z\u00fc\u0148e deger, bu seni bu\u00fddurmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdmak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fc\u015femek, sowuk almak, do\u0148mak (ygally sowukda).<\/p><ul><li>\u00d6k\u00fczi\u0148 \u00fdagy\u015fdan bu\u00fdup, \u00f6ljek bolup \u00fdatanyny g\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol, belki, bir \u00fderde bu\u00fdup galandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdnuz","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eah.<\/p><ul><li>Go\u00e7a bu\u00fdnuz \u00fd\u00fck d\u00e4ldir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> G\u00f6z\u00fc\u0148 togalak agy.<\/p><ul><li>Munu\u0148 netijesinde nemli we bu\u00fdnuz perdeler nemlemekden kesil\u00fd\u00e4r we g\u00f6z gurap, hemi\u015felik k\u00f6r bol\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdra","meaning":"<div><p>Burum tutan, tow atyp duran.<\/p><ul><li>\u00d6rk\u00fc\u00e7leri gomly, t\u00fc\u00fdleri bu\u00fdra atyp ba\u015flan ene d\u00fc\u00fdeler k\u00f6\u015feklerini ysyrganardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdra-bu\u00fdra","meaning":"<div><p>Burum-burum, bu\u00fdraly.<\/p><ul><li>Ol uzyn bo\u00fdly, eginlek, otuz \u00fda\u015flaryndaky bu\u00fdra-bu\u00fdra bolup duran sarymtyl sa\u00e7ly bir adamdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u015fa\u00e7lary bu\u00fdra-bu\u00fdra \u00fdigidi\u0148 gel\u00fd\u00e4nini g\u00f6rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdralanmak","meaning":"<div><p>Bu\u00fdra-bu\u00fdra bolmak, tow atyp durmak.<\/p><ul><li>Garag\u00f6zelek gyzy\u0148 \u00f6zi bolsa bu\u00fdralanyp duran lowurdawuk gyzyl mahmaldan k\u00f6\u00fdnek ge\u00fdipdir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdruk","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in h\u00e4kimi\u00fdet organlaryny\u0148 resmi tab\u015fyrygy.<\/p><ul><li>Ol: -- \u00ddolda\u015f le\u00fdtenant, bu\u00fdruk bo\u00fdun\u00e7a men sizi\u0148 ygty\u00fdary\u0148yza iberildim -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmegi barada edil\u00fd\u00e4n teklip, sargyt, tab\u015fyryk.<\/p><ul><li>A\u00fdaz \u00f6z \u00fda\u015fyna la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n a\u00fdgytlylyk bilen \u00f6z\u00fcnden iki \u00fda\u015f ki\u00e7i inisi Ni\u00fdaza bu\u00fdruklar ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdrulmak","meaning":"<div><p>Birine bir i\u015f tab\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148de g\u00f6k demri\u0148 bolmandan so\u0148, edere alajy\u0148 \u00fdok, bu\u00fdrulanyny etmeli bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6rite bu\u00fdrulyp \u00fdasalan \u00fdaly. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdsanja\u0148","meaning":"<div><p>Bu\u00fdsanyp \u00fd\u00f6ren, bu\u00fdsanagan.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 hemmesi Selbini\u0148 bu\u00fdsanja\u0148, m\u00fc\u0148k\u00fcr h\u00e4si\u00fdetine seb\u00e4p bolupdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdsanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada guwanmak, begenmek, \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdnany\u0148 syratyna, bo\u00fduna, \u00f6z\u00fcni\u0148 edermenligine bu\u00fdsandy. Mama \u00f6z \u00fdanyndan: -- Her n\u00e4\u00e7e azap \u00e7eksem-de i\u0148 so\u0148unda bol-telkiligi\u0148 gyrasyndan bar\u00fdan -- di\u00fdip bu\u00fdsandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada da\u00fdanmak, birini\u0148 arka edilip arka\u00fdynsyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdsan\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bu\u00fdsanmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 go\u015fa g\u00f6z\u00fcnde bu\u00fdsan\u00e7 y\u015fygy \u00fdandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdsan\u00e7lyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bu\u00fdsanmak.<\/p><ul><li>Asyl bizi\u0148 wra\u00e7larymyzy\u0148 arasynda bir T\u00fcrkmen gyzy-da bar, han-ha hol oturan -- di\u00fdip, bu\u00fdsan\u00e7lyk bilen a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdtar-su\u00fdtar","meaning":"<div><p>Sapalak, sypjyklyk, bahana.<\/p><ul><li>\u00abGitjek d\u00e4l -- di\u00fdip g\u00fcple\u00fd\u00e4r. Indi men nir\u00e4 gide\u00fdin -- di\u00fdip, bu\u00fdtar-su\u00fdtar edip durjak boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u00fdurmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmegi tab\u015fyrmak, bu\u00fdruk bermek.<\/p><ul><li>H\u00f6kman zynjyr bilen da\u0148 -- di\u00fdip, \u00c7oluga bu\u00fdurdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u015flamak","meaning":"<div><p>\u015eatlykly habar bilen ilkinji gutlamak \u00fda-da ol hakda birini habardar etmek, s\u00f6\u00fd\u00fcnjilemek.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u015fatlygyny kimedir bu\u015flamaga gyssan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Da\u015faryk \u00e7ykan A\u00fdna dolanyp gelip, A\u015fyry\u0148 gelenini bu\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u015flat","meaning":"<div><p>Matros formasynda tikilen gysga kurtka.<\/p><\/div>"},{"headword":"bu\u015flatmak","meaning":"<div><p>Birini \u015fatlykly habar bilen habardar etdirmek.<\/p><ul><li>Uzak \u00fderlerd\u00e4ki dost-\u00fdarlaryna \u00e7enli bu\u015fladypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bu\u015fluk","meaning":"<div><p>1. \u015eatlykly waka, t\u00e4zelik dogrusynda ilkinji gezek beril\u00fd\u00e4n habar, gutlag we ol hakda habar beren adama beril\u00fd\u00e4n zat, s\u00f6\u00fd\u00fcnji.<\/p><ul><li>Balalarym, me\u0148 sizi\u0148 bu\u015flugy\u0148yza n\u00e4me bersemk\u00e4m? <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini Sa\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mal guzlanda \u00e7agadan \u00f6\u0148 gel\u00fd\u00e4n suwly barda.<\/p><\/div>"},{"headword":"bu\u015fluk\u00e7y","meaning":"<div><p>Bu\u015fla\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Bu\u015fluk\u00e7ylar dumly-du\u015fa \u00e7apyberse, \u00f6r\u00fcp a\u00fdak galan oba \u015fol \u00f6\u00fde baka \u00fd\u00f6r\u00fc\u015f eder. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bygyr-bygyr","meaning":"<div><p>Nahar \u00e7ala ga\u00fdnanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Bygyr-bygyr ga\u00fdna\u00fdan palow, \u00e7ekdirme bolluk bilen \u00fdetjek b\u00fctin oba-da. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bygyrdamak","meaning":"<div><p>Bygyr-bygyr edip ga\u00fdnamak, bygyrdyly ga\u00fdanamak.<\/p><ul><li>Gazanda bygyrdap bi\u015fip duran balyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bygyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bygyrdyly sesleni\u015fmek, bygyrdyly ga\u00fdnap durmak.<\/p><ul><li>D\u00f6rt-b\u00e4\u015f gazanda palawdyr \u00e7ekdirme bygyrda\u015fyp ga\u00fdna\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bygyrdy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bygyr-bygyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"byjyklamak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fe \u00fda s\u00f6ze \u00fd\u00fcrek gysmak, \u00e7atlamak, gyjynmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 Potdyny\u0148 s\u00f6zlerine i\u00e7i byjykla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"bykyn","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Gapyrgalary\u0148 a\u015fak \u00fd\u00fczi, a\u015fak etegi.<\/p><ul><li>Bu gyz elini bykynyna urup dur. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garynlaryny bykynlaryna \u00fdelme\u015fen atlar \u00fcmz\u00fcklerini ileri at\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"byzmyk","meaning":"<div><p>\u00ddaga bi\u015fen possuk.<\/p><ul><li>Olar byzmyk bilen ga\u00fdmakdan garynlaryny mazaly doldurypdyrlar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gy","meaning":"<div><p>Aga\u00e7, demir kesmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan di\u015fli polat gural.<\/p><ul><li>By\u00e7gy bilen aga\u00e7 kesmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gydi\u015f","meaning":"<div><p>Hala salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gylamak","meaning":"<div><p>By\u00e7gy bilen kesmek.<\/p><ul><li>Agajy by\u00e7gylap kesmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gylanmak","meaning":"<div><p>By\u00e7gy bilen kesilmek.<\/p><ul><li>Kesilm\u00e4n by\u00e7gylanyp go\u00fdlan aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gylatmak","meaning":"<div><p>By\u00e7agy bilen kesdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"by\u00e7gyla\u015fmak","meaning":"<div><p>By\u00e7gy bilen kesi\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4","meaning":"<div><p>Ha\u00fdran galmagy, ge\u0148irgenmegi a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>B\u00e4, bu almany\u0148 s\u00fc\u00fdj\u00fcdigini! <span>(G. Muhtarow, Bagbanyn Gyzy)<\/span><\/li><li>B\u00e4, \u00fder-suw hemmelere de\u0148-derman pa\u00fdlanjak bolsa ma\u0148a-da \u00fdetermik\u00e4n? B\u00e4 walla, paty\u015fany\u0148 \u00fdykylany \u00e7ynmyka? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4bek","meaning":"<div><p>Bir \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik, gundagdaky \u00e7aga.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde hem emele gelmegini Alladan dile\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4benek","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> G\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6reji bilen birigen almasy, \u00f6zeni.<\/p><ul><li>G\u00f6rejimde b\u00e4benek sen, s\u00f6\u00fdg\u00fcli \u015fanly Watan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 otlukly g\u00f6zlerini\u0148 b\u00e4benekleri g\u00fcn \u015f\u00f6hlesi bilen b\u00e4sle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4g\u00fcl","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ysly, owadan g\u00fclli \u00f6s\u00fcmlik we \u015fol \u00f6s\u00fcmligi\u0148 g\u00fcli.<\/p><ul><li>B\u00e4g\u00fcl\u00fc\u0148 gun\u00e7asyn ysgady, \u00fczdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00ddady\u0148damy sen d\u00f6\u015f\u00fcme b\u00e4g\u00fcl dakdy\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4hbit","meaning":"<div><p>Bir i\u015fden gelip \u00e7yk\u00fdan pe\u00fdda, ha\u00fdyr.<\/p><ul><li>D\u00f6wlet b\u00e4hbidini goramak du\u00fdgusy A\u00fdsoltanda hi\u00e7 wagtda s\u00f6nme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kaka\u0148 il b\u00e4hbidi bardyr \u00f6\u00fdden \u00fderinde janyny a\u00fdama\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4hbitli","meaning":"<div><p>Pe\u00fddaly, ha\u00fdyrly.<\/p><ul><li>Da\u00fdhana b\u00e4hbitli zatdyr \u015fereket. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gulman ar\u00e7yndan \u00fda-da \u015fo\u0148a me\u0148ze\u015fden pukaralar \u00fc\u00e7in b\u00e4hbitli i\u015f hi\u00e7 wagt \u00e7ykmasa gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4hbitlilik","meaning":"<div><p>Pe\u00fddalylyk, ha\u00fdyrlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4hbitsiz","meaning":"<div><p>Pe\u00fddasyz, ha\u00fdyrsyz.<\/p><ul><li>B\u00e4hbitsiz hereket.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4l\u00e7ik","meaning":"<div><p>B\u00e4l\u00e7ilik etmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, degi\u015fgen.<\/p><ul><li>\u00d6wezi\u0148 b\u00e4l\u00e7ik g\u00f6rn\u00fc\u015fi Orazy\u0148 gaharyny getirip, g\u00f6wn\u00fcne degdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4l\u00e7iklik","meaning":"<div><p>Degi\u015fgenlik, w\u00e4\u015filik.<\/p><ul><li>\u00d6wez \u00fda-da mugallym Aman \u00fdaly \u00fdigitler bilen edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148lerde b\u00e4l\u00e7iklik \u00f6r\u00e4n se\u00fdrek bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ba\u015flygy\u0148 so\u0148ky s\u00f6zlerinde b\u00e4l\u00e7iklik \u00e4he\u0148i bar \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4l\u00e7iremek","meaning":"<div><p>O\u00fdun etmek, degi\u015fmek.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me bug\u00fcn k\u00f6p b\u00e4l\u00e7ire\u00fd\u00e4rsi\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4l\u00e7ire\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6zara degi\u015fmek, b\u00e4l\u00e7ilik edi\u015fmek, o\u00fdun edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n myla\u00fdym b\u00e4l\u00e7ire\u015f\u00fdardi. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Onda-da \u015funu\u0148 \u00fdaly \u00fdakymly s\u00e4her \u00e7agynda \u00fdorgana b\u00fcrenip \u00fdatmak bolarmy di\u00fdsene? -- di\u00fdip, Nepesow b\u00e4l\u00e7ire\u015fip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4ri","meaning":"<div><p>1. Wagt-dowamlylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Men \u00fdigrimi sekiz \u00fdyl b\u00e4ri jahanda \u00fda\u015fa\u00fdary\u0148. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rowula\u015fmak, sagalmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 az-kem b\u00e4ri bak\u00fdany bildirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4rik","meaning":"<div><p>\u015eu \u00fdere, bu \u00fdere, \u015fu tarapa.<\/p><ul><li>Gyzlar, gyzlar, b\u00e4rik geli\u0148 b\u00e4rik! <span>(G. Muhtarow, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4rligine","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00e4rik.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4s","meaning":"<div><p>\u00d6zara \u00fdary\u015f, jedel.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4sde\u015f","meaning":"<div><p>Biri birinden kem galmajak bol\u00fdan, \u00fdary\u015f\u00fdan, gar\u015fyda\u015f.<\/p><ul><li>Bu iki b\u00e4sde\u015f biri-birinden galmagy \u00f6r\u00e4n \u00fdoku\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Olar b\u00e4sde\u015fdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4sde\u015flik","meaning":"<div><p>Biri birinden kem galmajak bolmaklyk, b\u00e4sde\u015fleri\u0148 \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Nurt\u00e4\u00e7 okuwda-da hemi\u015fe Bahar bilen b\u00e4\u015fde\u015flik ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Horezmi\u0148 ba\u015f \u015f\u00e4heri \u00dcrgen\u00e7 s\u00f6wdada Samarkant bilen b\u00e4\u015fde\u015flik edipdir. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4sle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-birinden kem galmajak bolmak, \u00fdary\u015fmak.<\/p><ul><li>Kim \u00fdag\u015fy tah\u00fda tik\u00fd\u00e4rka, b\u00e4sle\u015fip g\u00f6r\u00fc\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00e4.<\/p><ul><li>B\u00e4\u00fd munu\u0148 uzyndygyny!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015f","meaning":"<div><p>1. Sifri\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Adamy\u0148 b\u00e4\u015f du\u00fdgy organy bar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> b\u00e4\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015fatar","meaning":"<div><p>I\u00e7ine b\u00e4\u015f ok \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Postumda berk dur\u00fdaryn, b\u00e4\u015fatarym elimde. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mawy b\u00e4\u015fatary\u0148 gundagyna kakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015fbur\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddyldyz pisint b\u00e4\u015f bur\u00e7y bolan \u015fekil.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015fda\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 b\u00e4\u015f sany da\u015fy oklap o\u00fdna\u00fdan o\u00fdny.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015fgo\u015fma","meaning":"<div><p>B\u00e4\u015f hatar ga\u015fly bilezik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gollarynda b\u00e4\u015fgo\u015fma bilezik, barmaklarynda hatara \u00fd\u00fcz\u00fck bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015fleme","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> B\u00e4\u015f setirli \u015fygyr formasy, muhammes.<\/p><ul><li>\u015eo\u0148 \u00fc\u00e7in b\u00e4\u015fleme formasyndan mysal almak \u00fdeterlikdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015flik","meaning":"<div><p>1. B\u00e4\u015fi bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><\/div><div><p>2. Okuw\u00e7ylary\u0148 oka\u00fd\u015fyna go\u00fdul\u00fdan i\u0148 \u00fdokary baha.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015flik bahalar bilen \u00fdokary klasa ge\u00e7meli. Ol hemme derslerinden b\u00e4\u015flik aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. O\u00fdnal\u00fdan b\u00e4\u015f g\u00fclli kart.<\/p><\/div><div><p>4. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015flik manat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015f\u00f6r\u00fcm","meaning":"<div><p>G\u00f6zenek \u015fekilde gytakla\u00fdy\u0148 degi\u015f\u00fd\u00e4n nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00e4\u015f\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>B\u00e4\u015f \u00fdyl m\u00f6hlet, b\u00e4\u015f \u00fdyl i\u00e7inde amala a\u015fyrylmagy g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdan (i\u015f, plan).<\/p><ul><li>Ol birinji nobatda \u015fu b\u00e4\u015f\u00fdyllygy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcsyra kolhozy\u0148 bolu\u015f \u00fdagda\u00fdyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6g\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00abB\u00f6\u00f6\u00bb edip seslenmek (k\u00e4bir mal hakynda).<\/p><ul><li>I\u00e7inde do\u0148uzlar b\u00f6g\u00fcrip, \u015fagallar uwla\u015f\u00fdan hy\u015falyklary, gamy\u015flyklary, batgalyklary, zorluklary \u00fdok edip, a\u0148yrsyna g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n kartalar \u00e7ekdik. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>G\u00f6l\u00e4ni\u0148 b\u00f6g\u00fcren sesi hi\u00e7 \u00fdere \u00fdetm\u00e4nk\u00e4, garyn i\u00e7egesi \u00e7ogup \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gygyryp aglamak, z\u00f6rledip aglamak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ydam etm\u00e4n b\u00f6g\u00fcrm\u00e4ge ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6g\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6g\u00fcrm\u00e4ge sezewar etmek, b\u00f6g\u00fcrip gygyrmak.<\/p><ul><li>G\u00f6l\u00e4ni b\u00f6g\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Z\u00f6rledip aglatmak, gygyrdyp aglatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany b\u00f6g\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kdelmek","meaning":"<div><p>Bir hereketi\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 \u00f6\u0148i b\u00f6wetlenmek, p\u00e4sgel berilmek, saklanmak.<\/p><ul><li>Bu i\u015fleri\u0148 \u015fe\u00fdle b\u00f6kdelmegi \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4r s\u00fcr\u00fcmini\u0148 b\u00f6kdelmegine getir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kdemek","meaning":"<div><p>Bir hereketi\u0148 \u00fda da \u00f6si\u015fi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne b\u00f6wet basmak, p\u00e4sgel bermek, \u00f6s\u00fc\u015fini saklamak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdlenmek seni\u0148 okuwy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni b\u00f6kd\u00e4nok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dowar\u00e7ylygy\u0148 \u00f6smegini n\u00e4me b\u00f6kde\u00fd\u00e4r?<\/li><li>E\u00fdsem onda seni \u015fol m\u00fcmkin\u00e7ilikleri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni b\u00f6kdemek \u00fc\u00e7in go\u00fdupdurlar-da?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kden\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni sakla\u00fdan p\u00e4sgel\u00e7ilik, b\u00f6wet, kyn\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ine, bu hat o\u0148a b\u00f6kden\u00e7 bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kden\u00e7lik","meaning":"<div><p>B\u00f6wet bolmaklyk, p\u00e4sgel\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Eger siz ma\u015fynlary o\u0148at remont etse\u0148iz, eki\u015fde hem b\u00f6kden\u00e7lik bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kden\u00e7siz","meaning":"<div><p>1. P\u00e4sgelsiz, gar\u015fylyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. Kyn\u00e7ylyk \u00e7ekm\u00e4n, a\u0148satlyk bilen, sygynman.<\/p><\/div><div><p>3. Duruzman, sagyndyrman.<\/p><ul><li>Gyzlar ma\u015fynlary b\u00f6kden\u00e7siz i\u015fletmegi \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kdergi","meaning":"<div><p>Aty\u0148 e\u00fderini\u0148 syrtyna da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fck.<\/p><ul><li>Atyny\u0148 b\u00f6kdergisinden horjunyny aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ozalky ge\u00e7en uru\u015flarda hemi\u015fe aty\u0148 b\u00f6kdergisi bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddarty gulak bildirm\u00e4n, onu\u0148 atyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykyp, b\u00f6kdergini\u0148 syrtynda ja\u00fdla\u015fdy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kdermek","meaning":"<div><p>Aty\u0148 e\u00fderini\u0148 syrtyna \u00fd\u00fck urmak, \u00fd\u00fcklemek.<\/p><ul><li>Iki desse \u00fdorunjany aty\u0148 syrtyna b\u00f6kdermek.<\/li><li>Horjuny b\u00f6kdermek.<\/li><li>Aty\u0148 ke\u00e7esini b\u00f6kdermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda da bir zady \u00fdokary-\u00fdokary towusdyrmak.<\/p><ul><li>Berekella hanym! -- di\u00fdip b\u00f6kd\u00fcrdi, \u00f6zi hem o\u00fdnady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderden \u00fda da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden towsup ge\u00e7irtmek.<\/p><ul><li>At m\u00fcn\u00fcp bar\u00fderden b\u00f6kd\u00fcrm\u00e4ge welin, onu\u0148 duran \u00fderidi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6ke","meaning":"<div><p><span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> \u00ddelkenli nawu\u0148 d\u00fc\u015fegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6ke-b\u00f6ke","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna b\u00f6k\u00fcp, b\u00f6kjekl\u00e4p-b\u00f6kjekl\u00e4p.<\/p><ul><li>B\u00f6ke-b\u00f6ke gitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Biala\u00e7, \u00e7\u00e4resiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kejeklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00f6kjeklemek.<\/p><ul><li>Bir a\u00fdagyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde b\u00f6kejekledi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kejekle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00f6kjekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6keje\u0148","meaning":"<div><p>B\u00f6km\u00e4ge ykjam (\u00f6kdelik bilen towus\u00fdan, b\u00f6k\u00fd\u00e4n).<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kelek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Si\u0148ekleri\u0148 toparyndan bolan, ha\u00fdwanlary di\u015fle\u00fd\u00e4n, g\u00f6ge\u00fdine me\u0148ze\u015f m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Edil b\u00f6kelek \u00fdaly hemm\u00e4mize ulukjyn ber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdla\u00fdan eserler)<\/span><\/li><li>Edil b\u00f6kelek di\u015fl\u00e4n \u00fdaly, \u00fd\u00fcz\u00fcni tur\u015fady\u015fyna seret! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdla\u00fdan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kjeklemek","meaning":"<div><p>1. Towsup-towsup gitmek, towsaklamak, b\u00f6kejeklemek.<\/p><ul><li>\u015eu bol\u015fu\u0148 bilen b\u00f6kjekl\u00e4p \u00fd\u00f6rse\u0148-\u00e4 geli\u015fm\u00e4n hem durjak d\u00e4l! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015eady\u00fdan o\u00fdnamak, \u015fatlyk etmek.<\/p><ul><li>Olar \u00ab\u00f6z-\u00f6z\u00fcnden ga\u00fdna\u00fdar\u00bb di\u00fd\u00fd\u00e4rler -- di\u00fdip, begenjinden \u00fda\u0148a b\u00f6kjekl\u00e4si gelip gepledi. <span>(N. Saryhanaw, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Firiduny\u0148 \u00fd\u00fcregi sabyrsyzlyk bilen b\u00f6kjekledi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kjekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Towsakla\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, b\u00f6kejekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fd\u00e7anaklar b\u00f6kjekle\u015fip o\u00fdun edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Ke\u015fbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar b\u00f6kjekle\u015fip o\u00fdna\u00fdarlar. <span>(B. Ke\u015fbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6kmek","meaning":"<div><p>1. Towsup bir \u00fderden ge\u00e7mek, towusmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00f6z\u00fc\u0148i a\u015fak oklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6k\u00fcji","meaning":"<div><p>B\u00f6kmek bo\u00fdun\u00e7a \u00f6kde t\u00fcrgen.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6k\u00fcjilik","meaning":"<div><p>B\u00f6k\u00fc\u015f t\u00e4rini bilmeklik, b\u00f6km\u00e4ge \u00f6kdelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6k\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>B\u00f6kmeklik ukyby.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 bu gezekki b\u00f6k\u00fc\u015fimiz sekiz \u00fd\u00fcz metr be\u00fdiklikden bolmalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6k\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup b\u00f6kmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup towsu\u015fmak, yzly-yzyna b\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Biz ma\u015fyndan b\u00f6k\u00fc\u015fip d\u00fc\u015fd\u00fck. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7ekirtgeler b\u00f6k\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rler, gur\u00e7uklar, tomzaklar s\u00fc\u00fdren\u00fd\u00e4rler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Towsup o\u00fdna\u015fmak, \u015fatlany\u015fmak.<\/p><ul><li>Tans edip b\u00f6k\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r oglanlar, gyzlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6ld\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady b\u00f6l\u00fcp-b\u00f6l\u00fcp pa\u00fdlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ownuk b\u00f6leklere b\u00f6lekletmek, ownutmak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015flik puly b\u00f6ld\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lek","meaning":"<div><p>1. Bitewiden b\u00f6l\u00fcnen zat, bir zady\u0148 belli bir mukdary, tike.<\/p><ul><li>Tilki az \u00fd\u00f6r\u00e4n, k\u00f6p \u00fd\u00f6r\u00e4n. Bir b\u00f6lek eti\u0148 \u00fcst\u00fcnden baryp, ol eti i\u00fdjek bolupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarap, k\u00fcnjek, topar.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrady\u0148 howlysy A\u015fgabat \u015f\u00e4herini\u0148 g\u00fcnbatar-demirgazyk b\u00f6leginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lek-b\u00f6lek","meaning":"<div><p>1. Topar-topar, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnen.<\/p><ul><li>Adamlar b\u00f6lek-b\u00f6lek bolup \u00fc\u00e7bir, b\u00e4\u015fbir bagda gez\u00fd\u00e4rdiler, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dagynyk, pytra\u0148\u0148y.<\/p><ul><li>Grekleri\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry ilatly punktlary Orta\u00fder Denzi\u0148i\u0148 kenarlarynda b\u00f6lek-b\u00f6lek \u00fderle\u015fipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tike-tike, par\u00e7a-par\u00e7a, \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lek-b\u00fc\u00e7ek","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak, ma\u00fdda-\u00e7\u00fc\u00fdde, az-owlak.<\/p><ul><li>Eje, b\u00f6lek-b\u00fc\u00e7ek bar bolsa \u00e4bersene. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdety\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halnazar b\u00f6lek-b\u00fc\u00e7ek bagr\u00f6\u00fdkenleri lak-luk atdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6leklemek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6lmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ownutmak ma\u00fddalamak (pul hakynda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczl\u00fcgi b\u00f6leklemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6leklenmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek edilmek.<\/p><ul><li>\u00ddakmak \u00fc\u00e7in getirilen aga\u00e7lar derrew, b\u00f6leklendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ownudylmak, ma\u00fddalanmak (pul hakkynda).<\/p><\/div><div><p>3. Dagynyk bolmak, toparlara b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Gadym wagtlarda halklar barha ownujak toparlara b\u00f6leklen\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lekletmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6ld\u00fcrmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ownutdyrmak, ma\u00fddalatmak (pul hakkynda).<\/p><ul><li>Iri pullary b\u00f6lekletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lekle\u00fdin","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek, \u00fdarpy-\u00fdalta b\u00f6lekler bo\u00fdun\u00e7a, tutu\u015fla\u00fdyn d\u00e4l, loma\u00fd d\u00e4l.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 \u00fdarym k\u00f6legesini\u0148 d\u00fc\u015fen orunlarynda bolsa, G\u00fcn di\u0148e b\u00f6lekle\u00fdin tutul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lekle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6l\u00fc\u015fmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek edi\u015fmek, ma\u00fddala\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6lek-b\u00f6lek bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>B\u00f6lekle\u015fip bulutlar, \u00fdagmyr \u00fdagyp ba\u015flady. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6lmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady birn\u00e4\u00e7e \u00fdere pa\u00fdlamak, b\u00f6leklemek.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 etini d\u00f6rt \u00fdere b\u00f6ld\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady toparlary bo\u00fdun\u00e7a tapawutlandyrmak.<\/p><ul><li>Ertekileri mazmunlaryna we formalaryna garap biri-birine \u00fdakyn \u00fc\u00e7 topara b\u00f6lmek bolar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady b\u00f6w\u00fcsmek, \u00fdaryp ge\u00e7mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcji","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6l\u00fd\u00e4n, b\u00f6lekle\u00fdji, pa\u00fdla\u00fdjy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> B\u00f6l\u00fcnijini b\u00f6l\u00fd\u00e4n san.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Bir edarany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry pudagy \u00fda-da bir guramany\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n edara.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen telefonu\u0148 gulagyny towlap, ra\u00fdon oba hojalyk b\u00f6l\u00fcmi bilen geple\u015fjek boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mekdepde dokma\u00e7ylary, egrijiler, tikin\u00e7ileri, \u00fd\u00fcpek\u00e7ileri ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan b\u00f6l\u00fcm bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Teatr<\/span> Sahnada go\u00fdul\u00fdan o\u00fdunlary\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Harby termin<\/span> Ki\u00e7i harby podrazdeleni\u00fde.<\/p><ul><li>Gurt \u00f6z \u00fdolda\u015flary bilen birlikde b\u00f6l\u00fcmlerine gowu\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Py\u00fdada go\u015fun b\u00f6l\u00fcmi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Kitaby\u0148, gazeti\u0148 temalar bo\u00fdun\u00e7a b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n b\u00f6legi, baplary.<\/p><\/div><div><p>5. Uly magazini\u0148, d\u00fckany\u0148 belli bir ugurdan zat sat\u00fdan b\u00f6legi, tarapy gapdaly.<\/p><ul><li>D\u00fckan gi\u0148 we gara\u0148kyrak iki b\u00f6l\u00fcme b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcniji","meaning":"<div><p>1. B\u00f6l\u00fcj\u00e4 b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n san.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdan b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcnijilik","meaning":"<div><p>Bir bitin sany\u0148 ba\u015fga bir sana galyndysyz b\u00f6l\u00fcnmeklik h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcni\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00d6z ugurlary, k\u00e4rleri, derejeleri bo\u00fdun\u00e7a toparlara b\u00f6l\u00fcnmeklik.<\/p><\/div><div><p>2. Bitewi d\u00e4llik, dagynyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcni\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere a\u00fdrylmak, b\u00f6lek-b\u00f6lek bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdrylyp \u00f6zba\u015fdak, gara\u015fsyz bolmak.<\/p><ul><li>Indi nemesler topara b\u00f6l\u00fcnip, \u00fc\u00e7 tarapdan \u00e7oz\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6w\u00fclmek, \u00fdyrtylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6leklere b\u00f6lmek.<\/p><\/div><div><p>2. Pa\u00fdlap \u00e7ykmak, pa\u00fdla\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6l\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6lek-b\u00f6lek edi\u015fmek, b\u00f6lm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady \u00f6zara pa\u00fdla\u015fmak, etdiginden aly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dcz\u00fcm \u00fdapragyna me\u0148ze\u015f, baldagy \u00fdum\u015fak ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6reklik","meaning":"<div><p>B\u00f6rek etm\u00e4ge gerek bolan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6re\u0148-b\u00f6re\u0148","meaning":"<div><p>B\u00f6r\u0148\u00fcld\u00e4p \u00fdatan (suw, nebit we \u015f. m. suwukluk hakda).<\/p><ul><li>Bir n\u00e4\u00e7e a\u00fdlap baslygyp \u00fdatan garlar er\u00e4p, \u00e7a\u00fdlap b\u00f6re\u0148-b\u00f6re\u0148 dolup ak\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Nebitler d\u00f6k\u00fclip, b\u00f6re\u0148-b\u00f6re\u0148 bolup gijelikde ki\u00e7ir\u00e4k k\u00f6l \u00fdaly \u00e7a\u0148jaryp dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6ri","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> m\u00f6jek.<\/p><ul><li>\u015eemal b\u00f6rileri\u0148 ysyn getirdi, K\u00e4te itler kowdy, k\u00e4te b\u00f6riler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rtme","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015f, \u00fdel.<\/p><ul><li>Syrkawlary\u0148 derisi gyzgyn we gury, k\u00e4wagtlar deride b\u00f6rtme d\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(W. A. \u00ddusin, A\u00fdak\u00e7y Ysytmasy we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rtmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015fmek, \u00fdellenmek.<\/p><ul><li>B\u00f6rt\u00fcp duran gabak. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rtme\u00e7","meaning":"<div><p>Gowrulyp duran eti\u0148 \u015fora duran wagty.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rt\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00f6rtme.<\/p><ul><li>Gabaklary\u0148 b\u00f6rt\u00fck g\u00f6z\u00fcnde \u00fcnji. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6rt\u00fclmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015fmek, \u00fdellenmek.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 ga\u015f-gabagy hemi\u015fe b\u00f6rt\u00fclip, gazap k\u00f6legesi onu\u0148 sypatyna murdar gara\u0148kylyk sal\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6r\u00fck","meaning":"<div><p>Ke\u015fde salnyp tikil\u00fd\u00e4n we kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n tah\u00fda.<\/p><ul><li>G\u00fclleri\u0148 ba\u015fynda \u015fa\u00fdly b\u00f6r\u00fcgi bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wemek","meaning":"<div><p>B\u00f6wet bolmak, \u00f6\u0148\u00fcne p\u00e4sgel bolmak, \u00f6\u0148\u00fcni tutmak.<\/p><ul><li>Annat\u00e4\u00e7i\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni bir zat b\u00f6wen \u00fdaly, onu\u0148 a\u00fdagy \u00f6\u0148e \u00e4dilmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wen","meaning":"<div><p>\u00ddogyn i\u00e7ege.<\/p><ul><li>Onu\u0148 depesinden \u015fowlap \u00fdel ur\u00fdardy, \u00f6\u00fdi b\u00f6wen \u00fdaly \u00e7i\u015fir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wet","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne edil\u00fd\u00e4n bent.<\/p><ul><li>Adamlar edil sakany\u0148 alkymyndan b\u00f6wet basa\u00fdmalydyr \u00f6\u00fdd\u00fcp o\u00fdladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Suw a\u015fak urup b\u00f6wedi de\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fc\u015fe, herekete \u00fdol berme\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fd, g\u00fc\u00fd\u00e7, kyn\u00e7ylyk, p\u00e4sgel\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Men indi sizi\u0148 gurjak bol\u00fdan b\u00f6wetleri\u0148izi b\u00f6w\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in g\u00f6re\u015fe \u00e7ykdym. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wetlemek","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne b\u00f6wet etmek, b\u00f6wet basmak.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni a\u00e7mak a\u0148sat, ony saklamak, b\u00f6wetlemek kyn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. P\u00e4sgel bermek, kyn\u00e7ylyk d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wetlenmek","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne b\u00f6wet edilmek, b\u00f6wet basylmak.<\/p><\/div><div><p>2. P\u00e4sgel berilmek, kyn\u00e7ylyk d\u00f6redilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wetletmek","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne b\u00f6wet etdirmek, b\u00f6wet basdyrmak.<\/p><ul><li>Suwy b\u00f6wetletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. P\u00e4sgel berdirmek, kyn\u00e7ylyk d\u00f6retdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6wrek","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> O\u0148urgalylarda pe\u015few b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykar\u00fdan organ.<\/p><ul><li>K\u00f6m\u00fcrtur\u015fy gazyndan ba\u015fga b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykary\u015f organlary-b\u00f6wrekler arkaly bedeninden \u00e7yk\u00fdan ba\u015fga maddalar hem gana gir\u00fd\u00e4r. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 go\u0148\u015fularyny\u0148 d\u00fc\u00fdesi tiz b\u00f6wrek keselinden \u00f6l\u00fcpdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6ws\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fdarylyp b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6ll\u00fcgi\u0148 bir \u00fderinde \u00fderi\u0148 gabygy b\u00f6ws\u00fclmelidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddykylmak, de\u015filmek (suw b\u00f6wedi hakda).<\/p><ul><li>Ol b\u00f6ws\u00fclen \u00fderi beklemek m\u00fcmk\u00fcn d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderi\u0148 b\u00f6wedi b\u00f6ws\u00fclse be\u00fdleki bir \u00fder gark bol\u00fdar! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Bil bilen goltugy\u0148 aralygy, bykyn.<\/p><ul><li>Mawy g\u00f6zli da\u00fdhany\u0148 \u00fdanyda duran be\u00fdleki da\u00fdhan onu\u0148 b\u00f6wr\u00fcne d\u00fcrtdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 bir bur\u00e7y, gapdaly, tarapy.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdy\u0148 ol b\u00f6wr\u00fcnde oturan bir n\u00e4\u00e7e gelin-gyz \u00f6z aralarynda jedelle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>D\u00f6l\u00e4ni\u0148 bir b\u00f6wr\u00fcne zy\u0148lyp, \u00e7alam-\u00e7a\u015f bolup \u00fdatan bir k\u00fcti kitap onu\u0148 eline ildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u00fcrslen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> I\u00fdil\u00fd\u00e4n ownuk gara miweli, tikenli gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>N\u00e4belli gara gyssanjyna b\u00f6w\u00fcrsleni\u0148 a\u015fagyna \u00f6z\u00fcni urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddaby\u0148 i\u00e7ini bajaklardan we b\u00f6w\u00fcrslenlerden hi\u00e7 zat go\u00fdman arassalaly\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u00fcsdirmek","meaning":"<div><p>1. Gaty \u00fdytrdyrmak, \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk etdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegini agaja b\u00f6w\u00fcsdirmek.<\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni ite \u00fdardyryp donuny b\u00f6w\u00fcsdiripdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddardyrmak, \u00fdaralatmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148 hem \u00fdaraly ke\u00fdigi\u0148 n\u00e4ki \u00fdaly sy\u0148ragyna Annak buduny b\u00f6w\u00fcsdiripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddykdyrmak, de\u015fdirmek.<\/p><ul><li>B\u00f6wedi b\u00f6w\u00fcsdirmek.<\/li><li>Ga\u00e7yny b\u00f6w\u00fcsdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdaryp \u00e7ykmak, b\u00f6l\u00fcp ge\u00e7mek, b\u00f6lmek.<\/p><ul><li>A\u00fdsyz gara\u0148ky gij\u00e4ni\u0148 t\u00fcml\u00fcgini b\u00f6ws\u00fcp bar\u00fdan \u00e7yrany\u0148 y\u015fygy \u00e7ar t\u00f6werege \u00fda\u00fdrapdy.<\/li><li>M\u00fcmkin d\u00e4l z\u00e4hmetsiz \u00fdag\u015fy \u00fda\u015famak, B\u00f6w\u015f\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4s \u00e7\u00e4geleri, yla\u00fdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00fcj\u00fcm bolsa \u00f6\u0148e ge\u00e7er ol b\u00f6ws\u00fcp. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00fc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddykyp ge\u00e7mek, de\u015fmek.<\/p><ul><li>I\u00fdul we Awgust a\u00fdlarynda suw der\u00fda kenarlaryndan ag\u00fdar we bentleri \u00fdygy-\u00fdygydan b\u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Hawa, der\u00fdany\u0148 b\u00f6wsen wagty hem bolupdy. <span>(M. N. Ska\u00fdkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u015fe\u0148","meaning":"<div><p>1. Bo\u015flag, bo\u015f gi\u0148i\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Dykyz d\u00e4l, bo\u015fa\u0148.<\/p><ul><li>Ol kepjesi bilen gu\u00fdyny\u0148 b\u00f6w\u015fe\u0148 tarapyny k\u00f6w\u00fcp ba\u015flapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u015fe\u0148lemek","meaning":"<div><p>Bo\u015flag bolmak, bo\u015famak, \u00fdum\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u015fe\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>Birneme bo\u015famak, bo\u015fa\u015fmak.<\/p><ul><li>Elim b\u00f6w\u015fe\u0148le\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00f6w\u015fe\u0148lik","meaning":"<div><p>1. Bo\u015flaglyk, bo\u015fluk, gi\u0148i\u015flik,.<\/p><ul><li>G\u00fcr toka\u00fdy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki ak b\u00f6w\u015fe\u0148lige me\u0148ze\u00fden gi\u0148 ma\u0148la\u00fdyny\u0148 etegind\u00e4ki gy\u00fdma gara ga\u015flary-onu\u0148 g\u00f6rk bazaryny \u00f6l\u00e7egsiz gi\u0148eld\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arakesme, i\u015fsiz bolnan wagt.<\/p><ul><li>Ol b\u00f6w\u015fe\u0148likde P\u00f6kgi wala \u00f6z\u00fcne m\u00fcmkin\u00e7ilik tapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcdremek","meaning":"<div><p>A\u00fdagy\u0148 bir zada degip, batly yranyp gitmek, entireklemek.<\/p><ul><li>Myhman gelende \u00fda-ha k\u00e4se d\u00f6wer, \u00fda-da d\u00fczje \u00fderde b\u00fcdr\u00e4p \u00fdykylar. <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol gapydan \u00e7ykyp, \u00fda\u0148y d\u00f6rt-b\u00e4\u015f \u00e4dip \u00e4dende \u00fdatan pile b\u00fcdr\u00e4p, \u00fd\u00fcz\u00fcnligine \u00fdykyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcdretmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdagyny bir zada degrip, \u00e7ola\u015fdyryp entirekletmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini \u00fdanly\u015fdyrmak, kyn\u00e7ylyga sezewar etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Tekiz d\u00e4l, \u00fdylmanak d\u00e4l, taga\u015fyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. Be\u00fdikli-pesli, \u00e7arkandak (\u00fdol we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fckd\u00fcrme","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e dinli tow berlip i\u015filen \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fckd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry dinlerine tow berip i\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 iki ujuny de\u0148l\u00e4p b\u00fckd\u00fcrm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fckg\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Bir zat barada ynjalyksyz\u00fdagda\u00fdda \u00fd\u00fcrek urmak, ala daly \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ertirden b\u00e4ri \u00fd\u00fcregim b\u00fckg\u00fcld\u00e4p dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fckg\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrek urma, aladaly \u00fdagda\u00fd, ynjalyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcklem-b\u00fcklem","meaning":"<div><p>\u00ddeplem-\u00fdeplem, towlam-towlam.<\/p><ul><li>Sergezdan di\u00fdse\u0148 sergezdan, b\u00fcklem-b\u00fcklem bolup towlanyp lummurdap \u00e7\u00f6le tarap akyp \u00fdatyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini Sa\u0148 Bilbim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fckmek","meaning":"<div><p>1. Zady epmek, egmek.<\/p><ul><li>Bir elini\u0148 barmaklary bilen be\u00fdlekisini\u0148 barmaklaryny b\u00fck\u00fcp g\u00f6zlerini asmana dikip, ahyr so\u0148y hem jogaba gara\u015f\u00fdan Ba\u00fdrama na\u00fdynjar garady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyralaryny epip, biri-birine berkitmek, eplemek.<\/p><ul><li>Ertir bilen b\u00f6rek b\u00fck\u00fcp go\u00fdupdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fck","meaning":"<div><p>Egik, epilen.<\/p><ul><li>B\u00fck\u00fck, t\u00fc\u0148\u0148i kebze o\u0148ly zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden eltmejek \u00fdalydy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Egretmek, epilmek.<\/p><ul><li>Arassa misden \u00fdasalan zatlar tiz wagtda k\u00fctel\u00fd\u00e4r we a\u0148sat b\u00fck\u00fcl\u00fd\u00e4r eken. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u015fak egilmek, \u00fdapyrylmak.<\/p><ul><li>N\u00e4tany\u015f biraz wagt durup, agajy\u0148 s\u00fct\u00fcnden a\u00fdryldy, b\u00fck\u00fcldi we gapdaldaky agaja tarap ylgady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fcr","meaning":"<div><p>Itigi keselli \u00fda-da bil o\u0148urgasy \u00fdazyp k\u00fc\u00fdkeren, k\u00fc\u00fdki.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148 iki baka dabyranda \u00e7yk\u00fdan a\u00fdak sesi; ha\u00fdwanlary\u0148 mesliginden b\u00f6kjekl\u00e4p o\u00fdnakla\u00fd\u015fy.<\/p><ul><li>G\u00f6le gorkuly g\u00f6zlerini \u00f6\u0148k\u00fcdende beter m\u00f6lertdi we \u00fcrk\u00fcp b\u00fck\u00fcrdini urdy. <span>(A. Go\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Emma Ata\u00fdry gelinden Melegu\u015f hem ga\u00e7dy, ony \u00f6z \u00fdanyna eltm\u00e4n, b\u00fck\u00fcrdi urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fctmek","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00e4\u0148i birneme a\u015fak egmek, \u00fdygyrmak.<\/p><ul><li>Ol b\u00fck\u00fcdip gy\u015fardy we s\u00fc\u00fdji uka gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fck\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. B\u00fckm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde b\u00fckmek.<\/p><ul><li>B\u00f6rek b\u00fck\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdagy\u0148y \u00fdygyrmak, \u00fdygrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcre","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ba\u015fga organizmlary\u0148 gany bilen eklen\u00fd\u00e4n, ki\u00e7ijik b\u00f6k\u00fd\u00e4n m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Adam b\u00fcresi hem howpsuz d\u00e4l. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Gan sorujy b\u00fcreler hem kesel gu\u015fdan sag gu\u015fa mergi keselini ge\u00e7irip bilerler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrelmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcsti \u00f6rt\u00fclmek, bir zat bilen \u00fd\u00fczi \u00fdapylmak, gerilmek.<\/p><ul><li>Ozalky wagtda a\u00fdal-gyzlary\u0148 elmydama b\u00fcrelgidi \u00fd\u00fczleri. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik ak mata onu\u0148 a\u00fdaklaryna, bedenini\u0148 \u00fcst\u00fcne b\u00fcrelipd. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcremek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni, da\u015f-t\u00f6weregini g\u00f6r\u00fcnmez \u00fdaly edip \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde gi\u0148 \u00fdoly baglar b\u00fcre\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fa b\u00fcrenjek atmak, ba\u015fyny \u00f6rtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrenjek","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 ba\u015fyna atyn\u00fdan \u00e7abydy.<\/p><ul><li>B\u00fcrenjek hem atynypdyr, a\u00fdagynda gara pa\u015fmak. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat bilen \u00f6rt\u00fcnmek, \u00fdapynmak.<\/p><ul><li>A\u015fgabat b\u00fcrendi g\u00f6k begres baga. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly \u00fdakymly s\u00e4her \u00e7agynda \u00fdorgana b\u00fcrenip \u00fdatmak bolarmy di\u00fdsene! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fa b\u00fcrenjek atynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrg\u00fct","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uly we g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne garagu\u015flarda b\u00fcrg\u00fctlerden ba\u015fga birn\u00e4\u00e7e a\u00fdratynlyklar bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrje\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00ddygyrt-\u00fdygyrt bolmak, \u00fdygrylmak, b\u00fcr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sa\u00e7-sakgaly elli \u00fdyllyk durmu\u015fy\u0148 b\u00fctin jebir-s\u00fcteminden horlanan adamy\u0148ky \u00fdaly agaryp \u00fd\u00fcz-g\u00f6zi b\u00fcrje\u015fipdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrk\u00fcldemek","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ma\u00fdda, \u00fcrg\u00fcn halda bolup, basanynda \u00fda-da el uranynda tozap durmak.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 kir\u015feni a\u00fdagy\u0148 a\u015fagynda b\u00fcrk\u00fcld\u00e4p dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrk\u00fcldew\u00fck","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak, \u00fcrg\u00fcn.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe \u00fderler, \u00fdollar \u00e7ukanak-\u00e7ukanak bolup, b\u00fcrk\u00fcldew\u00fck gum tozap \u00fdatardy. \u00ddolu\u0148 b\u00fcrk\u00fcldew\u00fck tozany onu\u0148 b\u00fctin \u00fcst\u00fcni-ba\u015fyny basdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrmak, b\u00fczmek.<\/p><ul><li>Haltany\u0148 agzyny b\u00fczmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ytmak, \u00fdygyrmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden \u00fdylgyryp, \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 gapysyny a\u00e7dy-da, birden ga\u015flaryny gaharly b\u00fcr\u00fcp, bosagada togtady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcr\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddygrylyp b\u00fcz\u00fclmek.<\/p><ul><li>Temm\u00e4ki haltany\u0148 agzy b\u00fcr\u00fclgidi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddygrylmak, \u00e7ytylmak.<\/p><ul><li>G\u00f6zleri gije-g\u00fcndiz b\u00fcrl\u00fcp dur. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcr\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> t\u00fcwi.<\/p><ul><li>Aty\u0148 ki\u015fmi\u015f i\u00fdermi, b\u00fcr\u00fcn\u00e7 i\u00fdermi, b\u00fcr\u00fcn\u00e7 i\u00fdermi? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcr\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrmak, \u00e7ytmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ogdam ga\u015flaryny b\u00fcr\u00fc\u015fdirip, esli saklandy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bedeni\u0148 bir \u00fderini \u00fda-da bir zady oda \u00fda-da ga\u00fdnan suwa \u00fdakyp \u00e7\u00fcr\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00c4digimi oda b\u00fcr\u00fc\u015fdirdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddygrylmak, \u00e7ytylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7ep g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdokary gatlagy pe\u015fehorda \u00e7ykyp gutulan \u00fdaly b\u00fcr\u015f\u00fcpdir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Birden ene \u00e7ytyk ga\u015fy b\u00fcr\u00fc\u015fdi. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Endamy\u0148 bir \u00fderi \u00fda-da ba\u015fga bir zat oda \u00fda-da ga\u00fdnan suwa \u00fdanyp \u00e7\u00fcr\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar b\u00fctinle\u00fd oda gowrulyp b\u00fcr\u015f\u00fcpdirler. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcs-b\u00fctin","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdpg\u00f6ter, b\u00fctinle\u00fd, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Der\u00fda bo\u00fdundaky je\u0148\u0148el bilen \u00e7\u00f6l\u00fc\u0148 arasyny tutup, iki tarapa-da uzalyp gid\u00fd\u00e4n ummasyz gi\u0148i\u015flik bolsa b\u00fcs-b\u00fctin \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe garyndysy bilen dolup duran \u00fdalydy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00fcrr\u00fc\u0148ler A\u00fdnany b\u00fcs-b\u00fctin odukdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fctin","meaning":"<div><p>Hemme, \u00e4hli.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 b\u00fctin \u00f6mr\u00fcnde iki sapar a\u00fddym a\u00fddypdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki b\u00fctin zatlary\u0148 e\u00fdesi-de, h\u00e4kimi-de adam. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hemme \u00fderi bo\u00fdun\u00e7a, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 b\u00fctin \u00fdurtlary bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><ul><li>\u00dda\u015flary\u0148 b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4 festiwaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fctinle\u00fd","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden, d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter.<\/p><\/div><div><p>2. Bo\u00fddan-ba\u015fa, tutu\u015f, doly.<\/p><ul><li>To\u00fdhana \u00fdazylsyn b\u00fctinle\u00fd haly, g\u00f6zeller ge\u00fdinsin g\u00fcl\u00e4lek \u00fdaly. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fctinle\u00fdin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> b\u00fctinle\u00fd.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u00fdylgyry\u015f alamatyny b\u00fctinle\u00fdin gizl\u00e4p bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Emma h\u00e4zirki kerwen, h\u00e4zirki argy\u015f\u00e7y b\u00fctinle\u00fdin ba\u015fgady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fczd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Sapak ge\u00e7irip \u00fda-da sapagy gaty \u00e7ekip \u00fdygyrtmak, agzyny daraltdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fczmek","meaning":"<div><p>Sapak ge\u00e7irip \u00fda-da sapagy dartyp \u00fdygyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"b\u00fcz\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>B\u00fcz\u00fcm-b\u00fcz\u00fcm etmek, b\u00fcz\u00fcp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Halta \u00fdyrtyklaryny b\u00fcz\u00fc\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fcz\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>B\u00fczm\u00e4ge, \u00fdygyrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ham \u00e7arygy\u0148 agzyna \u00fd\u00fcp \u00f6t\u00fcrip b\u00fcz\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"b\u00fc\u00fdli","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 burnunudan ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ujy \u00fdepenekli aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"da-de","meaning":"<div><p>1. Ugurda\u015flygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Aman-da, Wahyt-da aspiranturada oka\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esasy s\u00f6ze t\u00e4ze \u00f6w\u00fc\u015fgin ber\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Berdi sapagyny bil\u00fd\u00e4rdi welin, \u00fdal\u0148y\u015fdy-da!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabalamak","meaning":"<div><p>A\u00fdak astyna alyp basalamak, basgylamak (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"daban","meaning":"<div><p>1. A\u00fdagy\u0148 b\u00fctewilikde a\u015fagy.<\/p><ul><li>Daga \u00e7yksa\u0148 hem, dabany\u0148y g\u00f6zl\u00e4p gez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6kje we \u00f6kj\u00e4ni\u0148 a\u015fagy.<\/p><ul><li>A\u00fdaklaryny\u0148 bolsa dabanlary kirden ja\u00fdryk-ja\u00fdryk, her ja\u00fdrygynda gu\u015f guzla\u00fdmalydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Depeden akan der dabandan syrykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdagy\u0148 durky, uzynlygy bilen \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n belli bir mukdardaky aralyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Nury di\u00fdr, bir daban \u00fderimiz berm\u00e4n, \u00dde\u0148i\u015f bilen \u00f6\u0148e s\u00fcreli\u0148, dostlar! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabanaklamak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7apmak, ylgamak.<\/p><ul><li>N\u00e4me iki baka dabanaklap \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabanlak","meaning":"<div><p>Uly, \u00fdasy dabanly.<\/p><\/div>"},{"headword":"dabanlamak","meaning":"<div><p>Daban basyp \u00f6l\u00e7emek, a\u00fdagy\u0148 durky, uzynlygy bilen \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>Artyk \u00e7\u00e4ji dikeldip, da\u015fyny dabanlady, segsen b\u00e4\u015f daban \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabara","meaning":"<div><p>1. Bir wakany\u0148 \u015fanyna ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n uly ba\u00fdram, toma\u015fa, \u015fady\u00fdanlyk, \u015fowhun.<\/p><\/div><div><p>2. Jo\u015fgunly ruhubelentlik, g\u00f6\u00e7g\u00fcnlilik.<\/p><ul><li>Ol \u015fol ge\u00fdimleri ge\u00fdnip, dabara bilen klasa girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz\u00fcnde dabara, \u015fatlyk du\u00fdulma\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dcst\u00fcnlik, \u00fde\u0148i\u015f, at-abra\u00fd, at, taryp, \u015f\u00f6hrat.<\/p><ul><li>Dabarasy b\u00fctin \u00e4leme doldy, Batyrlar d\u00f6re\u00fd\u00e4r bizi\u0148 \u00fderlerde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Asuda \u00fdurdumda her \u00fdan baksam-da, Dabarasy jo\u015fup, asmana gal\u00fdar. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabaralanmak","meaning":"<div><p>1. \u015eady\u00fdanlyk edilmek, ba\u00fdram edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcn \u00e7ykmak, \u00fde\u0148mek, makul bilinmek.<\/p><\/div><div><p>3. At-abra\u00fdy g\u00f6terilmek, taryplanmak, \u015f\u00f6hratlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dabaraly","meaning":"<div><p>1. \u015eatlykly, \u015fowhunly, g\u00f6\u00e7g\u00fcnli, toma\u015faly.<\/p><\/div><div><p>2. Belent, derejeli.<\/p><ul><li>Dabaraly kasam etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabyramak","meaning":"<div><p>At salyp howlukma\u00e7 barmak, gidip gelmek; i\u00e7inden \u00e7alasyn urup ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>G\u00f6zel dabyrap derrew tamyna bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabyra\u015fmak","meaning":"<div><p>At sal\u015fyp \u00e7apyp, bilelikde ha\u00fddap gelmek \u00fda-da barmak.<\/p><ul><li>Olar atlaryny dabyra\u015fyp geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabyrdatmak","meaning":"<div><p>Gaty \u00e7apdyryp gitmek, \u00e7alt s\u00fcr\u00fcp gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dabyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Gaty \u00e7alt \u00e7apy\u015fyp ge\u00e7mek, gelmek.<\/p><ul><li>Atlylar \u00f6\u0148ki geli\u015fleri \u00fdaly, \u00fdene dabyrda\u015fyp gitdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atlylar atgulaklaryny galgady\u015fyp, dabyrda\u015fyp ugranlarynda bolsa, \u015fol magnit onu\u0148 \u00fd\u00fcregini sogrup alyp giden \u00fdaly boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dabyrdy","meaning":"<div><p>Gaty \u00e7apyl\u00fdan \u00fda-da \u00e7ap\u00fdan atlary\u0148 we \u015f. m. a\u00fdak sesleri.<\/p><\/div>"},{"headword":"dadran","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Daglyk \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fdaprakly we \u00fdogyn k\u00f6kli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dady-bidat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dady-per\u00fdat.<\/p><\/div>"},{"headword":"dady-per\u00fdat","meaning":"<div><p>Ahy-nala, nalaly agy, gykylyk etme, agyly, gykylykly soral\u00fdan hara\u00fd.<\/p><ul><li>Gola\u00fd g\u00fcndogardaky pessejik, tamy\u0148 gapysynda oturyp, dady-per\u00fdat ed\u00fd\u00e4n a\u00fdaly\u0148 sesine \u00e4hmi\u00fdet ber\u00fd\u00e4n adam \u00fdokdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jeren eje dady-per\u00fdat bilen: --Jan ogul! Bizi\u0148 oglumyzy g\u00f6rmedi\u0148mi? -- di\u00fddi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>\u00dda-da ynha akar Tahyr der\u00fdada, go\u00fdup Z\u00f6hre gyzy dady-per\u00fdada. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dadylmak","meaning":"<div><p>Azajyk i\u00fdilmek, bir dadym alynmak; tagamyny bilmek \u00fc\u00e7in i\u00fdlip g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dadym","meaning":"<div><p>Nahary\u0148, i\u00fdmiti\u0148 dadyp g\u00f6rmek \u00fda-da tagamyny bilmek \u00fc\u00e7in alyn\u00fdan azajyk mukdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"dadymlyk","meaning":"<div><p>1. Dadyp g\u00f6rmek \u00fda-da tagamyny bilmek \u00fc\u00e7in alnan nahar, i\u00fdmit.<\/p><\/div><div><p>2. Datmak \u00fc\u00e7in go\u0148\u015fy-golama beril\u00fd\u00e4n azajyk nahar, i\u00fdmit.<\/p><\/div>"},{"headword":"dadynmak","meaning":"<div><p>Agzy\u0148y suwartmak, bir zada gyzygyp aldanmak, ymsynmak, emenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dadyrmak","meaning":"<div><p>1. Azajyk mukdarda bermek.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 put igdesinden \u00e7agalara \u00fdekejesini dadyrmaga gurby \u00e7atmadyk Ta\u00fdlak Hyzzyn \u00e7agalary\u0148 i\u00e7\u00fd\u00e4n s\u00fc\u00fdd\u00fcnden, i\u00fd\u00fd\u00e4n ga\u00fdmagyndan tamakin bolup, bokurdagyny gulkuldadyp otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dadyp tagamyny bilmek \u00fc\u00e7in h\u00f6d\u00fcr etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dag","meaning":"<div><p>Salnan tagma, belgi, ny\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagamak","meaning":"<div><p>1. Pytrap gitmek, dagynyk hala ge\u00e7mek, \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Hikmet Isfahany Musa agany\u0148 bo\u00fdnundan basyp, dagap \u00fdatan bugda\u00fdy g\u00f6rkezdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her kim \u00f6z ugruna gitmek, dargamak, pytramak.<\/p><ul><li>Myhmanlar gi\u00e7den so\u0148 dagadylar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Tabyt\u00e7y)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. B\u00f6l\u00fcnip her ha\u00fdsy bir \u00fderde bolmak, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnip gitmek.<\/p><\/div><div><p>4. K\u00f6p ulanmak zerarly sandan galmak, \u00fdyrtylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 e\u015figi dagapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. We\u00fdran bolmak, \u00e7a\u015fmak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne \u00e7atma halys dagandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagatmak","meaning":"<div><p>1. Dagynyk hala getirmek, pytratmak, \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>Firidun a\u00fdgyt bilen \u00fdedi \u00e4dimi ga\u00fdratly \u00e4tl\u00e4p, \u00fc\u00fd\u015fmek topragy dagatdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her kimi \u00f6z ugruna go\u00fdbermek, kowmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni dagatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. B\u00f6l\u00fcp her ha\u00fdsyny bir ugra dargatmak, b\u00f6leklere b\u00f6lmek.<\/p><\/div><div><p>4. Sandan galdyrmak, \u00fdyrtmak.<\/p><\/div><div><p>5. We\u00fdran etmek, \u00e7a\u015fyrmak, sandan \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"daga\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Pytra\u015fyp gitmek, \u00fda\u00fdra\u015fyp \u00fdatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kem-kemden dagamak, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan pytra\u015fyp gitmek, darga\u015fmak.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar \u00f6zlerini\u0148 talaplary kabul edilendir \u00f6\u00fdd\u00fcp, daga\u015fyp gidipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>To\u00fd gutarandan so\u0148, okuw\u00e7ylar \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne daga\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. B\u00f6l\u00fcni\u015fip her ha\u00fdsy bir \u00fderde bolmak, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>4. \u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan \u00fdyrtylyp gitmek, \u00fdyrtyly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 e\u015figi daga\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6p ulanylmak zerarly sandan galyp ba\u015flamak, dargap ba\u015flamak, b\u00f6lek-b\u00f6lek bolmak.<\/p><ul><li>Arabamyz daga\u015fyp ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagdan","meaning":"<div><p>Dagdan agajyndan, k\u00fcm\u00fc\u015fden we \u015f. m. \u00fdasalyp, gelin-gyzlary\u0148 bo\u00fdunlaryna dakyn\u00fdan bezegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagdanlyk","meaning":"<div><p>Dagdan agajyny\u0148 k\u00f6p biten, g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagdyramak","meaning":"<div><p>N\u00e4saglyk, gorky zerarly sandyramak, titremek, galpyldamak, dagyrdamak.<\/p><ul><li>Ol duran \u00fderinde dagdyrap ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagdyra\u015fmak","meaning":"<div><p>N\u00e4saglyk, gorky zerarly sandyra\u015fmak, titre\u015fmek, galpylda\u015fmak, dagyrda\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"daglamak","meaning":"<div><p>1. Dag basmak, tagma basmak, gyzdyrylan metal bilen tagmalamak.<\/p><ul><li>\u015eol kanunlara bo\u00fdun egmedikleri gyzgyn demir bilen daglap tagmala\u00fdar ekenler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00ddogyn zynjyr bilen gollaryp baglap, Kesdi dillerini ot bilen daglap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Eti, sogany \u00fdaga gowurma\u00e7lamak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00e4bir agyra, \u00fdara gyzdyrylan metal basmak (tebipleri\u0148, medisina ylmyna esaslanmadyk tebip\u00e7ilik usuly).<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 kem\u00e7iligini, n\u00e4dogry eden i\u015fini \u00fd\u00fcz\u00fcne di\u00fdmek, \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdtmak, duzlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"daglanmak","meaning":"<div><p>1. Dag basylmak, gyzdyrylan metal bilen tagma basylmak, tagmalanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Et, sogan \u00fdagda gowurma\u00e7lanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tebip\u00e7ilikde: k\u00e4bir agyra, \u00fdara gyzdyrylan metal basylmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 eden n\u00e4dogry i\u015fi \u00fd\u00fcz\u00fcne di\u00fdilmek, \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fddylmak, duzlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"daglatmak","meaning":"<div><p>1. Dag basdyrmak, gyzdyrylan metal bilen tagma basdyrmak, tagmalatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Eti, sogany \u00fdagda gowurma\u00e7latmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tebip\u00e7ilikde: k\u00e4bir agyra, \u00fdara gyzdyrylan metal basdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 kem\u00e7iligini, n\u00e4dogry eden i\u015fini \u00fd\u00fcz\u00fcne di\u00fddirmek, \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdtdyrmak, duzlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagly","meaning":"<div><p>1. Dag basylan, daglanyp tagma salnan, ny\u015fanly.<\/p><\/div><div><p>2. Daglyk \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"daglyk","meaning":"<div><p>Dagy k\u00f6p \u00fder, k\u00f6p dagly \u00fdurt.<\/p><ul><li>Relefi be\u00fdikli-pesli bolan daglyk ra\u00fdonlarda mal g\u00fc\u00fdji a\u00fdratyn uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 obamyz daglyk, Daglyk bolsa-da, baglyk. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagtokga","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ho\u015fasy dykyz togalak ir bi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fcz\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagy","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 s\u00f6zlemi\u0148 ba\u015fynda gelip, \u00abe\u00fdse, e\u00fdsem, \u00fdogsa, \u00fdogsam, ba\u015fga\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan ownuk s\u00f6z b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Dagy zat tapmady\u0148yzmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcnden \u00f6\u0148 gel\u00fd\u00e4n s\u00f6ze baglanyp ulanyl\u00fdan jemle\u00fdji ownuk s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ta\u00fdlak hyzzyn, Ata pitik dagy eginleri horjunly ha\u015fla\u015fyp, howlyny\u0148 gapysyndan girdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bahar, sen syrkawlap dagy etdi\u0148mi?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Seni dagyny dep\u00e4\u00fdse, edil serrelder go\u00fdber. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Agronom dagy \u00f6ten ag\u015fam geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagy-duwara","meaning":"<div><p>Mundan be\u00fdl\u00e4k, indiden be\u00fdl\u00e4k, ikilen\u00e7.<\/p><ul><li>Men dagy-duwara be\u00fdtmerin. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Dagy-duwara \u00fdene-de \u015fe\u00fdle mekirligi\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7yka\u00fdsa, seni\u0148 di\u0148e g\u00fcm\u00fc\u0148i \u00e7ekip go\u00fdman. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dagy-duwara bizi\u0148 gapymyza k\u00f6w sala\u00fdsa\u0148, hezili\u0148i alaryn -- di\u00fdip, onu\u0148 yzyndan hemle urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagynyk","meaning":"<div><p>D\u00fcrli \u00fderlerde dagap, pytrap \u00fdatan, \u00fda\u00fdra\u0148, pytra\u0148.<\/p><ul><li>Ma\u00fdany\u0148 habar bereni \u00f6\u0148rekdi welin, pikirim dagynyk bolup, \u00fdadymdan \u00e7yka\u00fdypdyr. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dagynyklyk","meaning":"<div><p>D\u00fcrli \u00fderlerde dargamaklyk, \u00fda\u00fdra\u0148lyk, pytra\u0148\u0148ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagyrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dagdyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dagyrdy","meaning":"<div><p>N\u00e4saglyk, gorky zerarly sandyrama, galpyldama, titreme.<\/p><\/div>"},{"headword":"dahan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> agyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"dahyl","meaning":"<div><p>Degi\u015fli, baglany\u015fykly, asyly, gara\u015fly.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 i\u015f hakynda ed\u00fd\u00e4n dawa\u0148yza, he\u00fd, onu\u0148 dahyly barmy? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dahylly","meaning":"<div><p>Degi\u015fli, baglany\u015fykly, asyly, gara\u015fly bolan.<\/p><ul><li>Mahymy\u0148 ahy-nalasy bilen A\u00fdy\u0148, G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesini\u0148 dahylly \u00fderini\u0148 \u00fdokdugy hemmelere m\u00e4lim. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dahyllylyk","meaning":"<div><p>Degi\u015flilik, baglany\u015fyklylyk, asyly bolmaklyk, gara\u015flylyk.<\/p><ul><li>Dahyllylyk, nire, zat nire! \u00dd\u00f6ne ol go\u015ful di\u00fdilmedik \u00fdere go\u015fulyp, k\u00f6tegi\u0148 g\u00fc\u00fdji bilen \u00fd\u00fc\u0148 gazygy \u00fdere giderdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakdyrmak","meaning":"<div><p>1. Tikdirip berkitdirmek (ilik, bagjyk we \u015f. m. zat hakynda).<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnege ilik dakdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fck, go\u015f-gola\u0148 urdurmak.<\/p><ul><li>Ol meni\u0148 m\u00fc\u015fdegimi d\u00fc\u00fdesine dakdyrmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Baglatmak, iltetmek, asdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. \u00c4ri \u00f6len a\u00fdaly \u00e4rini\u0148 doganyna \u00e4re berdirmek, \u00e7atdyrmak.<\/p><ul><li>Ol gelin \u00f6z\u00fcni \u00fd\u00fcw\u00fcrjisine dakdyrmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakmak","meaning":"<div><p>1. Tikip berkitmek (ilik, bagjyk we \u015f. m. zat hakynda).<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegimi\u0148 \u00fde\u0148ine ilik dakdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fck, go\u015f-gola\u0148 urmak.<\/p><ul><li>Men \u00fd\u00fck\u00fcmi olary\u0148 d\u00fc\u00fdesine dakdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Baglamak, iltemek, asmak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bo\u00fdunlaryna gul\u00e7ulyk zynjyryny dakmak isle\u00fden adamhor jellatlary\u0148 \u00fdigren\u00e7 pygyllaryny pa\u015f etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c4ri \u00f6len a\u00fdaly \u00e4rini\u0148 doganyna \u00e4re bermek, \u00e7atmak.<\/p><ul><li>Uly agasy \u00f6lse, onu\u0148 a\u00fdalyny ki\u00e7isine dakardylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakny\u015fmak","meaning":"<div><p>Go\u015f-gola\u0148y\u0148y \u00fd\u00fckl\u00e4p, go\u015fuly\u015fyp gitmek, bar\u00fdan \u00fdolag\u00e7a go\u015fulyp gitmek.<\/p><ul><li>Sapary\u0148 a\u00fdaly hem \u00f6z atasyny\u0148 g\u00f6\u00e7\u00fcne dakny\u015fyp, \u015fol topary\u0148 biri bilen gelipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar d\u00fc\u00fdel\u00e4 dakny\u015fyp gitdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakny\u015fyk","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7 synany\u015fyk, de\u0148le\u015fjek bolmaklyk, asly\u015fyk.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 abra\u00fdyna dakny\u015fyk ed\u00fd\u00e4n \u00c4\u015febibi pursady goldan berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artyk \u00fdaly \u00absansyzy\u0148\u00bb \u00f6z\u00fcne dakny\u015fyk etmegini, onu\u0148 beren jebrini \u00e7ekip bilmedi. Sa\u0148a dakny\u015fyk eden kim bolsa, \u015fonu\u0148 i\u015fi ga\u00fddandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakylmak","meaning":"<div><p>1. Tikilip berkidilmek (ilik, bagjyk we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bagjyk dakylmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baglanmak, iltelmek, ildirilmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde a\u00fdagyna dakylan \u00fd\u00fcpi \u00fcz\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c4re berilmek, iltelmek (dul galan a\u00fdaly\u0148 \u00f6z \u00e4rini\u0148 doganlaryny\u0148 birine berilmegi hakynda).<\/p><ul><li>K\u00f6ne adaty\u0148 dakylmak azaryny egni bilen \u00e7eken \u015fahyr ol adaty n\u00e4letlepdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dakynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z bir \u00fderi\u0148e bir zady dakmak, ildirmek, asmak, berkitmek.<\/p><ul><li>Tozanly syrgyndan g\u00f6z\u00fcni goramak \u00fc\u00e7in dakynan \u00e4\u00fdnegi ma\u0148la\u00fdyna ykjam da\u0148ylgydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Al\u00fdo\u015fa t\u00fcrme sapan\u00e7asyny dakynyp, koridora baranda, birdenk\u00e4 \u00fdigrenji bir adam g\u00f6z\u00fcne g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daky\u015fmak","meaning":"<div><p>Dakmaga k\u00f6mekle\u015fmek, dakmaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dalak","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamy\u0148 organizminde ganly \u015farikleri i\u015fl\u00e4p \u00e7ykarmak proseslerine baglylykda d\u00fcrli \u00e7yl\u015fyrymly funksi\u00fdalary \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n i\u00e7ki esasy organ.<\/p><ul><li>Gam\u00e7yny\u0148 degen \u00fderi dalak \u00fdaly gyzardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> Dalaga \u015fikes \u00fdetmek zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><ul><li>Hamala, mende dalak keseli barmy\u015fynda, meni\u0148 gutulmagym-da m\u00fcmkin, \u00f6lmegim-de. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Lukman hem tapmanmy\u015f dalagy\u0148 emin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalaklamak","meaning":"<div><p>Dalak keseline du\u00e7ar bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dalamak","meaning":"<div><p>1. Basyp-basmarlap, agyz urup \u00e7e\u00fdnemek, \u00fdarmak, \u00fdaryp horlamak, \u00fdaralamak.<\/p><ul><li>Biz it hem bolsak go\u00fdun itidiris: \u00f6z s\u00fcr\u00fcmizi dalamaga di\u015fimiz \u00f6tmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00f6weregime \u00fc\u00fd\u015fen a\u00e7 itler meni daladylar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fcni almak, \u00fd\u00fcz\u00fcne jabjynmak, azgyrylmak.<\/p><ul><li>Halnazar hem Saryny zarply, ajy s\u00f6zler bilen dalamak isledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalan","meaning":"<div><p>Tamy\u0148 \u00f6\u0148 tarapynda gurul\u00fdan, \u00fcsti \u00fdapyk, gapdallary bolsa a\u00e7yk ja\u00fd, e\u00fdwan.<\/p><ul><li>Nusga \u00fc\u00e7in sa\u00fdlap baglary\u0148 g\u00fcl\u00fcn, Dalany\u0148 astynda dokma \u00fd\u00fcw\u00fcrtdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00fcrt Ahmet pa\u00fdtunyny ugradyp, dalandan \u00f6tdi-de, ki\u00e7ijik gapyny\u0148 polat d\u00f6wejini \u015fakyrdatdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddardyryp horlanmak, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdardyrmak, agyz urlup \u00e7e\u00fdnelmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i aldyrmak, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e jabjyndyrmak, birini\u0148 dalamagyna du\u00e7ar bolmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00fc\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015fen it \u00fdaly dalanarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalarlamak","meaning":"<div><p>Biraz dalamak, az-owlak dalamak.<\/p><ul><li>Ga\u00fdtawul berendigi \u00fc\u00e7in, ony dalarlap, a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalarlanmak","meaning":"<div><p>Biraz dalanmak, az-owlak dalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dalatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddardyryp horlatmak, \u00fdarmagyna sezewar etmek, agyz urduryp \u00e7e\u00fdnetmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine \u00fd\u00fcz\u00fcni aldyrmak, birine azgyryltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dalaw","meaning":"<div><p>Zy\u00fdan, t\u00e4sir, zeper.<\/p><ul><li>Da\u015fa dalaw \u00fdokmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalawlamak","meaning":"<div><p>Urjak bolup \u00e7enemek, gezemek, galdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dalawlatmak","meaning":"<div><p>Urjak bolup \u00e7enenmek, gezenmek.<\/p><ul><li>Olar gitmejek bolup, bu\u00fdtar-su\u00fdtar etmekden ba\u015fga-da, \u00fdumruklaryny dalawladyp gar\u015fylyk g\u00f6rkezdiler. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u015eol mahal hem Oraz \u00fdagly di\u00fden namysja\u0148 bir ka\u015fa\u0148 \u00fdigit egri gylyjyny dalawladyp, gynyndan \u00e7ykarypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dala\u015f","meaning":"<div><p>1. Gelin to\u00fdunda a\u00fdallary\u0148 \u00f6zara tutlu\u015fmak, g\u00f6re\u015fmek d\u00e4bi, g\u00f6re\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6zara basala\u015fyk, \u00f6zara edil\u00fd\u00e4n o\u00fdunlar, \u00e7ekele\u015fik, tutlu\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 bilen basala\u015fmak, tutlu\u015fmak, \u00e7ekele\u015fmek, o\u00fdun edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Dala\u015faly gel ikimiz, ak golu\u0148 bo\u00fdnuma sal. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015f saly\u015fmak, ba\u015f go\u015fmak, tokunmak, erje\u015fmek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00fdalylar dwor\u00fdanlar bilen ba\u015f dala\u015fyp bilme\u00fd\u00e4r. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalbar","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcne \u00fcz\u00fcm \u00e7yrma\u015fdyrylan tel\u00e4r g\u00f6rn\u00fc\u015fli bassyrma.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7ini\u0148 gi\u0148 me\u00fddanynda \u00fcz\u00fcm dalbary we ba\u015fga miweli aga\u00e7lar bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol ha\u00fdatdaky \u00fcz\u00fcm dalbarlaryna timar berip \u00fd\u00f6ren bagbana gygyrdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalda","meaning":"<div><p>Pena, gorag, k\u00f6mek, hema\u00fdat, arka, da\u00fdan\u00e7.<\/p><ul><li>Tanklaryny edip dalda, Itler s\u00fcrsi \u00f6\u0148e gel\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daldalamak","meaning":"<div><p>1. Pena edinmek, eli\u0148i \u00f6\u0148\u00fc\u0148de tutup gorag edinmek, hema\u00fdat edinmek.<\/p><ul><li>A\u015fyr ikinji gezek elini galdyranda, \u00fda\u0148agy gyzan Mawy elini daldalady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Golu\u0148y galdyrmak, eli\u0148i bula\u00fdlamak.<\/p><ul><li>\u00ddok, \u00fdok, be\u00fdle zat bolmaz! -- di\u00fdip, \u00d6wez elini daldalady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daldalatmak","meaning":"<div><p>Eli\u0148i \u00f6\u0148\u00fc\u0148e tutup gorag, pena etdirmek.<\/p><ul><li>Ol ta\u00fdagy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde elini daldaladyp, her n\u00e4\u00e7e \u00fdalbarsa-da, Nepesi\u0148 \u00fd\u00fcregi barha da\u015fa d\u00f6n\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daldamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> dandamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> daldalamak1.<\/p><\/div>"},{"headword":"daldaw","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n k\u00f6mek, hema\u00fdat, goldaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"daldawsyz","meaning":"<div><p>K\u00f6meksiz, hema\u00fda\u0148yz, goldawsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"daljygmak","meaning":"<div><p>Ylgamak \u00fda-da \u00e7alt i\u015flemek we \u015f. m. zerarly kynlyk bilen dem almak.<\/p><ul><li>\u00ddegorjyk, onu\u0148 bu teklibine gar\u015fy boldy, seb\u00e4bi ol daljygyp, gaty \u00fdadapdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Daljygan \u00fdaly bolup, a\u00fdagyny uzyn salyp, ha\u015f-ha\u015f edip otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 da\u015fdan daljygyp, Ylgawyna gelen \u00fdaly. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dalmynmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddalym-\u00fdulum etmek, \u00fdalanyp, tam\u015fanyp durmak.<\/p><\/div><div><p>2. Guwan\u00e7ly, arzuwly \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Garynja gu\u015f \u00fdaly dalmynyp dur. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Dodaklar dalmyndy, g\u00f6w\u00fcnler \u015fatlykly galkyndy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dal\u00e7yn","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tropiki \u00fdurtlarda bit\u00fd\u00e4n lawr aga\u00e7laryny\u0148 ma\u015fgalasyndan bolan k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 guradylan yslyja k\u00f6ki, derman \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"damak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bogaz1.<\/p><\/div><div><p>2. Nahar, i\u00fdmit, huru\u015f.<\/p><ul><li>Mundan ozal zalymlarda damagyna gezen \u00e7opan, gije-g\u00fcndiz gan agla\u00fdyp, \u00fda\u0148agyny ezen \u00e7opan. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Pylan \u00fderde bolanymyzda, pylan t\u00fc\u00fdsli damak ber\u00fd\u00e4rdiler, gowy naharlar ber\u00fd\u00e4rdiler -- di\u00fdip, bu burunlagy\u0148 agzyndaky hemi\u015fe nahar g\u00fcrr\u00fc\u0148idi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Myrady\u0148 nahardan bizar bolup \u00fdatandygyny, g\u00f6ren Garly: --Myrat damagam i\u00fdmedi -- di\u00fdip gynandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damakgan","meaning":"<div><p>Maly\u0148 bogazy \u00e7alnanda \u00e7yk\u00fdan gan.<\/p><ul><li>Ol damakgan \u00e7ukuryna d\u00f6nen g\u00f6zlerini t\u00f6weregine gezdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 Etegi\u0148de)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damakly","meaning":"<div><p>1. Nahary k\u00f6p i\u00fd\u00fd\u00e4n, i\u00fdermen, horan, damaksaw.<\/p><\/div><div><p>2. Naharly, dok.<\/p><\/div>"},{"headword":"damaksa","meaning":"<div><p>H\u00fcnji \u00f6r\u00fclip \u00fda ba\u015fga zatdan edilip, bo\u00fdna dakyl\u00fdan bezeg.<\/p><\/div>"},{"headword":"damaksaw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> damakly.<\/p><\/div>"},{"headword":"damak\u00e7yl","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> damaksaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"damar","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Gan we suwuk zatlary\u0148 hereket ed\u00fd\u00e4n sosudalaryny\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u0148\u0148i g\u00f6rn\u00fc\u015fli bolup; onda gan damarlary \u00fdokdur, emma ol du\u00fdujy \u00f6r\u00e4n in\u00e7ejik nerw damarlaryna ba\u00fddyr. <span>(S. K. Karanow, Beterl\u00e4n Iri\u0148li G\u00f6z Agyry)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 gazaby i\u00e7ine sygmady, gyzardy, damarlary tarsyldap urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> \u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 sapak g\u00f6rn\u00fc\u015fli ownujak \u00e7ylgymlary.<\/p><\/div>"},{"headword":"damarlak","meaning":"<div><p>Damary k\u00f6p bolan, damarlary g\u00f6rn\u00fc\u015fip duran.<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00fd\u00fc\u0148 \u015farf onu\u0148 arryk, damarlak bo\u00fdnuna oralgydy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Damarlak gollar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damdyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Suwuklygy\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 i\u0148 az mukdary, damja.<\/p><ul><li>Bedrede bir damdyk hem suw \u00fdok.<\/li><li>Onu\u0148 kellesinde damdyk hem akyl galmandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damdyrmak","meaning":"<div><p>Damja-damja edip gu\u00fdmak, damjaladyp d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Ol bi\u00e7\u00e4r\u00e4ni\u0148 g\u00f6z\u00fcne indi kim derman damdyr\u00fdarka? --di\u00fden o\u00fd onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne geldi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damja","meaning":"<div><p>Syrygyp dam\u00fdan ki\u00e7ijik togalajyk suwuklyk, suwuklyk d\u00fcwmejigi.<\/p><ul><li>Gerek bolsa damja gany\u0148, Watan \u00fc\u00e7in bergin, inim! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerinde buldura\u015f\u00fdan \u00fda\u015f damjalary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00e7e bilen py\u00fdada bar\u00fdan adamlary\u0148 \u00fd\u00fczlerinde t\u00fckeniksiz der damjalary d\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Mirap Begen\u00e7 suwu\u0148 bir damjasyny yr\u00fda etmezlik \u00fc\u00e7in baldyryny -- \u00e7yzgap \u00fd\u00f6rse-de, suw \u00fdetenok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damjalamak","meaning":"<div><p>1. Damja-damja bolup dammak, .<\/p><\/div><div><p>2. Iki-\u00fdeke damyp, \u00fdagyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Stansi\u00fda \u00fc\u00e7 werst galanda, \u00fdagy\u015f damjalap ugrady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"damjyklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> damjalamak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 y\u015fyklary gij\u00e4ni\u0148 gara\u0148ky perdesini \u00fdyrt\u00fdardy, damjykla\u00fdan \u00fdag\u015fa \u00fdol a\u00e7\u00fdana me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dammak","meaning":"<div><p>Damjalap ga\u00e7mak, damja-damja bolup d\u00fc\u015fmek, damjalamak.<\/p><ul><li>Iri-iri \u00fdagy\u015f damjalary damyp ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 g\u00f6z\u00fcnden ygty\u00fdarsyz daman \u00fda\u015f onu\u0148 g\u00fcn\u00e4siz ma\u0148la\u00fdynda tagma bolup galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dan","meaning":"<div><p>Kesilip, gy\u00fdlyp alnan b\u00f6lek (tikin\u00e7ilikde).<\/p><ul><li>Dan almak.<\/li><li>Bu ge\u00fdimi\u0148 \u00fdanyndan dan almaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6p zatdan habarly, bilimli, akylly, akyldar, parasatly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 adyl we dana adamdygy hakda b\u00fctin \u00fdurda \u015f\u00f6hrat \u00fda\u00fdrapmy\u015f. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015fim jan, sen zady ga\u00fdgy etme! Danalar: -- \u00dd\u00fcz manady\u0148 bolandan, \u00fd\u00fcz dostu\u0148 bolsun! -- di\u00fdipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dana bir s\u00f6z bes, akmaga m\u00fc\u0148 s\u00f6z hebes. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>A\u00fddyjy akmak bolsa, di\u0148le\u00fdji dana gerek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"danalyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p zatdan habarlylyk, bilimlilik, parasatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dandamak","meaning":"<div><p>Her bir zady seljermek, tapawut go\u00fdmak, sa\u00fdlamak, sa\u00fdgarmak.<\/p><ul><li>I\u00e7ki h\u00e4si\u00fdet tarapyndan adam dandaman, gyzlary \u00e4re ber\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>I\u015fde di\u00fdeni\u0148 \u015funu\u0148ky \u00fdaly bola\u00fdsa, zat dandamasy \u00fdok! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dandaw","meaning":"<div><p>1. B\u00f6kden\u00e7, p\u00e4sgel.<\/p><\/div><div><p>2. Seljermeklik, sa\u00fdgarmaklyk, sa\u00fdlamaklyk, tapawut go\u00fdmaklyk.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 gar\u015fysyma giden adamlara, ga\u00fdtawul berere \u00e7emeli adamlara onu\u0148 dandawy \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dandawly","meaning":"<div><p>1. B\u00f6kden\u00e7li, p\u00e4sgelli.<\/p><\/div><div><p>2. Her bir zada tapawut go\u00fd\u00fdan, her bir zady sa\u00fdla\u00fdan, seljer\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dandawsyz","meaning":"<div><p>1. B\u00f6kden\u00e7siz, p\u00e4sgelsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 bir zada tapawut go\u00fdma\u00fdan, dandawly d\u00e4l, hi\u00e7 bir zady sa\u00fdlap seljerme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dani\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Dani\u00fdany\u0148 esasy halky, \u00fderli ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"dap-da\u00fdaw","meaning":"<div><p>Pe\u015feneli, syrdam, \u00f6r\u00e4n da\u00fdaw, g\u00fc\u00fd\u00e7li, gujurly.<\/p><ul><li>Dap-da\u00fdaw, sap-sagdyn, bili b\u00fck\u00fclmez, G\u00f6re\u015f etse, du\u015fmanyndan \u00fdykylmaz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dar","meaning":"<div><p>Go\u015fulan s\u00f6z\u00fcni\u0148 manysy bilen baglylykda \u015fahs a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy go\u015fulma.<\/p><ul><li>Bergidar, algydar, minnetdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daradylmak","meaning":"<div><p>\u00c7apy\u015fykdan \u00f6\u0148 we so\u0148 synag \u00fc\u00e7in \u00fdakyn aralyga \u00e7apdyryp ge\u00e7mek (at hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"daragt","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> bag1.<\/p><\/div>"},{"headword":"darak","meaning":"<div><p>1. Sa\u00e7 daramak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan di\u015f-di\u015f gural.<\/p><ul><li>Ba\u00fdmyrat Maraly\u0148 daragyny alyp ga\u00e7ypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fc\u0148 daramak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan di\u015f-di\u015f gural.<\/p><\/div><div><p>3. Dokma dokalanda \u00e7itilen \u00e7itimleri berkle\u015fdirmek \u00fc\u00e7in kakyl\u00fdan demir di\u015fli, saply gural.<\/p><ul><li>Ja\u00fddan dokma daraklaryny\u0148 sesleri g\u00fcp\u00fcrd\u00e4p e\u015fidil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darakdi\u015f","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148 daralanda, daragy\u0148 di\u015finde gal\u00fdan \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u0148 gyryndy \u00fcbt\u00fckleri.<\/p><\/div>"},{"headword":"daraklamak","meaning":"<div><p>Barmaklary\u0148y i\u00e7inden ge\u00e7irip daramak (sa\u00e7, sakgal we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Salym ge\u00e7irm\u00e4n, sakgalyny gabar\u00e7ykly elleri bilen darakla\u00fdardy. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daraklyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dda\u015fyl re\u0148kli, \u00e7\u00fc\u0148ki uzyn we gu\u00fdrugy darak \u00fdaly \u00fdazylyp duran sara me\u0148ze\u015f gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"darak\u00e7y","meaning":"<div><p>Darak \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"daralmak","meaning":"<div><p>1. Dar bolmak, \u00f6\u0148k\u00fcsinden ki\u00e7elmek, girmek.<\/p><\/div><div><p>2. Insiz bolmak, ki\u00e7elmek (gi\u0148i\u015flik barada).<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddakyn aralyga \u00e7apylyp ge\u00e7ilmek (at hakynda).<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> darykmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fd \u00f6\u00fd\u00fcnde gi\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4si daraldy, igledi-de, g\u00fcnbe-g\u00fcnden saraldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daraltmak","meaning":"<div><p>1. Dar etmek, \u00f6\u0148k\u00fcsinden ki\u00e7eltmek (ge\u00fdim barada).<\/p><\/div><div><p>2. Insiz etmek, inini kemeltmek, gysmak (gi\u0148i\u015flik barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"daramak","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyn aralyga \u00e7apyp ge\u00e7mek (at hakda).<\/p><\/div><div><p>2. H\u00fcj\u00fcm etmek, okdurylyp topulmak, \u00e7ozmak.<\/p><ul><li>Olar Watany gora\u00fdar, Ganyma gurt dek dara\u00fdar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"daranmak","meaning":"<div><p>1. Sa\u00e7y\u0148y daramak, sa\u00e7y\u0148y darap tertibe salmak.<\/p><ul><li>Irden turup, sa\u00e7yny darandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fc\u0148 daramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"daratmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> darytmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dara\u00fdy","meaning":"<div><p>Er\u015fi gyzyl, argajy \u00fda\u015fyl, gyzyl-\u00fda\u015fyl \u00f6ws\u00fcp duran syk dokalan \u00fduka \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Dara\u00fdydan k\u00f6\u00fdneklim, G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcmden ge\u00e7di\u0148 sen. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00fc\u00fdn\u00fckden d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi onu\u0148 dara\u00fdy k\u00f6\u00fdneginde, el i\u015finde o\u00fdna\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dara\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddakyn ara at sal\u015fyp, \u00e7apy\u015fyp ge\u00e7mek, \u00e7apy\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar okkesdirme dara\u015fyp ge\u00e7ip gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darbaz","meaning":"<div><p>Dartylan \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148, simi\u0148 \u00fcst\u00fcnde o\u00fdna\u00fdan o\u00fdun\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"darbazlyk","meaning":"<div><p>Darbazy\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"darga","meaning":"<div><p>\u00ddelkenli ga\u00fdyk s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>M\u00e4t\u00fdakup darga \u00ddylanly bilen Da\u015fhowzu\u0148 arasynda \u00fd\u00fck \u00e7ek\u00fd\u00e4n k\u00f6ne ga\u00fdyk\u00e7ydy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dargamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dagamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dargatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dagatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"darga\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> daga\u015fmak.<\/p><ul><li>Tylla bulutlar asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde kem-kemden owna\u015fyp darga\u015f\u00fdar. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dargursak","meaning":"<div><p>Her bir zada daryg\u00fdan, ynjalyksyz, gahary tiz gel\u00fd\u00e4n, sabyr-takatsyz.<\/p><ul><li>\u015eol h\u00e4si\u00fdetimi\u0148 n\u00e4\u00e7e e\u00fdmen\u00e7digine d\u00fc\u015f\u00fcnsem-de, dargursak bolanym \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcme \u00f6z\u00fcm bu\u00fdrup bilemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dargursaklyk","meaning":"<div><p>Her bir zada darygyp durmaklyk, sabyr-takatsyzlyk, ynjalyksyzlyk, gaharja\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"darlyk","meaning":"<div><p>1. Egni\u0148e syrla\u015fyp duran bolmaklyk, ki\u00e7ilik (ge\u00fdim hakda).<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wr\u00fcmi, me\u00fddany bo\u00fdun\u00e7a gi\u0148 d\u00e4llik, ki\u00e7ilik, insizlik.<\/p><ul><li>Me\u00fddan darlyk etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darsdaban","meaning":"<div><p>Darsyldap, d\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k edip, \u00e7alt hereket bilen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"darsyldamak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k edip otlukly \u00fdaly \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"darsylda\u015fmak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k edip otlukly \u00fdaly \u00fd\u00f6re\u015fip barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"darsyldy","meaning":"<div><p>Otlukly \u00fdaly \u00fd\u00f6relende, a\u00fdagy\u0148 a\u015fagyndan d\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Onu\u0148 dabanyny\u0148 darsyldysy ilerki hatardan ga\u00fdraky hatara baryp etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dartgy","meaning":"<div><p>\u00c7ekini\u0148 halkasyna dakyl\u00fdan \u00fdasy ga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"dartgyn","meaning":"<div><p>Dartuw, berk \u00e7ekilgilik, pugta gerginlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dartgynly","meaning":"<div><p>1. Berk \u00e7ekilgi, pugta gerginli.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditile\u015fip gow\u015fama\u00fdan, s\u00e4hel bir zat bola\u00fdsa \u00e7akny\u015fjak bolup dur\u00fdan.<\/p><ul><li>Umumy \u00fdagda\u00fd dartgynly bolup gal\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dartgynlylyk","meaning":"<div><p>1. Berk \u00e7ekilgilik, pugta gerginlilik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dartgynly halda bolmaklyk, bir \u00fdagda\u00fdy\u0148, wakany\u0148, hadysany\u0148 we \u015f. m. \u00fditile\u015fen bolmaklygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"darty","meaning":"<div><p>Dokm. Dokal\u00fdan zatlarda er\u015fi\u0148 arasyny a\u00e7mak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"darty\u015fyk","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fda-da bir mesele \u00fcst\u00fcnde bol\u00fdan \u00e7ekele\u015fik, gyzgynly g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"dary","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u015ealy \u00f6s\u00fcmligine me\u0148ze\u015f \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 ownujak sary d\u00e4neli hasyly.<\/p><ul><li>Ser\u00e7eden gorkan dary ekmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darykdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcregini, i\u00e7ini gysdyrmak, bir zat \u00fc\u00e7in gyssandyrmak, gussalandyrmak, gysyndyrmak.<\/p><ul><li>I\u0148 so\u0148ky g\u00fcni ge\u00e7ir\u00fd\u00e4ndigi hakyndaky, pikir onu\u0148 \u00fd\u00fcregini darykdyr\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darykmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcregi\u0148i, i\u00e7i\u0148i gysdyrmak, gysynmak, ga\u00fdgylanmak, gussalanmak.<\/p><ul><li>Men n\u00e4meden daryg\u00fdaryn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Janym, darykmasyn asla \u00fd\u00fcregi\u0148! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdrle\u015fdirip el i\u015fin, \u00c7yk\u00fdar \u00f6\u00fdden darygyp. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"darytmak","meaning":"<div><p>\u00ddakyn aralyga at \u00e7apdyryp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Atlaryny onu\u0148 \u00f6zi darydyp g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>\u00c7apyksuwar Gyrsakary darydyp gelenden so\u0148, ony bir salym gezdirdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dary\u015fgan","meaning":"<div><p>Territori\u00fdasy, gi\u0148ligi bo\u00fdun\u00e7a on\u00e7akly uly bolmadyk, gi\u0148 d\u00e4l.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijik dary\u015fgan me\u00fddan\u00e7ada gara\u00fdagdan bo\u015fan \u00e7elekler daga\u015fyp \u00fdatyr. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dary\u015fganlyk","meaning":"<div><p>Birneme darlyk, gi\u0148 d\u00e4llik, gysly\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dat","meaning":"<div><p>Nahary\u0148 we \u015f. m. lezzetli tagamy.<\/p><ul><li>Arryk eti\u0148 dady \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"datdyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jo\u015fdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"datlamak","meaning":"<div><p>\u00abDat, dady-bidat\u00bb di\u00fdip, gygyryp hara\u00fd islemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"datlatmak","meaning":"<div><p>\u00abDat, dady-bidat\u00bb di\u00fdip hara\u00fd soradyp gygyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"datly","meaning":"<div><p>1. Gowy tagamly, lezzetli.<\/p><ul><li>\u00c7ekilip ba\u015flady datly tagamlar, Arasyny a\u00e7dy ga\u00fdgylar, gamlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly, e\u015fretli, gowy.<\/p><ul><li>Taryhy \u00fdatlamak, g\u00f6r, n\u00e4hili datly! . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"datlylyk","meaning":"<div><p>1. Gowy tagamlylyk, lezzetlilik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddakymlylyk, e\u015fretlilik, gowulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"datmak","meaning":"<div><p>1. Tagamyny g\u00f6rmek, duzuny g\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>2. Nahardan we \u015f. m. birneme i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn duz dadan \u00fderi\u0148e, m\u00fc\u0148 g\u00fcn salam. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dawa","meaning":"<div><p>1. A\u00fdry-a\u00fdry meseleler bo\u00fdun\u00e7a adamlar arasynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ylala\u015fyksyzlyk.<\/p><ul><li>Poemany\u0148 \u00e7ap bolup \u00e7ykmagy her d\u00fcrli edebi jemgy\u00fdetler arasynda dawalar d\u00f6redipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 i\u015f hakynda ed\u00fd\u00e4n dawa\u0148yza, he\u00fd, onu\u0148 dahyly barmy? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galmagal, gykylyk, jenjel.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde dawany ulaldyp durasy i\u015f \u00fdok-la! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a anyk gar\u015fylyk g\u00f6rkezmese-de, ertir onu\u0148 dawa turuzmagy m\u00fcmkin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uru\u015f, je\u0148.<\/p><ul><li>Bir m\u00fc\u0148 dokuz \u00fd\u00fcz on d\u00f6rd\u00fcnji \u00fdylda dawa ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dawa-jenjel","meaning":"<div><p>Bir zat barasynda edil\u00fd\u00e4n jedel, dawa-\u015fer, gowga-galmagal, dawa.<\/p><ul><li>Mydam dawa-jenjel edip \u00fd\u00f6r\u00e4n, \u00fdalan\u00e7y, o\u00fdunbaz Nozdr\u00fdow krepostno\u00fd\u00e7ylyk reaksi\u00fdasyny\u0148 wekilidir. <span>(N. W. Gogol, Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dawa-\u015fer","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dawa-jenjel.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawag\u00e4r","meaning":"<div><p>Dawa ed\u00fd\u00e4n adam, edil\u00fd\u00e4n dawa gatna\u015f\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawake\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dawa\u00e7yl.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawake\u015flik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dawa\u00e7yllyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawala\u015fmak","meaning":"<div><p>Dawa etmek, bir zat dogrusynda jedelle\u015fmek, jenjel turuzmak, galmagal etmek.<\/p><ul><li>E\u00fdsem biz n\u00e4tmeli, erbap bilen dawala\u015fyp bilmeris ahyry! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dawaly","meaning":"<div><p>1. Ylala\u015fyga gelinmedik, jedelli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilen \u00f6\u0148ki to\u00fdda-da \u00e7apylyp, ikisi dawaly bolup \u00e7ykypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galmagally, gykylykly, jenjelli.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawa\u00e7yl","meaning":"<div><p>1. \u00d6zgeler bilen dawala\u015fyp \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4n, dawa etmegi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, dawake\u015f adam.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n dawa\u00e7yl adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jenjel\u00e7i, galmagal\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"dawa\u00e7yllyk","meaning":"<div><p>Dawa edijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dazarylmak","meaning":"<div><p>Ha\u00fdbat atmak, hemle urmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni almak, herrelmek.<\/p><ul><li>\u00c7yk \u00fdygnakdan! -- di\u00fdip, dazarylmaga \u00e7enli baryp \u00fdetdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol Artyga gazap bilen dazaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bar, derrew kaka\u0148a \u00e7a\u00fd ga\u00fdnat! -- di\u00fdip, sa\u00e7yny h\u00fc\u017e\u017eerdip, Altyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne dazaryldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazlamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alt \u00fd\u00f6remek, gaty-gaty \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, tiz, \u00e7alt hereket etmek.<\/p><ul><li>Dynjyny alan a\u00fdy s\u00fcr\u00fcsi dazlap ge\u00e7di. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn da\u015f d\u00fc\u015felen \u00fdoldan dazlap bar\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Annaguly \u00f6\u00fdden dazlap \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Bagtly \u00ddigit)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sesli, bat bilen zy\u0148lyp gitmek, wazlamak, dazyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dazlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alt \u00fd\u00f6retmek, gaty-gaty \u00fd\u00f6retmek, gaty s\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sesli, gaty zy\u0148mak, birden bat bilen zy\u0148mak, dazyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Dazladyp da\u015f zy\u0148y\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Dazlap \u00e7apy\u015fyp ge\u00e7mek, \u00e7alt \u00fd\u00f6re\u015fip barmak, gitmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sesli, yzly-yzyna zy\u0148ylmak, wazla\u015fmak, dazyrdyly sesler e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dazyrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dazlamak.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 tonnalyk ma\u015fyn \u00f6z yzynda go\u00fdry tozan galdyryp, dazyrdap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>G\u00fcnbatar \u00e7etki garaja \u00f6\u00fdden bir \u00fdigit dazyrdap \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazyrdatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dazlatmak.<\/p><ul><li>Oglany\u0148 elinden garny garbap alyp, a\u00e7yk gapydan dazyrdadyp zy\u0148dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazyrda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dazla\u015fmak.<\/p><ul><li>Dazyrda\u015fyp gel\u00fd\u00e4n atlylary g\u00f6rende, Nurjahany\u0148 hu\u015fy ba\u015fyndan u\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kimler ululy-ki\u00e7ili \u015fa\u00fdlaryny \u015fa\u0148\u0148yrdadyp, guwan\u00e7ly \u00fd\u00f6ri\u015fde dazyrda\u015f\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazyrdy","meaning":"<div><p>Batly, \u00e7alt hereket, zy\u0148lan da\u015f we \u015f. m. zarbyndan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"dazzarkel","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddyrtyjy gu\u015flar otr\u00fdadyndan, gyrgylar ma\u015fgalasyndan bolan, depesi t\u00fc\u00fds\u00fcz, ala \u00fdelekli uly gu\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 depesi dazzarkeli\u0148ki \u00fdaly \u00fdalpyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddagyrnysy k\u00fc\u00fdki, depesi dazzarkeli\u0148ki \u00fdaly, sesi boguk biri \u00fderinden turdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dazzarmak","meaning":"<div><p>A\u00e7ylyp, somalyp g\u00f6rn\u00fcp durmak, \u00fdala\u0148a\u00e7 bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 syrylan kellesi dazzaryp g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gapdalyndan s\u00f6\u00fdeg urmak, direg urmak, pa\u00fdalamak.<\/p><\/div><div><p>2. Iki zady \u00fdykylmazlyk \u00fc\u00e7in biri-birine s\u00f6\u00fdemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdandyrmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00fcst\u00fcne galdyrmak, guratlandyrmak, sagatlatmak, kuwwatlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdanmak","meaning":"<div><p>1. Birine, bir zada bil baglamak, arkalanmak.<\/p><ul><li>Kaka\u0148 hem kaka\u0148 welin, \u00f6z gary\u0148a hem da\u00fdanmak gerek. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esas edinmek, esaslanmak.<\/p><\/div><div><p>3. A\u00fdak \u00e7ekmek, durmak, togtamak, s\u00e4ginmek.<\/p><ul><li>\u015eol barmana bir dagy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne baryp da\u00fdandyk. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdanykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> da\u00fdawlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sel\u00e7e\u0148r\u00e4k, k\u00f6p\u00fcsi agaran sakgaly \u00f6z\u00fcni\u0148 da\u00fdanykly g\u00f6wresine \u00fdara\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdan\u00e7","meaning":"<div><p>1. Bir zady berkitmek \u00fc\u00e7in gerek bolan s\u00f6\u00fdget, direg.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Esaslanyl\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7, da\u00fdanyl\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7, arka.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdawla\u00e7","meaning":"<div><p>On\u00e7akly da\u00fdaw bolmadyk, gaty bir uly g\u00f6wreli bolmadyk.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 da\u00fdysy da\u00fdawla\u00e7, sakgaly \u00fdarpydan k\u00f6p agaran, bugda\u00fdre\u0148k, pe\u015feneli adamdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdawlyk","meaning":"<div><p>1. Da\u00fdaw bolmaklyk, uly g\u00f6wrelilik, de\u015flilik.<\/p><\/div><div><p>2. Gujurlylyk, kuwwatlylyk, sagdynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdhan","meaning":"<div><p>Esasy k\u00e4ri \u00fder bejerip, ekin ekmek i\u015fleri bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Da\u00fdhan elkini \u00fdigrener, ekin -- salkyny -- di\u00fdipdirler, entek howlukmak gerek d\u00e4l! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 edil \u00f6z\u00fc\u0148iz \u00fdaly, \u00fd\u00f6neke\u00fd da\u00fdhan gyzy bolup i\u015fl\u00e4sim gel\u00fd\u00e4r. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z pa\u00fdtuny bilen \u00fdoldan bar\u00fdan wagtynda, \u00fdek\u015fenbe g\u00fcni \u00f6z \u00fderinde i\u015fl\u00e4p \u00fd\u00f6ren bir da\u00fdhana du\u015f\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdhanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> da\u00fdhan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdhan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Da\u00fdhany\u0148 k\u00e4ri, \u00fder i\u015fleri, ekin-tikin bilen me\u015fgullanmaklyk.<\/p><ul><li>Da\u00fdhan\u00e7ylykdan ba\u015fga Orsgeldini\u0148 elini\u0148 h\u00fcn\u00e4ri \u00fda-da k\u00e4ri hem \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol d\u00fcn\u00fd\u00e4 gowgalaryndan el \u00fcz\u00fcp, ata-baba k\u00e4ri bolan da\u00fdhan\u00e7ylyga ba\u015f urmaga me\u00fdil etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdra","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> deprek.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148agyna d\u00f6k\u00fcp \u015fabram sa\u00e7laryn, L\u00e4le gyz, Gyzlarg\u00fcl da\u00fdrasyn \u00e7al\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdy","meaning":"<div><p>1. \u00d6z eje\u0148i\u0148 erkek doganlaryna hem-de \u015fol tarapdan bolan erkek adamlara degi\u015flilikde garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Asyl seni\u0148 \u00fdeli\u0148e-ygy\u0148a d\u00fc\u015fer \u00fdaly d\u00e4l, kaka\u0148da-ha \u015fe\u00fdle h\u00e4si\u00fdet d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00fdokdy, da\u00fdylary\u0148da hem \u015fe\u00fdle h\u00e4si\u00fdetlisi \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hem da\u00fdymlara bar\u00fdaryn, hem ta\u00fdyma ba\u015f \u00f6wred\u00fd\u00e4rin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman \u00f6z\u00fc\u0148den uly erkek adamlara hormat bilen \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdym","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Elmydama, hemi\u015fe, baky, \u00f6m\u00fcr, mydam.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdyrdamak","meaning":"<div><p>Da\u00fdyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdyrdatmak","meaning":"<div><p>Da\u00fdyrdyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Olar atlaryny da\u00fdyrdadyp s\u00fcr\u00fcp geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Da\u00fdyrdyly a\u00fdak, to\u00fdnak sesleri \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Bo\u015fanan \u00fdabylar iki baka da\u00fdyrda\u015fyp, he\u0148kiri\u015fip, uly tozanly gykuw turuzdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Adamlar tamlaryny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00e7ykyp, da\u00fdyrda\u015fyp ge\u00e7\u00fd\u00e4n atlylara sered\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u00fdyrdy","meaning":"<div><p>At \u00e7apylanda \u00fda-da gaty s\u00fcrlende, darak kakylanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u00fdza","meaning":"<div><p>1. \u00d6z eje\u0148i\u0148 a\u00fdal doganlaryna we onu\u0148 erkek doganlaryny\u0148 a\u00fdallaryna degi\u015flilikde garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Men \u00f6ten ag\u015fam seni\u0148 \u00fdany\u0148a mazalyja g\u00fcrle\u015fmege barypdym welin, arman, da\u00fdza\u0148 bilen da\u00fdy\u0148 gel\u00e4\u00fden ekenler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman \u00f6z\u00fc\u0148den uly a\u00fdal ma\u015fgala hormat bilen \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Da\u00fdza, ol di\u00fd\u00fd\u00e4ni\u0148 kim? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddene \u00e7a\u00fd bar -- di\u00fdip, Altyn kes\u00e4ni alyp doldurdy-da, G\u00f6zel da\u00fdza uzatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148","meaning":"<div><p>G\u00fcn dogmazyndan \u00f6\u0148 howany\u0148 \u00fdagtylyp ba\u015fla\u00fdan \u00e7agy, jahan \u00fdalan\u00e7y \u00fdagtylyp ba\u015fla\u00fdan pursat.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn Annagulyny\u0148 ejesi da\u0148 bilen turdy-da, \u00e7a\u00fd go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148dan","meaning":"<div><p>Jahany\u0148 \u00fdagtylyp ba\u015flan wagty, ertir ir bilen, da\u0148 bilen.<\/p><ul><li>Da\u0148dany\u0148 \u00e7agynda turup bir g\u00f6zel, Da\u0148 \u00fdyldyzna h\u00f6wes bilen garady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men da\u0148dan garawullygymy \u00e7al\u015famda bolsa, bir hatar \u00fd\u00fckli erkegi\u0148 demir \u00fdoldan ge\u00e7ip, g\u00fcnbataryk bar\u00fdanyny g\u00f6rd\u00fcm. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148dyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 u\u00e7laryny bir zady\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlap, birle\u015fdirip baglatmak, u\u00e7laryny d\u00fcwd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7arygy\u0148 bagyny da\u0148dyrmak. Gu\u015fak da\u0148dyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada baglap go\u00fddurmak, berkidip go\u00fddurmak, iltetmek, baglatmak.<\/p><ul><li>E\u015fegi gazyga da\u0148dyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saradyp baglatmak, oradyp berkitdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddarany da\u0148dyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148mak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 u\u00e7laryny birle\u015fdirip baglamak, u\u00e7laryny d\u00fcwmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady baglap go\u00fdmak, berkidip go\u00fdmak, iltemek.<\/p><ul><li>Bo\u00fdnuna zynjyr salyp, ullakan bir gara da\u015fa da\u0148yp go\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aty da\u0148mak. D\u00fc\u00fd\u00e4ni gazygyna da\u0148mak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u015fyny saramak, baglamak.<\/p><ul><li>Men go\u015f da\u0148yp gezmekden irdim. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oba tebipleri d\u00fcrli zatlardan ta\u00fdynlanan melhemi \u00fdapyp, Artygy\u0148 \u00fdarasyny t\u00e4zeden da\u0148mak\u00e7y boldular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Du\u015fmanlar muny \u00f6ldir \u00fdaly urup, elini-a\u00fdagyny pugta arkasyna da\u0148ypdyrlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148y","meaning":"<div><p>1. \u00ddara we \u015f. m. da\u0148mak \u00fc\u00e7in sargy, sarag.<\/p><ul><li>Bu \u00fc\u00e7 gyzyl esgeri\u0148 \u00fdaralaryny\u0148 da\u0148ylary, \u015fol \u00fdaralanan wagtlarynda \u00f6zlerini\u0148 da\u0148an da\u0148ylarydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady da\u0148mak, g\u00fc\u00fdlmek \u00fc\u00e7in b\u00f6lek \u00fd\u00fcp, bag.<\/p><ul><li>Ha\u015flap uludan demini alyp, iki elini bykynyna urup, otla seretdi, yzyndan Nurgeldini\u0148 goluny\u0148, a\u00fdagyny\u0148 da\u0148ylaryny kesi\u015fdirip bo\u015fatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u0148lyp go\u00fdlan g\u00fclebent, d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek, \u00fd\u00fck.<\/p><ul><li>Zawoda ugratmak \u00fc\u00e7in basylyp go\u00fdlan pagta da\u0148ylary uzakdan dag \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u0148ylmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 u\u00e7lary d\u00fcwl\u00fcp birle\u015fdirilmek, baglanmak, \u00e7atylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada baglanyp go\u00fdulmak, berkidilip go\u00fdulmak, iltelmek, baglanmak.<\/p><ul><li>Esgiden tikilip, sapak bilen k\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 gulpuna da\u0148lan dykysyny a\u00e7dy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saralyp baglanmak, oralyp berkidilmek, baglanmak. O.<\/p><ul><li>Goluna gyzyl mata da\u0148lan gara kost\u00fdumly bir adam yzyna iki sany soldat e\u00fd\u00e4rdip, kamerany\u0148 i\u00e7ine girdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p gara\u015fyp durmak, bent bolmak, gara\u015fyp hi\u00e7 \u00fda\u0148a gidip bilm\u00e4n durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u0148ynmak","meaning":"<div><p>Bagy, \u00fd\u00fcpi, matany we \u015f. m. \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in da\u0148mak, baglanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u0148y\u015fmak","meaning":"<div><p>Da\u0148maga k\u00f6mekle\u015fmek, bir zady baglamaga, berkitm\u00e4ge, saramaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015f","meaning":"<div><p>1. Tokga \u00fda-da tutu\u015f massadan ybarat, suwda pytrama\u00fdan, s\u00fc\u00fdnme\u00fd\u00e4n gaty dag jynsy.<\/p><ul><li>Dag g\u00f6rki -- da\u015f, \u00fd\u00fcz g\u00f6rki -- ga\u015f, agyz g\u00f6rki -- di\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol hili dag jynsyny\u0148 bir tokgasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015f-t\u00f6werek","meaning":"<div><p>Bir \u00fderi\u0148 \u00e4hli tarapy, da\u015fy\u0148y gur\u015fap al\u00fdan gi\u0148i\u015flik, \u00e7ar t\u00f6werek.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015falmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere \u00e7ekilmek, \u00e4kidilmek, getirilmek, eltilmek.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7ler howla da\u015faldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015famak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere \u00e7ekmek, tirmek, \u00e4kitmek, eltmek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 bilen gala\u00fd, araba m\u00fcnersi\u0148, arabaly \u00fd\u00fc\u0148 da\u015farsy\u0148! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015fanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in getirmek, \u00e7ekmek, da\u015fap \u00e4kitmek, eltinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015farky","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdde d\u00e4l, da\u015farda \u00fderle\u015fen, da\u015farda bolan, da\u015fky.<\/p><ul><li>Olar da\u015farky krowaty\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015fary","meaning":"<div><p>Bellenen mukdaryndan k\u00f6p, artyk, agdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015faryk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> da\u015fary1.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fatmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere eltdirmek, \u00e4kitdirmek, \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Araba\u00e7ylar ol tama \u00e7emedanlary da\u015fa\u00fdan ekenler. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>Da\u015famaga k\u00f6mek etmek, getiri\u015fmek, \u00e4kidi\u015fmek, \u00e7eki\u015fmek, elti\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fde\u015fen","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Ser\u00e7eler ma\u015fgalasyndan bolan berk, g\u00f6ni \u00e7\u00fc\u0148kli gu\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7ekikler bilen ki\u00e7ijik da\u015fde\u015fenler heniz hem o\u00fdaly-ukuly sygyry\u015f\u00fdarlar. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Her bir i\u015fi\u0148 ugruny bil\u00fd\u00e4n, h\u00f6tdesinden gel\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fgyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> da\u015fary2.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fgynly","meaning":"<div><p>Kenardan agjak bolup dur\u00fdan, jo\u015fup dur\u00fdan, jo\u015fgunly.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fgynlyk","meaning":"<div><p>Agdyklyk, artyklyk, k\u00f6pl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fky","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> da\u015farky.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015f \u00fd\u00fczi, tarapy.<\/p><ul><li>K\u00e4bir adamlary\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 \u00f6zi onu\u0148 \u00fdaly \u015f\u00fcbh\u00e4 \u00fder go\u00fdma\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015flamak","meaning":"<div><p>1. Da\u015f zy\u0148mak, da\u015f bilen urmak, da\u015f ta\u015flamak, da\u015f atmak.<\/p><ul><li>Oglanlar derrew da\u015flap, ta\u00fdaklap \u00fdylany \u00f6ld\u00fcripdirler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015f d\u00fc\u015femek, da\u015f bilen \u00f6rtmek (\u00fdola, ge\u00e7elg\u00e4 we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e da\u015f atmak, da\u015f zy\u0148y\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015f d\u00fc\u015fe\u015fmek, da\u015f bilen \u00f6rt\u00fc\u015fmek (\u00fdola, ge\u00e7elg\u00e4 we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fly","meaning":"<div><p>1. Da\u015f garyndyly, da\u015f go\u015fantly.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015f d\u00fc\u015felen, da\u015f bilen \u00f6rt\u00fclen.<\/p><ul><li>Uzakdaky da\u015fly \u00fdoldan aty\u0148 d\u00fck\u00fcrdisi geldi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"da\u015flyk","meaning":"<div><p>Da\u015fy k\u00f6p \u00fder, da\u015fly \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"da\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Jomartlyk gazany ga\u00fdnady da\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de","meaning":"<div><p>\u00abD\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"debet","meaning":"<div><p><span>Buhgalteri\u00fda<\/span> Girdeji we \u00e7ykdajy kitaplaryndaa \u015fol edara gel\u00fd\u00e4n girdejileri\u0148, algylary\u0148 hasaby.<\/p><\/div>"},{"headword":"debit","meaning":"<div><p>Wagt birliginde \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 ber\u00fd\u00e4n bir energi\u00fdasyny\u0148 mukdary (nebit, suw, gaz we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"debsemek","meaning":"<div><p>At, e\u015fek we \u015f. m. ulag m\u00fcnlende, b\u00f6wr\u00fcne a\u00fdagy\u0148 \u00f6kjesi bilen urmak, depmek.<\/p><ul><li>S\u00e4het golagy g\u00f6terip, sara\u00fdy\u0148 i\u00e7ine salanlarynda, atyny debs\u00e4p, u\u00fdezd na\u00e7alnigi gelip \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atly atyny debsedi-de, S\u00e4het golakdan gam\u00e7y saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"debsetmek","meaning":"<div><p>At, e\u015fek we \u015f. m. m\u00fcnlende, b\u00f6wr\u00fcne a\u00fdagy\u0148 \u00f6kjesi bilen urdurmak, depmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"debse\u015fik","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li gopgun, ba\u015fly-bara\u0148yz hereket.<\/p><ul><li>Gykylyk, gopgun, debse\u015fik turdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gykylyk artdy, debse\u015fik, g\u00fc\u00fdjedi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"debse\u015fmek","meaning":"<div><p>Aty\u0148, e\u015fegi\u0148 b\u00f6wr\u00fcne depi\u015fip barmak, gitmek.<\/p><ul><li>Olar atlaryny debse\u015fip geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"debsilemek","meaning":"<div><p>1. At, e\u015fek we \u015f. m. ulag m\u00fcnlende, b\u00f6wr\u00fcne a\u00fdak bilen yzly-yzyna debs\u00e4p s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Galkarak oturyp, atyny debsiledi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Batly \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcp, debsil\u00e4p aty, P\u00e4li azanlara g\u00f6rkezi\u0148 \u015faty. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik etmek, \u00e4sgermezlik edip horlamak, basgylamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"debsiletmek","meaning":"<div><p>1. At, e\u015fek we \u015f. m. ulag m\u00fcnlende, b\u00f6wr\u00fcne a\u00fdak bilen yzly-yzyna debsedip s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik etdirmek, horlatmak, basgylatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"degdi","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bir \u00fderde, bir k\u00e4rde gulluk etm\u00e4n, ondan-o\u0148a ge\u00e7ip \u00fd\u00f6ren adam.<\/p><ul><li>Sa\u0148a degdi di\u00fderler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degdirmek","meaning":"<div><p>1. El urdurmak, el degirtmek, elletmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azar berdirmek, ynjytdyrmak, ynjalyksyzlandyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"degenek","meaning":"<div><p>1. Elde tutmaga we bir zady urmaga \u00f6r\u00e4n o\u0148a\u00fdly, ykjam, saldamly (ta\u00fdak, palta we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 iki \u00e7al\u00e7asyndan ba\u015fga degenek paltasy-da bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Degenek ojar Artygy\u0148 depesinden inerli boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ykjam, \u00e7alasyn, ga\u00fdratly (adam).<\/p><ul><li>Ol \u00fdigrimi b\u00e4\u015f \u00fda\u015flaryndaky degenek \u00fdigit eken. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzdurdy hem degenek jahyl boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deger-degmez","meaning":"<div><p>Bahasyndan arzan, ge\u00e7en bahasyna \u00fda-da kembaha.<\/p><ul><li>Deger-degmezine satmak\u00e7ymy\u015fyn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7en g\u00fc\u00fdz we gy\u015fy bilen awlanan tilkileri\u0148, k\u00f6w\u00fckleri\u0148 derileri \u00fdatyr, olary hemi\u015feki \u00fdaly, deger-degmez bahasyna Gulman ba\u00fdy\u0148 d\u00fckanyna eltip tab\u015fyrmaly d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degerli","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli a\u00fddylan (s\u00f6z) , \u00f6z \u00fderinde berlen (jogap we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Poltoraskini\u0148 \u00f6z s\u00f6z\u00fcnden \u00f6tg\u00fcr, degerli s\u00f6z tapmak m\u00fcmkin-de d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol halky\u0148 arasynda has gi\u0148 \u00fda\u00fdran \u00e7eper aforizmleri, nakyllary \u00f6z \u00fderinde, degerli edip pe\u00fddalanmagy o\u0148ar\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 her birini\u0148 soragyna degerli jogap berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Maksada la\u00fdyk, o\u0148a\u00fdly, amatly.<\/p><ul><li>Alla\u00fdar saryk \u00e7arwalaryny\u0148 i\u0148 degerli gu\u00fdularyny e\u00fdel\u00e4pdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men n\u00e4me \u00fc\u00e7in degerli pursaty goldan berdim? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a \u00fderli-\u00fderden \u00f6r\u00e4n degerli k\u00f6mek ederis di\u00fdsek, sen ni\u00e7ik g\u00f6r\u00fd\u00e4rsi\u0148? -- di\u00fdip, Akm\u00e4mmet a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> degenek1.<\/p><\/div>"},{"headword":"degilmek","meaning":"<div><p>1. Azar berilmek, ynjalyksyzlandyrylmak, ynjydylmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> O\u00fdun edilip birine bir zat a\u00fddylmak, b\u00e4l\u00e7ire\u015filmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"degim","meaning":"<div><p>Nobat, pursat, ygty\u00fdar.<\/p><\/div>"},{"headword":"degimsiz","meaning":"<div><p>Suwumsyz, kelpe\u0148, gopbamsy.<\/p><ul><li>A gyz, Geldi \u00fdaly degimsiz adam \u00fdok ekeni. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir zada galta\u015fdyrmak, \u00fdana\u015fyk go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Mundan so\u0148 bular tirseklerini \u00fdassyga berip, biri-birini\u0148 agzyna agyzlaryny degirjek \u00fdaly \u00fdakyn oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Stoly diwara degrip go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atyp \u00fda-da salyp ny\u015fanany we \u015f. m. zady urmak, galta\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zat \u00fdoku\u015fdyryp \u00fda-da s\u00fcrt\u00fcp hapalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"degirmen","meaning":"<div><p>1. D\u00e4ne \u00fcwe\u00fd\u00e4n el guraly, haraz.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rege \u00fdarna bolar -- di\u00fdip, el degirmeninde mellek \u00fderindep \u00f6nen j\u00f6weni \u00fdar\u00fdar . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00e4ne, galla \u00fcwemek \u00fc\u00e7in guralan k\u00e4rhana, galla \u00fcwel\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><ul><li>Degirmena\u0148 kilwany \u00fdaly onu\u0148 kirpiklerine \u00e7enli gert-gubardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gaty jisimleri owrad\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"degirmenlik","meaning":"<div><p>\u00dcwemek \u00fc\u00e7in arassalanyp go\u00fdlan (galla).<\/p><ul><li>Degirmenlik bugda\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degirmen\u00e7i","meaning":"<div><p>Degirmeni\u0148 e\u00fdesi, degirmende i\u015fle\u00fd\u00e4n adam, kilwan.<\/p><ul><li>Uzyn bo\u00fdly degirmen\u00e7i pe\u00fdda boldy. <span>(N. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degi\u015fgen","meaning":"<div><p>Degi\u015fmekligi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, \u00e7eper s\u00f6zleri bilen adamlary g\u00fcl\u00fc\u015fdirip bil\u00fd\u00e4n, b\u00e4l\u00e7ik, w\u00e4\u015fi, \u015foh.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n degi\u015fgen hem dogumlydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mollanepes \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 sowatly, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, degi\u015fgen, m\u00e4reke s\u00f6\u00fden adamy bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degi\u015fgenlik","meaning":"<div><p>Degi\u015fm\u00e4ni gowy g\u00f6r\u00fcjilik, \u00e7eper s\u00f6zler bilen adamlary g\u00fcl\u00fc\u015fdiregenlik, b\u00e4l\u00e7iklik, w\u00e4\u015filik.<\/p><ul><li>Ma\u00fda jan, \u00f6\u0148k\u00fcje degi\u015fgenligi\u0148, Emma i\u015fi\u0148de se\u0148 edermenligi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015f\u00e4hda\u00e7yklygy, otury\u015fygy, m\u00e4reke-me\u00fdlis s\u00f6\u00fdmegi, degi\u015fgenligi o\u0148a agyr durmu\u015fdan \u00e7ykmaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degi\u015fli","meaning":"<div><p>1. Garamagynda bolan, gara\u015fly, baglany\u015fykly.<\/p><ul><li>Bu barada degi\u015fli guramalar bilen s\u00f6zle\u015fip hem go\u00fdupdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dahylly, bagly, asyly, mahsus.<\/p><ul><li>Meni\u0148 geljegim di\u0148e ma\u0148a degi\u015fli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 pikirimi barlamak size degi\u015fli d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mekdepden da\u015fgyn ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n i\u015flere \u00f6z\u00fcne degi\u015fli bolmadyk, bolgusyz bir i\u015f h\u00f6km\u00fcnde gara\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutulan, la\u00fdyk, mahsus.<\/p><ul><li>Alla\u00fdar tulumy\u0148 hemme jena\u00fdatlaryny\u0148 \u00fcsti a\u00e7ylyp, bo\u00fdnuna subut boldy, degi\u015fli jezasyna \u00fdetdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degi\u015flilik","meaning":"<div><p>1. Garamagynda bolmaklyk, gara\u015flylyk, baglany\u015fyklylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Dahyllylyk, mahsuslyk, baglylyk, asylylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"degi\u015fme","meaning":"<div><p>\u00d6zara o\u00fdun edi\u015fip, b\u00e4l\u00e7ire\u015fip edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 \u00fda-da bir hereket.<\/p><ul><li>Dostlary\u0148 te\u00fdeneli degi\u015fmeleri bir bada \u00fdatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltany\u0148 degi\u015fmesine d\u00fc\u015f\u00fcnmedik Begenji\u0148 sesi zaryn \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem sen \u00f6l\u00fcmden gork\u00fdarsy\u0148-da -- di\u00fdip, professor \u00fd\u00f6neke\u00fd degi\u015fme bilen a\u00fdtdy we \u00fdylgyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6zara o\u00fdun edi\u015fip, b\u00e4l\u00e7ire\u015fip g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek \u00fda-da bir hereket etmek, w\u00e4\u015filik bilen biri-biri\u0148e s\u00f6z gatmak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 adatda gelin-gyzlar bilen s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge, degi\u015fm\u00e4ge \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, w\u00e4\u015fi, \u015fowhun bir \u00fdigitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddigitler g\u00fcl\u015f\u00fcp, deg\u015fip bary\u015flaryna, \u00fdolu\u0148 kyn\u00e7ylygyny \u00e4sgermezlik ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7aly\u015fmak, aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Men kitabymy \u00fdolda\u015fym bilen degi\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6zgermek, \u00fc\u00fdtgemek.<\/p><ul><li>Di\u0148e \u00fditi g\u00f6zlerini\u0148 gara\u015fy biraz degi\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Emma h\u00e4zir \u00fdagda\u00fd \u00fc\u00fdtgedi, sy\u00fdasat degi\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Biri-birine degmek, gysylmak, \u00fdana\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"degmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat ikinji bir zat bilen galta\u015fmak, \u00fdana\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Atyp \u00fda-da salyp ny\u015fana we \u015f. m. galta\u015fdyrmak, urmak.<\/p><ul><li>Da\u015f baryp yzky ma\u015fyna patlap degdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Iki sany ok ma\u015fyny\u0148 gapdal demrine degipdir. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddoku\u015fmak, s\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 eline bir hili \u00fdelme\u015fik zat degdi . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6z bahasyna, nyrhyna, gymmatyna mynasyp bolmak.<\/p><ul><li>Kyrk guzuly go\u00fdna degip duran mata-da bere\u00fdin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Azar bermek, ynjatmak.<\/p><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> O\u00fdun etmek, b\u00e4l\u00e7ire\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne bu zatlary bize degip a\u00fdd\u00fdarsy\u0148-la? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>A\u015fyr Ma\u00fdsa degip g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degre","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> degre-da\u015f.<\/p><ul><li>Degresin alan s\u00fcnb\u00fcller, Bu baga \u00fde\u0148\u0148em geldimi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddol \u00fdatyr-a, \u00fdol \u00fdatyr, Degresinde il otyr. <span>(Folklor)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"degre-da\u015f","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6werek, d\u00f6rt tarap, \u00e7ar tarap, t\u00f6werek.<\/p><ul><li>Ol hem \u00f6w\u00fcnm\u00e4ge pursat tapanyna begenip, degre-da\u015fyna garanjaklap s\u00f6z atdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol bezegli nagy\u015flary-da az g\u00f6r\u00fcp, ymaraty\u0148 degre-da\u015fyny al-elwan bez\u00e4pdirler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deg\u015fik","meaning":"<div><p>Biri-birine degip duran, biri-birine galta\u015fyp duran, \u00fdana\u015fyk.<\/p><ul><li>Deg\u015fik oturan \u00f6\u00fdleri\u0148 sany k\u00f6pdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deg\u015firilmek","meaning":"<div><p>1. De\u0148e\u015fdirilip g\u00f6r\u00fclmek, gar\u015fy go\u00fdlup barlanyp g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Barlanmak, der\u0148elmek.<\/p><ul><li>Jena\u00fdat i\u015fi deg\u015firilipdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deg\u015firmek","meaning":"<div><p>1. De\u0148e\u015fdirip g\u00f6rmek, gar\u015fy go\u00fdup barlap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Iki haty-da deg\u015firip g\u00f6rd\u00fcler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barlamak, der\u0148emek.<\/p><ul><li>Halk rowa\u00fdatlaryny \u00fdeterlik deg\u015firip g\u00f6rm\u00e4ndir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deg\u015firtmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri bilen de\u0148e\u015fdirtmek, de\u0148e\u015fdirip g\u00f6rd\u00fcrmek, gar\u015fy go\u00fdup barladyp g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Barlatmak, der\u0148etmek.<\/p><ul><li>Bu mesel\u00e4ni pugta deg\u015firtmek gerekdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deist","meaning":"<div><p>Deizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"deizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> 17-18 asyrlarda \u00fda\u00fdran dini-filosofik taglymat bolup, ol d\u00fcn\u00fd\u00e4ni ilki \u00fdaradan huda\u00fd bolsa-da, so\u0148 tebigaty\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine huda\u00fd gaty\u015fma\u00fdar di\u00fden pelsep\u00e4ni \u00fcnde\u00fd\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"dek","meaning":"<div><p>\u00ab\u00ddaly, kimin, de\u00fd\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Ak altyndan dag dek k\u00f6p harman \u00fc\u00fd\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bagda bir howuz bar, a\u00fdna dek suwy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dekametr","meaning":"<div><p>On metre barabar uzynlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"del","meaning":"<div><p>1. \u00ddat, keseki.<\/p><ul><li>Howlyma gelsem, bir del araba dur. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7endan \u00fdarym i\u015f\u00e7iler \u015f\u00e4herjigine niredendir bir \u00fderden del adamlar gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n, kynlyk bilen tapyl\u00fdan, \u00fc\u00fdtge\u015fik.<\/p><ul><li>Olar n\u00e4hilidir bir del zady tapmaklyga tamakindiler. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delalat","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ha\u00fdyr, pe\u00fdda, k\u00f6mek, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Seni\u0148 hem bize bir k\u00f6megi\u0148, delalaty\u0148 degen \u00fderi bolsun ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f buldur\u00fdan g\u00f6kje g\u00f6z\u00fcn m\u00f6lerdip, Delalat isle\u00fden \u00fdaly zarla\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ejemden, kakamdan, gelnejemden delalat taparmykam di\u00fdip, olara-da \u015fun\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcndirjek boldum -- bolmady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7\u00e4re, ala\u00e7.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 derdimize bir delalat edeweri! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dele","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Selne me\u0148ze\u015f g\u00f6kje ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"delil","meaning":"<div><p>Bir zady subut etmek \u00fc\u00e7in getiril\u00fd\u00e4n esas, bahana, seb\u00e4p.<\/p><ul><li>Agronom onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden k\u00f6p deliller getirip, Meredi\u0148 adyna hat \u00fdazdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni aklamak \u00fc\u00e7in onlar\u00e7a deliller getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delilbag","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 burunlygyny\u0148 ujuna dakyl\u00fdan in\u00e7ejik \u00fd\u00fcpjagaz, tirkeg bagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"delillendirmek","meaning":"<div><p>Delil getirip subut etmek, delile getirmek, \u00f6z\u00fc\u00e7e esaslandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dellal","meaning":"<div><p>Alyjy bilen satyjyny razyla\u015fdyr\u00fdan, ylala\u015fdyr\u00fdan adam, s\u00f6wda arasynda gez\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u00ddarmarkalarda dellallary\u0148 bolmagy zerur bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Olar potrat\u00e7ylary\u0148, dellallary\u0148, t\u00f6releri\u0148, \u00fdene kimleri\u0148 syk eleginden elenip, d\u00e4nesi olary\u0148 holtumlaryna gid\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dellallyk","meaning":"<div><p>Dellaly\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dellal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dellallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dellek","meaning":"<div><p>Dellekhanada i\u015fle\u00fd\u00e4n ussa, sa\u00e7-sakgal al\u00fdan, syr\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>Dellekden ba\u015fga bu ja\u00fda garasyny sal\u00fdan adam \u00fdok. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dellekhana","meaning":"<div><p>Sa\u00e7-sakgal aldyryl\u00fdan, syrdyryl\u00fdan \u00fder, sertara\u015fhana.<\/p><ul><li>Ony bada-bat dellekhana ugratdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delleklik","meaning":"<div><p>Dellegi\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"delmirinmek","meaning":"<div><p>Birine zaryn, na\u00fdynjar gara\u00fdy\u015f bilen \u00fd\u00fczlenmek, bo\u00fdun burup ha\u00fdy\u015f etmek; iki baka urunmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"delmiri\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine zaryn, na\u00fdynjar gara\u00fdy\u015fly seredi\u015fmek, bo\u00fdun burup ha\u00fdy\u015f edi\u015fmek, iki \u00fdana urnu\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalary\u0148 -- g\u00f6z\u00fc\u0148 agy-garasy, Delmiri\u015fip sa\u0148a ed\u00fd\u00e4r t\u00f6wella. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delmirmek","meaning":"<div><p>Birine zaryn, na\u00fdynjar gara\u00fdy\u015f bilen seretmek, bo\u00fdun burup ha\u00fdy\u015f etmek, iki baka urunmak.<\/p><ul><li>Daglarda delmirip galdym, Atym \u00fdok, \u00fdolum da\u015f oldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ejesi delmirip o\u0148a bakyp dur, Gizlese-de, g\u00f6zden \u00fda\u015fy akyp dur. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delmirtmek","meaning":"<div><p>Birine zaryn, na\u00fdynjar gara\u00fdy\u015f bilen seretdirmek, bo\u00fdun burup ha\u00fdy\u015f etdirmek, jibrindirip g\u00f6z dikdirmek.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden-g\u00f6z\u00fcnden, hatda elinden, ge\u00fdiminden-de og\u015fady, \u00fda\u015fy t\u00fckenen g\u00f6zlerini delmirdip, \u00fd\u00fcregi bilen aglady. <span>(B. KerbabaGew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mawy g\u00f6z\u00fcni delmirdip, e\u015fegini debsedi. <span>(B. KerbabaGew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"delta","meaning":"<div><p>Geogr. Der\u00fdany\u0148 a\u00fdagyndaky \u015faha-\u015faha bolup gu\u00fd\u00fdan \u00fderi, der\u00fdany\u0148 a\u00fdagy.<\/p><ul><li>Nili\u0148 a\u015fak akymynda -- deltasynda A\u015faky M\u00fcs\u00fcr emele gelipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dem","meaning":"<div><p>Agyz \u00fda-da burundan \u00f6\u00fdken arkaly alnyp go\u00fdberil\u00fd\u00e4n howa.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgyn demi meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcme \u00e7aw\u00fdardy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dem-dyn\u00e7","meaning":"<div><p>I\u015fden \u00fdadalandan so\u0148 alyn\u00fdan dyn\u00e7.<\/p><ul><li>Juma, sen dem-dynjy\u0148y al, belki \u00fdene yzy\u0148a gitmeli bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z mekanynda birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn dem-dyn\u00e7 aldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>So\u0148 bular da\u0148 saz beren mahallarynda, ogryn berkitmelerine \u00fdetdiler we dem-dyn\u00e7 aldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Dem-dyn\u00e7 bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demgysma","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00dd\u00fcregi\u0148 \u00fda-da bronhlary\u0148 kesellemegi netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n bogulma keseli, agyrlyk bilen dem alma keseli, astma.<\/p><ul><li>Demgysma in\u00e7ekeseli\u0148 uzaga \u00e7ek\u00fd\u00e4n formasynda \u00f6\u00fdkeni\u0148 k\u00f6p b\u00f6legini\u0148 bu kesel bilen kesellemeginden gelip \u00e7yk\u00fdan alamatdyr. <span>(A. Ahundow, In\u00e7ekesel We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demgysmaly","meaning":"<div><p>Demgysma keseline du\u00e7ar bolan, astma keselli (adam).<\/p><ul><li>Men \u00fdaly demgysmaly \u00fc\u00e7in bu a\u0148sat i\u015f d\u00e4ldir. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demikdirmek","meaning":"<div><p>Dem tutdurmak, bir seb\u00e4be g\u00f6re demini kynlyk bilen aldyrmak, bogdurmak, demi\u0148i i\u00e7i\u0148e d\u00fc\u015f\u00fcrmek, demjikdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddandyryp bar\u00fdan \u00fdalyn bilen demikdirip bar\u00fdan t\u00fcss\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde Tarla\u0148 iki \u00fdana urun\u00fdan eken. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u015eol so\u0148suz, t\u00fckeniksiz howur hem epgegi\u0148 \u00e7e\u015fmesi adamlary iriz\u00fd\u00e4r, demikdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demikmek","meaning":"<div><p>Dem tutulmak, bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 demi\u0148i kynlyk bilen almak, bogulmak, demjikmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdleri\u0148 \u00fdanynda adam-da, aga\u00e7-da, k\u00f6lege-de g\u00f6r\u00fcnmen, bu oba edil yssy howada demigip guran \u00fdalydy. <span>(A. P, \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol demig\u00fd\u00e4r, hu\u015fundan gidip soja\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ba\u00fd aga ba\u015fymy a\u015fak egsem, birden sen hem onu\u0148 bujagyny boga\u00fdsa\u0148 demigerin. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demir","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli agyr metal, \u00e7o\u00fdnu\u0148 we polady\u0148 esasy d\u00fcz\u00fcm b\u00f6legi, himiki element.<\/p><ul><li>Demire dem ber\u00fd\u00e4r goly A\u00fdlary\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00dderde \u00fdatan gy\u00fdkym-gy\u00fdkym posly demirlere g\u00f6z\u00fcni gezdirmege ba\u015flady. <span>(A Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7ym-gyzyl bolup duran uzyn demri k\u00f6r\u00fckden \u00e7ykaryp, ony \u00fdekedaban bilen \u00fden\u00e7gil\u00e4p durdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demirgazyk","meaning":"<div><p>1. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00f6rt tarapyny\u0148 biri, g\u00fcnortany\u0148 gar\u015fysynda \u00fdatan tarap, ga\u00fdra.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 demirgazyk tarapymyzda, gumu\u0148 i\u00e7inde birden ullakan \u00fdangyn d\u00f6redi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Demirgazyk ta\u00fddan Da\u015fkent -- Moskwa otly \u00fdoluny kesip, ataman Dutow \u00fda\u0148adandan Orenburgy e\u00fdeledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowuk we aram-sowuk klimatly zonada \u00fderle\u015fen \u00fderler.<\/p><\/div>"},{"headword":"demirgazyk-g\u00fcnbatar","meaning":"<div><p>Demirgazyk bilen g\u00fcnbatary\u0148 aralygyndaky tarap.<\/p><ul><li>Komandir salgy berlen ugra seredende, demirgazyk-g\u00fcnbatar tarapdan toka\u00fd aga\u00e7lygyny\u0148 arasy bilen \u00f6zlerine bakan gel\u00fden nemes soldatlaryny g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demirgazyk-g\u00fcndogar","meaning":"<div><p>Demirgazyk bilen g\u00fcndogary\u0148 aralygyndaky tarap.<\/p><\/div>"},{"headword":"demirgazykly","meaning":"<div><p>Demirgazykda, demirgazyk \u00fdurtlarda \u00fda\u015fa\u00fdan, \u015fol \u00fdurtlarda, taraplarda doglan.<\/p><ul><li>Normanlar -- bu demirgazykly adamlar di\u00fdmekdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demirgyr","meaning":"<div><p>Ak hem gara gaty\u015fykly re\u0148ki bolan, \u00e7al re\u0148kli.<\/p><ul><li>\u00ddok, ata, demirgyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demirtiken","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddum\u015fajyk \u00fdaprakly, \u00fdere \u00fdazylyp \u00fdatan ot we \u015fol otu\u0148 togalajyk pytanakly tikeni.<\/p><ul><li>Bu jellat demirtiken tohumyndan \u00fda\u00fdrana me\u0148ze\u00fd\u00e4r. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demirtikenlik","meaning":"<div><p>Demirtikeni\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly demirtikenlikde togalanan \u00fdaly, endam-jany tikenek-tikenek bolup jyzla\u015fdy, agzyny\u0148 i\u00e7ine \u00f6t atylan \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demir\u00e7i","meaning":"<div><p>Demir gurallary, esbaplary \u00fdasamak hem-de bejermek bilen me\u015fgullan\u00fdan ussa, demir ussasy.<\/p><ul><li>Ol indi kolhozy\u0148 demir\u00e7i ussasy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ukra\u00fdnadan gelen demir\u00e7i \u00fdene \u00e4pet \u00e7ekijini eline al\u00fdar. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demir\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Demir\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, demirden gural, esbap \u00fdasamaklyk seneti.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdynlary\u0148 howlularyny\u0148 \u00fdanynda demir\u00e7ilik ussahanalary bolup, olarda \u00fdarag, at \u015fa\u00fdlary ta\u00fd\u00fdarlanypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demjikdirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> demikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"demjikmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> demikmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"demke\u015f","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7\u00e4\u00fdnek.<\/p><\/div>"},{"headword":"demlemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00e4\u00fdnege \u00e7a\u00fd atyp, ga\u00fdnan suw gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>A\u00fdjemal bir \u00e7\u00e4\u00fdnek \u00e7a\u00fd deml\u00e4p, onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Han-ha, \u00e7a\u00fdy\u0148y deml\u00e4p, basyryp go\u00fddum, derrew \u00e7a\u00fdy\u0148y i\u00e7-de, pagta bar! -- di\u00fdip, ejesi pagta ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Bagtly \u00fdigit)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Demine go\u00fdup bi\u015firmek (palaw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"demlenmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00e4\u00fdnege \u00e7a\u00fd atylyp, ga\u00fdnan suw gu\u00fdlup go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Abadan, demlengi \u00e7a\u00fd bolsa, tiz iber! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in demlemek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in deml\u00e4p go\u00fdmak.<\/p><\/div><div><p>3. Demine go\u00fdlup bi\u015firilmek (palaw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"demletmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7a\u00fd atdyryp, ga\u00fdnan suw gu\u00fddurmak, \u00e7a\u00fd h\u00e4zirledip go\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Demine go\u00fddurmak (palaw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"demle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4\u00fdneklere \u00e7a\u00fd aty\u015fyp ga\u00fdnan suw gu\u00fdu\u015fmak, demlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"demli","meaning":"<div><p>Demlenip go\u00fdlan, demlenip h\u00e4zir edilen; demine go\u00fdlan, demini alyp duran.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdy\u0148-a demlisi hem bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>O\u0148a \u00e7enli G\u00f6zel gyzy\u0148 bo\u00fdda\u015fy, Iki \u00e7\u00e4\u00fdnek demli \u00e7a\u00fdy getirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bar bolaweri, oglum, sag-aman geldi\u0148mi? -- di\u00fdip, ejesi demli \u00e7\u00e4\u00fdnegi onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne uzatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bokurdak.<\/p><ul><li>Garly ba\u00fd onu\u0148 \u00fdakasyndan tutup, demligini gysyp, arkanlygyna itip go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fcljemal eje, pelelik il ba\u015fyna d\u00fc\u015fen bir musallat boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi bolsa b\u00e4\u015f \u00f6\u00fdden bir adam di\u00fdip, demligimize \u00fdapy\u015f\u00fdarlar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halky\u0148 demligini daraltdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demme-dem","meaning":"<div><p>1. Her demde, her dem alnanda.<\/p><ul><li>Demme-dem ah urmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Az salymdan, derrew, tiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"demokrati\u00fda","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wleti dolandyrmagy\u0148 bir formasy, sy\u00fdasy gurlu\u015fy, bu hili gurlu\u015f wagtynda \u00fdokary h\u00e4kimi\u00fdet halky\u0148 elinde bol\u00fdar.<\/p><ul><li>Yla\u00fdta-da halk demokrati\u00fdasy \u00fdurtlarynda onu\u0148 okyjylaryny\u0148 sany bi\u00e7ak artdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy hem bolsa bir kollektiwe \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek usuly; bu usulda mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zmeklige b\u00fctin kollektiw gatna\u015f\u00fdar.<\/p><ul><li>Ol publisistik makalalar \u00fdazyp, olarda bur\u017euaz demokrati\u00fdasyny\u0148 galplygyny pa\u015f etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demonstrasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy pikirleri a\u0148latmak, bildirmek \u00fc\u00e7in k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin edil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6r\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Birinji Ma\u00fd demonstrasi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bilen razyla\u015fmazlyk, birine \u00fda-da bir zada gar\u015fy protest bildiril\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><ul><li>Bir gezek uniwersiteti\u0148 professory Malowa gar\u015fy studentler demonstrasi\u00fda edende, Lermontow-da Gersen bilen bilelikde o\u0148a gatna\u015fypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Harby termin<\/span> Esasy operasi\u00fda ge\u00e7iriljek punktdan du\u015fmany\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n harby operasi\u00fda.<\/p><\/div><div><p>4. Bir zady, tejrib\u00e4ni we \u015f. m. k\u00f6p\u00e7\u00fclige g\u00f6rkezi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"demonstratiw","meaning":"<div><p>Demonstrasi\u00fda maksatlarynda amala a\u015fyryl\u00fdan; g\u00f6z-g\u00f6rtele.<\/p><\/div>"},{"headword":"demonstrator","meaning":"<div><p>Demonstrirlen\u00fd\u00e4n zatlary g\u00f6rkezmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"demrew","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Derini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde tegelek-tegelek tozgap duran g\u00f6rn\u00fc\u015fde emele gel\u00fd\u00e4n deri keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"demrewli","meaning":"<div><p>Bedeni demrew keselli.<\/p><\/div>"},{"headword":"demrikdirmek","meaning":"<div><p>Depel\u00e4p \u00fda-da basgylap baslykdyrmak, syn\u00e7gylap da\u015f \u00fdaly gaty etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"demrikmek","meaning":"<div><p>Depelenip \u00fda-da basgylanyp baslykmak, syn\u00e7gylanmak, gatalmak.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 gar\u015fysyndaky asfalt heniz on\u00e7akly demrikm\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demsiz-d\u00fc\u00fdts\u00fcz","meaning":"<div><p>Dem alman, \u00f6li \u00fdaly, demsiz.<\/p><ul><li>Ol demsiz-d\u00fc\u00fdts\u00fcz \u00fdaly bolup, azajyk \u00fdatandan so\u0148: -- Wah! -- di\u00fdip, \u00e7abalanmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"demsiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, sesini \u00e7ykarman, geplem\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol demsiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz \u00fderine ge\u00e7ip oturdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dendan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> di\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"dendrologik","meaning":"<div><p>Dendrologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dendroloti\u00fda","meaning":"<div><p>Botanikany\u0148 aga\u00e7 we gyrymsy \u00f6s\u00fcmlikleri \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dep","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> deprek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fc\u00e7in dep bilen ta\u0148\u0148yry\u0148 tapawudy \u00fdok, al-da ta\u0148\u0148yrdadyber. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depder","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fdazmak \u00fc\u00e7in da\u015fyna sahap tutulyp tikilen ak kagyzlar.<\/p><ul><li>Depderi\u0148e \u00fde\u0148i\u015f \u00fdazyp, i\u0148 hatarda boldu\u0148, Gurban! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Depderlerini\u0148 sahypalarynda ikilik-de, d\u00f6rtl\u00fck-de pe\u00fdda bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depder\u00e7e","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik formatly \u00fdazuw depderi.<\/p><ul><li>Goltuk j\u00fcb\u00fcsinden \u00fdazuw depder\u00e7esini \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ku\u00fdby\u015few \u00f6z j\u00fcbi depder\u00e7esind\u00e4ki belliklere garap, \u00fdigrimi-otuz \u00e4dim gu\u015fluga bakan \u00fd\u00f6redi-de da\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depdirmek","meaning":"<div><p>1. To\u00fdnak saldyrmak, a\u00fdak bilen urdurmak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148i ata depdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderi pil bilen agdartmak, s\u00fcrlen \u00fdaly etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"depe","meaning":"<div><p>1. Tebigy \u00fda-da emeli ullakan gum t\u00fcmmegi, \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>De\u0148izlerde turan tolkun mysaly, \u00ddatyr geri\u015f-geri\u015f depeler \u00e7\u00f6lde. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00e7\u00fcr ba\u015fy, i\u0148 \u00fdokarky nokady, s\u00fc\u00fdr ba\u015fy, kelle, ba\u015f.<\/p><ul><li>U\u00e7ut ga\u00fdalary\u0148 \u00fd\u00fczlerinden a\u00fdlanyp, dolanyp gid\u00fd\u00e4n \u00fdoda be\u00fdik dagy\u0148 depesine \u00e7ykdy. <span>(A gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Tomus depesi ga\u00fdnamadygy\u0148, gy\u015f gazany ga\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Depesinden oklary\u0148 jyssyldap ge\u00e7\u00fd\u00e4nini e\u015fiden Artyk, oku\u0148 \u00f6z\u00fcnden atyl\u00fdanyny a\u0148lady-da, pessejik da\u015f ha\u00fdaty\u0148 syrtynda bukuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depe-d\u00fcz","meaning":"<div><p>Be\u00fdikli-pesli \u00fderler, be\u00fdik we pes \u00fderler.<\/p><ul><li>Ol tamdyry\u0148 howry dek, \u00ddalap ge\u00e7\u00fd\u00e4r depe-d\u00fczi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depedi\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7agalarda di\u015f \u00e7ykmak bilen baglany\u015fykly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan i\u00e7 ge\u00e7me keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"depek","meaning":"<div><p>Depm\u00e4ge endik eden, depmeklik h\u00e4si\u00fdeti bar bolan, depegen (mal hakda).<\/p><ul><li>Depek e\u015fek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depel","meaning":"<div><p>At, \u00fdaby we k\u00e4bir \u015f. m. ha\u00fdwanlary\u0148 ma\u0148la\u00fdynda bol\u00fdan ak tegmil, sakar.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 depelini, alyn sa\u00e7laryny sypa\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ala\u015fany\u0148 ma\u0148la\u00fdyndaky depeline g\u00f6zi d\u00fc\u015fen A\u015fyr, ala\u015fany\u0148 bo\u00fdnundan gujaklasy geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depelemek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen d\u00f6wel\u00e4p, basgylap baslykdyrmak, berkitmek, gataltmak.<\/p><ul><li>Wepa d\u00f6l\u00e4ni \u00e4ti\u00fda\u00e7syz depele\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Silos ta\u00fd\u00fdarlanylanda ot-i\u00fdmleri syn\u00e7gylamak adat\u00e7a depelemek bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik edip ez\u00fdet bermek, zulum etmek, s\u00fctem etmek, horlamak.<\/p><ul><li>Ol ba\u015flykdyryn di\u00fden bolup, adamyny \u00e4sgerm\u00e4n, depel\u00e4p \u00fd\u00f6rmeli d\u00e4l ahyry. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depelenmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen basgylanyp, d\u00f6welenip baslykdyrylmak, basgylanyp berkidilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik edilip ez\u00fdet berilmek, zulum edilmek, s\u00fctem edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"depeletmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen d\u00f6weledip, basgyladyp baslykdyrtmak, basgyladyp berkitdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4sgermezlik etdirip ez\u00fdet berdirmek, zulum etdirmek, s\u00fctem etdirmek, horlatdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddok, men depeletmen o\u0148a namysym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depele\u015fmek","meaning":"<div><p>Depel\u00e4p baslykdyrmaga, gary\u015fdyrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7 gu\u00fduljak pal\u00e7ygy depele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depelik","meaning":"<div><p>1. Depe-depe bolup duran \u00fder, ala\u0148lyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fderi depelikdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Telpegi\u0148 depesine tutmak \u00fda-da tah\u00fdany\u0148 depesi \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen (mata b\u00f6legi).<\/p><\/div>"},{"headword":"depe\u015fek","meaning":"<div><p>Birsyhly a\u00fdak bilen dep\u00fd\u00e4n \u00fdaly edil\u00fd\u00e4n hereket (\u00fda\u015f \u00e7aga hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"depe\u015feklemek","meaning":"<div><p>Birsyhly a\u00fdak bilen dep\u00fd\u00e4n \u00fdaly hereket etmek.<\/p><ul><li>Italmaz depe\u015fekl\u00e4p, nadaralyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depgi","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen depilip urul\u00fdan urgy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horluk, zulum, basgy, s\u00fctem.<\/p><\/div>"},{"headword":"depgilemek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen basgylamak, depelemek, depmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azar bermek, zulum, s\u00fctem etmek, horlamak, ezmek.<\/p><ul><li>Mugthorlary depgil\u00e4p, gam la\u00fdyna batyrdy\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Depgil\u00e4p dursu\u0148-la, \u00e4sgermen s\u00f6z\u00fcm. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depgilenmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen basgylanmak, depelenmek, depilmek.<\/p><ul><li>Ekin \u00fderleri depgilenmeli d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azar berilmek, zulum, s\u00fctem edilmek, ezilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"depgiletmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak bilen basgylatmak, depeletmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f ekinleri depgiletmek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azar berdirmek, zulum, s\u00fctem etdirmek, ez\u00fdet berdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"depgin","meaning":"<div><p>Bir zady amala a\u015fyrmaklygy\u0148, \u00fda-da tab\u015fyrygy \u00fderine \u00fdetirmekligi\u0148 \u00e7altlyk derejesi, bat, temp.<\/p><ul><li>Siz depgini\u0148izi batlandyryp ba\u015flady\u0148yz, entek sizi\u0148 etmeli i\u015fleri\u0148iz gaty k\u00e4n. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depginli","meaning":"<div><p>Depgin bilen, temp bilen, batly, ga\u00fdratly.<\/p><\/div>"},{"headword":"depilmek","meaning":"<div><p>\u00dder agdarylmak, pil bilen agdarylyp \u00fdum\u015fadylmak, bejerilmek.<\/p><ul><li>Depilen \u00fderleri\u0148 bajagyny a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depin","meaning":"<div><p>Pil bilen bir gezek depilip alyn\u00fdan \u00e7u\u0148luk, pili bo\u00fdladyp depilen \u00fder.<\/p><ul><li>Illeri\u0148kiden bir depin \u00e7u\u0148 gazylypdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depirjik","meaning":"<div><p>Depel\u00e4p duran, urup, horlap \u00fd\u00f6ren, yzgytsyz, \u015fepagatsyz.<\/p><ul><li>Dek ba\u015fy\u0148y depirjik \u00e4re berme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depirjiklemek","meaning":"<div><p>A\u00fdak bilen yzly-yzyna depe\u015feklemek, \u00e7alt hereket edip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>I\u015fe g\u00f6\u00fdd\u00fck \u00fcsti \u00fd\u00fckli e\u015fegim Depirjikl\u00e4p batly-batly \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depiz","meaning":"<div><p>Gum i\u00e7ind\u00e4ki \u015for toprakly be\u00fdik bolmadyk t\u00fcmmek-t\u00fcmmek \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"depi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148i depmek, to\u00fdnak saly\u015fmak.<\/p><ul><li>Iki at depi\u015fer, arasynda e\u015fek \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dder agdary\u015fmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"depjemek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimlik matany\u0148 \u00fda-da ge\u00fdimi\u0148 \u00fdyrtylan \u00fderini, gyrasyny biri-birine \u00fdab\u015fyryp, gapjap tikmek.<\/p><ul><li>Gyzlar tikinleri depjemegi\u0148 t\u00e4rleri bilen tany\u015f bol\u00fdardylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depjetmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimlik matany\u0148 iki gyrasyny, ge\u00fdimi\u0148 \u00fdyrtylan \u00fderini gapjadyp tikdirmek, biri-birine \u00fdab\u015fyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"depmek","meaning":"<div><p>1. To\u00fdnak salmak (mal barada) ; a\u00fdagy\u0148 bilen urmak (adam barada).<\/p><ul><li>E\u015fek semrese, e\u00fdesini deper. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderi pil bilen agdarmak, agdaryp bejermek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ulagy \u00e7alt s\u00fcrmek, \u00e7apmak, at salmak.<\/p><ul><li>Anha, atlar e\u00fderlengi dur, howatyrly \u00fdagda\u00fd du\u015f gelse, m\u00fcner-de deperin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meret derrew ol i\u0148\u0148ildi sesi\u0148 \u00e7ykan \u00fderine \u00fdabysyny depdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. T\u00fcpe\u0148 g\u00f6\u00e7ende, bady yzyna urmak.<\/p><ul><li>\u00ddok, sen atyp bilmersi\u0148, bu t\u00fcpe\u0148 gaty dep\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deprek","meaning":"<div><p>Gur\u015faw g\u00f6rn\u00fc\u015fli tegelek agajy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ig deri tutulyp, kakylyp \u00e7alyn\u00fdan saz guraly.<\/p><ul><li>\u00c7agalar, size t\u00e4ze \u00e7ykan deprek getirip bere\u00fdin! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deprek\u00e7i","meaning":"<div><p>Deprek \u00e7al\u00fdan adam, deprek \u00e7al\u00fdan sazanda, dep\u00e7i.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzys\u00fcre bir sazandar bilen bir deprek\u00e7i pe\u00fdda boldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depremek","meaning":"<div><p>Tutan\u00fderli, gujurly hereket etmek, \u00fdapy\u015fmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fu wagta \u00e7enli Sowetde galmagy\u0148, Sowete p\u00e4sgel bermegi\u0148, seni\u0148 arkada\u00fdanjy\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcliginden hem meni\u0148 gow\u015fak depremegimden boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deprenmek","meaning":"<div><p>Tutan\u00fderli, gujurly hereketlenmek, \u00fdapy\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol heniz ba\u015fyna iri\u015fme, arkasyna howut degmedik tez mal \u00fdaly deprendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"depressi\u00fdan","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Adamy\u0148 sussupes, ejizl\u00e4n psihiki \u00fdagda\u00fdy, d\u00fcn\u00fd\u00e4den do\u00fdgunlyk haly.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddurdu\u0148 hojalyk \u00fdagda\u00fdyny\u0148 pese d\u00fc\u015fmegi, durgunlylygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"depre\u015fmek","meaning":"<div><p>Tutan\u00fderli, gujurly hereketde bolu\u015fmak, \u00fdapy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"deputasi\u00fda","meaning":"<div><p>Deputatlar topary, bir tab\u015fyrygy, bu\u00fdrugy \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in bir kollektiwi\u0148 \u00fda-da guramany\u0148 sa\u00fdlanylan \u00fda-da bellenilen adamlar topary.<\/p><ul><li>Deputasi\u00fda ibermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deputat","meaning":"<div><p>1. Sa\u00fdlanan wekil, sa\u00fdlaw sistemaly d\u00f6wlet edarasyny\u0148 \u00e7leni.<\/p><\/div><div><p>2. Bir tab\u015fyrygy \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in ygty\u00fdarly edilip sa\u00fdlanan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"deputatlyk","meaning":"<div><p>Deputaty\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dep\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> deprek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"der","meaning":"<div><p>Deri asty m\u00e4zlerden \u00e7yk\u00fdan suwuklyk, \u00e7yg.<\/p><ul><li>Der\u00fdadaky d\u00fcr dek d\u00fcrd\u00e4ne derler Syryg\u00fdar \u00fda\u0148akdan mysaly simap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bahary\u0148 egnind\u00e4ki g\u00f6w\u015f\u00fcll\u00e4n keteni k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdagyrnysyna der \u00e7ykypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derbent","meaning":"<div><p>Dagy\u0148 derelerinde, j\u00fclgelerinde esasy ge\u00e7elge, bent.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 derbendinde garawul ta\u015flandy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derbi-dagyn","meaning":"<div><p>Hersi bir \u00fderde \u00fderle\u015fen, duw-dagynyk, \u00e7ym-pytrak, pytra\u0148, \u00fda\u00fdra\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"derbi-dagynlyk","meaning":"<div><p>Hersi bir erde \u00fderle\u015fenlik, duw-dagynlyk, \u00e7ym-pytraklyk, \u00fda\u00fdra\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"derdeser","meaning":"<div><p>Alada, \u00fcnji, hysyrdy, ga\u00fdgy.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u00fd hojalygyny\u0148 derdeseri bilen g\u00fcmra bolup galypdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ukusyny ga\u00e7yr\u00fdan, ony derdesere go\u00fd\u00fdan bir zat bar -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derdeserli","meaning":"<div><p>Aladaly, \u00fcnj\u00fcli, hysyrdyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"derdi-hal","meaning":"<div><p>Derdi-azary, h\u00f6kman, g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, derrew.<\/p><ul><li>Bir ge\u00fdn\u00fcwli adamyny g\u00f6rkezip, \u015fu hem ki\u00e7i adam d\u00e4l di\u00fdse\u0148, nakys g\u00fclk\u00fcsini edip, derdi-hal tany\u015fjak bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derdinegen","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> derdinje\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"derdini\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen derdi\u0148i a\u00fddy\u015fmak, i\u00e7i\u0148i d\u00f6k\u00fc\u015fmek, ze\u00fdreni\u015fmek, dertle\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00e4bir gara\u0148ky gijeler, Derdin\u015ferdik d\u00fcrli he\u0148de. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derdinje\u0148","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe derdinip \u00fd\u00f6ren, k\u00f6p derdin\u00fd\u00e4n, ze\u00fdrenje\u0148, derdinegen.<\/p><\/div>"},{"headword":"derdinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z derdi\u0148i birine a\u00fdtmak, i\u00e7i\u0148i d\u00f6kmek, ze\u00fdrenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dere","meaning":"<div><p>Daglyk \u00fderlerde iki \u00fdany be\u00fdiklik bolup, uzalyp gid\u00fd\u00e4n gi\u0148i\u015flik \u00fder.<\/p><ul><li>Ba\u00fdlyk k\u00f6pd\u00fcr deresinde, dagynda, M\u00fc\u0148 d\u00fcrli miwesi bi\u015fdi bagynda. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcmm\u00fcrdi uzakdaky dagy\u0148 derelerinde-de \u00fda\u0148landy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dereje","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 de\u0148e\u015fdirili\u015f ululygy, \u00f6l\u00e7eg, m\u00f6\u00e7ber, belentlik.<\/p><ul><li>6-7 g\u00fcnden so\u0148, Akmyrady\u0148 gyzgyny 39-40 dereje m\u00fcndi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir wezipe, k\u00e4r, ylym \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n at.<\/p><ul><li>Belli bir temany\u0148 \u00fcst\u00fcnde i\u015fl\u00e4p, alymlyk derejesine \u00fdetjek bol! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hal, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 dostlugy \u015fu dereje \u00fdetdi, hatda bular biri-birinden a\u00fdry nahar hem i\u00fdme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Mertebe, abra\u00fd.<\/p><ul><li>Ur\u015fu\u0148 salan \u00fdarasyny sen hi\u00e7 kimden soramaly d\u00e4l-de, gahrymana hormat go\u00fdmaly, onu\u0148 derejesini g\u00f6termegi bilmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gram. Hereketi\u0148 ob\u00fdektine we sub\u00fdektine bolan ob\u00fdektiw gatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n i\u015flik kategori\u00fdasy.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdp dereje, \u015f\u00e4riklik dereje.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Gram. Sypatlary\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hillerini\u0148 n\u00e4 haldadygyny bildir\u00fd\u00e4n kategori\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"derejeli","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e basgan\u00e7akdan ybarat bolan.<\/p><\/div><div><p>2. At-abra\u00fdly, mertebeli, abra\u00fdly.<\/p><\/div>"},{"headword":"derejelilik","meaning":"<div><p>At-abra\u00fdlylyk, mertebelilik, abra\u00fdlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"derek","meaning":"<div><p>1. Habar, ideg, ugur.<\/p><ul><li>Deregi\u0148 kimden sora\u00fdyn, Sensiz ne me\u00fdlis kyla\u00fdyn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Men ondan derek bilmedim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gram. Ornuna, \u00fderine, \u00f6wezine, \u00fc\u00e7in.<\/p><ul><li>Gerek deregi \u00fdykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dereklemek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady g\u00f6zlemek, yzarlamak, idemek.<\/p><\/div><div><p>2. Sag-amanlygyny barlamak, barlap g\u00f6rmek, g\u00f6zden ge\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"derekli","meaning":"<div><p>1. Deregi, habary alnan, deregi, habary bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 deregini tutup biljek, \u00fdararly.<\/p><\/div><div><p>3. \u00c4hmi\u00fdetli, gerekli, manyly.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a derekli zat a\u00fdtmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dereklik","meaning":"<div><p>Derek agajyny\u0148 k\u00f6p \u00f6s\u00fcp oturan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dereksiz","meaning":"<div><p>1. Habar-hatyrsyz, nam-ny\u015fansyz, atsyz-sorsuz.<\/p><ul><li>Ol dereksiz giden mal boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 deregini tutup bilme\u00fd\u00e4n, hi\u00e7 zady\u0148 deregine ge\u00e7me\u00fd\u00e4n, \u00fdarama\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>3. \u00c4hmi\u00fdeti bolmadyk, manysyz, \u00e4hmi\u00fdetsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"deresogan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Derelerde \u00fdabany bit\u00fd\u00e4n sogan.<\/p><\/div>"},{"headword":"deresygyr","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> sugun.<\/p><\/div>"},{"headword":"derhal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eol wagt, \u015fol mahal, \u015fol bada, dessine, derrew.<\/p><ul><li>\u00d6ren go\u00fdunlary \u00fdoldan, Kowmaga \u00fd\u00fcw\u00fcrdi derhal. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deri","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148, ha\u00fdwany\u0148 bedenini\u0148 da\u015fky \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><\/div><div><p>2. Ownuk ha\u00fdwanlary\u0148 so\u00fdlup alnan hamy.<\/p><ul><li>Gowy baksa\u0148, deri\u0148 bolmaz, erbet baksa\u0148 --diri\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"deri\u00e7i","meaning":"<div><p>Deri \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 i\u015fg\u00e4ri, deri i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n, deri al\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Dokma\u00e7ylary\u0148, deri\u00e7ileri\u0148 sehleri bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derjikmek","meaning":"<div><p>\u00c7ala derlemek, \u00e7ygjarmak.<\/p><ul><li>Derjigen bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcni atyrlanan owadan el\u00fdaglygy bilen s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derjiremek","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e derlemek, \u00e7yg \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Gar\u00fdagdy kisesinden el\u00fdaglygyny \u00e7ykaryp, derjir\u00e4n ma\u0148la\u00fdyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derjiretmek","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e derletmek, \u00e7ygjartmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00f6\u00fdl\u00e4nden agandan so\u0148, howa bir hili \u00e7alaryp, endamy\u0148y derjired\u00fd\u00e4n dymyklyk arala\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derjire\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7alarak derle\u015fmek, \u00e7ygjary\u015fmak.<\/p><ul><li>Howany\u0148 gyzgynlygyna bakman, s\u00fct\u00fck gu\u015fak gu\u015fanan adamlar derjire\u015fip otyrdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derkar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gerek.<\/p><ul><li>Ma\u0148a \u00e7igit \u00fdaly zat derkar d\u00e4l. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derlek","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe derl\u00e4p \u00fd\u00f6ren, tiz derle\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"derleklik","meaning":"<div><p>Derlegi\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"derlemek","meaning":"<div><p>1. Der \u00e7ykarmak, endamy\u0148a der, \u00e7yg \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Uzak \u00fdoly \u00fd\u00f6ren adamlar bur\u00e7ak-bur\u00e7ak derle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fd i\u00e7ip derlemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde k\u00f6p z\u00e4hmet \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Mazalyja derlemese\u0148 i\u015f bitmez.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7yg, nem bilen \u00fcsti, \u00fd\u00fczi \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fczi derle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derletmek","meaning":"<div><p>1. Der, \u00e7yg \u00e7ykartmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Juda \u00fdadatmak, birini \u00f6r\u00e4n k\u00f6p i\u015fletmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini gyssamak, utandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"derle\u015fmek","meaning":"<div><p>Dere basdyry\u015fyp oturmak.<\/p><ul><li>Olar derle\u015fip, \u00e7a\u00fd i\u00e7i\u015fip otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derli","meaning":"<div><p>Der \u00e7ykaran, der gelen, \u00e7ygjaran.<\/p><\/div>"},{"headword":"derlik","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Telpegi\u0148 a\u015fagyndan \u00fd\u00f6rite ge\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fduka tah\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"derman","meaning":"<div><p>1. Kesel bejermek \u00fc\u00e7in seri\u015fde.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen doktory\u0148 dermanyny i\u00e7ip, onu\u0148 a\u00fddan berhizlerini tutup, kemsiz gutuldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bire-biri, lezzet.<\/p><ul><li>\u00d6zleri\u0148 her derde derman, in\u00e7edir bili\u0148 seni\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dermanhana","meaning":"<div><p>Derman ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan we satyl\u00fdan edara.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herimizi\u0148 birn\u00e4\u00e7e \u00fderinde dermanhanalar i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dermanlyk","meaning":"<div><p>1. Derman \u00fc\u00e7in gerekli bolan (seri\u015fde).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azajyk, ujypsyz, s\u00e4hel\u00e7e.<\/p><ul><li>Dermanlyk di\u00fdip \u00e7abalanyp \u00fdatsa\u0148-da, onu\u0148 \u00fdekeje igde mugt berjek g\u00fcmany \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dermantin","meaning":"<div><p>Teletin, ga\u00fdy\u015f pisint mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"dermatolog","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Deri-ham kesellerini\u0148 wra\u00e7y, dermatologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"dermatologi\u00fda","meaning":"<div><p>Medisinany\u0148 deri-ham kesellerini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"derrew","meaning":"<div><p>Ha\u00fdal etm\u00e4n, dessine, basym, \u00e7alt, tiz.<\/p><ul><li>Derrew \u00e7yrany \u00fdakdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tilki derrew umyt \u00fczdi janyndan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ders","meaning":"<div><p>Mal tezeklerini\u0148, \u00e7\u00f6rlerini\u0148 d\u00fcrli garyndylar bilen gary\u015fmagyndan emele gel\u00fd\u00e4n d\u00f6k\u00fcn.<\/p><ul><li>Dersleri\u0148 dymyljyk ysy \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femala arala\u015fyp, Ho\u015fgeldini\u0148 burnuna urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derslemek","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 mesligini \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in ders d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>\u00dderleri derslemek i\u015fi gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derslenmek","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 mesligini \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in ders d\u00f6k\u00fclmek, d\u00f6k\u00fcnlenmek.<\/p><ul><li>Derslenen \u00fderleri\u0148 hasyl ber\u015fi hem \u00fc\u00fdtge\u015fik bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dersletmek","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148; mesligini \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in ders d\u00f6kd\u00fcrmek, d\u00f6k\u00fcnletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dersle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dderi derslem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Men olara \u00fder dersle\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dert","meaning":"<div><p>1. Uzak wagt dowam ed\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><ul><li>\u00c7ig et -- et getir, \u00e7ig t\u00fcwi -- dert getir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Alada, \u00fcnji, azar, i\u015f-g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><ul><li>A\u00fd, eje, sen hem \u00f6z i\u015fi\u0148, derdi\u0148 bilen boluberse\u0148 bolma\u00fdarmy! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00fd, \u015fu tohum gyl\u00fdallar hem ma\u0148a bir artyk dert bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dertde\u015f","meaning":"<div><p>1. Birme\u0148ze\u015f dertli, keselli.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6\u00e7 m. Bir me\u0148ze\u015f aladaly, \u00fcnj\u00fcli, bir kybap i\u015fli.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e wagtlap iki dertde\u015f sojap-sojap demlerini aldylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dertde\u015flik","meaning":"<div><p>1. Bir me\u0148ze\u015f dertlilik, kesellilik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir me\u0148ze\u015f aladalylyk, \u00fcnj\u00fclilik, bir kybap i\u015flilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"derti","meaning":"<div><p>Mesge eredilende onu\u0148 i\u00e7ine bugda\u00fd \u00fdarmasy \u00fda-da t\u00fcwi atylyp, sary\u00fdag durlanandan so\u0148, gazany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde gal\u00fdan galyndy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dertlemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdpli kesele u\u00e7ramak, kesellemek.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli buduny tutup bilm\u00e4n, dertl\u00e4n it \u00fdaly sandyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dertletmek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdpli kesele u\u00e7ratmak, keselletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dertle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e derdi\u0148i, alada\u0148y a\u00fddy\u015fmak, i\u00e7i\u0148i d\u00f6k\u00fc\u015fmek, derdini\u015fmek.<\/p><ul><li>Dertle\u015fere \u00f6zi \u00fdaly bir adam tapdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dertli","meaning":"<div><p>1. Dert tapynan, uzak wagta \u00e7ek\u00fd\u00e4n keselli, syrkaw.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aladaly, \u00fcnj\u00fcli, azaply, kyn\u00e7ylykly, ga\u00fdgyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"dertlilik","meaning":"<div><p>1. Dertli, keselli bolmaklyk, kesellilik, syrkawlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aladalylyk, azaply bolmaklyk, jebirlilik, jepalylyk, ga\u00fdgylylyk, \u00fcnj\u00fclilik.<\/p><ul><li>Dertlilik adamy\u0148 i\u015fje\u0148lik ukybyna k\u00f6p zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derwa\u00fdys","meaning":"<div><p>Ga\u00fdra go\u00fdulmaz, zerur, gyssagly, h\u00f6kmany.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fdagda\u00fd h\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde \u00f6r\u00e4n derwa\u00fdys meseledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derweze","meaning":"<div><p>1. Howla oturdyl\u00fdan, iki tarapa a\u00e7yl\u00fdan gi\u0148 gapy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Sport termini<\/span> Sport o\u00fdunlarynda top we \u015f. m. salmak, ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in dikilen iki agajy\u0148 aralygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"derwezeban","meaning":"<div><p>Derweze sak\u00e7ysy, derweze sakla\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Derwezebanlar hem gij\u00e4ni\u0148 biwagt \u00e7agy bolandan so\u0148 a\u00e7mandyrlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"derwezebanlyk","meaning":"<div><p>Derwezebany\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"derw\u00fc\u015flik","meaning":"<div><p>Derw\u00fc\u015f bolup gezmeklik, galandarlyk, diwanalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u00fda","meaning":"<div><p>1. Ba\u015flan\u00fdan \u00fderinden gu\u00fd\u00fdan \u00fderine \u00e7enli tebigy suratda hemi\u015fe akyp duran, ep-esli m\u00f6\u00e7berd\u00e4ki suw.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fderden 16 kilometrlikde der\u00fdany\u0148 kenarynda gamy\u015f bitm\u00e4ndir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p, ummasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u0148elmek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygy, kanuna la\u00fdykdygy barlanyp bilinmek, barlanmak.<\/p><ul><li>Ide\u00fda ugry bilen birlikde olary\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik derejesi hem \u00fd\u00f6rite der\u0148elmelidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jena\u00fdat\u00e7ylary\u0148 i\u015fi der\u0148elip suda ge\u00e7irildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ylmy ta\u00fddan barlag, der\u0148ew ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilini\u0148 i\u015flik derejeleri ylmy ta\u00fddan der\u0148el\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"der\u0148emek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny we kanunala\u00fdyk gel\u00fd\u00e4ndigini barlamak, barlag etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmek.<\/p><ul><li>Ol fiziki jisimleri\u0148 hereketini\u0148 kanunlaryny der\u0148\u00e4pdir. <span>(0rta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"der\u0148etmek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny, kanunala\u00fdykdygyny barlatmak, barlag etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ylmy ta\u00fddan barlag, der\u0148ew ge\u00e7irtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u0148ew","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny, kanunydygyny bilmek \u00fc\u00e7in ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlag.<\/p><\/div><div><p>2. Ylmy ta\u00fddan ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlag.<\/p><ul><li>Suw barada ylmy, tehniki der\u0148ewleri\u0148 ge\u00e7irilendigi hemmelere belli. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"der\u0148ew\u00e7i","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny we kanunala\u00fdykdygyny barla\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Der\u0148ew\u00e7i gapydan girende, edarany\u0148 ba\u015flygy gorkup, z\u00f6wwe \u00fderinden galdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddur. Jena\u00fdat bilen baglany\u015fykly i\u015fleri\u0148 ilkinji barlagyny, der\u0148ewini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n wezipeli adam.<\/p><ul><li>Prokurory\u0148 der\u0148ew\u00e7isi i\u015fi barlamak \u00fc\u00e7in oba \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"der\u0148ew\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Der\u0148ew\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u0148e\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 dogrudygyny, kanuna la\u00fdykdygyny barla\u015fmak, barlag edi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ylmy ta\u00fddan barla\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u0148iz","meaning":"<div><p>1. Derdi bolmadyk, keselsiz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ga\u00fdgysyz, jebri-jepasyz, aladasyz, \u00fcnj\u00fcsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u0148izlik","meaning":"<div><p>1. Derdi \u00fdokluk, keselsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jebri-jepasy \u00fdokluk, ga\u00fdgysyzlyk, aladasyzlyk, \u00fcnj\u00fcsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"der\u017eawa","meaning":"<div><p>\u00d6zba\u015fdak sy\u00fdasat alyp bar\u00fdan gara\u015fykly bolmadyk d\u00f6wlet.<\/p><\/div>"},{"headword":"des-de\u0148","meaning":"<div><p>Birme\u0148ze\u015f, de\u0148, barabar, parhy \u00fdok.<\/p><ul><li>Bizde a\u00fdal-erkek des-de\u0148 hukukly. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"desga","meaning":"<div><p>D\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli uly gurlu\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"deslap","meaning":"<div><p>Ilki bilen, \u00f6\u0148i bilen, ozaly bilen, derrew.<\/p><\/div>"},{"headword":"deslapky","meaning":"<div><p>I\u0148 owalky, ozalky, ilki, ilkinji.<\/p><\/div>"},{"headword":"desmal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> el\u00fdaglyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"desmal\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddaranja\u0148, \u00fdapja, gyl\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"despot","meaning":"<div><p>1. Gadymy G\u00fcndogar gul e\u00fde\u00e7ilik monarhi\u00fdalarynda: kanunlar esasynda d\u00e4l-de, \u00f6z isledigi\u00e7e, \u00e7\u00e4ksiz h\u00f6k\u00fcmdarlyk ed\u00fd\u00e4n, \u00fdokary h\u00f6k\u00fcmdar.<\/p><ul><li>Ol gazaply despot bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alym, do\u0148\u00fd\u00fcrek.<\/p><\/div>"},{"headword":"despotik","meaning":"<div><p>Despoti\u00fda mahsus bolan, despotlar\u00e7a.<\/p><ul><li>Paty\u015fany\u0148 h\u00e4kimligi despotik h\u00e4kimi\u00fdetdi. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"despotizm","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4ksiz h\u00f6k\u00fcmdarlyk.<\/p><ul><li>Despotizmi\u0148 we krepostno\u00fd\u00e7ylyk d\u00fczg\u00fcnini\u0148 tiz wagtdan synjakdygyna Pu\u015fkin berk ynam bildir\u00fd\u00e4r. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"despoti\u00fda","meaning":"<div><p>Despoty\u0148 dolandyr\u00fdan d\u00f6wleti, zalymlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dessan","meaning":"<div><p>Halk d\u00f6redijiligine we klassyky edebi\u00fdata has bolan \u015fygyr bilen kyssa gary\u015fykly \u00fdazylan edebi eser.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Magtymguly, Se\u00fddi, Zelili, en\u00e7eme dessanlar d\u00fczerdi sa\u0148a. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dessan\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Dessan \u00fdaz\u00fdan adam.<\/p><\/div><div><p>2. Dessany bo\u00fddan-ba\u015fa \u00fdatdan a\u00fdd\u00fdan bag\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"desse","meaning":"<div><p>Boglan, da\u0148lan bogy (g\u00fcl, arpa, bugda\u00fd, sogan we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Biri orak or\u00fdar, biri desse \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"desselemek","meaning":"<div><p>Desse edip bogmak, desse etmek, desse baglamak, desse-desse edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Dessele-de sen ysga, T\u00e4ze durmu\u015f g\u00fcl\u00fc\u0148 bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"desselenmek","meaning":"<div><p>Desse-desse edilip go\u00fdulmak, desse baglanmak, desse-desse edilmek, desse bogulmak.<\/p><ul><li>Orak\u00e7ylar desselenen bugda\u00fdlary bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"desseletmek","meaning":"<div><p>Desse-desse etdirip go\u00fddurmak, desse baglatmak, desse-desse etdirmek, desse bogdurmak.<\/p><ul><li>Oran \u00fdorunjasyny \u00fdolda\u015fyna desseletdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dessele\u015fmek","meaning":"<div><p>Desselem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, desse bagla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddatyrylan \u00fdorunjany dessele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dessemma\u00fda","meaning":"<div><p>Elde o\u00fdnamak we ysgamak \u00fc\u00e7in \u00fdakymlyja ysly, kyrkg\u00fcnl\u00fck g\u00f6rn\u00fc\u015fli gawuny\u0148 bir sorty, mazy.<\/p><\/div>"},{"headword":"desserhan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> sa\u00e7ak.<\/p><ul><li>Bar, i\u00e7erden desserhan alyp \u00e7yk! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dessik","meaning":"<div><p>Tara dokalanda ge\u00e7irilen argajy kakmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n \u00fdasy aga\u00e7 gural, tara \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dessine","meaning":"<div><p>\u015eol wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u015fol minutda, tizlik bilen, \u015fol bada, derrew, tiz.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 \u00fdarymyndan k\u00f6p\u00fcsini ukusyz ge\u00e7iren adamlar kelleleri \u00fdassyga \u00fdeten dessine uka gitdiler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dessur","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin kabul edilen d\u00e4p, nesilden-nesle ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00fczg\u00fcn-tertip, adat.<\/p><ul><li>\u00ddene-de ag\u015famlaryna y\u015fyk \u00fdakyp oturmagy \u00f6zlerine dessur edinipdirler. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Her bir halky\u0148 \u00f6z d\u00e4pleri we milli dessurlary bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcn, kada, endik.<\/p><ul><li>Nahary hemmesi agzybirlik bilen i\u00fdmek bu ma\u015fgalada ata-babadan gel\u00fd\u00e4n dessurdy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dezertir","meaning":"<div><p>Dezertirlik eden adam, i\u015fden \u00fda-da go\u015fun\u00e7ylykdan we \u015f. m. bo\u00fdun towlap ga\u00e7an adam, ga\u00e7gak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dezertirlik","meaning":"<div><p>Dezertir bolmaklyk, harby gullukdan ga\u00e7maklyk, go\u015fun\u00e7ylyga \u00e7agyryly\u015fdan \u00fda-da d\u00f6wlet hem-de jemgy\u00fdet\u00e7ilik borju\u0148dan bo\u00fdun towlamaklyk, ga\u00e7gaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dezertir\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dezertirlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dek2.<\/p><ul><li>Duman de\u00fd syryldy, \u00fdok ga\u00fdgy-gamy\u0148, Halky\u0148 abatlygy seni\u0148 ylhamy\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Waharmany\u0148 tory de\u00fd. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u00fd\u00fdus","meaning":"<div><p>Gylyk-h\u00e4si\u00fdeti ta\u00fddan pis, erbet g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, nejis.<\/p><ul><li>Ma\u0148a-da ot berip go\u00fdberen \u015fol de\u00fd\u00fdus boldy -- di\u00fdip, dodagyny di\u015fl\u00e4p, kellesini \u00fda\u00fdkady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Heh, garny\u0148 gursun, de\u00fd\u00fdus. Seni\u0148 hele\u00fdi\u0148 bar, ma\u015fgala\u0148 bar, \u00fcms\u00fcm gez-de \u00fd\u00f6r-d\u00e4! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u00fd\u00fduslyk","meaning":"<div><p>Erbetlik, pislik, nejislik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148","meaning":"<div><p>Ululygy, \u00e4hmi\u00fdeti, hili we \u015f. m. bo\u00fdun\u00e7a biri-birlerine barabar bolan.<\/p><ul><li>Hersi bir milletden bir topar adam, De\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4p, dostlukda de\u0148 basyp gadam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148-du\u015f","meaning":"<div><p>\u00dda\u015flary biri-birine \u00fdakyn adamlar, bile \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen \u00fdolda\u015f, \u00fdolda\u015f adamlar.<\/p><ul><li>Ol hatlary kellesi gyzan wagtlarynda, de\u0148-du\u015flaryna g\u00f6rkezerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 de\u0148-du\u015flary R\u00f6w\u015fen adyny tutman, hemi\u015fe onu\u0148 adyny \u00abG\u00f6rogly\u00bb di\u00fdip tut\u00fdardylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148de\u015f","meaning":"<div><p>De\u0148me-de\u0148, biri-birine de\u0148 bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148de\u015flik","meaning":"<div><p>De\u0148me-de\u0148lik, biri-birine de\u0148lik, bir me\u0148ze\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148e-de\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> de\u0148me-de\u0148.<\/p><ul><li>De\u0148e-de\u0148 \u00e7al\u015fyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148emek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ikinji bir zada barabardygyny, de\u0148 gel\u00fd\u00e4ndigini, \u00fdet\u00fd\u00e4ndigini \u00fda-da \u00fdetme\u00fd\u00e4ndigini barlap g\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148 gymmatly g\u00f6rmek, barabar g\u00f6rmek, barabar tutmak.<\/p><ul><li>\u015euny edil g\u00f6reji\u0148e de\u0148egin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Sen hem \u00f6z\u00fc\u0148i adama de\u0148e\u00fd\u00e4rsi\u0148-ow! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Men-\u00e4 garybam bolsam, \u00f6z\u00fcmi seni\u0148 bilen de\u0148\u00e4p biljek d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ab\u00c7enli, gadar, kimin\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7isi.<\/p><ul><li>Sen ga\u00fdrat et-de, ertire de\u0148e\u00e7 gara\u015f!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u00e7er","meaning":"<div><p>Biri-birine la\u00fdygrak, barabarrak, de\u0148r\u00e4k.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148iz bilen de\u0148e\u00e7er etse\u0148iz hem o\u0148aryn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u00e7erlik","meaning":"<div><p>Barabarrak gelmeklik, de\u0148me-de\u0148r\u00e4k bolmaklyk, de\u0148r\u00e4klik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u015fdirme","meaning":"<div><p>Edeb. Ob\u00fdektiw d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 predmetlerini\u0148, hadysalaryny\u0148 me\u0148ze\u015fligini we tapawudyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykar\u00fdan logiki usul.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Me\u0148ze\u015fligini \u00fda-da tapawudyny bilmek \u00fc\u00e7in biri-birine gar\u015fy go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Se\u00fddi \u00f6z ilini\u0148 gelin-gyzyny taryplanda, olary \u00f6\u0148ki ge\u00e7en birn\u00e4\u00e7e a\u015fyklar bilen de\u0148e\u015fdir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Gyzlar \u00f6z aralarynda ondan alan hatlaryny de\u0148e\u015fdirip g\u00fcl\u015ferdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Getiri\u0148, de\u0148e\u015fdireli\u0148 bizi\u0148 \u00d6wez ogul bilen. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148e\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bo\u00fdu\u0148y \u00f6l\u00e7\u00e4p g\u00f6rmek, bo\u00fdu\u0148y de\u0148\u00e4p g\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birine ta\u00fd gelmek, biri bilen barabar boljak bolmak (i\u015fde, okuwda we \u015f. m. \u00fderlerde).<\/p><ul><li>Jora jan, di\u00fdse\u0148em sen bilen-\u00e4 de\u0148e\u015fip bilmesem gerek! <span>(G. Muhtarow, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Bilbil aldap tutmakda \u00ddermola\u00fd bilen de\u0148e\u015fip biljek adam \u00fdokdy. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148iz","meaning":"<div><p>Ajymtyk duzly, uly suw gi\u0148i\u015fligi.<\/p><ul><li>Pu\u015fkin de\u0148iz kenarynda gezelen\u00e7 etmegi \u00f6r\u00e4n gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r eken. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c4\u00fd, meni\u0148 k\u00f6megim de\u0148ze damja damandan ena\u00fdy d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dogry, Aral de\u0148zi hakykatdan-da do\u00fdanok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148iz\u00e7i","meaning":"<div><p>Flotda gulluk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>XIV asyrda Ital\u00fdan de\u0148iz\u00e7ileri e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6ren takyk kartalary d\u00fczmegi ba\u015farypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148 de\u0148iz\u00e7i bolup Amyder\u00fdadan gork\u00fdarmy\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148leme","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Bir \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e n\u00e4belli ululyklardan ybarat matematiki de\u0148lik.<\/p><ul><li>Tapylan a\u0148latmany ikinji de\u0148lemede \u00fderine go\u00fdaly\u0148. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>Kwadrat de\u0148leme.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir zat bilen de\u0148 etmek, barabar etmek, la\u00fdyk etmek, m\u00f6\u00e7beri bo\u00fdun\u00e7a me\u0148ze\u015f etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini ikinji biri bilen bir hatarda tutmak.<\/p><ul><li>Samsyk, sen n\u00e4hili bolup \u00f6z\u00fc\u0148i Warlamow bilen de\u0148le\u00fd\u00e4rsi\u0148? -- di\u00fdip sorady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mele \u00fdorga oba tarap ba\u015fy \u00f6wr\u00fclenden so\u0148, gulaklaryny de\u0148ledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148lenmek","meaning":"<div><p>De\u0148 edilmek, barabar edilmek, la\u00fdyk gelmek, m\u00f6\u00e7beri bo\u00fdun\u00e7a me\u0148ze\u015f bolmak.<\/p><ul><li>Klassyky we real gimnazi\u00fdalary\u0148 hukukda de\u0148lenmegi \u015fu \u00fdyllara gabat gel\u00fd\u00e4r. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148letmek","meaning":"<div><p>De\u0148 etdirmek, barabar etdirmek, m\u00f6\u00e7berini me\u0148ze\u015f etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat ikinji bir zat bilen barabarla\u015fmak, u\u00e7lary de\u0148 bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148de bar\u00fdanlary\u0148 yzyndan \u00fdetmek, \u00f6\u0148d\u00e4kileri\u0148 hataryna go\u015fulmak, barabar bolmak.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4me \u00fc\u00e7in i\u0148 \u00f6\u0148d\u00e4kilere de\u0148le\u015fmeli d\u00e4l? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148li-derejeli","meaning":"<div><p>1. Bezelip, bejerilip edilen, o\u0148at \u00fdasalan, gowy, rejeli.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fdy\u0148 asly bi\u015fen kerpi\u00e7den salnan de\u0148li-derejeli t\u00e4ze ja\u00fd d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddogsa S\u00e4hedi\u0148 py\u00e7agy, ba\u015fga bir n\u00e4\u00e7eleri\u0148ki \u00fdaly, tylla gynly, almaz tygly, de\u0148li-derejeli py\u00e7ak hem d\u00e4ldi, ak s\u00fc\u0148k saply, j\u00f6wher-polat tygly \u00fd\u00f6neke\u00fd pukara py\u00e7agydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Il i\u00e7inde at-abra\u00fdly, salykatly, barjamly, o\u0148at (ma\u015fgala, hojalyk, adam we \u015f. m. barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148lik","meaning":"<div><p>1. B\u00fctinle\u00fd me\u0148ze\u015flik, barabarlyk, la\u00fdyklyk.<\/p><ul><li>Akyllary\u0148 de\u0148ligi hakyndaky pikiri gi\u0148 suratda \u00f6sd\u00fcr\u00fd\u00e4rdiler. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fctin jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik seri\u015fdelerine de\u0148 gatna\u015fyk etmeklik \u00fdagda\u00fdy, de\u0148 hukuklylyk, de\u0148 ygty\u00fdarlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148me-de\u0148","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ikinji bir zat bilen barabar, agramyna-agram, ba\u015fa-ba\u015f, de\u0148e-de\u0148 bolmagy.<\/p><ul><li>J\u00f6wen bilen bugda\u00fdy de\u0148me-de\u0148 \u00e7aly\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u00fdnu\u0148, \u00fdary\u015fy\u0148 de\u0148 gutaran so\u0148y, netijesi.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft \u00fdary\u015fy olary\u0148 arasynda de\u0148me-de\u0148 gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148siz-ta\u00fdsyz","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n artyk derejede bolan, artykma\u00e7, de\u0148i-ta\u00fdy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148sizlik","meaning":"<div><p>1. B\u00fctinle\u00fd me\u0148ze\u015f d\u00e4llik, barabar d\u00e4llik, la\u00fdyksyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. De\u0148 hukuksyzlyk, de\u0148 ygty\u00fdarly bolmazlyk, de\u0148lik bolmazlyk.<\/p><ul><li>Ol Artygy\u0148 a\u00fddanlaryna d\u00fc\u00fdple\u00fdin d\u00fc\u015f\u00fcnmese-de, de\u0148sizlik \u015femalyny\u0148 \u00e7al\u00fdanyny biraz syzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Matematika<\/span> Bir ululygy\u0148 ba\u015fga bir ululykdan uly \u00fda-da ki\u00e7iligini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n algebraik a\u0148latma.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148t\u00e4sirli","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> De\u0148 derejede t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, birme\u0148ze\u015f t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148t\u00e4sirlilik","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> De\u0148 derejede t\u00e4sir edijilik, bir me\u0148ze\u015f t\u00e4sir edijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148\u00f6l\u00e7egli","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Me\u0148ze\u015f \u00f6l\u00e7egli, \u00f6l\u00e7egi ta\u00fddan bir me\u0148ze\u015f bolan.<\/p><ul><li>Hemi\u015felik tizlikli herekete de\u0148\u00f6l\u00e7egli hereket di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u0148\u00f6l\u00e7eglilik","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Me\u0148ze\u015f \u00f6l\u00e7eglilik, \u00f6l\u00e7eg ta\u00fddan bir me\u0148ze\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u0148\u0148ene","meaning":"<div><p>De\u0148-du\u015flary\u0148 oturyly\u015fyk etmek maksady bilen de\u0148 harajat \u00e7ekip, bi\u015firin\u00fd\u00e4n nahary, \u015f\u00e4rikli bi\u015firilen nahar.<\/p><ul><li>Ol de\u0148\u0148ene ba\u015fy bolupdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>De\u0148\u0148ene de\u0148 \u015f\u00e4rik. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u015fdirmek","meaning":"<div><p>De\u015fik etdirmek, de\u015fik a\u00e7dyrmak, de\u015fik emele gelmegine seb\u00e4p bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u015fik","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdyrtylan, de\u015filen \u00fderi.<\/p><ul><li>Ho\u0148karyp duran de\u015fige ussany\u0148 g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u015fik-de\u015fik","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00fderi de\u015filen, eleme-de\u015fik edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u015filmek","meaning":"<div><p>De\u015fik edilmek, de\u015fik ge\u00e7irilmek, de\u015fik emele gelmek, de\u015fik a\u00e7ylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri \u00fdarydan de\u015filen \u00fdaly ki\u00e7ijik, gara g\u00f6zli adamdy. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdamaly jalbaryny, barmagy burnundan \u00e7ykyp duran, dabany de\u015filen a\u00fdakgabyny g\u00f6rkezdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"de\u015fi\u015fmek","meaning":"<div><p>De\u015fik edi\u015fmek, de\u015fik a\u00e7y\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u015fli","meaning":"<div><p>G\u00f6wresi uly, irim\u00e7ik, da\u00fdaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u015flilik","meaning":"<div><p>Da\u00fdaw, uly g\u00f6wrelilik, da\u00fdawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"de\u015fmek","meaning":"<div><p>De\u015fik etmek, de\u015fik a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Suw a\u015fak urup b\u00f6wedi de\u015fdi-de, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna \u015faggyldap gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dialekt","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u00dderli geple\u015fik, umumy halk dilini\u0148 pudagy, \u015fiwe.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialektal","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Bir dialekte has bolan, degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialektik","meaning":"<div><p>Dialektiki filosofi\u00fdany\u0148, dialektikany\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialektika","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Tebigaty\u0148, adamzat jemgy\u00fdetini\u0148 we pikirlenmegi\u0148 \u00e4hlumumy hereket kanunlary we \u00f6s\u00fc\u015fi hakyndaky filosofik akym.<\/p><ul><li>Materialistik dialektika.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dialektiki","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Dialektika esaslan\u00fdan, dialektikany\u0148 kada-kanunlaryndan ugur al\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialektizm","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Bir dialekti\u0148, \u015fiw\u00e4ni\u0148 edebi dilde ulanyl\u00fdan s\u00f6zi \u00fda-da s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><ul><li>Saryhanow halk dilini\u0148 arhaizmler, dialektizmler bilen hapalanmagyna \u00fcz\u00fcl-kesil gar\u015fy g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dialektolog","meaning":"<div><p>Dialektologi\u00fdadan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialektologik","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Dialektologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Dialektologik karta.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dialektologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Dil bilimini\u0148 dialektleri, \u015fiweleri \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialog","meaning":"<div><p>Iki \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e adamy\u0148 arasyndaky g\u00fcrr\u00fc\u0148, g\u00fcrle\u015fik, geple\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dialogik","meaning":"<div><p>Dialog formaly, dialog formasynda \u00fdazylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"diamat","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Dialektiki materializm.<\/p><\/div>"},{"headword":"diametr","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Merkezden ge\u00e7\u00fd\u00e4n hem-de tegelegi\u00e7 \u00fda-da \u015fary\u0148 iki nokadyny birikdir\u00fd\u00e4n g\u00f6ni \u00e7yzyk.<\/p><ul><li>O\u00fdna ba\u015flamazdan ozal, diametri we \u00e7u\u0148lugy 25 sm de\u0148 bolan \u00e7ukur gazmaly. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diametral","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Diametr \u00e7yzygy bo\u00fdun\u00e7a iki de\u0148 b\u00f6l\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"diapazon","meaning":"<div><p>1. Sesi\u0148 \u00fda-da saz guralyny\u0148 \u00e7ykaryp biljek owazyny\u0148 jemi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 g\u00f6wr\u00fcmi, tut\u00fdan \u00fderi, m\u00f6\u00e7beri.<\/p><\/div>"},{"headword":"diapozitiw","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Pro\u00fdeksion fonar \u00fc\u00e7in dury plastinka alnan fotosurat.<\/p><\/div>"},{"headword":"didaktik","meaning":"<div><p>Terbi\u00fde beriji, \u00f6w\u00fct-nesihatly, \u00f6wrenerlikli, \u00f6w\u00fct alarly.<\/p><\/div>"},{"headword":"didaktika","meaning":"<div><p>1. Pedagogikada okatmaklygy\u0148 umumy usullaryny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div><div><p>2. Umumy wagyz-nesihat, ahlak \u00f6wredi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"didar","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz; g\u00f6rme-g\u00f6r\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Artyk A\u00fdnany\u0148 didaryna mu\u015ftak bolup otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Arman, ma\u0148a nesip etjek d\u00e4l didar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><li>Sende galdy didarym, Sabrym aldy\u0148, Atajan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dide","meaning":"<div><p>G\u00f6z, g\u00f6re\u00e7.<\/p><ul><li>Eziz didem, ene jan, Ge\u00e7i\u0148 d\u00fc\u015fek \u00fcst\u00fcne. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dideban","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> didiwan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Dozor, \u00f6\u0148d\u00e4ki garawul.<\/p><\/div>"},{"headword":"didiwan","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148i\u0148 ujundaky ny\u015fana almak \u00fc\u00e7in go\u00fdlan garawuly.<\/p><\/div>"},{"headword":"digdeneklemek","meaning":"<div><p>Sowukdan \u00fda\u0148a \u00fc\u015f\u00e4p titremek, \u00fc\u015f\u00e4p \u00fda-da \u00fc\u015f\u00fcdip sandyraklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"digdenekletmek","meaning":"<div><p>Sowukdan \u00fc\u015fedip titretmek, \u00fc\u015fedip sandyraklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"digdenekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Sowukda \u00fc\u015f\u00e4p titre\u015fmek, \u00fc\u015f\u00e4p sandyrakla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"digdiklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> digdeneklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"digdikle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> digdenekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"diger","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zat, nam-ny\u015fan.<\/p><ul><li>Bar-da ejeme a\u00fdt, men di\u00fdse eger, K\u00f6ne dessurlardan galmasyn diger. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdke-kineden Potdyny\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde hi\u00e7 hili diger galmasyn. <span>(N. Pomma, Eserler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"digir","meaning":"<div><p>Tekiz zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde bol\u00fdan ki\u00e7ijik, ownujak d\u00fcw\u00fcr, d\u00fcw\u00fcrtik, d\u00e4ne, \u00fdumry.<\/p><\/div>"},{"headword":"digir-digir","meaning":"<div><p>1. D\u00e4ne-d\u00e4ne se\u00e7elenip duran, d\u00e4ne-d\u00e4ne bolup duran.<\/p><ul><li>Sary\u00fdag digir-digir bolup dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddumry-\u00fdumry bolup duran, \u00fdumraly\u015fyp duran, d\u00fcw\u00fcr-d\u00fcw\u00fcr bolup duran.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly t\u00fc\u00fdlek a\u00fdaklaryny we muskullary digir-digir \u00fdogyn gollaryny uzadyp, sekini\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00fczin d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fdatdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"digirdemek","meaning":"<div><p>Bir zat seb\u00e4pli endam-jany\u0148da ma\u00fddaja digir pe\u00fdda bolmak, sandyramak.<\/p><ul><li>Ahmedini\u0148 endam-jany digird\u00e4p gitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diglemek","meaning":"<div><p>Gara\u015fylmadyk t\u00e4sir netijesinde endamy\u0148dan sowuk suw gu\u00fdlan \u00fdaly bolmak, endamy\u0148 tikeneklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dik","meaning":"<div><p>1. Gorizontala perpendikul\u00fdar duran, perpendikul\u00fdar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdak \u00fcst\u00fcnde, \u00f6r bo\u00fduna.<\/p><ul><li>\u00c4digini hem dik durka ge\u00fdip bilme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikan","meaning":"<div><p>Dogry, gabat, g\u00f6ni.<\/p><\/div>"},{"headword":"dikanlamak","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir za da g\u00f6n\u00fcl\u00e4p nazar dikmek, g\u00f6n\u00fclemek, dogrulamak, dikarynlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dikanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e dogry seretmek, biri-biri\u0148e nazary\u0148y dikmek.<\/p><ul><li>Dikanla\u015fyp bakdy go\u015fa garaklar, A\u00fdlary\u0148 g\u00f6reji di\u00fdip \u00abHo\u015f ene!\u00bb. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikarynlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dikanlamak.<\/p><ul><li>Artyk biraz o\u00fddan so\u0148, dikarynlap jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dikarynlap ga\u00fdta-ga\u00fdta seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikdirmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddere oturtdyrmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcni, ujuny \u00fdere g\u00f6md\u00fcrmek, dikip go\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Saldyrmak, gurdurmak (ja\u00fd hakda).<\/p><ul><li>Ja\u00fd dikdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikd\u00fc\u015fdi","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcnmezek we di\u0148e \u00f6z di\u00fdenini etdirjek bolup erjellik ed\u00fd\u00e4n, kesir.<\/p><ul><li>Ol dikd\u00fc\u015fdi-le bir \u00f6z di\u00fdenini bil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikd\u00fc\u015fd\u00fclik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcnmezeklik we di\u0148e \u00f6z di\u00fdeni\u0148i etdirjek bolmaklyk, kesirlik.<\/p><ul><li>Gyzdurdyny\u0148 dikd\u00fc\u015fd\u00fclik edip, bu beren g\u00f6dek jogaby \u00fda\u015fulyny\u0148 gaharyny getirdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikelmek","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148den galmak, \u00fderi\u0148den turmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bo\u00fduna \u00f6smek, be\u00fdgelmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 gurlu\u015fygy gowy gid\u00fd\u00e4ni \u00fc\u00e7in, g\u00fcn-g\u00fcnden bo\u00fdy dikel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikeltmek","meaning":"<div><p>1. \u00dderinden galdyrmak, \u00f6r turuzmak, dim-dik edip go\u00fdmak, galdyrmak.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u00e7y \u00f6z\u00fcni\u0148 da\u00fdaw g\u00f6wresini dikeldip: -- S\u00e4het! Karpat dagyny\u0148 t\u00f6wereginde gezen g\u00fcnleri\u0148 \u00fdady\u0148a d\u00fc\u015f\u00fdermi? -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdaga galdyrmak, \u00f6sd\u00fcrmek, \u00fda\u00fdba\u0148latmak.<\/p><ul><li>Halk hojalygyny dikeltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dike\u00e7","meaning":"<div><p>Dikelip duran zat, predmet.<\/p><\/div>"},{"headword":"dikgermek","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi\u0148 k\u00f6k bolup, ba\u015fy\u0148y \u00fdokary tutmak; hekgermek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 g\u00f6z\u00fcm \u00fditelip, ba\u015fym dikgerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikgirdemek","meaning":"<div><p>\u00c7alt hereket edip \u00fd\u00f6remek, dikgirdili \u00fd\u00f6remek (e\u015fek barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"dikgirdetmek","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6retmek, dikgirdili \u00fd\u00f6retmek, s\u00fcrmek (e\u015fek barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"dikgirde\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6re\u015fip barmak (e\u015fek barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"dikgirdi","meaning":"<div><p>E\u015fegi\u0148 \u00fd\u00f6ri\u015fini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi we onu\u0148 a\u00fdagyndan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"dikilmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddere oturdylmak, d\u00fc\u00fdbi \u00fdere g\u00f6ml\u00fcp go\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gurulmak, salynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dikle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Art a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne galyp garpy\u015fmak.<\/p><ul><li>Uru\u015f\u00fdan itler dikle\u015fip, biri-birine agyz saldylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz bolup s\u00f6g\u00fc\u015fmek, a\u00fddy\u015fmak, dawala\u015fmak.<\/p><ul><li>Men i\u0148 so\u0148unda onu\u0148 bilen dikle\u015fm\u00e4ge mejbur boldum. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dikmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddere oturtmak, dik edip d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdere g\u00f6mmek, dikip go\u00fdmak, oturtmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gurmak, salmak.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn \u00e7atma dikmek hem ba\u015fga i\u015fler bilen me\u015fgul boldular . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diktant","meaning":"<div><p>Mekdepde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdazuw i\u015fini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktator","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4ksiz h\u00e4kimi\u00fdetlik ed\u00fd\u00e4n h\u00e4kim.<\/p><ul><li>Senat diktator bellemek hakynda karar \u00e7ykarypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diktatorlyk","meaning":"<div><p>H\u00e4kimi\u00fdet ba\u015fyna diktator bolup ge\u00e7i\u015f, diktatory\u0148 \u00fdagda\u00fdy, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktator\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> diktatorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktatura","meaning":"<div><p>Agalyk ed\u00fd\u00e4n synpy\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcne da\u00fdan\u00fdan, hi\u00e7 bir zat bilen \u00e7\u00e4klendirilmedik d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdeti.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktor","meaning":"<div><p>Mikrofon \u00f6\u0148\u00fcnde radio-telewideni\u00fde geple\u015fiklerini\u0148 tekstini oka\u00fdan radio i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktorlyk","meaning":"<div><p>Diktory\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"diktowka","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> diktant.<\/p><ul><li>Mugallymy\u0148 diktowkasyndan bir azajyk yza galdym. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dil","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> Pikirlenm\u00e4ni\u0148 i\u015fle\u00fdi\u015f netijelerini belle\u00fd\u00e4n we adamlary\u0148 aragatna\u015fyk seri\u015fdesi bolan sesleri\u0148 we s\u00f6zl\u00fck-grammatik seri\u015fdeleri\u0148 sistemasy.<\/p><ul><li>Dil jemgy\u00fdetde adamlary\u0148 aragatna\u015fyk etmeklerini\u0148, pikir aly\u015fmaklaryny\u0148 we biri-birlerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u015fimeklerini\u0148 guraly bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geple\u00fdi\u015f ukyby, s\u00f6zle\u00fdi\u015f ba\u015farja\u0148lygy.<\/p><ul><li>Dilden mahrum bolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Umumy halk s\u00f6zl\u00fck-grammatik sistemasyna esaslan\u00fdan s\u00f6z d\u00f6redijiligind\u00e4ki geple\u00fdi\u015f seri\u015fdelerini\u0148 jemi.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gerekli maglumatlary almak m\u00fcmkin bolan \u00fdesir.<\/p><ul><li>Dil tutup getirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilber","meaning":"<div><p>S\u00f6\u00fdg\u00fcli, dildar, \u00fdar.<\/p><ul><li>A\u00fdyp, syn e\u00fdleme, n\u00e4zli dilberim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dildar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dilber.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an \u00f6z to\u00fdumda bada g\u00f6terip, Di\u00fderkem: -- \u015eu g\u00f6zel meni\u0148 dildarym! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dild\u00fcw\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasy \u00fda-da ba\u015fga maksat bilen birine gar\u015fy bilelikde hereket etmek hakynda gizlin ylala\u015fyk, \u00f6\u0148\u00fcnden geple\u015fik.<\/p><ul><li>Bu dild\u00fcw\u015f\u00fcge seni\u0148em go\u015fulany\u0148y bil\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dileg","meaning":"<div><p>1. Birinden bir zat sorap \u00fd\u00fcz tutma, ha\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyllyk\u00e7a \u015fu adamlara gara\u015fyk et -- di\u00fdip, sa\u0148a dilege geldik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Altyn gapylyny\u0148 aga\u00e7dan gapyla dilegi d\u00fc\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Isleg, arzuw.<\/p><ul><li>Hern\u00e4 to\u00fd bolsun -- di\u00fdip, dileg etdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><li>Hi\u00e7 adam tohumy \u015fe\u00fdle azaplara du\u00e7ar bolmasyn -- di\u00fdip, men dileg ed\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dileg-arzuw","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n isleg, arzuw, dileg.<\/p><ul><li>Dileg-arzuw hi\u00e7 ha\u00fdsy pe\u00fdda etmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilegli","meaning":"<div><p>Dileg bilen, dilegi d\u00fc\u015fen, ha\u00fdy\u015fly.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 \u00fdany\u0148a dilegli geldim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilegsiz","meaning":"<div><p>Dileg etm\u00e4n, \u00fd\u00fcz tutman, ha\u00fdy\u015fsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"dileg\u00e7i","meaning":"<div><p>1. \u00c7at dilem\u00e4ge, soramaga gelen adam.<\/p><\/div><div><p>2. Geda\u00fd \u00fdaly dil\u00e4p zat alyp \u00fd\u00f6ren adam, el serip \u00fd\u00f6ren adam.<\/p><ul><li>Hasanaly aga\u0148 hem metjidi\u0148 gapysynda oturyp, dileg\u00e7ilere go\u015fulypdyr -- di\u00fddiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dileg\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. Zat sorap, dil\u00e4p \u00fd\u00f6rmeklik.<\/p><\/div><div><p>2. Geda\u00fd \u00fdaly dil\u00e4p zat alyp \u00fd\u00f6rmeklik, elserijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilemek","meaning":"<div><p>1. Birinden bir zat sorap \u00fd\u00fcz tutmak, dileg etmek.<\/p><ul><li>Artyk Eziz hany\u0148kydan dolanyp gelenden so\u0148, ba\u00fdtal dilemek bahanasy bilen Meretlere bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arzuw etmek, islemek.<\/p><ul><li>\u00ddum\u015fa gideni\u0148 eglenip gelenini dile. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Satyn almak \u00fc\u00e7in bahala\u015fyp, \u00f6z kesgitl\u00e4n baha\u0148y a\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilenje\u0148","meaning":"<div><p>Dileg\u00e7ilik edip \u00fd\u00f6ren, dilenip \u00fd\u00f6ren, emenje\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilenje\u0148lik","meaning":"<div><p>Dilenje\u0148 bolmaklyk, dilenip \u00fd\u00f6rmeklik, emenje\u0148lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilenmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zady soramak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in dileg, dilenje\u0148lik etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Satyn almak \u00fc\u00e7in soralmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bazara \u00e7ykaran ke\u00e7esi dilenmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilewar","meaning":"<div><p>\u00c7eper geple\u00fd\u00e4n, gepe \u00e7eper.<\/p><ul><li>Begen\u00e7, men seni\u0148 be\u00fdle dilewardygy\u0148y du\u00fdma\u00fdardym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 obamyzda \u015fondan dilewar a\u00fdal \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilewarlyk","meaning":"<div><p>\u00c7eper geplemeklik, gepe \u00e7eperlik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi mama d\u00fc\u015f\u00e4n ke\u00fdwany dilewarlyk bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 yzyny kesmen geple\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dile\u015fmek","meaning":"<div><p>Sora\u015fyp, \u00fd\u00fcz tutu\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilgir","meaning":"<div><p>G\u00f6wni galan, \u00f6\u00fdkeli, n\u00e4razy, kineli.<\/p><ul><li>G\u00f6zelim, g\u00fcler \u00fd\u00fczlim, Menden dilgir bolmagyn. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilgirlik","meaning":"<div><p>G\u00f6wni galanlyk, n\u00e4razylyk, \u00f6\u00fdkelilik, kinelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilik","meaning":"<div><p>Kesilip \u00fda-da \u00fdyrtylyp dilnen, \u00fdirik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdokarky dodagy dilikdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilik-dilik","meaning":"<div><p>En\u00e7eme \u00fderi dilnip \u00fdyrtylan, dilim-dilim bolan, \u00fdirik-\u00fdirik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egnindeki k\u00f6\u00fdnegi dilik-dilikdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilim","meaning":"<div><p>Dilnip \u00fda-da kesilip alnan b\u00f6lek (gawun, garpyz we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ter gawunlary\u0148 k\u00e4biri dilim alnan \u00fdaly \u00fdarylyp, k\u00e4birini\u0148 syrty ja\u00fdrylyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilim-dilim","meaning":"<div><p>1. Dilnip b\u00f6leklenen \u00fda-da \u00fd\u00fczi de\u0148 uzyn b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnip duran (gawun, garpyz hakda).<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fczi dilnen, \u00e7yzylan, \u00fdaryk-\u00fdaryk edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilimlemek","meaning":"<div><p>Dilip b\u00f6leklere b\u00f6lmek, dilim-dilim etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilimlenmek","meaning":"<div><p>Dilimlere b\u00f6l\u00fcnmek, dilim-dilim edilmek, dilnip b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilimletmek","meaning":"<div><p>Dilim-dilim etdirip kesdirmek, dilip b\u00f6lekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilimle\u015fmek","meaning":"<div><p>Dilim-dilim edip kesi\u015fmek, dilimlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilinmek","meaning":"<div><p>Dilim-dilim bolmak, dilik emele gelmek, \u00fdirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dili\u015fmek","meaning":"<div><p>Dilim-dilim edi\u015fmek, dilm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fdiri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilkaw","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 insizje uzyn b\u00f6legi, gy\u00fdkyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dillendirmek","meaning":"<div><p>Bir zat barada a\u00fddyp bilm\u00e4n \u00fd\u00f6ren pikirini m\u00e4lim etdirmek, s\u00f6z a\u00e7dyrmak.<\/p><ul><li>Olary myla\u00fdym s\u00f6z bilen \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak \u00fda-da g\u00f6rnetin n\u00e4hak i\u015fi g\u00f6zlerine g\u00f6rkezip dillendirmek m\u00fcmkin. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dillenmek","meaning":"<div><p>Bir zat barada a\u00fddyp bilm\u00e4n \u00fd\u00f6ren pikiri\u0148i m\u00e4lim etmek, s\u00f6z a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Bahar dillenmedik hem bolsa, G\u00f6zel eje onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde igen\u00e7 alamatlaryny g\u00f6ren bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dille\u015fik","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden konkret pikire gelme, wadala\u015fyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin ylala\u015fyk, gizlin wada, dild\u00fcw\u015f\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"dille\u015fikli","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden belli bir pikire gelnen, wadala\u015fylan.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin ylala\u015fylan, wadala\u015fykly, dild\u00fcw\u015f\u00fckli.<\/p><\/div>"},{"headword":"dille\u015fiklik","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden konkret pikire gelmeklik, wada edi\u015fmeklik.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin ylala\u015fyklyk, gizlin wadalylyk, dild\u00fcw\u015f\u00fcklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dille\u015fiksiz","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden konkret pikire gelm\u00e4n, wadala\u015fyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin ylala\u015fyksyz, gizlin wadasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"dille\u015fiksizlik","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden konkret pikir edi\u015fmezlik, wada edi\u015fmezlik, wadala\u015fyksyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin ylala\u015fyksyzlyk, gizlin wadasyzlyk, dild\u00fcw\u015f\u00fcksizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dille\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen bir zat barada \u00f6\u0148\u00fcnden konkret pikire gelmek, wadala\u015fmak.<\/p><ul><li>Dille\u015fen bola\u00fdma\u0148 eje\u0148 iki\u0148iz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilli","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p geple\u00fd\u00e4n, geplemsek, dilewar.<\/p><\/div><div><p>2. Dili duzly, ga\u00fdtargy, jogap ber\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dillilik","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p geplemeklik, geplemseklik, dilewarlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Dili duzlulyk, ga\u00fdtargy, jogap berijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilma\u00e7","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i, geple\u015figi bir dilden ikinji bir dile ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n adam, terjime\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilma\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Dilmajy\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetje aga-da dilma\u00e7lyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilmek","meaning":"<div><p>1. Dilim-dilim edip kesmek.<\/p><\/div><div><p>2. Dilik a\u00e7mak, \u00fdirmek.<\/p><ul><li>Saldamly gam\u00e7y \u00fda\u015f \u00fdigidi\u0148 \u00fduka k\u00f6\u00fdnegini dilip ge\u00e7di. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dilsiz","meaning":"<div><p>Az geple\u00fd\u00e4n, geplemsek d\u00e4l, \u00fduwa\u015f, geplemezek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dilsizlik","meaning":"<div><p>Az geplegenlik, geplemsek d\u00e4llik, \u00fduwa\u015flyk, geplemezeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dil\u00e7i","meaning":"<div><p>Dil biliminden h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><ul><li>Kelje-h\u00e4: -- Men agronomlygy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n -- di\u00fd\u00fd\u00e4r, ma\u0148a-da mugallymymyz: -- Dil\u00e7i bolarsy\u0148 -- di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dil\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Dil\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dim-dik","meaning":"<div><p>\u00d6r bo\u00fdu\u0148a, dik, g\u00f6s-g\u00f6ni.<\/p><ul><li>Magtym sortduryp, \u00f6\u0148de dim-dik bolup durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"din","meaning":"<div><p>I\u015filen \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148, sapagy\u0148 we \u015f. m. bir gaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"din-adat","meaning":"<div><p>Dine we adata degi\u015fli bolan dessur, d\u00e4p.<\/p><\/div>"},{"headword":"dina","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Mehanikada g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00f6l\u00e7emek birligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dinastik","meaning":"<div><p>Dinasti\u00fda has bolan, dinasti\u00fda degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"dinasti\u00fda","meaning":"<div><p>\u015eol bir urugdan bolup, biri-birini\u0148 yzyndan garynda\u015flyk, nesilde\u015flik ta\u00fdyndan tagta \u00e7yk\u00fdan monarhlary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dindar","meaning":"<div><p>Dine ynan\u00fdan, huda\u00fda ynan\u00fdan, dini d\u00e4p-dessury berja\u00fd ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dindarlyk","meaning":"<div><p>Dine ynanmaklyk, dini d\u00e4p-dessury berja\u00fd etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dini","meaning":"<div><p>1. Dine u\u00fd\u00fdan, dine ynan\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. Dine mahsus bolan, dine degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dinsiz","meaning":"<div><p>Dine ynanma\u00fdan, dini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dinsizlik","meaning":"<div><p>Dine ynanmazlyk, dini ink\u00e4r etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"din\u00e7i","meaning":"<div><p>Dine ynan\u00fdan, dini d\u00e4p-dessury berja\u00fd ed\u00fd\u00e4n (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"direg","meaning":"<div><p>1. Dir\u00e4p s\u00f6\u00fdget etmek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan aga\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 direg \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fde salany uzyndan-\u00fdogyn, gabygy sypyrylmadyk p\u00fcrsdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddel \u00f6sende, gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00e7agarygyna diremek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ujy hatjaly uzyn s\u00fct\u00fcn, aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fde \u00e7\u00f6w\u00fc\u015f etdiler, direg urdular.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Arkada\u00fdan\u00e7, da\u00fdan\u00e7, esas.<\/p><ul><li>Sizi taryp edip, a\u00fdd\u00fdaryn a\u00e7yk, Bizi\u0148 guwanjymyz, arka diregmiz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"direglik","meaning":"<div><p>Direg etmek \u00fc\u00e7in, direg \u00fdasamak \u00fc\u00e7in \u00fdaramly aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"direlmek","meaning":"<div><p>1. Direg bolmak, da\u00fdalmak, s\u00f6\u00fdget bolmak, s\u00f6\u00fdelmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ujy ikinji bir zada degip durmak, degmek, d\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><ul><li>Halnazar sandyrady, \u00fdokaryk galdyran kepjesi kem-kemden a\u015fak indi, \u00fdere direldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dcnsi dikilmek, nazar d\u00fc\u015fmek, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne gelmek, seredilmek.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4ni\u0148 g\u00f6zi P\u00f6kgi wala direldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne birdenk\u00e4 \u00fc\u00fdtge\u015fik bir \u00fdagda\u00fd gelip direldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"direltmek","meaning":"<div><p>1. Jana getirmek, jan girdirmek, janlandyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmekde a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galdyrmak, ruhlandyrmak, janlandyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6\u0148ki kaddyna getirmek, \u00f6\u0148ki derejesine \u00fdetirmek, dikeltmek.<\/p><ul><li>T\u00e4zeden direltdik seni\u0148 ruhu\u0148y, Saza saldyk, se\u0148 azatlyk he\u0148i\u0148i. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Grek, gadymylygyny we \u015fonu\u0148 bilen birlikde sungaty\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00fdokary derejede \u00f6smegini direltdi. <span>(I. T. Ogorodnikow, P, N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Agyr keselden gutarmak, a\u00e7mak, sagaltmak.<\/p><ul><li>Doktor ony zordan direltdi. <span>(A, Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diremek","meaning":"<div><p>1. Bir zady saklamak \u00fc\u00e7in s\u00f6\u00fdeg, direg urmak.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6\u00fdenmek, da\u00fdanmak \u00fc\u00e7in eli\u0148i \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderi\u0148i ikinji bir zada urmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ep elini tamy\u0148 diwaryna dir\u00e4p, gapa tarap ugrady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gezemek, \u00e7enemek.<\/p><ul><li>Du\u015fman \u00f6z\u00fcni\u0148 ganly hanjaryny Watany\u0148 bagryna dir\u00e4n wagty, gorkun\u00e7 howpu\u0148 Watany\u0148 \u00fcst\u00fcne abanan wagty, Wepa \u00fdaly gujurly \u00fdigitler he\u00fd durup bilermi! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00fcl \u00f6ldi -- di\u00fdsem, \u00f6z \u00f6l\u00fcmimi\u0148 gursagyma py\u00e7ak direjegi \u00fdadyma d\u00fc\u015fdi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"direnmek","meaning":"<div><p>1. S\u00f6\u00fdget \u00fc\u00e7in eli\u0148i \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderi\u0148i bir zada urmak, s\u00f6\u00fdget edinmek, \u00fdaplanmak.<\/p><ul><li>Ol i\u00e7 i\u015fikde direnip durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garly hem turup, iki eline bar g\u00fc\u00fdj\u00fcni berip, t\u00e4rime direndi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada \u00fdakyn gelip, durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"diretmek","meaning":"<div><p>Bir zady saklatmak \u00fc\u00e7in s\u00f6\u00fdeg go\u00fddurmak, direg etdirmek, s\u00f6\u00fd\u00e4p go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"diri","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015famaklyk ukyby bar bolan, \u00f6li d\u00e4l, janly.<\/p><ul><li>Garak\u00e7ylary\u0148 d\u00f6rd\u00fcsi diri ele d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Irden h\u00fcj\u00fcm edi\u0148, berm\u00e4n amany, \u00d6ld\u00fcri\u0148 galmasyn diri \u00e7ekirtge. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gowy baksa\u0148, deri\u0148 bolmaz, erbet baksa\u0148 -- diri\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakyky, \u00e7yn, janly.<\/p><\/div><div><p>3. Doly bi\u015fmedik, bi\u015fip \u00fdeti\u015fmedik (palaw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"dirilik","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f ukyby barlyk, \u00f6li d\u00e4llik, janlylyk.<\/p><ul><li>Ol ses iki te\u015fn\u00e4ni\u0148 dirilik suwundan ganmagyna m\u00fcmkinlik bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dirilik \u00e7e\u015fmesi, \u015ferbetdir suwu\u0148, Hemme zatdan \u015firin sensi\u0148, Watanym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f, durmu\u015f, geljek, jan.<\/p><ul><li>A\u00fdnam, sen meni\u0148 A\u00fdnam, sen, meni\u0148 diriligim! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diskriminasi\u00fda","meaning":"<div><p>Hukuklylygy \u00e7\u00e4klendirme, de\u0148 hukuklylykdan mahrum edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"diskriminirlemek","meaning":"<div><p>Hukuklylygy \u00e7\u00e4klendirmek, de\u0148 hukuklylykdan mahrum etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"diskriminirlenmek","meaning":"<div><p>Hukuklylygy \u00e7\u00e4klendirilmek, de\u0148 hukuklylykdan mahrum edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"diskussion","meaning":"<div><p>Diskussi\u00fdaly, jedelli, \u00e7eki\u015fmeli.<\/p><\/div>"},{"headword":"diskussi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir jedelli mesel\u00e4ni k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin ara alyp maslahatla\u015fma, bir mesele dogrusynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00e7eki\u015fme.<\/p><\/div>"},{"headword":"dispanser","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite kesel bejermek we wra\u00e7lary\u0148 yzygiderli g\u00f6zeg\u00e7iligi astynda keseli\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak bilen me\u015fgullan\u00fdan medisina edarasy.<\/p><ul><li>In\u00e7ekesel dispanseri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dissertasi\u00fda","meaning":"<div><p>Alymlyk derejesini almak \u00fc\u00e7in k\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde goral\u00fdan ylmy i\u015f.<\/p><ul><li>Ol bolsa dissertasi\u00fdasyny gorar-da, institutlarda sapak berer. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dissimil\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p>Me\u0148ze\u015fligi\u0148 azalmagy, me\u0148ze\u015fligi\u0148 da\u015fla\u015fyp ba\u015flamagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"diwan","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> G\u00fcndogar edebi\u00fdatlarynda liriki eserleri\u0148 \u00fdygyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"diwana","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gapy-gapy a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6ren geda\u00fd.<\/p><\/div><div><p>2. Akyldan aza\u015fan, d\u00e4li.<\/p><ul><li>Balyk\u00e7a k\u00f6p s\u00f6gdi onu\u0148 a\u00fdaly Di\u00fddi: -- Sen akmaksy\u0148, diwana \u00fdaly. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diwanalyk","meaning":"<div><p>1. Diwanany\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. Akyldan aza\u015fanlyk, d\u00e4lilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"diwana\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> diwanalyk.<\/p><ul><li>Sen bu diwana\u00e7ylykdan el \u00e7ek. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"diwar","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdy\u0148 we \u015f. m. bir wertikal dik b\u00f6legi, tarapy, oky.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ep elini tamy\u0148 diwaryna dir\u00e4p, gapa \u00fd\u00f6r\u00e4p ugrady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salnan be\u00fdik ha\u00fdat.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u00fdar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dda\u015fal\u00fdan \u00fder, wela\u00fdat, \u00fclke, \u00fdurt.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly aga hormat, bizi\u0148 di\u00fdarymyza ho\u015f gelipsi\u0148iz! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u00fddirmek","meaning":"<div><p>1. Bir g\u00fcrr\u00fc\u0148, mesele we \u015f. m. barada bir zat a\u00fdtdyrmak, gepletmek.<\/p><ul><li>A\u00e7lyk n\u00e4me i\u00fddirmez, dokluk n\u00e4me di\u00fddirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 adyndan bir zat a\u00fdtdyrmak, \u00abpylany di\u00fddi\u00bb di\u00fdip a\u00fdtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u00fdetetika","meaning":"<div><p>Organizmi\u0148 dogry i\u00fdmitlenmegi hakynda, berhiz tutmak hakynda ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u00fdilmek","meaning":"<div><p>Bir g\u00fcrr\u00fc\u0148, mesele we \u015f. m. barada bir zat a\u00fddylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u00fdi\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e bir zatlar a\u00fddy\u015fmak, \u00f6zara g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, a\u00fddy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dditgimiz gel\u00fd\u00e4r -- di\u00fd\u015fip, seni hormatlamak \u00fc\u00e7in nahar ta\u00fd\u00fdarlamaga g\u00fc\u00fdmenerler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u00fdmek","meaning":"<div><p>E\u00fdsem bolsa, \u015fe\u00fdlelikde, onda we \u015f. m. netije \u00e7ykarmagy, jemlemegi a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Di\u00fdmek, ol meni\u0148 \u00fd\u00fcregim bilen o\u00fdun etdimi? <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Di\u00fdmek, sen meni\u0148 bilen kluba gitjek d\u00e4l-de?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148","meaning":"<div><p>G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, seretmek \u00fc\u00e7in pal\u00e7ykdan \u00fdasalan minara; la\u00fddan edilen uzyn we togalak be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>Spassk di\u0148lerinden y\u015fyk \u00fdaldyrap, B\u00fctin Moskwany \u00fdagtyld\u00fdan \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148dirmek","meaning":"<div><p>Aglamagyny go\u00fddurmak, aglamagyny bes etdirmek.<\/p><ul><li>Gelin oglany di\u0148dirmek \u00fc\u00e7in ol tama girdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148e","meaning":"<div><p>\u00ddeke bir, \u00fdeke, \u00fdal\u0148yz.<\/p><ul><li>Umumy h\u00e4si\u00fdetler di\u0148e a\u00fdry-a\u00fdry predmetlerde bol\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Bu zatlara \u00fdetmek \u00fc\u00e7in di\u0148e i\u015flemek gerekdigine ol d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Okuw\u00e7yny\u0148 \u00f6\u00fd i\u015fini we okuwyny di\u0148e dogry guramak gerekdir. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148irgemek","meaning":"<div><p>Bir zat hakda b\u00f6wr\u00fc\u0148i di\u0148lemek, pikir etmek.<\/p><ul><li>Bir salym di\u0148irgenden so\u0148, ni\u00fdetini m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148irgeni\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zat barada b\u00f6wr\u00fc\u0148i di\u0148le\u015fip durmak, pikirleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u0148irgenmek","meaning":"<div><p>Bir zat hakynda b\u00f6wr\u00fc\u0148i di\u0148lemek, pikirlenmek.<\/p><ul><li>Berdi aga di\u0148irgenip, hat getireni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sowal bersem, di\u0148irgenm\u00e4n jogap berip bilermi\u0148! <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148i\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ses kesili\u015fmek, ses galy\u015fmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek.<\/p><ul><li>Gurlawuklar di\u0148\u015fip, di\u0148 saldylar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 sesi birn\u00e4me di\u0148i\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesili\u015fmek, gutary\u015fmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek.<\/p><ul><li>Ag\u015famky ba\u015flan \u00fdagy\u015f gijara di\u0148i\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. Gulak salmak, e\u015fitmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir g\u00fcrr\u00fc\u0148e gizlin gulak asmak, di\u0148 salmak, di\u0148\u015firg\u00e4p gulak asmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 a\u00fddan-di\u00fdenine gulak asmak, makul bilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u0148lenmek","meaning":"<div><p>1. Gulak asylmak, a\u00fddyl\u00fdan zat e\u015fidilip oturylmak.<\/p><ul><li>Di\u0148lense-di\u0148lenmese, yzyny \u00fczm\u00e4n sakyrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gizlin gulak asylmak, di\u0148 salynmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Beril\u00fd\u00e4n maslahata gulak salynmak, makul g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u0148letmek","meaning":"<div><p>1. Gulak asdyrmak, a\u00fddyl\u00fdan zady e\u015fitdirip oturtmak, di\u0148lem\u00e4ge m\u00fcmkinlik bermek.<\/p><\/div><div><p>2. Gizlin gulak saldyrmak, di\u0148 saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u0148mek","meaning":"<div><p>1. Aglamagyny bes etmek, sesi kesilmek, sesini go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Men henize \u00e7enli ony elime alan adam d\u00e4l, \u00f6zi aglap, \u00f6zi di\u0148er. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bes etmek, kesilmek, gutarmak.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f di\u0148di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u0148\u015firgemek","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden \u00e7yk\u00fdan sesi a\u0148\u015fyrjak bolup gulak asmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u0148\u015firgenmek","meaning":"<div><p>\u00c7yk\u00fdan sesi a\u0148\u015fyrjak \u00fdaly etmek, asuda di\u0148lemek, gulak salmak.<\/p><ul><li>Arheolog \u00fderinden turup di\u0148\u015firgendi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Ol di\u0148\u015firgenip, t\u00f6weregine ser sal\u00fdardy we her bir herekete pikir ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015f","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmiti di\u015fl\u00e4p almak, \u00e7e\u00fdn\u00e4p i\u00fdmek \u00fc\u00e7in agyzda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n s\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>Atlar di\u015fleri bilen \u00f6\u0148lerine germelen aga\u00e7lary gemirdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bahary\u0148 h\u00fcnji dek d\u00fcz\u00fclen di\u015fleri ak sadap \u00fdaly \u00fdyldyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dil -- bela, di\u015f -- gala. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Di\u015f di\u015fe degenden, da\u015f da\u015fa degsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Instrumentleri\u0148, gurallary\u0148, ma\u015fyn b\u00f6leklerini\u0148 we \u015f. m. di\u015felen tarapy, kertik-kertik \u00fderi.<\/p><ul><li>By\u00e7gyny\u0148 di\u015fi.<\/li><li>\u00c7arhy\u0148 di\u015fi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015f-di\u015f","meaning":"<div><p>Di\u015felip kertik-kertik edilen, di\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolan.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 di\u015f-di\u015f bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n belent geri\u015fleri asmana ula\u015fyp, \u00f6\u0148\u00fcni bulut tutan A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysyna agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015felmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi di\u015f-di\u015f edilmek, di\u015f \u00e7ykarylmak, di\u015fi \u00fditeldilmek, orak, by\u00e7gy we \u015f. m. hakda.<\/p><ul><li>Aryny\u0148 di\u015fleri gowy di\u015felipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015femek","meaning":"<div><p>Oragy\u0148, aryny\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fd\u00f6rite gural bilen di\u015f-di\u015f etmek, di\u015flerini \u00fditi etmek, di\u015f \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ussa k\u00fcmesine baryp, getirilen py\u00e7aklary taplamak, oraklary di\u015femek \u00fdaly i\u015fler bilen me\u015fgul boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015fenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in di\u015femek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in oragy\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcni di\u015f-di\u015f etmek, \u00fditeltmek, di\u015f \u00e7ykarynmak.<\/p><ul><li>Orak di\u015fenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015fetmek","meaning":"<div><p>Oragy\u0148 we \u015f. m. di\u015fini \u00fditi etdirmek, di\u015f \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Orak di\u015fetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015flek","meaning":"<div><p>1. Uly \u00fditi di\u015fli, di\u015fi uly bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Agyz salyp di\u015fl\u00e4p \u00fd\u00f6ren, di\u015flem\u00e4ge endik eden, gapak.<\/p><ul><li>Di\u015flek mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015flem","meaning":"<div><p>Agza sygar \u00fdaly, bir agza salym, bir b\u00f6lejik, azajyk.<\/p><ul><li>General o\u0148a bir di\u015flem \u00e7\u00f6rek okla\u00fdar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015flemek","meaning":"<div><p>1. Agyz salyp, di\u015fi\u0148i ge\u00e7irmek, \u00fdaralamak.<\/p><ul><li>K\u00e4te itler, k\u00e4te gurtlar di\u015fledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Di\u015fi\u0148 bilen b\u00f6l\u00fcp almak, i\u00fdmek; di\u015fi\u0148 bilen tutmak.<\/p><ul><li>I\u015flemedik -- di\u015flemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015flenmek","meaning":"<div><p>1. Agyz salynmak, agyz salnyp, di\u015f bilen \u00fdaralanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Di\u015f bilen b\u00f6l\u00fcnip alynmak, i\u00fdilmek; di\u015f bilen tutulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u015fletmek","meaning":"<div><p>1. Agyz saldyrmak, agyz saldyryp, di\u015fi bilen \u00fdaralatmak, \u00fdardyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Di\u015f bilen b\u00f6ld\u00fcrip aldyrmak, i\u00fddirmek; di\u015f bilen tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u015fle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i di\u015flemek, biri-biri\u0148e agyz salyp \u00fdaralamak.<\/p><ul><li>M\u00f6jekler bilen di\u015fle\u015fen itleri\u0148 her ha\u00fdsyna bir par\u00e7a gu\u00fdruk beripdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"di\u015flik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148 daragy\u0148 di\u015fine ge\u00fddirilip go\u00fdul\u00fdan, aga\u00e7dan edilen gapajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"di\u015fsyn\u00e7gar","meaning":"<div><p>Di\u015fi\u0148 arasynda galan galyndylary arassalamak \u00fc\u00e7in ujy in\u00e7e gural.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sag elinde altyn \u00e7a\u00fdylan k\u00fcm\u00fc\u015f di\u015fsyn\u00e7gary bardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dodak","meaning":"<div><p>Agzy\u0148 gyralaryny emele getir\u00fd\u00e4n k\u00fcti etlek ham, erin, leb.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 A\u00fdsoltana g\u00f6ni seredip bilme\u00fden g\u00f6rejinde, bimamla \u00fdylgyr\u00fdan dodaklarynda utan\u00e7 \u00fdaly bir \u00fdagda\u00fd syzyl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dodaklak","meaning":"<div><p>Dodagy uly, erinlek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dog","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Heniz guzlamadyk, bir \u00fda\u015f bilen iki \u00fda\u015fy\u0148 aralygyndaky \u00fda\u015f ge\u00e7i.<\/p><ul><li>Kary aga, bu gowurma-ha dag ge\u00e7ini\u0148 etidir! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dogabitdi.<\/p><ul><li>Doga sallah edeni\u0148e-de \u015f\u00fck\u00fcr. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><li>\u015eeker doga \u015fe\u00fdle. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doga-tumar","meaning":"<div><p>I\u015fan-mollalary\u0148 ber\u00fd\u00e4n dogalaryny\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Doga-tumar di\u00fdip gel\u00fd\u00e4nem \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogabitdi","meaning":"<div><p>Dogaly b\u00e4ri, dogup-d\u00f6r\u00e4li b\u00e4ri, \u00f6mr\u00fcni\u0148 durkuna, \u00f6m\u00fcr bo\u00fdy, doga.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 asly geple\u00fd\u00e4n \u015fiwesini \u00fc\u00fdtgetjek bolup \u015fun\u00e7a jan etdi welin, ol o\u0148a pe\u00fdda bermedi, onu\u0148 dogabitdi endik eden \u015fiwesi \u00f6z\u00fcne baka \u00e7ekip, onu\u0148 aslyny\u0148 kimdigini g\u00f6rkezip dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Dogabitdi yssy bilen endik eden adamlar gara derlerini sa\u00e7yp, ekinlerini\u0148 bol biten hasyllaryny \u00fdygna\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogag\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Doga \u00fdazyp ber\u00fd\u00e4n; \u00fdazyp beren dogasy \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogan","meaning":"<div><p>1. Bir ene-atadan bolan \u00e7agalar hakynda ma\u015fgala aragatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n at.<\/p><ul><li>Garryja atasy Wepany a\u00fdratyn gowy g\u00f6r\u00fcp, ony hemi\u015fe \u00f6zi bilen awa alyp gid\u00fd\u00e4ndigi \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcnden uly doganlary o\u0148a, g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rdiler . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakyn \u00fdolda\u015f, dost.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6z \u00fda\u015fy\u0148 bilen de\u0148r\u00e4k \u00fda\u015fly adamlara \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Haw, dogan, sa\u0148a a\u00fddyl\u00fdar! -- di\u00fdip, ol \u00fdene o\u0148a \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogan-garynda\u015f","meaning":"<div><p>Bir nesilden bolan adamlary\u0148\u0148 hemmesi.<\/p><ul><li>Orsgeldide hem dogan-garynda\u015f bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Wepa ser\u017eanty \u015fu s\u00f6z\u00fcni e\u015fiden wagty, g\u00f6\u00fde \u00f6z dogan-garynda\u015fyny g\u00f6ren \u00fdaly begendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doganla\u015fmak","meaning":"<div><p>Doganlyk aragatna\u015fygynda bolmak, dogan bolmak, dogan oku\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"doganlyk","meaning":"<div><p>1. Doganlary\u0148 \u00f6zara ma\u015fgala aragatna\u015fyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. Doganlar\u00e7a dostluk, \u00fdakyn dostluk, dostlukly aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 m\u00e4hri\u0148 doganlygy\u0148 g\u00f6z\u00fda\u015fy, Ol doganlyk berdi g\u00fcll\u00e4n durmu\u015fy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doganoglan","meaning":"<div><p>Kakalary dogan bolan oglanlar, gyzlar, kaka\u0148y\u0148 doganyny\u0148 ogly \u00fda-da gyzy.<\/p><ul><li>\u00ddelli meni\u0148 ejemi\u0148 doganoglanydyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogma","meaning":"<div><p>K\u00f6re-k\u00f6rl\u00fck bilen hi\u00e7 bir tankydy barlagsyz, \u00abhakykatdyr\u00bb di\u00fdlip kabul edil\u00fd\u00e4n, subut edilm\u00e4n makullanyl\u00fdan \u00fdagda\u00fd, d\u00fczg\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogmak","meaning":"<div><p>1. Eneden bolmak, d\u00fcn\u00fd\u00e4 inmek.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u00fdda bolmak, g\u00f6r\u00fcnmek, \u00e7ykmak, \u00fd\u00fcze \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Dogdy Watanmyzy\u0148 \u00fda\u015fmasyz A\u00fdy, \u00ddalpyldap \u015f\u00f6hlesi art\u00fdar g\u00fcnsa\u00fdy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn dogup, \u00e4leme nuruny sa\u00e7dy, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni \u00fdagtyltdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogmat","meaning":"<div><p>Dini taglymatda k\u00f6re-k\u00f6rl\u00fck bilen kabul edilen we tankyt etmeklige degi\u015fli bolmadyk esasy d\u00fczg\u00fcn, dini taglymaty\u0148 \u00abhakykat\u00bb di\u00fdlip ykrar edilen d\u00fczg\u00fcni.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogmatik","meaning":"<div><p>Dogmatizmi\u0148 tarapdary, dogmatizme yhlasly bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogmatiki","meaning":"<div><p>Dogma esaslanyl\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogmatizm","meaning":"<div><p>Di\u0148e dogma esaslanyl\u00fdan, tankydy d\u00e4l pikirleni\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogralmak","meaning":"<div><p>Dogram-dogram edilmek, dogram-dogram bolmak, b\u00f6lek-b\u00f6lek edilmek, tike-tike edilmek, b\u00f6leklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dograltmak","meaning":"<div><p>G\u00f6ni etmek, dogry etmek, g\u00f6neltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogram-dogram","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek, kesim-kesim edilen, dogralyp, kesilip b\u00f6leklenen.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ybyklary dogram-dogram edip ge\u00e7di. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dograma","meaning":"<div><p>Dogralyp garylan \u00e7\u00f6regi\u0148 we eti\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7orba gu\u00fdlup h\u00e4zirlen\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>Dogrusyny a\u00fdtsam, dograma i\u00fdm\u00e4limiz b\u00e4ri hem gaty k\u00f6p wagt bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogramak","meaning":"<div><p>Kesip b\u00f6leklemek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, tike-tike etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogram\u00e7a","meaning":"<div><p>Dogralan bir b\u00f6lek et.<\/p><ul><li>Ol ortada \u00fdagjaryp \u00fdatan \u00fdum\u015fak \u00e7i\u015fligi\u0148 bir dogram\u00e7asyny i\u015fd\u00e4menlik bilen agzyna atyp go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogratmak","meaning":"<div><p>Dogram-dogram etdirmek, kesip b\u00f6lekletmek.<\/p><ul><li>Et dogratmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogra\u015fmak","meaning":"<div><p>Dogram-dogram edi\u015fmek, kesip b\u00f6lekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Pa\u00e7ak dogra\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogruda","meaning":"<div><p>\u00abBarada, hakda, barasynda, hakynda\u00bb we \u015f. m. \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Ol dogruda hi\u00e7 zat a\u00fddylmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrudan","meaning":"<div><p>\u00abHakykatdan, \u00e7yndan\u00bb we \u015f. m. \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Dogrudan-da, men n\u00e4me \u00fc\u00e7in agladymkam! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrudan-dogry","meaning":"<div><p>Dos-dogry, g\u00f6s-g\u00f6ni, g\u00f6ni, hakyky, \u00e7yn.<\/p><ul><li>Atalar s\u00f6z\u00fcni\u0148 birn\u00e4\u00e7esi dogrudan-dogry has gi\u0148 we \u00e7u\u0148 many a\u0148lad\u00fdarlar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrulamak","meaning":"<div><p>1. Dogry etmek, g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><\/div><div><p>2. Ny\u015fana almak, \u00e7enemek.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fderde oturan \u00e4pet \u00e7ynary dogrulap, bir ok atdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Mergen t\u00fcpe\u0148ini oturan gu\u015fa dogrulap atdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zada g\u00f6n\u00fcl\u00e4p gitmek, dogry gitmek.<\/p><ul><li>K\u00e4bir \u00fderde gorkman, dogrulady, k\u00e4\u00fderde hem \u00fdoldan \u00e7ykman s\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrulanmak","meaning":"<div><p>1. Dogry edilmek, g\u00f6n\u00fclenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ny\u015fana alynmak, \u00e7enelmek.<\/p><ul><li>Toplary\u0148 agzy du\u015fmana tarap dogrulandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrulatmak","meaning":"<div><p>1. Dogry etdirmek, g\u00f6nel\u015fik.<\/p><\/div><div><p>2. Ny\u015fana aldyrmak, \u00e7enetmek.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 agzyny ny\u015fana dogrulatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogrulyk","meaning":"<div><p>1. Egri d\u00e4llik, g\u00f6n\u00fclik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddalan d\u00e4llik, \u00fdal\u0148y\u015f d\u00e4llik, hakykata la\u00fdyklyk.<\/p><\/div><div><p>3. Sap\u00fd\u00fcreklilik, ak\u00fd\u00fcreklilik, wy\u017edanlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogrusynda","meaning":"<div><p>\u00abBarasynda, hakynda\u00bb we \u015f. m. \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogru\u00e7yl","meaning":"<div><p>1. \u00ddalan s\u00f6zleme\u00fd\u00e4n, dogry geple\u00fd\u00e4n, hakykaty\u0148 tarapdary, hakykat\u00e7y.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi ak\u00fd\u00fcrekli, dogru\u00e7yl oglan. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bol\u015fy \u00fdaly, hakyky, \u00e7ynlaka\u00fd, real.<\/p><ul><li>Heka\u00fdada durmu\u015fy dogru\u00e7yl be\u00fdan etmeklik bilen bilelikde, ertek\u00e4 kybapda\u015f \u00fderi-de bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogru\u00e7yllyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddalan s\u00f6zlemezlik, dogry geplilik, hakykat\u00e7ylyk, dogrulyk.<\/p><\/div><div><p>2. Bol\u015fy \u00fdalylyk, hakykylyk, reallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dogry","meaning":"<div><p>1. Egri d\u00e4l, gy\u015fyk bolmadyk, g\u00f6ni.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i dogry \u00e7enemeklik gerek! <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 ogly)<\/span><\/li><li>Dogry gelen ke\u00fdigi\u0148 iki g\u00f6z\u00fcnden ba\u015fga a\u00fdyby \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddal\u0148y\u015f d\u00e4l, hakykata la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n, \u00e7yn.<\/p><ul><li>Dogry d\u00fc\u015f\u00fcnjeler k\u00f6p adamlary\u0148 z\u00e4hmet i\u015fini\u0148 prosesinde emele gel\u00fd\u00e4r. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Saklamasa\u0148, gitsem dogry \u00fdol bilen, \u00ddeterdim maksada, k\u00e4b\u00e4m, atam jan! <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogulmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dogmak.<\/p><ul><li>Mollanepes, takmynan, 1810-njy \u00fdylda Saragt sebitlerinde eneden doglupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogum","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dogumlylyk.<\/p><ul><li>Sagynda, solunda ma\u015fyn s\u00fcr\u00fcldi, Dogum bilen kenarynda der\u00fdany\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogumlanmak","meaning":"<div><p>Dogumly bolmak, \u00fd\u00fcrekli bolmak, batyr bolmak, gujurlanmak, ga\u00fdratlanmak.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6lperip \u00fd\u00f6rmegi\u0148i ta\u015fla, dogumlan, sen hem bir hepbelije bol! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogumly","meaning":"<div><p>Edermen, batyr, \u00fd\u00fcrekli, ga\u00fdratly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 dogumly nazary ilki bilen \u00fdola, arabalara, so\u0148 asmana d\u00fc\u015fdi, emma hi\u00e7 \u00fderde uzak durmady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 adamsy A\u00fdtguly bizden dogumlymy \u00fda-da edermenmi? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ahaw, halypa, ne be\u00fdle dogumly ekeni\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogumlylyk","meaning":"<div><p>Edermenlik, ba\u015farja\u0148lyk, batyrlyk, \u00fd\u00fcreklilik, ga\u00fdratlylyk.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergen ki\u00e7ijik agtygyny\u0148 dogumlylygyna b\u00e4sde\u015flik etdi . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogurmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fcn\u00fd\u00e4 indirmek, guzlamak, \u00e7agalamak.<\/p><ul><li>Ejem pahyr hem bir p\u00e4lwan ogul dogra\u00fdmandyr. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00e7ykmagyna gara\u015fmak.<\/p><ul><li>G\u00fcni \u00fdolda dograly -- di\u00fdip, jogap beripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dogurtmak","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 indirtmek, guzlatmak, \u00e7agalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dok","meaning":"<div><p>G\u00e4mileri remont etmek \u00fc\u00e7in guralan port desgasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dokalmak","meaning":"<div><p>\u00c7itilip \u00fda-da eri\u015fden arga\u00e7 ge\u00e7irilip ta\u00fd\u00fdar edilmek, \u00f6nd\u00fcrilmek (haly, mata we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>J\u00fcne\u00fdt han elde dokalan \u00fd\u00fcpekden-\u00f6z adyna pul \u00e7ykarypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7eper dokalypdyr, o\u0148atdyr hili, Sungat ussatlarny g\u00f6rd\u00fck sergide. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokamak","meaning":"<div><p>\u00c7itip \u00fda-da eri\u015fden arga\u00e7 ge\u00e7irip ta\u00fd\u00fdar etmek, h\u00e4zirlemek, \u00f6nd\u00fcrmek (haly, mata we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ol uzak gijesi gula\u00e7 dokardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eken orar, dokan ge\u00fder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in dokamak, dokap \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dokatmak","meaning":"<div><p>Dokamak \u00fc\u00e7in birine bermek, ba\u015fga birine dokap ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><ul><li>Kilim dokatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doka\u015fmak","meaning":"<div><p>Dokamaga, dokap ta\u00fd\u00fdarlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Haly doka\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokluk","meaning":"<div><p>1. A\u00e7 d\u00e4llik, naharlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Bolelinlik, bolelin \u00fda\u015famaklyk, meslik.<\/p><ul><li>A\u00e7lyk n\u00e4me i\u00fddirmez, dokluk n\u00e4me di\u00fddirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>A\u00e7lyk jebrin \u00e7ekmedik, dokluk gadyryn n\u00e4bilsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokma","meaning":"<div><p>Dokamak \u00fc\u00e7in eri\u015f, \u00fd\u00fcpl\u00fck we \u015f. m. \u00e7ekilip \u00fd\u00fcw\u00fcrdilen desga.<\/p><ul><li>Nusga \u00fc\u00e7in sa\u00fdlap baglary\u0148 g\u00fcl\u00fcn, Dalany\u0148 astynda dokma \u00fd\u00fcw\u00fcrtdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bahar henizem dokmasyny kesenok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokma\u00e7y","meaning":"<div><p>Mata, haly we \u015f. m. dokma\u00e7ylyk i\u015finde i\u015fle\u00fd\u00e4n adam, i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"dokma\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Mata, haly we \u015f. m. \u00f6n\u00fcm dokap ta\u00fd\u00fdarlamak sungaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"dokuma","meaning":"<div><p>Biol. Organizmi\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fckler toplumy.<\/p><ul><li>My\u015fsa dokumasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokument","meaning":"<div><p>1. Bir fakty \u00fda-da bir zada bolan hukugy tassyk ed\u00fd\u00e4n i\u015f bilen baglany\u015fykly kagyz.<\/p><\/div><div><p>2. E\u00fdesini\u0148 kimdigini bildir\u00fd\u00e4n, g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u015fahadatnama.<\/p><\/div><div><p>3. Taryhy ta\u00fddan bir \u00e4hmi\u00fdeti bolan akt, surat we \u015f. m. \u00fdazgylar.<\/p><\/div>"},{"headword":"dokumental","meaning":"<div><p>Dokumentlere, faktlara esaslandyrylan.<\/p><ul><li>Dokumental maglumatlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dokunmak","meaning":"<div><p>Bolelinligi g\u00f6r\u00fcp kanagatlanmak, arka\u00fdynlanmak, \u00f6z\u00fc\u0148i dok, kanagatly du\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"doky","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bekre balyklar ma\u015fgalasyny\u0148 i\u00e7inde i\u0148 uly gymmatly balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolak","meaning":"<div><p>\u00c4dik, \u00e7oka\u00fd we \u015f. m. a\u00fdakgap ge\u00fdlende a\u00fdaga dolamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite dokalan \u00fda-da matadan edil\u00fd\u00e4n b\u00f6lek mata.<\/p><ul><li>Meret ha\u00fddan-ha\u00fd a\u00fdagyna dolagyny dolanyp, \u00e7arygyny ge\u00fdeg\u00e4den \u00fderinden turdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda dolak, \u00fda jorap go\u015funymyz \u00fc\u00e7in dokaly\u0148! \u00d6reli\u0148! -- di\u00fddi birle\u015fip. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolaklyk","meaning":"<div><p>Dolak etmek \u00fc\u00e7in gerek bolan, dolak etm\u00e4ge \u00fdara\u00fdan.<\/p><ul><li>Dolaklyk \u00fd\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolama","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen et, t\u00fcwi garylyp, kelem \u00fda-da \u00fcz\u00fcm \u00fdapragyna dolanyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolamak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyna a\u00fdlap da\u0148mak, da\u015fyna saramak, oramak.<\/p><ul><li>A\u00fdagyna dolak dolady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyny \u00f6rt\u00fcp da\u0148mak, baglamak, \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Ol hatlaryny \u00fd\u00fcpek \u00fdaglyga dolap sakla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzyna ga\u00fdtarmak, yzyna tarap \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir tarapa sowmak, \u00e4he\u0148ini \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148i ekeran\u00e7ylyk me\u00fddanyna baka doladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolanan","meaning":"<div><p>Doganoglanlardan bolan \u00e7agalary\u0148 garynda\u015flyk aragatna\u015fyklaryny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Paha\u00fd, akmak, \u015fo\u0148a-da jogap tapa\u0148okmy, asyl meni\u0148 doganym-da bolmaz, dolananym-da di\u00fderler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolandyrmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna \u00f6w\u00fcrmek, yzyna ga\u00fdtarmak.<\/p><\/div><div><p>2. Edara etmek, bir i\u015fe \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek.<\/p><\/div><div><p>3. Hojalygy\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyna \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek, hojalygy alyp barmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fgalany\u0148 bu agyr \u00fdagda\u00fdy Krylowy i\u015flem\u00e4ge we ma\u015fgalasyny\u0148 g\u00fczeranyny dolandyrmaga mejbur ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolanmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyna a\u00fdlanmak, da\u015fyna saralmak, oranmak.<\/p><ul><li>Dolagyny dolanyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fyny \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in bir zada oralmak, da\u015fy bir zada oralyp \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgana dolanan ki\u00e7ijik Almazy\u0148 g\u00f6zleri \u00fdylpylda\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ga\u00fddyp gelmek, yzy\u0148a ga\u00fdtmak, yza \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Muny e\u015fidip, derrew dolanyp yza, E\u015fegimi m\u00fcn\u00fcp \u00f6\u00fde ga\u00fdtdym. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Po\u015fy kaka, sen bu g\u00fcn yzy\u0148a dolana\u00fdypsy\u0148-ow! -- di\u00fdip, ol \u00fdetginjek sorag h\u00f6km\u00fcnde s\u00f6zledi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir tarapa sowulmak, ugru\u0148y \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Ylgady, bat aldy, \u00fderden \u00fdolundy, G\u00fcne \u00absalam\u00bb berip, saga dolandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6t\u00fcp gitmek, ge\u00e7mek, a\u00fdlanmak.<\/p><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> O\u0148\u015fuk etmek, g\u00fczeran g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolany\u015fyk","meaning":"<div><p>1. G\u00fczeran, o\u0148\u015fuk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6wda i\u015finde harytlary\u0148, pul seri\u015fdelerini\u0148 a\u00fdlanmagy, dolanyp durmagy.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Ekin \u00f6wr\u00fcli\u015figi, \u00e7al\u015fyryp eki\u015f usuly.<\/p><\/div>"},{"headword":"dola\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 bo\u00fdnuna gol salmak, \u00e7yrma\u015fmak, gujakla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dolamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aldawa d\u00fc\u015fmek, aldanmak, \u00e7ola\u015fmak.<\/p><ul><li>Ahyr zalym ba\u00fdlary\u0148 dola\u015fdy\u0148 sen duzagna. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doldurgy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zlemi\u0148 i\u015fliklerden we i\u015flik formalaryndan bolan agzasyna baglanyp, olary a\u00fdyklap gel\u00fd\u00e4n a\u00fdykla\u00fdjy agzasy.<\/p><ul><li>Orun doldurgyjy.<\/li><li>\u00dde\u0148i\u015f doldurgyjy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doldurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7ini doly etmek, agzyna \u00e7enli dykyp salmak, p\u00fcre-p\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>Sa\u0148a hem bir \u00fda\u015f\u00e7igi dolduryp iberdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderine \u00fdetirmek, berja\u00fd etmek.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcnler biz gije-g\u00fcndiz \u00fdatman, planymyzy doldurjak bol\u00fdarys. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz prosent doldurdy, \u00ddene \u00fdyg\u00fdar da\u015fyndan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dollar","meaning":"<div><p>AB\u015e-da we k\u00e4bir be\u00fdleki \u00fdurtlarda pul birligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine salnyp, agzyna, er\u0148egine \u00e7enli gelmek, p\u00fcre-p\u00fcr bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddygnanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, toplanmak.<\/p><ul><li>Az salymdan so\u0148 me\u00fddan adamdan doldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dderine \u00fdetmek, berja\u00fd bolmak.<\/p><\/div><div><p>4. \u00dda\u00fdramak, tutmak.<\/p><ul><li>Doldy derrew tozandan Dury asmany\u0148 \u00fd\u00fczi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Dokuz a\u00fd bolanda, bir oglu\u0148 bolsun, Onu\u0148 batyr ady \u00e4leme dolsun. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bo\u00fd almak, bo\u00fdy-ini \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Dolan A\u00fd gi\u0148 \u00e4leme \u015f\u00f6hle se\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolulyk","meaning":"<div><p>1. Doly, p\u00fcre-p\u00fcr bolmaklyk \u00fdagda\u00fdy, bir zady\u0148 \u00fdeterlikliligi.<\/p><ul><li>Me\u015figi\u0148 suwdan dolulygyndan gelni\u0148 habary, \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Etli-ganlylyk, semizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolumly","meaning":"<div><p>Iri, da\u00fdaw, semiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolumlylyk","meaning":"<div><p>Irilik, da\u00fdawlyk, semizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dolup-da\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Dolup da\u015fyna \u00e7ykmak, dolup agmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li derejede ylhamy g\u00f6terilmek, hyjuwlanmak.<\/p><ul><li>Dolup-da\u015fyp m\u00f6w\u00e7 urup, Der\u00fda kimin jo\u015f\u00fdar \u00fd\u00fcrek. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dolu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ete-gana gelmek, semr\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Dolu\u015fdy kemala gelip, \u00d6\u0148ki gara n\u00e4zik beden. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015fmek, bi\u015fi\u015fmek, bo\u00fd almak.<\/p><ul><li>Emma ondaky dolu\u015fan gozalar \u00e7at a\u00e7ypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bo\u00fd alyp ba\u015flamak, ini, bo\u00fdy barabarla\u015fmak.<\/p><ul><li>Dolu\u015fan A\u00fd dik dep\u00e4 galypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"doly","meaning":"<div><p>1. P\u00fcre-p\u00fcr edilip gu\u00fdlan, er\u0148egine \u00e7enli salnan, doldurylan.<\/p><ul><li>Bedre doly ak\u015fekerek \u00fcz\u00fcmi\u0148 \u00fcst\u00fcne sowuk suw gu\u00fdup i\u00fdmege ba\u015fla\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hyryn-dykyn bolan, hyryn-dykyn.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i adamdan doludy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fdan-a\u00fdak, b\u00fctinle\u00fd.<\/p><ul><li>Biz ol kararlary gazetlerde doly okapdyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Semiz, etli-ganly, \u00fdogyn.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 \u00fdasy gursagy, doly bo\u00fdny, bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fczi g\u00fcne \u00fdanypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gutarylan, gutarnykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"domalan","meaning":"<div><p>1. Biol. Dag eteklerinde \u00fdabany bit\u00fd\u00e4n, erden g\u00fcberilip gal\u00fdan, b\u00f6wrek tagamly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> Suwotuna me\u0148ze\u015f ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"dommal","meaning":"<div><p>Bir tonna gola\u00fd \u00fd\u00fck \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fc\u00e7 orunly ga\u00fdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dommarylmak","meaning":"<div><p>Do\u0148an, do\u0148durylan \u00fdaly bolmak, t\u00fc\u0148\u0148erilmek.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zden so\u0148 Gyly\u00e7 Gajarow az salym sesini \u00e7ykarman, kellesini sypalap, kesil\u00fd\u00e4n \u00e4pet tora\u0148\u0148yny\u0148 t\u00f6\u0148\u0148esi \u00fdaly dommarylyp oturdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"don","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmenleri\u0148 uzyn we gi\u0148 da\u015fky milli ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Gurply durmu\u015fa \u00f6wr\u00fcp, T\u00e4zeledi\u0148 donlarmyzy. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Don bi\u00e7erler \u00fde\u0148li-\u00fdanly, dost tutarlar \u00f6\u0148li-so\u0148ly. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Maslahatly bi\u00e7ilen don gysga bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyrmyzy don.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"donluk","meaning":"<div><p>Don etmek \u00fc\u00e7in \u00fdaramly bolan, ni\u00fdetlenen.<\/p><\/div>"},{"headword":"don\u00fd\u00fczi","meaning":"<div><p>Ak we sary zolakly donluk mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"dopba-dogry","meaning":"<div><p>1. G\u00f6nelip duran, egri d\u00e4l, g\u00f6s-g\u00f6ni, dogry.<\/p><ul><li>Dopba-dogry \u00fdola d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6s-g\u00f6ni, a\u00e7yk, g\u00f6n\u00fcl\u00e4p, dogry.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen dopba-dogry \u00abaljak d\u00e4l\u00bb di\u00fdip bilm\u00e4n, \u00abda\u015famaga meni\u0148 ulagym \u00fdok, onym \u00fdok, munym \u00fdok\u00bb di\u00fdip, mineral d\u00f6k\u00fcnini alma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dor","meaning":"<div><p>Gyzgylt-mele (aty\u0148 re\u0148ki hakda).<\/p><ul><li>Myhman dor aty\u0148 hi\u00e7 bir \u00fderinde kem\u00e7iligini tapyp bilm\u00e4n pikire gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dor ala\u015fa ba\u015f \u00e7ekdirmejek, bolup, agyzdyrygyny \u015fakyrdadyp \u00e7e\u00fdne\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sypanda dor ta\u00fdy\u0148 sagrysyn, g\u00f6ws\u00fcn, Silkinip, o\u00fdnaklap, ol at\u00fdar owsun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dordepel","meaning":"<div><p>Ma\u0148la\u00fdy sakar dor at.<\/p><\/div>"},{"headword":"dorsal","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Arka tarapynda \u00fderle\u015fen, arka tarapdaky.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> Dil arkasyny\u0148 gatna\u015fmagy bilen emele gel\u00fd\u00e4n (ses barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"dos-dogry","meaning":"<div><p>1. G\u00f6nelip giden, g\u00f6ni bolup duran. Dos-dogry \u00e7ybyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6s-g\u00f6ni, ap-a\u00e7yk, dogrudan-dogry.<\/p><ul><li>Dos-dogry a\u00fddyp go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dos-doly","meaning":"<div><p>1. P\u00fcre-p\u00fcr bolan, er\u0148egine \u00e7enli dolan.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p \u00fc\u00fd\u015fen, toplanan, hyryn-dykyn.<\/p><ul><li>A\u00e7ylan pagtany\u0148 i\u00e7i \u00f6kde \u00fdygym\u00e7ylardan dos-doly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dost","meaning":"<div><p>1. Biri bilen \u00f6zara ynamlylyk, s\u00f6\u00fdg\u00fclilik, wepalylyk gatna\u015fygynda bolan adam, \u00fdolda\u015f.<\/p><ul><li>\u015eu obada iki sany garyp, dost ma\u015fgala \u00fda\u015fa\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Pu\u015fkini\u0148 metbugatda birinji pe\u00fdda bolan eseri \u00ab\u015eahyr Dostuma\u00bb di\u00fden \u015fygrydyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gahryman dostlaryny\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcp \u00f6\u0148\u00fcne, Arladyp ma\u015fynyn s\u00fcr\u00fd\u00e4r ileri. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148 a\u00fdybyny \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdt. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Dogry dost kinesiz bolar, bol\u015fu\u0148y \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e di\u00fder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148y egleme, nepden galmasyn; du\u015fmany\u0148 saklama, syry\u0148 bilmesin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddolda\u015fy\u0148a \u00fda-da ba\u015fga birine \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Dost, biraz a\u00fdak \u00e7ek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dost-\u00fdar","meaning":"<div><p>Tany\u015f-bili\u015fler, gowy dostluk gatna\u015fygynda bolan adamlar.<\/p><ul><li>Dost-\u00fdarlary \u00e7agyraly to\u00fdmuza, Gol tutu\u015fyp gelsin-dursun \u00f6\u00fdm\u00fcze. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol de\u0148-du\u015flar, dost-\u00fdarlar bilen a\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnli gatna\u015fyp, adamlary\u0148 biri-birleri bilen dostlukly aragatna\u015fykda bolmaklaryny isl\u00e4n adam bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dost-\u00fdarlyk","meaning":"<div><p>Tany\u015f-bili\u015flik, gowy gatna\u015fyklyk, dostluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dostla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri bilen dost bolmak, dostluk aragatna\u015fygyny a\u00e7mak.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 ba\u015fga jynsdan bolan \u00e7agalar bilen dostla\u015fmagyny ata-eneleri\u0148 g\u00f6tergilemekleri gerekdir. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dostluk","meaning":"<div><p>Dostlara has bolan aragatna\u015fyk, dostlar\u00e7a alnyp baryl\u00fdan gatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Alla\u00fdar tulumy\u0148 ony sorap gelmegi, belki, k\u00f6ne dostluk seb\u00e4plidir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Halklary\u0148 dostlugy bar zatdan gymmat. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dostlukly","meaning":"<div><p>Dostluk gatna\u015fykly dostlara has bolan, dostlar\u00e7a.<\/p><ul><li>Emma t\u00fcrkmen z\u00e4hmetke\u015fleri bilen Ruslary\u0148 arasyndaky dostlukly aragatna\u015fyklar has \u00f6\u0148 ba\u015flanypdy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dostparaz","meaning":"<div><p>Dostuny\u0148 b\u00e4hbidini \u00fdokary tut\u00fdan, dostlaryny t\u00f6weregine \u00e7ek\u00fd\u00e4n, olary golda\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"dostparazlyk","meaning":"<div><p>Dostu\u0148 b\u00e4hbidini has belent tutmaklyk, dostlary\u0148y t\u00f6weregi\u0148e \u00e7ekmeklik, olary a\u00fdratyn goldamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dostparaz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dostparazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dowam","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gutarylman, amala a\u015fyrylman galan b\u00f6legi, yzy, so\u0148y.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00f6wri, wagty, m\u00fctdeti.<\/p><ul><li>Iki \u00fdyly\u0148 dowamynda go\u015fun tertibi Gyly\u00e7 Gajar ogluny dogumlandyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 b\u00fctin \u00f6mr\u00fcni\u0148 dowamynda hyjuwly g\u00f6re\u015fipdi. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowamat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hemi\u015fe, elmydama, \u00fczn\u00fcksiz, birsyhly, yzygiderli.<\/p><ul><li>Dowamat \u00fdadymda a\u00fddan a\u00fddymy\u0148, Misli jo\u015fan der\u00fda, \u00fdokdur ga\u00fddymy\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6renler dowamat \u00fdadyna salar, To\u00fdlarda toma\u015fa eden mysaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowamly","meaning":"<div><p>K\u00f6p wagta \u00e7ek\u00fd\u00e4n, uzak wagt dowam ed\u00fd\u00e4n, yzygiderli, \u00fczn\u00fcksiz.<\/p><ul><li>Wokzala \u00fdakynla\u015fan parowozu\u0148 dowamly gudogy e\u015fidildi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowamlylyk","meaning":"<div><p>Uzak wagta \u00e7ekijilik, \u00fczn\u00fcksizlik, yzygiderlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dowamsyz","meaning":"<div><p>Uzak dowam etme\u00fd\u00e4n, k\u00f6p wagta \u00e7ekme\u00fd\u00e4n, yzygiderli d\u00e4l.<\/p><\/div>"},{"headword":"dowamsyzlyk","meaning":"<div><p>Uzak dowam etmezlik, k\u00f6p wagta \u00e7ekmezlik, yzygiderli d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dowar","meaning":"<div><p>Ownuk mallary\u0148 umumy ady (go\u00fdun, ge\u00e7i).<\/p><\/div>"},{"headword":"dowar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygy\u0148 dowar \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan bir pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dowul","meaning":"<div><p>Galmagal, gopgun; howsala, galagopluk.<\/p><ul><li>Sen, oglan, zat \u00fdok \u00fderden dowul turuz\u00fdarsy\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7otu\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n ummasyz puluny g\u00f6r\u00fcp; P\u00f6kgeni\u0148 hem \u00fd\u00fcregine dowul d\u00fc\u015f\u00fcpdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowully","meaning":"<div><p>Galmagally, gopgunly; howsalaly, galagoply.<\/p><ul><li>Hany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde dowully waka sagatsa\u00fdyn gyzyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowul\u00e7y","meaning":"<div><p>Gopgun turzujy, galmagal\u00e7y; galagopluk tapyjy, howsala\u00e7y.<\/p><ul><li>K\u00e4bir dowul\u00e7y, zy\u00fdanke\u015f adamlar he\u015felle kakdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowzah","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span><\/p><\/div><div><p>2. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: g\u00fcn\u00e4li adam \u00f6lenden so\u0148, onu\u0148 janyny\u0148 \u00abol d\u00fcn\u00fd\u00e4de\u00bb jezalandyryl\u00fdan \u00fderi, ja\u00fdy, j\u00e4hennem.<\/p><ul><li>Gurt bolsa: -- Eger meni m\u00fc\u0148 \u00fdyllap dowzahy\u0148 oduna \u00fdandyryp \u00e7ykarsa\u0148yz-da \u015fu bir bol\u015fum bolar -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdun egme\u00fd\u00e4nleri bolsa dowzahy\u0148 e\u00fdmen\u00e7li jebirleri bilen gorkuzypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyr \u00fdagda\u00fd, jebir, s\u00fctem.<\/p><ul><li>Ba\u015fy\u0148yza d\u00f6ne\u00fdin, \u015folary \u015fu azaply dowzahdan gutary\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dowzahy","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dowzaha barmaly, g\u00fcn\u00e4li.<\/p><\/div>"},{"headword":"dow\u00e7a","meaning":"<div><p>Heniz bi\u015fip \u00fdeti\u015fmedik g\u00f6k miwe (erik we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fda","meaning":"<div><p>1. Dok bolar \u00fdaly, do\u00fdarlyk.<\/p><ul><li>Ol hem ga\u00fdta do\u00fda nandan do\u00fdurman, Urup-s\u00f6g\u00fcp endamy\u0148dan burardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> do\u00fda-gana.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fda-gana","meaning":"<div><p>Arka\u00fdyn, ine-gana, mazaly, isledik\u00e7e.<\/p><ul><li>Ak \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcne d\u00fc\u00fdphalym d\u00fc\u015f\u00e4p, Do\u00fda-gana synlarmykam, Artyk jan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u00fdar-do\u00fdmaz","meaning":"<div><p>\u00ddarym a\u00e7, bir garny a\u00e7, bir garny dok.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fddurmak","meaning":"<div><p>Do\u00fd\u00fdan\u00e7a i\u00fddirmek, dok etmek, do\u00fdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fdgun","meaning":"<div><p>1. Mazaly, gowy alan, \u00fdeterlikli bo\u00fdalan (re\u0148k hakda).<\/p><ul><li>Do\u00fdgun re\u0148k.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birinden \u00fda-da bir zatdan bizar bolan, iren, \u00fdadan; do\u00fdan, dok.<\/p><ul><li>Do\u00fdgun adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u00fdgunla\u015fmak","meaning":"<div><p>Do\u00fdgun bolmak, \u00fdeterlikli gany\u015fmak.<\/p><ul><li>Adamy\u0148 gyzyl gan bedenjiklerini\u0148 m\u00f6\u00e7beri-de, formasy-da gemoglobini\u0148 kisloroddan has doly we \u00e7alt do\u00fdgunla\u015fmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u00fdgunlyk","meaning":"<div><p>1. Mazaly, gowy almaklyk, \u00fdeterlikli bo\u00fdalmaklyk (re\u0148k hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Irenlik, \u00fdadanlyk, bizarlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 s\u00f6zlerinde k\u00f6ne agalaryndan do\u00fdgunlyk syzyldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Do\u00fd\u00fdan\u00e7a\u0148 i\u00fdmek, geregi\u0148\u00e7e i\u00fdmek, mazaly naharlanmak.<\/p><ul><li>Ka\u015ftanka \u00f6r\u00e4n k\u00e4n i\u00fddi, emma weli do\u00fdmady, \u00fd\u00f6ne nahar i\u00fdmekden melul boldy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u00fd bolmak, ba\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>A\u00fd, soltanym, soltanlary\u0148 nebsine do\u00fdmak \u00fdokdur! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Dok, \u00e7a\u00fdkanman, a\u00e7 do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6r\u00fcp ganmak, kanagatlanmak.<\/p><ul><li>S\u00e4her-s\u00e4her a\u00e7yp albomy\u0148 gatyn, Ga\u00fdbana seredip do\u00fd\u00fdan -- di\u00fdenmi\u015f. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Suraty\u0148y g\u00f6rd\u00fcm, g\u00f6z\u00fcm do\u00fdanok, Basmasam bagryma, \u00fd\u00fcrek go\u00fdanok. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bizar bolmak, irmek, \u00fdadamak, armak.<\/p><ul><li>Galmagaldan, suwdan ol irdi, do\u00fddy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men ondan t\u00fc\u00fds do\u00fddum.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u00fdmaz-dolmaz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 do\u00fdma\u00fdan, hi\u00e7 dolma\u00fdan, hajymelik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Baryna kanagat etme\u00fd\u00e4n, kanagatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fdum","meaning":"<div><p>Do\u00fda\u00fdmaga barabar mukdar, bir \u00fdola do\u00fdmak \u00fc\u00e7in gerek bolan nahar m\u00f6\u00e7beri (ot, i\u00fdmit we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fdumlyk","meaning":"<div><p>I\u00fdmit \u00fc\u00e7in otu\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 esli mukdarda g\u00f6germegi, do\u00fdmaga \u00fdeterlik m\u00f6\u00e7ber.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u00fdurmak","meaning":"<div><p>Do\u00fd\u00fdan\u00e7a i\u00fddirmek, dok etmek, naharlan\u00fdan\u00e7a i\u00fddirmek, naharlamak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f-\u00fc\u00e7 sany \u00e7inownigi\u0148 se\u0148rigine kakany\u0148 bilen ajy do\u00fdrup bolmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148","meaning":"<div><p>Sowukdan gatan, buza \u00f6wr\u00fclen, gatap galan, gatan, do\u0148an.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 y\u015fygynda \u00fderd\u00e4ki do\u0148 gary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde buldur\u00e7ynlar \u00fdyldyra\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148ak","meaning":"<div><p>A\u015fak temperaturada do\u0148up galan (\u00fdagan ygal, \u00fder barada).<\/p><ul><li>G\u00fcne\u015f d\u00fc\u015f\u00fcp, do\u0148ak gary eredip, Mydamalyk gurulypdyr \u00fdaz pasly. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148aklyk","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148, topragy\u0148 do\u0148an haldaky \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. Gaty sowuk howa, a\u00fdaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u0148durma","meaning":"<div><p>Gowrulan k\u00fcnjini, bugda\u00fdy to\u015faba garyp, do\u0148durylandan so\u0148 emele gel\u00fd\u00e4n halwa me\u0148ze\u015f \u00f6n\u00fcm, i\u00fdmit.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u0148durmak","meaning":"<div><p>1. Sowukda gatatmak, do\u0148 halyna \u00f6w\u00fcrmek, buza \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sowuga aldyrmak, \u00fc\u015fetmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hereketsiz \u00fdagda\u00fda \u00f6w\u00fcrmek, hereket etmez \u00fdaly etmek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7ini\u0148 \u00e7\u00f6p\u00fcrinden i\u015filen \u00fc\u00e7 b\u00fckd\u00fcrme in\u00e7e tanap A\u00fdnany\u0148 n\u00e4zik ellerini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ipdi, gollaryny do\u0148durypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddumruk \u00fda-da ba\u015fga bir zat bilen g\u00fctledip urmak.<\/p><ul><li>\u00ddasawuly\u0148 dulugyna bir gezek do\u0148duryp, d\u00f6\u015f\u00fcnden iterip go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148mak","meaning":"<div><p>1. Buza \u00f6wr\u00fclmek, buz bolmak, buz halyna ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Suw do\u0148updyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty \u00fc\u015femek.<\/p><ul><li>Ol do\u0148updyr haw, geplem\u00e4ge agzy ysanok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sowap gatamak, yzgary gidip gatamak, berkemek.<\/p><ul><li>E\u00fd\u00fd\u00e4m do\u0148maga ba\u015flan \u00fderi palta bilen \u00e7apyp, \u00fderk\u00fcme gaz\u00fdardylar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hereket edip bilm\u00e4n galmak, gymyldap bilm\u00e4n durmak, gatap galmak.<\/p><ul><li>N\u00e4tany\u015f g\u00fcr aga\u00e7lyga seretdi-de, do\u0148up galdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148uz","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Iri bedenli, \u00fdogyn we gysga a\u00fdakly, go\u015fa to\u00fdnakly, s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herliler sygyr, ge\u00e7i, do\u0148uz, gaz sakla\u00fdar ekenler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Il aglak bolsa, do\u0148uz dep\u00e4 \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Do\u0148uz \u00f6lse-de, hor-hory \u00fdatmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6g\u00fcn\u00e7 h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>M\u00e4mmedy\u0148 golundan sypmarsy\u0148, do\u0148uz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"do\u0148uzburun","meaning":"<div><p>Wet. Gyl\u00fdaly\u0148 to\u00fdnagyny\u0148 \u00fdokary gapdalyna \u00e7yk\u00fdan \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"do\u0148uzgata\u0148\u0148yr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Irim\u00e7ik d\u00e4neli ot.<\/p><ul><li>\u00ddabagan, do\u0148uzgata\u0148\u0148yr, d\u00e4neger\u00e7ek, ady\u00fdaman, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 \u00fdaly biderek har-ha\u015fal otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"drahma","meaning":"<div><p>1. Gadymy Gresi\u00fdany\u0148 gyzyl we k\u00fcm\u00fc\u015f puly, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da h\u00e4zirki Gresi\u00fdany\u0148 pul birligi.<\/p><\/div><div><p>2. Dermanhana \u00e7ek\u00fcwini\u0148 metrik \u00f6l\u00e7eg sistemasy girizilmezinden ozalky 3, 73 grama de\u0148 bolan \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"dramaturg","meaning":"<div><p>Drama eserlerini \u00fdazmak bilen me\u015fgul bol\u00fdan \u00fdazyjy.<\/p><ul><li>Ol \u015fahyr we dramaturg h\u00f6km\u00fcnde \u015f\u00f6hrat gazanypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00fcn\u00fc\u0148 ertesi dramaturg da\u0148 saz bereninden turdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dramaturgi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Drama eserlerini \u00fdazmaklyk teori\u00fdasy; drama sungaty.<\/p><\/div><div><p>2. Drama eserlerini\u0148 jemi, toplumy.<\/p><ul><li>Dramaturgi\u00fdamyzda, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da kinematografa\u00fdamyzda \u00e7eper eserleri\u0148 satira \u00fdaly g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u015fu wagta \u00e7enli \u00fdok. <span>(\u00abEdebi\u00fdatdan Hrestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Drama eserini\u0148 gurlu\u015f teori\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dramaturglyk","meaning":"<div><p>Dramaturgy\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dul","meaning":"<div><p>A\u00fdaly \u00fda-da \u00e4ri \u00f6len, a\u00fdalsyz \u00fda-da \u00e4rsiz galan, ba\u015fy bo\u015f.<\/p><ul><li>Sen, hanym, \u00f6z\u00fc\u0148i dul hasap etmegin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dul g\u00f6zi bilen a\u00fdal alma, py\u00fdada g\u00f6zi bilen -- at. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dulamak","meaning":"<div><p>1. Dolamak, b\u00fcremek, \u00f6rtmek, \u00e7olamak.<\/p><\/div><div><p>2. Ja\u00fdlamak, \u00fderlemek (\u00f6len adam hakda).<\/p><ul><li>I\u0148 so\u0148unda \u00f6z doganlary\u0148yzy \u00f6z eli\u0148iz bilen dula\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dulanmak","meaning":"<div><p>1. Dolanmak, b\u00fcrelmek, \u00f6rt\u00fclmek, \u00e7olanmak.<\/p><ul><li>Argyn g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hleleri k\u00e4 bulutlara dulan\u00fdar, k\u00e4 bolsa k\u00f6w\u00fc\u0148 i\u00e7ine -- meni\u0148 \u00fdanyma d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdlanmak, \u00fderlenmek (\u00f6len adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"dulatmak","meaning":"<div><p>Ja\u00fdlatmak, \u00fderletmek (\u00f6len adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"dula\u015fmak","meaning":"<div><p>Ja\u00fdlamaga, \u00fderlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek (\u00f6len adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"duldeg\u015fir","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fdakyn, \u00fdana\u015fyk, gola\u00fd go\u0148\u015fy.<\/p><ul><li>Gajar agany\u0148 s\u00fcmelgesi bilen duldeg\u015fir bir t\u00e4ze ja\u00fd pe\u00fdda bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dulluk","meaning":"<div><p>A\u00fdaly \u00fda-da \u00e4ri \u00f6l\u00fcp, a\u00fdalsyz, \u00e4rsiz galmaklyk, ba\u015fy bo\u015fluk.<\/p><ul><li>Men hem dullukdan halys irdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duluk","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 sakgalsapy bilen e\u0148ek aralygyndaky gapdal tarapy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elleri \u00fc\u015f\u00e4p, duluklary nar \u00fdaly gyzarypdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 sag dulugynda pe\u015fehordany\u0148 yzy bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dulu\u00e7","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00fda\u015fyny dolduran iner d\u00fc\u00fde.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdede dulu\u00e7 gurban, Da\u00fdysy Gyly\u00e7 gurban. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyra\u00fda D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duman","meaning":"<div><p>Dury d\u00e4l howa, \u00fcm\u00fcr, tot.<\/p><ul><li>Gazap donun ge\u00fdip \u00e7ozanda du\u015fman, Abananda \u00fcst\u00fcmize ol duman. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dumanlamak","meaning":"<div><p>1. Duman gur\u015fap almak, duman \u00f6rtmek, duman b\u00fcremek.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi dumanlap, jahan, gapy\u015fan \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gara\u0148kyramak, \u00fcmezlemek (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148i dumanlap dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garja\u015fmak, bula\u015fmak (pikir hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 kellesi dumanlap durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dumanlanmak","meaning":"<div><p>1. Dumana b\u00fcrenmek, duman bilen gur\u015falmak, duman bilen \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garja\u015fmak, bula\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dumanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne dumany \u00f6rt\u00fclip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dumanlyk","meaning":"<div><p>Duman bilen \u00f6rt\u00fclmeklik, duman b\u00fcrelmeklik, totluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dumly-du\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7ar t\u00f6werek, da\u015f-t\u00f6werek.<\/p><ul><li>Dumly-du\u015fdan \u00fdagyp gyzylly \u015fa\u00fdlar, Haly \u00fcst\u00fcnde turdy k\u00fcm\u00fc\u015fden depe. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Atlary\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki ykjam oturan jigitleri\u0148 \u00fcst\u00fcne dumly-du\u015fdan g\u00fcl \u00fdagdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dumly-du\u015f gum-guklukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dup-dury","meaning":"<div><p>Ap-arassa, gaty p\u00e4kize, \u00f6r\u00e4n t\u00e4miz, \u00f6r\u00e4n dury.<\/p><ul><li>Howa \u00fdagtylandan b\u00e4ri asmany\u0148 \u00fd\u00fczi dup-dury. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dura","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Gu\u015f awlananda de\u0148iz-der\u00fda kenarynda buky \u00fc\u00e7in gazyl\u00fdan \u00e7ukur, \u00fdatym.<\/p><\/div>"},{"headword":"dura-bara","meaning":"<div><p>Kem-kemden, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan, assa-assa, gitdik\u00e7e.<\/p><ul><li>Biri-birimizi tanap, Dura-bara hala\u015fdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><li>I\u0148rik dura-bara garalyp, takyry-da \u00f6z i\u00e7ine gabap alyp bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duralga","meaning":"<div><p>1. Otly, awtobus we \u015f. m. gatnaw seri\u015fdelerini\u0148 \u00fdolag\u00e7ylary m\u00fcnd\u00fcr\u00fd\u00e4n we d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4n \u00fderi, dur\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol s\u00e4her bilen turup, awtobus duralgasyna g\u00f6n\u00fckdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat we Sungat\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ykrar, lebiz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 belli bir \u00fdagda\u00fdy, belli bir duralgasy \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duralmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> durlanmak.<\/p><ul><li>Suw duralyp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duraltmak","meaning":"<div><p>Dury etmek, durlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"duralykly","meaning":"<div><p>Uzak \u00f6m\u00fcrli, \u00f6lmezek.<\/p><ul><li>\u00c7aga\u0148yz duralykly bolsun!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duralyklylyk","meaning":"<div><p>Uzak \u00f6m\u00fcrlilik, \u00f6lmezeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"duraly\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> durla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"durgunlyk","meaning":"<div><p>Durup galmaklyk, hereketsizlik, \u00f6s\u00fc\u015f \u00fdokluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"durgu\u015fan","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fy bir \u00e7ene baran, garta\u015fan, k\u00f6neli\u015fen (adam barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"durgu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. En\u00e7eme wagt durup arassalanmak, durup durlanmak.<\/p><ul><li>Bossan owadan, gol\u00e7adan durgu\u015fan \u015feraby g\u00fclli k\u00e4s\u00e4 gu\u00fdup, hormat bilen h\u00f6d\u00fcrledi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fy\u0148 bir \u00e7ene barmak, garta\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"durk","meaning":"<div><p>1. G\u00f6rn\u00fc\u015f, sudur, \u015fekil, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Gal\u00fda \u015f\u00e4heri\u0148 h\u00e4zirki durkuna beletdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 berklik, pugtalyk derejesi, \u00f6mri.<\/p><ul><li>Bu matany\u0148 hi\u00e7 durky \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durkly","meaning":"<div><p>K\u00f6p wagta gid\u00fd\u00e4n, berk, pugta (mata hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"durlamak","meaning":"<div><p>Suwuklyklary hapadan arassalamak, hapadan saplamak, dury g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><ul><li>Bedrel\u00e4p alnan suw la\u00fd bolandygy \u00fc\u00e7in, durlamaga go\u00fddular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durlanmak","meaning":"<div><p>1. Suwuklyklar hapadan saplanmak, arassalanmak, dury g\u00f6rn\u00fc\u015fe gelmek, arassa hala \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Arassa, p\u00e4kize, a\u00e7yk bolmak.<\/p><ul><li>G\u00f6g\u00fc\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe \u00fdaly durlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durlatmak","meaning":"<div><p>Suwuklyklary arassa, dury g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirtmek, saplanmaga go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"durla\u015fmak","meaning":"<div><p>Arassalany\u015fyp, saplany\u015fyp ba\u015flamak (suwuklyk barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"durluk","meaning":"<div><p>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimini\u0148 da\u015fyna a\u00fdlan\u00fdan ke\u00e7e g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6rtgi.<\/p><ul><li>Durlugy\u0148 bir de\u015figinden y\u015fykladym usul bile. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak \u00e7ekmek, saklanmak, togtamak.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdak \u00fcst\u00fcne galmak, dim-dik \u00fdagda\u00fdda bolmak, dikelmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdigitleri me\u00fddany\u0148 bir \u00e7etinde durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fderde \u00fderle\u015fmek, bar bolmak.<\/p><\/div><div><p>4. Bir k\u00e4re e\u00fde bolmak, bir wezip\u00e4ni\u0148 ba\u015fynda bolmak, bir guramany\u0148 agzasy bolmak.<\/p><ul><li>H\u00e4kimi\u00fdet ba\u015fynda i\u015f\u00e7iler we da\u00fdhanlar dur\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 ba\u015flany\u015fyny, dowamlylygyny we \u00e7yl\u015fyrymly h\u00e4zirki zamany g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00ddygna\u015fmaga durmak, go\u00fdbermege durmak; gelip durmak, di\u00fdip durmak; \u00f6ws\u00fcp durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durman","meaning":"<div><p>Bog. Ysy ne\u015fe beriji z\u00e4herli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"durmu\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f d\u00f6wri, zaman, \u00f6m\u00fcr.<\/p><ul><li>Bagtly we \u015fatlykly durmu\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Bizi\u0148 a\u0148ymyza bagly bolmadyk ob\u00fdektiw reallyk, materi\u00fda, tebigat.<\/p><ul><li>Durmu\u015f a\u0148y kesgitle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Jemgy\u00fdeti\u0148 maddy \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 \u015fertini\u0148 jemi, g\u00fczeran, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Onda peselen durmu\u015fyny \u00fdokary galdyrmak h\u00f6wesi bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. B\u00fctin dur\u015fy, durky, g\u00f6wresi.<\/p><ul><li>Ol durmu\u015fy bilen gag\u015fa\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durna","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn a\u00fdakly, uzyn bo\u00fdunly we uzyn \u00e7\u00fc\u0148kli batgalyk \u00fderlerde \u00fda\u015fa\u00fdan gu\u015f.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alary\u0148 uzynja baldaklary goplum durnalary\u0148 injikleri \u00fdaly gyzar\u00fdardy, . <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Durna g\u00f6kde, duzak \u00fderde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durnadaban","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n, ownuk tikenli mal oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"durnukly","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fda berlen, tutan\u00fderli, \u00fc\u00fdtg\u00e4p durma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"durnuklylyk","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fda berilmeklik, tutan\u00fderlilik, \u00fc\u00fdtg\u00e4p durmazlyk.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcne, durnuklylygyna ynan\u00fdan bu ga\u00fdratly gyz kimdi? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durnuksyz","meaning":"<div><p>Belli bir ide\u00fda berilm\u00e4n, \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdan, tutan\u00fderli d\u00e4l, \u00fc\u00fdtg\u00e4p, \u00f6wr\u00fclip dur\u00fdan.<\/p><ul><li>Durnuksyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durnuksyzlyk","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fda berilmezlik, tutan\u00fderli d\u00e4llik, \u00fc\u00fdtg\u00e4p, \u00f6wr\u00fclip durmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"durulyk","meaning":"<div><p>Arassalyk, p\u00e4kizelik, t\u00e4mizlik, saplyk.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 durulygy, arassalygy g\u00f6rn\u00fcp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durum","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 durup, saklanyp, galyp bilijilik derejesi, durk.<\/p><ul><li>Bu matany\u0148 durumy \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durumly","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p wagtlap saklanyp, durup, galyp bil\u00fd\u00e4n, berk, pugta.<\/p><ul><li>Durumly mata.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcne erk-ygty\u00fdar edip, saklanyp bil\u00fd\u00e4n, durnukly, d\u00f6z\u00fcmli.<\/p><ul><li>Durumly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durumlylyk","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne erk-ygty\u00fdar edip, saklanyp bilijilik, durnuklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"durumsyz","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p wagtlap saklanyp, durup, galyp bilme\u00fd\u00e4n, berk bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcne erk-ygty\u00fdar edip, saklanyp bilme\u00fd\u00e4n, d\u00f6z\u00fcmsiz, durnuksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"durumsyzlyk","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne erk-ygty\u00fdar edip, saklanyp bilmezlik, d\u00f6z\u00fcmsizlik.<\/p><ul><li>Garry ene durumsyzlyk edip aglady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duruzmak","meaning":"<div><p>1. Dik, wertikal \u00fdagda\u00fdda go\u00fdmak, saklap bilmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdagy barmagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde dik durzup bilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gara\u015fdyryp go\u00fdmak, gara\u015fdyrmak, saklamak.<\/p><ul><li>Meni \u015fu \u00fderde durzup, \u00f6zi bolsa gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bol\u00fdan hereketi saklamak, togtatmak, i\u015fletm\u00e4n saklamak.<\/p><ul><li>Abat traktorlary duruzman i\u015fletmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hatara d\u00fczmek, hatary\u0148 ugrunda go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"duru\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine bir \u00fderde durmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Garawul duru\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dury","meaning":"<div><p>1. Bulanyk bolmadyk, bulan\u00e7ak d\u00e4l, arassa, p\u00e4kize.<\/p><ul><li>\u00ddaplar dolup, dury suwlar akyp dur. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dury suw.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00e7yk, bulutsyz (howa hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6m-g\u00f6k dury asman \u015f\u00e4heri\u0148 \u00fcst\u00fcni b\u00fcr\u00e4p durdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"durzulmak","meaning":"<div><p>Bolup duran hereket togtadylmak, saklanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dutar","meaning":"<div><p>Berk aga\u00e7dan k\u00f6wl\u00fcp \u00fdasal\u00fdan, kellesi k\u00e4di g\u00f6rn\u00fc\u015fli, uzyn sapy perdeli, iki kiri\u015fli t\u00fcrkmen saz guraly.<\/p><ul><li>Barmaklar degende, eri\u015fle\u0148 bary owazlan\u00fdar g\u00f6\u00fd\u00e4 dutary\u0148 tary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dutar\u00e7y","meaning":"<div><p>Dutary \u00fdasa\u00fdan we \u00e7al\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"duw-ak","meaning":"<div><p>1. Ap-ak, \u00f6r\u00e4n ak, \u00e7uw-ak.<\/p><ul><li>Duw-ak gar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gany ga\u00e7yp, ap-ak bolan, gan-petsiz.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi duw-ak boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duw-dagyn","meaning":"<div><p>Dyr-pytrak, \u00e7alam-\u00e7a\u015f pytra\u0148.<\/p><ul><li>Tamlary\u0148, kelbeleri\u0148 turbalaryndan \u00e7yk\u00fdan t\u00fcsseler duw-dagyn bolup pytra\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Etekd\u00e4ki bulutlar duw-dagyn boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duz","meaning":"<div><p>1. Gazylyp alyn\u00fdan \u00fditi tagamly gaty, ak jisim, madda.<\/p><ul><li>K\u00e4bir horjunlardan gaty-guty \u00e7\u00f6rek hem \u00e7ykdy, duz hem tapyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7\u00f6rek, tagam we \u015f. m. i\u00fdmit \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Ynha seni\u0148 duz haky\u0148, sag bol! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn duz dadan \u00fderi\u0148e m\u00fc\u0148 g\u00fcn salam. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duz-\u00e7\u00f6rek","meaning":"<div><p>I\u00fdlip-i\u00e7il\u00fd\u00e4n tagam, nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzak","meaning":"<div><p>1. Gu\u015fy \u00fda-da ga\u00e7ak maly tutmak \u00fc\u00e7in halka g\u00f6rn\u00fc\u015fli gurul\u00fdan emel, tilsim.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcr\u00e7\u00fcri tutmak \u00fc\u00e7in duzak gurduk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Salyn\u00fdan hile, mekirlik.<\/p><ul><li>Duzaga d\u00fc\u015fendir \u00e7aga kepderi, Ganaty galganok, gyrykdy peri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00d6z guran duzaklaryna \u00f6zleri \u00e7ola\u015fdylar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzaklamak","meaning":"<div><p>1. Duzaga salmak, duzakda saklamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hile gurmak, mekirlik etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzaklanmak","meaning":"<div><p>1. Duzakda saklanmak, duzaga salynmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hil\u00e4 d\u00fc\u015fmek, mekirlige du\u00e7ar bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzaklatmak","meaning":"<div><p>1. Duzakda saklatmak, duzaga saldyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hil\u00e4 d\u00fc\u015f\u00fcrtmek, mekirlige du\u00e7ar etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzlamak","meaning":"<div><p>1. Tagamlyk \u00fc\u00e7in duz sepmek.<\/p><ul><li>B\u00f6reklik eti duzlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrmak, duza basmak.<\/p><ul><li>Ol garak\u00f6l baganalaryny so\u00fdmak, duzlamak, e\u00fdlemek, bejermek baradaky i\u015f proseslerini\u0148 hemmesine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kelem duzlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Duzly s\u00f6zler bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni almak, \u00fd\u00fcz\u00fcni gyzdyrmak.<\/p><ul><li>Tul-tullap gaty azary bar gyz -- di\u00fdip, gyzlar \u00e7i\u015figi duzlardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzlanmak","meaning":"<div><p>1. Tagamlyk \u00fc\u00e7in duz sepilmek.<\/p><ul><li>Palawa salynjak et duzlanyp go\u00fdlupdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrylmak, duza basylmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Duzly s\u00f6z a\u00fddylyp \u00fd\u00fczi alynmak, \u00fd\u00fczi gyzdyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzlatmak","meaning":"<div><p>1. Duz sepdirmek, duz berdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrtmak, duza basdyrmak.<\/p><ul><li>Pomidor duzlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Duzly s\u00f6z a\u00fdtdyryp, \u00fd\u00fcz\u00fcni aldyrtmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni gyzdyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"duzla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Duz sepm\u00e4ge, duz beri\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrmaga, duza basmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Hy\u00fdar duzla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzluk","meaning":"<div><p>Duz magdanyny\u0148 gazylyp alyn\u00fdan bol \u00fderi.<\/p><ul><li>Duzluga d\u00fc\u015fen duz bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzlulyk","meaning":"<div><p>1. Duzy k\u00f6pl\u00fck, \u015forluk (tagam barada).<\/p><ul><li>Nahary\u0148 duzlulygy n\u00e4hili?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet t\u00e4sirlilik, awulylyk, z\u00e4herlilik (s\u00f6z, dil hakda).<\/p><ul><li>Dili duzlulyk etmegi\u0148 geregi \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzly","meaning":"<div><p>1. Duzy k\u00f6p d\u00fc\u015fen, \u015for.<\/p><ul><li>Nahar duzly bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrylan, duza basylan.<\/p><ul><li>Duzly hy\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet t\u00e4sir galdyr\u00fdan, ajy, awuly, z\u00e4herli (s\u00f6z, dil hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 dili duzly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzsuz","meaning":"<div><p>1. Duzy bolmadyk, \u00fduwan, tagamsyz.<\/p><ul><li>Duzsuz nahar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duza \u00fdatyrylmadyk, duza basylmadyk.<\/p><ul><li>Duzsuz hy\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Samsykla\u00e7 a\u00fddyl\u00fdan, manysyz, biderek, \u00fduwnuksyz, suwjuk (s\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>\u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman suwuk, duzsuz, \u00fduwnuksyz s\u00f6zleri tirke\u015fdirip, \u015fol gyzy\u0148 adyna go\u015fgy bilen, s\u00f6z bilen hat \u00fdazmagyny dowam etdi . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duzsuzlyk","meaning":"<div><p>1. Duzy bolmazlyk, \u00fduwanlyk, tagamsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Samsykla\u00e7 g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmeklik, manysyz g\u00fcrlemeklik, \u00fduwnuksyzlyk, suwjuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"duztorba","meaning":"<div><p>Duz salyn\u00fdan torba, duz salmak \u00fc\u00e7in uly bolmadyk gap.<\/p><ul><li>Ol doga di\u00fdip gelene edil duztorbasyndaky \u00fdaly duzy berip go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duz\u00e7ul","meaning":"<div><p>Duzy hala\u00fdan, duzly tagamy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Duz\u00e7ul adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"duz\u00e7ullyk","meaning":"<div><p>Duzly tagamy gowy g\u00f6rmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fddansyz","meaning":"<div><p>1. Gara\u015fylmadyk \u00fdagda\u00fdda, habarsyz, bildirm\u00e4n, gapyllykda, ahmallykda, birdenk\u00e4.<\/p><ul><li>Artyk o\u0148a du\u00fddansyz sowallar \u00fdagdyranyny-da du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Du\u00fddansyz \u00e7ykan ses onu\u0148 \u015fol hy\u00fdalyny nir\u00e4dir u\u00e7urdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarpa-ta\u00fdyn, birden.<\/p><ul><li>Ga\u00fdratly, janypke\u015f z\u00e4hmet batyry, Du\u00fddansyz aradan \u00e7ykdy-da gitdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u00fddansyzlyk","meaning":"<div><p>Gapyllyk, ahmallyk, habarsyzlyk, bildirmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fddurmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148\u00fcnden habar bermek, m\u00e4lim etmek, habardar etmek.<\/p><ul><li>A gyz, indi sen du\u00fddurdy\u0148, arka\u00fdyn bola\u00fd! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bildirmek, \u00e4\u015fg\u00e4r bolmak.<\/p><ul><li>Ekini\u0148 bol hasyl berjekdigi \u00f6\u0148\u00fcnden du\u00fddurypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u00fdguda\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen bir pikire e\u00fder\u00fd\u00e4n, du\u00fdguda\u015flyk ed\u00fd\u00e4n, pikirde\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fdguda\u015flyk","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir pikire e\u00fdermeklik, pikirde\u015flik.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6w\u00fcn g\u00f6rmeklik, rehimdarlyk etmeklik, rehimi\u0148 inmeklik.<\/p><ul><li>\u015eunda Garly ussa hem \u00f6z ogluny\u0148 towuk ketegi \u00fdaly s\u00fcrende da\u015faryny du\u00fdman \u00fdaty\u015fyny \u00fdada salyp, du\u00fdguda\u015flyk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u00fdguly","meaning":"<div><p>Da\u015farky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hadysalaryny \u00f6zle\u015fdirmek we sa\u00fdgarmak ukyby bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fdgulylyk","meaning":"<div><p>Da\u015farky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hadysalaryny \u00f6zle\u015fdirmek we sa\u00fdgarmak ukybyna e\u00fde bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fdgur","meaning":"<div><p>Du\u00fdmaklyk ukyby g\u00fc\u00fd\u00e7li bolan, \u00e7alt a\u0148\u00fdan, tiz du\u00fd\u00fdan, syzgyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fdgurlyk","meaning":"<div><p>Du\u00fdmaklyk ukyby g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik.<\/p><ul><li>Hikmet Isfahany onu\u0148 s\u00f6zlerindeki manyny s\u00f6wdeg\u00e4r du\u00fdgurlygy bilen garbap alyp, ba\u00fdla\u015fyp biljegini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u00fdgy","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 hakykaty dogrudan-dogry du\u00fdmaklyk arkaly \u015fekillendiri\u015fi, da\u015farky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 hadysalaryny \u00f6zle\u015fdiri\u015f we sa\u00fdgary\u015f ukyby.<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fmede suwa d\u00fc\u015fmeklik \u00fde\u0148illik we \u015fehda\u00e7yklyk, du\u00fdgusyny d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148\u00fcnden bilmek, a\u0148mak.<\/p><ul><li>Men ejizle\u00fd\u00e4ndigimi tiz du\u00fddum. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syzmak. Agyryny du\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u00fdulmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnden bili\u015fmek, a\u0148ylmak; syzylmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir, gelen adamy\u0148 sesi o\u0148a tany\u015f \u00fdaly bolup du\u00fduldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015f","meaning":"<div><p>Suwa d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in p\u00fcrkg\u00fc\u00e7li desga, \u00fcst\u00fc\u0148e suw p\u00fcrk\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148, e\u015fegi\u0148, aty\u0148 we \u015f. m. iki \u00f6\u0148 a\u00fdaklaryny \u00e7atmak, da\u0148mak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Hezzet etse\u0148 e\u015fege, hyzzyn urar du\u015faga. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015faklamak","meaning":"<div><p>Du\u015fak salmak, du\u015fak bilen a\u00fdaklaryny baglamak.<\/p><ul><li>E\u015fegi du\u015faklamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015faklanmak","meaning":"<div><p>Du\u015fak salynmak, du\u015fak bilen da\u0148ylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015faklatmak","meaning":"<div><p>Du\u015fak saldyrmak, du\u015fak bilen baglatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Du\u015fak bilen bagla\u015fmak, du\u015faklamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fakly","meaning":"<div><p>Du\u015fak salnan, du\u015fak bilen baglanan.<\/p><ul><li>Du\u015fakly d\u00fc\u00fdeler me\u00fddanda otla\u015fyp \u00fd\u00f6rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015fda\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fytda\u015f, de\u0148-du\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Bir-birine gabadrak duran.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmiz olary\u0148 \u00f6\u00fdi bilen du\u015fda\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015fenbe","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 birinji g\u00fcn\u00fcni\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fly","meaning":"<div><p>\u00c7enli, \u00e7akly, takmynan, t\u00f6werek (\u00fda\u015f barada).<\/p><ul><li>Ol men du\u015fly adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birine du\u015f gelmek, sata\u015fmak, gabat gelmek.<\/p><ul><li>Eziz \u015fol g\u00fcn\u00fc\u0148 ertesi Ny\u00fdazbege du\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdagda\u00fda sezewar bolmak, du\u00e7ar bolmak, u\u00e7ramak.<\/p><\/div><div><p>3. Gabat gelmek, \u015fowuna d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fman","meaning":"<div><p>1. Du\u015fman\u00e7ylyk \u00fdagda\u00fdynda bolan, ganym, \u00fdagy.<\/p><ul><li>\u00dda uru\u015fda basylyp, du\u015fmanlara \u00fdesir d\u00fc\u015f\u00e4\u00fddimik\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan getir\u00fd\u00e4n, \u015fikes \u00fdetir\u00fd\u00e4n zatlar.<\/p><ul><li>So\u0148ky pu\u015fman -- \u00f6te du\u015fman. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015fmanlyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i \u00fdigrenmeklik bilen edil\u00fd\u00e4n gatla\u015fyk we hereket, ganymlyk, \u00fdagylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> du\u015fmanlyk.<\/p><ul><li>Galmady du\u015fman\u00e7ylyk hi\u00e7 bir urugda, tirede. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015funda","meaning":"<div><p>\u00abGapdalynda, gola\u00fdynda, \u00fdakynynda\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015furmak","meaning":"<div><p>1. Sata\u015fdyrmak, du\u015f etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gabat getirmek, \u015fowuna d\u00fc\u015f\u00fcrmek, maksada la\u00fdyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"du\u015fu\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri bilen sata\u015fmak, biri bilen du\u015f gelmek, g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Merdan aga bilen gijaralar kontorada du\u015fu\u015fdyk. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"du\u015fu\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 bilen sata\u015fmaklyk, du\u015f gelmeklik.<\/p><ul><li>Du\u015fu\u015fyk \u00fdakyndyr g\u00fcl\u00fcm, A\u00fdlar jan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri bilen tany\u015fmak hem-de g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015f bolmak maksady bilen gural\u00fdan kabul edili\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyglamak","meaning":"<div><p>Endamy\u0148, bedeni\u0148 \u00e7\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4p, tikenekl\u00e4p gitmek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 adyny e\u015fidende, onu\u0148 gam\u00e7ysy \u00fdadyna d\u00fc\u015fende, Mawyny\u0148 endamy dyglady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fdwanda n\u00e4tany\u015f adamlary\u0148 \u00fdanynda oturan \u00fda\u015fulyny g\u00f6ren badyna, Bahary\u0148 \u00fd\u00fcregi jigledi, endamy dyglady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdakymsyz sese Ogulsoltan ej\u00e4ni\u0148 endamy dyglap gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dygy","meaning":"<div><p>Ala\u00e7, \u00e7\u00e4re.<\/p><ul><li>O\u0148a hi\u00e7 dygy bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dygydan","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa, \u00e7akdana\u015fa, m\u00f6\u00e7bersiz.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 bilen bir wagtda bolsa, \u015fol \u00e7agyryl\u00fdan \u00fder onu\u0148 \u00fc\u00e7in dygydan da\u015fary s\u00f6\u00fdg\u00fcli, gymmat baha \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dygyly","meaning":"<div><p>Hasaply, kadaly, sarpaly.<\/p><ul><li>Puly dygyly sowmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dygylyk","meaning":"<div><p>Hasaplylyk, kadalylyk, sarpalylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dygysyz","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa, \u00e7akdana\u015fa, \u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>Sara\u00fdjy ma\u015fyn dygysyz \u00e7alasyn i\u015fle\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dygysyzlyk","meaning":"<div><p>Dygysy bolmazlyk, belli bir \u00e7\u00e4gi, hetdi \u00fdokluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dykalamak","meaning":"<div><p>Pugta basy\u015fdyryp salmak, dykyp-dykyp gapgarmak, dykyp doldurmak.<\/p><ul><li>Ol urusyny bugda\u00fddan dolduryp ga\u00fddany \u00fc\u00e7in, \u00e7al\u00e7asyny hem \u015fol zatlardan dykala\u00fdsa, d\u00fcn\u00fd\u00e4de ba\u015fga armany galjak d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Haltany dykalap doldurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykalanmak","meaning":"<div><p>Pugta basylyp salynmak, dykylyp doldurylmak.<\/p><ul><li>Gara\u00fdagyz, sagat bedenli bir \u00fdigit dykalanan haltasyny \u00f6\u0148i bilen gapany\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Dykalanyp doldurylan pagtaly ganar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykalatmak","meaning":"<div><p>Pugta basyp saldyrmak, dykyp-dykyp gapgartmak, dykyp doldurtmak.<\/p><ul><li>Haltany dykaladyp doldurtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykala\u015fmak","meaning":"<div><p>Pugta basy\u015fyp saly\u015fmak, dykyp-dykyp gapgary\u015fmak, dykyp doldury\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dykdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady pugta basy\u015fdyryp, \u00f6r\u00e4n \u00fderle\u015fikli edip, gaba saldyrmak.<\/p><ul><li>Ganara saman dykdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 agzyna, de\u015figine bir zat go\u00fdduryp bekletmek, \u00fdapdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4ni\u0148 agzyny dykdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykgat","meaning":"<div><p>Pikiri\u0148 \u00fda-da nazary\u0148 e\u015fidi\u015f organy\u0148 bir ob\u00fdekte, bir zada g\u00f6n\u00fckdirilmegi, \u00fcns.<\/p><ul><li>Armaweri\u0148, ga\u00fdrat edi\u0148! -- di\u00fd\u00fd\u00e4r-de, Dykgat ber\u00fd\u00e4r g\u00f6k de\u0148iz de\u00fd pellere. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykgatly","meaning":"<div><p>Dykgat bilen, \u00fcns bilen, pikir berip.<\/p><\/div>"},{"headword":"dykgatlylyk","meaning":"<div><p>Pikir \u00fda-da nazary, e\u015fidi\u015f organy bir ob\u00fdekte, bir zada g\u00f6n\u00fckdirmeklik, \u00fcns berijilik, \u00fcnsl\u00fclik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dykmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady pugta basy\u015fdyryp, \u00f6r\u00e4n \u00fderle\u015fikli edip gaba salmak.<\/p><ul><li>Haltany dykyp, otdan doldurmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Nebsew\u00fcrlik bilen \u00fdeti\u015fibildiginden i\u00fdmek, a\u00e7lykdan \u00e7ykan \u00fdaly bolup nahar i\u00fdmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 agzyny, de\u015figini beklemek, \u00fdapmak.<\/p><ul><li>K\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 agzyna dykysyny dykmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykny\u015fmak","meaning":"<div><p>Itele\u015fip gysyly\u015fmak, gysyly\u015fyp \u00fderle\u015fmek, itni\u015fmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 i\u00e7indeki dykny\u015fyp duran \u00fdolag\u00e7ylary\u0148 arasyna \u00fdolbars giren \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykny\u015fyk","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 gysyly\u015fyp oturan, duran \u00fdagda\u00fdy, itni\u015fik, basa-baslyk.<\/p><ul><li>Ba\u00fdram dykny\u015fygy\u0148 i\u00e7inden \u00e7akganlyk bilen \u00fdol \u00fdasap, bur\u00e7da oturan Der\u00fdaguly agany\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak derek)<\/span><\/li><li>Jygyllykda dykny\u015fyk bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykny\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Itni\u015fiklik, gysyly\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyky","meaning":"<div><p>Agzy darajyk gaplary\u0148 gapagy, agyz\u00fdapysy (\u00e7\u00fc\u00fd\u015fe, k\u00fc\u00fdze, \u00e7elek we \u015f. m.).<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4ni\u0148 dykysy parkyldap, potologa baryp degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Muhammet nagy\u015fly k\u00e4disin\u0148 se\u00e7ekli dykysyny a\u00fdryp, nas atdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykylmak","meaning":"<div><p>1. Dyky bilen \u00fdapylmak, dyky bilen berkidilmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feleri\u0148 agzy dykyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dykyn emele gelmek, beklenmek, tutulmak.<\/p><\/div><div><p>3. Pugta basy\u015fdyrylyp, \u00f6r\u00e4n \u00fderle\u015fikli edilip gaba salynmak.<\/p><ul><li>S\u00e4het aga i\u00e7ine \u00fdagly gowurma dykylan garny horjundan \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sokulyp barmak, sokulyp girmek, sokjarylmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 arasyna dykylyp girmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykyn","meaning":"<div><p>\u00ddygnanyp, bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni bekl\u00e4p duran, bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni tutup, \u00fc\u00fd\u015fen \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Her ni\u00e7ik hem bolsa, \u00fdaby\u0148 \u00fdakasyn syryp gidip, anygyna \u00fdete\u00fdin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dykyn gelip, bekl\u00e4n bolsa sakasyn, \u00d6z wagtynda baryp, zy\u0148yp ata\u00fdyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dykyz","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n syk, \u00e7al bolmadyk.<\/p><ul><li>Dokaly\u015fy \u00f6r\u00e4n dykyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dykylyp doldurylan, berk gapgarylan.<\/p><ul><li>Dykyz halta.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Etli-ganly, semiz.<\/p><\/div><div><p>4. I\u00e7i dykylan \u00fdaly doly, berk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dykyzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n syklyk, syklyk derejesi.<\/p><\/div><div><p>2. Dykylyp doldurylan \u00fdagda\u00fd, gapgarylyp dykyz edilen \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div><div><p>3. Etli-ganlylyk, semizlik.<\/p><\/div><div><p>4. I\u00e7i dykylan \u00fdaly dolulyk, berklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyky\u015fmak","meaning":"<div><p>Dykmaga k\u00f6mekle\u015fmek, bekle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feleri\u0148 agzyna dyky dyky\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dylmyldamak","meaning":"<div><p>Dylym-dylym etmek, g\u00fcl\u00fcmsiremek, \u00fdylgyrmak.<\/p><ul><li>Ol, \u00e7eper \u00fdazyjymyz Agahan Durdy\u00fdewi\u0148 \u00abtaryp ed\u00fd\u00e4n\u00bb Bally mollasy \u00fdaly, Hatyjany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde dylmyldap, \u00fdag\u015fy g\u00f6r\u00fcnjek, boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dym","meaning":"<div><p>1. \u00abJuda, \u00f6r\u00e4n\u00bb \u00fdaly g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji s\u00f6z.<\/p><ul><li>Garlyny\u0148 ba\u015fy a\u00fdlandy, g\u00f6zi dym gara\u0148ky boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7, asla, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 sygrymyz ha\u015fal oty dym i\u00fdme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dym-dyrs","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, \u00fcms\u00fcm, parahat.<\/p><ul><li>B\u00fctin t\u00f6werek dym-dyrs parahatlykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dym-dyrslyk","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fczlik, \u00fcms\u00fcmlik, parahatlyk.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i dym-dyrslyk, boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>B\u00fctin \u00fder dym-dyrslykdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymdyrmak","meaning":"<div><p>Dym-dyrs etmek, gepletm\u00e4n oturtmak, geplemegini go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dymjyk","meaning":"<div><p>Tutuk, \u00fdakymsyz, bozulan, hapalanan, dymyljyk (howa barada).<\/p><ul><li>\u00ddyly tamy\u0148 i\u00e7ine dymjyk der ysy \u00fda\u00fdrap gitdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymjykdyrmak","meaning":"<div><p>Howa \u00fdetmez\u00e7iligi \u00fda-da ba\u015fga seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4 yslandyryp za\u00fdalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dymjyklyk","meaning":"<div><p>Tutuk, \u00fdakymsyz yslylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dymjykmak","meaning":"<div><p>1. Derl\u00e4p \u00fdum\u015famak, \u00e7ygjaryp gow\u015famak.<\/p><ul><li>\u015eol ys, \u015fol t\u00e4miz howa Begenjy\u0148 tam i\u00e7inde uzak gije dymjygan endamyna, gow\u015fan damarlaryna gurp-kuwwat ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howa \u00fdetmez\u00e7iligi we \u015f. m. seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4, birneme za\u00fdalanyp yslanmak (et, azyk \u00f6n\u00fcmleri we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"dymmak","meaning":"<div><p>1. Sesi\u0148i-\u00fc\u00fdn\u00fc\u0148i \u00e7ykarman oturmak, geplem\u00e4n oturmak.<\/p><ul><li>Wepa \u00f6\u0148ki bol\u015funda erinjigini sallap, garaja g\u00f6zlerini gyrpyldadyp, dymyp durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aknabat eje eli k\u00e4seli ep-esli dymandan so\u0148, \u00e7a\u00fdyny bir owurtlady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6\u00e7. m, Peti\u015f bolmak, \u015femal \u00f6sm\u00e4n, asuda \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dymyk","meaning":"<div><p>Dem almak \u00fc\u00e7in agyr bolan, dem gysdyryjy, peti\u015f, kapas (howa hakda).<\/p><ul><li>Howa \u00fdaman dymyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birneme dymyklyk arala\u015fmak, birazajyk peti\u015flenmek, kapaslanmak.<\/p><ul><li>Howa dymykla\u015fyp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymyklyk","meaning":"<div><p>Yssylyk zerarly howany\u0148 kapaslygy, dem gysdyryjy peti\u015flik, dem almak \u00fc\u00e7in howany\u0148 agyrlygy.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u015fol dymyklygydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymykmak","meaning":"<div><p>Yssylyk zerarly kapas bolmak, dymyk bolmak, peti\u015flenmek.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 dymygyp \u00fdatan ma\u00fdyl ysy \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148ize urar. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymyljyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dymjyk.<\/p><ul><li>Mallary\u0148 hem olary\u0148 derslerini\u0148 dymyljyk ysy \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femala arala\u015fyp, Ho\u015fgeldini\u0148 burnuna urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dymyljyklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dymjyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dymy\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup ses-\u00fc\u00fdn \u00e7ykarman oturmak, geplem\u00e4n oturmak.<\/p><ul><li>Wepa bilen M\u00e4hrijemal ep-esli dymy\u015fyp, \u00f6z \u00fdollary bilen elli-altmy\u015f \u00e4dim \u00fd\u00f6rediler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dym\u015fyk","meaning":"<div><p>Ses-\u00fc\u00fdne \u00e7ykarmazlyk, sem bol\u015fup oturmaklyk, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fczlik.<\/p><ul><li>Nurjahan, ezizim! -- di\u00fdip, uzak wagtky dym\u015fykdan so\u0148, Myrat s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyndarmak","meaning":"<div><p>1. Halas etmek, azat etmek, ba\u015fyndan sowmak, gutarmak.<\/p><ul><li>Erteden a\u0148ryk seredi\u0148, sizi\u0148 \u00abGelinlik pulumyz bar, pulumyz bar\u00bb di\u00fdip \u00fd\u00f6rme\u0148izden dyndara\u00fdyn! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mahrum etmek, kesmek.<\/p><ul><li>Eger meni onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 alnynda tutsalar, men ony \u00f6l\u00fcm \u00f6\u0148\u00fcndeki rahadyndan, gelejegi\u0148 umydyndan-da dyndararyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyndyrmak","meaning":"<div><p>Ynjaltmak, aglamasyny, e\u0148remesini bes etdirmek, k\u00f6\u015fetmek, di\u0148dirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyngy","meaning":"<div><p>Geple\u015fikde, i\u015fde we \u015f. m. gysgajyk arakesme, wagtla\u00fdyn\u00e7a saklanma.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi, indi hatdat \u00fdigitler k\u00f6pelipdir, bu i\u015f \u015folary\u0148 ba\u015farjak i\u015fleri -- di\u00fdip, Akm\u00e4mmet aga g\u00fcrr\u00fc\u0148ine bir dyngy berdi-de, \u00fdene dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nurjahan! -- di\u00fdip, ol \u00f6z s\u00f6z\u00fcne dyngy berdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyngysyz","meaning":"<div><p>Yzyny \u00fczm\u00e4n, birsyhly, \u00fczn\u00fcksiz, t\u00fckeniksiz, dynuwsyz.<\/p><ul><li>Iki gije-g\u00fcndizl\u00e4p dyngysyz \u00fdagan \u00fdagy\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnji g\u00fcn gu\u015flukda di\u0148di. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyngysyzlyk","meaning":"<div><p>Yzyny \u00fczmezlik, birsyhlylyk, \u00fczn\u00fcksizlik, dynuwsyzlyk, t\u00fckeniksizlik. Dyngysyzlyk, edip, \u015fol bir zady ga\u00fdtalap dur.<\/p><ul><li>Dyngysyzlyk bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148ini dowam etdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dynmak","meaning":"<div><p>1. Halas bolmak, ba\u015fy\u0148dan sowmak, azat bolmak, gutulmak.<\/p><ul><li>Damagy \u00e7alynjak bolup duran go\u00fdunlar h\u00e4zirlik\u00e7e \u00f6l\u00fcm howpundan dyndylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bes etmek, go\u00fdmak, durmak.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f dyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ynjalyk tapmak, karar tapmak, gutulmak, ba\u015fdan sowmak, rahatlanmak.<\/p><ul><li>Hawa, hanym, ma\u015fgalamy\u0148 dynjak \u00fderine seretdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dynman","meaning":"<div><p>Yzyny \u00fczm\u00e4n, birsyhly, durman, dynuwsyz.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 \u015fu g\u00fcnki \u00fdyglan \u00fcz\u00fcm hakynda we iki sany \u00fd\u00fck ma\u015fynyny\u0148 dynman \u00fcz\u00fcm da\u015fandygy hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow. K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Magdanlydyr daglarmyz, Miwelidir baglarmyz, Joralar, dynman oka\u0148! Okamaly \u00e7aglarmyz. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Polatdan berkidip, howdan guruldy, Depgin bilen dynman, \u00e7eki\u00e7 uruldy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dynuwsyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyngysyz.<\/p><ul><li>Ondan \u00f6kde \u00e7ykmak \u00fc\u00e7in dynuwsyz g\u00f6re\u015fmek gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dynuwsyzlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyngysyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyn\u00e7","meaning":"<div><p>1. Rahatlyk \u00fdagda\u00fdy, sarp edilen g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwaty \u00f6\u0148ki katdyna eltmek \u00fc\u00e7in, i\u015flenm\u00e4n dem alyn\u00fdan bo\u015f wagt.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, men Narly Nepesowi\u00e7 bilen bir sanatoride dyn\u00e7 almaly boldum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Asudalyk \u00fdagda\u00fdynda bolan, hereketsiz, gymyldysyz halda bolan, durgun \u00fda-da \u00e7ala hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in biz bu atlary bakyp-bejerip, bo\u015f \u00fdatyr\u00fdarys, bu zamanda i\u00fdip-i\u00e7ip, dyn\u00e7 \u00fdatmak halanma\u00fdar, pe\u00fddalany\u0148! -- di\u00fdip, Ho\u015fly a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Parahat, rahat, gowgasyz.<\/p><ul><li>Itleri\u0148 \u00fc\u00fdr\u00fd\u00e4n sesleri dyn\u00e7 oturan obany uly \u015fowhuna salardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dyn\u00e7 ba\u015fyny depirjik \u00fdere berme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>A\u00e7 ba\u015fym -- dyn\u00e7 gulagym. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyn\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Asudalyk \u00fdagda\u00fdynda bolmaklyk, hereketsiz, gymyldysyz halda bolmaklyk, durgunlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyn\u00e7syzlyk","meaning":"<div><p>1. Dyn\u00e7 almazlyk, dyn\u00e7, dem alyp bilmezlik, dem-dyn\u00e7 \u00fdokluk.<\/p><\/div><div><p>2. Aladalylyk, rahatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrja\u015fmak","meaning":"<div><p>Jan \u00e7ekmek, jan etmek, yhlas bilen \u00fdapy\u015fmak, bar g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148i go\u00fdmak, \u00e7aly\u015fmak, dyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Her ni\u00e7ik-de bolsa, \u00fdola d\u00fc\u015f\u00fcp ugran wagtlarynda, onu\u0148 \u00f6zi \u00fd\u00f6rejek bolup dyrja\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bar g\u00fc\u00fdji bilen b\u00f6wedi saklamaga dyrja\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrmalamak","meaning":"<div><p>D\u00f6rjel\u00e4p k\u00f6wmek, gorjalap o\u00fdmak, dyrnak \u00fda-da ba\u015fga bir zat bilen \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i dyrmamak, sydyrmak.<\/p><ul><li>Ine, \u015fu \u00fderde bir zat bar! -- di\u00fdip, agajy\u0148 bir \u00fderini eli bilen dyrmalady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrmamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> dyrmalamak.<\/p><ul><li>Olar ke\u015fleri\u0148 arasyny k\u00e4tmen bilen \u00fde\u0148iljek dyrma\u00fdardylar, \u00fdum\u015fad\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> dyrna\u00e7aklamak.<\/p><ul><li>G\u00fcln\u00e4z elleri bilen onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni, g\u00f6z\u00fcni dyrmady, sypmaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrmanmak","meaning":"<div><p>Bir zat bilen me\u015fgul bolmak, g\u00fc\u00fdmenmek, d\u00fcmt\u00fcnmek, d\u00f6rjenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7inde bir a\u00fdal bar zatlar bi\u015fir\u00fd\u00e4mi, n\u00e4memi, \u00f6z i\u015fi bilen dyrman\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrmatmak","meaning":"<div><p>Bir zat bilen k\u00f6wd\u00fcrip o\u00fdjagaz etdirmek, \u00fd\u00fcz\u00fcni sydyrtmak, gorjalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrma\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Elleri\u0148 bilen \u00fdapy\u015fyp, a\u00fdaklary\u0148 k\u00f6megi bilen \u00fdokary \u00e7ykjak bolmak, \u00fdapy\u015fyp bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnjek bolmak.<\/p><ul><li>Sazaklary\u0148 ba\u015fyna dyrma\u015fyp \u00e7ykan ha\u017e\u017eyklar d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 bol\u015funa ge\u0148 galyjylyk bilen syn ed\u00fd\u00e4n \u00fdalydylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 g\u00f6zleri \u00fdap-\u00fda\u0148y dyrma\u015fyp bar\u00fdan bir gara d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyrmamaga, gorjamaga k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde dyrmamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrmyk","meaning":"<div><p>Agdarylan \u00fderi\u0148 keseklerini owradyp d\u00fczlemek \u00fda-da sepilen tohumy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn saply, di\u015f-di\u015f oba hojalyk guraly.<\/p><ul><li>Agdarylan \u00fderi\u0148 kesekleri dyrmyk bilen owradylyp tekizlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrmyklamak","meaning":"<div><p>Dyrmyk bilen owradyp \u00fdum\u015fatmak, dyrmyk bilen d\u00fczlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrmyklatmak","meaning":"<div><p>Dyrmyk bilen owradyp \u00fdum\u015fatdyrmak, dyrmyk bilen d\u00fczletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrmykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Dyrmyk bilen owradyp \u00fdum\u015fatmaga k\u00f6mek etmek, dyrmyklamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrmyldamak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00f6r\u00e4n ha\u00fdal \u00fderine \u00fdetirmek, juda ha\u00fdal i\u015flemek, g\u00fc\u00fdmenmek.<\/p><ul><li>Bu dyrmyldap otury\u015fy\u0148 bilen i\u015fi\u0148i ag\u015fama-da gutarmarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrnak","meaning":"<div><p>1. El-a\u00fdagy\u0148 barmaklaryny\u0148 ujundaky bu\u00fdnuz \u00f6rt\u00fck.<\/p><ul><li>Ilde oglu\u0148 dyrnagyna zar bolup \u00fd\u00f6renler hem bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 arka\u0148y ga\u015fa\u015fardym welin, sen \u00e7ydap bilmersi\u0148. Meni\u0148 dyrnaklarym \u00f6s\u00fcpdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gu\u015fu\u0148, pi\u015figi\u0148 we \u015f. m. penjesi, a\u00fdaklaryny\u0148 ujundaky \u00fditi bu\u00fdnuz \u00f6rt\u00fck.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Ujy togalajyk we a\u015fagy yzyna egrelip duran nagy\u015f.<\/p><\/div><div><p>4. <span>Gurlu\u015fyk termini<\/span> Fundamenti\u0148 \u00fcst\u00fcnden 50--60 santimetr be\u00fdiklikde \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n diwar, diwary\u0148 esasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrnaklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyrna\u00e7aklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrnamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fditi ujy bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni sydyrmak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne gyzgany goparyp zy\u0148sa\u0148-da, ahmal bolsa\u0148 dyrna\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrna\u00e7ak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyrnak 2.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elinde dyrna\u00e7agy\u0148 yzy galypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrna\u00e7ak-dyrna\u00e7ak","meaning":"<div><p>Dyrna\u00e7aklanyp galdyrylan yz.<\/p><ul><li>Pi\u015fik onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni dyrna\u00e7ak-dyrna\u00e7ak edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrna\u00e7aklamak","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne dyrnagy\u0148y \u00e7\u00fcmd\u00fcrip, yz galdyrmak, dyrmamak, dyrnagy\u0148y ge\u00e7irmek, dyrnaklamak, dyrna\u00e7ak-dyrna\u00e7ak etmek.<\/p><ul><li>Pi\u015fik \u00c7erkezi\u0148 elini, \u00fd\u00fcz\u00fcni dyrna\u00e7aklamaga mejbur boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyrna\u00e7aklatmak","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne dyrnagyny ge\u00e7irtmek, dyrnagyny \u00e7\u00fcmd\u00fcrip, ki\u00e7ijik \u00fdara saldyrtmak, yz galdyrtmak, dyrnagyny ge\u00e7irtmek, dyrna\u00e7ak-dyrna\u00e7ak etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyrna\u00e7akla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e dyrnak urup \u00fdolmala\u015fmak, uru\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyry\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyrja\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c4rinden yza galmajak bolup dyry\u015f\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlana\u00fd eserler)<\/span><\/li><li>Oglan \u00fd\u00fcrekde bolan gorky-syryny a\u0148latmazlyga dyry\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ed\u00fd\u00e4n hereketlerine, \u00f6z\u00fcni alyp bar\u015fyna meni\u0148 g\u00f6wn\u00fcm \u00fdetmese-de, \u015fun\u00e7a \u00e7ydajak, bolup dyry\u015fdym, emma \u00e7ydap bilmedim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyz","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> But s\u00fc\u0148ki bilen injik s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 birle\u015f\u00fd\u00e4n bogny, \u00fderi.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 melemtil jalbaryny \u00e7yzgap, dyzyndan \u00fdokary ge\u00e7iripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol gapdalyndaky oturany\u0148 dyzyna kakdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7or berip topuljak bolmak, okduryljak bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne ileri-ileri omzamak.<\/p><ul><li>Halnazar t\u00f6weregini itlere aldyran \u00fdekegapan \u00fdaly bolup, her ha\u00fdsyny bir \u00fdana itekle\u015fdirip dyzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzanaklamak","meaning":"<div><p>Iki dyzy\u0148y \u00fdere urup, \u00e7\u00f6ke d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u00ddasawul dyzanaklap, gapa s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzanaklatmak","meaning":"<div><p>Iki dyzyny \u00fdere urduryp, \u00e7\u00f6ke d\u00fc\u015f\u00fcrip \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzanakla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup dyzanaklamak, bilelikde dyzanaklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzarlamak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6kerilen d\u00fc\u00fde tarsa turmazlyk \u00fc\u00e7in, bir \u00fda-da iki \u00f6\u0148 dyzyny \u00fd\u00fcp bilen sarap da\u0148mak, dyzlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzarlanmak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 dyzlary \u00fd\u00fcp bilen saralyp da\u0148ylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzarlatmak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6kerilen d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 bir \u00fda-da iki \u00f6\u0148 a\u00fdagyny \u00fd\u00fcp bilen saratmak, da\u0148dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Dyzarlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, dyzyny da\u0148maga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni dyzarla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzatmak","meaning":"<div><p>\u00c7or berdirip \u00f6\u0148e tarap omzatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyza\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Omza\u015fyp durmak, \u00f6\u0148 tarapa \u00fcmz\u00fck aty\u015fyp durmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148 \u00fcst\u00fcne dyzamak.<\/p><ul><li>Bu ikisi biri-birine dyza\u015fdylar . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzba-dyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyzdeg\u015fir.<\/p><ul><li>Dyzba-dyz oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzbag","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde dyzarlan\u00fdan \u00fd\u00fcp, bag.<\/p><ul><li>Dyzarlanan d\u00fc\u00fde dyzbagyny \u00fcz\u00fcp, tarsa \u00fderinden galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzbizi","meaning":"<div><p>Balak\u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 \u00fdokarsy bilen birikdirilip tikil\u00fd\u00e4n re\u0148kli mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzdeg\u015fir","meaning":"<div><p>Dyzba-dyz, \u00fdana\u015fyk, \u00fdakyn, gola\u00fd.<\/p><ul><li>Garrylar ojagy\u0148 ba\u015fynda, ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde dyzdeg\u015fir, orna\u015fykly oturdylar. <span>(N. Saryhahanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzgyn","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> dyzma\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Jo\u015fup duran, jo\u015fup \u00e7yk\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7li p\u00fcrk\u00fclip duran, jo\u015fgunly, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzgynlyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> dyzma\u00e7lyk.<\/p><\/div><div><p>2. Jo\u015fup duranlyk, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, jo\u015fgunlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyzarlamak.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fd d\u00fc\u00fdesini \u00e7\u00f6kerip dyzlady. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzlyk","meaning":"<div><p>Gelin alnanda, bezeg \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 dyzyna danyl\u00fdan a\u015fagy se\u00e7ekli mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzman","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyzma\u00e7.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 dyzman ba\u015flyga biraz degesi geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzmanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dyzma\u00e7lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyzma\u00e7","meaning":"<div><p>Gany gyzgynlyk bilen dyza\u00fdan, dyzap duran, dyzgyn.<\/p><ul><li>Artyk dyzma\u00e7 ala\u015fasyny\u0148 tanapyny \u00f6z\u00fcne bakan \u00e7ekip, \u015f\u00fcbheli bir ses bilen onu\u0148 so\u0148ky s\u00f6z\u00fcni ga\u00fdtalady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dyzma\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Dyzap durujylyk, dyzmajy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, h\u00e4si\u00fdeti, dyzmanlyk, dyzgynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"dyz\u00e7anak","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Dyzy\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp duran tegelejik s\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>Dyz\u00e7anak in\u00e7ekeseline \u00f6z wagtynda esewan edilmese, adamy\u0148 \u00f6m\u00fcr baky agsak bolup galmagy m\u00fcmkindir. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dy\u0148zamak","meaning":"<div><p>1. Suwuk zatdan mazaly dolup ty\u0148karmak, dolup \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Di\u00fddi: -- Dy\u0148zap suw gelsedi \u015fu ta\u00fda. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6w\u00e7 almak, jo\u015fmak, batlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"dy\u0148zatmak","meaning":"<div><p>Suwuklykdan dolduryp \u00e7i\u015firmek, ty\u0148kartmak.<\/p><ul><li>Sygyrlar gijara emjeklerini dy\u0148zadyp geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"dy\u0148za\u015fmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7i dolup ty\u0148kary\u015fmak, dolup \u00e7i\u015fi\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00f6k otdan do\u00fdup gelen ge\u00e7ileri\u0148 emjekleri dy\u0148za\u015fyp durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6w\u00e7 aly\u015fmak, jo\u015fu\u015fmak.<\/p><ul><li>De\u0148izler dy\u0148za\u015fyp der\u00fdalar da\u015f\u00fdar, Meslikden atlarmyz a\u00fdagny pe\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4b\u015feklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00e4b\u015feneklemek.<\/p><ul><li>Ukudan a\u00e7ylyp, d\u00e4b\u015fenekl\u00e4p \u00fdatan Sona jakgyldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4b\u015fekletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00e4b\u015fenekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4b\u015feneklemek","meaning":"<div><p>\u00ddatan \u00fderi\u0148de a\u00fdaklary\u0148y dumly-du\u015fa uzadyp hereket etmek, d\u00e4b\u015feklemek.<\/p><ul><li>Indi bu \u00fda\u015fdan so\u0148 \u015fe\u00fddip d\u00e4b\u015fenekl\u00e4p \u00fdatmak sa\u0148a-ha gel\u015fenok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4b\u015fenekletmek","meaning":"<div><p>\u00ddatan \u00fderinde a\u00fdaklaryny dumly-du\u015fa uzatdyryp hereket etdirmek, d\u00e4b\u015fekletmek.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fdwan di\u0148e d\u00f6rt a\u00fdagyny d\u00e4b\u015fenekledip uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4de","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Kaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4l","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni\u0148 bile ulanyl\u00fdan s\u00f6z\u00fcni\u0148 doly manysynda d\u00e4ldigini we umuman \u00fdoklugy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00ddogsa S\u00e4hedi\u0148 py\u00e7agy, ba\u015fga birn\u00e4\u00e7eleri\u0148ki \u00fdaly, tylla gynly, almaz tygly, de\u0148li-derejeli py\u00e7ak hem d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Myrat kele galsa meni kowjak hem d\u00e4l weli, onu\u0148 a\u00fdan \u00fdaly gyzy kowdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4li","meaning":"<div><p>1. Psihiki we ruhy ta\u00fddan n\u00e4saglyk tapynan, jynly.<\/p><ul><li>D\u00e4li d\u00e4lini s\u00f6\u00fder, molla -- \u00f6lini. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00e4li to\u00fda bolmaz, gezegen -- idege. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Akylyny aldyran, akylyndan aza\u015fan, tentek, akylsyz.<\/p><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> So\u0148uny sa\u00fdmaz, batyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4li-telbe","meaning":"<div><p>Psihiki we ruhy ta\u00fddan n\u00e4sag, tentek.<\/p><ul><li>M\u00fclki ba\u00fdy\u0148 sakgalyny torba \u00fdaly edip \u00fd\u00f6ren d\u00e4li-telbe ogly Gullyny\u0148 obrazy k\u00f6ne zamanany\u0148 eziji toparlaryny\u0148 tipini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4lig\u00f6jele","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dda\u015fy we d\u00fc\u00fdbi \u00e7igildemi\u0148k\u00e4 me\u0148ze\u015f, k\u00f6ki ajy, ak g\u00fcll\u00fcje ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4lihana","meaning":"<div><p>Psihiki we ruhy ta\u00fddan keselli, d\u00e4lir\u00e4n adamlar saklanyl\u00fdan hem-de bejeril\u00fd\u00e4n keselhana.<\/p><ul><li>A\u00fdal ge\u00fdimine girip, tasdan d\u00e4lihana d\u00fc\u015f\u00fcpdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4lilik","meaning":"<div><p>1. Psihiki we ruhy ta\u00fddan bozulmaklyk, n\u00e4ho\u015fluk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Akyldan aza\u015fmaklyk, tenteklik, akylsyzlyk.<\/p><ul><li>Gandymy\u0148 d\u00fcrd\u00e4ne s\u00f6zleri Artygy d\u00e4lilik hetdine \u00fdetirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> So\u0148uny sa\u00fdmazlyk, batyrlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4liremek","meaning":"<div><p>1. Psihiki we ruhy ta\u00fddan bozulmak, n\u00e4ho\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7aman hem bolsa, \u00fd\u00fcwr\u00fck, hem bolsa, \u00fda samsykdyr, \u00fda-da d\u00e4lir\u00e4p a\u00e7ylandyr, d\u00fcz\u00fcw zad-a d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Akyldan aza\u015fmak, akyly \u00fditirmek, tentek bolmak, akylsyzlyk etmek.<\/p><ul><li>B\u00e4, kaka, sen d\u00e4liredi\u0148mi? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4liretmek","meaning":"<div><p>1. Psihiki we ruhy ta\u00fddan n\u00e4ho\u015fluk d\u00f6retmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Akylyndan aza\u015fdyrmak, akylyny \u00fditirmek, tentek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4li\u015fge","meaning":"<div><p>D\u00e4lilige salyp, etjegini edip \u00fd\u00f6ren, tentek, samsyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ljem\u00e4\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Mal i\u00fd\u00fd\u00e4n, bede edil\u00fd\u00e4n bir\u00fdyllyk d\u00e4neli ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ndirmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etmekden bo\u00fdun towlatmak, bo\u00fdun ga\u00e7yrtmak.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsy hem bolsa, bir ses ony \u00f6\u0148ki pikirinden d\u00e4ndirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ne","meaning":"<div><p>1. Galla \u00f6s\u00fcmlikleri we olary\u0148 hasyly, tohumy.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ar\u015fagy dolduryp atdygy\u00e7a, bugda\u00fd d\u00e4neleri \u00fcwmek bolup \u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galla, bugda\u00fd, arpa we \u015f. m.<\/p><\/div><div><p>3. Sany, mukdary a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Iki d\u00e4ne papiros.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dcz\u00fcm, ki\u015fmi\u015f, \u00fdaly miweleri\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki tohumy, \u00e7igidi.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ne-d\u00e4ne","meaning":"<div><p>Her bir d\u00e4nesi \u00f6zba\u015fdak, a\u00fdry-a\u00fdry bolup duran, se\u00e7elenip \u00fdatan.<\/p><ul><li>Hemme sa\u00e7lary go\u00fdberlip, onu\u0148 \u00f6sg\u00fcn b\u00f6lekleri d\u00e4ne-d\u00e4ne bolup \u015fabra\u015fyp dur\u00fdardy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Palaw \u00f6r\u00e4n gowy bi\u015fipdir, d\u00e4ne-d\u00e4ne bolup \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4neger\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4nesinden \u00fdag \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n tehniki \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>D\u00e4neger\u00e7ek, ady\u00fdaman, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 \u00fdaly biderek har-ha\u015fal otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4nelemek","meaning":"<div><p>D\u00e4ne g\u00f6rn\u00fc\u015fini almak, ba\u015flap ugramak, ba\u015f getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ne\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 bugda\u00fd, arpa we\u015f. m. galla \u00f6nd\u00fcrmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>D\u00e4ne\u00e7ilik ra\u00fdony.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4nik","meaning":"<div><p>I\u00fdmek \u00fc\u00e7in suwda ga\u00fdnadylan bugda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4njiremek","meaning":"<div><p>Bolelin zady\u0148 i\u00e7inde her bir zada g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik etmek, a\u00fdnamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4nmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge s\u00f6z berip, so\u0148ra bo\u00fduntowlamak, bo\u00fdun ga\u00e7yrmak, beren s\u00f6z\u00fc\u0148den d\u00f6nmek.<\/p><ul><li>Maksadymy a\u00fdtsam, sen p\u00e4li\u0148den d\u00e4n-de, yza dolan! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>S\u00f6z\u00fc\u0148den d\u00e4nmek. Eden \u00e4hti\u0148den d\u00e4nmek. Mert adam hi\u00e7 wagt s\u00f6z\u00fcnden d\u00e4nmez.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4p","meaning":"<div><p>1. Hemmeler tarapyndan kabul edilen d\u00fczg\u00fcn-tertip, dessur, adat.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlary\u0148 adaty di\u00fdjekmi \u00fda-da d\u00e4bi di\u00fdjekmi, ilki sa\u00fdlanan miraby suwa \u00e7\u00fcmd\u00fcrip \u00e7ykardylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Endik, t\u00fcrgenlik, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>Ir \u00fdatyp, ir turmagy d\u00e4p edinipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00e4p-dessur","meaning":"<div><p>Endik bolup galan adat, \u00fd\u00f6relge, dessur.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ri","meaning":"<div><p>1. Ok at\u00fdan \u00fdaragy g\u00f6\u00e7\u00fcrmek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan partla\u00fdjy madda.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ak gu\u015fagyny biline gu\u015fanyp, biline d\u00e4ri gutusyny da\u0148yp, daga awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oda \u00fdakyn dursa, tuta\u015f\u00fdar d\u00e4ri. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00e4ri-derman","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Syrkawa edil\u00fd\u00e4n her hili derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6kd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere gu\u00fddurmak, eltip agdartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6ke-d\u00f6ke","meaning":"<div><p>Yzyny \u00fczm\u00e4n d\u00f6k\u00fcp, birsyhly d\u00f6k\u00fcp, sa\u00e7a-sa\u00e7a.<\/p><ul><li>Ol \u015fol \u00fderde g\u00f6z\u00fda\u015fyny d\u00f6ke-d\u00f6ke, ikinji \u00fdylyny ge\u00e7irdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6kmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady bir \u00fdere gu\u00fdmak, agdarmak.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcne \u00e7a\u00fd d\u00f6kermi, suwa \u00fdykylarmy, garaz bilemok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00e7mak, \u00fda\u00fdratmak, \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 jo\u015fgunly \u00e7ogy b\u00fctin g\u00f6z\u00fdetime k\u00fcm\u00fc\u015f nuruny heniz bolluk bilen d\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sepmek, pytratmak, dargatmak, \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>Mahmal \u00fdaly myla\u00fdym me\u00fddanda se\u00fdalkalar hatara tohum d\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Silkip gaby\u0148 i\u00e7ind\u00e4kini a\u00fdyrmak, bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Ol bugda\u00fdly \u00e7uwaly g\u00f6terip, gapanda \u00e7ekip, ammara d\u00f6kerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol duran haltany d\u00f6k\u00fcp getir!<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 i\u00e7ini barlamak, bir zat agtarmak, g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>I\u00e7erini d\u00f6k\u00fcp \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. De\u015filenligi \u00fda-da za\u00fdalananlygy zerarly akmak, suwuklyk go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>\u00c7elek birneme d\u00f6k\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Akdyrmak, sa\u00e7mak (\u00fda\u015f, gan hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00e4n-sa\u00e7an","meaning":"<div><p>D\u00f6k\u00fck-sa\u00e7yk, d\u00f6k\u00fclen, pytra\u0148\u0148y, akan-d\u00f6k\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00e4n-sa\u00e7anlyk","meaning":"<div><p>Pytra\u0148\u0148ylyk, isriplik, bisarpalyk, akan-d\u00f6k\u00e4nlikli \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Brigadirleri\u0148 i\u015flerinde kem\u00e7ilik, d\u00f6k\u00e4n-sa\u00e7anlyk bolmasyn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere gu\u00fdulmak, agdarylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sa\u00e7ylmak, akmak.<\/p><ul><li>Go\u00fd, g\u00f6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy\u0148 d\u00f6k\u00fclmesin!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sepilip gitmek, pytramak, dargamak, \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Merwerit dek d\u00e4neleri d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddolnup a\u00fdrylmak, ga\u00e7mak, d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00fdapraklary\u0148y\u0148 wagtyndan \u00f6\u0148 d\u00f6k\u00fclmegine men seb\u00e4p boldum. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 i\u00e7i barlanmak, bir zat agtarylmak, g\u00f6zlenmek.<\/p><ul><li>I\u00e7eri d\u00f6k\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Toplany\u015fyp gelmek, k\u00f6p bolup \u00e7ozmak.<\/p><ul><li>Dagdaky d\u00f6wek\u00e7ileri\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fclen garak\u00e7ylary\u0148 tutulan habary oba e\u00fd\u00fd\u00e4m gelip \u00fdetipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcn","meaning":"<div><p>1. Hasyllylygy \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in topraga d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n madda, ders.<\/p><ul><li>Ota\u00fdar, suwar\u00fdar hem d\u00f6k\u00fd\u00e4r d\u00f6k\u00fcn, Onso\u0148 gur\u015fap al\u00fdar l\u00e4lezar ekin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Organiki d\u00f6k\u00fcnler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Derde \u00fdarama\u00fdan galyndy, hapa zatlar, zir-zibil, zy\u0148yndy.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n k\u00f6p, bol.<\/p><ul><li>Bazarda ir-i\u00fdmi\u015f d\u00f6k\u00fcn bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcnlemek","meaning":"<div><p>Ekiljek \u00fdere, ekine d\u00f6k\u00fcn d\u00f6kmek, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fcp, topragy\u0148 mesligini artdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcnlenmek","meaning":"<div><p>Ekiljek \u00fdere, ekine d\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fclmek, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fclip, \u00fderi\u0148 mesligi artdyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcnletmek","meaning":"<div><p>Ekiljek \u00fdere, ekine d\u00f6k\u00fcn d\u00f6kd\u00fcrmek, ekini d\u00f6k\u00fcn bilen \u00fcpj\u00fcn etdirmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a me\u00fddanyny d\u00f6k\u00fcnletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcnle\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fc\u015fmek, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6km\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fcst\u00fc\u0148e sepmek, \u00f6z \u00fcst\u00fc\u0148e p\u00fcrkmek, d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Jerenjik \u00fcst\u00fcne atyr d\u00f6k\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6k\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. D\u00f6km\u00e4ge, gu\u00fdmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>D\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6zlem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, barlamaga, agtarmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6l","meaning":"<div><p>1. Erkeklik organlardan b\u00f6l\u00fcnip \u00e7yk\u00fdan tohum, sperma, spermatozoid.<\/p><\/div><div><p>2. Gawun-garpyz, hy\u00fdar, pomidor \u00fdaly ga\u00fdtalap d\u00fcw\u00fd\u00e4n ekinleri\u0148 bir tapgyr d\u00fcw\u00fcp, ber\u00fd\u00e4n hasyly.<\/p><ul><li>Heniz d\u00f6l\u00fcni sabytmadyk pomidorlary\u0148 g\u00f6k bi\u00fdaralary gy\u015fary\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Go\u00fdun, ge\u00e7i \u00fdaly ownuk dowarlary\u0148 guzlamagy.<\/p><ul><li>Nepes agany go\u00fdunlardan d\u00f6l almaga iberdik. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7aga, nesil, ogul.<\/p><ul><li>Sen eger meni\u0148 d\u00f6l\u00fcm bolsa\u0148, ma\u0148a gulak as! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6le","meaning":"<div><p>Gy\u015f wagtlarynda iri \u015fahly mallary saklamak \u00fc\u00e7in salyn\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>T\u00e4ze salnan sygyr d\u00f6lesi has hem aja\u00fdyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6llemek","meaning":"<div><p>1. D\u00f6le durmak, go\u00fdun, ge\u00e7i guzlap ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Bu \u00fda\u015fuly \u00e7opany\u0148 s\u00fcr\u00fcsi Gamakly o\u00fdy di\u00fden \u00fderde d\u00f6lle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyla durmak, d\u00fcw\u00fcp hasyl berip ba\u015flamak (gawun, garpyz, hy\u00fdar we \u015f. m. ga\u00fdtalap d\u00fcw\u00fd\u00e4n ekinler barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6mmek","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 i\u00e7inden d\u00f6r\u00e4p, \u00e7i\u015fip \u00e7ykmak, iri\u0148l\u00e4p \u00fdarylmak, \u00e7i\u015fip \u00fdarylmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birden i\u00e7i\u0148i d\u00f6kmek, pikir edip \u00fd\u00f6r\u00e4n zady\u0148y a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ahyry durup bilm\u00e4n, ol \u00fdigit d\u00f6mdi.<\/li><li>Ol d\u00f6m\u00fcp, \u00fd\u00fcregindeki zatlary\u0148 hemmesini a\u00fdtdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6ndermek","meaning":"<div><p>1. Bir tarapyndan ikinji bir tarapyna \u00f6w\u00fcrmek, agdarmak.<\/p><ul><li>Sak\u00e7y suw tutulan pazyllary\u0148 arasyndaky gawunlary\u0148 k\u00e4birini \u00e7\u00fc\u00fdremezlik \u00fc\u00e7in d\u00f6nder\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzyna ga\u00fdtarmak, yzyna \u00f6w\u00fcrmek, dolandyrmak.<\/p><ul><li>Al bu tenden janymy, Berme ma\u0148a d\u00f6nderip. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agzyny, \u00fdokarsyny a\u015fak edip go\u00fdmak, ba\u015fa\u015fak edip go\u00fdmak, d\u00fc\u0148dermek.<\/p><\/div><div><p>4. Ba\u015fga bir zat \u00fdaly etmek, ba\u015fga bir zada me\u0148zetmek.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 demi i\u00e7erini pe\u00e7li tama d\u00f6nderipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bo\u00fdun towlamak, \u00fd\u00fcz \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6nmek","meaning":"<div><p>1. Bir tarapy\u0148dan be\u00fdleki tarapy\u0148a \u00f6wr\u00fclmek, dolanmak, agdarylmak, d\u00fc\u0148derilmek.<\/p><ul><li>Ol le\u0148\u0148e\u00e7 \u00fdaly derrew be\u00fdleligine d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzyna ga\u00fdtmak, yzyna \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fden d\u00f6nmerin, kasam i\u00e7\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zada \u00f6wr\u00fclmek, bir zada me\u0148zemek.<\/p><ul><li>Ertekid\u00e4ki dek belent \u00e7\u00e4\u00e7 \u00f6n\u00fd\u00e4r, G\u00fcn d\u00fc\u015fende, ol \u00e7\u00e4\u00e7 altyna d\u00f6n\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6n\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00d6z watanyna, halkyna d\u00f6n\u00fcklik eden, hy\u00fdanat\u00e7y, ha\u00fdyn.<\/p><ul><li>Mydam du\u015fmanlary\u0148 taryn tozdurdy\u0148, D\u00f6n\u00fckleri\u0148 tutan \u00fdolun bozdurdy\u0148. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>I\u00e7igara i\u00e7aly\u0148 kep\u00e4n donun bi\u00e7\u00fd\u00e4ris, Hapa-\u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck d\u00f6n\u00fckleri \u00fdok ed\u00fd\u00e4r me\u0148 Watanym. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6z\u00fcnde, \u00e4htinde tapylma\u00fdan, biwepa.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6n\u00fcklik","meaning":"<div><p>1. \u00d6z watany\u0148a, halky\u0148a hy\u00fdanat etmeklik, ha\u00fdynlyk, hy\u00fdanat\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>\u00d6z \u00fdolda\u015fymyz-a d\u00e4l, asyl s\u00fc\u00fdtde\u015f doganymyz hem bolsa, d\u00f6n\u00fcklik edendigi \u00fc\u00e7in, \u00e7\u00e4resini g\u00f6rmelidiris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a her hili at daksalar hem, men \u00f6z \u00fdurduma hi\u00e7 wagt d\u00f6n\u00fcklik eden d\u00e4ldirin. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Haram d\u00f6n\u00fck, bizi satan hem sensi\u0148, sen meni \u00fdene hy\u00fdanata, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fdaly d\u00f6n\u00fcklige \u00fcnde\u00fd\u00e4rsi\u0148! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6z\u00fc\u0148de tapylmaz, \u00e4hti\u0148de durmazlyk, biwepalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6n\u00fck\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00f6n\u00fcklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rdem","meaning":"<div><p>Bir garyndan doglan d\u00f6rt \u00e7aga, guzy, owlak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Bir zady e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k agdaryp, gorjap, \u00f6wr\u00fcp barlatmak, agtartmak.<\/p><ul><li>D\u00f6k\u00fclen hapa-supalary\u0148 arasyny d\u00f6rd\u00fcrip \u00e7ykdy, emma hi\u00e7 zat tapmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rediji","meaning":"<div><p>N\u00e4me hem bolsa bir zady d\u00f6reden, \u00fd\u00fcze \u00e7ykaran adam.<\/p><ul><li>Ol mukam d\u00f6redijidir. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6redijilik","meaning":"<div><p>Bir zady d\u00f6retmek, \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmaklyk ukyby.<\/p><ul><li>So\u0148ky \u00fdyllarda ol d\u00f6redijilik i\u015finde has hem i\u015fe\u0148\u0148irlik g\u00f6rkezip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6redijilikli","meaning":"<div><p>T\u00e4ze original bir zady d\u00f6red\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcze \u00e7ykar\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6remek","meaning":"<div><p>1. T\u00e4ze bir zat emele gelmek, pe\u00fdda bolmak, \u00fd\u00fcze \u00e7ykmak, hasyl bolmak.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ykdysady-sy\u00fdasy we medeni ta\u00fddan ymykly \u00f6smegine m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Azerini\u0148 \u015fol sekunt ke\u015fbinde ho\u015fallyk, d\u00f6redi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fcn\u00fd\u00e4 inmek, eneden bolmak, dogulmak, dogmak.<\/p><ul><li>\u015eu obada d\u00f6r\u00e4p, \u015funda \u00f6sen gyz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6retmek","meaning":"<div><p>T\u00e4ze original bir zat emele getirmek, \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak, hasyl etmek.<\/p><ul><li>\u00c4girt gurlu\u015fyklar hakynda gymmatly eserler d\u00f6retmek bizi\u0148 \u00fdazyjy we \u015fahyrlarymyzy\u0148 ga\u00fdra go\u00fdulmasyz wezipesidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rjelemek","meaning":"<div><p>1. Yzygiderli d\u00f6rj\u00e4p durmak, gorjalamak, gozgamak.<\/p><ul><li>Suwjumak \u015fykgy to\u00fdunlary d\u00f6rjel\u00e4p ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ot \u015fatyrdap \u00fdan\u00fdardy gara\u0148kyda u\u00e7gunlar ga\u00fdmala\u015f\u00fdardy, odu\u0148 ba\u015fynda bolsa bir n\u00e4tany\u015f adam heniz \u00fdanyp gutarmadyk kesindileri elind\u00e4ki uzyn, kesewi bilen yhlasly d\u00f6rjel\u00e4p otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini d\u00f6r\u00fcp g\u00f6zle\u015fdirmek, g\u00f6zl\u00e4p d\u00f6k\u00fc\u015fdirmek, agtary\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a h\u00fcm\u00fcrdedi-de, \u00e7emedany\u0148 i\u00e7ini d\u00f6rjelem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gozgap durmak, gozgap azar bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rjelmek","meaning":"<div><p>1. D\u00f6r\u00fclip gary\u015fdyrylmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdlek agdarylmak, gorjalmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7i d\u00f6r\u00fclip g\u00f6zlenmek, agtarylmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azar berilmek, bir zat barlanyp, soralyp durulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rjemek","meaning":"<div><p>1. D\u00f6r\u00fcp gary\u015fdyrmak, d\u00f6r\u00fcp e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k agdarmak, gorjamak.<\/p><ul><li>Alty elind\u00e4ki serdessesi bilen gary d\u00f6rjem\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini d\u00f6r\u00fcp g\u00f6zlemek, agtarmak, tapjak bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gozgap azar bermek, barlap durmak.<\/p><ul><li>Agam, seni\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148i d\u00f6rj\u00e4p, erki\u0148e go\u00fdmasalar durup bilermi\u0148? -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rjetmek","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k agdardyp g\u00f6zletmek, agtartmak.<\/p><ul><li>Hemme \u00fderi d\u00f6rjedip \u00e7ykdy, emma hi\u00e7 zat eline ilmedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gozgap azar berdirmek, barladyp durdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rje\u015fmek","meaning":"<div><p>1. D\u00f6rjem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00f6rjel\u00e4p e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k agdary\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini d\u00f6r\u00fcp agtarmaga k\u00f6mek etmek, d\u00f6k\u00fcp g\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady barlap, sorap azar beri\u015fmek.<\/p><ul><li>N\u00e4hilidir bir g\u00fcrr\u00fc\u0148 tapjak bolup d\u00f6rje\u015fip \u00fd\u00f6rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rmek","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k pe\u015femek, gorjap gary\u015fdyrmak, gorjamak.<\/p><ul><li>\u00dderi d\u00f6rmek \u00fc\u00e7in k\u00e4tmenden pe\u00fddalanypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcn azal d\u00f6r\u00fcp s\u00fcrende, Yzys\u00fcre mala ony \u00fdylma\u00fdar. <span>(\u015e. Petefi, Go\u015fgular We Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini d\u00f6k\u00fcp g\u00f6zlemek, agtarmak.<\/p><ul><li>Dolmaz petekelerini\u0148 \u00fdesiri bolan towuklar demir dyrnaklary bilen tezek d\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz bu obajyga gelip, \u00fderi d\u00f6r\u00fcp \u00fd\u00f6r\u00e4n towuk-da g\u00f6rmedik. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rt","meaning":"<div><p>1. 4 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>A\u0148yrsy birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnden bolsa gulaklaryny \u00fc\u00e7e, d\u00f6rde \u00fdetiren gowa\u00e7alary\u0148 uzynja baldaklary gyzar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde garak\u00f6l baganalar esasan \u00fc\u00e7 sorta b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r, emma her bir sortu\u0148 \u00f6zi-de \u00fdene d\u00f6rt topara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> d\u00f6rtl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rtbur\u00e7luk","meaning":"<div><p>D\u00f6rt bur\u00e7ly geometrik \u015fekil.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lary\u0148 k\u00f6legesi kese d\u00f6rtbur\u00e7luk bolup \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rtl\u00fck","meaning":"<div><p>1. D\u00f6rdi bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><ul><li>D\u00f6rtl\u00fck \u00fdazmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015figi\u0148 b\u00e4\u015f bally sistemasynda \u00ab\u00fdag\u015fy\u00bb di\u00fden bahany a\u0148lad\u00fdan san.<\/p><ul><li>D\u00f6rtl\u00fck hem b\u00e4\u015flik bahany, Hemi\u015fe al\u00fdan hem \u00f6z\u00fcm. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. O\u00fdnal\u00fdan d\u00f6rt g\u00fclli kart.<\/p><ul><li>Ha\u00e7 d\u00f6rtl\u00fck.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>D\u00f6rtl\u00fck galo\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6rt\u00fda\u015far","meaning":"<div><p>D\u00f6rt \u00fda\u015fy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki mal.<\/p><ul><li>Olary\u0148 hojalygynda di\u0148e bir d\u00f6rt\u00fda\u015far d\u00fc\u00fdeleri bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6r\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Gorjalyp agdarylmak, pe\u015felip agdarylmak, gorjalmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7i agdar-d\u00fc\u0148der edilip g\u00f6zlenmek, agtarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6r\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Gorja\u015fyp agdary\u015fmak, d\u00f6rm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, gorja\u015fmak, agdary\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dder d\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady g\u00f6zl\u00e4p agtary\u015fmak, g\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w","meaning":"<div><p>Bir gezek o\u00fdnalyp gutaryl\u00fdan o\u00fdun, tapgyr.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 bir d\u00f6w o\u00fdnajak, k\u00fc\u015ftleri birn\u00e4\u00e7e sapara bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6ld\u00fcrmek, b\u00f6lekletmek, syndyrtmak.<\/p><ul><li>Seresap bol, eli\u0148d\u00e4ki gapyrjagy d\u00f6wd\u00fcre\u00fdme!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ma\u00fddalatmak, \u00fdardyrmak, owratdyrmak.<\/p><ul><li>Odun d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Beden s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 bir \u00fderini syndyrtmak.<\/p><ul><li>A\u00fdagyny\u0148 astyny\u0148 ykjam d\u00e4ldigini syzan mes bir at asmana zy\u0148dy-da, iki wagony\u0148 arasyna d\u00fc\u015f\u00fcp, bir a\u00fdagyny d\u00f6wd\u00fcrip, germesatan sallanyp galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Da\u015fyny\u0148 gabygyny owratdyryp, i\u00e7ini\u0148 ma\u0148zyny aldyrmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4nik d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Sandan \u00e7ykartmak, bozdurmak, za\u00fdalatmak (gural, ma\u015fyn we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wek","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd, j\u00f6wen, arpa we \u015f. m. d\u00e4neli \u00f6s\u00fcmlikler orlup alnandan so\u0148, desselenip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip d\u00f6w\u00fclmek prosesi, i\u015fi hem-de \u015fonu\u0148 d\u00f6w\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>D\u00f6wek d\u00f6wmek hem mallary\u0148 k\u00f6megi bilen ge\u00e7irilipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Annagulyny\u0148 kakasy bugda\u00fd d\u00f6wegine gidipdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wek\u00e7i","meaning":"<div><p>D\u00f6wek d\u00f6w\u00fd\u00e4n adam, d\u00f6wek d\u00f6wmek i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen d\u00f6wek\u00e7ileri\u0148 \u00fdanyndan \u00f6wr\u00fclip geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sekiz adamdan ybarat d\u00f6wek\u00e7iler brigadasy d\u00fcz\u00fclip, brigadany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy hem S\u00e4het bellendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wlet","meaning":"<div><p>Mal-m\u00fclk, ba\u00fdlyk, bagt.<\/p><ul><li>\u00ddigidi\u0148 myrady atdyr, Aty saklamak d\u00f6wletdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sen ogrulygy\u0148y, \u00fdalan\u00e7ylygy\u0148y ta\u015flasa\u0148, d\u00f6wlet taparsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 malym, d\u00f6wletim hem bar, emma \u015funu\u0148 \u00fdaly janly altyn a\u015fygym \u00fdok. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy ni\u00fdet -- \u00fdarym d\u00f6wlet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wletli","meaning":"<div><p>Mally-m\u00fclkli, barly, gurply, ba\u00fd; k\u00f6p ma\u015fgalaly, bagtly.<\/p><ul><li>Hern\u00e4 adyna e\u00fdelik etsin, d\u00f6wletli bolsun! -- di\u00fdip, Artykg\u00fcl eje-de \u00f6z gyzyny\u0148 a\u00fddanyny makullady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>D\u00f6wletli -- a\u015f \u00fcst\u00fcne, bid\u00f6wlet -- k\u00e4\u00fdin\u00e7 \u00fcst\u00fcne. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wletlilik","meaning":"<div><p>Mally-m\u00fclkl\u00fclik, barlylyk, ba\u00fdlyk, gurplulyk; bagtlylyk, k\u00f6p ma\u015fgalalylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wmek","meaning":"<div><p>1. Egip, egreldip, b\u00fck\u00fcp \u00fda-da bir \u00fdere g\u00fc\u00fd\u00e7li urup b\u00f6leklere b\u00f6lmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, syndyrmak.<\/p><ul><li>Suw getiren hem bir, k\u00fc\u00fdze d\u00f6wen hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. U\u015fatmak, ma\u00fddalamak, \u00fdarmak, owratmak.<\/p><ul><li>Gant d\u00f6wmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dcwemek, owratmak.<\/p><ul><li>Et d\u00f6wmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gabykdan arassalamak (d\u00f6wek, miwe hakda).<\/p><\/div><div><p>5. Beden s\u00fc\u0148kleri\u0148 bir \u00fderi synmak.<\/p><ul><li>E\u015fekden \u00fdykylyp, elini d\u00f6w\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Sandan \u00e7ykarmak, bozmak, za\u00fdalamak.<\/p><ul><li>Adamlar horlanarlar: ma\u015fynlaryny d\u00f6werler, suwlaryny\u0148 hemmesini i\u00e7erler! -- di\u00fdip o\u00fdlandym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk tankyt etmek, pugta \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wnemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde k\u00f6p urunmak, k\u00f6p ga\u00fdtalamak, len\u00e7 etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wran","meaning":"<div><p>Lezzetli, ke\u00fdp-sapaly, \u015fatlykly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00f6mur, durmu\u015f, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f, wagt.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u015fenli d\u00f6wrana k\u00fckregin ger g\u00fcl \u00fd\u00fczli gahryman \u00fditdi-de gitdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wre","meaning":"<div><p>Tegelenip a\u00fdlaw gurup oturan \u00fda-da duran m\u00e4reke.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wtalap","meaning":"<div><p>Bir \u00fdum\u015fy bitirm\u00e4ge, bir \u00fdere gitm\u00e4ge we \u015f. m. me\u00fdilli, h\u00f6wesli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bik\u00e4rligini \u015fatlykly ge\u00e7irm\u00e4ge d\u00f6wtalap myhmanlardan \u00f6\u00fdi doly bolardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, onu\u0148 \u00f6zi d\u00f6wtalap bolup ge\u00e7endir \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6wtalaplyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdum\u015fy bitirm\u00e4ge, bir i\u015fi etm\u00e4ge we \u015f. m. bolan me\u00fdillilik, h\u00f6weslilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fck","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wl\u00fcp sandan \u00e7ykan, d\u00f6wlen, synyk.<\/p><ul><li>Garly hem d\u00f6w\u00fck \u00e4\u00fdnegini dakynyp, i\u015fe ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bu \u00e7\u00e4\u00fdnegi\u0148 gulpy d\u00f6w\u00fck.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wl\u00fcp seplenen.<\/p><ul><li>Ahmal bolma\u0148, onu\u0148 elini\u0148 d\u00f6w\u00fcgi bardyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6wlen zady\u0148 b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Howluda \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe d\u00f6w\u00fckleri g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gabykdan arassalanan (d\u00f6wek, miwe hakda).<\/p><\/div><div><p>5. Bozulan, i\u015fleme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fck-\u00fdenjik","meaning":"<div><p>Basylyp, \u00fdenjilip d\u00f6wlen, d\u00f6w\u00fck-s\u00f6w\u00fck zat, \u00fdem\u015feren.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 howlymyzda d\u00f6w\u00fck-enjik demirler \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Eglip, egrelip, eplenip b\u00f6leklenmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek bolmak, synmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fdygy\u0148 d\u00f6wlen aga\u00e7lary kenarda ykla\u015fyp \u00fd\u00f6renlerini g\u00f6renimde, depe sa\u00e7ym \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00f6wlen el dogry bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Basgylanyp, urlup \u00fda-da ma\u015fyndan ge\u00e7irilip gabygyndan arassalanmak (bugda\u00fd, arpa, miwe d\u00e4neleri we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>D\u00f6wlen bugda\u00fd dag \u00fdaly bolup durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sandan \u00e7ykmak, bozulmak, haraplanmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>Geple\u015fik dili<\/span> N\u00e4z-kere\u015fme etmek, s\u00fc\u00fdn\u00fcp-sarkmak, n\u00e4zirgemek.<\/p><ul><li>Ol gyz d\u00f6w\u00fcljek bol\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcm","meaning":"<div><p>D\u00f6wl\u00fcp alnan b\u00f6lek (esasan \u00e7\u00f6rek barada).<\/p><ul><li>Galy\u0148 bende bir d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rege zardy, . <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Bir gezek Durdy aga \u00ddolbarsy aldap, \u00f6z \u00fdany bilen \u00e4kitmek \u00fc\u00e7in, eline bir-iki d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rek bilen bar-iki b\u00f6lek et alyp \u00e7ykdy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcm-di\u015flem","meaning":"<div><p>Bir-iki d\u00f6w\u00fcm, bir-iki agyz salym, az-owlak, bir azajyk (\u00e7\u00f6rek we \u015f. m. i\u00fdlip-i\u00e7il\u00fd\u00e4n zat).<\/p><ul><li>A\u00fdaly \u00e7a\u00fd go\u00fdupdyr, \u00e7a\u00fd i\u00e7ipdirler, d\u00f6w\u00fcm-di\u015flem nan i\u00fdipdirler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcm-d\u00f6w\u00fcm","meaning":"<div><p>K\u00fcl-owram, owram-owram, b\u00f6lek-b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol \u00e4\u00fdnegi\u0148 saplary d\u00f6w\u00fcm-d\u00f6w\u00fcm bolup, n\u00e4zik sim bilen hem a\u0148ry-b\u00e4ri, \u00fd\u00fcp-s\u00fcp bilen saralypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcmlemek","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcm-d\u00f6w\u00fcm etmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek d\u00f6wmek, u\u015fatmak, ma\u00fddalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in d\u00f6wmek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in owratmak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in ma\u00fddalamak, b\u00f6leklere b\u00f6lmek.<\/p><ul><li>Gant d\u00f6w\u00fcnmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n, dowam ed\u00fd\u00e4n wagt aralygy.<\/p><ul><li>Medisina ylmy trahoma keselini\u0148 g\u00f6ze \u00fdoku\u015fanyndan t\u00e4 gutul\u00fdan\u00e7a, d\u00f6rt d\u00f6w\u00fcrden ybarat bol\u00fdandygyny kesgitledi. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><li>Uru\u015fdan so\u0148ky d\u00f6w\u00fcr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7amana.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 d\u00f6wr\u00fcmizde ylym azatdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bahar jan, indi d\u00f6w\u00fcr ylym d\u00f6wri. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f Gapyrjak)<\/span><\/li><li>D\u00f6wr\u00fcmize la\u00fdyk uly dabara, G\u00f6r\u00fclmedik to\u00fd ederis biz onda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wagt, \u00e7ag, pursat.<\/p><ul><li>Wepa \u00f6zlerini\u0148 g\u00f6zel \u00fda\u015flyk d\u00f6w\u00fcrlerini g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne getirdi we kagyza seretdi-de, uludan demini aldy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol d\u00f6w\u00fcrden oba ge\u00e7di. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcrde\u015f","meaning":"<div><p>Bir d\u00f6w\u00fcrde \u00fda\u015fan, bir wagtda \u00f6m\u00fcr s\u00fcren.<\/p><ul><li>Mollanepesi\u0148 d\u00f6w\u00fcrde\u015fi, \u00fdakyn eginde\u015flerini\u0148 biri-de satirik \u015fahyr Keminedir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 d\u00f6w\u00fcrde\u015fleri we pikirde\u015fleri \u015fol \u00fdazgylary saklap, so\u0148undan \u00e7ap edipdirler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Megerem, onu\u0148 di\u015fleri polatdan bolsa gerek, \u00fdekejesi hem \u015fitilem\u00e4ndir -- di\u00fd\u015fip, onu\u0148 d\u00f6w\u00fcrde\u015fleri g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin","meaning":"<div><p>Belli bir d\u00f6w\u00fcrde bol\u00fdan, wagtla\u00fdyn bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fcr\u00fdan","meaning":"<div><p>\u00ddorgany\u0148 gyrasyna tutul\u00fdan insizje re\u0148kli mata.<\/p><ul><li>\u00ddorgana d\u00f6w\u00fcr\u00fdan etmek \u00fc\u00e7in g\u00f6k re\u0148kli mata hem aldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Uru\u015f, s\u00f6we\u015f, \u00e7akny\u015fyk.<\/p><ul><li>Ar almaga mertler \u00e7ykdy d\u00f6w\u00fc\u015fe. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6w\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Uru\u015fmak, s\u00f6we\u015fmek, \u00e7akny\u015fmak.<\/p><ul><li>D\u00f6w\u00fc\u015fse\u0148, mert bilen d\u00f6w\u00fc\u015f, Namardy kowujy bolma! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6zmek","meaning":"<div><p>1. Birehim bolmak, rehimsizlik etmek, g\u00f6z gy\u00fdmak, nebsi\u0148 agyrmazlyk.<\/p><ul><li>Siz nene\u0148 meni \u015fo\u0148a berm\u00e4ge d\u00f6zjek. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ydam etmek, d\u00f6z gelmek, \u00e7ydamak.<\/p><ul><li>Mydam sen di\u00fdp gezerin, Jebri\u0148e-de d\u00f6zerin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6z\u00fcm","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ydam.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6z\u00fcmli","meaning":"<div><p>1. Her bir zada d\u00f6z\u00fcp bil\u00fd\u00e4n, \u00e7ydam ed\u00fd\u00e4n, \u00e7ydamly.<\/p><ul><li>\u00ddurdu\u0148 ba\u015fyna \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fd d\u00fc\u015fen wagtynda, elbetde, kyn\u00e7ylyklara d\u00f6z\u00fcmli bolmaly . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdratly, berk, ynamly.<\/p><ul><li>Hatyja ony has hem d\u00f6z\u00fcmli tutdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Duldaky, gylyjy aldy eline, D\u00f6z\u00fcmli \u00e4diml\u00e4p d\u00fc\u015fdi \u00fdoluna. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdana d\u00f6z\u00fcmli silterle\u00fden ma\u015fyn rahatlanmaga ma\u00fd berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Merhemetsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6z\u00fcmlilik","meaning":"<div><p>1. Her bir zada d\u00f6z\u00fcp bilijilik, \u00e7ydam edijilik, \u00e7ydamlylyk.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylyga d\u00f6z\u00fcmlilik gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdratlylyk, berklik, ynamlylyk.<\/p><ul><li>Klaus onu\u0148 jogabyny \u00f6r\u00e4n, d\u00f6z\u00fcmlilik bilen berdi-de, \u00fdene-de soldatlardan sorady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Merhemetsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6z\u00fcmsiz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 bir hili kyn\u00e7ylyga we \u015f. m. d\u00f6z\u00fcp bilme\u00fd\u00e4n, \u00e7ydap bilme\u00fd\u00e4n, \u00e7ydamsyz.<\/p><ul><li>D\u00f6z\u00fcmsiz \u00e7aga.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6wni \u00fduka, rehimdar, durumsyz, merhemetli.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcregi \u00fduka, d\u00f6z\u00fcmsiz bir a\u00fdaldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her bir zada d\u00f6z\u00fcp bil\u00fd\u00e4n, birehim, zalym.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6z\u00fcmsizlik","meaning":"<div><p>1. Her bir hili kyn\u00e7ylyga we \u015f. m. \u00e7ydap bilmezlik, \u00e7ydam edip bilmezlik, \u00e7ydamsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wni \u00fdukalyk, rehimdarlyk, durumsyzlyk, merhemetlilik.<\/p><ul><li>D\u00f6z\u00fcmsizlik, sada ynanja\u0148lyk, \u00fdalan s\u00f6zlemezlik hem ba\u015fga \u015fonu\u0148 \u00fdaly h\u00e4si\u00fdetleri \u015fekillenerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her bir zada d\u00f6z\u00fcp bilmeklik, birehimlik, zalymlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Bedeni\u0148 gapyrgalary birle\u015fdir\u00fd\u00e4n ma\u00fdy\u015fgak s\u00fc\u0148kli \u00f6\u0148 tarapky b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wr\u00e4ni\u0148 bo\u00fdundan garna \u00e7enli bolan aralygy, \u00f6\u0148 tarapy.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni sil alsa, guba gazy\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcnden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u00fdil\u00fd\u00e4n ge\u00fdimi\u0148 d\u00f6\u015f\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki \u00f6\u0148 \u00fdakasy.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldini\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcnd\u00e4ki Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015funy\u0148 orden we medallaryny g\u00f6ren P\u00f6kgen \u00abol uru\u015fdan gelendir\u00bb di\u00fdip pikir etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Belent-belent daglary\u0148a \u00e7ykjak men, G\u00fclleri\u0148den tirip, d\u00f6\u015fe dakjak men. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00f6\u015fd\u00fc\u015fme","meaning":"<div><p>Wet. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 birden \u00e7\u00f6k\u00fcp, turup bilmezlik keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00f6\u015flek","meaning":"<div><p>Gi\u0148 d\u00f6\u015fli, \u00fdasy d\u00f6\u015fli, gi\u0148 k\u00fckrekli, g\u00f6w\u00fcslek.<\/p><ul><li>D\u00f6\u015flek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcblemek","meaning":"<div><p>Yrsarap, mesirg\u00e4p, agzy\u0148a gelenini samrap durmak, birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gyzarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fckan","meaning":"<div><p>1. Her hili haryt satyl\u00fdan ki\u00e7ir\u00e4k ja\u00fd.<\/p><ul><li>D\u00fckanda \u00e7a\u00fd \u00fdokmy n\u00e4me?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Senet\u00e7ilik ussahanasy.<\/p><ul><li>Ana, bir d\u00fckanda \u00e4dik\u00e7iler mumly sapaklary e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7altlyk bilen \u00e7ek\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fckandar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fckan\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fckan\u00e7y","meaning":"<div><p>D\u00fckanda oturyp s\u00f6wda ed\u00fd\u00e4n adam, d\u00fckan e\u00fdesi.<\/p><ul><li>D\u00fckan\u00e7y bir stakan \u00e7a\u00fd gu\u00fddy we bir b\u00f6lejik di\u015flem-di\u015flem edilen gant bilen birlikde o\u0148a berdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fckan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>D\u00fckan\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fckberden","meaning":"<div><p>Dokm. Tuta ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n aga\u00e7 ik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fck\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>D\u00fck\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, d\u00fck\u00fcr-d\u00fck\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>Pa\u00fdtun k\u00f6\u00e7eden-k\u00f6\u00e7\u00e4 a\u00fdlandy, atlary\u0148 nally to\u00fdnaklary d\u00fck\u00fcrdedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fck\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>D\u00fck\u00fcrdili ses \u00e7ykarmak, d\u00fck\u00fcr-d\u00fck\u00fcr etdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdaklary\u0148y d\u00fck\u00fcrdetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fck\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00fck\u00fcrdili ses edi\u015fmek, d\u00fck\u00fcr-d\u00fck\u00fcr edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fck\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Takyrt-takyrt, g\u00fcp\u00fcrt-g\u00fcp\u00fcrt edip \u00e7yk\u00fdan a\u00fdak sesi.<\/p><ul><li>Koridory\u0148 \u00e7etinde pe\u00fdda bolan k\u00f6p sanly edik d\u00fck\u00fcrdisi ony gapyjygy gyssanma\u00e7 \u00fdapmaga mejbur etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddakyndan at a\u00fdagyny\u0148 d\u00fck\u00fcrdisi e\u015fidildi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcme","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f suwuna ekil\u00fd\u00e4n, emeli suwary\u015f \u00fdoly bilen suwarylman ekil\u00fd\u00e4n (ekin).<\/p><ul><li>Bu planda t\u00e4ze d\u00fcme \u00fderlerini a\u00e7mak, t\u00e4ze oba gurmak, suw elektrik stansi\u00fdasyny gurmak we ba\u015fgalary\u0148 hemmesi g\u00f6rkezilipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcmew","meaning":"<div><p>Sowuklamak, organizmi\u0148i sowuga urdurmak zerarly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan n\u00e4ho\u015fluk, \u00fdo\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcmewlemek","meaning":"<div><p>Sowuklamak zerarly \u00fde\u0148ilr\u00e4k syrkawlamak, sowuklamak, n\u00e4ho\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol azajyk d\u00fcmewl\u00e4pdir. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>G\u00fcl eje d\u00fcmewl\u00e4p, n\u00e4ho\u015f \u00fdatyr. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Ol elmydama gany ga\u00e7an, hor, d\u00fcmewl\u00e4n \u00fdagda\u00fddady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcmewletmek","meaning":"<div><p>Sowuk urduryp n\u00e4ho\u015flatmak.<\/p><ul><li>Endik etmedik \u00fda\u015f \u00e7agany, a\u00e7yk howada gereginden k\u00f6p saklap d\u00fcmewledipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcmt\u00fcni\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zada g\u00fc\u00fdmeni\u015fip oturmak, bir zady \u00fderine \u00fdetirjek, amala a\u015fyrjak bol\u015fup i\u015fle\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Ertir gid\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, gij\u00e4ni\u0148 bir wagtlary gel\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, so\u0148 bolsa, kitap bilen d\u00fcmt\u00fcni\u015fip otyrsy\u0148yz. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcmt\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Bir hysyrdyly i\u015f bilen g\u00fc\u00fdmenip oturmak, ba\u015faga\u00fd bolup oturmak.<\/p><ul><li>Ol \u015fol i\u015flerine pikir edip d\u00fcmt\u00fcnip otyrka, birdenk\u00e4 biri gelip, ja\u00fda girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyzym, Bahar, biz bu halylary\u0148 \u00fcst\u00fcnde g\u00f6z\u00fcmizi gerip d\u00fcmt\u00fcn\u00fd\u00e4ris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcn\u00fdewi","meaning":"<div><p>Hakyky d\u00fcn\u00fd\u00e4 has bolan, dini-asketlik gara\u00fd\u015fy\u0148 tersine.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcn\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>1. B\u00fctin \u00e4lem, jahan.<\/p><ul><li>\u00d6z \u00f6mr\u00fcni\u0148 sonunda \u00fdagty d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u015f\u00f6hratly \u015f\u00f6hlesine bu\u00fdsanja\u0148lara birn\u00e4\u00e7e s\u00f6z galdyryp gitmek k\u00fc\u00fd\u00fcne d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 e\u015freti hem \u00f6z gazanjy i\u00fdip, ge\u00fdip, h\u00f6wesli \u00fda\u015famak ahyry. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bizi\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan planetamyz, \u00fder \u00fd\u00fczi, \u00fder \u015fary, \u00fder togalagy.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4 belli haly\u00e7ylyk i\u015finde, \u00c7eper nag\u015fa \u00f6kdel\u00e4pdir elleri\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdratyn jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fly adamzat jemgy\u00fdeti.<\/p><\/div><div><p>4. Wakalary\u0148, predmetleri\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f durmu\u015fyny\u0148 bir oblasty.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcmlikler d\u00fcn\u00fd\u00e4si. Organiki d\u00fcn\u00fd\u00e4.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Tebigata we jemgy\u00fdete bolan gara\u00fdy\u015f sistemasy; pikirlenme, o\u00fdlanma.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcp-d\u00fcz","meaning":"<div><p>1. Tep-tekiz, endigan, \u00fdylmanak, tekiz. d\u00fcz.<\/p><ul><li>Gyzylarbady\u0148 demir \u00fdoldan ga\u00fdra tarapy d\u00fcp-d\u00fcz me\u00fddan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa-jenjelsiz, \u00fderbe-\u00fder, imi-sala, parahat.<\/p><ul><li>Gorkma, baran badyma sygry\u0148 dili \u00fdaly kagyza hat \u00fdazagadan, pe\u00e7ady g\u00fctlederin welin, \u00f6\u0148k\u00fcj\u00e4miz \u00fdaly bary d\u00fcp-d\u00fcz bola\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcp-d\u00fczl\u00fck","meaning":"<div><p>1. Tep-tekizlik, endiganlyk, \u00fdylmanaklyk, tekizlik, d\u00fczl\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. Dawa-jenjelsizlik, \u00fderbe-\u00fderlik, imi-salalyk, g\u00fclala-g\u00fcll\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcr","meaning":"<div><p>Moll\u00fdusklary\u0148 bedeninde emele gel\u00fd\u00e4n d\u00e4ne, h\u00fcn\u017ei g\u00f6rn\u00fc\u015fli gyzgylt \u00fda-da sarymtyl-ak re\u0148kli gymmatbaha gaty jisim.<\/p><ul><li>Der\u00fdadaky d\u00fcr dek d\u00fcrd\u00e4ne derler Syryg\u00fdar \u00fda\u0148akdan mysaly simap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Haty\u0148yz ne aja\u00fdyp, s\u00f6zleri\u0148 d\u00fcr mysaly. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrbi","meaning":"<div><p>Da\u015fdaky zatlara seretmek \u00fc\u00e7in iki sany a\u00fdnaly turbajyklardan ybarat, elde g\u00f6teril\u00fd\u00e4n optiki gural.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 elind\u00e4ki d\u00fcrb\u00fcsi bilen \u00fczn\u00fcksiz gara\u00fdar; k\u00e4te d\u00fcrb\u00fcsine ynanma\u00fdan \u00fdaly, \u00fd\u00f6neke\u00fd g\u00f6z bilen gara\u00fdar . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddefre\u00fdtor d\u00fcrb\u00fcsini tutup, \u00f6\u0148lerine, gapdallaryna seredip bar\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrd\u00e4ne","meaning":"<div><p>1. D\u00fcr \u00fdaly, d\u00fcre me\u0148ze\u015f; d\u00fcr\u00fc\u0148 togalagy, d\u00e4ne-d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>D\u00fcrd\u00e4ne der geldi garry hem \u00fda\u015fa, \u00c7\u00f6z\u00fcl\u00fd\u00e4r kyn i\u015fle\u0148 \u00e7ola\u015fyk towy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Manyly, akylly, mazmunly, aja\u00fdyp.<\/p><ul><li>\u00ddetdi b\u00fctin \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 halkyna, Altyndan agdygrak d\u00fcrd\u00e4ne haty\u0148. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrli","meaning":"<div><p>1. Birme\u0148ze\u015f d\u00e4l, biri-birine me\u0148zeme\u00fd\u00e4n, biri-birinden \u00fc\u00fdtge\u015fik, a\u00fdry-a\u00fdry, her hili.<\/p><ul><li>So\u00fdlan go\u00fdnu\u0148 eti kaklandy we d\u00fcrli naharlar ta\u00fd\u00fdarlanmaga ba\u015flandy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her hili, her t\u00fc\u00fdsli.<\/p><ul><li>Garaz, ol d\u00fcrli h\u00fcn\u00e4rlere ba\u015f urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Dostum, h\u00e4ir ikirji\u0148lemek \u00fdagty d\u00e4l, a\u00fdgyt etmek, d\u00fcrli kynlykdan ba\u015f \u00e7ykarmak wagty. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrli-d\u00fcmen","meaning":"<div><p>Her hili, hil-hil, biri be\u00fdlekisine me\u0148zeme\u00fd\u00e4n, birn\u00e4\u00e7e g\u00f6rn\u00fc\u015fli.<\/p><ul><li>D\u00fcrli-d\u00fcmen naharlar ta\u00fd\u00fdarlanyp, getirilmege ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrli-d\u00fcrli","meaning":"<div><p>Hil-hil, \u00fc\u00fdtge\u015fik-\u00fc\u00fdtge\u015fik.<\/p><ul><li>Atalar s\u00f6zi \u00f6zlerini\u0148 a\u0148lad\u00fdan manylary bo\u00fdun\u00e7a her him bolu\u015flary \u00fdaly, d\u00fcz\u00fcli\u015fleri ta\u00fdyndan hem d\u00fcrli-d\u00fcrl\u00fcdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrl\u00fcgo\u00e7ak","meaning":"<div><p>Hala salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrl\u00fclik","meaning":"<div><p>Birme\u0148ze\u015f d\u00e4llik, biri-birine me\u0148zemezlik, her hililik, a\u00fdry-a\u00fdry g\u00f6rn\u00fc\u015flilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrre","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpden, \u00e7ig hamdan \u00f6r\u00fclen sapsyz g\u00f6dek gam\u00e7y.<\/p><ul><li>Bo\u00fdnuna \u00fd\u00fcp salyp, birini\u0148 idip, birini\u0148 hem d\u00fcrre gam\u00e7y, bilen \u00fdenjip gel\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rd\u00fcm. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Iki sany da\u00fdaw adam geldi-de, ge\u00fdimini \u00e7ykardyp, \u00fd\u00fczin \u00fdatyryp, d\u00fcrre bilen sa\u00fdgylamaga ba\u015fladylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrrelemek","meaning":"<div><p>D\u00fcrre bilen urmak, \u00fden\u00e7mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrs","meaning":"<div><p>1. Dogry, mamla, hak.<\/p><ul><li>Seni\u0148ki, hele\u00fd han, d\u00fcrs -- di\u00fdip, kepbeden \u00e7ykyp gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderbe-\u00fder, \u00f6z \u00fderinde, dogry.<\/p><ul><li>Akyly bir d\u00fcrsm\u00fck\u00e4? -- di\u00fdip, men \u00f6z-\u00f6z\u00fcme bir topar sorag berdim. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrselmek","meaning":"<div><p>1. Syrkawlykdan gutulyp ba\u015flamak, keselden a\u00e7ylmak, sagalmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6ni \u00fdola d\u00fc\u015fmek, \u00f6z\u00fc\u0148i d\u00fczetmek, dogry \u00fdola girmek, adam hataryna go\u015fulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrsemek","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fdy\u0148y gowulandyrmak, hal-\u00fdagda\u00fdy\u0148y o\u0148atla\u015fdyrmak, \u00f6z\u00fc\u0148i tutmak, \u00f6z\u00fc\u0148i rastlamak.<\/p><ul><li>O\u0148a \u00f6z\u00fcni d\u00fcrsem\u00e4ge ma\u00fd bermedi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Her n\u00e4me hem bolsa, ol \u00f6z\u00fcni birneme d\u00fcrsedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u015fe\u00fdle di\u00fddi-de, uludan demini d\u00fcrsedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddokary ge\u00e7, otur, demi\u0148i-dagy bir d\u00fcrse ahyry -- di\u00fdip, \u00fderinde oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrsl\u00fck","meaning":"<div><p>1. Dogrulyk, mamlalyk, haklyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderbe-\u00fderlik, \u00f6z \u00fderindelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrtd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 b\u00f6wr\u00fcne kakdyrmak, b\u00e4rsine seretdirmek.<\/p><ul><li>Ol dostuny\u0148 b\u00f6wr\u00fcne d\u00fcrtd\u00fcrip, da\u015f \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir ujy \u00fditi zady ikinji bir zada san\u00e7dyrmak, sokdurmak.<\/p><ul><li>Gury, g\u00f6z\u00fcme \u00e7\u00f6p d\u00fcrtd\u00fcrenim galdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrteklemek","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna d\u00fcrtmek, birn\u00e4\u00e7e gezek d\u00fcrt\u00fcp azar bermek.<\/p><ul><li>Olar biri-birlerini d\u00fcrtekl\u00e4p, \u015fo\u0148a baka okduryldylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol meni d\u00fcrtekl\u00e4p oturtmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fcrt\u00fck-d\u00fcrt\u00fck etmek.<\/p><ul><li>Petirlik hamyry\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni d\u00fcrtekl\u00e4p \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady hemi\u015fe \u00fdadyna salyp durmak, ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fddyp etdirmek.<\/p><\/div><div><p>4. Birini bir hy\u00fdala \u00fcndemek, k\u00fc\u015fg\u00fclewik bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrteri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p mukdarda \u00fderden \u00e7alaja \u00e7yky\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Gy\u015f paslyndan galan yzgardan nem alyp, \u00fda\u0148y d\u00fcrteri\u015fip ugran otjagazlary gurara getiren g\u00fcn ir ertirden ba\u015flap gyzyp ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hatda alabahary\u0148 \u00e7ygy bilen \u00fda\u0148yja d\u00fcrteri\u015fip galan g\u00f6k otly \u00e7illeri hem A\u00fdsoltan \u00f6z zwenosy bilen agdary\u015fdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syh-syh bol\u015fup durmak, syh-syh bol\u015fup \u00e7yky\u015fmak.<\/p><ul><li>Ujy egreldilmedik \u00e7\u00fc\u00fdler d\u00fcrteri\u015fip durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Somaly\u015fyp durmak, dim-dik bol\u015fup durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrtermek","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u0148y g\u00f6gerip \u00e7ykyp durmak, \u00fda\u0148y g\u00f6gerip \u00f6s\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>G\u00f6geren bugda\u00fdlar \u00fdylak \u00fdaly d\u00fcrterip galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syh-syh bolmak, syh-syh bolup durmak.<\/p><ul><li>Sakgalyny\u0148 -- \u00f6\u0148\u00fcnde we duluklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde d\u00fcrterip duran gyllary\u0148 barysyny \u00fdolu\u015fdyryp \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrtg\u00fclemek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 e\u00fdlesine-be\u00fdlesine d\u00fcrtmek, d\u00fcrt\u00fcp, n\u00e4medir bir zat du\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini bir i\u015fe \u00fcndemek, bir hy\u00fdala e\u00fdertmek, k\u00fc\u015fg\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. I\u015fi tiz \u00fderine \u00fdetirjek bolup ha\u00fddamak, \u00abbol\u00bb di\u00fdip ha\u00fddap durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrtg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Bi\u015firiljek \u00e7\u00f6regi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni d\u00fcrtmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan di\u015f-di\u015f enjam, dike\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fditi ujuny bir \u00fdere san\u00e7mak, sokmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tenine na\u00fdza d\u00fcrt\u00fcp soranlarynda-da, \u00abbilemokdan\u00bb ba\u015fga jogap bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni de\u015fik-de\u015fik, d\u00fcrt\u00fck-d\u00fcrt\u00fck edip \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6regi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni d\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddere sanjyp ekmek, oturtmak.<\/p><\/div><div><p>4. Birini\u0148 b\u00f6wr\u00fcne kakmak, du\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015fi etmeklige \u00fcndemek, bir i\u015fi etmekligini du\u00fddurtmak, \u00fdatladyp durmak.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 \u00d6wez gapdalyndaky oturany\u0148 b\u00f6wr\u00fcne barmak bilen d\u00fcrt\u00fcp, ikisi tirke\u015fip da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Heniz hem onu\u0148 \u00fdolda\u015flary e\u00fdlesinden-be\u00fdlesinden, d\u00fcrt\u00fcp: -- Annaguly, a\u00fdagy\u0148y d\u00fcz, a\u0148karma! -- di\u00fdip goldap bar\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrt\u00fck","meaning":"<div><p>D\u00fcrt\u00fck-d\u00fcrt\u00fck edilen, d\u00fcrt\u00fclen.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrt\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Sanjylmak, \u00e7\u00fcmd\u00fcrilmek, sokulmak, degilmek, direlmek.<\/p><ul><li>Ol uzadylan barmak, Annagulyny\u0148 b\u00f6wr\u00fcne ta\u00fdak bilen d\u00fcrt\u00fclen \u00fdaly boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 hem gaharymy\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerini gorjalap, gulagyma \u00e7\u00f6p d\u00fcrt\u00fclen \u00fdaly etdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddere sanjylyp ekilmek\u00bb oturdylmak (\u015fitil, nahal we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00ddere d\u00fcrt\u00fclen \u00fcz\u00fcm \u00e7ybyklary pyntyk \u00fdaryp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015f etmeklige \u00fcndelmek, bir i\u015f etmeklik \u00fc\u00e7in du\u00fddurylmak, \u00fdada salynmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Somalyp durmak, dikilgazyk bolup durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrt\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Si\u0148e seredip g\u00f6zlemek, agtarmak.<\/p><ul><li>Indi kimi\u0148 tamy gerek bolsa, \u015f\u00e4heri\u0148ki \u00fdaly, nomeri\u0148i d\u00fcrt\u00fcnip tapmaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcrt\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fcrt\u00fcp \u00e7ykmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Bi\u015firiljek petir \u00e7\u00f6regi d\u00fcrt\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oturdyp \u00e7ykmaga k\u00f6mek etmek (\u015fitil, nahal we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Biri-biri\u0148i d\u00fcrtmek, biri-biri\u0148e barmagy\u0148y degrip, bir zat du\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcr\u00fc\u015fde","meaning":"<div><p>1. Mala bermek \u00fc\u00e7in \u00e7apylan \u00fdorunjany, bed\u00e4ni, samany we \u015f. m. garyp, kepek sepilip ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Myrat ot bed\u00e4ni samana garyp, erkegi\u0148 ahyryna d\u00fcr\u00fc\u015fde d\u00f6kdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garym-gatym, bulam-bujar, gary\u015fyk, gaty\u015fyk.<\/p><ul><li>\u015eorta, b\u00e4l\u00e7ik s\u00f6zleri\u0148 d\u00fcr\u00fc\u015fdesi edilip gary\u015fdyrylan bu s\u00f6zler \u00f6z\u00fcne g\u00f6re manysyz d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>D\u00fcr\u00fc\u015fde bolup maslyk bilen \u00fdatagy, P\u00e4linden tapypdyr p\u00e4li azan \u00fdagy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcr\u00fc\u015fdelik","meaning":"<div><p>D\u00fcr\u00fc\u015fde etmek \u00fc\u00e7in gerek bolan, d\u00fcr\u00fc\u015fde etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly (ot, bede we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwdek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdr\u00fclip, b\u00fck\u00fclip da\u0148lan d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek, d\u00fc\u00fdrlenen g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gara bula\u015fyp d\u00fcwdek \u00fdaly bolup \u00fdatanyny g\u00f6ren go\u0148\u015fusy: -- Durmu\u015fyny \u00f6z eli bilen bozan adamy\u0148 boljagy \u015fudur -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>D\u00fcwdek bolan \u00fdaly \u00fdepbe\u015fip oturgyn, \u015fondan ba\u015fga seni\u0148 bitirjek i\u015fi\u0148 \u00fdok. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwdeneklemek","meaning":"<div><p>\u00c7altlyk bilen ylgap gitmek, d\u00fc\u0148k \u00fdasap gitmek.<\/p><ul><li>Her \u00fderde d\u00fcwdenekl\u00e4p, Et di\u00fdenin etsem-de, Ynha al\u00fdan \u00abaklygym\u00bb , I\u015fini berk tutsam-da. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me bar, kakasy? -- di\u00fdip, d\u00fcwdenekl\u00e4p da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bol\u00fdar oglum -- di\u00fdip, ejesi d\u00fcwdenekl\u00e4p gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Matany\u0148, \u00fdaglygy\u0148 i\u00e7ine zat saldyryp, d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcpl\u00fcgi\u0148 we \u015f. m. ujuny \u00e7igdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwme","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasal\u00fdan a\u015fak tarapy \u00fdirijek, \u015fy\u0148\u0148yrdap ses ed\u00fd\u00e4n, i\u00e7i da\u015flyja togalajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwme-d\u00fcwme","meaning":"<div><p>Togalak-togalak, damja-damja, togalajyk formaly.<\/p><ul><li>\u00ddyldyz \u00fdaly \u00fdanyp duran g\u00f6zleri\u0148 D\u00fcwme-d\u00fcwme \u00fda\u015fyn \u00fdere d\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady matany\u0148, \u00fdaglygy\u0148 i\u00e7ine salyp, dolap da\u0148mak, d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek edip baglamak.<\/p><ul><li>Gyzlar, \u015fu \u00fdartyja almany g\u00f6r\u00fd\u00e4\u0148izmi? \u015euny men h\u00e4zir bir d\u00fcw\u00fcn\u00e7ejige d\u00fcw\u00fcp go\u00fd\u00fdaryn. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcpl\u00fcgi\u0148 we \u015f. m. ujuny da\u0148mak, \u00e7igmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpl\u00fcgi\u0148 ujuny d\u00fcwmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Miwe getirmek, miwelemek.<\/p><ul><li>Men gara\u015fdym aga\u00e7 miwe d\u00fcwende. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwmelemek","meaning":"<div><p>D\u00fcwme-d\u00fcwme bolmak, bir n\u00e4\u00e7e d\u00fcwme emele gelmek, togalajyk-togalajyk bolmak, damja-damja bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zlerinden \u00fda\u015f d\u00fcwmel\u00e4p-d\u00fcwmel\u00e4p ak\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwmelenmek","meaning":"<div><p>D\u00fcwme g\u00f6rn\u00fc\u015fli togalak bolmak, d\u00fcwme-d\u00fcwme bolmak.<\/p><ul><li>G\u00fclleri\u0148 g\u00f6z\u00fcnde \u00fda\u015f d\u00fcwmelendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwn\u00fck","meaning":"<div><p>Howply \u00e7i\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde emele gel\u00fd\u00e4n rak keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcwn\u00fckmek","meaning":"<div><p>Bir zat i\u00fdlip otyrka kynlyk bilen \u00fduwdunmak.<\/p><ul><li>S\u00e4hetdurdy bir zat di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcndirjek \u00fdaly etdi-de, g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fyny syryp d\u00fcwn\u00fckdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Matany\u0148, \u00fdaglygy\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ine zat salnyp baglanmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcpl\u00fcgi\u0148 we \u015f. m. ujunda \u00e7igin edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcn","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 d\u00fcwlen \u00fderi, \u00e7igin.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eahany\u0148, baldagy\u0148 pyntyk \u00fdaryp \u00e7ybyk \u00e7ykaran \u00fderi, t\u00fc\u0148\u0148i \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zatdan galan agyr t\u00e4sir, dag, ahmyr, kine.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle \u00e7\u00f6z\u00fcldi ol \u00f6\u00fdk\u00e4ni\u0148 d\u00fcwni. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddara, t\u00fc\u0148\u0148i, \u00fdumry.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>1. Birini bir zat i\u00fd\u00fd\u00e4n wagtynda n\u00e4dogry \u00fduwutdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddumruk bilen batlk urmak, \u00fdumruk salmak.<\/p><ul><li>Ynha sa\u0148a bije! -- di\u00fddi-de, A\u015fyry\u0148 \u00fde\u0148sesine d\u00fcw\u00fcndirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcnmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fcwn\u00fckmek.<\/p><ul><li>Al\u0148asa\u015fyp biz i\u015fe, D\u00fcw\u00fcn\u00fd\u00e4rdik d\u00e4nikden. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine zat salnyp d\u00fcwlen \u00fdaglyk \u00fda-da mata b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ol dolangy d\u00fcw\u00fcn\u00e7egi \u00fda\u015fulyny\u0148 a\u00fdagyny\u0148 \u00fdanynda go\u00fdupdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>To\u00fda gelenlere d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek pa\u00fdlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6k ekini\u0148, miweli aga\u00e7lary\u0148 t\u00e4zeje d\u00fcw\u00fcp ba\u015flan miwesi.<\/p><ul><li>Ol gar\u015fy-gar\u015fy eglip, gowa\u00e7any\u0148 d\u00fcw\u00fcn\u00e7eklerine syn ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcn\u00e7eklemek","meaning":"<div><p>D\u00fcw\u00fcn\u00e7ek d\u00fcw\u00fcp ba\u015flamak, d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek atyp ba\u015flamak, d\u00fcw\u00fcp ba\u015flamak (g\u00f6k ekin, miweli aga\u00e7lar barada).<\/p><ul><li>Bir d\u00fc\u00fdp garalyny\u0148 we \u015fetdalyny\u0148 \u015fahalarynda pomidory\u0148 d\u00fcw\u00fcn\u00e7ekl\u00e4p gyzary\u015fyp oturmagy gaty ge\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcr","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ownuk b\u00f6legi, ki\u00e7ijik b\u00f6lejigi, d\u00e4ne.<\/p><ul><li>Arkasyna hamyrtur\u015fyny\u0148 bir d\u00fcwr\u00fcni \u00e7e\u00fdn\u00e4p \u00e7aldym-da, suraty tamymyzy\u0148 diwaryna \u00fdelmedim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy \u00fdigit, bir d\u00fcwur nabat tapyp getirsene, \u00e7a\u00fdy \u00fd\u00fcrek almajak, bol\u00fdar! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcr-d\u00fcw\u00fcr","meaning":"<div><p>D\u00e4ne-d\u00e4ne bolup b\u00f6l\u00fcnen, b\u00f6lejik-b\u00f6lejik bolan, digir-digir bolup duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcrtik","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Adamy\u0148 tenine, el-\u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7yk\u00fdan ki\u00e7ijik \u00e7i\u015fjagaz, \u00fdarajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fcrtiklemek","meaning":"<div><p>D\u00fcw\u00fcrtik \u00e7ykarmak, k\u00f6p d\u00fcw\u00fcrtik \u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcw\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady d\u00fcwm\u00e4ge, \u00e7igm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz","meaning":"<div><p>1. Dogry, hak, rast.<\/p><ul><li>Pagtany\u0148 biri-birine besle\u015f\u00fd\u00e4n gozalary kapy\u00fdasy, ritmi d\u00fcz \u015fygyr \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tertipli, edepli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi d\u00fcz gezsin! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dogry, g\u00f6ni.<\/p><ul><li>\u00c7agarygy gy\u015fyk hem bolsa, t\u00fcssesi d\u00fcz \u00e7yk\u00fdandyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczde\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6lde \u00fda\u015fa\u00fdan, \u00fdabany.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczd\u00fcrmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e zady \u00fd\u00fcpe, \u00e7i\u015fe we \u015f. m. yzygiderli \u00f6t\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u015eol \u00e7ebi\u015flerden birini\u0148 iki buduny aldyr-da, \u00e7i\u015fe d\u00fczd\u00fcr! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kiri\u015flerini \u00e7ekdirip sesini sazlatmak (saz gurallary barada).<\/p><ul><li>Tamdyrany d\u00fczd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6retdirmek, \u00fdazdyrmak (\u015fygyr we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Go\u015fgy d\u00fczd\u00fcrmek.<\/li><li>S\u00f6zlem d\u00fczd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ownuk b\u00f6leklerini, \u015fa\u00fdlaryny \u00fdygnap \u00fdola saldyrmak, abat etdirmek, gurdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczedilmek","meaning":"<div><p>1. Bejerilip abat edilmek, bejerilmek.<\/p><ul><li>Traktory\u0148 motory d\u00fczedildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddola go\u00fdulmak, tertibe salynmak, \u00fderbe-\u00fder edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczedi\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00fczetm\u00e4ge, bejerm\u00e4ge, d\u00fczg\u00fcne salmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Tekstde go\u00fdberlen \u00fdal\u0148y\u015flary d\u00fczedi\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczeli\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Abat bolu\u015fmak, \u00fdola d\u00fc\u015f\u00fc\u015fip ba\u015flamak, dikeli\u015fmek, abatla\u015fmak.<\/p><ul><li>I\u015fler indi birneme d\u00fczeli\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki normal we adamk\u00e4r\u00e7ilikli \u00fdagda\u00fdyna ge\u00e7i\u015fip ba\u015flamak, adam bol\u015fup ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczelmek","meaning":"<div><p>1. Abat bolmak, \u00fdola go\u00fdulmak, dikelmek, bejerilmek, abatlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki normal we adamk\u00e4r\u00e7ilikli \u00fdagda\u00fdyna ge\u00e7mek, adam bolmak.<\/p><ul><li>Ol indi kemsiz d\u00fczelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczeltmek","meaning":"<div><p>1. Abat etmek, \u00fdola go\u00fdmak, dikeltmek, bejertmek, abatlamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki normal we adamk\u00e4r\u00e7ilikli \u00fdagda\u00fdyna ge\u00e7irmek, adam hataryna go\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczetmek","meaning":"<div><p>1. Abat etmek, dikeltmek, bejermek, abatlamak.<\/p><ul><li>\u00c7erkez oturgy\u00e7lary d\u00fczetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki normal we adamk\u00e4r\u00e7ilikli \u00fdagda\u00fdyna getirmek, adam hataryna go\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdkele\u015figi\u0148 \u00fdara\u015fygy \u015fonda bolup biler, ha\u00e7an \u00fdal\u0148y\u015fan tarapy\u0148 \u00f6z \u00fdal\u0148y\u015fyny d\u00fczetmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcreginde gu\u00fd\u00e7li isleg d\u00f6rese . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Belli bir derejede tertibe salmak, d\u00fczg\u00fcne salmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00e7ommalyp otury\u015fyny d\u00fczedip ynjalykla\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcn","meaning":"<div><p>Edep, tertip.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcn-nizamlylyk","meaning":"<div><p>Tertip-d\u00fczg\u00fcnlilik, edeplilik, tertiplilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcn-nyzam","meaning":"<div><p>Edep-tertip, d\u00e4p-dessur, tertip-d\u00fczg\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcn-nyzamly","meaning":"<div><p>Tertip-d\u00fczg\u00fcnli, edepli-tertipli, kadaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnle\u015fmek","meaning":"<div><p>Belli bir tertibe, kada, d\u00fczg\u00fcne girip ba\u015flamak, \u00fdola go\u00fdlup ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnli","meaning":"<div><p>1. Edepli, tertipli.<\/p><ul><li>Hak \u00fdol \u00fc\u00e7in d\u00fczg\u00fcnli ki\u00e7ijik \u00e4dim uranda, uly g\u00fc\u00fd\u00e7leri hem \u00f6z yzyna e\u00fderdip biler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kada-kanunly, yzygiderli, tertipli.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnlilik","meaning":"<div><p>1. Edeplilik, tertiplilik.<\/p><\/div><div><p>2. Kadalylyk, yzygiderlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnnama","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gurlu\u015f tertibine degi\u015flilikde be\u00fdan edilen d\u00fczg\u00fcn, kada-kanun \u00fdygyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnsiz","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> tertipsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Bulam-bujar, ba\u015fly-barat, ugur-utgasyz.<\/p><\/div><div><p>3. Kada bo\u00fdun\u00e7a alnyp barylma\u00fdan, yzygiderli bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczg\u00fcnsizlik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> tertipsizlik.<\/p><ul><li>Bu d\u00fczg\u00fcnsizlikden ba\u015fga zat d\u00e4l, sizi\u0148 aly jenaby\u0148yz! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bulam-bujarlyk, ba\u015fly-baratlyk, ugur-utgasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fcz\u00fc\u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczlemek","meaning":"<div><p>1. Bejeri\u015fdirip tekizlemek, tekiz etmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddola go\u00fdmak, sazlamak, dogrulamak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasyndaky d\u00fc\u015f\u00fcnili\u015fme\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148leri d\u00fczl\u00e4p geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczlenmek","meaning":"<div><p>1. Bejerilip tekizlenmek, tekiz edilmek.<\/p><ul><li>Atyzdaky o\u00fd \u00fderler d\u00fczlendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddola go\u00fdulmak, sazlanmak, dogrulanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczl\u00fck","meaning":"<div><p>Sap \u00fd\u00fcreklilik, dogrulyk, arassalyk, p\u00e4klik, eli dogrulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczme","meaning":"<div><p>Mekdepleri\u0148 \u00fdokarky klaslarynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdazuw i\u015finin bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Altynjy klasy\u0148 okuw\u00e7ylary d\u00fczme \u00fdazdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e zady \u00fd\u00fcpe, \u00e7i\u015fe we \u015f. m. yzygiderli \u00f6t\u00fcrip \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Jigitler gulan etini t\u00fcpe\u0148 \u00e7ybygyna d\u00fcz\u00fcp, kebap bi\u015firdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6leklerini, \u015fa\u00fdlaryny \u00fdygna\u015fdyryp, gurnap \u00fdola go\u00fdmak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fatary s\u00f6k\u00fcp, \u00fda\u0148adan d\u00fczmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kiri\u015flerini \u00e7ekip, sesini sazla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Dutary d\u00fczmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hasyl etmek, emele getirmek.<\/p><ul><li>Amyder\u00fdany\u0148 \u00e7\u00f6k\u00fcndileri Garagumy d\u00fcz\u00fd\u00e4n esasy jynslary emele getir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. D\u00f6retmek, \u00fdazmak (\u015fygyr, hat we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Der\u017eawin hem Petrow sazyn \u00e7aldylar, A\u00fddym d\u00fcz\u00fcp gahrymany\u0148 \u015fanyna. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu ikisi go\u015fgujyklar we a\u00fddymlar d\u00fczerdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00e7ekmek \u00fdoly bilen esaslandyrmak, gurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fczz\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00ddere \u00e7yzyk \u00e7yzylyp we o\u0148a \u00e7\u00f6p go\u00fdlup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>K\u00e4te k\u00fc\u015ft, k\u00e4te d\u00fczz\u00fcm o\u00fdna\u015fyp, Bilme\u00fd\u00e4rler baryp habar gatany. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kimler i\u015fsizlikden d\u00fczz\u00fcm o\u00fdna\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol to\u00fdda bir topary \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, d\u00fczz\u00fcm o\u00fdna\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fczz\u00fcm\u00e7i","meaning":"<div><p>D\u00fczz\u00fcm o\u00fdnuna gatna\u015f\u00fdan, d\u00fczz\u00fcm o\u00fdnamaga \u00f6kde adam.<\/p><ul><li>D\u00fczz\u00fcm\u00e7ileri\u0148 arasynda \u015fowhunly g\u00fcrr\u00fc\u0148 gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcpe, \u00e7ybyga, sime we \u015f. m. setirlenip ge\u00e7irilmek, \u00f6t\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hatara durmak, tertipli go\u00fdulmak, setirlenmek.<\/p><\/div><div><p>3. B\u00f6lekler gurnalmak, \u015fa\u00fdlary \u00fderli-\u00fderine go\u00fdlup \u00fdola salynmak.<\/p><\/div><div><p>4. Kiri\u015fleri \u00e7ekilip sazlanmak, go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Dutarlary\u0148 sesleri d\u00fcz\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. D\u00f6redilmek, \u00fdazylmak, go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Agladym, bagrym ezildi, Gamy\u0148 sazlary d\u00fcz\u00fcldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6p\u00e7\u00fclik g\u00fc\u00fdji \u00e7ekilmek \u00fdoly bilen esaslandyrylmak, guralmak.<\/p><ul><li>Sekiz adamdan ybarat d\u00f6wek\u00e7iler brigadasy d\u00fcz\u00fclip, brigadany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy hem S\u00e4het bellendi . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fcm","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 d\u00fcz\u00fclip, \u00f6t\u00fcrilip go\u00fdlan hatary, \u00fd\u00fcpli halkasy.<\/p><ul><li>Ta\u00fdlak hyzzyn 10 d\u00fcz\u00fcm monjuk, h\u00fcnj\u00fcden ba\u015fga-da bir topar o\u00fdunjak alypdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e d\u00fcz\u00fcmden ybarat bolan, hatar-hatar bolup d\u00fcz\u00fclen, setirlenen.<\/p><ul><li>D\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm gozalar gowa\u00e7alary\u0148 \u015fahalaryny a\u015fak, egipdirler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fcw","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> dogry1.<\/p><\/div><div><p>2. Normal \u00fdagda\u00fdda bolan, o\u0148at, gowy, abat, gurat.<\/p><ul><li>Amansoltan atlylary\u0148 p\u00e4lini\u0148 d\u00fcz\u00fcw d\u00e4ldigini bilip, z\u00f6wwe \u00fderinden galdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ok-\u00fdaraglary d\u00fcz\u00fcwdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fcwli","meaning":"<div><p>Mazaly, o\u0148a\u00fdly, \u00fdararly.<\/p><ul><li>Ol bir d\u00fcz\u00fcwli zat a\u00fdtmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fc\u00fd\u00fcp","meaning":"<div><p>Uklar gy\u015farmazlygy \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdasy dokama \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fcz\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcpe, \u00e7ybyga, sime we \u015f. m. \u00f6t\u00fcri\u015fmek, d\u00fczm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>H\u00fcnji d\u00fcz\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6lek, ownuk \u015fa\u00fdlaryny \u00fdygna\u015fmak, gurna\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Kir\u015fini \u00e7ekip sazlamaga, go\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Dutar d\u00fcz\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00fczm\u00e4ge, \u00fdazmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdbemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdolup a\u00fdyrmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdolup arassalamak.<\/p><ul><li>G\u00f6kli somsa bi\u015firjek bolup, selm\u00e4ni d\u00fc\u00fdb\u00e4p otyrdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdb\u00fcnden","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd, asla, d\u00fc\u00fdpden.<\/p><ul><li>Gra\u017edan gullugy \u00fc\u00e7in ol \u00fda\u015f \u00fdigit \u00f6z\u00fcni d\u00fc\u00fdb\u00fcnden ukypsyz di\u00fdip du\u00fd\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Spirtli i\u00e7gi i\u00e7mesini d\u00fc\u00fdb\u00fcnden ta\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fde","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7ydamlylygy bilen tapawutlan\u00fdan bir \u00fda-da iki \u00f6rk\u00fc\u00e7li, g\u00e4w\u00fc\u015fe\u00fd\u00e4n iri \u00f6\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>S\u00e4het da\u0148 bilen turup, \u00f6z adamlary bile \u00fdola d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in azyk-suwluklaryny d\u00fc\u00fdelere \u00fd\u00fckle\u015fdirmek i\u015fi bilen me\u015fguldy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00f6z bo\u00fdnuny\u0148 egrisini bilm\u00e4n, \u00fdylana egri di\u00fdermi\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6kerip, \u00e7emmer i\u015fme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde k\u00f6\u015fegini gowy g\u00f6rse, hem deper, hem gapar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00f6ken d\u00fc\u00fde \u00fder alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde m\u00fcn\u00fcp, hataba bukma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdeba\u015flyk","meaning":"<div><p>D\u00fcrli-d\u00fcrli d\u00f6rtbur\u00e7 mata b\u00f6lejiklerinden k\u00fc\u015ft \u00f6\u00fdlerini\u0148 formasynda tikil\u00fd\u00e4n we gelin edinm\u00e4ge to\u00fda gidilende, d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcne atyl\u00fdan, gyralary se\u00e7ekli gurama bezeg.<\/p><ul><li>\u00c7yrpysy bolmasa-da, gyzyl k\u00fcrte, \u00fda\u015fyl k\u00fcrte we iki sany bukja balak k\u00f6\u00fdnegi hem asmalyk, d\u00fc\u00fdeba\u015flygy bilen gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdedaban","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n, tegelek \u00fdasy \u00fdaprakly ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Gojaman \u00e7ynarlary\u0148 \u015fahalary d\u00fc\u00fdedaban \u00fdaly g\u00f6k \u00fdapraklaryny gerip, al asmana gol uzad\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdedar","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmeklik i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdedar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygynda maldar\u00e7ylygy\u0148 d\u00fc\u00fde \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdegu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Yssy \u00fdurtlarda \u00fda\u015fa\u00fdan, gaty ylgamaga ukyply, u\u00e7up bilme\u00fd\u00e4n i\u0148 uly gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdeke\u015f","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4 sered\u00fd\u00e4n we d\u00fc\u00fde bilen \u00fd\u00fck da\u015famaklyk i\u015fini \u00f6z\u00fcne k\u00e4r edinen adam.<\/p><ul><li>Olary\u0148 belent sussy, \u00e4girt ke\u015fbi \u00fdeke d\u00fc\u00fdeke\u015fleri\u0148, \u00fdeke argyjylary\u0148 d\u00e4l, olary\u0148 du\u015flaryndan ge\u00e7enleri\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde-de o\u0148at t\u00e4sir galdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdeke\u015flik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdeke\u015fi\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdn","meaning":"<div><p>\u015eu g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky g\u00fcn, ge\u00e7en g\u00fcn.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn, bizi\u0148 klas \u00fdolba\u015f\u00e7ymyz dyn\u00e7 g\u00fcni ekskursi\u00fda gitm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rmek dogrusynda bize d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdn-\u00f6\u0148\u0148in","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdn \u00fda-da ondan \u00f6\u0148k\u00fcsi g\u00fcn, \u00fda\u0148y-\u00fdakynda, t\u00e4zelikde.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn-\u00f6\u0148\u0148in birinden e\u015fitdim weli, Ol gyzla\u0148 \u015fahyra s\u00f6\u00fdg\u00fcsi uly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdnemek","meaning":"<div><p>Zy\u00fdarat etmek, \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00abg\u00fc\u00fdj\u00fcne\u00bb ynanyp, o\u0148a a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Keramatyn synap g\u00f6rd\u00fcm, Telim \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4 d\u00fc\u00fdn\u00e4p g\u00f6rd\u00fcm. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdnki","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdn bolup ge\u00e7en, d\u00fc\u00fdn bolan.<\/p><ul><li>Ol d\u00fc\u00fdnki waka hakynda bir agyz hem s\u00f6z a\u00fdtman, bizi kabul etdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdp","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 a\u015fak tarapy, a\u015fagy, asty.<\/p><ul><li>Ol demir \u00fdolu\u0148 \u00fdakasyndaky ha\u00fdaty\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne bukulyp, telegrafa gola\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7 tarapyny\u0148 gutaran \u00fderi.<\/p><ul><li>Sy\u00e7an biraz salymdan so\u0148 agzy dar, d\u00fc\u00fdbi gi\u0148 bir hin \u00fdasap \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol gu\u00fdyny\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni g\u00f6rm\u00e4n, bedresind\u00e4ki suwy d\u00f6ken-sa\u00e7an edip, zordan \u00fdabysyny suwa \u00fdakdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00f6r.<\/p><ul><li>Ol ikisi d\u00fc\u00fdpde, artelden alan dokmalaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00fczlerini galdyrman \u00e7it\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dderden \u015fahalanyp gid\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148, aga\u00e7lary\u0148 k\u00f6k sistemasy.<\/p><\/div><div><p>5. Uly aga\u00e7lary\u0148 we k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 bir sanysy.<\/p><ul><li>\u00ddap bo\u00fdlaryny\u0148 her \u00fderinde bir d\u00fc\u00fdp tut, uzakdan bolsa hellewl\u00e4p erik aga\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Her d\u00fc\u00fdp gowa\u00e7any \u00f6sd\u00fcrip, kemala getirmek \u00fc\u00e7in, g\u00f6r n\u00e4\u00e7e azaplar \u00e7ekilipdir. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Esasy, esas, \u00f6zen.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdle bir \u00fdeserlik bilen myla\u00fdymsyrady welin, komandir bu \u00fdeserlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdp mazmunyny e\u00fd\u00fd\u00e4m a\u0148lady we onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdigren\u00e7 alamatlary pe\u00fdda boldy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdpden","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Mister Garold \u015fol s\u00f6zleri\u0148 ony d\u00fc\u00fdpden gyzyklandyrmandygyny a\u0148latmak \u00fc\u00e7in, o\u0148a sowal berdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd, hemi\u015felik, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden, b\u00fcs-b\u00fctin, asla.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdphaly","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcne \u00fdazar \u00fdaly uly haly.<\/p><ul><li>Ol \u015fa\u00fd-sepli bolmasa-da, iki sany ojakba\u015fy, bir d\u00fc\u00fdphaly, bir g\u00fclli palas edinipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdal dogany Jeren bolsa tamy\u0148 t\u00f6r\u00fcnde, d\u00fc\u00fdphalyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturyp, sa\u00e7yny dara\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdplemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdp oturtmak, d\u00fc\u00fdp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Demir\u00e7i ussa bedre d\u00fc\u00fdpledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdple\u00fdin","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd, hemi\u015felik, mydamalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdpli","meaning":"<div><p>1. K\u00f6ki bar bolan, k\u00f6kli (\u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div><div><p>2. A\u015fagy, asty, d\u00fc\u00fdbi bar bolan.<\/p><\/div><div><p>3. Esasy bar bolan, esasly.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdps\u00fcz","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fdbi bolmadyk, k\u00f6ks\u00fcz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7u\u0148, \u00e7u\u0148\u0148ur.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdps\u00fcz der\u00fda batdy\u0148 \u00c7ar\u00fdar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hi\u00e7 zada esaslanmadyk, esassyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrlemek","meaning":"<div><p>1. Orap d\u00fc\u00fdrmek, birn\u00e4\u00e7e gezek towlap, turba \u015fekilli etmek, togalamak.<\/p><ul><li>Kagyzy d\u00fc\u00fdrlemek.<\/li><li>Ol gelin ke\u00e7eleri d\u00fc\u00fdrl\u00e4p, \u00f6\u00fde oklady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Howlugyp i\u015fd\u00e4li i\u00fdmek, nebsew\u00fcrlik bilen \u00e7alt-\u00e7alt i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Olar k\u00e4selerd\u00e4kileri bir bada ba\u015flaryna \u00e7ekip, gowurmany d\u00fc\u00fdrl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bagyrt-bugurt basmak, basmarlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrlenmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e gezek dolanmak, oralyp turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli d\u00fc\u00fdr\u00fclmek, togalanmak.<\/p><ul><li>I\u00e7ine ke\u00e7e salnan gamy\u015f d\u00fc\u00fdrlenip go\u00fduldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gysylyp \u00fdygrylmak, d\u00fc\u00fdr\u00fckmek.<\/p><ul><li>Towlanyp bar\u00fdan \u00fdylan birden d\u00fc\u00fdrlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrletmek","meaning":"<div><p>Dolap, orap turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli etdirmek, d\u00fc\u00fdrd\u00fcrmek, togalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrle\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdrlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00fc\u00fdr\u00fcp dola\u015fmak, togala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e zatdan, adamdan we \u015f. m. ybarat bolan topar, \u00fc\u00fd\u015fmek, toplum.<\/p><ul><li>Bu ki\u00e7ijik topar toka\u00fdy\u0148 etegine \u00fdetip, d\u00fc\u00fdrmegi bilen sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> B\u00fctin g\u00f6wresi, dur\u015fy.<\/p><ul><li>Ala\u015fa sygra bakan d\u00fc\u00fdrmegi bilen okduryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan \u00fc\u00fd\u015fmek, topbak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdrmeklemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdr\u00fcp topbak, \u00fc\u00fd\u015fmek edip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7bir-\u00fc\u00e7bir oturyp, se\u00e7elenip duran palawy d\u00fc\u00fdrmekl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>\u00c4ti\u00fda\u00e7 etdirmek, \u00fdygryldyrmak, gorkuzmak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 a\u00e7ylan g\u00f6w\u00fcnlerini g\u00f6w\u00fcnsiz \u00fc\u00fdr\u00fden it biraz d\u00fc\u00fdr\u00fckdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fckmek","meaning":"<div><p>Gysylyp \u00fdygrylmak, ki\u00e7elmek, gorkmak.<\/p><ul><li>Samra\u00fdar \u00fdene-de Ene d\u00fc\u00fdr\u00fcgip, Howpa d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r, ak\u00fdar \u00fda\u015fy syrygyp. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in ol gijikdi? N\u00e4m bolduka Nabada? Birdenk\u00e4 ol d\u00fc\u00fdr\u00fckdi, A\u00fdbyn saldy-da \u00fdada. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Dolanyp turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli togalanmak.<\/p><ul><li>Serpik \u00fda\u0148adandan has gi\u0148r\u00e4k a\u00e7yldy, gamy\u015f d\u00fc\u00fdr\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddygrylmak, d\u00fc\u00fdr\u00fckmek, gorkup dolanmak.<\/p><ul><li>Ol edil kirpi \u00fdaly d\u00fc\u00fdr\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilip, d\u00fc\u00fdrmek edilip go\u00fdlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fcm-d\u00fc\u00fdr\u00fcm","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e d\u00fc\u00fdr\u00fcmden ybarat bolan, top-top, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek bolup duran.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcndeki gyrty\u00e7lar d\u00fc\u00fdr\u00fcm-d\u00fc\u00fdr\u00fcm bolup, yzda gal\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli edip dolap \u00fdygnamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Gamy\u015f d\u00fc\u00fdr\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdr\u00fcm-d\u00fc\u00fdr\u00fcm, top-top, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdt","meaning":"<div><p>Dogry \u00fdanma\u00fdan \u00e7yradan we \u015f. m. emele gel\u00fd\u00e4n t\u00fcsse. \u00ddan\u00fdan zady\u0148 \u00fdalnyndan, t\u00fcssesinden emele gel\u00fd\u00e4n gara \u00f6rt\u00fck, gura.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdt berlen a\u00fdna.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fdtmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p ge\u00fddirmek, uzaga gitmek, \u00e7ydamak (ge\u00fdim-gejim hakda).<\/p><ul><li>O\u0148a n\u00e4\u00e7e a\u00fdakgap alyp berdik, emma hi\u00e7 zat d\u00fc\u00fdtme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fd\u015f","meaning":"<div><p>Uklap \u00fdatan adamy\u0148 kellesinde pe\u00fdda bol\u00fdan hy\u00fdaly zatlar.<\/p><ul><li>\u00ddatsam-tursam pe\u00fdda boldu\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcmde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrgemek","meaning":"<div><p>Uklap \u00fdatan adamy\u0148 kellesinde bir zat hakda hy\u00fdal, pikir pe\u00fdda bolmak, d\u00fc\u00fd\u015f g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148derilmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fdbi \u00fdokaryk bolup agdarylmak.<\/p><ul><li>Taz \u00fdaly ga\u00fdkyjyklap, ja\u00fdtaryp duran d\u00f6\u015fleri\u0148i d\u00fc\u0148derilen k\u00e4se \u00fdaly edip, kime g\u00fcje\u0148le\u00fd\u00e4ni\u0148i-de bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fd\u00fcz\u00fcnden ikinji bir \u00fd\u00fcz\u00fcne agdarylmak, \u00f6wr\u00fclmek, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcndi\u0148mi, ma\u00fdam? -- di\u00fdip, ba\u015flyk gaharly gepl\u00e4p, d\u00fc\u0148derilip \u00fdatjak bolsa-da Akbibi ony ygty\u00fdaryna go\u00fdmady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdlanyp, towlanyp akmak, bulanyp akmak (suw hakda).<\/p><ul><li>Artyk d\u00fc\u0148derilip bar\u00fdan suwa g\u00f6z gezdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mele suw d\u00fc\u0148derilip, \u015faglap akanda, Derek \u00fdapraklary o\u0148a ses go\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148deri\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir uly zady\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdokary \u00f6wr\u00fcp go\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00fc\u0148derm\u00e4ge, agdarmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148dermek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdokaryk edip agdarmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdokaryk edip \u00f6w\u00fcrmek, agzyny a\u015fak edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ol tamdyryny\u0148 agzyna k\u00f6ne \u00e7o\u00fdun gazan d\u00fc\u0148derip go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ogulbike \u00e7em\u00e7e we \u00e7anagyny \u00fduwup, gazanyny\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u0148derdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148elek","meaning":"<div><p>1. Bir formasyz tokga b\u00f6lek, uly \u00fdumry b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ullakan gysajy bilen bir d\u00fc\u0148elek demri k\u00f6r\u00fcgi\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fdup, k\u00f6r\u00fcgini bas\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Taga\u015fyksyz togalak, etli-ganly, \u00fdognas.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzyndaky kelte a\u00fdakly gyr \u00fdabyny\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki m\u00e4hnet d\u00fc\u0148elek adam \u00fdabysyny \u00fd\u00fczin salyp bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k","meaning":"<div><p>1. Kerwende d\u00fc\u00fd\u00e4 dakyl\u00fdan uly ja\u0148.<\/p><ul><li>Ejeligimi\u0148 dili hatardaky d\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 dili \u00fdaly birsyhly wa\u0148lap dur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> d\u00fc\u0148k\u00fcldi.<\/p><ul><li>A\u015fyk, d\u00fc\u0148k edip, al\u00e7y m\u00fcn\u00fcpdir. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna d\u00fc\u0148k\u00fcldili \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>D\u00fckandan \u00fdekedabany\u0148 d\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148ki \u00e7ykyp ba\u015flandan so\u0148, \u00f6\u0148ki endikleri bo\u00fdun\u00e7a adamlar \u00fdene \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k\u00fcldemek","meaning":"<div><p>1. Gaty ylgap gitmek, a\u00fdak aldygy\u0148a ylgap gitmek.<\/p><ul><li>Ol gyz \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna d\u00fc\u0148k\u00fcld\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u0148k\u00fcldili ses \u00e7ykmak, d\u00fc\u0148k\u00fcldili ses e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u0148k\u00fcldili gaty ses \u00e7ykartmak, ses etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Batly urmak, gaty urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u0148k-d\u00fc\u0148k edip ylga\u015fyp gitmek.<\/p><ul><li>Oglanlar d\u00fc\u0148k\u00fclde\u015fip gitdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u0148k\u00fcldili sesler e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148k\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6relende \u00fda-da bir zada urlanda \u00e7yk\u00fdan g\u00fc\u0148le\u00e7 ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148\u0148\u00fcr-d\u00fc\u0148\u0148\u00fcr","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses \u00e7yk\u00fdarmak, d\u00fc\u0148\u0148\u00fcr-d\u00fc\u0148\u0148\u00fcr etdirmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6r, d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdedip u\u00e7utdan da\u015f togalaly! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdili ses e\u015fidilmek.<\/p><ul><li>D\u00fcwmeleri\u0148 d\u00fcn\u0148\u00fcrde\u015fip saz eder, Her g\u00fcle\u0148de gy\u015f g\u00fcn\u00fcni \u00fdaz eder. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u0148\u0148\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Deprek \u00e7alnanda, metal gaplar galta\u015fanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fbi","meaning":"<div><p>Bir zada tizlik bilen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n, tiz p\u00e4him ed\u00fd\u00e4n, p\u00e4himli, zehinli; d\u00fc\u015fg\u00fcr, du\u00fdgur.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n d\u00fc\u015fbi oglandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hany \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fdaly d\u00fc\u015fbi adam. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fb\u00fclik","meaning":"<div><p>Bir zada tizlik bilen d\u00fc\u015f\u00fcnmeklik, tiz p\u00e4him edijilik, p\u00e4himlilik, zehinlilik, d\u00fc\u015fg\u00fcrlik.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 enesine \u00e7alym ed\u00fd\u00e4n myla\u00fdym tebigaty, adama \u00fdakymlylygy, \u00fda\u015fyna la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n d\u00fc\u015fb\u00fcligi Anu\u015fa t\u00e4sir ederdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 d\u00fc\u015fb\u00fcligi, a\u0148y-d\u00fc\u015f\u00fcnjesi \u00f6s\u00fcp we artyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fd\u00fc\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kerep \u00f6r\u00fd\u00e4n, k\u00f6p a\u00fdakly, \u00e7akma\u00fdan ki\u00e7ijik m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fega\u015fy","meaning":"<div><p>Aradan \u00e7ykan adam ja\u00fdlanyp gelnende, g\u00f6leg\u00e7iler \u00fc\u00e7in mal \u00f6ld\u00fcrilip beril\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fega\u015fy \u00fc\u00e7in iki go\u00fdun kesildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fek","meaning":"<div><p>1. \u00ddatmak \u00fc\u00e7in gerekli zatlar (\u00fdorgansyk, d\u00fc\u015fek\u00e7e we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Gurt t\u00fcneksiz it \u00fdaly ygyp, da\u0148danlar \u00f6\u00fdlerine gelip, hemi\u015fe salnyp go\u00fdlu\u015fy \u00fdaly ertire bo\u015f \u00e7yk\u00fdan d\u00fc\u015fegine ge\u00e7ip \u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u015femek, \u00fdere \u00fdazmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan zatlar (ke\u00e7e, haly we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Wale\u00fdkim, gel Berdi aga, d\u00fc\u015fek \u00fcst\u00fcnden otur! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ale\u00fdkim essalam, ho\u015f gelipsi\u0148iz, myhmanlar, d\u00fc\u015fek \u00fcst\u00fcne ge\u00e7ip otury\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015feklenmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere d\u00fc\u015fek \u00fdazylmak, d\u00fc\u015fek d\u00fc\u015felmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015feklik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015fek etmek, d\u00fc\u015femek \u00fc\u00e7in gerek bolan zat (ke\u00e7e, haly we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Gulmana bermeli pullaryndan \u00f6zlerine hem birneme pulu\u0148 gal\u00fdanyny bilip d\u00fc\u015feklik \u00fc\u00e7in bir g\u00fclli ke\u00e7e hem aldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fek\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde \u00fdatmak \u00fc\u00e7in matany\u0148 i\u00e7ine pamyk, \u00fdelek \u00fda-da \u00fd\u00fc\u0148 salnyp tikil\u00fd\u00e4n ki\u00e7ir\u00e4k d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Ady\u0148a mynasyp \u00fd\u00fczleri\u0148 g\u00fclek, \u00ddorgany\u0148 \u00fd\u00fcpekden, d\u00fc\u015fek\u00e7\u00e4\u0148 \u00fdelek. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fek\u00e7elik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015fek\u00e7e etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, d\u00fc\u015fek\u00e7e edil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fek\u00e7elik mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015felge","meaning":"<div><p>1. \u00ddolag\u00e7ylary\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcp, dyn\u00e7 alyp ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>2. Uzakdaky ekin me\u00fddanlarynda i\u015flenil\u00fd\u00e4n wagtynda dyn\u00e7 almak, \u00fdatyp-turmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edilen \u00fder, ja\u00fd.<\/p><\/div><div><p>3. Be\u00fdiklige \u00e7ykmak \u00fda-da d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in basgan\u00e7ak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 di\u0148e bir m\u00fcn\u00fcp-d\u00fc\u015felgesi bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015felmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015fek \u00fdazylyp go\u00fdulmak, d\u00fc\u015fek \u00fdazylmak, d\u00fc\u015feklenmek.<\/p><ul><li>Azerba\u00fdjany\u0148 aga\u00e7ly hem suwly kentleri, \u00fdazda \u00fda\u015fyl haly d\u00fc\u015felen \u00fdaly, sapaly \u00e7emenleri we daglary \u015fol \u00fdatlama bilen de\u0148e\u015fdireni\u0148de, o\u0148a hakyky jennet \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00f6\u00fdme \u00fdaglyk \u00fdaly d\u00fc\u015feldi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcne t\u00e4ze halylar d\u00fc\u015feldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcsti tutu\u015f \u00f6rt\u00fclmek (\u00fdol we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Emma ol yz howlyny\u0148 i\u00e7indeki \u00e7agyl d\u00fc\u015felen \u00fderlerde g\u00f6zden \u00fditip gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015femek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015fek \u00fdazyp go\u00fdmak, d\u00fc\u015fek \u00fdazmak.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00fc\u015fip, o\u00fdna\u015fyp dargadylar tiz, K\u00f6lge haly d\u00fc\u015f\u00e4p \u00e7ykdy iki gyz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcni (\u00fdolu\u0148, k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148).<\/p><ul><li>Gaty zat bilen \u00f6rtmek, \u00f6rt\u00fcp \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fek \u00fdazynmak, d\u00fc\u015fek salynmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fegini \u00f6zi d\u00fc\u015fenip \u00fdatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fetmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015fek saldyrmak, d\u00fc\u015fek \u00fdazdyrmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 k\u00f6lege tarapyna d\u00fc\u015fek d\u00fc\u015fetdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcne, \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fda\u00fdratdyrmak, \u00fdazdyrmak, \u00f6rtd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Gapyny\u0148 agzyna gum d\u00fc\u015fetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015few\u00fcnt","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n girdeji, gazan\u00e7, ha\u00fdyr, pe\u00fdda (pul hakda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148\u00fcni egir\u00fd\u00e4rdi, gur\u00e7ugyny \u00fdarpasyna tut\u00fdardy, d\u00fc\u015few\u00fcnt getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 j\u00fcb\u00fcsine d\u00fc\u015few\u00fcnt d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rmik\u00e4? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015few\u00fcntli","meaning":"<div><p>Gazan\u00e7ly, girdejili, pe\u00fddaly, ha\u00fdyrly.<\/p><ul><li>Gurt, eger seni\u0148 \u00fd\u00fcregi\u0148de talap etmek bar bolsa, men sa\u0148a d\u00fc\u015few\u00fcntli talap tapyp bere\u00fdin -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fe\u015fmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015fek d\u00fc\u015fem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00fc\u015fek salmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcne, \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fda\u00fdrady\u015fmak, \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek (\u00fdol, k\u00f6\u00e7e).<\/p><ul><li><\/li><li>\u00dcz\u00fcm dalbaryny\u0148 a\u015fagyna kerpi\u00e7 d\u00fc\u015fe\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fg\u00fcr","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> d\u00fc\u015fbi.<\/p><ul><li>Gyratym \u00fdaman d\u00fc\u015fg\u00fcrdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ha\u00fd, janawar, ha\u00fdp boldy, adam \u00fdaly d\u00fc\u015fg\u00fcr, h\u00e4si\u00fdetli ha\u00fdwandy -- di\u00fdip taryplady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alnanda gowy \u00fditel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fg\u00fcr p\u00e4ki.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fg\u00fcrlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fc\u015fb\u00fclik.<\/p><ul><li>Watan \u00fc\u00e7in belli bir maksat tutup, \u00f6zlerini \u00f6l\u00fcme \u00e7aglap gelen adamlary\u0148 n\u00e4hili d\u00fc\u015fg\u00fcrligini \u015fu \u00fderde \u00f6l\u00e7emek bolardy . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fc\u015fg\u00fcr.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015flem","meaning":"<div><p>I\u015f arasynda dem, dyn\u00e7 alyn\u00fdan wagt.<\/p><ul><li>\u00ddowar\u00e7ylar gu\u015fluk d\u00fc\u015fleminde bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, tel\u00e4r astynda \u00e7a\u00fd i\u00e7mege oturypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015flemek","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd i\u00e7mek, nahar edinmek, dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in bir \u00fderde d\u00fc\u015fmek, gonmak \u00fda-da i\u015f wagtynda ara kesip, dem-dyn\u00e7 almak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fckli arabalar kerweni der\u00fdany\u0148 obadan tarapky kenarynda d\u00fc\u015fledi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rseler, olary\u0148 d\u00fc\u015fl\u00e4n \u00fderine gola\u00fd, \u00e7olaja bir \u00fderde z\u00fcrr\u00fcjek gara \u00f6\u00fd oturan eken. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan a\u015faklygyna ga\u00e7mak, d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Alma, bi\u015f, agzyma d\u00fc\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u015fak inmek, a\u015faklygyna \u00fd\u00f6remek, oturan \u00fda-da duran zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Kabinadaky gara k\u00f6\u00fdnekli \u00fdigit hem ma\u015fyndan d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn A\u015fgabatdan samol\u00fdot geldi, O\u0148 i\u00e7inden d\u00fc\u015fdi ak \u00fdekta\u00fd gelin. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdabysyndan syrylyp d\u00fc\u015fdi-de, gu\u00fdyny\u0148 gyrasyndan iki \u00e4dim ga\u00fdrada durup, bedresini gu\u00fda sallamaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u00e7ine girmek, i\u00e7inde bolmak, i\u00e7ine ga\u00e7mak.<\/p><\/div><div><p>4. \u00dduwunmak.<\/p><ul><li>Gelelim b\u00e4ri, iki gezek narzana d\u00fc\u015fd\u00fcm. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Akyl \u00fdetirmek, p\u00e4him etmek, a\u0148lamak, a\u0148\u015fyrmak, bilmek, d\u00fc\u015f\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a n\u00e4me \u00fdamanlyk ed\u00fd\u00e4nligime d\u00fc\u015femok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Pe\u00fdda bolmak, getirilmek, g\u00f6r\u00fcnmek (bazarda).<\/p><ul><li>Bazara gawun d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Pe\u00fdda bermek, ha\u00fdyr etmek, \u00fdaramak.<\/p><\/div><div><p>8. Peselmek, azalmak.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 suwy g\u00fcn-g\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fn\u00fckli","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen d\u00fc\u015f\u00fcnil\u00fd\u00e4n, a\u00fddy\u0148, a\u00e7yk.<\/p><ul><li>Ynha, \u00c7ary dost, e\u015fitdi\u0148mi? D\u00fc\u015fn\u00fckli, \u00f6z\u00fc\u0148e bagly zat. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle d\u00fc\u015fn\u00fckli a\u00fddyp berse\u0148, harplygy \u00fda\u0148yja gutaran \u00e7agany\u0148 hem \u00fdal\u0148y\u015fsyz \u00fdazjagyna a\u00e7yk ynan\u00fdaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fn\u00fcklilik","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen d\u00fc\u015f\u00fcnmeklik, a\u00fddy\u0148lyk, a\u00e7yklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fn\u00fcksiz","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcner \u00fdaly bolmadyk, d\u00fc\u015f\u00fcnip bolmajak, a\u00fddy\u0148, a\u00e7yk d\u00e4l, d\u00fc\u015f\u00fcnmesi kyn bolan.<\/p><ul><li>\u015eol wagt onu\u0148 bu gara\u015fynda, g\u00f6zlerinde d\u00fc\u015fn\u00fcksiz alamatlar syzyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garak\u00e7ylar hakyndaky g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015flanan wagtynda, \u015fu adamda bir hili d\u00fc\u015fn\u00fcksiz gozgala\u0148 ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu i\u015fde d\u00fc\u015fn\u00fcksiz bir ahwalat bar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Bu bir d\u00fc\u015fn\u00fcksiz waka.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015fn\u00fcksizlik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcner \u00fdaly d\u00e4llik, d\u00fc\u015f\u00fcnip bolmazlyk, a\u00fddy\u0148, a\u00e7yk d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 d\u00fc\u015fn\u00fcksizlig\u0148 \u015fol s\u00f6zleri birinji gezek e\u015fideni \u00fc\u00e7in hem d\u00e4ldi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>1. Pes, gow\u015fak, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz.<\/p><ul><li>Biri o\u0148a: -- Olary ugratdylar -- di\u00fdip, d\u00fc\u015f\u00fck ses bilen jogap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hata g\u00f6z gezdirende, \u00c7erny\u015fowy\u0148 kagyzly elleri sandyrady, okanda sesi d\u00fc\u015f\u00fck, \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hor, ejiz, ke\u00fdpsiz.<\/p><ul><li>Ol ruhsuzdy, ebti d\u00fc\u015f\u00fckdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcklik","meaning":"<div><p>1. Peslik, gow\u015faklyk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik.<\/p><\/div><div><p>2. Horluk, ejizlik, ke\u00fdpsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcm","meaning":"<div><p>Gram. Atlary\u0148 s\u00f6zlem i\u00e7inde belli bir grammatiki mana e\u00fde bolup, degi\u015fli affiksler bilen \u00fc\u00fdtg\u00e4p gel\u00fd\u00e4n formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcmli","meaning":"<div><p>Gowy gel\u00fd\u00e4n, o\u0148at geli\u015f\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>B\u00e4, n\u00e4hili gowy mata, a\u00fdt? Re\u0148ki hem, tikili\u015fi hem \u00f6r\u00e4n d\u00fc\u015f\u00fcmli! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u015f\u00fcmli re\u0148k.<\/li><li>D\u00fc\u015f\u00fcmli mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcmlilik","meaning":"<div><p>Gel\u015fiklilik, \u00fdara\u015fyklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f","meaning":"<div><p>Bir zady anykla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zler, beril\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 ugrundan da\u015fa \u00e7ykman, ugurda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f edip gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fli","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f berlip \u00fdazylan, d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f berlen.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilini\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fli s\u00f6zl\u00fcgi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f bermek, bir zady anykla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in g\u00fcrr\u00fc\u0148 bermek, bir zady a\u00fddy\u0148la\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fli g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, a\u0148yna \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Komandir birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnl\u00e4p \u015fu kazarmada bolmalydygyny d\u00fc\u015f\u00fcndirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 biz bu d\u00fcme \u00fdere m\u00e4t\u00e4\u00e7 hem bolup durmarys -- di\u00fdip, S\u00e4het d\u00fc\u015f\u00fcndirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fduwundyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 organizminde maddalary\u0148 \u00e7aly\u015fmagyny\u0148 gowulanmagyna yzygiderli suwa d\u00fc\u015f\u00fcndirmek hem \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. <span>(S. O. Duliski\u00fd, Rahit)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 pikirine d\u00fc\u015f\u00fcnmek, biri-biri\u0148 bilen doly pikir aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnip ugramak, anygyna \u00fdetip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Bol\u00fdan zatlara men indi birneme d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnje","meaning":"<div><p>1. Predmet hakda logiki ta\u00fddan formala\u015fan umumy pikir, bir zat baradaky ide\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat barasynda \u00f6z\u00fc\u0148de bolan maglumat.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnmeklik, bir zady bilmeklik ukyby.<\/p><ul><li>Onu\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnjesi artdy, g\u00f6z\u00fdetimi gi\u0148edi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ol hemmesine t\u00e4ze g\u00f6z, t\u00e4ze d\u00fc\u015f\u00fcnje bilen garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 indi pikirim gi\u0148\u00e4p, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4m artdy, men bagtly \u00fdigit boldum. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnjeli","meaning":"<div><p>Her bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnip bil\u00fd\u00e4n, akyl \u00fdetirip bil\u00fd\u00e4n, pikir edip bil\u00fd\u00e4n, p\u00e4himli, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fol g\u00f6rn\u00fc\u015fi, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli gara\u015fy \u00c7erny\u015fowa \u00fdarady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik","meaning":"<div><p>Her bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnip bilijilik, akyl \u00fdetirip bilijilik, pikir edip bilijilik, p\u00e4himlilik, pa\u00fdhaslylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnjesiz","meaning":"<div><p>Her bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnip bilme\u00fd\u00e4n, akyl \u00fdetirip bilme\u00fd\u00e4n, pikir edip bilme\u00fd\u00e4n, p\u00e4himsiz, pa\u00fdhassyz.<\/p><ul><li>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik eml\u00e4gine d\u00fc\u015f\u00fcnjesiz, perwa\u00fdsyz garamaly d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnjesizlik","meaning":"<div><p>Her bir zada d\u00fc\u015f\u00fcnip bilijilik ukyby bolmazlyk, akyl \u00fdetirip bilmezlik, p\u00e4himsizlik, pa\u00fdhassyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Pikirlenip manysyny a\u0148lamak, o\u00fdlanyp manysyny bilmek, akyl \u00fdetirmek, bilmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi walany\u0148 so\u0148ky s\u00f6z\u00fcne hi\u00e7 kim d\u00fc\u015f\u00fcnmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Da\u00fdhan hi\u00e7 bir zat d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4r -- di\u00fden o\u00fd seni\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148e gelmesin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Men di\u0148e \u015fol belgiden b\u00e4rde azat, erkana, bu\u00fdsan\u00e7ly gez\u00fd\u00e4n -- di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fduwunmak.<\/p><ul><li>Ol suwa d\u00fc\u015f\u00fcndi, akja boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcrinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdokardan a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrmek, d\u00fc\u015f\u00fcrip almak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdassyk d\u00fc\u015f\u00fcrinmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcri\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Odun d\u00fc\u015f\u00fcri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan \u00fda-da eli\u0148den a\u015faklygyna ga\u00e7yrmak, \u00fdere ga\u00e7yrmak.<\/p><ul><li>K\u00e4biri bolsa tamdyrda \u00e7\u00f6regini \u00fdandyr\u00fdar \u00fda-da d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4r-de: -- \u015eu saparky unumyz erbet -- di\u00fdip, \u00f6z g\u00fcn\u00e4sini hem bugda\u00fdy\u0148, unu\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fd\u00fckle\u00fd\u00e4r . <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden alyp, \u00fderde go\u00fdmak, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdere indermek, d\u00fc\u015fm\u00e4ge hema\u00fdat etmek.<\/p><ul><li>Ony g\u00f6terip di\u00fden \u00fdaly ma\u015fyndan d\u00fc\u015f\u00fcrdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ondan A\u00fdna ej\u00e4ni goltuklap d\u00fc\u015f\u00fcrdiler. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>O\u0148a dil ga\u00fdtarman, bedrelerine go\u00fdup, k\u00fc\u00fdzesini d\u00fc\u015f\u00fcrip, aglamjyrap, \u00f6\u00fde girip gitdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi \u00f6\u00fdden \u00e7ykyp, furgon\u00e7y bilen birlikde go\u015flary d\u00fc\u015f\u00fcrmege ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Akyl \u00fdetirmek, a\u0148latmak, d\u00fc\u015f\u00fcndirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan \u00fda-da elden a\u015faklygyna ga\u00e7yrtmak, \u00fdere ga\u00e7yrtmak.<\/p><ul><li>Seret, elinden \u00e7\u00e4\u00fdnegini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00e4\u00fdme!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden aldyryp, \u00fderde go\u00fddurmak, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdere indertmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Ozaldan d\u00fc\u015f\u00fcni\u015filen, geple\u015filen, ozaldan biri-birine \u00fdetik.<\/p><ul><li>Okadyp, \u00f6wredip, pugta tutupdy; \u00dcml\u00e4nde, \u00fcm\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fc\u015f edipdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Halnazar bilen d\u00fc\u015f\u00fc\u015f Sadap s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nabat \u00f6r\u00e4n, d\u00fc\u015f\u00fc\u015fdi. Burawlary\u0148 d\u00e4bine. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan a\u015fak ini\u015fmek, d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Adamlar e\u00fdwandan a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fc\u015fipdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Peselmek, azalmak.<\/p><ul><li>Suw d\u00fc\u00fdnki kaddyndan d\u00fc\u015f\u00fc\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Birneme a\u0148\u015fyryp, d\u00fc\u015f\u00fcp, bilip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ebedi","meaning":"<div><p>1. Hemi\u015fe, mydama, baky.<\/p><ul><li>Hemme zat ebedi hem bozulmaz bir \u00e4he\u0148 bilen onu\u0148 kalbyna orna\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Asla, b\u00fctinle\u00fd, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>\u00ddadamagy bilme\u00fd\u00e4r ol ebedi, Uly syrat indi bar\u00fdan gabady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda-da onu\u0148 d\u00f6wi s\u00fcrm\u00e4n ebedi, Gelermi eline \u015fa bilen \u00fdedi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ebedile\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Hemi\u015felik etmek, mydamalyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ebedilik","meaning":"<div><p>1. Hemi\u015felik, mydamalyk, \u00f6m\u00fcr baky, \u00f6m\u00fcrlik.<\/p><ul><li>Mertleri\u0148 \u00fdalkymly obrazy ebedilik \u00fda\u015far. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenitany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Seni ebedilik \u00f6z\u00fcm bilen alyp ga\u00fdtdym. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ebedi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ebete\u00fd","meaning":"<div><p>1. \u00ddagda\u00fd, ala\u00e7, t\u00e4r, usul, ukyp, ugur.<\/p><ul><li>Men ony soramany\u0148 hem ebete\u00fdini tapamok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik Azat garry bag\u015fydan bir zat sorajak bol\u00fdardy, emma n\u00e4hili edip soramagy\u0148 ebete\u00fdini tapma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6zi garyp bolsa-da, \u00fderi\u0148-suwu\u0148 ebete\u00fdini bil\u00fd\u00e4n adam. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Amatly \u00fdagda\u00fd, pursat, ma\u00fd, \u00e7em.<\/p><ul><li>Ebete\u00fdi gelse, Artyk ony atman hem durmazdy, onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148inden hem ga\u00e7mazdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u015f-i\u015fden ge\u00e7enini a\u0148landan so\u0148, Artyk hem\u00f6z\u00fcni ha\u00fdaty\u0148 \u00fcst\u00fcnden oklap, \u00fderi\u0148 ebete\u00fdi bilen bukdaklap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ebe\u00e7a\u00fdyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7a\u00fdyry\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ebla","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Egin-ba\u015fy \u00fdyrtyk, \u00fdyrtyk, \u00fdirik ge\u00fdimli adam, ele\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ebt","meaning":"<div><p>\u00dcst-ba\u015f, \u00fcst g\u00f6rn\u00fc\u015f, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Ol ebti\u0148e seret, e\u015figi\u0148i \u00fdylda bir gezek t\u00e4zel\u00e4p bile\u0148ok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eb\u015firlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eb\u015fir.<\/p><ul><li>Ahmyrly galan Tarhan bar g\u00fc\u00fdj\u00fcni jeml\u00e4p, gelne tarap atyldy-da, keteni k\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdagyrnysyndan eb\u015firl\u00e4p tutdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eb\u015fit","meaning":"<div><p>Sepi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder, sepi\u015fik.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fmaga \u00fdakynla\u015f\u00fdan G\u00fcn, eb\u015fitden g\u00f6teril\u00fd\u00e4n gara, bulut b\u00f6leklerini\u0148 arasyndan y\u015fgala\u0148la\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Kim gapyny\u0148 y\u015fgala\u0148yndan kim bosagany\u0148 gapdalyndan, kim eb\u015fitden, her ha\u00fdsy y\u015f tapan \u00fderinden y\u015fykla\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eb\u015fitlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eb\u015fir.<\/p><ul><li>Eb\u015fitl\u00e4p \u00fdaka\u0148dan tutarys towlap. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle hezillik bilen pilimi g\u00f6terip, oba sowetini\u0148 kontorasyna bardym welin, sekretar \u00fdakamdan eb\u015fitl\u00e4p tutdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdakasyndan eb\u015fitl\u00e4p tutdy-da, \u00fdumrugy bilen ony \u00fdene-de urdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdiksiz)<\/span><\/li><li>Ha\u00e7an kesel \u00fdaka\u0148dan eb\u015fitl\u00e4p tut\u00fdan\u00e7a gezip \u00fd\u00f6rmeli d\u00e4l! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eda","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i o\u0148at alyp bary\u015f, edeplilik, sypa\u00fdlylyk.<\/p><ul><li>Gara g\u00f6zli ga\u00fdtarma, \u00d6\u00fde girdi eda bile. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Onso\u0148 eda bilen \u00fdakynjak \u00fderde, Orna\u015fdy-da di\u00fddi pessa\u00fd ses bile. <span>(J. Ilmyradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddardam, k\u00f6mek.<\/p><ul><li>Men e\u00fdl\u00e4k urundym, be\u00fdl\u00e4k urundym, hi\u00e7 \u00fderden eda tapman, ahyrynda gurpdan d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fdykyldym. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edaly","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i o\u0148at alyp bar\u00fdan edepli, sypa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"edara","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir i\u015fi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan gurama.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn ag\u015fam kolhoz ba\u015flygy Han k\u00fc\u00fdlini edarasyna \u00e7agyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu obada bu ja\u00fda \u00abt\u00e4ze durmu\u015fy\u0148 edarasy\u00bb di\u00fdlip atlandyryl\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kolhoz edarasyny\u0148 ja\u00fdynda Aman po\u015f\u00e7y we birn\u00e4\u00e7e kolhoz\u00e7ylar otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eol buraw kontorasyny\u0148 edarasydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edebi","meaning":"<div><p>1. \u00c7eper edebi\u00fdata degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Okuwdan so\u0148 edebi kitaplar bilen me\u015fgullanardyk. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Edebi eserlere baha berm\u00e4ge \u015funu\u0148 \u00fdaly \u00e7emele\u015filmegine bizi\u0148 gar\u015fydygymyz \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden d\u00fc\u015fn\u00fcklidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edebi dili\u0148 normalaryna dogry gel\u00fd\u00e4n, la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Edebi stil.<\/li><li>Edebi geple\u00fdi\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edebi\u00fdat","meaning":"<div><p>1. Umuman \u00fdazuw formasynda bolan eserleri\u0148 jemi, hemmesi.<\/p><ul><li>Olar her da\u00fdym \u015f\u00e4here edebi\u00fdat almak \u00fc\u00e7in gid\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6z arkaly durmu\u015fy suratlandyrmak, \u00e7eper obrazlary d\u00f6retmek \u00fdaly h\u00e4si\u00fdetli a\u00fdratynlyklary bolan sungaty\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00c7eper edebi\u00fdat a\u00e7ylan g\u00fcld\u00fcr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7eper edebi\u00fdat kitaplaryny-da okamagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n adamdy. <span>(A. Go\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 go\u00fdup giden en\u00e7e mirasy\u0148, Edebi\u00fdat m\u00fclk\u00fcni\u0148 altyn hazynasy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdsy hem bolsa bilim\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a bolan eserleri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"edebi\u00fdat\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Edebi\u00fdaty \u00f6wreni\u015f ylmy bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen, \u00fdazyjy.<\/p><ul><li>Onso\u0148-da, men has owdanlap \u00fdazybir \u00fdaly edebi\u00fdat\u00e7y-da d\u00e4l! Bizi\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e4hli milletlerini\u0148 durmu\u015fyna edebi\u00fdat\u00e7ylary\u0148 we hudo\u017enikleri\u0148 has o\u0148at g\u00f6z \u00fdetirmeklerini we has \u00e7u\u0148\u0148ur arala\u015fmaklaryny olara maslahat beresimiz gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, indi \u00f6s\u00fcmlikleri edebi\u00fdat\u00e7ylary\u0148 \u00f6z i\u015flerinde pe\u00fddalan\u00fdandyklaryny-da gadagan etmek hy\u00fdaly\u0148 barmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edebi\u00fdaty s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, edebi\u00fdat kitaplaryny gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, k\u00f6p oka\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"edeh\u00e4t","meaning":"<div><p>Gylyk-h\u00e4si\u00fdet, bolu\u015f, a\u00fdratynlyk.<\/p><ul><li>Gitjek d\u00e4l -- di\u00fdip; bu\u00fdtar-su\u00fdtar etmek bolsa meni\u0148 edeh\u00e4dim d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ahyrso\u0148y Oguljahan \u015fu hili \u00fdagda\u00fdda gyzlary\u0148 edeh\u00e4dine \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edem","meaning":"<div><p>Erk, ygty\u00fdar.<\/p><ul><li>A\u00fdna oturan \u00fderinden gozganjak bolanda, g\u00f6wresine edem edip bilm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6wresi edem berenok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 k\u00f6ps\u00fck \u00fdaly uzyn barmaklary \u00f6z\u00fcne edem berme\u00fd\u00e4n \u00fdaly titre\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6rem\u00e4ge a\u00fdagy asla edem etmedi, Zorluk bilen etse-de, \u00ddeter \u00fderde \u00fdetmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdaklary ede\u0148 berm\u00e4n \u00f6z\u00fcne, D\u00fczje \u00fderde b\u00fcdr\u00e4p ente\u00fd\u00e4n \u00fdaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edenli","meaning":"<div><p>I\u015f bil\u00fd\u00e4n, i\u015f ba\u015far\u00fdan, ba\u015farnykly, ba\u015farja\u0148, dogumly, tutan\u00fderli, ga\u00fdduwsyz, \u00fd\u00fcrekli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 otury\u015fynda tur\u015funda edenli adamy\u0148 \u00e4hli alamatlary bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ellerini\u0148 hereketi \u00f6r\u00e4n \u00e7alasyndy we edenlidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 \u015fir balasy basym ulaldy, Akylly, edenli \u00fda\u015f \u00fdigit boldy. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dogumly hem edenli, biz z\u00e4hmeti\u0148 girewi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edep","meaning":"<div><p>Gowy gylyk-h\u00e4si\u00fdet, edep-ekram, tertip-d\u00fczg\u00fcn, sypa\u00fdylyk.<\/p><ul><li>Gapyny edep bilen a\u00e7yp i\u00e7eri girdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Bilenok ol ebedi, D\u00e4li \u00fdaly g\u00fclegen. <span>(A. Ha\u00fdydow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edep-ekram","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> edep.<\/p><ul><li>Tat\u00fdana ho\u015faldy g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015finden, Edep-ekramyndan, akyl-hu\u015fundan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 edep-ekramy \u00fd\u00fcz oglana deg\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edepli","meaning":"<div><p>Gowy gylyk-hasi\u00fdetli, terbi\u00fdeli, tertipli, sypa\u00fdy.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdle edepli gyzdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Bolsa-da, Maraly\u0148 \u00e7ak edi\u015fi \u00fdaly, ol edepli, sypa\u00fdy \u00fdigit eken. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcpek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edeplilik","meaning":"<div><p>Gowy gylyk-h\u00e4si\u00fdetlilik, terbi\u00fdelili, tertiplilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"edepsiz","meaning":"<div><p>Gylyk-h\u00e4si\u00fdeti o\u0148at bolmadyk, terbi\u00fdesiz, tertipsiz, biedep.<\/p><ul><li>Ol bir edepsiz oglandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edepsizlik","meaning":"<div><p>Tertipsizlik, \u00fdakymsyzlyk.<\/p><ul><li>Bu bolup otury\u015fy o\u0148a bir hili edepsizlik h\u00e4si\u00fdetini ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edermen","meaning":"<div><p>Batyrga\u00fd, batyr, \u00fd\u00fcrekli, dogumly, ga\u00fdratly (adam).<\/p><ul><li>Siz gyzyk adam, bir edermen \u00fdigidi\u0148 \u00f6l\u00fcmi hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 bar\u00fdarka, g\u00fcl\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, muny\u0148a n\u00e4me boldugy?! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Munda edermenler \u00f6z\u00fcn g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(J. Ilmuradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><li>I\u015fde edermenler barha k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edermenler\u00e7e","meaning":"<div><p>Batyrlar\u00e7a, edermenler \u00fdaly.<\/p><ul><li>Olar biri-birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne edermenler\u00e7e \u00e7i\u0148erili\u015fip, \u00fda\u0148adandan gujakla\u015fdylar. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edermenlik","meaning":"<div><p>Batyrga\u00fdlyk, batyrlyk, dogumlylyk, ga\u00fdratlylyk.<\/p><ul><li>\u00c7ary aga Amany\u0148 edermenligini gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edil","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fds, dop-dogry, jikme-jik, g\u00f6s-g\u00f6ni, hamala, g\u00f6\u00fd\u00e4.<\/p><ul><li>Men size du\u00fddurmasam hem sizi\u0148 her biri\u0148iz edil \u00f6z doganym \u00fdaly s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>M\u00e4lik atasyny edil alkymyna gelende du\u00fdup galdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Dursunjemal edil oglan \u00fdaly \u015fatlanyp, da\u015faryk b\u00f6k\u00fcp \u00e7ykdy. Sowuga \u00e7ydap bilm\u00e4n d\u00fc\u00fdrlenip, edil \u00fdumak \u00fdaly bolupdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Edil \u015fonu\u0148 \u00f6zi men! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Edil aty\u0148 gulagy \u00fdaly!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edilmek","meaning":"<div><p>1. Biri tarapyndan \u00fderine \u00fdetirilmek, amala a\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herler yzly-yzyna azat edil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>I\u015fimiz edilm\u00e4n galar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol hem orlup harman edilipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdarlanmak, \u00fdasalmak, \u00e7ykarylmak, \u00f6nd\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"edim-gylym","meaning":"<div><p>Gylyk-h\u00e4si\u00fdet, d\u00e4p-dessur \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f, bolu\u015f, hereket.<\/p><ul><li>Her kimi\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 h\u00fc\u00fdi-h\u00e4si\u00fdeti, edimi-gylymy bar ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u015fu edim-gylymlary bilen \u00fdene jena\u00fdat ed\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"edinmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in etmek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fderine \u00fdetirmek, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in amala a\u015fyrmak, \u00f6zi \u00fc\u00e7in bolmak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd i\u00e7ip, ag\u015fam naharyny edinenlerinden so\u0148, bular \u00fdatdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bir ma\u015fgala \u00fdaly bolup nahar edin\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in almak, bir zatly bolmak alynmak.<\/p><ul><li>Men gelni e\u00fd\u00fd\u00e4m edinjekdim. <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><li>A\u00fdna b\u00e4\u015fl\u00e4p-\u00fc\u00e7l\u00e4p janly edindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ef","meaning":"<div><p>\u00abF\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"efioplar","meaning":"<div><p>Efiopi\u00fdada we Demirgazyk-G\u00fcndogar Afrikada \u00fda\u015fa\u00fdan halklary\u0148 we ta\u00fdpalary\u0148 umumy ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"efir","meaning":"<div><p>1. Medisinada (narkoz, dezinefeksi\u00fda \u00fc\u00e7in), tehnikada ulanyl\u00fdan organiki birle\u015fme.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderden \u00fdokarda bolan gi\u0148i\u015flik, belentlik, howa bo\u015flugy.<\/p><ul><li>Radist Alekse\u00fd \u00abLa\u00e7yny\u00bb aldygyna efire \u00e7agry\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcn gi\u0148 efirde her \u00fdan \u015fatlykly habar \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egdi","meaning":"<div><p>Hojalyk i\u015fleri \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdasal\u00fdan egrije demir gural, py\u00e7ajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"egdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady b\u00fckd\u00fcrmek, a\u015fak e\u0148\u0148it etdirmek, a\u015fak \u00fdapyrtmak.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 \u015fahasyny a\u015fak egdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egele","meaning":"<div><p>Egele bolmak-bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015fmek, a\u00fdlanmak, tegelenip durmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fdyny\u0148 ba\u015fynda egele bolup dur\u00fdan mallar azalypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egelenmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyna egele bolup durmak, a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>E\u0148kamy giden sygyrlar gurruk gu\u00fdulary\u0148 da\u015fyna egelendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myhmanlar stolu\u0148 da\u015fyna gysby egelenip oturdylar. <span>(M Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egen","meaning":"<div><p>\u00c7atma-k\u00fcme etmek \u00fc\u00e7in ba\u015fy eglip \u00e7atyl\u00fdan uzyn aga\u00e7lar (\u00e7ybyklar).<\/p><ul><li>\u00c7opan go\u015fy, onda-da \u00f6r\u00e4n \u00fd\u00f6neke\u00fd-gyzgandan edilen ki\u00e7ir\u00e4k agyl hem b\u00e4\u015f-alty egeni\u0148 ba\u015fy \u00e7atylyp, \u00fcst\u00fcne selme ta\u015flanan \u00fdaprak \u00e7atma. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eger","meaning":"<div><p>Hereketi\u0148-gymyldyny\u0148 belli bir \u015fertde amala a\u015fyryl\u00fdandygyny g\u00f6rkezm\u00e4ge gatna\u015f\u00fdan prepoziki k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Eger garawullar ukla\u00fdsalar, ba\u015f\u015flary dertli, mallary tala\u0148lydyr. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Eger seni\u0148 \u015fu bol\u015fu\u0148 boljak bolsa, onda seni uklatmaly bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eger-de","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eger.<\/p><ul><li>Eger-de bu \u015fe\u00fdle bolsa, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip durasy n\u00e4me bar?! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egik","meaning":"<div><p>Eglip duran, b\u00fck\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"egildirmek","meaning":"<div><p>B\u00fck\u00fclmeklige, egilmeklige sezawar etmek, b\u00fck\u00fcldirmek.<\/p><ul><li>Ony oturtdy, turuzdy, egildirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ony birn\u00e4\u00e7e gezek egildirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egilmek","meaning":"<div><p>Bili\u0148i epmek, a\u015faklygyna e\u0148\u0148it etmek, egmek, epilmek.<\/p><ul><li>Gyz suw almaga eglende, Artyk b\u00fck\u00fclip d\u00fcn\u00fd\u00e4ni unutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ga\u015flary\u0148 arasyny eglip g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 aga eglip, agtygyny\u0148 ma\u0148la\u00fdyndan og\u015fady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Eglip sokyny aljak bolanda, onu\u0148 hereketini a\u0148an Garabatyr b\u00e4\u015fatary\u0148 gundagy bilen onu\u0148 kellesine urdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Sona onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne eglip \u00e7i\u0148erildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Egilme-de b\u00fck\u00fclme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egin","meaning":"<div><p>1. Golu\u0148 pil\u00e7e bilen sepi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderinde bo\u00fdna \u00e7enli bolan, gysga aralyk gerden.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eginlerinde pagonlar hem bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlas-Myradym)<\/span><\/li><li>Ol welin, \u00fditirip tapan \u00fdaly, meni\u0148 egnime bat bilen kakdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fderde olary\u0148 tapanlaryny eginlerine salyp k\u00f6pli \u00fderlerine-de rast gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgtyly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fctin g\u00f6wre \u00fcst, \u00fcst, \u00fcst-ba\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde gyzyl dony, bilinde nagy\u015fly gara \u00fd\u00fc\u0148 gu\u015fagy bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>So\u0148ra egnind\u00e4ki haladyny \u00e7ykaryp, tamy\u0148 diwaryna asdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egnind\u00e4ki k\u00f6\u00fdnegi sal-sal bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. On\u00e7akly uly bolmadyk be\u00fdiklik, depe.<\/p><ul><li>Onso\u0148 obany\u0148 ilerisind\u00e4ki egine \u00e7ykyp, yzyna garap durdum. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egin-e\u015fik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eginba\u015f.<\/p><ul><li>Ol gelenleri\u0148 egin-e\u015fiklerine nazar saldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Bu \u00e7aga egin-e\u015fik ge\u00fddirdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n \u00e7alasynlyk bilen egin-e\u015fiklerini ge\u00fdindi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egin-e\u015figi, da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u015f\u00e4her t\u00e4jirlerini\u0148k\u00e4 \u00e7alym ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eginba\u015f","meaning":"<div><p>Egin-e\u015fik, ge\u00fdim-gejim, bedene \u00f6t\u00fcl\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 jemi, ge\u00fdil\u00fd\u00e4n ge\u00fdimleri\u0148 hemmesi.<\/p><ul><li>Ol heniz hem \u00f6z\u00fcni\u0148 gadymy eginba\u015fynda gez\u00fd\u00e4rdi. Kelje gidip, Wepany\u0148 \u00f6\u00fdlerinden kitaplaryny hem eginba\u015flaryny ki\u00e7ijik \u00e7emedanjygy bilen alyp geldi. Wepany\u0148 \u00f6z\u00fcne la\u00fdyk tikilen bir la\u00fd ara\u00e7\u00e4kli esgerleri\u0148 eginba\u015fyny-papagyny, \u00e4digini sylag berdi. <span>(A. Gow\u015fudow M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olar derrew nazarlaryny Oguljana dikdiler we eginba\u015flaryny kaky\u015fdyryp ugradylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gelen gelni\u0148 bir-iki la\u00fd eginba\u015fyndan ba\u015fga sepi \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eginde\u015f","meaning":"<div><p>1. De\u0148 bo\u00fdly, uzynlygy bir me\u0148ze\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dda\u015flary, durmu\u015fdaky hereketleri bo\u00fdun\u00e7a ugurda\u015f bolan, de\u0148-du\u015f.<\/p><ul><li>Ana \u015fonda \u015fo-da egnine t\u00fcpe\u0148 atyp \u00f6z eginde\u015fleri bilen bile ur\u015fa gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eginde\u015f \u00fda\u015flary\u0148 w\u00e4\u015fi g\u00fclkisi, Howada \u00fda\u0148lanyp, gu\u015f \u00fdaly u\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-birini\u0148 \u00fdakyn \u00fdanynda, de\u0148inde, gapdalynda bolan, \u00fdana\u015fyk.<\/p><ul><li>Iki dost eginde\u015f bolup durdular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bile, bilelikde, de\u0148.<\/p><ul><li>En\u00e7eme \u00fdyl b\u00e4ri eginde\u015f i\u015fle\u015fip gel\u00fd\u00e4ni-de Annatuwakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> De\u0148 hereket edip gel\u00fd\u00e4n, pikirde\u015f, \u00fd\u00fcrekde\u015f, i\u015fde, g\u00f6re\u015fde, s\u00f6we\u015fde synagdan ge\u00e7en ynamdar \u00fdolda\u015f.<\/p><ul><li>Mollanepesi\u0148 d\u00f6w\u00fcrde\u015fi, \u00fdakyn eginde\u015flerini\u0148 biri-de satirik \u015fahyr Keminedir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddogsa-da, men ony seni\u0148 \u00fc\u00e7in getirtdirdim, indiki sapar gelemde, onu\u0148 \u00fd\u00fcrekde\u015f eginde\u015flerini\u0148 suratyny hem getirip bererin. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eginde\u015flik","meaning":"<div><p>Eginde\u015f bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"eginlek","meaning":"<div><p>\u00c7iginleri gi\u0148, egni \u00fdasy, g\u00fc\u00fd\u00e7li, da\u00fdaw (adam).<\/p><ul><li>Eginlek adamy\u0148 pe\u00fdda bolmagy oturan adamlary\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7 dogan g\u00fcrle\u015fip, g\u00fcl\u00fd\u00e4r \u015fady\u00fdan, \u00dc\u00e7\u00fcsi-de jahyl, da\u00fdaw, eginlek. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eginlik","meaning":"<div><p>1. Tutu\u015f egin bolup gid\u00fd\u00e4n, egni k\u00f6p bolan.<\/p><ul><li>Eginlik \u00fder.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdal k\u00f6\u00fdnegine g\u00f6ws\u00fc\u0148 her tarapyndan dakyl\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"eginme-egin","meaning":"<div><p>1. Birin-birin, \u00fdekeme-\u00fdeke.<\/p><ul><li>Eginme-egin a\u00fdlanyp \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. De\u0148, bir hatarda, \u00fdana\u015fyk.<\/p><ul><li>Nart\u00e4\u00e7 bilen Ho\u015fgeldi eginme-egin \u00e4dimle\u015fip ugradylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egin\u00fd\u00fcp","meaning":"<div><p>T\u00e4rimi\u0148 \u00fdokarysyndan a\u00fdlan\u00fdan dokma \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"egirme","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fd\u00fcme tow, berip sapak, eri\u015f edi\u015f, egri\u015f.<\/p><ul><li>Egirme stanogy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egirmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fd\u00fcmi towlamak, burmak bilen sapak etmek, eri\u015f etmek.<\/p><ul><li>Garry ene \u00fd\u00fcp egir\u00fd\u00e4r, gula\u00e7 doka\u00fdar, onu\u0148-munu\u0148 \u00fd\u00fcpegini \u00e7ekip ber\u00fd\u00e4r, ki\u015fi hyzmatyny ed\u00fd\u00e4r, garaz, \u00fdykma-\u00fdykylma bir mydar bilen g\u00fcn dolandyr\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Nurjahan igini egirm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgtyly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>In\u00e7e egrip, nepis edip dokardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdere, bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fdygnamak, toplamak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, go\u00fdmak, oturtmak.<\/p><ul><li>Ol bu wagt p\u00e4kize stolu\u0148 da\u015fyna myhmanlaryny egirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egirtmek","meaning":"<div><p>1. Birine s\u00fc\u00fd\u00fcmi towlatmak, tow berdirip sapak eri\u015f etdirmek.<\/p><ul><li>G\u00f6zel eje \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni egirtdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdere, bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fdygnantmak, toplatmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, go\u00fddurmak, oturtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"egisdirmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady\u0148 m\u00f6\u00e7berini, mukdaryny azaltdyrmak, peseltdirmek, kemeltdirmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 m\u00f6\u00e7berini egisdirmeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egismek","meaning":"<div><p>Az etmek, azlatmak, peseltmek, m\u00f6\u00e7berini kemeltmek.<\/p><ul><li>Egsip \u00fd\u00fcreginde m\u00f6w\u00e7 ur\u00fdan derdi, \u00d6z dostuna \u015fe\u00fdle g\u00fcrr\u00fc\u0148ler berdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzlar daga \u00e7ykaly\u0148, G\u00fcl\u00fcp-o\u00fdnap b\u00f6keli\u0148, Derdimiz egismek \u00fc\u00e7in, Geli\u0148 l\u00e4le kakaly\u0148! <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eglemek","meaning":"<div><p>Bir i\u015f \u00fda-da bir seb\u00e4p bilen birn\u00e4\u00e7e wagt saklamak, duruzmak, saklap durmak, gijikdirmek.<\/p><ul><li>Ony n\u00e4me \u00fc\u00e7in egle\u00fd\u00e4rsi\u0148?! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Garly, \u00f6\u00fd salgydyny tizr\u00e4k t\u00f6legin, eglese\u0148, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdag\u015fy d\u00fc\u015fmez. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Hekim aga, asyl eglemen! -- di\u00fdip, di\u015fini syrtardyp g\u00fcldi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148y egleme, nepden galmasyn, Du\u015fmany\u0148 saklama, syry\u0148 bilmesin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eglenmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fderde bir seb\u00e4p bilen m\u00fcmkin \u00fda-da gerek bolan wagtdan k\u00f6p saklanmak, bolmak; gij\u00e4 galmak, \u00f6z wagtynda gelmezlik.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 bilen g\u00fcrle\u015fip, ep-esli eglendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kakasy k\u00f6p eglenenso\u0148, Myrat aladalandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Durdy aga ra\u00fdonda bir iki g\u00fcn eglenmelidi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eglen\u00e7","meaning":"<div><p>Gerek bolan wagtdan k\u00f6p bolmaklyk, gij\u00e4 galmaklyk, saklanmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"eglen\u00e7siz","meaning":"<div><p>Gij\u00e4 galmazlyk, saklanmazlyk.<\/p><ul><li>Onda-da eglen\u00e7siz gara\u015fsyzlyk boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egli\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148illik berme, birini\u0148 pe\u00fddasyna bir zatdan el \u00e7ekme, kemeltme, ylala\u015fyk, barly\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00c7akla\u0148rak b\u00f6r\u00fcginde gyzyl egme \u00fdaldyrap dur. <span>(G. Nepesow, Go\u015fgylar)<\/span><\/li><li>Muhammet pikirlerini so\u0148lap-so\u0148lamanka, g\u00f6w\u00fcslek a\u00fdal A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysyna altyn \u00e7a\u00fdylan egmesini \u00fdalpyldadyp \u00e7ykdy. Ol mahmaly silkip go\u00fdberdi welin, ullakan egmeli b\u00f6r\u00fck mahmal bilen birlikde a\u015fak ga\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u015fak b\u00fck\u00fcl\u00fd\u00e4n, epil\u00fd\u00e4n, b\u00fckme, epme.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fckli arabalar egme ta\u00fdakly gu\u00fdyny\u0148 gola\u00fdynda saklandy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 u\u00e7laryny biri-birine \u00fdakynla\u015fdyryp, duga g\u00f6rn\u00fc\u015finde etmek; ba\u015fyny, \u00fdokary tarapyny a\u015fak b\u00fckmek, epmek, tutmak, gy\u015fartmak.<\/p><ul><li>D\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm gozalar gowa\u00e7alary\u0148 \u015fahalaryny a\u015fak egipdirler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7lar \u00fcstlerine oturan tozanlaryny g\u00f6terip bilm\u00e4n, k\u00f6p miwe getiren \u00fdaly ba\u015flaryny a\u015fak egipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7ekil\u00fd\u00e4n jylaw Melegu\u015fu\u0148 altyn bo\u00fdnuny \u00fda\u00fd \u00fdaly eg\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 bilini \u00e7ep a\u00fdagyna s\u00f6\u00fd\u00e4p, ony egdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Gury agajy egmegin, degmedige degmegin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6wresi \u00f6\u0148e e\u0148\u0148it ed\u00fd\u00e4n, b\u00fck\u00fcrr\u00e4k (adam).<\/p><ul><li>Ol j\u00fc\u00fdkburun, egmejik adamdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Topazburnu\u0148 ga\u0148rak \u00fdaly egmek g\u00f6wresi dikilen \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdunlar \u00fdygyrtla\u015fan, uzyn, arryk, egmek k\u00f6s\u00e4 \u015fol tala\u0148dan zat \u00fdetmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egoist","meaning":"<div><p>Egoizm bilen tapawutlan\u00fdan, egoizme \u00fdugrulan, di\u0148e \u00f6z\u00fcni s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, \u00f6z b\u00e4hbidini ba\u015fgalary\u0148kydan \u00f6\u0148de tut\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Onegin hem Aleko \u00fdaly egoist adam. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol t\u00fc\u00fds egoist adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egoistik","meaning":"<div><p>Egoizm bilen tapawutlan\u00fdan, egoizme \u00fdugrulan, di\u0148e \u00f6z\u00fcni s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6zara s\u00f6\u00fdg\u00fcsini\u0148 aslynda \u00e7u\u0148 egoistikdigini g\u00f6rkezipdir. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egoistiklik","meaning":"<div><p>Di\u0148e \u00f6z\u00fc\u0148i s\u00f6\u00fd\u00fcjilik, \u00f6z b\u00e4hbidi\u0148i ba\u015fgalary\u0148kydan \u00f6\u0148de go\u00fdmaklyk.<\/p><ul><li>Ol her bir zatda egoistik ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egoizm","meaning":"<div><p>Di\u0148e \u00f6z\u00fc\u0148i s\u00f6\u00fdmeklik, \u00f6z b\u00e4hbidi\u0148i ba\u015f galary\u0148kydan \u00f6\u0148den go\u00fdmaklyk, ba\u015fgalary\u0148kyny we jemgy\u00fdet\u00e7ilik b\u00e4hbitlerini sylamazlyk, \u00e4sgermezlik.<\/p><ul><li>\u00c7u\u0148\u0148ur egoizmi\u0148 lezzetini g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrelmek","meaning":"<div><p>1. Egri bolmak, g\u00f6ni bolmazlyk, gy\u015farmak, b\u00fck\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 burny \u00fdyrtyjy gu\u015fu\u0148ky \u00fdaly egrelipdir. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Burnu\u0148 n\u00e4hili, haram gu\u015fu\u0148 \u00e7\u00fc\u0148ki \u00fdaly egrelip, oraga d\u00f6n\u00fcpdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol egrelen bilini g\u00f6neldip gerindi-de, hal-ahwal sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderi uly tirsek-bolup, egrelip \u00fdatyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ters ugur bilen gitmek, bir zada gar\u015fy bolmak, hakykatdan, dogry \u00fdoldan gy\u015farmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fdolum gaty dogrudyr, indi ony hi\u00e7 kim egreldip bilmez! -- di\u00fdip, Gurt berk a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egreltmek","meaning":"<div><p>Egri etmek, b\u00fckmek, gy\u015fartmak.<\/p><ul><li>Galy\u0148 garaga\u00e7lary\u0148 in\u00e7emik gollaryny \u00fda\u00fd \u00fdaly egreld\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol simi egreldipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrem","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gy\u015far\u00fdan \u00fderi, a\u00fdlan\u00fdan egri \u00fderi, a\u00fdlaw, \u00f6wr\u00fcm.<\/p><ul><li>Ol bir k\u00f6ne \u00fdaby\u0148 egreminde buky gurady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Dag ba\u015fyndan syryp gel\u00fd\u00e4n egrem \u00fdol demirgazyga sowuldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerini\u0148 egremini g\u00fcld\u00fcrip go\u00fdberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. To\u00fdnakla\u00fdyn egrem-bugram bolup gid\u00fd\u00e4n d\u00fcrli re\u0148kli nagy\u015f, ke\u015fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"egrem-bugram","meaning":"<div><p>Gy\u015far\u00fdan \u00fderleri k\u00f6p bolan, dogry bolmadyk, egri-bugry, egri, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>Gar\u00fdagdy egrem-bugram okopy\u0148 n\u00e4hili kynlyk bilen gazylandygyny bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Indi olar be\u00fdik dagy\u0148 egrem-bugram j\u00fclgesi bilen dogry g\u00fcndogara \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Tigirler egrem-bugram jo\u00fdalary yzarlap bar\u00fdany \u00fc\u00e7in, ma\u015fyn p\u00fdan \u00fdaly \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 \u00f6z yzynda galdyran egrem-bugram \u00fdoly A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fcregini iltenen er\u015fi\u0148 be\u00fdleki ujy \u00fdaly s\u00fc\u00fdn\u00fcp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrem-egrem","meaning":"<div><p>Egri, gy\u015fyk, towlanyp gid\u00fd\u00e4n, \u00f6wr\u00fcmli (uzynlyklar).<\/p><ul><li>Egrem-egrem k\u00f6\u00e7eleri\u0148 birine sowlup, \u00fdasawullar salgy beren tarapyny\u0148 tersine gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egremlemek","meaning":"<div><p>Egri \u00fdol bilen gitmek, egrem-bugram, sowa \u00fdol bilen barmak.<\/p><ul><li>Barsa\u0148-da, j\u00fclgeleri\u0148 i\u00e7i bilen egrerlip barmaly bolar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrem\u00e7e","meaning":"<div><p>1. Dogry bolmadyk, gy\u015fygrak, towlanybrak gid\u00fd\u00e4n (uzynlyk, ki\u00e7ir\u00e4k egri \u00fdol).<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 gara dor atyny obany\u0148 ortasyndan ge\u00e7\u00fd\u00e4n egrem\u00e7e k\u00f6\u00e7e bilen s\u00fcr\u00fcp gel\u00fd\u00e4n wagty: --Ha\u00fd, demir\u00e7i garda\u015f, how! --di\u00fdip seslendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Indi onu\u0148 gapdalyndan ge\u00e7\u00fd\u00e4n egrem\u00e7e k\u00f6\u00e7e bilen bara\u0148da, ge\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Batgalagy\u0148 i\u00e7inden ki\u00e7ijik egrem\u00e7e k\u00f6\u00e7e bilen bara\u0148da, ge\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn egrem\u00e7e k\u00f6\u00e7elerden a\u00fdlanyp-dolanyp \u00fd\u00f6redi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dar halka (\u00fd\u00fcz\u00fck).<\/p><\/div>"},{"headword":"egri","meaning":"<div><p>1. Dogry bolmadyk, egrelip gid\u00fd\u00e4n, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egri a\u00fdaklary batgadan sogrul\u00fdan \u00fdaly edilip, jansyz g\u00f6zleri k\u00fcle ta\u015flanan m\u00e4z \u00fdaly s\u00e4m\u00e4p g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Agyr \u00fd\u00fckli erkekler egri bo\u00fdunlaryny s\u00fc\u00fdnd\u00fcrip, gadam ur\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 ol \u00fdene \u015f\u00e4here gidip, sapy egrije, ala-mulaja ta\u00fdajyklar alyp geldi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Agyr g\u00f6wresine gysga egri a\u00fdaklary edem berme\u00fd\u00e4n hoja\u00fdyn azm urdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Ele\u00fd\u015f egri \u00e7\u00fcnki bilen etleri \u00e7\u00f6ple\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fcni dogry alyp barma\u00fdan, gar\u015fy gid\u00fd\u00e4n, ters\u00e7illik ed\u00fd\u00e4n, ters hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Dogry egri bilen dost bolup bilmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu tankytdan \u00fdalta, egri ugur alyp, I\u015fde \u00f6\u0148de, to\u00fdda ke\u00fdpi \u00e7ag bolsun. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdiksiz)<\/span><\/li><li>Egri azar, dogry ozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egri-bugry","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> egrem-bugram.<\/p><ul><li>Kyrk \u00fdyl mundan ozal egri-bugrudy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrije","meaning":"<div><p>Ga\u00fdma bilen salyn\u00fdan \u00fc\u00e7bur\u00e7luk nag\u015fy\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"egriji","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpl\u00fck egir\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcpl\u00fck egrip ta\u00fd\u00fdarlamak bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"egrili\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere, bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fdygnany\u015fmak, toplany\u015fmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup oturmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar go\u015fda \u00fdan\u00fdan \u00e7erkez oduny\u0148 t\u00f6weregine egrili\u015fip otyrdylar. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Bu wagt a\u015fak \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fip, Kerimi\u0148 da\u015fyna egrili\u015fen esgerleri\u0148 hemmesini\u0148 gulaklary barmagyny \u00e7ommaldyp geple\u00fd\u00e4n komandirdedi. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Olar ma\u015fyny\u0148 t\u00f6weregine egrili\u015fdiler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00c7yrany\u0148 da\u015fyna egrili\u015fip uka gitdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egrilmek","meaning":"<div><p>1. Towlanyp sapak edilmek, tow berlip eri\u015f edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere, bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fdygnanmak, toplanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, da\u015fyny almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"egrinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in egirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"egri\u015fmek","meaning":"<div><p>Egirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, k\u00f6mek bermek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup egirmek, bilelikde egirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"egsik","meaning":"<div><p>1. M\u00f6\u00e7beri kemeldilen, m\u00f6\u00e7beri kemelen, azaldylan, doly d\u00e4l (suwuklyk hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Kem, \u00fdetmez, pes (\u00fdagda\u00fd).<\/p><ul><li>Indi o\u0148a gow\u015fak, \u00f6l\u00fcgsi hem egsik g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 n\u00e4mesi senden egsik?! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"egsilmek","meaning":"<div><p>M\u00f6\u00e7beri azalmak, kemelmek, egsik bolmak, gowzamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"egsi\u015fmek","meaning":"<div><p>Egism\u00e4ga k\u00f6mekle\u015fmek, egsik edi\u015fmek, gowzady\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"eg\u015fitmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i eg\u015fitmek-ga\u015fy\u0148y \u00e7ytyp gaharly g\u00f6r\u00fcnmek, gaharly bolmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcz\u00fcni eg\u015fidip ga\u00fdtdy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymyzy\u0148 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eh","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakynda aladalanmaklyk, \u00f6k\u00fcnmeklik, bir zada t\u00e4sin galmaklyk du\u00fdgusyny a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Eh, \u00fdadymdan \u00e7ykarypdyryn.<\/li><li>Eh, g\u00f6r n\u00e4hili o\u0148at zat!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4ho\u015f adamy\u0148 agyrlyk bilen dem al\u015fy.<\/p><ul><li>Syrkaw eh, eh edip \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ehe","meaning":"<div><p>Birini\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i di\u0148lenende, g\u00fcrr\u00fc\u0148e hi-hawa berlende, i\u00e7ki du\u00fdgy \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylanda, bir zat makullananda \u00abhawa\u00bb manysynda a\u00fddyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"ejap","meaning":"<div><p>A\u00fdyply i\u015fe d\u00fc\u015f\u00fcnmekden \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00e7ekinmeklik, utanmaklyk du\u00fdgusy, utan\u00e7, ha\u00fda.<\/p><ul><li>Emma gyzlyk ejaby, onda-da bir \u00fdany Artyk bolany \u00fc\u00e7in, ol \u015fol s\u00f6z\u00fcni a\u00fddyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejaza","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir i\u015fi etmeklige ygty\u00fdar, rugsat, bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklyga m\u00fcmkin\u00e7ilik, erk.<\/p><\/div>"},{"headword":"eje","meaning":"<div><p>1. \u00c7agany dogran, \u00e7agasy bar a\u00fdal, ene.<\/p><ul><li>Ejesi hem eli bedreli g\u00f6lesini go\u00fdberip, sygryny sagmaga bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Megerem, \u00fda\u0148ky setirleri \u00fdazan mahalynda, ol \u00f6z\u00fcni\u0148 m\u00e4hriban ejesini unudan bolmagy m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen d\u00f6r\u00e4rsi\u0148 di\u00fdip bolsa, eje\u0148 ikimizi\u0148 g\u00f6wn\u00fcmize-de gelm\u00e4ndi. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Oglan)<\/span><\/li><li>Myrat \u00f6\u00fde gelende, onu\u0148 ejesi Nabat okara-\u00e7em\u00e7elerini stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fdu\u015fdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fy bir \u00e7ene baran a\u00fdala hormat \u00fc\u00e7in onu\u0148 adyndan so\u0148 getirilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn Berdi aga bilen Aknabat eje ertirki \u00e7a\u00fdlaryny i\u00e7ip otyrdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bike eje ogluny\u0148 bol\u015funa k\u00f6p wagtdan b\u00e4ri g\u00f6z astyndan syn edip, bir zady\u0148 bardygyny a\u0148\u00fdan hem bolsa, o\u0148a gitdi\u0148-go\u00fddu\u0148 di\u00fdip azar berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Dogrusyny a\u00fddanda Nabat eje \u015fol s\u00fc\u00fdji hy\u00fdal bilen ymyzganypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejeke","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00d6z\u00fc\u0148den uly a\u00fdal dogan; garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z, bibi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ejelik","meaning":"<div><p>\u00d6we\u00fd eje, eje deregine kabul edilen a\u00fdal.<\/p><ul><li>Sizi g\u00f6renimizde, Mamur eje, meni\u0148 \u00f6z ejeligim \u00fdadyma d\u00fc\u015f\u00e4\u00fddi! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Bolsa-da, gyzy\u0148 ejeligi ony \u00f6z \u00fdanyndan go\u00fdmady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>A\u00fdna ejeligini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne-de seretm\u00e4n kesgin jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddasy \u00fdaprakly dik \u00f6s\u00fd\u00e4n dag \u00f6s\u00fcmligini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ejir","meaning":"<div><p>Fiziki \u00fda-da ahlaky, ruhy ta\u00fddan bolan horluk, jebir, azap, jepa, s\u00fctem.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ruh \u00fdok, bi\u00e7\u00e4re g\u00f6zleri hasrat hem ejirden doldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 dilim seni\u0148 bize ber\u00fd\u00e4n ejirleri\u0148den uzyn d\u00e4ldir. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>K\u00f6plere ejirdi\u0148 azlara r\u00e4hnet. B\u00fctin taryh ba\u00fdy, e\u00fd be\u00fdik z\u00e4hmet. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejirli","meaning":"<div><p>Horlukly, jebirli, jepaly, azaply, s\u00fctemli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ejirsiz","meaning":"<div><p>Horluksyz, jebirsiz, jepasyz, azapsyz, s\u00fctemsiz.<\/p><ul><li>Ejirsiz g\u00fcn g\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejiz","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji bolmadyk, g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwaty az bolan, g\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015fen, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, ysgynsyz.<\/p><\/div><div><p>2. Pes, asgyn, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 gylyjym ejiz adamlara gar\u015fy uzamaz. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Emma be\u00fdle \u00e7ola\u015fyk meseleleri \u00e7\u00f6zmekden meni\u0148 ba\u015fym ejiz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hor, bi\u00e7\u00e4re, nala\u00e7.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 hi\u00e7bir zada g\u00fc\u00fdji \u00fdetm\u00e4n, ejiz galanyny-da hak-hukuksyz a\u00fdal bolup doganyndan hasapla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejizlemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7den-gurpdan d\u00fc\u015fmek, g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwaty az bolmak, g\u00fc\u00fd\u00e7siz bolmak, ysgynsyz bolmak.<\/p><ul><li>Kempiri\u0148 \u015fe\u00fdle ejizl\u00e4p \u00fdatmagyna d\u00f6zm\u00e4n, ony \u00f6z ja\u00fdyna alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Yla\u00fdta-da Kerimi\u0148 eline d\u00fc\u015fen ejizl\u00e4pdir. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>\u00dcz\u00fclen, ejizl\u00e4n \u00fderlerini \u00fda\u0148adandan sepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pese d\u00fc\u015fmek, asgynlamak, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 wagt \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fm\u00e4ndi, hi\u00e7 wagt \u015fe\u00fdle ejizlem\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen be\u00fdle ejizleme! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u00c7akny\u015fyk netijesinde Re\u00fdhan ejizle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Uludan demini aldy-da, bo\u00fdnuny burup, ejizl\u00e4n \u00fdaly boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hor \u00fdagda\u00fdda bolmak, bi\u00e7\u00e4re halda bolmak.<\/p><ul><li>Ol so\u0148ky wagtlarda has ejizledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejizletmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7den-gurpdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek, g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwatyny azaltmak, ysgynsyz etmek, g\u00fc\u00fd\u00e7siz etmek.<\/p><ul><li>Gam\u00e7y yzlary Myrady ejizletdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>A\u00e7lyk adamyny g\u00f6r n\u00e4hili ejizled\u00fd\u00e4r -- di\u00fden o\u00fd bilen Artyk ony galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pese d\u00fc\u015f\u00fcrmek, asgynlatmak, gow\u015fatmak.<\/p><ul><li>A\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zler ony \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan ejizledip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hor \u00fdagda\u00fda salmak, bi\u00e7\u00e4re halda go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ge\u00e7mi\u015fi\u0148 agyr durmu\u015fy ony has ejizletdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ejizlik","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, kuwwatsyzlyk, ysgynsyzlyk.<\/p><ul><li>Ejizlik etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Peslik, asgynlyk, gow\u015faklyk.<\/p><ul><li>Ejizligi\u0148i du\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hor d\u00fc\u015fen \u00fdapda\u00fdda bolmaklyk, bi\u00e7\u00e4relik.<\/p><ul><li>Ejizlik \u00fdagda\u00fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekabyr","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fy ta\u00fddan uly bolan.<\/p><ul><li>Atany\u0148 ekabyr ogly mirasdan iki pa\u00fd bolmalydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 ekabyry, \u00fda\u015fulysy, kethudasy-da derrew gelni\u0148 \u00f6zi boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Fiziki ta\u00fddan g\u00fc\u00fdji artyk bolan, g\u00fc\u00fd\u00e7li, zor, kuwwatly, dogumly.<\/p><ul><li>\u015eu me\u00fdlisi\u0148 dilewarragy hem ekabyrraklarydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ekabyr Ga\u00fdly \u00e4ti\u00fda\u00e7 \u00fc\u00e7in, gapyny\u0148 de\u015figinden jyklap, garryny\u0148 \u00fdapda\u00fdyny barla\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Jigitleri\u0148 ekabyrlaryndan biri ba\u015fyny galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n d\u00fc\u015fbi, ekabyr oglandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekabyrsyramak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li, zor bolan bolmak, dogumlysyramak, batyrsyramak.<\/p><ul><li>Muhat ekabyrsyrap, \u015eirni\u0148 kabinetini kakman girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekdi","meaning":"<div><p>Eldeki edilen, adamy\u0148 erkinden \u00e7ykma\u00fdan: \u00f6wreni\u015fdirilen, endik etdirilen.<\/p><ul><li>\u00d6z ekdi maly \u00fdaly edip, ony isl\u00e4n \u00fderine ha\u00fddadyp \u00fd\u00f6r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Garryny\u0148 ekdi ha\u00fdwanlaryny g\u00f6resleri gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Gurt \u00e7agasyndan ekdi bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekdirmek","meaning":"<div><p>\u00ddere tohum sepdirmek, aga\u00e7 oturtdyrmak.<\/p><ul><li>Sa\u0148a ekdirjek, \u00f6zi bolsa g\u00fcl\u00fcni \u00e7\u00fcrtjek. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Bugda\u00fdy k\u00f6p ekdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekeji","meaning":"<div><p>Gelni\u0148 adamsyndan uly a\u00fdal doganyna bolan gatna\u015fygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ekejili bir gelin \u015fe\u00fdle d\u00fczg\u00fcni arzuw etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eken","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u015fe\u00fdledigini, \u015fe\u00fdle bolandygyny so\u0148 du\u00fdmaklyk \u00fdokundysyny ber\u00fd\u00e4n postpozitiw k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Jonnuk batyr o\u0148a Tulpar di\u00fdip at beren eken. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Her hi\u00e7ik-de bolsa, \u00fdeli\u0148em ynsaby bar eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekeni","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eken.<\/p><ul><li>\u00dda\u015famaly \u00fder \u015fu \u00fderi ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy, meni\u0148 g\u00f6z\u00fcm g\u00f6rme\u00fd\u00e4n ekeni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekeran\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Oba hojalyk \u00f6s\u00fcmlikleri ekilen \u00fderler.<\/p><ul><li>Biz Ba\u00fdramalyny\u0148 ekeran\u00e7ylygyna a\u00fdak basdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ekeran\u00e7ylygy\u0148 da\u015f-t\u00f6weregine gapan gurup m\u00f6jek awla\u00fdar. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Gije-g\u00fcndizini hemi\u015fe ekeran\u00e7ylygy\u0148 i\u00e7inde ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdap ekeran\u00e7ylygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden indi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oba hojalyk \u00f6s\u00fcmliklerini \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek \u00fc\u00e7in \u00fderi bejeri\u015f, \u00fder i\u015fleri bilen me\u015fgul bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ekerine","meaning":"<div><p>\u00dderi k\u00e4rendesine, \u00fdarpysyna eki\u015f, k\u00e4rendesine, \u00fdarpysyna.<\/p><ul><li>Seni\u0148 hoja\u00fdyny\u0148 hem ekerine ber\u00fd\u00e4n \u00fderlerini ba\u015fyna i\u00fddirdiler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>\u00dda men ony senden ekerine alypmydym?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekezlenmek","meaning":"<div><p>Dogumlanmak, \u00f6z\u00fc\u0148i tijemek, tijenmek; batlanmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><ul><li>Ol birneme ekezlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Indi olary\u0148 sesleri ekezlenip, hatda \u015fatlykly \u00e7yk\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ol has hem ekezlendi we g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 arasynda \u00ab\u00e4hem\u00bb edip ardynjyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekilmek","meaning":"<div><p>\u00ddere tohum sepilmek, aga\u00e7 oturdylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kakasy \u00fdatymlyk gidip, dag i\u00e7ini\u0148 amatly \u00fderlerinde ekilen d\u00fcme arpalary or\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Olar howla \u00e7ykdylar, hatar ekilen sosnalary\u0148 arasynda gezm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekin","meaning":"<div><p>Ekil\u00fd\u00e4n zat, ekil\u00fd\u00e4n me\u00fddan.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, iller her \u00fdyl ekin ekip, k\u00f6p bugda\u00fd al\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>O\u0148a biz ekinlerimizi\u0148 ykbalyny ynanyp bileris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ekin bilen n\u00e4me i\u015fi bar?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ekinlerini\u0148 hasylyny za\u00fda etm\u00e4n \u00fdygna\u00fdar. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekin-tikin","meaning":"<div><p>Ekeran\u00e7ylyk i\u015fleri; ekilen zatlar.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, ekin-tikin hakda g\u00fcrle\u015fip otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men indi ekin-tikinimden ba\u015fga i\u015fe go\u015fuljak d\u00e4l! -di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kolhoz\u00e7ylar ekin-tikinlerini \u00fdygnap, gy\u015fda g\u00f6\u00e7\u00fcp ga\u00fdtsalar-da, Myrat aga agtyklaryny, kempirini oba iberip, \u00f6zi \u015fu j\u00fclgede gal\u00fdar. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekinlik","meaning":"<div><p>Ekini bolan, ekilen \u00fderi k\u00f6p bolmaklyk, ekin k\u00f6p ekilen (\u00fder) : ekin ekmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly gerekli bolan (me\u00fddan).<\/p><ul><li>\u00dclk\u00e4miz ekinlik, \u00e7\u00f6ll\u00fck hem daglyk. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in ekin ekmek.<\/p><ul><li>\u00d6z wagtynda ekin ekinipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekin\u00e7i","meaning":"<div><p>Ekin ek\u00fd\u00e4n, ekin\u00e7ilik i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan (adam).<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje bilen A\u00fddurdy g\u00f6k ekin\u00e7ileri\u0148 \u00fdanyna gidip, onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini di\u0148l\u00e4p bilmediler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekin\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Ekin etmek i\u015fi; ekin ekilen me\u00fddan.<\/p><ul><li>Ol suwlary\u0148 \u00fdeten \u00fderlerinde g\u00f6k ekin\u00e7ilik emele geldi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekiz","meaning":"<div><p>Bir eneden bir wagtda bolanlar (\u00e7aga, owlak, guzy hakynda).<\/p><ul><li>Gyzlarg\u00fcl\u00fc\u0148 ekiz gyzy bolupmy\u015fyn. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Akja ekiz \u00e7agasyny elinden aldyran \u00fdaly e\u0148redi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Bir sapar onu\u0148 go\u0148\u015fy-garynda\u015flaryndan birini\u0148 ge\u00e7isi ekiz guzlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gurbanly ekiz ogullaryny bolanlygyny hem saglyklaryny\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00fdag\u015fydygyny a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00fdratyn hem go\u0148\u015fularyny\u0148 bir sany ekiz owlakly ge\u00e7isi bardy welin, b\u00fctin t\u00f6werege i\u015f bol\u00fdardy. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekizek","meaning":"<div><p>Ekiz ta\u00fdy, ekizleri\u0148 biri.<\/p><\/div>"},{"headword":"eki\u015f","meaning":"<div><p>Ekin ekmek i\u015flerini\u0148 prosesi.<\/p><ul><li>Bu eki\u015f wagtyndady. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garda\u015f, eki\u015f kampani\u00fdasy \u00fdetip geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6zleri bolsa \u00fderlerini eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlamak bilen boldular. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eki\u015fmek","meaning":"<div><p>Ekin ekm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, arkala\u015fmak.<\/p><ul><li>Bugda\u00fd eki\u015fm\u00e4ge gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekje\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Tersle\u015fmek, sene-mene edi\u015fmek, s\u00f6g\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Se\u0148 bilen ekje\u015fmek hajat d\u00e4l ma\u0148a! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eklemek","meaning":"<div><p>Birini i\u00fddirip-ge\u00fddirip saklamak, birini\u0148 durmu\u015fyna k\u00f6mek etmek, idetmek.<\/p><ul><li>\u00d6z ma\u015fgalasyny hem doganyny\u0148 \u00fc\u00e7 \u00e7agaly dul a\u00fdalyny eklem\u00e4ge mejburdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00fdaly edermen ogly eklem\u00e4ge Babahan ar\u00e7yny\u0148 heniz her gurby \u00fdok d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z ma\u015fgalasyny\u0148 arasynda otursa, men ony eklejek ahyry. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki eneler biz aks\u00fc\u00fdt berip ulaldypdyrlar, ekl\u00e4pdirler, saklapdyrlar, kemala getiripdirler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eklenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z g\u00fczerany\u0148y \u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6rmek, \u00f6z g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148den ge\u00e7mek, \u00f6z g\u00fcn\u00fc\u0148i g\u00f6rme \u00f6z o\u0148\u015fugy\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148den ge\u00e7mek, \u00f6z z\u00e4hmeti\u0148e d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n zat bilen o\u0148mak (hak).<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 daban azaby bilen eklenipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Sen arassa z\u00e4hmet bikilen eklenmelisi\u0148. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><li>Bil agyrtman eklenm\u00e4\u0148 hasabyny bil\u00fd\u00e4ndir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eklen\u00e7","meaning":"<div><p>Eklenmek \u00fc\u00e7in gerek bolan zerur zat, seri\u015fde g\u00fczeran; \u00fda\u015famaklyk, g\u00fcn ge\u00e7irmeklik.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 eklenjini\u0148 aladasyny etmeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Emma eklen\u00e7-g\u00fczeran\u00e7ylykda welin, biri-birine s\u00f6\u00fdeni\u015fik \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>O\u0148a gelin alyp bersek, eklen\u00e7 ba\u015fyna d\u00fc\u015fenini biler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekletmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 durmu\u015fyna k\u00f6mek etdirmek, idetdirmek, ekl\u00e4p-saklatdyrmak.<\/p><ul><li>Birini ekletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Ma\u015fgala saklamaga k\u00f6mekle\u015fmek, ideti\u015fmek, ekl\u00e4p-sakla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"eklin","meaning":"<div><p>A\u00fdryba\u015fgalykda \u00fda\u015famak, \u00fdeke, \u00f6zba\u015fdak, a\u00fdry.<\/p><ul><li>H\u00fc\u0148kary\u0148 eklin \u00fdatan \u00fdylkysyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden geldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Artyk ondan so\u0148 eklin \u00fdatmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ekmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6gertmek \u00fc\u00e7in \u00fdere tohum sepmek, aga\u00e7 oturtmak.<\/p><ul><li>Agdaryp \u00e7ykan \u00fderine bolsa bugda\u00fd, gawun, mekgej\u00f6wen ek\u00fd\u00e4r. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><li>Ekini n\u00e4hili \u015fert bilen eken bolsalar, \u015fol \u015ferte g\u00f6r\u00e4-de pa\u00fdla\u015f\u00fdarlar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol onu\u0148-munu\u0148 \u00fder-suwuny \u00fdarpysyna ekerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ekene bar, ekmedige \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00f6wmek, \u00fdoklamak, puja \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"el","meaning":"<div><p>\u00abL\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"elbetde","meaning":"<div><p>\u00abG\u00fcrr\u00fc\u0148siz, iku\u00e7syz, \u015f\u00fcbhesiz\u00bb di\u00fden \u00fdaly manylarda gelip, tassyklamagy, makullamagy a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Seni\u0148 be\u00fdni\u0148de orun alan bozgaklyk, elbetde, hemi\u015felik! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elbetde atmaly, \u00e7ozup gel\u00fd\u00e4n betp\u00e4lleri gyrmaly. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elbukja","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 ownuk-u\u015fak zat sal\u00fdan gotazlyja haltasy.<\/p><ul><li>Ol h\u00e4li-\u015findi gerek zatlaryny elbukjada sakla\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elbuk\u00e7a","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 ownuk-u\u015fak zat sal\u00fdan gotazlyja haltasy.<\/p><ul><li>Ol h\u00e4li-\u015findi gerek zatlaryny elbukjada sakla\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eldeki","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 erkinde bolan hojalykda saklan\u00fdan we \u00f6wredilen (mal).<\/p><ul><li>Eld\u00e4ki janawarlaryny\u0148 i\u0148 gorkagy hem mekiri e\u015fekdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdolujy pisi\u0148 ha\u00fdwan tutmak elinden gelm\u00e4nso\u0148, \u015fe\u00fddip adamlary\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnd\u00e4ki eldekiji ha\u00fdwanlaryny zor edip awlar eken. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elegi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Ga\u00fdgy-gam du\u00fdgusy orna\u015fan liriki go\u015fgy we \u015fu h\u00e4si\u00fdetde bolan saz eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"elek","meaning":"<div><p>Elemek \u00fc\u00e7in halka g\u00f6zenek \u00e7ekdirilen esbap.<\/p><ul><li>Dagy\u0148 depesinde irig\u00f6z elekden \u00fdum\u015fak un elen\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup, ownuk gar sepelenip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7agajyklar he\u015ferleni\u015fip galanlarynda, m\u00f6jek gu\u00fdrugy elek \u00fdaly bir toklyny idirdedip gelipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 hatar arasyny 12-15 santimetr \u00e7u\u0148lukda \u00fdum\u015fadyp, elekden ge\u00e7en ders bilen basyrdyk. <span>(\u00abMugallymlar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ol ki\u00e7ijik elegi ma\u0148a ber! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elek-\u00e7elek","meaning":"<div><p>Elek-\u00e7elek etmek-bir zada ge\u0148 galan, aljyran, ha\u00fdran galan \u00fdagda\u00fdda, g\u00f6rn\u00fc\u015fde garanjaklamak.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcni elek-\u00e7elek edip aladalandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ogullary g\u00f6zlerini elek-\u00e7elek etdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerini elek-\u00e7elek etdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elektro...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abelektrik\u00bb di\u00fden s\u00f6z\u00fc\u0148 manysyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"elem-ebtat","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtyk-\u00fdirik, ele\u015fan.<\/p><ul><li>E\u015figi elem-ebtat adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aljyra\u0148\u0148y, howsalaly.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00fcstesine-de Garlyny\u0148 elem-ebtat bolup gelmegi onu\u0148 z\u00e4hresini \u00fdarypdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi o\u0148a: --\u00dderi, elem-ebtat bolup ga\u00e7ma\u0148 n\u00e4me? ! --di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elemek","meaning":"<div><p>1. Elekden ge\u00e7irip arassalamak.<\/p><ul><li>Olar harman at\u00fdardylar, bugda\u00fd ele\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi d\u00e4n\u00e4ni elese, be\u00fdlekileri arassalanan bugda\u00fdy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni s\u00fcp\u00fcrdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sa\u00fdlamak, se\u00e7mek, barlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"elendirmek","meaning":"<div><p>1. Sandyratmak, sarsdyrmak, titretmak.<\/p><ul><li>Ine, bu setirler hasratly hykykaty g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getir\u00fd\u00e4n, adamy\u0148 \u00fd\u00fcregini elendir\u00fd\u00e4n janly suratdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kyn\u00e7ylyga sezewar etmek, horlamak, ka\u0148katmak.<\/p><ul><li>Gapy-gapy elendiren, Seni\u0148 g\u00f6zleri\u0148, g\u00f6zleri\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elenmek","meaning":"<div><p>1. Elekden ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>Elekden un elen\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup ownuk gar sepelenip ba\u015flady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Elenmedik unu\u0148 \u00e7\u00f6regini\u0148 ugry bolmaz. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sa\u00fdlanmak, se\u00e7ilmek, barlanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7a\u00fdkanmak, yranmak, sandyramak, titremek.<\/p><ul><li>Atly gelip da\u00fdananda, at elendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Duran \u00fderinde elendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kyn\u00e7ylyk \u00e7ekmek, horlanmak, ka\u0148kamak.<\/p><ul><li>Muny gapy-gapy elenip \u00fd\u00f6rmekden gutaraly\u0148! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eleslemek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyl-sa\u00fdyl bolup durmak, g\u00f6r\u00fcpmek.<\/p><ul><li>Esewan etse, kyblasynda elesl\u00e4p bir gala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galgap barmak, \u00e7alt hereket edip gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elesletmek","meaning":"<div><p>\u00c7alt hereket etdirmek, galgatmak, galgadyp barmak, gelmek, selpetmek.<\/p><ul><li>Atyny elesledip, Gidiberedi \u00fdoluna. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><li>Ertiri\u0148 \u00fcm\u00fc\u015f-tam\u015fynda inerini elesledip, \u00d6wez pe\u00fdda boldy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Gar)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdabylaryny elesledip, bir salym kowdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eletmek","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady elekden ge\u00e7irtmek.<\/p><ul><li>Un eletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sa\u00fdlatmak, se\u00e7dirmek, barlatmak. .<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agtarmak, g\u00f6zletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elewremek","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fc\u00e7in g\u00fc\u00fd\u00e7li du\u00fdgy bilen aladalanmak, aljyramak, howsala d\u00fc\u015fmek, n\u00e4me etjegini bilm\u00e4n \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Nabat eje t\u00fcpe\u0148 sesine o\u00fdanyp, \u00f6\u00fd\u00fcnde elewr\u00e4p otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesi bu howply hereketi\u0148 sag-aman gutarmagy barada aladalanyp, jany suw \u00fcst\u00fcnde elewr\u00e4p dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bike eje ogluny gapyny\u0148 agzynda gar\u015fylady, onu\u0148 ke\u00fdpini\u0148 bozukdygyny g\u00f6r\u00fcp, da\u015fynda elewr\u00e4p ba\u015flady. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ele\u015fan","meaning":"<div><p>\u00dcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr, gel\u015fiksiz g\u00f6rn\u00fc\u015fli, \u00fdyrtyk-\u00fdirik, k\u00f6ne-sana eginba\u015fly.<\/p><ul><li>Tagsyry\u0148 \u015fol ele\u015fan Jumadan ba\u015fga g\u00f6ren gudraty \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7aga nahar edindi-de, ele\u015fan k\u00f6\u00fdnegini\u0148 sy\u00fdy bilen agzyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(A. Geldi\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7-d\u00f6rt sany ele\u015fan \u00fdorgan bilen bir uzynak \u00fdassyklary bardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ele\u015fmek","meaning":"<div><p>Elem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, k\u00f6mek bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elgarama","meaning":"<div><p>G\u00fcn-g\u00fczeran, o\u0148\u015fuk ge\u00e7irmek ta\u00fddan birine gara\u015fly bagly bolan, bakna.<\/p><ul><li>Elgarama adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elgu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Elde eklenilip, awa salyn\u00fdan \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Eli\u0148den giden elgu\u015f ga\u00fddyp seni\u0148 penj\u00e4\u0148e gonmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aty\u0148 \u00e7apyp ga\u00fdtjak pellesine elgu\u015fy hem g\u00f6terip eltdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elhal","meaning":"<div><p>Telli-pelli, ganymat.<\/p><ul><li>O\u0148a garanda, wakany\u0148 be\u00fdan edili\u015fi-de elharak di\u00fdip a\u00fdtmak boljak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elhen\u00e7","meaning":"<div><p>1. Gorkuly, gorkun\u00e7, howply.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcnleri bu g\u00fcnler \u00fdada d\u00fc\u015f\u00fcrmek-de elhen\u00e7 bolup galdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in meni\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcme gowy zatlar girm\u00e4n i\u0148 elhen\u00e7 zatlar gir\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, gaty.<\/p><ul><li>Potdan agzyna aga\u00e7 salnan tilki \u00fdaly, ernini gy\u015fardyp, di\u015fini go\u00fdberdi-de, elhen\u00e7 gygyrdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u015eol wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde k\u00f6\u00e7eden bir elhen\u00e7 we barha beterle\u015fip bar\u00fdan ses e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>B\u00e4bek onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne elhen\u00e7 \u00e7errelip seretdi. <span>(N. Saryhanow, Gi\u00fdew)<\/span><\/li><li>Emma gyz elhen\u00e7 titr\u00e4p, \u00fdumrugyny a\u00fdlady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6r\u00e4n erbet, \u00fdaman, \u00fdigren\u00e7.<\/p><ul><li>Elhen\u00e7 gara\u0148kydy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Agzyndan \u00e7yk\u00fdan go\u00fdy t\u00fcsse ony elhen\u00e7 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem, ene m\u00e4hri elhen\u00e7mi?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elhepus","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li du\u00fdgyny, ge\u0148 galmaklygy, ha\u00fdran galmaklygy a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Elhepus, zandy\u00fdaman ekenow! <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elhepus, mirap, sen edil dili\u0148i \u00fderden tapan \u00fdaly! <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elhepus! Eje, gapy\u015fdyrdy\u0148ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elikdirmek","meaning":"<div><p>El \u00f6wretmek, \u00f6wreni\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elikmek","meaning":"<div><p>El \u00f6wrenmek, \u00f6wreni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elin","meaning":"<div><p>\u00d6z eli\u0148 bilen, \u00f6z gatna\u015fmagy\u0148 bilen \u00f6z erki\u0148 bilen, hususy \u00f6z\u00fc\u0148, hut \u00f6z\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Ol olary\u0148kyny-da elin barlap, ag\u015famaralar ke\u00fdpi k\u00f6k hem s\u00fc\u0148\u0148i \u00fde\u0148il halda \u00f6\u00fd\u00fc\u0148e gelipdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol haty elin okatdyryp e\u015fitmek\u00e7i bolup bar\u00fdanlygyny a\u00fdtdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elip","meaning":"<div><p>1. Arap elipbi\u00fdini\u0148 birinji harpy.<\/p><ul><li>Di\u00fdmek, Geldi bir \u00fdylyny elipden ba\u015flap ebjetdi ge\u00e7irdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mala basyl\u00fdan tagma.<\/p><\/div>"},{"headword":"elipbi\u00fd","meaning":"<div><p>Kabul edilen tertip bo\u00fdun\u00e7a \u00fderle\u015fdirilen harplary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Men t\u00e4ze elipbi\u00fd bilen \u00fdazylan haty okap bil\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Elipbi\u00fd \u00f6wreneni\u0148 \u00fc\u00e7in, bizi\u0148 bilen \u00fde\u0148s\u00e4ni \u00f6wr\u00fcp geple\u015fmek isle\u00fd\u00e4mi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elizi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 ahyrynda \u00e7ekimlini\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcrilmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"eljiremek","meaning":"<div><p>Ynjyklyk etmek, n\u00e4ziksiremek, l\u00e4lirgemek, a\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Eljir\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eljiretmek","meaning":"<div><p>N\u00e4ziksiretmek, l\u00e4lirgetmek, a\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany eljiretmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eljuk","meaning":"<div><p>I\u00e7egede d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses, i\u00e7i\u0148 ses etmegi, jugurdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ellemek","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148i birine \u00fda-da bir zada degirmek, degrip g\u00f6rmeki bir zady eli\u0148 bilen tutup g\u00f6rmek, barlap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Hapa eli\u0148 bilen \u00e7agany elleme! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00fdatjak \u00fderimiz meni\u0148 n\u00e4\u00e7e bede d\u00fc\u015f\u00e4ndigimi ell\u00e4p g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdal ma\u015fgalany\u0148 namysyna degmek, el degirmek, el urmak, ynjatmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady edinmek, ele salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ellenmek","meaning":"<div><p>1. El bilen tutulyp g\u00f6r\u00fclmek, ele degrilen bolmak, el degrilip g\u00f6r\u00fclmek, ulanylan bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdal ma\u015fgalany\u0148 namysyna degilmek, el urulmak, ynjadylmak. .<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ele salynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"elletmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada el degirtmek, el degirdip g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Namysa degdirtmek el urdurmak, ynjatdyrmak. .<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ele saldyrmak, edindirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"elle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. El degrip g\u00f6r\u00fc\u015fdirmek, ell\u00e4p \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ge\u00fdim\u00e7i ussalar tiken ge\u00fdimlerini elle\u015fdirmek bilen, ma\u015fynlaryny \u00fdagla\u00fdarlar, s\u00fcp\u00fcr\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini biri bilen el aly\u015fdyrmak, \u00fdara\u015fdyrmak, barly\u015fdyrmak, ylala\u015fdyrmak, tany\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Dellal hem: --H\u00e4, ine, bu boldy! --di\u00fdip, olary elle\u015fdirdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ho\u015fallyk bildirmek, ny\u015fany h\u00f6km\u00fcnde biri-biri\u0148 elini gysmak, el beri\u015fmek, biri biri\u0148 bilen el tutu\u015fmak, salamla\u015fmak.<\/p><ul><li>Dostlar g\u00fcl\u015f\u00fcp elle\u015fdiler we egin-ba\u015flaryny g\u00f6zden ge\u00e7irdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol adam Durdy aga bilen elle\u015fdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Ol hemi\u015fekisi \u00fdaly \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n elle\u015fip g\u00f6r\u00fc\u015fdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148 bilen el tutu\u015fyp barly\u015fmak, ylala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"elli","meaning":"<div><p>50 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasyna elli atly n\u00f6ker-de go\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elli \u00fda\u015flaryndaky orta bo\u00fdly, etli-ganly a\u00fdal ba\u015fyny \u00fda\u00fdkady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fda\u015fy ell\u00e4 gola\u00fd barypdyr. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ellibizar","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd bizar, asla, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden bizar, birinden \u00fda-da bir zatdan bizar bolmaklyk, \u00fd\u00fcz d\u00f6ndermeklik, tama\u0148y \u00fczmeklik.<\/p><ul><li>Go\u015f-gola\u0148yny egnine atyp, balykdan ellibizar Tagan aga go\u015fa tora\u0148\u0148a ylgady. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>K\u00f6p\u00e7\u00fclik-pukaralar bolsa ar\u00e7ynlykdan ellibizar tamasyz bolup, di\u0148e toma\u015fa\u00e7y h\u00f6km\u00fcnde durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ellik","meaning":"<div><p>Ele ge\u00fddirmek \u00fc\u00e7in matadan, \u00fd\u00fcpl\u00fckden, gary\u015fdan edil\u00fd\u00e4n zat, \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Sag elinden \u00e7ykaran ga\u00fdy\u015f elligini eple\u015fdirip ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Sag elini\u0148 elligini \u00e7ykaryp, t\u00e4zeden gapyny kakyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men hem ellik, jorap \u00f6r\u00fd\u00e4n. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ellilik","meaning":"<div><p>1. 50 manat, 50 birlik m\u00f6\u00e7berinde bolan pul.<\/p><ul><li>\u00c7ary Kadyr bir penje elliligi \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6l\u00e7egi\u0148, ululygy-ki\u00e7iligi 50 \u00f6l\u00e7eg birliginde bolan zat.<\/p><ul><li>Ellilik lampo\u00e7ka.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elling","meaning":"<div><p>1. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> G\u00e4mi korpusyny\u0148 gural\u00fdan ja\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Awi\u00fdasia<\/span> Dirijabllary\u0148 we aerostatlary\u0148 dur\u00fdan ja\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ellinist","meaning":"<div><p>Gadymy grek filologi\u00fdasyndan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"ellinizm","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> Gadymy grek dilinden ba\u015fga dile ge\u00e7irilen a\u00fdratynlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Taryh termini<\/span> Aleksandr Makedonskini\u0148 \u00fde\u0148i\u015flerinden so\u0148 gi\u0148den \u00fda\u00fdradylan grek medeni\u00fdetini\u0148 d\u00f6wri.<\/p><\/div>"},{"headword":"ellinler","meaning":"<div><p>Gadymy Grekleri\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"elmydam","meaning":"<div><p>\u00abHemi\u015fe, hemme wagt, mydama\u00bb \u00fdaly manyda gelip, wagt a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Gy\u015fy\u0148 \u015fatlama sowuklarynda-da, tomsu\u0148 j\u00f6wzasynda-da elmydam g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan g\u00fcr toka\u00fd hem \u015fu mahal birhili re\u0148k a\u00e7yp, \u00fdaldyrap \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Argas \u00fd\u00fczi elmydam gyzaryp duran adamdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elmydama","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> elmydam.<\/p><ul><li>Elmydama onu\u0148 bo\u00fdnunda \u00fditi seslije ja\u0148 bardy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Ol ylmy\u0148 we h\u00fcn\u00e4ri\u0148 \u00f6zenidir -- di\u00fdip, elmydama nesihat berip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elpe-\u015felpelik","meaning":"<div><p>Bol\u00e7ulyk, hezillik.<\/p><ul><li>Bu n\u00e4hili be\u00fdle elpe-\u015felpelik! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar bu \u00fdyl k\u00e4rend\u00e4ni satman, \u00f6zleri \u00fdygnap, ullakan bir elpe-\u015felpeligi\u0148 \u00fcst\u00fcnden barmak\u00e7ydylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elpe-\u015felpeligi\u0148 \u00fcst\u00fcnden bararyn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elsiz","meaning":"<div><p>1. Eli \u00fdok, eli bolmadyk, golak.<\/p><ul><li>Kimler elsiz \u00fdatyr, kimler a\u00fdaksyz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7isiz, k\u00f6mek ber\u00fd\u00e4n adamsy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"elsizlik","meaning":"<div><p>1. Golaklyk, eli \u00fdokluk, eli bolmazlyk.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7isizlik, i\u015fe k\u00f6mek ber\u00fd\u00e4n adamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"eltdirmek","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady \u00f6zi bilen alyp bardyrmak, \u00e4kitdirmek.<\/p><ul><li>Kitaplary eltdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada sezewar etdirmek, du\u015furtmak, u\u00e7ratdyrmak, du\u00e7ar etdirmek.<\/p><ul><li>Sen meni ahyry bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden eltdirsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Go\u00fdbertmek, \u00fdakynla\u015fdyrtmak, \u00fdakynyna bardyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"elti","meaning":"<div><p>1. \u00c4rleri dogan bolan a\u00fdallary\u0148 biri-birine bolan garynda\u015flyk gatna\u015fygyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol Bik\u00e4ni\u0148 eltisidi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ruhanylary\u0148 a\u00fdalaryna hormat go\u00fdlup a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"eltilmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere alyp barylmak, \u00e4kidilmek, gow\u015furylmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki eltilen otu\u0148, \u00e7opanlary\u0148 \u00f6zlerini\u0148 ta\u00fd\u00fdarlanja senlini\u0148 gutaryp bar\u00fdandygyny men baryp \u00f6z g\u00f6z\u00fcm bilen g\u00f6rmesem hem bil\u00fd\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 eltilen g\u00fcn\u00fcmizi\u0148 ertesi han gelip a\u00fdlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada sezewar edilmek, du\u015furylmak, u\u00e7radylmak, du\u00e7ar edilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Go\u00fdberilmek, \u00fdakynla\u015fdyrylmak, \u00fdakynyna bardyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"elti\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere alyp barmaklyga k\u00f6mekle\u015fmek, arkala\u015fmak, \u00e4kidi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne men g\u00f6\u00e7en go\u0148\u015fularymyzy\u0148 g\u00f6\u00e7lerini elti\u015fmek i\u015fi bilen \u00fdazlaga \u00e7ykylan \u00fdere bardym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eltmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady bir \u00fdere \u00f6z\u00fc\u0148 bilen alyp barmak, \u00e4kitmek, gow\u015furmak.<\/p><ul><li>Uly dogany pili begene-begene \u00f6\u00fd\u00fcne eltipdir. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada sezewar etmek, du\u015furmak, u\u00e7ratmak, du\u00e7ar etmek.<\/p><ul><li>Bir i\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcnden eltjekdi\u0148, eltdi\u0148-de dyndy\u0148! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Go\u00fdbermek, \u00fdakynla\u015fdyrmak, \u00fdakynyna bardyrmak.<\/p><ul><li>K\u00f6plen\u00e7 wagt d\u00fc\u00fdeler \u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne d\u00f6k\u00fclen otuna ba\u015fga mallary eltme\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"elwan","meaning":"<div><p>A\u00e7yk gyzyl re\u0148k (mata).<\/p><ul><li>Elwan k\u00f6\u00fdnegi\u0148 etegin, \u00dda\u015fa ezen gyzy\u0148dyryn. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"el\u00e7algy\u00e7","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrinmek, bir zady s\u00fcp\u00fcrmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn mata b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ba\u015fyna-da t\u00fc\u00fdlek el\u00e7algy\u00e7 orap, Myla\u00fdym \u015femala \u00fdatyr me\u00fdmir\u00e4p. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"el\u00fdaglyk","meaning":"<div><p>El-\u00fd\u00fcz s\u00fcp\u00fcrmek \u00fc\u00e7in d\u00f6rt bur\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli mata b\u00f6legi.<\/p><ul><li>El\u00fdaglygy bilen derini s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>El\u00fdaglygy bilen agzyny, burnuny s\u00fcp\u00fcri\u015fdirip, nas atdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z hilesini\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in, agzyny-burnuny towlap, janygyp gepledi, k\u00e4te-de el\u00fdaglygy bilen g\u00f6z\u00fcni s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"el\u00fdazma","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gol\u00fdazma.<\/p><\/div>"},{"headword":"em","meaning":"<div><p>\u00abM\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"em-\u00fdom","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> em1 1.<\/p><ul><li>A\u00fddyl\u00fdan \u00fdaly, a\u00fdal ge\u00fdimine girip bilse\u0148, ite\u015feni\u0148 emi-\u00fdomy \u015foldur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Endamymda bir gyzgyn hem go\u00fdmady, emi-\u00fdomy boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ali emi\u0148-\u00fdomy\u0148 \u015fol bolsun! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzyma bir kesel \u00fdolugypdyr -- di\u00fdip, em-\u00fdom etdi, so\u0148abaka bolsa bilgi\u00e7lere gatnady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emal","meaning":"<div><p>1. Okislenmekden saklamak \u00fda-da bezemek maksady bilen metaldan edilen zatlara \u00e7alyn\u00fdan \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe g\u00f6rn\u00fc\u015fli massa.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Di\u015fi\u0148 da\u015fyny \u00f6rt\u00fd\u00e4n syr\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"emallamak","meaning":"<div><p>Bir zada emal \u00e7almak, emal bilen \u00f6rtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emallatmak","meaning":"<div><p>Bir zada emal \u00e7aldyrmak, s\u00fcrtd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emalla\u00fdjy","meaning":"<div><p>Emallama, emal \u00e7alma i\u015fi bilen me\u015fgul bo\u00fdlan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"emalla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zada emal \u00e7aly\u015fmak, emal \u00e7almaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady (emjege) sordurmak, suwuk zady (s\u00fc\u00fddi) sorduryp i\u00fdmitlemek, g\u00f6ws\u00fc\u0148den s\u00fc\u00fdt sordurmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdanynda b\u00e4begini emdirip oturan Arzyg\u00fcle seredip, begen\u00e7li s\u00f6zledi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Bagtyg\u00fcl goltugyndaky \u00e7agasyny emdirdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7agasyny emdirip otyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emedeklemek","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00e4\u0148i a\u015fak \u00fdapyryp, eli\u0148i we a\u00fdagy\u0148y (dyzy\u0148y).<\/p><ul><li>\u00ddere diremek bilen, \u00f6\u0148e hereket etmek.<\/li><li>Babaly emedekl\u00e4p baryp, onu\u0148 \u00fdagyny gujaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 emedekl\u00e4p \u00fd\u00f6ren \u00fda\u015f \u00e7aga\u0148yz \u00fdokdur ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol tamdan-tama emedekl\u00e4p, ki\u00e7ijik k\u00f6\u00e7\u00e4 d\u00fc\u015fdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emedeklenmek","meaning":"<div><p>Eli\u0148i we a\u00fdagy\u0148y \u00fdere dir\u00e4p, \u00f6\u0148e hereket edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emedekletmek","meaning":"<div><p>Eli\u0148i we a\u00fdagyny \u00fdere diretmek, \u00f6\u0148e hereket etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emedekle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin eli\u0148i we a\u00fda\u0148y \u00fdere dir\u00e4p, \u00f6\u0148e hereket etmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup emedeklemek.<\/p><ul><li>Ol tekizlik bilen emedekle\u015fip gel\u00fd\u00e4n fa\u015fistleri\u0148 \u00fcst\u00fcne ok \u00fdagdyrmaga ba\u015flady. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>So\u0148ra \u00f6zleri di\u0148\u015flemeg\u00e4 jary\u0148 i\u00e7i bilen a\u0148ryk emedekle\u015fip gitdiler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emejin","meaning":"<div><p>K\u00f6p em\u00fd\u00e4n, k\u00f6p emm\u00e4ge endik eden, yhlas bilen em\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00dcmm\u00fclmez \u00e7aga emejen guzy \u00fdaly sokjap, enesini emdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emekle\u015f","meaning":"<div><p>Hileg\u00e4r, mekir, \u00fdeser, aldawa sal\u00fdan (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"emel","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4rlik, mekirlik, \u00fdeserlik, aldaw.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu emeli birinjiden \u00f6z\u00fcni du\u015fman edip g\u00f6rkezse, ikinjiden onu\u0148 janly g\u00fc\u00fdj\u00fcni ysgyndan ga\u00e7yrmak \u00fc\u00e7in uly seri\u015fde boldy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderde emel bar bolsa, hemmesi edildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady amala a\u015fyrmagy\u0148, kyn\u00e7ylykdan \u00e7ykmagy\u0148 t\u00e4ri, \u00fdoly, usuly.<\/p><ul><li>\u015eo\u0148a g\u00f6r\u00e4-de ba\u015fga bir emel o\u00fdlap tapmak gerekdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00f6we\u015f emelini bilip almaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men sa\u0148a bir emel \u00f6wrede\u00fdin. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00fcrkmen g\u00f6re\u015finde p\u00e4lwanlary\u0148 ulanyl\u00fdan tilsimleri.<\/p><\/div><div><p>4. Matematiki hasaplamany\u0148 esasy g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Arifmetikany\u0148 d\u00f6rt emeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emeldar","meaning":"<div><p>1. Wezipeli, wezipesi bolan; \u00e7inownik.<\/p><ul><li>Ony k\u00f6\u015fg\u00fc\u0148 emeldarlary ugratdylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Emeldarlar degim degen \u00fdaly, ondan o\u0148a at \u00e7ap\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bular, emiri\u0148 \u00f6z emeldarlaryna \u00fdazan gizlin permanlary bolara \u00e7emeli, bulary men hak \u00fderinden ele saldym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. H\u00fcn\u00e4rli, h\u00fcn\u00e4ri bolan ussa; i\u015f ba\u015far\u00fdan, edenli.<\/p><ul><li>Ilde senden hem uly emeldar \u00fdigit gyt d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emeli","meaning":"<div><p>1. Tebigy bolmadyk, \u00fdasama, hakyky \u00fdaly edilen, hakyka me\u0148zedilen.<\/p><ul><li>Bu gyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele bezegden hi\u00e7 bar ny\u015fana \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Emeli \u00fdag\u015fy\u0148 hem bolmagy m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnde amala a\u015fyryl\u00fdan, praktiki.<\/p><ul><li>G\u00e4mini\u0148 \u00fd\u00f6remegini o\u0148atla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in, emeli \u00e7\u00e4releri ge\u00e7irmek zerur bol\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emelli","meaning":"<div><p>1. Emeli bolan, k\u00e4rli, h\u00fcn\u00e4rli.<\/p><\/div><div><p>2. Ga\u00e7yrymly, hileg\u00e4r, mekir.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> On\u00e7akly \u00fderlikli, degerli, manyly, ujyply.<\/p><ul><li>Ol emelli i\u015f eden d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emelsiz","meaning":"<div><p>I\u015f etm\u00e4ge ukypsyz, gel\u015fiksiz, ba\u015farnyksyz, i\u015f ba\u015farma\u00fdan, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ernini sallap dur\u015funa syn edende welin, emelsiz erni suwly bolar -- di\u00fdip g\u00fcman ed\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00f6\u0148de bir emelsiz ussany\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine me\u0148ze\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emendirmek","meaning":"<div><p>Bir zada birini ymtyldyrmak, gyzyklandyrmak, h\u00f6weslendirmek, bir zada birini\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00e7ekmek, \u00e4t galdyrmak.<\/p><ul><li>Birini emendirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emeni\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup emenip durmak, hantama bolmak durmak; \u00e4t galy\u015fmak.<\/p><ul><li>Emeni\u015fip durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emenje\u0148","meaning":"<div><p>Bir zada ymtylgan, ymtylmaga endik eden, hantama bolagan.<\/p><ul><li>Emenje\u0148 bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emenmek","meaning":"<div><p>Bir zada ymtylmak, \u00fcns\u00fc\u0148i bermek, hantama bolmak, tamakin bolup, dykgat bilen seretmek, \u00e4t galmak.<\/p><ul><li>G\u00f6zleri emen\u00fd\u00e4r, d\u00f6w\u00fcm nan dil\u00e4p. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emer-damar","meaning":"<div><p>Ilen-\u00e7alan, kowum-garda\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"emgek","meaning":"<div><p>1. Fiziki \u00fda-da ruhy ta\u00fddan bolan horluk, azap, jebir, jepa, s\u00fctem, kyn\u00e7ylyk, z\u00e4hmet.<\/p><ul><li>Meni diri \u00e4kitse\u0148, emegi\u0148 \u00fderine d\u00fc\u015fer. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 emgegimiz ha\u00fdyp bola\u00fdjak \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Emgegi\u0148 si\u0148medik tylladan ge\u00e7gin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar n\u00e4hili \u00e7aly\u015fsalar-da, n\u00e4hili emgek \u00e7ekseler-de, \u015fol g\u00fcn\u00fc\u0148 ha\u00fdsy g\u00fcnd\u00fcgini \u00fdatlaryna salyp bilmediler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Uzyn z\u00e4hmeti\u0148, agyr emgegi\u0148 hasyly bolan sary bugda\u00fd samandan sa\u00fdlan\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>A\u00fdaklarym gan-gabar\u00e7yk, Ent\u00e4p-ent\u00e4p emgek \u00e7ekdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesel, dert, agyry.<\/p><ul><li>Gur\u00e7ugymyza bir emgek sata\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u0148kar paty\u015fa Jygaly begi\u0148 gapdalyndan emgek bolup sata\u015fdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emgeklemek","meaning":"<div><p>Kesele sata\u015fmak, derde du\u00e7ar bolmak, syrkawlamak, hassalamak, kesellemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"emgekli","meaning":"<div><p>Keselbent, keselli, kesele du\u00e7ar bolan, dertli; s\u00fctemli, jepaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"emgemek","meaning":"<div><p>Bir zady etmek \u00fc\u00e7in jany\u0148y gynamak, \u00f6z\u00fc\u0148e agram salmak.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli janyny emgemeli \u00fderinde tapylma\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Han K\u00fc\u00fdli)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7in janjagazy\u0148y emgemek gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emgenmek","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmet \u00e7ekmek, azap \u00e7ekmek, kyn\u00e7ylyk g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Bular emgenmegi kyn g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Az hem d\u00e4l, emgenesleri gelme\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol altmy\u015f \u00fda\u015fan-da bolsa, da\u00fdhan\u00e7ylygy\u0148 agyr i\u015flerini-de emgenm\u00e4n edip bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Emgense\u0148, emersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emigrant","meaning":"<div><p>Belli seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 bir \u00fdurtdan ba\u015fga bir \u00fdurda g\u00f6\u00e7\u00fcp baran adam, emirgarisi\u00fdadaky adam.<\/p><ul><li>Emigrantlary\u0148 nobatdaky \u00fdygnagy boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emir","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> H\u00f6k\u00fcmdar, h\u00e4kim, h\u00f6k\u00fcmdary\u0148 tituly.<\/p><ul><li>Ol Buhara emirini\u0148 wekilidi. Buhara emiri Sowet h\u00f6k\u00fcmeti bilen \u00ab\u00fdara\u015fyk\u00bb etse-de, pursat ara\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emitent","meaning":"<div><p>Gymmat baha kagyzlary, kagyz pullary go\u00fdber\u00fd\u00e4n edara \u00fda-da k\u00e4rhana.<\/p><\/div>"},{"headword":"emi\u015fdirmek","meaning":"<div><p>G\u00f6l\u00e4ni, guzyny we \u015f. m. eneleri bilen tapy\u015fdyrmak, enesini emdirmek.<\/p><ul><li>G\u00f6l\u00e4ni emi\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emi\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6l\u00e4ni\u0148, guzyny\u0148 we \u015f. m. bo\u015fap, eneleri bilen tapy\u015fmak, eneleri emmek prosesi.<\/p><ul><li>K\u00f6\u015fekler emi\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6lesi emi\u015fse, \u015fe\u00fdle bolar. <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emjek","meaning":"<div><p>Organizmi\u0148 bir b\u00f6legi, s\u00fc\u00fdt \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n, \u00fdygna\u00fdan organ, g\u00f6w\u00fcs, \u00fdelin.<\/p><ul><li>Nabat bolsa sygry\u0148 emjegini \u00e7ekel\u00e4p, s\u00fc\u00fdt sag\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>A\u00fdna ellerini d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 emjegine \u00fdetirse-de, s\u00fc\u00fdt sagara gaby \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emlemek","meaning":"<div><p>1. Bermek.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanda malyna emlem\u00e4ge artykma\u00e7 gala nirede?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Para bermek.<\/p><ul><li>Dawany satyn almak \u00fc\u00e7in, olara hem birneme emlemek gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emlenmek","meaning":"<div><p>1. Berilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Para berdilmek.<\/p><ul><li>Hojam aga hi\u00e7 zat emlenm\u00e4ndigini a\u0148an Akjemal hem ba\u015f atyp da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emletmek","meaning":"<div><p>1. Berdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Para berdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"eml\u00e4k","meaning":"<div><p>Birine, k\u00f6p\u00e7ilige degi\u015fli bolan zat, mal-m\u00fclk, ba\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Emma welin, T\u00fcrkmen obalaryny\u0148 eml\u00e4k de\u0148sizligi g\u00f6z-g\u00f6rtele g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMugallymlar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>K\u00e4rizd\u00e4ki eml\u00e4gini\u0148 \u00fdan\u00fdan sesi gulagyna \u00fdeten badyna, Gulman ar\u00e7yn ylgap e\u00fdwana \u00e7ykypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Artykjan, meni\u0148 b\u00fctin eml\u00e4gim seni\u0148ki! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emma","meaning":"<div><p>Gar\u015fylygy a\u0148lad\u00fdan bagla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Gy\u015fdan kynlyk bilen \u00e7ykan a\u00e7g\u00f6z mallar onda-o\u0148a nebsew\u00fcrlik bilen tebsindi, emma agzy g\u00f6kota degm\u00e4n, barha gurbuny hem aldyryp, alabahardan gyrlyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Emma howany\u0148 erbetle\u015fmegi Durdyny ynjalyksyzlandyrmady. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emme","meaning":"<div><p>Emjek, g\u00f6w\u00fcs (\u00e7agalary\u0148 geple\u015figinde).<\/p><ul><li>Durdy jan d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcnde em\u00fd\u00e4r emmesin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emmek","meaning":"<div><p>Bir zady sormak, suwuk zady.<\/p><ul><li>Sen halal s\u00fc\u00fdt emen adama me\u0148ze\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fyny-\u00fdamany sa\u00fdgaryp bilme\u00fd\u00e4n \u00fcmm\u00fclmez \u00e7aga emejin tokly \u00fdaly sokjap, ejesini emdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Emgense\u0148-emersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"emzik","meaning":"<div><p>\u00c7agany\u0148 sor\u00fdan, em\u00fd\u00e4n zady (rezin turba).<\/p><ul><li>Seni\u0148 agzy\u0148 emzik berip, \u00f6zg\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00fcl\u00fcp bak\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"en","meaning":"<div><p>\u00abN\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"enar","meaning":"<div><p><span>Kitap diline degi\u015fli<\/span> Nar.<\/p><\/div>"},{"headword":"ena\u00fdy","meaning":"<div><p>Gowy, owadan, g\u00f6rmege\u00fd, t\u00e4sin, aja\u00fdyp, ge\u0148, birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148, i\u00e7ki mazmunyny\u0148, hereketini\u0148 o\u0148atlygy, \u00fdakymlylygy.<\/p><ul><li>\u00ddylpylda\u015fyp galan ena\u00fdy \u00fda\u015fyl \u00fdapraklar aga\u00e7lary\u0148 heniz \u00fdala\u0148a\u00e7 endamlaryny b\u00fctinle\u00fdin \u00f6rt\u00fcp bilm\u00e4ndir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00fc\u00e7in, gyzym, ena\u00fdy bir sowgat hem ta\u00fd\u00fdarladym. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Ol, ena\u00fdy sa\u00fdra\u00fdan sargylt bilbili g\u00f6rmek ni\u00fdeti bilen, ondan-o\u0148a ylga\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ena\u00fdy \u00fdylgyr\u015fy Begenje birhili ga\u00fdrat getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ena\u00fdyja","meaning":"<div><p>E\u00fdjejik, o\u0148atja, \u00fdakymlyja, owadanja, g\u00f6rmege\u00fdje.<\/p><ul><li>Babaly ena\u00fdyja g\u00f6zlerini tegel\u00e4p, Artyga etlejik barmajyklaryny uzatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ena\u00fdyja dil bilen sa\u00fdrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ady-da, \u00f6zi-de \u00f6r\u00e4n ena\u00fdyja. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endam","meaning":"<div><p>Beden, organizm, onu\u0148 da\u015fky formasy.<\/p><ul><li>Munu\u0148 endamy guragyryly ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 gapyrgalaryny sanabermeli arryk endamyny \u00fdalpyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begenji\u0148 endamyna j\u00fcm\u015f\u00fcldi \u00fd\u00f6redi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endigan","meaning":"<div><p>De\u0148, gyrade\u0148, birsydyrgyn, bir me\u0148ze\u015f; kadaly.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 agzyny endigan suwlap \u00e7ykdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Endigan g\u00f6terilen gyrty\u00e7 e\u00fd\u00fd\u00e4m ummasyz gi\u0148 \u00fda\u00fdlany dur\u015funa \u00f6rt\u00fcpdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 n\u00e4zik dodaklary bolsa endigan ownuk di\u015flerini g\u00fcje\u0148l\u00e4p n\u00e4z ediji, \u00f6z\u00fcne \u00e7ekiji bir \u00fdagda\u00fdda \u00fdylgyr\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 me\u00fddany endigan suwaryp bolanok. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endiganlamak","meaning":"<div><p>Endigan etmek, d\u00fcz etmek, d\u00fczlemek, tekiz etmek, tekizlemek, dogrulamak, de\u0148lemek, birsydyrgyn etmek.<\/p><ul><li>\u00dderi ediganlamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endiganla\u015fmak","meaning":"<div><p>Endigan bolmak, d\u00fcz bolmak, d\u00fczle\u015fmek, tekiz bolmak, tekizle\u015fmek, de\u0148le\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fder endiganla\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endik","meaning":"<div><p>Adat bolan h\u00e4si\u00fdet, gylyk, bolu\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7arwa Mergen hemi\u015feki endigini ga\u00fdtalap, telpegini \u00e7ykardy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>\u00c7apyk aga \u00f6\u00fd\u00fcnde hem \u00f6z endigini bozmady. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endiremek","meaning":"<div><p>1. \u00ddygy-\u00fdygydan titremek, sandyramak esasynda bol\u00fdan sarsmak, yranmak.<\/p><ul><li>Zarby\u0148yzdan daglar-da\u015flar endiresin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 t\u00e4siri, gyzma, gahar netijesinde bozulmak, erbet bolmak.<\/p><ul><li>Dymyljak ysa \u00fd\u00fcregi endir\u00e4p, Ogulsoltan eje ga\u00fdra \u00e7ekildi. <span>(\u00abSowet Edebiy\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Di\u00fdende, o\u0148 sesi \u00e7ykdy sandyrap, bedeni- de simap de\u00fdin endir\u00e4p. <span>(\u00abSowet Edebiy\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 kelleleri dumanlap, \u00fd\u00fcrekleri endir\u00e4p durdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Endigan, de\u0148 bolmazlyk, kadaly \u00e7ykmazlyk, kesilip-kesilip sandyrap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ogulnur ej\u00e4ni\u0148 agzyndan endir\u00e4p \u00e7ykan s\u00f6zler Nurjahana a\u00fdratyn t\u00e4sir etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endiretmek","meaning":"<div><p>1. Yrandyrmak, sarsdyrmak, titretmek, sandyratmak.<\/p><ul><li>Top t\u00f6weregi endired\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bozmak, erbet etmek.<\/p><ul><li>Yssy onu\u0148 \u00fd\u00fcregini endired\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Endigan, de\u0148 etmezlik, kadaly \u00e7ykarmazlyk, sandyradyp b\u00f6l\u00fcp-b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ol sesini endiredip, \u015fe\u00fdle di\u00fddi. <span>(\u00abSowet Edebiy\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endirew\u00fck","meaning":"<div><p>Titre\u00fd\u00e4n, de\u0148 \u00e7ykma\u00fdan, \u00fdolnup-\u00fdolnup \u00e7yk\u00fdan, sandyra\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol endirew\u00fck ses bilen di\u00fddi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Endirew\u00fck ses.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"endire\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin sarsmak, titremek, sandyramak.<\/p><ul><li>Bilmedim ol gyzy\u0148 n\u00e4me k\u00f6\u00fdleri, endire\u015fip s\u00fcms\u00fclesi \u015fa\u00fdlary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin bozulmak, erbet bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. Endigan, de\u0148 bolmazlyk, kadaly \u00e7ykmazlyk, kesilip-kesilip \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"endi\u015fe","meaning":"<div><p>Alada, ynjalyksyzlyk, rahatsyzlyk, gorky, ga\u00fdgy, \u00e4ti\u00fda\u00e7lanma, howsala.<\/p><ul><li>Agyr eklen\u00e7 endi\u015fesi, Olary\u0148 ba\u015fyndan indi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>T\u00f6wekgeli\u0148 endi\u015fe bilen i\u015fi bolmaz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bolar-bolmaz \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fmez endi\u015f\u00e4. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6z i\u00e7inden uly endi\u015fe edip otyrdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ene","meaning":"<div><p>1. Kakany\u0148 ejesi.<\/p><ul><li>Ejem, bajym, garry enem guwanyp, \u00d6pd\u00fcler gujaklap, a\u00fddaryn sa\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7agany\u0148 ejesi.<\/p><ul><li>Oglum, ene\u0148 ikimize kitap okap berer \u00fdaly seni molla bermek\u00e7i. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir seni\u0148 garry ene\u0148 \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcni saklap otyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Owlak, guzy we \u015f. m. dogran mal.<\/p><ul><li>Owlak enesini em\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birn\u00e4\u00e7e gezek d\u00f6le gelen, guzlan mal.<\/p><ul><li>Ene sygyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ruhy ta\u00fddan endik etmek bo\u00fdun\u00e7a \u00f6z\u00fc\u0148ki, \u00f6z\u00fc\u0148e degi\u015fli.<\/p><ul><li>Men s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rin ene \u00fdurdu\u0148 \u00e7asly ak\u00fdan \u00e7a\u00fdlarny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eneke","meaning":"<div><p>Ba\u015fgany\u0148 \u00e7agasyny terbi\u00fdel\u00e4p sakla\u00fdan a\u00fdal.<\/p><ul><li>Hyta\u00fd mama eneke h\u00f6km\u00fcnde olary\u0148 \u00fdanynda galmak\u00e7y boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"enelik","meaning":"<div><p>1. En\u00e4ni\u0148 \u00fdagda\u00fdy, ejelik.<\/p><ul><li>Ol \u00fdyl \u00fdarym i\u00e7inde ikinji d\u00f6w\u00fcrden \u00fc\u00e7\u00fcnji d\u00f6wre: gyzlykdan gelinlige, gelinlikden enelige ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6we\u00fd ene, \u00f6we\u00fd eje.<\/p><ul><li>\u015eol wagt Wepany\u0148 eneligi geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna gapydan \u00e7ykyp, enelige syn etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Enesini\u0148 \u00f6z \u00e7agasyna bolan m\u00e4hri, du\u00fdgusy, aladasy.<\/p><ul><li>Anna Petrowna ony enelik m\u00e4hri bilen gujaklady. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Enelik m\u00e4hrini du\u00fddum. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Men bir enelik borjumy \u00fderine \u00fdetirip, \u00f6z etjegimi ede\u00fdin, sen onso\u0148 n\u00e4hili islese\u0148, \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00fda\u015fa! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"enjam","meaning":"<div><p>1. Bir zar etmek \u00fc\u00e7in gerek bol\u00fdan abzallar, i\u015f gurallary.<\/p><ul><li>So\u0148ra operasi\u00fda \u00fc\u00e7in zerur bolan enjamlary ta\u00fd\u00fdarlamagy \u00f6z k\u00f6mek\u00e7isine bu\u00fdurdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Senegat enjamlary.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hojalykda ulanyl\u00fdan zatlar, gurallar.<\/p><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7ylykdan, kyn \u00fdagda\u00fddan \u00e7ykmaklyk alajy, bir i\u015fi amala a\u015fyrmagy\u0148 \u00e7\u00e4resi.<\/p><ul><li>Ga\u00e7maklykdan ba\u015fga tapmaz enjamy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne indi tizr\u00e4k oba \u00fdetm\u00e4ni\u0148 enjamyny etmek gerek! -- di\u00fdip, \u00fda\u0148adandan g\u00fcrr\u00fc\u0148i dowam etdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"enjamla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Hemme gerek zatlar, i\u015f gurallary bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, gerekli enjamlar bilen \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"entejik","meaning":"<div><p>1. Azajyk wagt, bir salymjyk.<\/p><ul><li>Go\u00fd, ba\u015fgalar i\u015flesin, men etnejik \u00fdata\u00fdyn! <span>(G. Se\u00fdtli\u00fdew, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Bu gyz-a entejik eglense gerek! <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir azajyk, k\u00f6p d\u00e4l, s\u00e4hel\u00e7e.<\/p><ul><li>Barja pullarymy berdim, entejik \u00fdetmedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fda\u015faryna entejik salym bardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entek","meaning":"<div><p>Heniz, h\u00e4zir, \u015fu wagt.<\/p><ul><li>Emma Wepa entek ki\u00e7ijikdi, onu\u0148 g\u00f6zleri o\u00fdnap dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Entek G\u00fcn \u00ddokary galmandy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne weli, entek obadan \u00e7ykyp gitjek d\u00e4ldigimi a\u00fdtdym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Entek otur-da, bir nahar edin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entek-entekler","meaning":"<div><p>K\u00f6p wagt, k\u00f6p wagtlap, k\u00f6p wagta \u00e7enli.<\/p><ul><li>Entek-entekler ekini sowuk urmaly d\u00e4ldir. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6sg\u00fcn gara sa\u00e7lary entek-entekler garrardan da\u015fdygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entemek","meaning":"<div><p>1. De\u0148agramlylygy saklap bilm\u00e4n iki baka \u00e7a\u00fdkanmak, yranmak, entireklemek.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148, a\u00fdaklanmadyk k\u00f6\u015fek \u00fdaly ente\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol turmak\u00e7y boldy, emma ent\u00e4p, zordan \u00fderinden turdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma p\u00fdan bolup, ent\u00e4p \u00fd\u00f6renlerine k\u00e4n gabat gelmersi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biderek ygyp \u00fd\u00f6rmek, i\u015fsiz a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek, gezip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Onda-munda ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek. G\u00f6ren \u00fderde ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mal-m\u00fclks\u00fcz galmak, garyp d\u00fc\u015fmek, batmak, l\u00fct d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Bular seni\u0148 s\u00e4hel ent\u00e4ni\u0148i bilseler, \u00fda\u0148s\u00e4\u0148e deperler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Horluk \u00e7ekmek, kyn\u00e7ylyk g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Gara gy\u015fy\u0148 \u00fdagy \u00fdaly sowgunda, Egin-e\u015fiksiz ent\u00e4p suwu\u0148 \u00e7ekerdi\u0148. Gije-g\u00fcndiz ent\u00e4p l\u00fcti \u00e7yk\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 yzynda sergezdan bolmak, bir zat \u00fc\u00e7in kyn\u00e7ylyk \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzynda ent\u00e4nler az bolmady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entetmek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 de\u0148agramlylygyny \u00fditirtmek, ynandyrmak, entirekletmek, \u00e7a\u00fdkandyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddagyrny\u0148a degen ta\u00fdak ony entetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00fcnd\u00fck ony egnine degip entetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddel onu\u0148 hereketini tesdirm\u00e4ge ymtyl\u00fdan \u00fdaly, \u00e7enden ented\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini mal-m\u00fclksiz galdyrmak, garyp d\u00fc\u015f\u00fcrmek, batyrmak.<\/p><ul><li>Birini entetmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horluk \u00e7ekdirmek, kyn\u00e7ylyga sezewar etmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda sergezdan etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ente\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin entemek, bilelikde entemek, enterekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Hany\u0148 sora\u00fdan galasynda i\u015f tapman, ente\u015fip \u00fd\u00f6ren \u00f6r\u00e4n k\u00f6pdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Hanha, adam bary a\u00e7-\u00fdala\u0148a\u00e7, i\u015fsiz ente\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Garyplary\u0148 \u015fu bol\u00e7ulykda-da \u00f6rek tapman, ente\u015fip \u00fd\u00f6rmeleri meni\u0148 g\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entreklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entemek 1.<\/p><ul><li>Ol entrekl\u00e4p, \u00fderinden turjak boldy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>H\u00e4ki pi\u015fik entrekl\u00e4p gitdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Ol duran \u00fderinde etrekl\u00e4p gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entrekle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ente\u015fmek.<\/p><ul><li>Du\u015fman h\u00e4zir hem go\u0148ur \u00e7a\u0148y\u0148 i\u00e7inde entrekle\u015fip gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"entremek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entemek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"entretmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entetmek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"entre\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ente\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"en\u00e7e","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> en\u00e7eme.<\/p><ul><li>Sabyrly hem tutan\u00fderli \u00c7erny\u015fow az salymy\u0148 i\u00e7inde \u00f6z yzyna en\u00e7e adamlar e\u00fdertm\u00e4ni ba\u015fardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>En\u00e7e wagt gulluk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>En\u00e7e gezek a\u00fdtdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aman en\u00e7e \u00fdalbardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"en\u00e7eme","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e, m\u00f6\u00e7beri, sany bo\u00fdun\u00e7a k\u00f6p, k\u00f6p gezek, en\u00e7e.<\/p><ul><li>Ol hakda en\u00e7eme g\u00fcrr\u00fc\u0148leri e\u015fidipdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>En\u00e7eme kyn\u00e7ylyklary \u00e7ekipdir, agyr g\u00fcnleri ba\u015fdan ge\u00e7iripdir. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 g\u00fcni bir bolsa, du\u015fu\u015fyklary en\u00e7emedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ep-esli","meaning":"<div><p>M\u00f6\u00e7beri, mukdary bo\u00fdun\u00e7a k\u00f6p, uly, \u00fdo\u0148suz, esli.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fow \u00fdygnakdan so\u0148 hem ep-esli otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcn \u00f6\u00fdleden agyp, k\u00f6lege ep-esli uzap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00e7aga e\u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnde ep-esli wagt oturdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>S\u00e4het hem jigitlikde ep-esli wagt gulluk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epenek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n, oku\u0148 ujuna berklik \u00fc\u00e7in ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n tegelek demir listi, ga\u00fdy\u015f, pil sapy we \u015f. m. zatlar \u00e7\u00fc\u00fdlenende, \u00e7\u00fc\u00fd\u00fc\u0148 a\u015fagyndan berklik \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdan \u00fdasyja demir b\u00f6lejigi.<\/p><ul><li>Pili\u0148 epenegi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epenteza","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 ortasyndan ses go\u015fmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"epe\u00fd","meaning":"<div><p>1. Garasy uly, da\u00fdaw, ullakan; asylly, agras.<\/p><ul><li>Uzyn sakgal onu\u0148 b\u00fctin g\u00f6rn\u00fc\u015fine epe\u00fd adamy\u0148 sypatyny ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Myrat epe\u00fd adamlary\u0148 \u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde hyzmat edip \u00fd\u00f6r\u00fc\u015flerinden utandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Stolu\u0148 ba\u015fynda egni gyrmyzy donly bir epe\u00fd adam otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol epe\u00fd adamdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6wresi gapy \u00fdaly \u00f6r\u00e4n epe\u00fd bolsa-da, iki ujuny \u00fde\u0148sesinden \u00e7atybermeli murty \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uly-uly, k\u00f6p; gopbamsy, ulumsy.<\/p><ul><li>Ol epe\u00fd s\u00f6zledi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epe\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>Epe\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fi almak, ulumsyramak, dogumlysyramak.<\/p><ul><li>Bally\u00fdew, epe\u00fdlenip, ynjalykly otur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epgek","meaning":"<div><p>Howurly, gaty yssy, gurak \u00fdel, j\u00f6wza.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn \u00f6sse, heniz e\u00fdikmedik gowa\u00e7any goratjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fc d\u00fc\u00fdnki \u00fdaly \u00fdalawly epgek \u00fdokdy. Epgek halys \u00fd\u00fcregimize d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li epgekler ekinleri gurad\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epgekli","meaning":"<div><p>Epgegi bar bolan, gyzgyn \u00fdelli, epgek \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n j\u00f6wzaly.<\/p><ul><li>Epgekli howa.<\/li><li>Epgekli g\u00fcn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epgeksiz","meaning":"<div><p>Epgegi bolmadyk, gyzgyn \u00fdelli, j\u00f6wzaly d\u00e4l.<\/p><ul><li>Epgeksiz g\u00fcn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epik","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Epiki eserleri\u0148 awtory.<\/p><\/div>"},{"headword":"epika","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Epiki eserleri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"epiki","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Eposa degi\u015fli, epos h\u00e4si\u00fdetli bolan.<\/p><ul><li>Bu \u00f6zbolu\u015fly epiki eserdi. Uly epiki eserleri\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fi \u015fe\u00fdle d\u00f6redi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epilmek","meaning":"<div><p>1. Epin emele gelmek, epin tutmak, gasyn atmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00f6\u00fdnegi epilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duga formasynda bolmak, egilmek, b\u00fck\u00fclmek, eplenmek.<\/p><ul><li>Ol epilip salam berdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Dyzlary o\u0148ly epilme\u00fd\u00e4ni \u00fc\u00e7in, gar \u00fcst\u00fcnde daban yzy d\u00e4l-de, birhili go\u015falanyp s\u00fc\u00fdrenen yz gal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epilog","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u00c7eper eseri\u0148 gahrymanlary\u0148 ykbalyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n ahyrky b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Romany\u0148 epilogy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epin","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 epik \u00fderi, epilen, \u00fdygyrt atan \u00fderi.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegini\u0148 epinlerini \u00fdazy\u015fdyrdy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Emma kagyzy\u0148 epinlerini \u00fdazyp, hata \u00e7alasyn g\u00f6z gezdirende, hanjar urlan \u00fdaly tisginip, g\u00f6zlerini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00fcmez aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Duran epinleri kertili\u015fen hatlary, biraz \u00f6\u00e7\u00fc\u015fen, kagyza saralan gaz\u00fdet b\u00f6legi okady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epitet","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Obrazlylyk \u00fc\u00e7in bir zady sypatlandyrma, poetik \u015fekillendiri\u015f seri\u015fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"epizod","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u00c7eper eseri\u0148 belli derejede \u00f6zba\u015fdaklyk h\u00e4si\u00fdeti e\u00fdel\u00e4p, gutaran b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Ol heka\u00fdany\u0148 k\u00e4bir epizodlaryna ge\u0148 gal\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ab30-njy \u00fdyllar\u00bb dramasy \u015fol taryhy epizodlary toma\u015fa\u00e7ylary\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde janlandyr\u00fdar. <span>(\u00abMugallymlar Gaz\u00fdeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epizodik","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe bolup durma\u00fdan, birdenk\u00e4, t\u00f6t\u00e4nden bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Epizodik waka.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eplem","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 epin tutan \u00fderi, eplenen gat, de\u0148 eplenen zolak.<\/p><ul><li>Arslan onu\u0148 eplemini \u00fdazyp seretdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Bir eplem \u00e7elpek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kagyz eplemi \u00fdazyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eplem-eplem","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e, k\u00f6p epi tutan, gat-gat.<\/p><ul><li>Eplem-eplem \u00fd\u00fczl\u00fckleri \u00f6\u0148\u00fcne ta\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eplemek","meaning":"<div><p>Bir zady b\u00fckmek, gat-gat etmek.<\/p><ul><li>Ol ony epl\u00e4p j\u00fcb\u00fcsine saldy. <span>(N. Geldi\u00fdew, Gyzyl Galstuk)<\/span><\/li><li>Garly haty epl\u00e4p, goltugyna saldy-da, puly sanap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Da\u015fky ge\u00fdimini \u00e7ykardy, epl\u00e4p ba\u015fyny\u0148 a\u015fagynda go\u00fddy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eplengi","meaning":"<div><p>Eplenip go\u00fdlan, eplenen b\u00fck\u00fclen gat-gat edilen (kagyz we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Sandygy a\u00e7dy we onu\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde \u00fdygnap go\u00fdan eplengi gazetini eline alyp \u00fcst\u00fcne barmagyny basdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00c7yg bolup ezilen eplengi kagyzy \u00e7ykaryp uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fck\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki eplengi t\u00e4ze ke\u00e7\u00e4ni atmak\u00e7y boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eplenmek","meaning":"<div><p>B\u00fck\u00fclmek, b\u00fck\u00fclen bolmak, gat-gat bolmak.<\/p><ul><li>Oraz Gara\u00fdew, d\u00f6rt eplenen j\u00fcbi \u00fdaglygyny \u00e7ykaryp, ma\u0148la\u00fdyny\u0148 derini syrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 dyzlaryny\u0148 eplenenini, ygty\u00fdarsyz \u00fdere oturanyny g\u00f6rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Eplenip \u00fdazylan ko\u00fdkalary\u0148 ikisini \u00fdygnady. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epletmek","meaning":"<div><p>Bir zady b\u00fckd\u00fcrmek, gat-gat etdirmek.<\/p><ul><li>Epledip go\u00fdmak. Epledip \u00fdygnatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eple\u015fdirmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p zady eplemek, b\u00fckmek, gat-gat, eplem-eplem etmek, bir n\u00e4\u00e7e gezek eplemek, hemmesini eplemek.<\/p><ul><li>Oglanlar ge\u00fdimlerini eple\u015fdirip go\u00fd\u00fdardylar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 \u00fdaglygyny eple\u015fdirip, \u00e7\u00e4\u00fdnegini\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nurjan birdenk\u00e4 haty eple\u015fdirip goltugyna saldy-da, z\u00f6wwe \u00fderinden galdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eple\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady eplem\u00e4ge, b\u00fckm\u00e4ge, gat-gat etm\u00e4ge k\u00f6mek bermek, k\u00f6mekle\u015fmek, arkala\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol guran ge\u00fdimleri eple\u015fip, \u00fdygnamaga k\u00f6mekle\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"epmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> eplemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"epope\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Uly taryhy wakalary be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n epiki h\u00e4si\u00fdetli \u00e7eper eser.<\/p><ul><li>\u00abUru\u015f we parahat\u00e7ylyk\u00bb epope\u00fdasy-bu Rus edebi\u00fdatyny\u0148 \u00e4girt uly eseridir. <span>(\u00abMugallymlar Gaz\u00fdeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e uly taryhy wakalar, bir zady\u0148 \u00e7yl\u015fyrymly taryhy.<\/p><\/div>"},{"headword":"epos","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Gahryman\u00e7ylykly halk rowa\u00fdatlary, heka\u00fdalary.<\/p><ul><li>\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edebi \u017eanr.<\/p><\/div>"},{"headword":"era","meaning":"<div><p>\u00ddyl hasabyny\u0148 ba\u015flanan wagty, \u00fdyl hasabyny\u0148 sistemasy.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 eramyzdan \u00f6\u0148. bizi\u0148 eramyzy\u0148 ba\u015flarynda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbet","meaning":"<div><p>1. O\u0148at hilli bolmadyk, \u00fdaman, \u00fdaramaz, mukdar.<\/p><ul><li>\u015eol erbet pikiri ba\u015flaryndan \u00e7ykarmaga \u00e7aly\u015fdylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7en \u00fdyl onu\u0148 gulagyna erbet bir habar gelip \u00fdetipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148-da netijesi erbet bolmady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Siz \u015fony islese\u0148iz, go\u00fd men erbet bola\u00fdyn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdylgan\u00e7, elhen\u00e7, \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, gaty.<\/p><ul><li>Ol birden ah \u00e7ekip, erbet ses etdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi birden erbet agardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi erbet gyzardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gahrymany\u0148 kellesi agaja degip, erbet \u00fdarylypdyr. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pes, \u00fdaman (keselbentlik we ruh ta\u00fddan bolan agyr \u00fdagda\u00fd hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 saglygy erbet.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbetlemek","meaning":"<div><p>1. Hil ta\u00fddan erbet bolmak, \u00fdaman bolmak, \u00fdaramazlamak.<\/p><\/div><div><p>2. Pese d\u00fc\u015fmek, beterlemek.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcn bulut alan \u00fdaly, Ene erbetledi Hasany\u0148 haly. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbetlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> erbetlemek.<\/p><ul><li>Gitdigi\u00e7e erbetlenmek, beterletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbetle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddaramazla\u015fdyrmak, \u00fdaramaz etmek.<\/p><ul><li>Aragatna\u015fygy erbetle\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pese d\u00fc\u015f\u00fcrmek, beterletmek.<\/p><ul><li>\u00ddagda\u00fdy erbetle\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbetle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddaramaz bolmak, murdar bolmak, \u00fdaramazla\u015fmak.<\/p><ul><li>Emma howany\u0148 erbetle\u015fmegi Durdyny ynjalyksyzlandyrmady. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Beterlemek, peselmek.<\/p><ul><li>Ga\u00fdta gijara onu\u0148 haly has hem erbetle\u015fdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Durdy\u00fdewi\u0148 haly erberle\u015fip, i\u0148 \u00fdokary derejesine \u00fdetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erbetlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> erbet\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"erbet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>\u00ddaramaz bolu\u015f, \u00fdaramaz i\u015f, \u00fdaramaz\u00e7ylyk, murdar\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Elbetde, erbet\u00e7ilikden \u00fdag\u015fy\u00e7ylyga ge\u00e7mek a\u0148sat i\u015f d\u00e4l. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erediji","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Ha\u00fdsy-da bolsa bir maddany \u00f6z\u00fcnde ergin hala \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4n suwuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"eredilmek","meaning":"<div><p>Ergin edilmek, ergin, suwuk hala getirilmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 i\u00e7inde Amyder\u00fdany\u0148 mele suwy eredilen altyn \u00fdaly agraslyk bilen d\u00fc\u0148derilip \u00fdatyr. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Pul \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in getirilen \u00fd\u00fcpek kagyzlar, eredilip ba\u015flanan k\u00fcm\u00fc\u015fler k\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erejekletmek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148i elek-\u00e7elek, etdirmek, hereketlendirmek.<\/p><ul><li>Ertirden so\u0148 g\u00f6z\u00fcni a\u00e7dy hem bir hili gork\u00fdan \u00fdaly, g\u00f6zlerini erejekledip, t\u00f6weregine seretdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erek","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdnu\u0148 bir jynsy.<\/p><ul><li>Gu\u015fda barak eti, go\u00fdunda erek eti. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Go\u015fa \u00f6rk\u00fc\u00e7li d\u00fc\u00fde (ma\u00fda).<\/p><\/div>"},{"headword":"eremek","meaning":"<div><p>1. Ergin hala \u00e7ekmek, \u00fdylylyk zerarly suwuk hala \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ol garlar er\u00e4p gutarmanka, gar \u00fdene-de ga\u00fdtalady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Gijeki syrap \u00fdatan gar erem\u00e4ndir. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7-d\u00f6rt g\u00fcn mundan \u00f6\u0148 \u00fdere d\u00fc\u015fen gar henizem erem\u00e4n g\u00f6z\u00fcni j\u00fc\u00fdjerdip \u00fdatyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Er\u00e4n gur\u015fun \u00fdaly \u00e7\u00e4ge onu\u0148 dabanyny\u0148 astynda myjjaryp, yzynda hatara \u00e7ukanak galdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwuklykda dargamak, suwuk hala ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Duz suwda eredi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Fiziki ta\u00fddan \u00e7ekilmek, horlanmak.<\/p><ul><li>Jontuk sygry \u00f6z g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde g\u00fcnsa\u00fdyn er\u00e4p \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4hirli, \u00fd\u00fcregi \u00fduka \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 A\u00fdsoltany g\u00f6rende, pagy\u015f-para ere\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek-bagry eredi. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eretmek","meaning":"<div><p>1. Suwuk hala \u00f6w\u00fcrmek, ergin etmek.<\/p><ul><li>Syr\u00e7aly jamda gowurma ered\u00fd\u00e4r. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwuklykda dargatmak, ergin hala \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Di\u015f-di\u015f nabady k\u00e4sesinde eredip, onu\u0148 \u015fygyrda\u015fyna ke\u00fdp etdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4hirli, \u00fduka \u00fd\u00fcrek etmek, gow\u015fatmak.<\/p><ul><li>Yla\u00fdta-da, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e \u00e7i\u0148erilende g\u00fcl\u00fcmsire\u00fd\u00e4n g\u00f6re\u00e7leri \u00fd\u00fcregi\u0148i eredip bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Wah, Altyn jan, sen g\u00f6zleri\u0148 meni\u0148 \u00fd\u00fcregimi eretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ony s\u00f6z bilen eredip boljak d\u00e4l. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erew-de-berewlik","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Ga\u00fdmala\u015fyk, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin tertipsiz hereket.<\/p><ul><li>Durdy gotury\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 t\u00f6weregi erew-de-berewlikmi\u015fin. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Oturgy\u00e7lary\u0148 t\u00f6werek-da\u015fy erew-de-berewlik ba\u015flady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Dogrudan-da, \u015eammy keli\u0148 se\u0148\u0148erini\u0148 her \u00fderinde erew-de-berewlik ba\u015flandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ere\u00fdji","meaning":"<div><p>Erem\u00e4ge ukyply, ere\u00fd\u00e4n, ergin hala \u00f6wr\u00fclip bil\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"ere\u00fdjilik","meaning":"<div><p>Ergin hala \u00f6wr\u00fclip bilmeklik h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><ul><li>Maddany\u0148 ere\u00fdjiligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ere\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmakda tutan\u00fderli, ga\u00fdduwsyz, \u00f6z di\u00fdenli; kesir.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n erjel we i\u015fe pugta bi\u015fi\u015fen gyzlar bu me\u00fddany d\u00fczl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Bular a\u00fdgytly, erjel adamlar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Erjel hem syn\u00e7y g\u00f6z bilen o\u0148a gara\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n erjel. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ergenek","meaning":"<div><p>Germew, a\u00fdman\u00e7a, ha\u00fdat.<\/p><ul><li>Hojam aga e\u00fdwany\u0148 ergeninden \u00e4nedip durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kenaryna tagtadan owadanja ergenek edilen gi\u0148 e\u00fdwany\u0148 i\u00e7inden bu ja\u00fdy\u0148 iki i\u015figi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6getdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ergenekli","meaning":"<div><p>Germew edilen, germewli, a\u00fdman\u00e7aly.<\/p><ul><li>Ergenekli e\u00fdwan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ergeneksiz","meaning":"<div><p>1. Germewsiz, germewi bolmadyk, a\u00fdman\u00e7asyz, ha\u00fdatsyz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Edepsiz tertipsiz, \u00fdakymsyz, utan\u00e7syz, suwumsyz.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fds bir ergeneksiz eklenen, terbi\u00fdesiz saklanan ahyry. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ergin","meaning":"<div><p>Eredilen, suwuk halda bolan.<\/p><ul><li>Ergin a\u00fdna suw dek okduryl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erik","meaning":"<div><p>Sarymtyl-gyzyl s\u00fc\u00fdji i\u00fdmi\u015fli aga\u00e7 hem-de onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>\u00ddap bo\u00fdlaryny\u0148 her \u00fderinde bir d\u00fc\u00fdp tut, uzakdan bolsa hellewl\u00e4p erik aga\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Erik aga\u00e7laryny\u0148 a\u015fagynda \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp k\u00fc\u015ft o\u00fdna\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Keseden durup seredeni\u0148de, uly-uly erik we igde aga\u00e7laryny\u0148 arasynda \u00e7ala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Erik kaky\u015fdym. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>To\u00fd gutlamaga gel\u00fd\u00e4n adamlara erikden, igdeden to\u00fd pa\u00fdy ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erikg\u00fcl","meaning":"<div><p>Erigi\u0148 g\u00fcl\u00fcne me\u0148ze\u015f edilip salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 ady, bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"erin","meaning":"<div><p>Dodaklary\u0148 \u00e7owlanyp birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, dodak.<\/p><ul><li>Gurban agany\u0148 \u00fdylgyryp, erni bir \u00fdere gelme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ernini gy\u015fardyp, elhen\u00e7 gygyrdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol ernini sallap, oturan \u00fderinde uklapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddalynly erin n\u00e4zik dodaklardan m\u00e4k\u00e4m \u00f6pdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erinlik","meaning":"<div><p>Dodagy uly, dodakla\u00e7, agzy uly.<\/p><ul><li>Ol \u00fdognas burunly, erinlik adamdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdanyndaky erinlik k\u00f6pek dilini sallap dem al\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eri\u015f","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148den in\u00e7e egrilen \u00fd\u00fcpl\u00fck; dokal\u00fdan zady\u0148 \u00fd\u00fcpl\u00fckden edil\u00fd\u00e4n esasy.<\/p><ul><li>Er\u015fi temeni\u0148 g\u00f6z\u00fcnden ge\u00e7irip, g\u00f6zenek-g\u00f6zenek edip \u00e7atyp, kellesine ge\u00fddi-de \u00f6t\u00e4gitdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>So\u0148ra yzyna dolanyp, goltuk j\u00fcb\u00fcsini\u0148 eri\u015f bagjyklaryny \u00e7\u00f6zerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sazy\u0148 kir\u015fi \u00fdaly dartylan eri\u015flerini\u0148 \u00fcst\u00fcnde d\u00fcrli re\u0148kli \u00fdumaklar towsakla\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eri\u015fmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gar\u015fysyna \u00e7ykmak, birine h\u00fcj\u00fcm etmek.<\/p><ul><li>Indi \u00f6z\u00fcmize er\u015fip ba\u015flady. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><li>Onso\u0148 hem kim bolupmy\u015f ol, Meredow di\u00fdil\u00fd\u00e4n, ma\u0148a er\u015fer \u00fdaly? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erjel","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmakda tutan\u00fderli, ga\u00fdduwsyz, \u00f6z di\u00fdenli, kesir.<\/p><ul><li>\u00d6ran erjel we i\u015fe pugta bi\u015fi\u015fen gyzlar bu me\u00fddany d\u00fczl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n erjel.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erjellik","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmakda tutan\u00fderlilik, ga\u00fdduwsyzlyk, \u00f6z di\u00fdenli bolmaklyk; kesirlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 du\u015fman gar\u015fysyna \u00f6r\u00e4n erjellik bilen g\u00f6re\u015fenini da\u015f g\u00f6rn\u00fcgi a\u00fddyp durdy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Oglanlar erjelligi\u0148 o\u0148at g\u00f6reldesini g\u00f6rkezdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ferid\u00e4ni\u0148 gorkusynda bolsa, gizlin gahar, tabyn bolmazlyk, erjellik du\u00fdul\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erje\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge giri\u015fmek, bir i\u015fe ba\u015f urmak; birini\u0148 gar\u015fysyna \u00e7ykmak, biri bilen ba\u015f dala\u015fmak.<\/p><ul><li>Gulluhanmydyr ma\u0148a erje\u015fjek! <span>(B. Kerbabab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bolmasa, bizi\u0148 Tejen otr\u00fdadymyz entek o\u0148a erje\u015ferden az. <span>(B. Kerbabab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ikisi erje\u015fip, ili bulardy. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgu\u015flar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge bolan hukuk, ygty\u00fdar, ga\u00fdrat, ukyp.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne ba\u015fga bir zat meni erkime go\u00fdma\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>D\u00f6w\u00fcr bizi\u0148 garramagymyza erk berenok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Di\u0148e h\u00e4zirki \u00fdaly erkimizi goramak bilen hem kanagatlanmarys. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Tejen der\u00fdasyny\u0148 erki elinden alyndy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkana","meaning":"<div><p>Gara\u015fly bolmadyk, azat, erkin, \u00f6zba\u015fdak, \u00f6z ygty\u00fdarly.<\/p><ul><li>Azat \u00f6m\u00fcr, erkana durmu\u015f ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fe \u00fdaly dury asmany\u0148 i\u015f \u00e4leminde nurly G\u00fcn erkana \u00fdalpylda\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddamany, men onu\u0148 bilen erkana s\u00f6zle\u015fip biljek d\u00e4l! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkanla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Kinoda g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdar etmek, dogry getirmek, u\u00fdgunla\u015fdyryp suratyny almak.<\/p><ul><li>P\u00fdesany ekranla\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkek","meaning":"<div><p>1. Erkeklik jynsa degi\u015fli \u015fahs, jynsy ta\u00fddan a\u00fdallary\u0148 tersine bolan \u015fahs.<\/p><ul><li>Tiz wagtda a\u00fdallar, erkekler, \u00e7agalar go\u015fuldylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>\u015eol geljek syn\u00e7y erkek adammy \u00fda-da a\u00fdalmy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ejesi bilen erkek dogany o\u0148a herrelmekden ba\u015fga jogap bermediler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mert, edermen, ga\u00fdratly, bir s\u00f6zli.<\/p><\/div><div><p>3. Urka\u00e7y d\u00e4l, erkeklik jynsa degi\u015fli.<\/p><ul><li>Erkek pi\u015fik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, i\u015f maly.<\/p><ul><li>Hurma\u00fdy gyzyl erkek ema\u00fd bilen \u00e7\u00f6kdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myrat bolsa \u00f6z\u00fcni\u0148 h\u00f6wri bolan erkeginden a\u00fdrylmagy gaty kyn g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heaka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Atasyny\u0148 erkegi bilen \u015f\u00e4here \u00fcz\u00fcm da\u015fady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkekler\u00e7e","meaning":"<div><p>Mert, mertlik bilen, edermen, edermenlik bilen, gorkman, \u00e7ekinm\u00e4n.<\/p><ul><li>Erkekler\u00e7e jogap bermek. Erkekler\u00e7e s\u00f6z\u00fc\u0148de durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkeklik","meaning":"<div><p>1. Erkek jynslylyk, erkek jynsly bolmaklyk.<\/p><ul><li>Erkekligi\u0148 \u00fc\u00e7in-de seni\u0148 u\u00e7astogy\u0148 \u015fire d\u00fc\u015fm\u00e4ndir-ow! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mertlik, edermenlik, ga\u00fdratlylyk, gorkmazlyk, \u00e7ekinmezlik.<\/p><ul><li>Okamaklyk-erkeklikdir, \u00e4rlikdir. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mende erkelik du\u00fdgusy, mertlik, ga\u00fdrat, gazap \u00fdokdur \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erke\u00e7","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ge\u00e7ini\u0148 bi\u00e7ilen erkek jynsy.<\/p><ul><li>Ja\u0148ly erke\u00e7 s\u00fcri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni \u00e7ekip bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkin","meaning":"<div><p>1. Azat, erkana, dyn\u00e7lykda.<\/p><ul><li>Halky\u0148 erkin durmu\u015f ugrunda alyp bar\u00fdan g\u00f6re\u015fini wasp ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Erkin hem ba\u015fyny \u00fdokary g\u00f6terip \u00fda\u015famaga h\u00f6weslen\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Erkin \u00fda\u015famak isle\u00fd\u00e4rin. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mejbur edilmedik, \u00f6z ygty\u00fdarly, \u00f6z islegi bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148i erkin alyp barmalydy. <span>(M Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7ylyksyz, birkemsiz, \u00fde\u0148illik bilen.<\/p><ul><li>Ol nemes dilinde we fransuz dilinde \u00f6r\u00e4n erkin gepl\u00e4p, her bir s\u00f6zi salykatlylyk bilen o\u00fdlanyp a\u00fdd\u00fdardy we saldamlap g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkinlik","meaning":"<div><p>Azatlyk, \u00f6zygty\u00fdarlylyk, dyn\u00e7lyk, erkin haldalyk.<\/p><ul><li>\u015eahyry men \u015fatlygy\u0148 erkinli\u0148-azatlygy\u0148. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol her bir hereketinde erkinligi gowy g\u00f6r\u00fcp, hi\u00e7 kime gara\u015fly bolma\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Biz \u00f6z erkinligimizi i\u0148 so\u0148ky demimize \u00e7enli gorarys. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erkli","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge hukugy bolan, hukukly, ygty\u00fdarly.<\/p><ul><li>Erkli, hukukly boldu\u0148yz sizler, A\u0148-bilim k\u00f6pelip, a\u00e7yldy g\u00f6zler. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erklilik","meaning":"<div><p>Erkli bolmaklyk, hukuklylyk, ygty\u00fdarlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"erksiz","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge hukugy bolmadyk, hukuksyz, ygty\u00fdarsyz.<\/p><ul><li>Bagtsyz, erksiz adamlar i\u00e7lerini h\u00fcmledip ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erksizlik","meaning":"<div><p>Erkli bolmazlyk, hukugy bolmadyk, hukuksyz, ygty\u00fdarsyz.<\/p><ul><li>Bagtsyz, erksiz adamlar i\u00e7lerini h\u00fcmledip ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ersdirmek","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fdtgetmek, \u00f6zgertmek; \u00e7i\u015firmek, gopdurmak.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 \u00fd\u00fcregi\u0148i ersdirmek \u00fc\u00e7in a\u00fdda\u00fdypsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ersmek","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fdtgemek, \u00f6zgermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"erte","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ertir 1.<\/p><ul><li>Erte bazara gidip getir\u00e4\u00fdersi\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tulpar ertesi \u00fdene derl\u00e4p gelipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Baran g\u00fcnlerini\u0148 ertesi bolsa bir \u00fdan ujunda harman d\u00f6wm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcnki i\u015fi\u0148i ert\u00e4 go\u00fdma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erte-birig\u00fcn","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnden so\u0148, \u00fdakyn g\u00fcnlerde.<\/p><\/div>"},{"headword":"erteki","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ertirki 1.<\/p><ul><li>Erteki g\u00fcn hem ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"erteki\u00e7i","meaning":"<div><p>Ertekini gowy a\u00fdd\u00fdan, bil\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ertir","meaning":"<div><p>1. \u015eu g\u00fcn\u00fc\u0148 yzyndan gel\u00fd\u00e4n g\u00fcn; geljekki g\u00fcn, indiki g\u00fcn, erte.<\/p><ul><li>Men \u015fu g\u00fcnler gazy gaz\u00fdan, ertir bar-da meni\u0148 \u00e7\u00e4gimi almaga k\u00f6mekle\u015f. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ertir, belki galanyny-da d\u00f6w\u00fcp \u00fdeti\u015feris. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol ertir geler. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Bir-iki g\u00fcn dem-dyn\u00e7 aly\u0148, ertir kakam hem gelse gerek! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00fc\u0148 ba\u015flan\u00fdan wagty, ir bilen, irden.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4here tarap bar\u00fdan \u00fd\u00fck ma\u015fynlaryny\u0148 sesi ertiri\u0148 dym-dyrslygyny bozup, b\u00fctin obany\u0148 i\u00e7ini \u00fda\u0148landyryp ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ertir bilen gar \u00fdagmaga ba\u015flady. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ertirine","meaning":"<div><p>Ertir wagty, ir bilen, irden, s\u00e4her bilen.<\/p><ul><li>Ertirine bolsa owlak-guzulary\u0148 m\u00e4le\u015f\u00fd\u00e4n sesleri ukudan o\u00fdad\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ertirki","meaning":"<div><p>1. \u015eu g\u00fcn\u00fc\u0148 yzyndan gel\u00fd\u00e4n g\u00fcnd\u00e4ki, ertir boljak; geljek wagtdaky, geljekd\u00e4ki.<\/p><ul><li>Biz ertirki sapaklarymyza ta\u00fd\u00fdarlandyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00fc\u0148 ba\u015flan\u00fdan wagtyndaky, ir wagtdaky, irki.<\/p><ul><li>Gyz ertirki gelen tarapyna \u00e4\u0148eden \u00fdaly etdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi ertirki ge\u00fdip giden \u00e4diklerini gi\u00e7lik ellerine alyp, a\u00fdak \u00fdala\u0148a\u00e7 gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdaz ertirk\u00e4 garanda has g\u00fc\u00fdj\u00e4pdi. <span>(N. B. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ertirlik","meaning":"<div><p>1. Ertir nahary, ertir bilen, ir bilen i\u00fdil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>On\u00fdan\u00e7a Narjan apa ertirlik bi\u015firip, olary \u00e7agyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Merdany\u0148 garry enesi ertirlik ta\u00fd\u00fdarlady. <span>(N. Geldi\u00fdew, Ilkinji Sowgat)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6zi \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanyp go\u00fdlan ertirlik bugaryp durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ertir \u00fc\u00e7in, ertire gerek bolan (zat).<\/p><ul><li>Ol \u015fu g\u00fcnl\u00fcgini tapsa, ertirligini ga\u00fdgy etmezdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"er\u0148ek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gyrasy, \u00fdakasy, kenary.<\/p><ul><li>Tabagy\u0148 iki er\u0148eginden tutup, \u00e7orbany demine \u00e7ekdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>G\u00fcn er\u0148egini \u00fdere berende, gulagy\u0148a urlan \u00fdaly gygyr\u00fdan sendi\u0148 ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik \u00e7agalar hem ululardan kem galmajak bolup, \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 er\u0148egiden asyly\u015fyp, bo\u00fdunlaryny uzad\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6wez gemrip oturan gapyrgasyny \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki tarelkany\u0148 er\u0148eginde go\u00fdup \u00fdylgyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"er\u0148eklemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdakasyny, kenaryny tutup durmak, bir \u00fderi\u0148 gyrasy bo\u00fdun\u00e7a \u00fderle\u015fmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 pos\u00fdology g\u00fcr baglygy\u0148 goltugynda Murgap der\u00fdasyny er\u0148ekl\u00e4p otyr. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Ara\u00e7\u00e4ge gola\u00fd, dag etegine er\u0148ekl\u00e4p oturan \u00e7akla\u0148rak bir oba g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esas","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00e7e\u015fmesi bazasy, fundamenti.<\/p><ul><li>Madde medeni\u00fdeti\u0148 \u00f6smegi ruhy medeni\u00fdeti\u0148 \u00f6smegini\u0148 esasydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ykdysady esas.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Seb\u00e4p, delil, tutaryk.<\/p><ul><li>Siz n\u00e4me be\u00fdle alada \u00e7ek\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, ga\u00fdgylanmagy\u0148yza hi\u00e7bir esas \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Emma onu\u0148 \u00f6z \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fm\u00e4ge-de doly esas bar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esasan","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd di\u00fden \u00fdaly, umuman, umumy h\u00e4si\u00fdetde.<\/p><ul><li>Esasan gumanitar ylymlar \u00f6wrenil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdd\u00fdanlary, esasan dogry!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esaslandyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady subutnamalar bilen berkitmek, delil getirmek, delillendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 (ide\u00fdany\u0148).<\/p><ul><li>Esasyny go\u00fdmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcni tutmak, bir zady guramak, d\u00f6retmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esaslandyryjy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni tutujy, esasyny go\u00fdujy.<\/p><\/div>"},{"headword":"esaslanmak","meaning":"<div><p>Bir zada (delile, tutaryga).<\/p><ul><li>Da\u00fdanmak, bir zady esas edinmek.<\/li><li>Ony siz n\u00e4me esaslanyp di\u00fddi\u0148iz?! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 henize \u00e7enli esaslanmadyk m\u00fc\u0148k\u00fcrligi, h\u00e4zirki n\u00e4m\u00e4limlik zerarly durdugy\u00e7a g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esasly","meaning":"<div><p>\u00c4hmi\u00fdetli faktlar bilen tassyklan\u00fdan, delilli, ynandyryjy.<\/p><ul><li>Esasly habar ber\u00fd\u00e4n \u00fdok. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>A\u00fddyl\u00fdan zatlar esaslydy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esaslylyk","meaning":"<div><p>Esas barlyk, delillilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"esassyz","meaning":"<div><p>Ynandyryjy faktsyz, delilsiz.<\/p><ul><li>Esassyz umytlar ara a\u00e7\u00fdardy, Ine \u015funu\u0148 bilen wagt ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 k\u00f6p\u00fcsi di\u00fden \u00fdaly esassyz. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esassyzlyk","meaning":"<div><p>Esas \u00fdokluk, esassyz bolmaklyk, ynandyryjy faktsyzlyk, delilsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"esasy","meaning":"<div><p>Has \u00e4hmi\u00fdetli, m\u00f6h\u00fcm, wajyp, ba\u015f.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 esasy kontorymyz d\u00e4ldir. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdene \u015fonu\u0148 \u00fdaly iki-\u00fc\u00e7 s\u00fcri\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ip, \u00e7opan-\u00e7oluklary\u0148 hal-ahwalyny sorap, olary\u0148 esasy bazasyna bardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esbap","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi etmek, bir zady \u00f6nd\u00fcrmek, \u00fdasamak \u00fc\u00e7in gural, seri\u015fde.<\/p><ul><li>Tokar bilen N\u00f6keri\u0148 ussa\u00e7ylyk esbaplary \u00f6r\u00e4n \u00fdagda\u00fdlydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Slesar\u00e7ylyk esbaplary.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat \u00fc\u00e7in gerek bolan, \u00fcpj\u00fcn edil\u00fd\u00e4n zatlar, enjamlar.<\/p><ul><li>O\u0148a la\u00fdyk t\u00e4ze esbap gerekdi. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><li>Kagyzlaryny, \u00f6l\u00e7eg esbaplaryny goltugyna alyp, \u00f6\u00fd\u00fcne tarap ugran Efimowy\u0148 yzyna d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady \u00f6wretm\u00e4ge gerek bol\u00fdan zatlar, enjamlar.<\/p><ul><li>Okuw esbaby. G\u00f6rkezme esbaplary.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bezeg, e\u015fik, ge\u00fdim, enjam.<\/p><ul><li>I\u015f ge\u00fdimlerini \u00e7ykaryp, to\u00fd esbabyna gir\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atymy\u0148 bolsa b\u00fctin esbabyna \u00e7enli alyp gidipdirler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Eml\u00e4k, go\u015f, zat.<\/p><ul><li>Ol kem-kemden \u00f6\u00fd esbaplaryny satmaga ba\u015fla\u00fdar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esedi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady g\u00f6rmek maksady bilen seredi\u015fmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup esetmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birine g\u00f6zeg\u00e7ilik edi\u015fmek, g\u00f6zzeg\u00e7ilik etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek, seredi\u015fmek.<\/p><ul><li>Mal-gara esedi\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eselmek","meaning":"<div><p>Hondan b\u00e4risi bolmak, gopbarmak.<\/p><ul><li>Merde \u00fdalbarsa\u0148 peseler, namarda \u00fdalbarsa\u0148 eseler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esen","meaning":"<div><p>Sag-gurgun, sag-salamat, o\u0148at \u00fdagda\u00fdda, aman.<\/p><ul><li>Salam gow\u015furan sag bolsun, iberen esen! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Amanmysy\u0148, inim? ! Esenmisi\u0148, \u00fdigit? ! T\u00fcweleme, d\u00fc\u015fjek ekeni\u0148! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esentany\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddady-\u00fdakyny sa\u00fdgarmazlyk, \u00f6\u0148den tany\u015f \u00fdaly bolup gatna\u015fyk etmeklik.<\/p><ul><li>Umsag\u00fcl esentany\u015f \u00fdaly, \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcne gelen \u00fdaly, A\u00fdnany\u0148 \u00fdanyna ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcni \u00f6weni\u0148 tanapy \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck bolar! -- di\u00fdip, esentany\u015f \u00fdaly \u00fdigide gatyrak degesi geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00ddadyrganyp durman, \u00e7ekinm\u00e4n birjik, Misli esentany\u015f, g\u00fcl\u00fd\u00e4r \u00e7agajyk. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eser","meaning":"<div><p>1. D\u00f6redijiligi\u0148 \u00f6n\u00fcmi, i\u015fi\u0148 z\u00e4hmeti\u0148 netijesi.<\/p><ul><li>Ondan eseri dil\u00e4p alyp bilmejegime takyk g\u00f6z\u00fcm \u00fdetdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddene-de k\u00e4n \u00e7eper eser berjegime s\u00f6z ber\u00fd\u00e4rin. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Edebi eser.<\/li><li>Sa\u00fdlanan eserler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir zady\u0148 ed\u00fd\u00e4n t\u00e4siri, t\u00e4sir.<\/p><ul><li>\u00dda o\u0148a heniz y\u015fk eseri \u00fdetmedimik\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki \u00fdeti\u015fende y\u015fgy\u0148 eseri, Jo\u015fan \u00fda\u015f \u00fd\u00fcrekle\u0148 tolkuny galar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eserde\u0148","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyl-sa\u00fdyl bolup duran, da\u00fdaw, iri.<\/p><ul><li>Eserde\u0148, z\u00e4hmets\u00f6\u00fder gyz gaty gynan\u00fdar. <span>(N. Juam\u00fdew, Agtaran Tapar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esewanlylyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4n, \u00e4g\u00e4, h\u00fc\u015fg\u00e4r, dykgatly, ga\u00e7yrymly, seresap, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly.<\/p><ul><li>Ny\u00fdaz \u00f6r\u00e4n eserde\u0148 we \u00e4g\u00e4lik bilen ma\u015fynyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u015eol i\u015fi\u0148 \u00f6z\u00fcne bolsa biz \u00f6r\u00e4n eserde\u0148 dara\u015fmaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u015fa g\u00f6zlerini \u00fc\u015ferdip, ha\u00fdal-\u00fdagal eserde\u0148 hereket bolu\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u015fu \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderimizde, eserde\u0148 bolmasa\u0148, \u00fda\u015famak a\u0148sat d\u00e4l. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eserde\u0148lik","meaning":"<div><p>Eserde\u0148 bolmaklyk, \u00e4g\u00e4lik, h\u00fc\u015fg\u00e4rlik, seresaplylyk, \u00e4ti\u00fda\u00e7lylyk.<\/p><ul><li>Eserde\u0148lik bilen i\u015f g\u00f6rmek.<\/li><li>Eserde\u0148lik bilen hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esetmek","meaning":"<div><p>1. Birini, bir zady g\u00f6rmek maksady bilen seretmek, barmak, \u00e4\u0148etmek, garamak; syn etmek.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcn gyrpman, atasyna esetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sakgalyny sypap Ata esetdi. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, garamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"esewan","meaning":"<div><p>Seresap bolmaklyk, seretmeklik, g\u00f6z-gulak bolmaklyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen, sen esewan eden d\u00e4lsi\u0148! -di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan Esaslar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esewanlyk","meaning":"<div><p>Esewan bolmaklyk, h\u00fc\u015fg\u00e4rlik, g\u00f6z-gulak bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"esger","meaning":"<div><p>1. R\u00fdadowo\u00fd harby gulluk\u00e7y, soldat, go\u015fun.<\/p><ul><li>Ol d\u00f6rt sany \u00fdaragly esgere du\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 adamy\u0148yzy\u0148 ady bizi\u0148 esgerlerimizi\u0148 agzyndan hi\u00e7 wagtda d\u00fc\u015fenok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>M\u00e4mmedi\u0148 \u00fdanyna bir gyzyl esger geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir topar gyzyl esger futbol o\u00fdna\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6re\u015fiji, bir zady durmu\u015fa ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4n, \u00e7aly\u015f\u00fdan.<\/p><ul><li>Senegat frontuny\u0148 \u00f6\u0148 sapdaky esgerini\u0148 \u00fd\u00fcregine sen n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u00fdara salmak isle\u00fd\u00e4rdi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esgeri","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dcz\u00fcmi\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"esgerlik","meaning":"<div><p>Harby gulluk, harby gulluk\u00e7yny\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>H\u00f6k\u00fcmet seni esgerlige \u00e7agyr\u00fdar. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol haty\u0148 batyrga\u00fd, \u00e7eper mazmuny, Egerlik g\u00fcnlerni \u00fdadyma saldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esgi","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak mata b\u00f6legi, gy\u00fdkyndy, k\u00f6ne-s\u00f6ne mata b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ol eline k\u00f6ne esgi alyp, ma\u015fyny s\u00fcp\u00fcrm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><li>Ellerini\u0148 \u00fdagyny esg\u00e4 s\u00fcp\u00fcrip otury\u015fyna o\u0148a tarap g\u00f6z\u00fcni gyrpyp go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma ildirgi\u00e7de galan esgiden ba\u015fga hi\u00e7bir delil tapmady. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eskiz","meaning":"<div><p>Suraty\u0148 ilkinji nusgasy.<\/p><ul><li>Bir topar eskizlere gara\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ep-esli.<\/p><ul><li>Da\u0148 ataly esli wagt ge\u00e7en-de bolsa, ol di\u00fden \u00fdagty d\u00e4ldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00c7arwa aga ge\u00e7mi\u015finden esli g\u00fcrr\u00fc\u0148 berende so\u0148, bir salym dymdy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>\u015eondan so\u0148 esli wagtlap, ol tarapda gykylyk we gowga etmeklerini kesdiler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esrek","meaning":"<div><p>K\u00f6p esre\u00fd\u00e4n, i\u00e7ki ta\u00fddan jo\u015fgunly \u00fdagda\u00fdda bolan, lummur-lummur edip ses \u00e7ykarmak, k\u00fckremek.<\/p><ul><li>Gapylarlarynda bir erkek esr\u00e4p durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"esre\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin esremek, lummur-lummur edi\u015fip ses \u00e7ykarmak, k\u00fckre\u015fmek.<\/p><ul><li>Esre\u015f\u00fd\u00e4r erkekler, k\u00fckre\u015f\u00fd\u00e4r nerler. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"essalawmale\u00fdkim","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> salam.<\/p><\/div>"},{"headword":"esse","meaning":"<div><p>1. San bilen gelen, mukdary\u0148 artyklyk derejesini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Iki esse k\u00f6p i\u015fledi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 howsalasy \u00f6\u0148k\u00fcsinden \u00fd\u00fcz esse artdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. San we k\u00e4bir s\u00f6zler bilen gelende, tutu\u015f zady\u0148 b\u00f6legini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Iki essesini pa\u00fdlady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"et","meaning":"<div><p>1. My\u015fsany\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. Nahar ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in ha\u00fdwan l\u00e4\u015fini\u0148 b\u00f6lekleri.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde t\u00fcwi, \u00fdag, et, k\u00e4\u015fir n\u00e4\u00e7e di\u00fdse\u0148 bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Oraz otaga girende, go\u00fdun etini\u0148 \u00fdakymly ysy burnuna urdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Gar)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltany\u0148: --Sen t\u00fcw\u00fcsini arassala\u00fdan\u00e7a\u0148, men etini gowra\u00fdyn! --di\u00fdesi geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fdy\u0148 gapdaly bilen Igli et dogramaga oturdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etdirmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrtmak, \u00fderine \u00fdetirtmek, \u00fd\u00fcze \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ol hy\u00fdal der\u00fdasynda \u00fd\u00fczmegi dowam etdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Sebeb\u00e4ni So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdyna gapy etdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etdirtmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"etek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148 (k\u00f6\u00fdnegi\u0148) a\u015faky gyrasy.<\/p><ul><li>Menem \u00f6\u0148 etegimi di\u015fl\u00e4p, olary\u0148 yzyndan ylgadym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 telpegini\u0148 etegi bilen ma\u0148la\u00fdyny\u0148 aralygy \u00f6r\u00e4n gysby g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderi\u0148 (\u00fdurdu\u0148, gi\u0148i\u015fligi\u0148, \u015f\u00e4heri\u0148).<\/p><ul><li>\u00c7eti, gyrasyna sepi\u015fip gid\u00fd\u00e4n \u00fder.<\/li><li>Gumu\u0148 eteginde sele\u0148l\u00e4p dur\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148, be\u00fdikligi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne degip duran \u00fder, \u00fcsti.<\/p><\/div>"},{"headword":"eteklemek","meaning":"<div><p>Bir \u00fderi\u0148 etegi bilen gitmek, etegi tutup durmak: etegi d\u00fc\u015fmek, a\u015faklamak.<\/p><ul><li>Ukrainany\u0148 Borisenko di\u00fden obasy g\u00fcr toka\u00fdlygy etekl\u00e4p otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Owsun atyp gel\u00fd\u00e4rsi\u0148-de-ga\u00e7\u00fdarsy\u0148, Etekl\u00e4p etege k\u00fcm\u00fc\u015f sa\u00e7\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etigmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i tutmak, gurplanmak, da\u00fdanmak, semremek.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y etigenje k\u00f6\u015fek ene d\u00fc\u00fd\u00e4n emjeklerini ta\u00fdly gezek sokja\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etlek","meaning":"<div><p>Eti k\u00f6p, eti doly, semiz, gurgun, \u00fdogyn.<\/p><ul><li>Etlek bo\u00fdnuny kynlyk bilen yzyna bakan towlap, kimedir, n\u00e4me hakdadyr tab\u015fyryk ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7ekgeleri etlek \u00fdasawulba\u015fy h\u00f6k\u00fcmdary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde pe\u00fdda boldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Ol p\u00e4kize syrylgy etlek kellesin-de \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek suw degirdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 biri etlek hem s\u00fc\u0148klek da\u00fdaw \u00fdigit. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etli","meaning":"<div><p>Eti bolan, eti k\u00f6p; et atylan, et salnan, et bilen ta\u00fd\u00fdar edilen.<\/p><ul><li>I\u00e7i etli \u00e7orbadan n\u00e4\u00e7e i\u00fdesim gelse-de, men utanyp i\u00fdip bilmedim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdnamy kemsiz \u00fdeten etli \u00e7orba Myrady\u0148 agzyna tagamsyz, duzsuz degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Etli b\u00f6rek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etli-ganly","meaning":"<div><p>G\u00f6ze doly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, hor, in\u00e7e d\u00e4l.<\/p><ul><li>Ol wagt \u00fda\u0148aklary doluja, etli-ganly g\u00f6rmege\u00fd oglandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Etli-ganly orta \u00fda\u015flaryndaky bir a\u00fdal gapydan girip, salam berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol otuz \u00fda\u015flaryndaky etli-ganly a\u00fdaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etmek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi amala a\u015fyrmak, \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak, \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Men hem, ke\u00fdigim, seni\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fi\u0148i o\u0148ara\u0148ok di\u00fdemok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Kelew, ketek\u00e7i onu\u0148 a\u00fddy\u015fy \u00fdaly etdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 eden pyssy-pyjurlygy\u0148 zerarly bolsa men \u00fda\u00fdak astynda galmaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu i\u015fleri onu\u0148 \u00f6zi etdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda: ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereketi a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Subut etmek.<\/li><li>Mejbur etmek.<\/li><li>Hyzmat etmek.<\/li><li>Gulluk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etmi\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddazgaryl\u00fdan i\u015f, n\u00e4dogry hereket, g\u00fcn\u00e4, a\u00fdyp.<\/p><ul><li>Ol bizi \u00f6z\u00fcni\u0148 bu etmi\u015fi bilen ile-g\u00fcne \u00e7ykar \u00fdaly etmedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 etmi\u015fim, utanjym ozaldan hem \u00f6z\u00fcme \u00fdetik. Onu\u0148 etmi\u015fi k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4me etmi\u015fim bar? <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etmi\u015fli","meaning":"<div><p>Etmi\u015fi bar bolan, etmi\u015f eden, g\u00fcn\u00e4li, a\u00fdyply, g\u00fcn\u00e4k\u00e4r.<\/p><ul><li>Ol bir etmi\u015fli adamdyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Emma dil\u00e4n adamy\u0148 etmi\u015flidir. <span>(B. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etnik","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir halka, onu\u0148 medeni\u00fdetine degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ilaty\u0148 etnik d\u00fcz\u00fcmi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etnogenez","meaning":"<div><p>Halklary\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy, d\u00f6re\u00fdi\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"etnograf","meaning":"<div><p>Etnografi\u00fddan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"etnografik","meaning":"<div><p>Etnografi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4her bagyny\u0148 g\u00fcndogar \u00e7etinde etnografik muze\u00fd bar eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etnografi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Halklary\u0148 durmu\u015fyny, gylyk-h\u00e4si\u00fdetlerini, olary\u0148 maddy we ruhy medeni\u00fdetini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy hem bolsa bir adamy\u0148 durmu\u015fyny\u0148, medeni\u00fdatini\u0148, d\u00e4p-dessuryny\u0148 a\u00fdratynlyklary.<\/p><ul><li>Oblasty\u0148 etnografi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"etrap","meaning":"<div><p>\u00dder, \u00fdurt, \u00fclke, tarap, t\u00f6werek, \u00e7et, gyra, gabaw.<\/p><ul><li>Etrapynda \u00fdygyn guran hala\u00fdyk, \u00d6zge ma\u0148a perzent, jenan gerekmez. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ez","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddeken \u00f6s\u00fcmligini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ezber","meaning":"<div><p>I\u015f ba\u015farja\u0148, \u00f6z i\u015fini o\u0148at bil\u00fd\u00e4n, \u00f6kde, \u00e7eper.<\/p><ul><li>Ol oglan at m\u00fcnm\u00e4ge ezber bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma ony tut\u00fdan eller di\u00fdse\u0148 ezberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezberle\u015fmek","meaning":"<div><p>I\u015f ba\u015farja\u0148 bolmak, \u00f6z i\u015fi\u0148e \u00f6kde bolmaklyga endik edip ba\u015falamak, \u00f6kdele\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ezberlik","meaning":"<div><p>Ezber bolmaklyk, i\u015f ba\u015farja\u0148lyk, \u00f6z i\u015fi\u0148i o\u0148at bilijilik, \u00f6kdelik, \u00e7eperlik.<\/p><ul><li>Bizi\u0148kileri\u0148 at s\u00fcrmekde \u00f6kde ezberligi we gyly\u00e7 urmakda \u00e7alasynlygy, ba\u015farja\u0148lygy seb\u00e4p boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezdirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady birine \u00f6lletmek, \u00f6l etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Rehimsiz, horlatmak, zulum s\u00fctem \u00e7ekdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ezelenmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrekden syzdyryp a\u00fdtmak, ha\u00fdy\u015f etmek, \u00fdalbarmak.<\/p><ul><li>Bik\u00e4ni\u0148 \u015fe\u00fddip ezelenip durmagy Tagandurdyny turmaga mejbur etdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Sa\u00e7yndan ak g\u00f6rnen tany\u015f bir adam ezelenip, \u00fdalbaryp duranso\u0148 Gurbany\u0148 razyla\u015fmakdan ba\u015fga alajy bolmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jany\u0148-teni\u0148 bilen hereket etmek, bir zady etjek bolup \u00e7aly\u015fmak, urunmak.<\/p><ul><li>Janypke\u015f di\u00fdilse, Dursun bir myla\u00fdym, ezelenip duran adam g\u00f6rjek. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Mugallymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdgy-gamy\u0148 gujagynda her zaman Ot i\u00e7inde ezelen\u00fd\u00e4r \u015eirin jan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezenek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148 \u00fdakasy.<\/p><ul><li>Bu \u00fdigidi\u0148 ezeneginden tutup alyp gidenler. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdy\u0148 hemlesini e\u015fiden Mawy onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni so\u0148lamagyna ma\u00fd berm\u00e4n, ezeneginden \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myrat k\u00f6plen\u00e7 wagt \u00fda ezenegini \u00fdyrtdyryp, \u00fda \u00fd\u00fcz\u00fcni biraz dyrnadyp, \u00fda-da: --Almydy\u0148y ala\u00fdmady\u0148myka\u0148! --di\u00fdip, edermenlik bilen hasanaklap gelerdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7uwala\u0148, haltany\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 agzy, \u00fdokary gyrasy.<\/p><ul><li>Agyp \u00fdatyr ezenegi. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"eziji","meaning":"<div><p>1. Bir zady ezmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan bir zady \u00f6lle\u00fdji.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Rehimsiz s\u00fctem ediji zulumke\u015f.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar \u00f6z ezijilerine gar\u015fy k\u00f6p gezek gozgala\u0148 edipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezijilik","meaning":"<div><p>Eziji bolmaklyk, z\u00fcl\u00fcmke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ezilmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada suw degip \u00e7yglanmak, \u00f6l bolmak.<\/p><ul><li>Da\u015fardaky ge\u00fdim-gejimler ezildi! --di\u00fdip ze\u00fdrendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bitertip \u00f6sen sel\u00e7e\u0148sakgaly \u00fdag\u015fy\u0148 suwundan ezilmeginden ba\u015fga \u00fdarasy pal\u00e7yga hem bula\u015fypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6mek ezilip, emma \u015f\u00e4hda\u00e7yk geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Rehimsiz gysylmak, hak-hukuksyz horlanmak.<\/p><ul><li>Men ezilmekden ga\u00e7yp, ilimi terk edip ga\u00fdtdym. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zady ezmek, suwa \u00fdatyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"eziz","meaning":"<div><p>M\u00e4hriban, m\u00e4hirli, gadyrly, hormatly, gowy, \u00fdag\u015fy.<\/p><ul><li>Eneler-de eziz \u00e7agalaryndan a\u00fdrylmajak bolup agla\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Men muny sizi\u0148 \u00fdaly eziz myhmanlar \u00fc\u00e7in sakla\u00fdaryn. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>O\u00fdlangyn, ezizim, gitmeli ugry. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Ezizim, aglama, aglasa\u0148 er\u00e4rsi\u0148! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ezmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00f6llemek, \u00f6l etmek, bir zady suwa \u00fdatyrmak, suwa salyp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00ddok-\u00fdok, so\u0148ky t\u00fc\u00fdk\u00fclik sakgal ezmez! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Irden g\u00fcr \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f e\u015fikleri derrew ez\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Rehimsiz gysmak, zulum, s\u00fctem bermek, hak-hukuksyz horlamak.<\/p><ul><li>\u00ddady\u0148da d\u00e4lmi, onu\u0148 Batraklary ezeni? <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ez\u00fdaka","meaning":"<div><p>\u00ddakasy iki egni\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u00e7yl\u00fdan (k\u00f6\u00fdnek).<\/p><ul><li>Ol der bilen biraz saralan, ak ez\u00fdaka k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fde\u0148leri \u00e7erme\u015fdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Gapyny\u0148 \u00fdapyklygyna, t\u00f6werekde hi\u00e7 kimi\u0148 \u00fdoklugyna g\u00f6zi \u00fdetenso\u0148, Salpa dyzanaklap, ata-babasyndan miras galan m\u00e4hnet demir sandygy\u0148 \u00fdanyna bardy-da, dyzyna \u00fdetip duran ez\u00fdaka k\u00f6\u00fdnegini\u0148 kisesinden iki sany a\u00e7ar alyp, ony a\u00e7maga durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oraz molla \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp, ez\u00fdakasyna bukup otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015fu sypatyna \u00fdara\u015fyp duran ez\u00fdaka ak k\u00f6\u00fdnek bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ez\u00fdet","meaning":"<div><p>Fiziki \u00fda-da ahlaky, ruhy ta\u00fddan bolan horluk, gysylmaklyk, jebir, jepa, s\u00fctem, zulum.<\/p><ul><li>Biz onu\u0148 \u00fc\u00e7in da\u00fdhana ez\u00fdet bermeris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddogsam, siz onu\u0148 bedenine biraz ez\u00fdet berip, onu\u0148 \u00f6z\u00fcne la\u00fdykly, has agyr jezadan gutararsy\u0148yz. <span>(M. Ibarhimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00e7ilmek","meaning":"<div><p>Jomart bolmak, merhemetli bolmak, sahylyk etmek, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Mundan e\u00e7ildik bolmaz. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Mama has hem e\u00e7ildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu mahal P\u00f6kgen aga\u0148 e\u00e7ilen wagty, baryp oturanymyzdan so\u0148 pul sora. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz tebigaty\u0148 e\u00e7ilerine gara\u015fyp durmarys. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fd","meaning":"<div><p>Derini, hamy i\u015fl\u00e4p bejermek, \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gatyk, ajadylan unly garybdy.<\/p><ul><li>Mergen aga der\u00e4 e\u00fd berip- \u00e7a\u00fd i\u00e7m\u00e4ge oturdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fde","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdsy hem bolsa bir zada hoja\u00fdynlyk ediji, e\u00fdelik ediji, bir zady\u0148 hoja\u00fdyny.<\/p><ul><li>Haty\u0148 e\u00fdesini g\u00f6zl\u00e4p, t\u00f6weregine garanjaklady. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Indi, e\u00fdesi gelende, n\u00e4me-jogap bereris? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6se e\u00fdesini tanan it \u00fdaly, k\u00e4 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7\u00fd\u00e4r, k\u00e4 gapdalyna ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Gel, \u015fu \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 e\u00fdesini bir g\u00f6re\u00fdin-le! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Mal e\u00fdesini\u0148 g\u00f6z\u00fcnden suw i\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>E\u00fdesine gerek bolsa, go\u0148\u015fusyna haram. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Doly ygty\u00fdarly, e\u00fdelik ediji, doly ygty\u00fdarlyk, erk ediji.<\/p><ul><li>Men-de bir \u00fdurdu\u0148 e\u00fdesi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> Habar tarapyndan hereketi \u00fda-da \u00fdagda\u00fdy, bol\u015fy kesgitlen\u00fd\u00e4n s\u00f6zlemi\u0148 ba\u015f agzasy.<\/p><ul><li>S\u00f6zlemi\u0148 e\u00fdesini tapmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Mifologi\u00fda<\/span> Ha\u00fdsy hem bolsa bir zada e\u00fdelik etmek, bir zady\u0148 e\u00fdesi bolmak.<\/p><ul><li>Ahyr G\u00f6rogly atasyny\u0148 \u00fdurduna e\u00fde boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir derej\u00e4 \u00fdetmek, bir zady \u00f6zle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>I\u0148 gowusy ba\u015fga bir h\u00fcn\u00e4re e\u00fde bolmak gerek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdelemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00f6z\u00fc\u0148ki etmek, \u00f6z ygty\u00fdary\u0148a ge\u00e7irmek, e\u00fde bolmak.<\/p><ul><li>Ol kitaby e\u00fd\u00fd\u00e4m e\u00fdel\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ele almak, ele salmak, basyp almak.<\/p><ul><li>Demirgazyk ta\u00fddan Da\u015fkent-Moskowa otly \u00fdoluny kesip, ataman Dutow \u00fda\u0148ada\u0148dan Orenburgy e\u00fdeledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar on ikinji i\u00fdulda A\u015fgabatda hem Gyzylarbatda h\u00e4kimi\u00fdeti e\u00fdelediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdaby\u0148 k\u00f6pr\u00fcsini e\u00fdel\u00e4nlerinde, gije \u00f6z\u00fcni\u0148 gara\u0148ky perdesini b\u00fctin \u00e4leme \u00fda\u00fdypdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fderde ja\u00fdla\u015fmak, \u00fderle\u015fmek, orna\u015fmak.<\/p><ul><li>Ellerini i\u015fden bo\u015fanan be\u00fdleki adamlar-da \u00f6zlerini\u0148 at-abra\u00fdlaryna la\u00fdyk bolan \u00fderlerini e\u00fdelediler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdelenmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148ki edilmek, \u00f6z tarapy\u0148a, \u00f6z ygty\u00fdary\u0148a ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>Ol ja\u00fd bir e\u00fd\u00fd\u00e4m e\u00fdelenipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ele alynmak, ele salynmak; basylyp alynmak.<\/p><ul><li>Du\u015fman tarapyndan e\u00fdelenen \u00fderler azat edildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. E\u00fdeli edilmek, bellenmek.<\/p><ul><li>Hemme \u00fderler e\u00fdelendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdeletmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada e\u00fde boldurmak, bir zady ele aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Basyp aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. E\u00fdeli etdirmek, belletmek, tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u00fdeli","meaning":"<div><p>E\u00fdesi bar bolan, idegli.<\/p><ul><li>Bag \u00f6sd\u00fcren-bagy\u0148 gorap hem biler. \u015ee\u00fdle mert e\u00fdeli bag mydam g\u00fcler. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdelik","meaning":"<div><p>E\u00fde bolmaklyk, e\u00fde bolu\u015f \u00fdagda\u00fdy, hoja\u00fdynlyk.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ja\u00fdy\u0148yz meni\u0148 e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4n ja\u00fdym bilen bir hatarda bolar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7den birine Halnazarlar e\u00fdelik etdi. G\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fi ba\u015fga bolsa-da, \u015eeker onu\u0148 b\u00fctin durmu\u015fyna e\u00fdelik etdi. <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ynha adamlary\u0148, e\u00fdelik et! -- di\u00fdip, \u00e7atmasyna gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fder","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde oturmak \u00fc\u00e7in gyl\u00fdala salyn\u00fdan esbap.<\/p><ul><li>Gyr atyna e\u00fder saldy. <span>(B. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>E\u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnde keserip oturdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem bu \u00e7aga e\u00fdere m\u00e4k\u00e4m \u00fdapy\u015fdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>E\u00fderi kellesini\u0148 a\u015fagynda go\u00fdupdyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Elind\u00e4ki gam\u00e7yny\u0148 sapy bilen e\u00fderi\u0148 ga\u015fyna tarkyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk agyr g\u00f6wresini ema\u00fd bilen e\u00fder \u00fcst\u00fcne go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>At alma, e\u00fder al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fder-esbap","meaning":"<div><p>Gyl\u00fdala degi\u015fli esbaplary\u0148 jemi, hemmesi.<\/p><ul><li>Hany, aty\u0148 e\u00fder-esbabyny alyp gel! E\u00fder-esbap onu\u0148 elinden zy\u0148lyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Iwan, e\u00fder-esbap entek galsyn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderiji","meaning":"<div><p>Esaslan\u00fdan, salgylan\u00fdan, da\u00fdan\u00fdan, ugur al\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u00fderje\u0148","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir jemgy\u00fdet\u00e7ilik hereketine e\u00fderiji, go\u015ful\u00fdan (adam).<\/p><ul><li>Wagtla\u00fdyn e\u00fderje\u0148lerden arany a\u00e7ar \u00fdaly, t\u00e4ze h\u00e4kimi\u00fdet entek on\u00e7akly gurplanmandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderje\u0148li","meaning":"<div><p>E\u00fderje\u0148lli go\u015fma s\u00f6zlem-d\u00fcz\u00fcminde e\u00fderje\u0148 s\u00f6zlem bolan go\u015fma s\u00f6zlem.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u00fderje\u0148lik","meaning":"<div><p>E\u00fderje\u0148 h\u00e4si\u00fdetde bolmaklyk.<\/p><ul><li>E\u00fderje\u0148lik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderlemek","meaning":"<div><p>Gyl\u00fdala \u00fder salmak, gyl\u00fdaly\u0148 \u00fcst\u00fcne e\u00fder berkitmek.<\/p><ul><li>Artyk \u015fol wagt atyny e\u00fderlemeg\u00e4 durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>So\u0148 Kerim t\u00fcpe\u0148ini, gylyjyny dakynyp, horwunyny gyzyl puldan dolduryp, ta\u00fdy pugta e\u00fderl\u00e4p \u00fcst\u00fcne m\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Musa aga boz aty e\u00fderledi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Arlary\u0148yzy e\u00fderl\u00e4\u0148! K\u00fc\u0148re\u015f howlyny\u0148 i\u00e7i-da\u015fy, baglary\u0148 aralary \u00e7ypla\u0148 e\u00fderlenen \u00fdomut atlaryndan doldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderlenmek","meaning":"<div><p>E\u00fder salynmak, e\u00fder berkidilmek.<\/p><ul><li>Her kim ttraktoryny ertirki i\u015fe e\u00fderlenen at \u00fdaly ta\u00fd\u00fdarlap go\u00fdmaga al\u0148asa\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7ypla\u0148 e\u00fderlenen atlar halys \u00fdadadylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderletmek","meaning":"<div><p>Gyl\u00fdala e\u00fder saldyrmak, e\u00fder berkitdirmek.<\/p><ul><li>Olar atlaryny e\u00fderletdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderle\u015fmek","meaning":"<div><p>Gyl\u00fdala e\u00fder salmaga, gyl\u00fdaly e\u00fderlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, e\u00fder saly\u015fmak; k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyl\u00fdallara e\u00fder salmaga giri\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a atyny e\u00fderle\u015fm\u00e4ge k\u00f6mek etdim.<\/li><li>Olar birden atlaryny e\u00fderle\u015fip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fderlik","meaning":"<div><p>1. E\u00fder \u00fc\u00e7in gerekli bolan, e\u00fdere \u00fdarajak, e\u00fdere boljak zat.<\/p><\/div><div><p>2. E\u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcne edil\u00fd\u00e4n, e\u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7itme esbap, hajylyk.<\/p><ul><li>E\u00fderlik, horjunlyk, gapy kilimi, Yz-yzyna kesilerdi telimi. <span>(T. Esenowa, G\u00fcller)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdermek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fdany bilen gitmek, yz \u00fdanyndan barmak, yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp galmazlyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 yzy\u0148a e\u00fderjek bolup, halys l\u00fct\u00fcm \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148ky iki atly-da onu\u0148 yzyna e\u00fderdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Di\u0148e dowarlary\u0148 hasyrdysyna, olary\u0148 a\u00fdak sesine e\u00fdermeli bol\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde garrasa, k\u00f6\u015fegine e\u00fderer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatda de\u0148 barmak, bir zada \u00fdeti\u015fmek.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 yzyna e\u00fderjek g\u00fcmanymyz \u00fdok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma bagy\u015fla, durmu\u015f guramakda men seni\u0148 yzy\u0148a e\u00fderip bilmen! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Men \u00fdolda\u015flarymy\u0148 yzyna e\u00fderip bilm\u00e4n, olary\u0148 i\u015fine zy\u00fdan ber\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady esas edinmek, bir zada esaslanmak, da\u00fdanmak, bir zatdan ugur alma, bir zady\u0148 ugry bilen gitmek(pikire).<\/p><ul><li>Her hili sy\u00fdasy ugurlara e\u00fder\u00fd\u00e4n toparlar bardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Siz olara k\u00f6rler\u00e7e e\u00fder\u00fd\u00e4rsi\u0148iz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eger olary\u0148 gara ni\u00fdete e\u00fder\u00fd\u00e4nine g\u00f6z\u00fcm \u00fdet\u00e4\u00fdse, menden e\u00fdgilik g\u00f6rmezler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdertmek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady yzyna d\u00fc\u015f\u00fcrmek, yzy bilen bardyrmak, \u00fdany bilen gitdirmek.<\/p><ul><li>Dokuz owlak-guzyny e\u00fderd\u00fd\u00e4r? <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatdan de\u0148 esas edindirmek, bir zada (pikire).<\/p><ul><li>Esaslandyrmak, da\u00fdandyrmak, bir zatdan ugur aldyrmak, bir zady\u0148 ugry bilen gitdirmek.<\/li><li>Sen \u00f6z gadym adaty\u0148a meni e\u00fderdip bilmersi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fder\u00e7i","meaning":"<div><p>E\u00fder ussasy, e\u00fder ed\u00fd\u00e4n, e\u00fder \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>Bir garryja \u00fda\u015fuly bardy, ol e\u00fder\u00e7i ussady. E\u00fder\u00e7i dogry a\u00fdtda-da, e\u00fder\u00e7i dogry a\u00fdtdy bolu\u015fdylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdesiremek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 e\u00fdesi bolan bolmak, bir zada e\u00fde \u00e7ykan bolmak, \u00f6z\u00fc\u0148i bir zady\u0148 e\u00fdesi h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rezm\u00e4ge synany\u015fmak \u00f6z\u00fc\u0148kisirmek, hoja\u00fdynsyramak, e\u00fdesiremek.<\/p><ul><li>Asyl e\u00fdemsir\u00e4p ili\u0148 gyzyna, \u00c4kitjek bol\u00fdarmy\u015f tirk\u00e4p yzyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Indi ata has e\u00fdesiredi. <span>(A. Geldi\u00fdew, Ilkinji Sowgat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdesiz","meaning":"<div><p>1. E\u00fdesi bolmadyk, e\u00fdesi \u00fdok, hoja\u00fdynsyz, g\u00f6z gulaksyz, idegsiz.<\/p><ul><li>Hemme mal e\u00fdesiz galdy. Arzymny \u00fdetirgin ulus-illere, \u00c7andybil e\u00fdesiz galdy di\u00fdge\u00fd sen. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00e4\u00fdin\u00e7, s\u00f6g\u00fcn\u00e7.<\/p><ul><li>E\u00fdesiz, \u015funu\u0148 \u00fdaly \u00fderde wagt hem \u00f6r\u00e4n basym ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdesizlik","meaning":"<div><p>E\u00fdesi bolmazlyk, e\u00fdesi \u00fdokluk: g\u00f6z-gulaksyzlyk, idegsizlik, hoja\u00fdynsyzlyk.<\/p><ul><li>Bu zatlary\u0148 e\u00fdesizligine ol g\u00fcn\u00e4k\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fde\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada degi\u015fli bolan eml\u00e4k, mal-m\u00fclk, zat.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148, eml\u00e4gi\u0148, mal-m\u00fclk\u00fc\u0148 birine \u00fda-da bir zada degi\u015fli bolmaklygy.<\/p><ul><li>\u015eahsy e\u00fde\u00e7ilik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6z-gulak bolmaklyk, ugruna seretmeklik, ideg.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne mu\u0148a e\u00fde\u00e7ilik etmek gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Mala e\u00fde\u00e7ilik gerek. <span>(N. Pomma, Sebeb\u00e4ni So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdgermek","meaning":"<div><p>Bir zady etmegi ba\u015farmak, o\u0148armak, bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirip bilmek, h\u00f6tdesinden gelmek.<\/p><ul><li>\u00ddaramaz \u00fder d\u00fc\u015fer-de, e\u00fdgerip bilmerin! -di\u00fddi. <span>(J. Ilmyradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdapragy kemsiz e\u00fdger\u00fd\u00e4n bolara \u00e7emelidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>M\u00e4mmet indi kemsiz \u00f6z\u00fcn e\u00fdger\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdgertmek","meaning":"<div><p>Bir zady etmegi ba\u015fartmak, o\u0148artmak, h\u00f6tdesinden geldirmek.<\/p><ul><li>Halnazar ba\u00fdy\u0148 d\u00f6wleti asyl, e\u00fdgerder \u00fdaly d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, ol e\u00fdgertmejek bol\u00fdarmy?! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Bu i\u015f ikimize e\u00fdgertjek i\u015f d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdgilik","meaning":"<div><p>\u00ddag\u015fylyk, o\u0148atlyk, gowulyk; asudalyk, abadanlyk, parahatlyk.<\/p><ul><li>Ol meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcmi g\u00f6renden e\u00fdgilik habary\u0148 \u00fdoklugyny a\u0148an bolmaga \u00e7emeli. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkiji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bu bimahal \u00e7agy \u00fdasawuly\u0148 gelmegi e\u00fdgilige bolup bilse \u00fdag\u015fydyr! -- di\u00fdip, \u00f6z i\u00e7inden pikir ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Tur, gyzym, bulary\u0148 gel\u015fi e\u00fdgilik d\u00e4l, bular bilen d\u00f6w ur\u015funy edeli! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Halky\u0148 e\u00fdgilige gelme\u00fd\u00e4nini Magtymguly han a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hern\u00e4 e\u00fdgilik garasyny g\u00f6rm\u00e4si\u0148iz-d\u00e4! -- di\u00fdip gargandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eger meni\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fime n\u00e4razylyk etse\u0148, egilik tamasyny etme! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdgilikli","meaning":"<div><p>\u00ddag\u015fy, ho\u015f, o\u0148at (habar).<\/p><ul><li>Bu e\u00fdgilikli habar bilen i\u015figimizden gelmez-di\u00fdi\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Dulugyndan \u00fda\u0148y \u00e7al sepen a\u00fdal bu adamy\u0148 e\u00fdgilikli habaryny\u0148 \u00fdoklugyny a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdikdirmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni tutdurmak, \u00f6sd\u00fcrmek, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, a\u00fdaga galdyrmak, da\u00fdandyrmak, rowa\u00e7landyrmak.<\/p><ul><li>Engek-gowa\u00e7any e\u00fdikdirmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdikmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i tutmak, \u00f6smek, g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, a\u00fdaga galmak, da\u00fdanmak, rowan\u00e7lanmak.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna birn\u00e4\u00e7e-g\u00fcn epgek \u00f6sse, heniz e\u00fdikmedik gowa\u00e7any guratjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Heniz e\u00fdikmedik nahaly oslagsyz bir hazan, belki solduryp gitjek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u015eo\u0148a g\u00f6r\u00e4-de ol heniz e\u00fdikm\u00e4nk\u00e4 onu\u0148 \u00fcs\u00fctne \u00e7ozup, ony \u00fda\u0148dandan galmaz \u00fdaly etm\u00e4ge talap ed\u00fd\u00e4n! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir \u00fderde e\u00fdikmedik, \u00c7aly-\u00e7erkez bitip otyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdjejik","meaning":"<div><p>O\u0148atja, gowuja, \u00fdakymlyja, m\u00e4hirlije.<\/p><ul><li>Bo\u00fdunlarynda \u00fdaglyjak, Bir e\u00fdjejik, bir ge\u0148si. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcl desseli e\u00fdjejik gollar bize tarap uzady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wa\u00fd, bujagaz \u00e7agany\u0148 e\u00fdjejikdigini! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>\u015eetdat \u00fdaly e\u00fdjejigime, K\u00e4n ez\u00fdetler \u00fduwutdyr\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><li>Syratynda, ge\u00fdiminde kemi \u00fdok, g\u00fcl\u00e4lek \u00fdaly e\u00fdjejik zatlar ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdle","meaning":"<div><p>1. Bir tarapda bolan gi\u0148i\u015flik, ugur, tarap, orun gi\u0148ligi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 be\u00fdleki tarapy.<\/p><ul><li>E\u00fdlesine seretmek. E\u00fdlesine \u00f6wr\u00fclmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u015ee\u00fdle, \u015fu hili, \u015fu ze\u00fdilli, \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle zatlar \u00fc\u00e7in olary\u0148 \u00f6z mugallymlary bar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>E\u00fdle bolsa i\u015f d\u00fczeljek. <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdle-be\u00fdle","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015f-t\u00f6weregi, her bir \u00fderi.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 e\u00fdlesine-be\u00fdlesine seretdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>B\u00f6l\u00fcmi\u0148 i\u015fg\u00e4rleri munu\u0148 dokumentini\u0148 e\u00fdlesine-be\u00fdlesine sered\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol ja\u00fdy\u0148 e\u00fdlesine-be\u00fdlesine seretdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her hili, a\u0148ry-b\u00e4ri, bolar-bolmaz, o\u0148at bolmadyk.<\/p><ul><li>Hemmesi garnyna gapgar\u00fdar we so\u0148undan hem: -- Bu nahary\u0148yz e\u00fdle-be\u00fdle -- di\u00fdip at dak\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Meni e\u00fdle-be\u00fdle zat bilen-h\u00e4 sowup bolmaz! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Ha\u00fd, mama jan, ol e\u00fdle-be\u00fdle adamy\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp gelmez. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdleki","meaning":"<div><p>Be\u00fdleki, ba\u015fgasy.<\/p><ul><li>E\u00fdlekini getir!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdlem","meaning":"<div><p>E\u00fdleme, e\u00fd aly\u015f prosesi, ta\u00fd\u00fdar edili\u015f prosesi.<\/p><ul><li>E\u00fdlemi \u00fdetirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdlemek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> etmek 1.<\/p><ul><li>Atam-enem kast e\u00fdledi janyma. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eahym, ma\u0148a rehim e\u00fdle! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>1. E\u00fd berilmek, e\u00fde \u00fdatyrylmak, e\u00fdlenip bejerilmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 derisi e\u00fdlenip-bejerilip bilmese, ony i\u00e7mek di\u00fdip hem hasap etme\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gary\u015fdyrylyp, gaty\u015fdyrylmak, durnukly edilmek, e\u00fdi \u00fdetirilmek.<\/p><ul><li>Han ogul, onu\u0148 kerpiji ba\u00fdtal s\u00fc\u00fddi bilen e\u00fdlenendir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Suwag etmek \u00fc\u00e7in pal\u00e7yk e\u00fdledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdletmek","meaning":"<div><p>1. Der\u00e4, hama e\u00fd berdirmek, derini, hamy \u00fdatyrtmak, e\u00fd berdirip bejertmek.<\/p><ul><li>Derileri \u00f6z wagtynda e\u00fdletmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bilen ikinji bir zady gary\u015fdyryp gysmak, basmak, owkalamak bilen utdyrtmak, durnukly etdirmek, e\u00fdini \u00fdetirtmek.<\/p><ul><li>Ol pal\u00e7yk e\u00fdled\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. E\u00fd beri\u015fdirmek, e\u00fd beri\u015fdirip, bejeri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>E\u00fdle\u015fdirip ba\u015flapdyrlar.<\/li><li>Derileri\u0148 hemmesini e\u00fdle\u015fdirip \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gary\u015fdyryp, gardyryp \u00e7ykmak, e\u00fdini \u00fdetirip \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u00fdle\u015fmek","meaning":"<div><p>Der\u00e4, hama e\u00fd beri\u015fmek, e\u00fd bermeklige k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fderine \u00fdetirmek, e\u00fd berm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, arkala\u015fmak.<\/p><ul><li>Ussa pal\u00e7yk e\u00fdle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdl\u00e4k","meaning":"<div><p>Ugur-tarap g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>On\u00fdan\u00e7a tigrini tegel\u00e4p gelen Wero\u00e7ka olary\u0148 \u00fdanyndan e\u00fdl\u00e4k bir ge\u00e7di, be\u00fdl\u00e4k bir ge\u00e7di, ena\u00fdyja dil bilen sa\u00fdrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>E\u00fdl\u00e4k girme, be\u00fdl\u00e4k git!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k","meaning":"<div><p>D\u00fcrli tarapa, d\u00f6rt tarapa, \u00e7ar \u00fda\u0148a.<\/p><ul><li>Di\u0148e k\u00e4\u00fderde ak gar b\u00fcrenip oturan je\u0148\u0148ellegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde gargalar e\u00fdl\u00e4k-de-be\u00fdl\u00e4k u\u00e7u\u015fyp ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdmendirmek","meaning":"<div><p>Gorkuzmak, \u00e7ekindirmek, \u00e4ti\u00fda\u00e7 etmek, heder etdirmek, \u00fc\u00fd\u015fendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u00fdmeni\u015fmek","meaning":"<div><p>Gorku\u015fyp ba\u015flamak, \u00e7ekini\u015fip durmak, \u00e4ti\u00fda\u00e7 edi\u015fip ba\u015flamak, heder edi\u015fmek, \u00fc\u00fd\u015fe\u015fip durmak.<\/p><ul><li>E\u00fdmeni\u015fip durma\u0148-da, gidiberi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdmenmek","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan gorkmak, \u00e7ekinmek, \u00e4ti\u00fda\u00e7 etmek, heder etmek, \u00fc\u00fd\u015fenmek.<\/p><ul><li>Ynanmaz ol ki\u015fi, g\u00f6rmese g\u00f6zi, E\u00fdmenip olardan \u00e7ekmedi s\u00f6zi. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Emma Jonnuk batyry\u0148 ondan t\u00fc\u00fdi e\u00fdmenm\u00e4ndir go\u015funy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Rejep \u00f6z gar\u015fysyna \u00e7ykaryljak p\u00e4lwandan e\u00fdmenme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sizden G\u00f6rogly \u00e7igit \u00fdaly hem e\u00fdmenm\u00e4z. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdmen\u00e7","meaning":"<div><p>Gorky du\u00fdgusyny d\u00f6red\u00fd\u00e4n, howp d\u00f6red\u00fd\u00e4n, gorkun\u00e7, gorkuly, elhen\u00e7.<\/p><ul><li>Emma Halnazar onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6\u0148k\u00fcden hem e\u00fdmen\u00e7 bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu e\u00fdmen\u00e7 adam. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>\u00ddel gazdan e\u00fdmen\u00e7 d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Mesele n\u00e4hili e\u00fdmen\u00e7 bolsa-da, biz jogapk\u00e4ligini \u00f6z bo\u00fdnumyza g\u00f6ter\u00fd\u00e4ris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Asmanda bolup ge\u00e7en e\u00fdmen\u00e7 tragedi\u00fdany \u00fdatlanynda, ol \u00f6z\u00fcni d\u00fc\u00fdpden unud\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdse","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> e\u00fdsem.<\/p><ul><li>G\u00f6reni-e\u015fideni \u015fol bolar e\u00fdse. <span>(K. Gurbannepesow, \u00ddalta we Bagt)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdsem","meaning":"<div><p>\u00abOnda, \u015fe\u00fdle bolsa, \u00fdogsam, e\u00fdse\u00bb di\u00fdmek \u00fdaly s\u00f6zleri\u0148 funksi\u00fdasynda gel\u00fd\u00e4n k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>E\u00fdsem sa\u0148a n\u00e4me bol\u00fda?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem-de bolsa, \u00c7erkez \u00f6z be\u00fdnisini howsala aldyrmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem sen \u015fol samol\u00fdoty\u0148 bilen u\u00e7arsy\u0148-ow?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem size gara\u0148ky \u00fderi n\u00e4mede? -- di\u00fdip sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdwan","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 \u00f6\u0148 tarapyndan o\u0148a degrelip edilen \u00fcsti \u00fdapyk a\u00e7yk ja\u00fd; ja\u00fdlary\u0148 \u00fdokarky gatlarynda \u00f6\u0148e \u00e7ykyp duran \u00fder.<\/p><ul><li>Bu wagt Ogulgerek e\u00fdwana \u00e7ykyl\u00fdan \u00fderde garrylary\u0148 ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148lerine hem go\u015fulman, bir \u00f6zi, n\u00e4medir, pikir edip otyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ana, a\u00e7yk bir e\u00fdwanda k\u00f6r\u00fck wassyklap, k\u00f6m\u00fcrden al-\u00fda\u015fyl \u00fdalyn bula\u00fdlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>E\u00fdwany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u015fygyr \u00fdazylypdyr. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcmiz \u00e7agyr\u00fdan\u00e7ak bar, da\u015farda, e\u00fdwany\u0148 bir \u00e7etinde dur! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gajar aga al\u0148asaman-\u00e4wm\u00e4n, e\u00fdwandakylary g\u00f6zden ge\u00e7irdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Kagyzlary\u0148 k\u00e4birini el galgydany \u00fc\u00e7in, Myrat \u00fderinden turup, e\u00fdwan ta\u00fddaky gapyny \u00fdapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fdwa\u00fd","meaning":"<div><p>Gorkmagy, awunmagy, gynanmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>E\u00fdwa\u00fd, meni\u0148 ile \u00e7ykarlygym galmandyr! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol \u00abe\u00fdwa\u00fd\u00bb di\u00fdip \u00fdykyldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u00fd\u00fd\u00e4m","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bolup gutarandygyny bolup ge\u00e7endigini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>E\u00fd\u00fd\u00e4m il i\u00e7ine jar \u00e7ekip \u00e7ykdym di\u00fdsene! Sizi\u0148 otr\u00fdady\u0148yzy\u0148 \u00fdarpysy Tejene e\u00fd\u00fd\u00e4m arala\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz Gyly\u00e7 Nazary\u0148 aryny e\u00fd\u00fd\u00e4m birn\u00e4\u00e7e gezek aldyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Hasap-hesip bir e\u00fd\u00fd\u00e4m gutarypdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Gar \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni e\u00fd\u00fd\u00e4m agardypdyr. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148","meaning":"<div><p>\u00ab\u0147\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148ek","meaning":"<div><p>1. \u00c4\u0148 s\u00fc\u0148klerini\u0148 birle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 a\u015faky \u00e7\u00fcrel\u00fd\u00e4n \u00fder \u00fd\u00fcz tarapda di\u015fler \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00f6wr\u00fcmli \u00f6\u0148e \u00e7ykyp dur\u00fdan kelle b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ata sakgaly e\u0148egine \u00e7ykandyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddumry dodaklaryny\u0148 \u00fcsti bilen e\u0148egine bakan syrykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nurjan iki elini e\u0148eginden a\u00fdryp, bogazyna \u00fdetirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00c7ary aga ga\u00fdrarak \u00e7ekilip, bat bilen onu\u0148 e\u0148egine depip go\u00fdberdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ke\u00e7\u00e4 salyn\u00fdan g\u00fcl\u00fc\u0148 ady, bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015f berm\u00e4n bir di\u00fdenini ga\u00fdtalap duran, jedel\u00e7i.<\/p><ul><li>Duran bir e\u0148ekdir, bakmaz s\u00f6z\u00fc\u0148e. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148ekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zat hakynda jedel edi\u015fmek, sana\u015fyp oturmak, jedelle\u015fmek, dawala\u015fmak, kejele\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol geple\u015fmek we e\u0148ekle\u015fmek isle\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar \u015eirni\u0148 \u00e7ykaryly\u015fy barada e\u0148ekle\u015fip ba\u015fladylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ine mundan so\u0148 hem olar bir g\u00fcl\u00fc\u015fdiler-de, e\u0148ekle\u015fmeklerini bes etdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148ilmek","meaning":"<div><p>1. A\u015faklygyna ga\u00fddylma inilmek.<\/p><ul><li>\u00d6z ahyryna d\u00f6k\u00fclen d\u00fcr\u00fc\u015fd\u00e4 e\u0148len sygryny sagmak \u00fc\u00e7in, \u00fda\u0148yrak bolan g\u00f6lejigini go\u00fdberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ba\u015flaryndaky \u00e7i\u015f telpeklerini ta\u015flap, \u00f6\u0148e baka e\u0148ildiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir tarapa gidilmek, \u00fd\u00fczlenilmek.<\/p><\/div><div><p>3. H\u00fcj\u00fcm edilmek, \u00e7ozulmak.<\/p><ul><li>Ol du\u015fman ha\u00fdsy tarapa \u00fde\u0148ilse, \u015fol \u00fderd\u00e4ki pulem\u00fdoty at\u00fdardy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148kam","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, gujur, kuwwat, gurp.<\/p><ul><li>E\u0148kamy ga\u00e7an g\u00f6wresini go\u00fdberdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>E\u0148kamy giden sygyrlar gurruk gu\u00fdulary\u0148 ba\u015fynda egelendiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gam\u00e7a \u00fdapy\u015fa\u00fdsam, galmaz e\u0148kamy\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148li\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderine e\u0148mek, bilelikde e\u0148mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148mek","meaning":"<div><p>1. A\u015faklygyna ga\u00fdtmak, inmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u0148ki gelen bilen-\u00fdol bilen a\u00fdlanyp ga\u00fdtman, k\u00f6tel \u00fdoda bilen dagy\u0148 j\u00fclgelerinden e\u0148di-de, \u00f6\u0148lerine bakan g\u00f6n\u00fcl\u00e4p ga\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 alty sanysy g\u00f6wresini saklap bilm\u00e4n a\u015fak e\u0148di. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir tarapa \u00fd\u00fczlenmek, gitmek.<\/p><ul><li>Biz g\u00fcndogar tarapa e\u0148meli. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. H\u00fcj\u00fcm etmek, \u00e7ozmak, topulmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 \u00fcst\u00fcne baka e\u0148diler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bular \u00fcstlerine e\u0148m\u00e4ge ta\u00fd\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148remek","meaning":"<div><p>Gynan\u00e7dan \u00fda\u0148a zaryndan g\u00f6z\u00fda\u015f etmek, zar-zar aglamak, aglamak.<\/p><ul><li>Sen gyssanma, biz ol e\u0148r\u00e4n eneleri\u0148, gyrlan \u00e7agalary\u0148 aryny alarys. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Iki elini \u00fd\u00fcz\u00fcne tutup, g\u00fc\u0148le\u00e7 ses bilen e\u0148redi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>K\u00f6p e\u0148redi Nabat pahyr, \u00c7agalary hem agla\u015fdy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148retmek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fda\u015f etdirmek, agmalaga mejbur etmek, aglatmak.<\/p><ul><li>Agladyp, e\u0148redip e\u0148\u0148emi aldy\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148re\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fc\u00e7in k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin agla\u015fmak, k\u00f6p bolup e\u0148remek, bilelikde ses etmek, ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fdda \u00e7agajyklar a\u00e7lykdan e\u0148re\u015fip otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>A\u00fdallar e\u0148re\u015fip, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 agzyna \u00e7ykdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7agalary\u0148 e\u0148re\u015f\u00fd\u00e4n zaryn sesleri-de go\u015ful\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148si","meaning":"<div><p>Sowuk girmezlik \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 gapysyna tutul\u00fdan g\u00f6ls\u00fcz ki\u00e7ir\u00e4k haly.<\/p><ul><li>\u015eol wagt ak \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 e\u0148sisini \u00fdokary serpip, orta bo\u00fdly bir gelin \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u0148sini \u00e7altlyk bilen bir tarapa serpdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148terilmek","meaning":"<div><p>1. Gaby\u0148 agzy a\u015fak edilip d\u00f6k\u00fclmek, d\u00f6k\u00fclen bolmak, gu\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcsti \u00fdapylmak, basyrylmak: iteklenip \u00fdykylmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet taraplary, etmi\u015fi g\u00f6rkezilip geplenmek, \u00fdamanlanmak, \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fclmek, tankyt edilmek.<\/p><\/div><div><p>4. Bir zat bilen urulmak, biri tarapyndan urlan bolmak.<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat bilen i\u00e7ilmek, ba\u015fa \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>Okara doly \u00e7al bir ba\u015fa e\u0148terildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Bir tarapa \u00fd\u00fczlenilmek, \u00e7alt hereket edilmek, \u00e7ozulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148teri\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p gapdaky zady e\u0148terip \u00e7ykmak, yzly-yzyna d\u00f6kmek, gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>Doly bedreleri e\u0148teri\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e \u00fdere zat d\u00f6kmek, birn\u00e4\u00e7e \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapmak, g\u00f6m\u00fc\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. Birn\u00e4\u00e7e zady agdarmak, agdary\u015fdyrmak, itekl\u00e4p \u00fdyky\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00e4bir adamlary\u0148 erbet, taraplary, etmi\u015flerini a\u00fddy\u015fdyrmak, a\u00fddy\u015fdyryp \u00fdamanlamak.<\/p><\/div><div><p>5. K\u00f6p adamy urup ba\u015flamak, ga\u00fdta-ga\u00fdta e\u0148terip durmak.<\/p><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p gapdaky zady i\u00e7mek, yzly-yzyna i\u00e7mek, ba\u015fy\u0148a \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148teri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. E\u0148term\u00e4ge k\u00f6mek etmek, bilelikde e\u0148termek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup bir tarapa \u00fd\u00fczlenmek, \u00e7alt hereket edip gitmek, at go\u00fdmak, \u00e7ozmak, d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148termek","meaning":"<div><p>1. Gaby a\u015fak tutup, egip bir zady d\u00f6kmek, akdyrmak, gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden bedreli suwy hem e\u0148teripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>K\u00fcnd\u00fcgi suwdan dolduryp, bir-iki sapar ba\u015flaryndan e\u0148terip o\u0148a\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bilen basyrmak, \u00fcst\u00fcni \u00fdapmak, g\u00f6mmek.<\/p><ul><li>Hawa, ol ma\u015fyny \u015fol \u00fdere e\u0148teri\u0148, \u00fcst\u00fcne kenary e\u0148teri\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcdi\u0148izmi? --di\u00fdip, Patan ata \u00f6z adamlaryna bu\u00fdruklar berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir tarapa agdarmak, itekl\u00e4p \u00fdykyp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, meni\u0148 yralan agajymy sen e\u0148terip go\u00fdberdi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet taraplaryny, etmi\u015fini g\u00f6rkezip geplemek, \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmek, tankyt etmek, \u00fdamanlamak.<\/p><ul><li>Ba\u015flygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden e\u0148terip ugramagy onu\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zat bilen urmak, depesinden indirmek.<\/p><ul><li>Ol, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna \u00fderde \u00fdatan pili garbap alyp, i\u00e7erden e\u00fder-esbaby alyp \u00e7ykan jigidi\u0148 depesinden e\u0148terdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hyr\u00e7yny di\u015fl\u00e4p e\u00fdmen\u00e7 ba\u00fd, birdenk\u00e4 \u00e7olugy\u0148 ger\u015finden gam\u00e7ysyny e\u0148terdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>J\u00e4hennem bol di\u00fd\u00fd\u00e4n! Bolmasa bir e\u0148tererin, \u00f6lersi\u0148! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir bada i\u00e7mek, ba\u015fy\u0148a \u00e7ekmek, g\u00f6termek. .<\/p><\/div><div><p>7. \u00c7alt hereket edip, bir tarapa \u00fd\u00fczlemek, at go\u00fdmak, d\u00f6k\u00fclmek, \u00e7ozmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u0148ere","meaning":"<div><p>Hasyly \u00fdygnalan ekin me\u00fddany.<\/p><ul><li>Obany\u0148 sygyrlary e\u0148\u0148ere bolan gowa\u00e7any\u0148 i\u00e7inden g\u00f6zlerini oba diki\u015fip ha\u00fdda\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglanjykka e\u0148\u0148ereden k\u00f6p mizan terne hem g\u00f6zl\u00e4pdi. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdatlar e\u0148\u0148ere bolup, hasyllary \u00e7ekilipdir. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>T\u00f6werekd\u00e4ki baglar hem g\u00f6\u00fd\u00e4 hazan uran e\u0148\u0148ere \u00fdaly bolup dur. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u0148it","meaning":"<div><p>Be\u00fdiklikden peselip ga\u00fddan \u00fder \u00fcsti, \u00fdapa\u015fak \u00fder, \u00fdapgyt.<\/p><ul><li>Ony e\u0148\u0148ide tarap agdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>En\u00e7e e\u0148\u0148itlerde \u00fdaplar d\u00f6reder. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Dep\u00e4ni\u0148 e\u0148\u0148idine A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysy d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn \u00fdol e\u0148\u0148itlerinden okdurylyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u015femek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> e\u0148remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u015fetmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> e\u0148retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u015fe\u015fik","meaning":"<div><p>Agyly ses bilen tur\u00fdan zenzele, gopgun, galmagal, yzan-da-\u00e7uwanlyk.<\/p><ul><li>Gandym agany\u0148 howlusynda uly e\u0148\u015fe\u015fik, yzan-da-\u00e7uwanlyk ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u0148\u015fe\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> e\u0148re\u015fmek.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcldiler il barysy e\u0148\u015fe\u015fip, Pyganyna daglar, da\u015flar gym\u015fa\u015fyp. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fegarka","meaning":"<div><p>Iki tarapa \u00fdapgyt edilip salnan, e\u015fekgeri\u015f (tamy\u0148 \u00fcsti hakda).<\/p><ul><li>Han iki tarapyny gar syrgyny basan, e\u015fegarka \u00e7ili\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fek","meaning":"<div><p>1. Gyl\u00fdallar ma\u015fgalasyndan bolan bo\u00fdy pes, \u00fd\u00fczi uly, gulaklary uzyn ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Ertesi g\u00fcn Berdi aga e\u015fegini m\u00fcn\u00fcp geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u015fga bir tarapda e\u015fek a\u0148\u0148yrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddatymlyk \u00fdoldan e\u015fek bilen suw \u00e7eken Akma\u00fda d\u00e4l, Ataba\u00fddyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 d\u00f6rt a\u00fdaklydan \u00fdeke e\u015fegi bardy. E\u015fegi \u00fd\u00fcke \u00e7ek, e\u015fek \u00fd\u00fcke gelmese, \u00fd\u00fcki-e\u015fege. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iki at depi\u015fer, arasynda e\u015fek \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>E\u015fek hem \u00f6z de\u0148ini ga\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>E\u015fek semrese, e\u00fdesini deper. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6g\u00fcn\u00e7, gargy\u015f.<\/p><ul><li>Ol-a t\u00fc\u00fds e\u015fek ekeni. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tarly saz gurallaryny\u0148 (dutary\u0148) kir\u015fini\u0148 a\u015fagyna go\u00fdul\u00fdan aga\u00e7, s\u00f6\u00fdeg, \u00fdassyjak.<\/p><ul><li>Dutara e\u015fek etmek.<\/li><li>Dutary\u0148 e\u015fegini ga\u00e7yrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fekgeri\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> e\u015fegarka.<\/p><ul><li>Bular ki\u00e7e\u0148r\u00e4jik e\u015fekgeri\u015f tamlardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ortasy, bili, \u00fcsti te\u0148\u0148i.<\/p><ul><li>\u00ddagyrny\u0148 k\u00fc\u00fdki, sakar, ma\u0148la\u00fdy t\u00fc\u0148\u0148i, g\u00f6zleri \u00e7ukur, burmy e\u015fekgeri\u015f, sesi boguk biri \u00fderinden dik galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fek\u00e7i","meaning":"<div><p>O\u00fdunda utul\u00fdan tarap.<\/p><ul><li>Utulyp e\u015fek\u00e7i bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fek\u00fdassyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Le\u0148\u0148e\u00e7 \u015fekilinde bol\u00fdan k\u00f6pa\u00fdakly m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fen","meaning":"<div><p>Mal guzlan wagtynda, \u00e7aga bolanda d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fduka et bardasy, \u00e7agany\u0148 \u00ab\u00fdolda\u015fy\u00bb.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fidermen","meaning":"<div><p>E\u015fitm\u00e4ge h\u00f6wesli, yhlasly, e\u015fitmek isle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol, ony \u015fun\u00e7a e\u015fidermen hem bolsa, Aman ga\u00fdta ony odukdyrjak boldy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fidilmek","meaning":"<div><p>1. Gulagy\u0148 bilen e\u015fitmek, gulaga ilmek.<\/p><ul><li>So\u0148ky g\u00fcnlerde \u00fderlerini\u0148 i\u00e7inde traktorlary\u0148 hem sesleri tarlap e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt koridoru\u0148 a\u0148yrsynda galmagal e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda bolsa Jonnuk batyry\u0148 gulagyna tany\u015f bir ses e\u015fidilipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Ili\u0148 matasyny dokardy, t\u00e4 il \u00fdat\u00fdan\u00e7a onu\u0148 daragyny\u0148 sesi e\u015fidilerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00e4lim bolmak, a\u00fdan bolmak, bilinmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 geljekdigi e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir mesel\u00e4 seredilmek, garalmak, di\u0148lemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hasabat doklady ertir e\u015fidiljek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Di\u0148lenmek, gulak asylmak, gulak salynmak.<\/p><ul><li>Ol wagtlar radio e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fidi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148den bilmek, hemmesi di\u00fden \u00fdaly \u00fdaly e\u015ftmek.<\/p><ul><li>Ol habary e\u015fidi\u015fipdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup di\u0148lemek, gulak salmak, gulak asmak.<\/p><ul><li>Adamlar e\u015fidi\u015fdi\u0148iz gerek? ! Pt\u00fdowka gerekli\u0148iz arza berersi\u0148iz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fik","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim, eginba\u015f, lybas.<\/p><ul><li>Bu e\u015fikler men halys irizdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Durdy \u00fdyly e\u015fiklerini ge\u00fddi. <span>(N. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><li>\u00d6z ebti\u0148e seret, e\u015figi\u0148i \u00fdylda bir gezek t\u00e4zel\u00e4p bile\u0148ok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Han K\u00fc\u00fdli)<\/span><\/li><li>Ol ge\u00fden e\u015figini, balagyny\u0148 u\u00e7guryny, \u00e7arygyny\u0148 bagyny o\u0148arman s\u00fc\u00fdr\u00e4p, hopul-sopul gezerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Bagtly \u00ddigit)<\/span><\/li><li>Sapa da\u015fky e\u015fiklerini ge\u00fdip, k\u00f6w\u015f\u00fcni a\u00fdagyna gowalla\u0148 sokdy. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapyl\u00fdan zat, \u00fcst \u00f6rtgi.<\/p><ul><li>Bu aty\u0148 e\u015figine seret! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bu garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 e\u015figi k\u00f6nelipdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fiklemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne e\u015fik \u00f6rtmek, e\u015fik \u00fdapmak, e\u015fikli etmek.<\/p><ul><li>Ony t\u00e4ze ke\u00e7eler bilen e\u015fikl\u00e4p, ak g\u00fcmmez \u00fdaly etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fiklenmek","meaning":"<div><p>E\u015fikli bolmak, \u00fcst\u00fcne e\u015fik \u00f6rt\u00fclen, \u00fdapylan bolmak, e\u015fik ge\u00fddirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fikletmek","meaning":"<div><p>E\u015fik \u00fdapdyrmak, e\u015fik saldyrmak, ge\u00fddirmek, e\u015fikli etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fitdirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady e\u015fider, du\u00fdar \u00fdaly ermek, e\u015ftmegini gazanmak.<\/p><ul><li>Ol bu s\u00f6zleri e\u015fitdirip a\u00fdtdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady habar bermek, m\u00e4lim etmek.<\/p><ul><li>Ol muny hi\u00e7 kime e\u015fitdirm\u00e4ndir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady di\u0148letmek, di\u0148l\u00e4r \u00fdaly, gulak salar \u00fdaly etmek.<\/p><ul><li>Saz e\u015fitdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fitgir","meaning":"<div><p>O\u0148at e\u015fid\u00fd\u00e4n, gulagy \u00fditi, e\u015fitgi\u00e7.<\/p><ul><li>G\u00f6zler g\u00f6rg\u00fcr, e\u015fitgir gulaklar h\u00fc\u015fg\u00e4r, Di\u0148e h\u00fc\u015fg\u00e4r bolmak zamanydy bu. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fitgi\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> e\u015fitgir.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fitmek","meaning":"<div><p>1. E\u015fidi\u015f organy arkaly kabul etmek, gulaga ilmek.<\/p><ul><li>Muny e\u015fiden \u00e7agalar o\u00fdnuny ta\u015flap, \u00fderli-\u00fderden o\u0148a tarap e\u0148diler. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>\u00ddola \u00fdakyn gelemde, Bir h\u00fcm\u00fcrdi e\u015fitdim. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 sesini e\u015fiden badyna, onu\u0148 o\u0148ly adam d\u00e4ldigini bildi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u00d6z sesini g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdelde \u00e7ala e\u015fid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u015fidi\u015f ukyby bolmak.<\/p><ul><li>Ol o\u0148at e\u015fid\u00fd\u00e4r, emma sen o\u0148at e\u015fitme\u00fd\u00e4rsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir habary, maglumaty bilmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki ol, \u00c7erny\u015fowy\u0148 \u00f6z ort\u00fdady bilen Mara baka \u00f6ten gije \u00e7ekilen habaryny e\u015fidipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men ba\u015fga zat e\u015fitdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u015fu \u00fderdedigimizi ol bir \u00fderden e\u015fidip gelendir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Di\u0148lemek, gulak salmak.<\/p><ul><li>Saz e\u015fitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Jemagat \u00f6\u0148\u00fcnde bir zady\u0148 anygyna \u00fdetmek, bir i\u015fe garamak.<\/p><\/div><div><p>6. A\u00fddylan zady berkle\u015fdirmek, tassyklamak.<\/p><ul><li>E\u015fid\u00fd\u00e4rmi\u0148, tizr\u00e4k bol!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"e\u015fret","meaning":"<div><p>1. Lezzet, r\u00e4hnet, bagtlylyk.<\/p><ul><li>T\u00fcweleme, sen-\u00e4 \u00f6mr\u00fc\u0148de g\u00f6rmedik e\u015fredi\u0148i g\u00f6rd\u00fc\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6k \u00e7a\u00fd bilen palawy\u0148 e\u015fredinden g\u00f6rsene! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6wn\u00fcme bolmasa, \u015fe\u00fdle e\u015fret ma\u0148a heniz \u00f6m\u00fcrmde du\u015f gelmedik \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adamlary\u0148 isleglerini kanagatlandyrmaga hyzmat ed\u00fd\u00e4n ha\u00fdyrly zat, maddy bolluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"e\u015fretli","meaning":"<div><p>Lezzetli, r\u00e4hnetli, e\u015fredi bar bolan, \u00f6r\u00e4n aja\u00fdyp, sapaly.<\/p><ul><li>E\u015fretli g\u00fcn.<\/li><li>E\u015fretli durmu\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fabkom","meaning":"<div><p>Fabrik komiteti.<\/p><ul><li>Men fabkom bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fabrik","meaning":"<div><p>\u00c7ig mallary ma\u015fyn bilen i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n senagat k\u00e4rhanasy.<\/p><ul><li>Olar i\u015f\u00e7i \u015f\u00e4herjigini\u0148 \u00fdanyna \u00fdetdiler, on\u00fdan\u00e7a fabrigi\u0148 gudogyny\u0148 sesi \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Fabrigi\u0148 i\u015finden g\u00f6relde alyp, \u00c4hli obalardan gel\u00fd\u00e4r a\u00fdallar. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek fabrigi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fabrikant","meaning":"<div><p>Fabrigi\u0148 e\u00fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"fabrikasi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcmi k\u00f6p mukdarda fabrikde i\u015fl\u00e4p \u00e7ykary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"fabrikat","meaning":"<div><p>Fabrikde i\u015flenilip \u00f6nd\u00fcrilen ta\u00fd\u00fdar \u00f6n\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"fabula","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Romanda, powestde we \u015f. m. mazmuny\u0148, wakalary\u0148 be\u00fdan edili\u015fini\u0148 yzygyderli baglany\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"fabzawkom","meaning":"<div><p>Fabrik-zawod komiteti.<\/p><\/div>"},{"headword":"fagosit","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> A\u00fdry jynsdan bolan ownujak jisimleri, bakteri\u00fdalary \u00fduwud\u00fdan hem \u00f6zle\u015fdirip si\u0148dir\u00fd\u00e4n kletka, \u00f6\u00fdj\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"fagot","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00dcflenip \u00e7alyn\u00fdan aga\u00e7 t\u00fc\u00fdd\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"fakel","meaning":"<div><p>\u00ddagty etmek \u00fc\u00e7in ujuna \u00fdagly esgi da\u0148lyp \u00fdakyl\u00fdan ta\u00fdak.<\/p><\/div>"},{"headword":"faksimile","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gol\u00fdazmasyny\u0148 \u00e7eken goluny\u0148 \u00fda-da bir dokumenti\u0148 edil bol\u015fy \u00fdaly edilen nusgasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"fakt","meaning":"<div><p>Hakyky bolan waka, hadysa, subutnama, delil.<\/p><ul><li>Ol di\u0148e faktlary sanamak bilen \u00e7\u00e4klenipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Logiki esas di\u0148e hakykat faktlaryny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n wagtynda esas bolup biler. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"faktor","meaning":"<div><p>1. Hereket ediji g\u00fc\u00fd\u00e7, bolup ge\u00e7en bir prosesi\u0148, hadysany\u0148 seb\u00e4bi, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>A\u00fdgytla\u00fdjy faktor. Rewol\u00fdusi\u00fdany\u0148 faktorlary.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> A\u00fdratynlykda alnan her bir k\u00f6peldiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"faktura","meaning":"<div><p>1. <span>S\u00f6wda termini<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fcne iberilen harytlary\u0148 ady \u00fdazylan s\u00fc\u017eet, nakladno\u00fd.<\/p><ul><li>Faktura bo\u00fdun\u00e7a haryt almak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sungat termini<\/span> \u00d6zbolu\u015fly \u00e7eper\u00e7ilik tehnikasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"fakultatiw","meaning":"<div><p>H\u00f6kmany d\u00e4l, go\u015fma\u00e7a h\u00fcn\u00e4r \u00fc\u00e7in bolan.<\/p><ul><li>Leksi\u00fdalary\u0148 fakultatiw kursy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fakultet","meaning":"<div><p>\u00ddokary okuw ja\u00fdlarynda ylmy\u0148 belli bir pudagyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Dil we edebi\u00fdat fakulteti.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fals","meaning":"<div><p><span>Poligrafi\u00fda<\/span> Kitap kagyzlaryny\u0148 \u00e7ap listini\u0148 eplen\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"famili\u00fda","meaning":"<div><p>\u00d6z ady\u0148 bilen birlikde nesil bo\u00fdun\u00e7a ma\u015fgalada ulanyl\u00fdan at.<\/p><ul><li>Ady\u0148yz we famili\u00fda\u0148yz n\u00e4me?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fanatik","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fda uly h\u00f6wes bilen b\u00fctinle\u00fd berlen adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"fanatiki","meaning":"<div><p>Fanatizme e\u00fdermeklik, fanatizme has bolan.<\/p><ul><li>Fanatiki ynam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fanatiklik","meaning":"<div><p>Fanatizme e\u00fdermeklik, fanatizme degi\u015fli bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"fanatizm","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni\u0148 ynamyna berlip, ba\u015fgalary\u0148 pikirini \u00e4sgermezlik; bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 \u00e7endena\u015fa, k\u00f6re-k\u00f6r ynanmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"fanera","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk gatlajyklar \u00fdapy\u015fdyrylan, biri-birine \u00fdelmenen tagta.<\/p><ul><li>Faneradan edilen \u00fda\u015f\u00e7ik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fantastik","meaning":"<div><p>1. Fantazi\u00fda bilen \u00fdugrulan, fantazi\u00fda has bolan.<\/p><ul><li>Fantastik ertekiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden m\u00fcmkin bolmadyk, hy\u00fdaly.<\/p><ul><li>Fantastik maglumatlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fantastika","meaning":"<div><p>Fantastik esasda d\u00fcz\u00fclen \u00fda-da bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"fantazi\u00fda","meaning":"<div><p>1. D\u00f6redijilikli hy\u00fdallanma.<\/p><ul><li>Poetiki talantda esasy zat d\u00f6redijilikli fantazi\u00fdadyr. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00abBolsady\u00bb bilen edil\u00fd\u00e4n arzuw, hy\u00fdal.<\/p><ul><li>A\u00fd, ussa seni\u0148-de fantazi\u00fda\u0148 zor! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fantazi\u00fda\u00e7y","meaning":"<div><p>Bolmajak zatlary o\u00fdlap tap\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Fantazi\u00fda\u00e7y adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fanza","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fduka Hyta\u00fd matasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"faraon","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Gadymy M\u00fcs\u00fcr paty\u015falaryny\u0148 tituly.<\/p><\/div>"},{"headword":"farfor","meaning":"<div><p>1. Ak to\u00fdnu\u0148 i\u0148 gowy hilinden ta\u00fd\u00fdarlanan mineral massa.<\/p><ul><li>Bu ta\u00fdda ikinji go\u00fdy re\u0148kli farfor gatlak g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol mineral massadan \u00fdasalan \u00f6n\u00fcm, gap-ga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"farmakologik","meaning":"<div><p>Farmakologi\u00fda degi\u015fli, farmakologi\u00fda has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"farmakologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Dermanlary\u0148 bedene t\u00e4sir edi\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"farmasewt","meaning":"<div><p>Dermanhanany\u0148 \u00fd\u00f6r\u00fcte ylmy i\u015fg\u00e4ri, farmasewtikadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"farmasewtika","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Dermanlary \u00f6wreni\u015f ylmy.<\/p><\/div>"},{"headword":"farmokolog","meaning":"<div><p>Farmakologi\u00fdadan spesialist, wra\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"fars","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> G\u00f6degr\u00e4k mazmunly komedi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"fartuk","meaning":"<div><p>I\u015fde \u00f6\u0148e tutul\u00fdan \u00f6\u0148l\u00fck.<\/p><ul><li>Ol fartugyny dakynyp, \u00fdolda\u015fyny\u0148 gelerine ta\u00fd\u00fdar bolup oturdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Fartuk bilen turbalaryn asynyp, Ak pagtany\u0148 kesesinden gidipdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fasad","meaning":"<div><p>Uly ymaratlary\u0148 \u00f6\u0148 tarapy.<\/p><ul><li>Fasady\u0148 \u00fdokarsynda bolsa \u00abhammam\u00bb s\u00f6zi \u00fdazylypdyr. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Pesalar)<\/span><\/li><li>A\u015fgabatda i\u0148 g\u00f6zel ymaratlary\u0148 biri, fasady bezelgi, s\u00fct\u00fcnli ja\u00fdy\u0148 i\u015figinde pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fason","meaning":"<div><p>Bi\u00e7\u00fcw, nusga.<\/p><ul><li>Ilde \u00fdok fason ge\u00fdim ge\u00fdni\u015fi ba\u015fga i\u015fini\u0148-pi\u015fesini\u0148 \u00fdoklugyny a\u00fddyp dur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fatalist","meaning":"<div><p>Fatalizmi\u0148 tarapdary, takdyra, ynan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"fatalizm","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 e\u00fderip, takdyra, \u00fdazgyda ynanmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"fauna","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 faunasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"faza","meaning":"<div><p>1. Bir prosesi\u0148 dowamynda belli bir d\u00f6w\u00fcr.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f we \u00fc\u00fdtge\u00fdi\u015f prosesini\u0148 gidi\u015find\u00e4ki a\u00fdratyn stadi\u00fda, pursat.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin g\u00fcllemek we gozalamak fazasyna giripdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fa\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi keseligine digir-digir \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"fa\u00fdde\u015fin","meaning":"<div><p>Fa\u00fdy\u0148 gowy hilli sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"fa\u015fist","meaning":"<div><p>Fa\u015fizmi\u0148 tarapdary, fa\u015fistik guramany\u0148 \u00e7leni.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetke\u015f dostlarmyz zulumdan dynsyn, fa\u015fistleri\u0148 baryn gyraly\u0148, dostlar! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fa\u015fistik","meaning":"<div><p>Fa\u015fizme degi\u015fli bolan, fa\u015fizme has bolan.<\/p><ul><li>\u00ddyrty\u015fdyrdy pikirleri\u0148 bardasyn, \u00fdok etm\u00e4ge fa\u015fistleri\u0148 ordasyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"federal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> federatiw.<\/p><\/div>"},{"headword":"federalist","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Federalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"federalizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> D\u00f6wlet gurlu\u015fyny\u0148 federatiw sistemasy, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da bir zady\u0148 federasi\u00fdany\u0148 prinsiplerine esaslanan gurlu\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"federasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Sy\u00fdasy. \u00d6zba\u015fdak birn\u00e4\u00e7e d\u00f6wletleri\u0148 bir d\u00f6wlete birle\u015fmeginden emele gelen d\u00f6wlet.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdry-a\u00fdry jemgy\u00fdetleri\u0148, guramalary\u0148 so\u00fduzy.<\/p><ul><li>Professional so\u00fduzlary\u0148 Butind\u00fcn\u00fd\u00e4 federasi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"federatiw","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Federasi\u00fda hasaplan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"feldmar\u015fal","meaning":"<div><p>Paty\u015fa go\u015funynda we k\u00e4bir \u00e7et \u00fdurt go\u015funlarynda: i\u0148 \u00fdokary harby \u00e7in.<\/p><\/div>"},{"headword":"feld\u015fer","meaning":"<div><p>Orta bilimli medisina i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol \u00fdigit feld\u015fer bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"feld\u015ferlik","meaning":"<div><p>Feld\u015feri\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"fel\u00fdeton","meaning":"<div><p>G\u00fcndelik temalar bo\u00fdun\u00e7a \u00e7eper we t\u00e4sirli \u00fdazyl\u00fdan, kem\u00e7ilikleri \u00fdazgar\u00fdan, \u00fditi tankytla\u00fdan gazet makalasy.<\/p><ul><li>Aman, seni\u0148 gazet-\u017eurnallara k\u00e4wagt go\u015fgujyklar g\u00fclk\u00fcli fel\u00fdetonlar \u00fdaza\u00fdmajygy\u0148 bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Fel\u00fdotonda bir adamyny\u0148 ownuk-u\u015fak k\u00fcms\u00fckligi, elini\u0148 egriligi hem onu\u0148 ba\u015fga pis h\u00e4si\u00fdetleri berk urlupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Fel\u00fdetony\u0148 s\u00f6z ba\u015fyny okap, kikir-kikir g\u00fcldi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fel\u00fdeton\u00e7y","meaning":"<div><p>Fel\u00fdeton \u00fdazmak bilen me\u015fgullan\u00fdan adam adam, fel\u00fdeton \u00fdaz\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"fenasetin","meaning":"<div><p><span>Farmasewtika<\/span> Agyryny we gyzgyny azal\u00fdan derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"fenologi\u00fda","meaning":"<div><p>Biologi\u00fdany\u0148 ha\u00fdwanlary\u0148 we \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f hadysalaryny\u0148 kanunydygyny hem-de d\u00f6w\u00fcrle\u00fdindigini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"feod","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Orta asyr d\u00f6w\u00fcrlerinde feodaly\u0148 \u00fderi we ondan al\u00fdan girdejisi.<\/p><ul><li>Krepostno\u00fd da\u00fdhanlary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderine feod di\u00fdlip at berlipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"feodal","meaning":"<div><p>Feodalizm d\u00f6wr\u00fcnde krepostno\u00fd da\u00fdhanlary\u0148 z\u00e4hmetini ekspluatirle\u00fd\u00e4n iri \u00fder e\u00fdesi, pome\u015f\u00e7ik.<\/p><\/div>"},{"headword":"feodalizm","meaning":"<div><p>Kapitalizmden \u00f6\u0148ki jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015f; bu gurlu\u015f wagtynda feodallar \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik seri\u015fdelerine doly e\u00fde\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rler hem-de krepostno\u00fd\u00e7ylyk \u00fdagda\u00fdynda gara\u015fly bolan da\u00fdhanlary\u0148 z\u00e4hmetine esaslan\u00fdarlar, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da feodallar \u00f6zlerini\u0148 territori\u00fdasynda d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini amala a\u015fyrmaklyk hukugyndan pe\u00fddalan\u00fdarlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"feodallyk","meaning":"<div><p>Feodaly\u0148 durmu\u015f \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"feodal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> feodallyk.<\/p><ul><li>Feodal\u00e7ylyk jemgy\u00fdeti \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 hemme oblastlarynda m\u00f6h\u00fcm \u00fc\u00fdtgemelere du\u00e7ar bolup ba\u015fla\u00fdar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbi\u00fder, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ferma","meaning":"<div><p>1. Kolhozlarda we sowhozlarda oba hojalygy\u0148, maldar\u00e7ylygy\u0148 bir pudagy bilen me\u015fgullan\u00fdan \u00fd\u00f6ritele\u015fdirilen hojalyk.<\/p><ul><li>Ferma m\u00fcdirini\u0148 k\u00f6megi bilen kolhoza salyndy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ferma m\u00fcdiri \u00f6\u00fde girmegi ha\u00fdy\u015f etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kapitalistik jemgy\u00fdetde k\u00e4rendesine alnan \u00fder u\u00e7astogynda \u00fda-da \u00f6z hususy \u00fderinde i\u015fle\u00fd\u00e4n \u00fdekebara hojalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ferment","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Janly organizmde emele gel\u00fd\u00e4n we himiki reaksi\u00fdalara t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n organiki jisim.<\/p><\/div>"},{"headword":"fermer","meaning":"<div><p>Ferma e\u00fdesi \u00fda-da k\u00e4rendesine \u00fder al\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ferrohrom","meaning":"<div><p>Demri\u0148 hromly splawy, ergini.<\/p><\/div>"},{"headword":"ferromagnitizm","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Magniti\u0148 h\u00e4si\u00fdetlerini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"festiwal","meaning":"<div><p>Sungaty\u0148 her hili g\u00f6rn\u00fc\u015fleri g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik ba\u00fdram\u00e7ylygy.<\/p><ul><li>B\u00fctinso\u00fduz festiwaly bizi\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 medeni durmu\u015fynda m\u00f6h\u00fcm waka bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Festiwaly\u0148 pul fonduny\u0148 m\u00f6\u00e7beri hem k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"feti\u015fizm","meaning":"<div><p>Ilkidurmu\u015f ta\u00fdpalarynda dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 zatlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde ba\u015f egmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"fetr","meaning":"<div><p>Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fdukajyk i\u0148 gowy sorty.<\/p><ul><li>Fetrden tikilen \u00e4dik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fewral","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 ikinji a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Sen \u00f6z jontuk e\u015fegi\u0148i munup, onda-munda ykdy\u0148, fewral, mart a\u00fdynda o\u0148ly g\u00fcn gazanmady\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Fewral a\u00fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fe\u00fderwerker","meaning":"<div><p>Paty\u015fa go\u015funynda: artilleri\u00fda unter ofiseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"fideizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Bur\u017euaz filosofi\u00fdasynda: Dini ynamy ylmy\u0148 ornuna go\u00fd\u00fdan reaksion idealistik akym, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"fiksa\u017e","meaning":"<div><p>Alnan \u015fekilleri berkle\u015fdirmek \u00fc\u00e7in i\u00e7inde fotonegatiw \u00fduwul\u00fdan himiki ergin.<\/p><\/div>"},{"headword":"filarmoni\u00fda","meaning":"<div><p>Konsertler guramak, saz we a\u00fddym sungatyny propagandirlemek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fda\u0148 edara.<\/p><ul><li>H\u00e4zir respublikamyzda kinostudi\u00fda, drama, opera we balet teatrlary, filarmoni\u00fda, oblast teatrlary we ba\u015fgalary i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filial","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148 \u00f6zba\u015fdak b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>MLI-ni\u0148 T\u00fcrkmenistan filialyny\u0148 kollektiwi jogapk\u00e4rli wezip\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnlik bilen h\u00f6tdesinden gelipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uly teatry\u0148 filialyny\u0148 sahnasynda T\u00fcrkmenistany\u0148 teatryny\u0148 \u00fda\u015f kollektiwi uly abra\u00fd gazandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"film","meaning":"<div><p>1. Kino almak \u00fc\u00e7in \u00fdukajyk selluloid lentasy.<\/p><\/div><div><p>2. Kino g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fczi suratly \u00fdukajyk lenta, kinokartina.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn ag\u015fam \u00abBatyrga\u00fd Razwedka\u00e7y\u00bb filmi bol\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filolog","meaning":"<div><p>Filologi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 filologlary ylmy grammatikany\u0148 \u00fcst\u00fcnde i\u015fle\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filologik","meaning":"<div><p>Filologi\u00fda has bolan, filologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Filologik fakulteti\u0148 studentleri hem diplom i\u015f \u00fdazdylar, hem d\u00f6wlet ekzamenlerini berdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filologi\u00fda","meaning":"<div><p>Halky\u0148 dili we edebi\u00fdaty bilen baglany\u015fykly medeni\u00fdetini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><ul><li>Filologi\u00fda degi\u015fli kitaplar satyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filosof","meaning":"<div><p>Filosofi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"filosofik","meaning":"<div><p>Filosofi\u00fda degi\u015fli bolan, filosofi\u00fda has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"filosofi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Tebigaty\u0148, jemgy\u00fdeti\u0148 we pikirlenm\u00e4ni\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 has umumy, esasy kanunlary hakyndaky ylym.<\/p><\/div><div><p>2. Bir ylmy\u0148 esasynda dur\u00fdan metodologik prinsipler.<\/p><ul><li>Ylym h\u00f6km\u00fcnde pedogogika hem belli bir filosofi\u00fda esasynda \u00f6s\u00fd\u00e4r. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"filtr","meaning":"<div><p>Suwuklyk s\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"filtrlemek","meaning":"<div><p>Filtr arkaly arassalamak, filtrden ge\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"final","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Sport \u00fdary\u015flaryny\u0148 i\u0148 so\u0148ky jemle\u00fdji du\u015fu\u015fygy, tapgyry.<\/p><ul><li>Final \u00fdary\u015fy 16-ynjy awgustda, spartakiadany\u0148 \u00fdapyljak g\u00fcni ge\u00e7iriler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Final j\u00fcrlew\u00fcgi 56-56 hasabyny belle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"finler","meaning":"<div><p>Finl\u00fdandi\u00fdada \u00fda\u015fa\u00fdan esasy halk, finl\u00fdandi\u00fdany\u0148 \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"firma","meaning":"<div><p>Senagat \u00fda-da s\u00f6wda k\u00e4rhanasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"fizik","meaning":"<div><p>Fizikadan spesialist.<\/p><ul><li>Elleri bloknotly \u00fda\u015f fizikler elektrik mehanizmlerini\u0148 da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015fd\u00fcler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fizika","meaning":"<div><p>Materi\u00fdany\u0148 h\u00e4si\u00fdeti we gurlu\u015fy, onu\u0148 hereketi hem-de \u00fc\u00fdtge\u00fdi\u015f formasy, organiki d\u00e4l tebigaty\u0148 hadysalaryny\u0148 umumy kanunlary hakyndaky esasy ylym.<\/p><ul><li>Adam raketaly wenera gider, Ba\u00fdram, bu i\u015fleri fizika eder. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Fizika s\u00f6zi grek\u00e7e \u00abf\u00fduzis\u00bb s\u00f6z\u00fcnden gelip \u00e7yk\u00fdar, bu \u00abtebigat\u00bb di\u00fdmekdir. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fizika-matematiki","meaning":"<div><p>Fizika we matematika ylymlaryny \u00f6wrenmeklige degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Fizika-matematiki fakultet.<\/li><li>Fizika-matematiki ylymlary\u0148 doktory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fiziki","meaning":"<div><p>1. Fizika has bolan, fizika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Fiziki geografi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Janly organizmlari\u0148 muskullaryny\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fine degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Fiziki terbi\u00fde bolmadyk wagtynda, ol bu wezip\u00e4 h\u00f6tde gelip bilmez. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fiziolog","meaning":"<div><p>Fiziologi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>Fiziologlary\u0148 ozal bar bolan d\u00fc\u015f\u00fcnjelerinde \u00e7u\u0148\u0148ur \u00f6zgeri\u015fler bolup ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdlelikde i\u015f hakyndaky fiziki d\u00fc\u015f\u00fcnje fiziologik d\u00fc\u015f\u00fcnjeden tapawutlydyr. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>Fiziologlar i\u015fe giri\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fiziologik","meaning":"<div><p>Fiziologi\u00fda has bolan, fiziologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Fiziologik idealizmi\u0148 i\u00fderoglifler \u00abteori\u00fdasy\u00bb bilen Plehanowy\u0148 ylala\u015fmagy idealizme egli\u015fikdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fiziologi\u00fda","meaning":"<div><p>Organizmleri\u0148 funksi\u00fdalary dogrusyndaky ylym.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanlary\u0148 fiziologi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fizioterapewt","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Fizioterapi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"fizioterapi\u00fda","meaning":"<div><p>Fiziki usullar (y\u015fyk, \u00fdylylyk, suw, elektrik we \u015f. m) arkaly kesel bejermeklik.<\/p><ul><li><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"flagman","meaning":"<div><p>G\u00e4miler we samol\u00fdotlar otr\u00fdadyny\u0148 \u00fda-da eskadrasyny\u0148 komandu\u00fdu\u015f\u00e7isi.<\/p><\/div>"},{"headword":"flang","meaning":"<div><p>Hatary\u0148 \u00fda-da frontu\u0148 ha\u00fdsy-da bolsa bir tarapy.<\/p><ul><li>Bir sapar ma\u0148a \u00e7epki flangdaky gazak stansi\u00fdasynda iki hepde \u00fda\u015famak mi\u00fdesser boldy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fleksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Go\u015fulmalary\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi arkaly s\u00f6zleri\u0148 formalaryny\u0148 emele geli\u015f usuly, \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"flektiw","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Fleksi\u00fda arkaly formalar emele getir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Flektiw diller.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"flora","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4si.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 florasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"flot","meaning":"<div><p>Bir \u00fdurdu\u0148, bir de\u0148zi\u0148 harby \u00fda-da s\u00f6wda g\u00e4milerini\u0148 jemi, toplumy.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 merkin berer, Harby de\u0148iz flotumyz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onda, siz meni entek der\u00fda flotuny\u0148 i\u015fg\u00e4ri hasap ed\u00e4\u00fdi\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"flotili\u00fda","meaning":"<div><p>Belli bir k\u00f6ld\u00e4ki, der\u00fdadaky, de\u0148izd\u00e4ki harby g\u00e4mileri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"fl\u00fduger","meaning":"<div><p>\u00ddeli\u0148 ugruny, \u00e7altlygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00fdokarsy ba\u00fddajykly \u00fda-da plastinkaly pribor.<\/p><ul><li>\u00ddeli\u0148 \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n ugruny fl\u00fdugeri\u0148 k\u00f6megi bilen bil\u00fd\u00e4rler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"folklor","meaning":"<div><p>\u00ddatdan a\u00fddyl\u00fdan halk d\u00f6redijiligi.<\/p><ul><li>Awtor ge\u00e7mi\u015fi\u0148 folklor eserlerini\u0148 synpy h\u00e4si\u00fdetlidigini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutmaly ekeni. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ata Salyh folklory\u0148 ba\u00fd fondundan \u00f6z d\u00f6redijiliginde pe\u00fddalanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"folkloristika","meaning":"<div><p>Folklor, halk d\u00f6redijiligi hakynda bolan ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"folklor\u00e7y","meaning":"<div><p>Folklordan, halk d\u00f6redijiliginden spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"fonar","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> panus.<\/p><ul><li>Fonar g\u00f6terip, suw tut\u00fdan suw\u00e7ular uzyn gije suw tutdular.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ki\u00e7ijik batare\u00fda bilen \u00fdan\u00fdan el \u00e7yrasy.<\/p><ul><li>J\u00fcbi fonaryny\u0148 y\u015fygyny 0, 5 kilometrden g\u00f6rmek bolar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fond","meaning":"<div><p>1. Pul ma\u00fdasy.<\/p><ul><li>Bu zatlara bizi\u0148 \u00fd\u00f6rite fondumyzdaky pullary\u0148 \u00fdetjek g\u00fcmany \u00fdok ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fdygnalyp go\u00fdlan zapasy.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl k\u00f6mek fonduna ozal \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f we gyzyl \u015fa\u00fdlaryndan b\u00e4\u015f kilony beripdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fonema","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly bolan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"fonetik","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Fonetika degi\u015fli bolan, fonetika has bolan.<\/p><ul><li>Fonetik laboratori\u00fda.<\/li><li>Fonetik belgi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fonetika","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Dil biliminde sesleri\u0148 gurlu\u015fyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"fonetist","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Fonetikadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"fonograf","meaning":"<div><p>Ses \u00fdaz\u00fdan we ony a\u00fdtdyr\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"fonogramma","meaning":"<div><p>Ses \u00fdazuwy ge\u00e7irilen pl\u00fdonka \u00fda-da plastinka.<\/p><\/div>"},{"headword":"fontan","meaning":"<div><p>Basy\u015f g\u00fc\u00fdji arkaly turbadan \u00fda-da bir de\u015fikden suwuklygy\u0148 zogdurylyp \u00e7yk\u00fdan akymy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6r, onda fontany\u0148 \u00fdanyna baryp oturaly\u0148. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"forma","meaning":"<div><p>1. Bir bi\u00e7\u00fcwde tikil\u00fd\u00e4n ge\u00fdimler.<\/p><ul><li>Mekdep formasyndaky okuw\u00e7ylar.<\/li><li>Harby forma ge\u00fdnen \u00fdigitler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> Grammatiki kategori\u00fdalary we geple\u00fdi\u015fde s\u00f6zleri\u0148 we s\u00f6zlemleri\u0148 \u00f6zara gatna\u015fygyny a\u0148latmak usuly.<\/p><ul><li>S\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00fdtge\u00fdi\u015f formasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi, gurlu\u015fy.<\/p><\/div><div><p>4. Bir zady\u0148 bellenen nusgasy.<\/p><ul><li>Forma bo\u00fdun\u00e7a i\u015f planyny \u00fdazdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formal","meaning":"<div><p>Formalizme esaslan\u00fdan, formalizm prinsiplerinde bolan.<\/p><ul><li>Me\u00fdletinlik prinsipini amala a\u015fyrmaklyga formal \u00e7emele\u015filipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Formal garamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Belli bir forma getirmek, belli bir forma salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"formala\u015fmak","meaning":"<div><p>Belli bir forma gelmek, belli bir formany kabul etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"formalin","meaning":"<div><p>\u00d6tg\u00fcr, \u00fditi, bogujy ysly, dezinfisirle\u00fdji seri\u015fde.<\/p><ul><li>Formalin tiz bugaryp gider \u00fdaly, dezinfeksi\u00fda ge\u00e7irmezden \u00f6\u0148 20-25 gradusa \u00e7enli gyzdyr\u00fdarlar. <span>(W. Z. Pa\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><li>Si\u0148ekleri formalin s\u00fc\u00fddi bilen hem \u00fdok etmek bolar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formalist","meaning":"<div><p>1. Ed\u00fd\u00e4n hereketi bo\u00fdun\u00e7a formalizme \u00fdugrulan adam.<\/p><ul><li>Ahlaksyz formalist.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Formalizmi\u0148 tarapdary, formalizme e\u00fderiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"formalizm","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fine, formasyna \u00e4hmi\u00fdet bermeklik, formal gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Ol bor\u00e7namalary\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fini\u0148 barlanylmazlygy formalizmden ba\u015fga zat d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>B\u00fdurokratik formalizm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Sungatda we edebi\u00fdatda di\u0148e forma \u00e4hmi\u00fdet ber\u00fd\u00e4n idealistik ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"formasi\u00fda","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik usuly we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny\u0148 h\u00e4si\u00fdetleri bilen kesgitlen\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fc\u015f etapy we \u015fol \u00f6s\u00fc\u015f etapyna mahsus bolan gurlu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"format","meaning":"<div><p>Kitaby\u0148, kagyzy\u0148, karto\u00e7kany\u0148 we \u015f. m. \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Kitaby\u0148 formaty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formula","meaning":"<div><p>1. S\u00f6z bilen beril\u00fd\u00e4n gysgajyk kesgitleme.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eertli bellikler bilen bellenil\u00fd\u00e4n matematiki ululyklar.<\/p><ul><li>Gaz halyny\u0148 formulasy. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Algebraik formula.<\/p><\/div><div><p>4. Himiki jisimleri\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015fini\u0148 harplar bilen g\u00f6rkezili\u015fi.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 formulasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formulirlemek","meaning":"<div><p>Pikiri\u0148i gysga we anyk a\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"formulirlenmek","meaning":"<div><p>Gysga we anyk a\u00fddylmak.<\/p><ul><li>Parahat\u00e7ylykly \u00fda\u015famagy\u0148 Ner\u00fd we \u00c7\u017eou En-la\u00fd tarapyndan formulirlenen g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki belli b\u00e4\u015f prinsipinden ybaratdygy ykrar edil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"formulirowka","meaning":"<div><p>Formulirlenen pikir, gysga we anyk a\u00fddylan pikir.<\/p><\/div>"},{"headword":"fortep\u00fdano","meaning":"<div><p>Barmak bilen basylyp \u00e7alyn\u00fdan klawi\u015fli we kiri\u015fli saz guraly.<\/p><ul><li>Kn\u00fdagin\u00fda gyzyny fortep\u00fdanony\u0148 ba\u015fynda oturtdy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"forto\u00e7ka","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 howasyny t\u00e4zelemek \u00fc\u00e7in \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 a\u00e7ylyp-\u00fdapyl\u00fdan g\u00f6zi.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlary\u0148 forto\u00e7kalaryna simden edilen setkalar tutmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fosfat","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Tehnikada, medisinada ulanyl\u00fdan fosfor kislotasyny\u0148 duzy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Mineralogi\u00fda<\/span> D\u00f6k\u00fcn \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan mineral jisim.<\/p><\/div>"},{"headword":"fosfor","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> A\u0148satlyk bilen \u00fdan\u00fdan we gara\u0148kylykda \u00fdagtylyk ber\u00fd\u00e4n jisim, himiki element.<\/p><\/div>"},{"headword":"fosforit","meaning":"<div><p>D\u00f6k\u00fcn h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan mineral.<\/p><\/div>"},{"headword":"fosgen","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Dem aly\u015f organlaryny za\u00fdala\u00fdan bogujy gaz, z\u00e4herle\u00fdji madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"foto","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00abfotografik\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Meselem: Fotoalbom, fotoapparat, fotosurat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotoalbom","meaning":"<div><p>Fotografik suratlar \u00fderla\u015fdiril\u00fd\u00e4n albom.<\/p><ul><li>Posylkany\u0148 i\u00e7inde yhlas bilen d\u00fcz\u00fclen fotoalbom, t\u00fcrkmen nag\u015fy bilen ke\u015fde ga\u00fdalan galstuk bar. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotoapparat","meaning":"<div><p>Surat alyn\u00fdan apparat, fotografik apparat.<\/p><ul><li>Fotoapparatlar we sagatlar plandan artyk \u00f6nd\u00fcrildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotogazet","meaning":"<div><p>Fotografi\u00fda suratlary arkaly \u00e7ykaryl\u00fdan gazet.<\/p><\/div>"},{"headword":"fotograf","meaning":"<div><p>Fotoapparat bilen surat al\u00fdan spesialist, surat\u00e7y.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde \u00fda\u015f fotograflara hem i\u015f tapyldy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotografik","meaning":"<div><p>Fotografi\u00fda degi\u015fli boln, fotografi\u00fda has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"fotografi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Fotoapparat bilen surat almaklyk i\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. Fotoapparat arkaly surat alyn\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fularyndaky arteli\u0148 fotografi\u00fdasynda bir gopgun turdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotohronika","meaning":"<div><p>Wakalary fotografi\u00fda suratlary arkaly g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hronika.<\/p><\/div>"},{"headword":"fotomonta\u017e","meaning":"<div><p>Belli bir o\u00fd-pikir \u00f6retmek \u00fc\u00e7in bir tema degi\u015flilikde \u00fdygnalyp, bir kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelmen\u00fd\u00e4n suratlar.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyly\u0148 i\u00e7inde 18 gezek kitap sergisi we 28 gezek fotomonta\u017e guralypdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol indi owadan nagy\u015flanan fotomonta\u017e \u00e7ykar\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fotowitrina","meaning":"<div><p>Fotografik suratlar \u00fderle\u015fdiril\u00fd\u00e4n witrina.<\/p><ul><li>G\u00f6rn\u00fckli \u00fderlerde go\u00fdlan fotowitrinalar we diagrammalar \u00fdurdumyzy\u0148 senagatyny\u0148 gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fo\u00fde","meaning":"<div><p>Toma\u015fa ja\u00fdlarynda: Arakesme wagtynda dyn\u00e7 alyn\u00fdan, gezil\u00fd\u00e4n zal.<\/p><\/div>"},{"headword":"fraksion","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Fraksi\u00fda degi\u015fli bolan, fraksi\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"fraksioner","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Fraksi\u00fda \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"fraksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Bir parti\u00fdany\u0148 parlamentd\u00e4ki we jemgy\u00fdet\u00e7ilik guramalaryndaky \u00e7lenlerini\u0148 topary \u00fda-da parti\u00fdalary\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki toparlany\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"frank","meaning":"<div><p>Fransi\u00fda, Belgi\u00fda \u00fdaly k\u00e4bir da\u015fary \u00fdurt d\u00f6wletlerini\u0148 pul birligi.<\/p><ul><li>\u00c7ykdajylardan girdejileri\u0148 artygy 16, 3 milliard franka barabardyr. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fransuzlar","meaning":"<div><p>Fransi\u00fdany\u0148 \u00fderli halky, esasy halky.<\/p><ul><li>Fransuz dili.<\/li><li>Fransuz edebi\u00fdaty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"frazeologik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> frazeologi\u00fda.<\/p><ul><li>Frazeologik s\u00f6zl\u00fck; Frazeologik s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"frazeologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Bir dile mahsus bolan durnukly s\u00f6z d\u00fcz\u00fcleri we dil bilimlerini\u0148 \u015fu a\u0148lamalary \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"frezer","meaning":"<div><p>1. Her hili zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni bejermek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, a\u00fdlanyp hereket ed\u00fd\u00e4n k\u00f6p di\u015fli gural.<\/p><\/div><div><p>2. Topragy \u00fdum\u015fatmak, kesekleri owratmak we torf kesmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ma\u015fyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"frezer\u00e7i","meaning":"<div><p>Frezer stanogynda i\u015fle\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"front","meaning":"<div><p>1. Uru\u015f me\u00fddany, s\u00f6we\u015f me\u00fddany.<\/p><ul><li>Uru\u015f wagty wezip\u00e4miz bizleri\u0148, Berkle\u015fdirmek hem fronty, hem tyly. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><li>So\u0148 S\u00e4het, Kelje dagyny\u0148 hem fronta ugrandygy hakynda Wepa baka hat iberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148, i\u015fi\u0148 gerimi.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdat fronty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"fugas","meaning":"<div><p>Partla\u00fdjy maddany\u0148 \u00fderi\u0148 astynda go\u00fdul\u00fdan we \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ilende partlad\u00fdan zar\u00fdady.<\/p><\/div>"},{"headword":"fundament","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 diwaryny\u0148 esasy, binasy, d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Fundament \u00fc\u00e7in sement topjak boldum.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"funksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n roly, wezipesi, \u00e4hmi\u00fdeti, i\u015fle\u00fd\u015fi.<\/p><ul><li>Sungatda akyl \u00fdetirmek funksi\u00fdasy bilen idea-estetiki funksi\u00fda biri-birinden b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdrylmazdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Bir mukdary\u0148 \u00f6zgeri\u015fi netijesinde \u00f6zger\u00fd\u00e4n ba\u015fga bir mukdar.<\/p><\/div>"},{"headword":"fura\u017eka","meaning":"<div><p>Papak.<\/p><ul><li>Ylgawa \u00e7ykan Petrow fura\u017ekasyny eline aldy-da: -- \u00ddolda\u015flar! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"furgon","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck da\u015fal\u00fdan d\u00f6rt tigirli araba.<\/p><ul><li>Harmanda agta gapgar\u00fdanlary\u0148 \u00fdanyna \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek dagy bardy, ol \u00fdere iki furgan odun getirtdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"furgon\u00e7y","meaning":"<div><p>Furgon s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"futbol","meaning":"<div><p>Sport iki komandany\u0148 arasynda a\u00fdak bilen depilip o\u00fdnal\u00fdan p\u00f6kgi o\u00fdny.<\/p><ul><li>Olimpiany\u0148 futbol turnirini\u0148 birinji \u00e7\u00e4r\u00fdek final o\u00fdny boldy. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"futbol\u00e7y","meaning":"<div><p>Futbol o\u00fdnuna gatna\u015f\u00fdan o\u00fdun\u00e7y.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 futbol\u00e7ylarymyz \u00f6zbegistany\u0148 komandasy bilen dyn\u00e7 alyn\u00fdan g\u00fcni du\u015fu\u015fjakdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"futurist","meaning":"<div><p>Futurizmi\u0148 tarapdary, futurizme e\u00fderiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"futuristik","meaning":"<div><p>Futurizme has bolan, futurizme degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"futurizm","meaning":"<div><p>Sungatda we edebi\u00fdatda realizmi ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n bur\u017euaz formalistik akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"f\u00fduzel\u00fda\u017e","meaning":"<div><p><span>Awi\u00fdasia<\/span> Samol\u00fdoty\u0148 korpusy.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fy\u0148 ikinji g\u00fcni planeri\u0148 f\u00fduzel\u00fda\u017e modelleri asmanda ga\u00fdyp ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga","meaning":"<div><p>Gektar s\u00f6z\u00fcni\u0148 gysgaldylyp ulanyl\u00fdan formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaba","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00fcmi uly, garasy ullukan, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi uly bolan.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opany\u0148 \u00fd\u00fczi bilen gaba telpegi g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015fik, \u00fdogyn.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6p.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcni\u0148 gabasy suwa \u00fdakyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabahat","meaning":"<div><p>Gaty, \u00fdaramaz, a\u00fdyp, erbet, \u00fdazgaryl\u00fdan i\u015f, hereket.<\/p><ul><li>Eden \u015fertnamasyny gabahat bozup, nejis galtamanlar ge\u00e7di serhetden. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 a\u00fdaly\u0148 gaty gowy adam \u00fdaly-la, \u015fu i\u015fi\u0148 gabahat bola\u00fdmasyn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabahatlyk","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fdaramazlyk, erbetlik, a\u00fdyplyk, g\u00f6deklik.<\/p><ul><li>Biz munu\u0148 bir gabahatlygy bardyr \u00f6\u00fdd\u00fcp, o\u00fd-pikir hem etme\u00fd\u00e4rdik. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabahat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gabahatlyk.<\/p><ul><li>Bur\u017euwazi\u00fda gozgala\u0148 turzan halka gabahat\u00e7ylyk bilen d\u00f6n\u00fcklik edipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabak","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki kirpikli ham \u00f6rt\u00fcgi (a\u015faky hem \u00fdokarky).<\/p><ul><li>Hojamy\u0148 \u00fdukajyk gabaklary gorky bilen tisgindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Trahoma keseli ilkibada pe\u00fdda bolanda, gabagy\u0148 i\u00e7 gaty bolan nemli perdede \u00fc\u00fdtge\u015fiklikler \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we Ona Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabakman","meaning":"<div><p>P\u00f6kgi gabakly, gabagy p\u00f6kgerip duran.<\/p><ul><li>Gabakman gelin.<\/li><li>Gabakman adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabalmak","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregi\u0148 alynmak, gabawa d\u00fc\u015fmek, gur\u015falmak.<\/p><ul><li>P\u00e4li azanlary\u0148 gabal\u00fdar da\u015fy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabalyk","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fcmi ululyk, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi ululyk, \u00e7i\u015fiklik.<\/p><ul><li>Ol bilinden a\u015fagyny\u0148 gabalygy gi\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 i\u00e7inde m\u00e4lim bolup duran bir gyzdy. <span>(B. Kerbebe\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabamak","meaning":"<div><p>1. T\u00f6werek-da\u015fyny gur\u015fap almak, t\u00f6weregine halkala\u00fdyn a\u00fdlanmak, gabawa salmak.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015fladyk jeml\u00e4p ba\u015fymyz, Polisi\u00fdalar gabap aldy da\u015fymyz. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz olary gizlin \u00fderde go\u00fdup, ja\u00fdy gabadyk. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar meni g\u00f6r\u00fcp derrew da\u015fymy gabadylar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015fmek, bir zady\u0148 t\u00f6weregine \u00fdygnanmak, toplanmak, halkala\u00fdyn a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Toplanan m\u00e4reke onu\u0148 da\u015fyny gabady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabanja\u0148","meaning":"<div><p>Gabanmak h\u00e4si\u00fdeti, gylygy bolan, \u00f6zgelerden gysganyp gora\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabanja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Gabanja\u0148 h\u00e4si\u00fdetli, gylykly bolmaklyk, \u00f6zgelerden gysganyp gora\u00fdjylyk.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 g\u00f6wn\u00fcne gelen gabanja\u0148lyk gu\u015fy u\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gabanja\u0148lyk edip \u00fdal\u0148y\u015f\u00fdan belki. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>O\u0148 gabanja\u0148lygy \u00f6\u0148k\u00fcsinden on esse artypdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabanmak","meaning":"<div><p>Gabanja\u0148lyk etmek, gabanja\u0148 gylykda bolmak, \u00f6zgelerden gysganmak.<\/p><ul><li>Eger P\u00f6kgen aga gyzyny be\u00fdle gabal\u00fdan bolsa, biz-n\u00e4me di\u00fdjegimizi bilemzok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6wezi menden gabanyp ba\u015flady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabara","meaning":"<div><p>Zady\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi, da\u015f garasy.<\/p><ul><li>Gabarasy has a\u00fddy\u0148 bildirip ugrady. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eunu\u0148 gabarasy asly \u00fdasaly\u015fymy \u00fda-da \u00fcst\u00fcne \u00e7adyr dagy gurap gel\u00fd\u00e4rmi? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabarmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00fcmi ulalmak, p\u00f6kgermek, g\u00fcberilmek, \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Fartuklary gitdigi\u00e7e gabar\u00fdar, uzakdaky harman gar dek agar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>E\u0148egi bilen tegelenip, gabaryp duran \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 etlek \u00fda\u0148aklary \u00f6zden hem ki\u00e7ijik burnuny has-da my\u015f\u015fyk edip g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabar\u00e7yk emele gelmek, pakgarmak.<\/p><ul><li>Elimi\u0148 a\u00fdasy gabardy.<\/li><li>A\u00fdagym gabarypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderliksiz \u00f6w\u00fcnmek, g\u00fcplemek, \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Bolsa-da ol gabarmagy\u0148 we \u00e7i\u015fmegi gadyryny bilip, h\u00f6tdesinden gel\u00fd\u00e4n adam ekeni. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabartmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine zat salyp g\u00fcbertmek, p\u00f6kgertmek, \u00e7i\u015firmek (halta, \u00e7uwal we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u0148y haltasyny gabardyp ugran wagty, ogrulygyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde tutyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabar\u00e7yk emele getirmek, gabarjyk d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Tufly a\u00fdagymy gabartdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabarylmak","meaning":"<div><p>1. Dolup g\u00fcbermek, p\u00f6kgermek.<\/p><ul><li>Pagta salnan ganarlar gabarylyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hondan b\u00e4rsi bolmak, gopbamsyramak, \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00f6se za\u0148\u0148ar gabarylyp geldi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdbat atyp, gabarylyp, saklady ol \u00e7opany. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabar\u00e7yk","meaning":"<div><p>Teni\u0148 suw \u00fdygnanyp pakgaran, gabaran \u00fderi, \u00e7i\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7ekged\u00e4ki ilkba\u015f de\u00fdin gabar\u00e7yk, A\u0148lad\u00fdar \u00f6l\u00fcmli s\u00f6we\u015f guranyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabat","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 g\u00f6ni \u00f6\u0148\u00fcnde, gar\u015fysynda duran, gar\u015fyda\u015f bolan, g\u00f6ni alnynda.<\/p><ul><li>Di\u0148e bir se\u0148ki d\u00e4l, go\u0148\u015fy\u0148 go\u0148\u015fusy, se\u0148ki dek ja\u00fd tutdy go\u0148\u015fy\u0148ka gabat. <span>(N. pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gabat gar\u015fymyzdaky dag kertlerini\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00e7alymtyk \u00fcm\u00fcr \u00f6rt\u00fcpdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 gabat g\u00fcr baglyk bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabatlamak","meaning":"<div><p>1. Gabatma-gabat etmek, gar\u015fyma-gar\u015fy etmek, biri-birine g\u00f6ni getirmek, g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><ul><li>Iki hatar dura\u00fdsadyk gabatlap. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada \u00fda-da wagta la\u00fdyk geler \u00fdaly hereket etmek, ni\u00fdet edip i\u015f g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Festiwala gabatlap Moskwa gitdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gabat \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykmak, \u00f6\u0148\u00fcnden gar\u015fylamak. Pete-pet gelmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6z\u00fcnden, gapdalyndan hem \u00fd\u00f6rite iberilen otr\u00fdadlar gabatlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabatlanmak","meaning":"<div><p>1. Gabatma- gabat bolmak, gar\u015fyma-gar\u015fy bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada, wagta la\u00fdyk getirilmek, gabat geler \u00fdaly edilmek, ni\u00fdetlenmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir Ata Gow\u015fudowy\u0148 Eserler \u00fdygyndysyny\u0148 \u00fc\u00e7 tomlugyny\u0148 ilkinji tomy ong\u00fcnl\u00fcge gabatlanyp \u00e7ykaryldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabatma-gabat","meaning":"<div><p>Gar\u015fyma-gar\u015fy, \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz, pete-pet.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlar biri-birine gabatma-gabat salnypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabatmak","meaning":"<div><p>T\u00f6weregini gur\u015fap aldyrmak, da\u015fyna halkala\u00fdyn a\u00fdlandyrmak, gabawa aldyrmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni oba adamlaryna gabanyp tutdular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabaw","meaning":"<div><p>1. Galany\u0148 \u00fda-da go\u015funy\u0148 da\u015fyna du\u015fmany\u0148 guran halkasy.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fde bular \u00fdedi adam bolup du\u015fman gabawyna d\u00fc\u015fd\u00fcler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015f-t\u00f6weregini gabap duran zatlar, gur\u015faw.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaba\u015fmak","meaning":"<div><p>Gabamaga k\u00f6mek etmek, bilelikde gabamak, da\u015fyny gur\u015fa\u015fmak, da\u015fyny aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Mal gaba\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabrystan","meaning":"<div><p>Adam ja\u00fdlanyl\u00fdan \u00fder, gonam\u00e7ylyk, mazar\u00e7ylyk, g\u00f6r\u00fcstan.<\/p><ul><li>Tank yzyndan \u00fdok edilen ekini\u0148 \u00fderinde bir gabrystana sata\u015fdy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabrystanlyk","meaning":"<div><p>Gonam\u00e7ylyklary\u0148 k\u00f6p \u00fderi, g\u00f6r\u00fcstanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabsa","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 \u00fda-da a\u00fdnany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki a\u00e7ylyp-\u00fdapyl\u00fdan aga\u00e7 gapy.<\/p><ul><li>S\u00e4het i\u015figi ema\u00fdlyk bile a\u00e7jak boldy, emm\u00e4 bolmady, gabsa-da \u015fakyrdady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ellini\u0148 gabsany\u0148 petledi ta\u00fdyndan tutawa\u00e7 g\u00f6zl\u00e4p, i\u015fik a\u00e7jak bolup urnu\u015fyny hasaba almajak, ol i\u015fikden kyn\u00e7ylyk g\u00f6rm\u00e4n da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Batly a\u00e7ylan gabsa hem arka \u00fd\u00fcz\u00fcnde gulagyny gerip, di\u0148l\u00e4p duran Jonnyny\u0148 ma\u0148la\u00fdyna g\u00fctledi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabsal","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> kapas1.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 bu \u00fderi\u0148iz gaty gabsal, bizi\u0148 \u00fdaly \u00e7arwa s\u00e4hra me\u00fddan \u00fdag\u015fy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00f6weregi gi\u0148 d\u00e4l, dar, gysyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabsalamak","meaning":"<div><p>Gabsa oturtmak, gapy oturtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabsamak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyny almak, da\u015fyna a\u00fdlanyp ugramak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fcmizi\u0148 gam\u015fyna dyrma\u015fyp ugrandan, ejem ikimiz gyrkylyk bilen \u00fderli-\u00fderden gabsap ugradyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fcr\u00e4p almak, urmak, dolmak (el, t\u00fcsse we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 burlan uzyn murtlaryny, gyr\u00e7uw sakgalyny t\u00fcsse gabsady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabsatmak","meaning":"<div><p>B\u00fcr\u00e4p aldyrmak, urdurmak, doldurmak (\u00fdel, t\u00fcsse we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ejem b\u00e4rsinden gabsadyp go\u00fdberdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 baldagyny\u0148, k\u00f6k\u00fcni\u0148 da\u015fyndaky \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><ul><li>Bu zat aga\u00e7 k\u00f6k\u00fcnden \u00fda-da gabygyndan edilen undan bi\u015firilipmi, n\u00e4memi, ondan aga\u00e7 ysy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ine, ine, g\u00f6r\u00fc\u0148 -- di\u00fdip, agajy\u0148 da\u015f gabygyndan o\u00fdulyp a\u00fdrylan \u00fderini eli bilen g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlik miwelerini\u0148 (\u00e7igidi\u0148, sogany\u0148, nohudu\u0148 we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Da\u015fky \u00f6rt\u00fcgi.<\/li><li>Hoz i\u00fdilme\u00fd\u00e4n gabykdan we tagamly ma\u0148yzdan ybaratdyr. <span>(S. N. Winogrodow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>G\u00fczde za\u00fda etm\u00e4n, gabygyn b\u00f6lm\u00e4n, Gruzin gyzlary mandarin \u00fdyg\u00fdar. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 suwuny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck \u00fderalmany\u0148 gabyklary ga\u00fd\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sopy sogan i\u00fdmez, tapsa-gabygyny hem go\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabyr","meaning":"<div><p>Me\u00fdit g\u00f6mlen \u00e7ukur, mazar, g\u00f6r.<\/p><ul><li>Men senden a\u00fdra d\u00fc\u015fsem, Gabrymy gazan aglar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ganymy\u0148 gabryn gazyp kepen donun bi\u00e7m\u00e4ge, E\u00fd, goly \u00fdarag tutan, bizi \u00e7agyr\u00fdar Watan. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gabyrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gabyr-gubur.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabyrdatmak","meaning":"<div><p>Gabur-gubur edip basmak, hasyr-husur basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabyrdy","meaning":"<div><p>It \u00fc\u00fdr\u00fcp topulanda, \u00fdapy\u015fanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"gabzamak","meaning":"<div><p>Bol\u00fdan hereketi\u0148, \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak, p\u00e4sgel bermek, hereketi\u0148 amala a\u015fmagyna b\u00f6kden\u00e7 bolmak, d\u00fc\u00fdr\u00fcp almak.<\/p><ul><li>Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 gany ga\u00e7yp, gara dodaklary m\u00fc\u0148k\u00fcldejek bolanda, Halnazar onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni gabzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyzgylt k\u00f6pek onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni gabzap, ha\u00fdal \u00e4dim u\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u015fyr owsala \u00fd\u00fcregini aldyrman, onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni gabzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gab\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Iki zady biri-birine s\u00f6\u00fd\u00e4p go\u00fdmak, \u00fdana\u015fyk go\u00fdmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mu\u015fakgat baryny \u00fdagdyrmak, gapy\u015fdyrmak, m\u00fc\u015fgil etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadagan","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148, zady\u0148 edilmegine ygty\u00fdar berilmedik, el berilme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Yza \u00e7ekilmeklik gadagan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdere \u00fdatlara girmek gadagan! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadak","meaning":"<div><p>409, 5 grama de\u0148 agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Her penjesi bir gadak, tiz ganaryn doldur\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4zik, nepis, sowut k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdlary\u0148, d\u00f6rt gadakdan artyk geldi agramy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadaklamak","meaning":"<div><p>Gadak bilen \u00f6l\u00e7emek, gadak bilen \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadaklyk","meaning":"<div><p>Gadaga de\u0148 bolan agyrlyk.<\/p><ul><li>Akmyrat at torbany\u0148 i\u00e7ine bir gadaklyk da\u015fy salyp gitmage ta\u00fdynlandy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadam","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n \u00e4dim.<\/p><ul><li>Hersi bir milletden, bir topar adam, de\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4p dostlukda de\u0148 basyp gadam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>En\u00e7e wagt ge\u00e7di iki aradan, Batyrga\u00fd gadamyn \u00e4deli b\u00e4ri. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Derbi-dagyn etdik durup serhetde, Mukaddes topraga gadam atany. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadym","meaning":"<div><p>Has \u00f6\u0148ki, ozalky, gaty k\u00f6ne, bir m\u00f6writd\u00e4ki.<\/p><ul><li>Mergenler gadymdan galan hyrlylaryny\u0148 a\u00fdaklaryny dikerdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Sen hi\u00e7 wagtda gadym adaty\u0148dan el \u00e7ekjek d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadymky","meaning":"<div><p>K\u00f6ne d\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki, bir m\u00f6write degi\u015fli, ge\u00e7mi\u015fd\u00e4ki.<\/p><ul><li>Emma biz henizem \u015fol gadymky \u00fdagda\u00fdda. <span>(M. Ybrahymow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadymlyk","meaning":"<div><p>Has k\u00f6nelik, bir m\u00f6writd\u00e4kilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadymy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gadym.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadymylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gadymlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadyr","meaning":"<div><p>1. Birek-birege go\u00fdul\u00fdan hormat, sylag, gadyr-gymmat.<\/p><ul><li>Gadyr\u0148y bileni\u0148 gadryn bil\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>\u00d6wredeni\u0148 \u00fc\u00e7in sag bol dost, men \u00f6z\u00fcm seni\u0148 gadyry\u0148y bilerin. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 gymmaty, h\u00f6ziri, bahasy.<\/p><ul><li>Gallany\u0148 gadyry \u015fondan so\u0148 bilner. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Zer gadyryny zerg\u00e4r biler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Aryny\u0148 z\u00e4herini \u00e7ekmedik, baly\u0148 gadyryn n\u00e4bilsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyr-gymmat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gadyr 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadyrdan","meaning":"<div><p>Gadyr-sylag ed\u00fd\u00e4n, gadyrly, \u00f6r\u00e4n \u00fdakyn, i\u00e7gin adam.<\/p><ul><li>Watana wepadar, go\u0148\u015fa gadyrdan, agzybir halky bar, \u00f6zi gahryman. <span>(\u00abOkt\u00fd\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gadyrdan galamda\u015flar. <span>(\u00abTokmak \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyrdanlyk","meaning":"<div><p>Gadyr-gymmat sakla\u00fdjylyk, gadyrlylyk, \u00fdakyn dostluk, i\u00e7ginlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gadyrlanmak","meaning":"<div><p>Gadyrly bolmak, al\u00e7aklanmak, sylagly garamak.<\/p><ul><li>Jeren gadyrlanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyrly","meaning":"<div><p>Sylagy bar bolan, hormatly, hormat go\u00fd\u00fdan.<\/p><ul><li>Sag bol, meni\u0148 bilen gadyrly go\u0148\u015fym. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Sary onu\u0148 bilen gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fse-de, ilki bada ony tanamady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gar\u015fy \u00e7ykyp Gara bilen, Gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fdi T\u00f6re. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyrlylyk","meaning":"<div><p>Gadyrly barlyk, hormatly g\u00f6rmeklik, gadyr-gymmatlylyk, al\u00e7aklyk, syla\u00fdjylyk.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn \u00f6zini\u0148 agajyny \u00fdene-de gadyrlylyk bilen gar\u015fy aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyrsyz","meaning":"<div><p>Gadyry bolmadyk, sylagsyz, gadyr etme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gadyrsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gadyrsyzlyk","meaning":"<div><p>Gadyry \u00fdokluk, gadyr-gymmaty tutmazlyk, hormat saklamazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaflat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gapylyk, ahmallyk, gara\u0148kylyk.<\/p><ul><li>A\u00fdyly\u0148 gaflatdan, T\u00fcrkmen gyzlary! <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Daglar ba\u015fy dumanlap, tolkun at\u00fdar \u00fcm\u00fcrler, gara\u0148ky hem gaflatda pu\u00e7 ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi \u00f6m\u00fcrler. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagal","meaning":"<div><p>Gyzgyn ganly, gaharja\u0148, gyzma.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fu i\u015fi gagal aga\u0148a a\u00fdtmagy\u0148 n\u00e4me gerekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6prtdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagallyk","meaning":"<div><p>Gagala has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, gaharja\u0148lyk, gyzmaklyk.<\/p><ul><li>Onda gagallyk h\u00e4si\u00fdet bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagyldamak","meaning":"<div><p>Gagyldyly ses \u00e7ykarmak (gargalary\u0148, gazlary\u0148, \u00f6rdekleriz gagyldysy hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00e7arbaga baryp, \u00e7arbagy\u0148 i\u00e7ini gezip \u00e7ykanso\u0148, ahyrda ullakan bir \u00e7ynary\u0148 ba\u015fynda gagyldap oturan ala gargany tap\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Garga gagyldap, gaz bolmaz, kempir bezenip-gyz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde gagyldyly ses \u00e7ykarmak, k\u00f6p bolup gagyldamak.<\/p><ul><li>K\u00f6lde gazlar gagylda\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagyldy","meaning":"<div><p>Gazlary\u0148, gargalary\u0148, \u00f6rdekleri\u0148 sesleni\u015fi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bilbil-de sa\u00fdrarmy\u015fyn, gargany\u0148 gagyldysy has da\u015fa \u00fda\u00fdrarmy\u015fyn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagyrdamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gagyldamak.<\/p><ul><li>Garga m\u00fc\u0148 gagyrsa-da \u00fdaz \u00e7ykmaz, gaz bir gagyrsa-\u00fdaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bogazy\u0148y sesli ar\u00e7amak, gakylygy\u0148y t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gagyrtmak","meaning":"<div><p>Bogazy\u0148y sesli ar\u00e7atmak, gakylyk gopdurtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gagyrynmak","meaning":"<div><p>Bogazy\u0148y ar\u00e7amak, gakylygy\u0148y t\u00fc\u00fdk\u00fcrinmek, ardyrmak.<\/p><ul><li>Luka\u015fka gagyryndy-da k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 bo\u00fdy bilen atyny \u00fd\u00fczin salyp gitdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gagyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde gagyrmak, gagyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Gargalar gagyry\u015f\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gag\u015famak","meaning":"<div><p>Gyzdyrmak, gorkmak \u00fda-da \u00fc\u015f\u00fcmek zerarly sandyramak, titremek, galdyramak.<\/p><ul><li>M\u00e4mmet aga onu\u0148 e\u0148eklerini\u0148 \u015fakyrda\u015fyp, gag\u015fap duranyny g\u00f6rse-de, onu\u0148 s\u00f6z\u00fcne gulak asman gaharlandy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u00ddaz bolsa ne \u00fdag\u015fy, gy\u015fda gag\u015fap oturmaly. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gag\u015fatmak","meaning":"<div><p>Gyzdyryp \u00fda-da \u00fc\u015fedip sandyratmak, titremek, gandyratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gahar","meaning":"<div><p>Gaty n\u00e4razylyk netijesinde pe\u00fdda bol\u00fdan gazaply du\u00fdgy, gazap.<\/p><ul><li>Gahar u\u00e7ganaklap \u00f6\u0148 g\u00f6zlerinde, ga\u015flaryny\u0148 arasy \u00e7ytylyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gaharym gelse di\u00fdip \u00e7ak etdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gahary\u0148 a\u0148y bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7ilim bir gaharda, bir naharda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gahar \u00f6\u0148de \u00fd\u00f6r\u00e4r, akyl-yzdan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahar-gazap","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li gahar.<\/p><ul><li>Gurply g\u00f6wresine kuwwat \u00fdeti\u015fip, gahar- gazap bilen s\u00f6zledi i\u00e7gin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Gahar-gazaba m\u00fcnmek- gaty gaharlanmak. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb)<\/span><\/li><li>Di\u00fddi, di\u00fdmesiz, s\u00f6zler, gahar-gazaba m\u00fcn\u00fcp. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharja\u0148","meaning":"<div><p>Gaty gyzgyn, s\u00e4hel\u00e7e zada gahary gelip duran.<\/p><ul><li>B\u00e4, jijim, gaharja\u0148 ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015eu ur\u015fa gidip gelenler has hem gaharja\u0148 bolup gel\u00fd\u00e4r \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Gaty gyzgynlyk,.<\/p><ul><li>Gaharja\u0148 bolmaklyk, gaharja\u0148lyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharlandyrmak","meaning":"<div><p>Gahary\u0148 gelmek, gahary\u0148 gyzmak, herrelmek, dazarylmak, gazaplanmak.<\/p><ul><li>Sa\u0148a garda\u015f, bu wagt gaharlanmak, gany\u0148 gyzdyrmak \u00fdara\u015fmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nabat eje gaharlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharlany\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri- biri\u0148e gaharly s\u00f6z a\u00fddy\u015fmak, biri-birine gahar etmek.<\/p><ul><li>Ikisi bir g\u00fcn gaharlany\u015fypdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015f minutda so\u0148, gaharlany\u015fan adamsyndan \u00f6t\u00fcn\u00e7 sormaga ol ta\u00fd\u00fdardy. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharly","meaning":"<div><p>Gahar bilen, gazaply, hyjuwly.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk biraz gaharly dymdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>I\u00e7inde \u00e7ykan bir kitaby hem \u00fderd\u00f6l\u00e4ni\u0148 bir duluna baka gaharly zy\u0148yp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaharlyk","meaning":"<div><p>Gaharly \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, gazaplylyk.<\/p><ul><li>Maral kelpe\u0148 My\u015f\u015fa gaharlylyk nazary bilen garady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahat","meaning":"<div><p>Se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n, gyt.<\/p><ul><li>\u00c7arwa \u00e7opan- \u00e7oluga gahat bolup \u00f6r\u00fcler, toka\u00fdda hem d\u00fczlerde gygyry\u015fdy b\u00f6r\u00fcler. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahatlyk","meaning":"<div><p>Gyt we gahat bolmaklyk, gyt\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gahat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gahatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gahryman","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni\u0148 ba\u015farja\u0148lygy, edermen\u00e7igi bilen gahraman\u00e7ylyk i\u015f eden adam, gahrymanlyk g\u00f6zkezen adam.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltana gahryman ady berildi weli, ol Begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne peri bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Altyn ugrunda boldy gahryman, gahrymanlar mydam bize m\u00e4hriban. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Edebi-folklor eserlerinde esas hereket ediji adam.<\/p><ul><li>Eseri\u0148 ba\u015f gahramany.<\/li><li>Artyk \u00abA\u00fdgytly \u00c4dim\u00bb romany\u0148 gahrymanydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Belli bir d\u00f6wr\u00fc\u0148, zamany\u0148, hasi\u00fdetli a\u00fdratynlyklaryny \u00f6z\u00fcnden mahsus eden \u015fahs.<\/p><\/div>"},{"headword":"gahrymanlar\u00e7a","meaning":"<div><p>Gahrymany\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n edermenligi \u00fdaly, gahrymanlyk bilen.<\/p><ul><li>Onu\u0148 adamsy gahrymanlar\u00e7a gurban boldy. <span>(N. Pomma Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ondaky gahrymanlar\u00e7a hel\u00e4k bolan ogullarymyz asyl \u00fdadymyzdan \u00e7ykmaz. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Gahrymanlar\u00e7a s\u00f6we\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahrymanlyk","meaning":"<div><p>1. Gahryman\u00e7ylyk, i\u015f, gahryma\u0148\u00e7ylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gahryman adyna e\u00fde bolmaklyk, gahryman bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00dda\u015flar i\u015fde gahrymanlyk ke\u015fbini g\u00f6rkezdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahryman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gahrymanlyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 halkymyzy\u0148 z\u00e4hmet gahryman\u00e7ylygy dogru\u00e7yllyk bilen g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Petr \u00f6z\u00fcni\u0148 in s\u00f6\u00fdg\u00fcli a\u00fddymy bolan gahryman\u00e7ylyk hakyndaky a\u00fddymlara ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gahryman\u00e7ylykly","meaning":"<div><p>Gahraman\u00e7ylyga has bolan, gahryman bilen, edermen\u00e7ilikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"gakylyk","meaning":"<div><p>\u00dcsg\u00fcr\u00fclende, dem aly\u015f \u00fdolunda \u00f6\u00fdkenden \u00e7yk\u00fdan s\u00fc\u00fdge\u015fik, hapa t\u00fc\u00fdk\u00fclik.<\/p><ul><li>Aslynda siz meni kim hasap edeni\u0148izde n\u00e4me, men onu\u0148 \u00fcst\u00fcne gakylyk ta\u015flap bilerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bogazymdan gakylyk gop\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala","meaning":"<div><p>Du\u015fmandan goranmak \u00fc\u00e7in pal\u00e7ykdan, da\u015fdan we \u015f. m. salyn\u00fdan be\u00fdik diwarly howly, be\u00fdik berkitme.<\/p><ul><li>Galany\u0148 t\u00f6weregini gyssagly arassalamaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Galandar \u015fu galada bir ok-\u00fda\u00fd barmy\u015fyn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne galany\u0148 bir ganaty we somalyp duran bir bur\u00e7y k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde abanyp dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dil hem bela, hem gala. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galaba","meaning":"<div><p>Aglaba, k\u00f6plen\u00e7, hemi\u015fe, hemmesi di\u00fden \u00fdaly.<\/p><ul><li>Galaba adam \u00f6z\u00fcni sen\u00e7e g\u00f6r\u00fd\u00e4ndir.<\/li><li>Ol i\u015fe galaba py\u00fdada gatna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galagop","meaning":"<div><p>Binjalyk, ynjalyksyz, howsalaly, aljyra\u0148\u0148y, ba\u015faga\u00fd.<\/p><ul><li>Galagop adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galagoplanmak","meaning":"<div><p>Galagop bolmak, ynjalygy\u0148 ga\u00e7mak, howsala d\u00fc\u015fmek, aljyra\u0148\u0148y, ba\u015faga\u00fd \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Galagoplanmak i\u015fe zy\u00fdanlydyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galagopluk","meaning":"<div><p>Ba\u015faga\u00fdlyk, aljyra\u0148\u0148ylyk, ynjalyksyzlyk, howsalalylyk.<\/p><ul><li>Enesini\u0148 jogap berm\u00e4n i\u00e7ki tama girmegi, Merdanda galagopluk d\u00f6retdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi P\u00f6kgeni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredende onu\u0148 bir zat seb\u00e4pli galagopluga d\u00fc\u015fenini a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galak","meaning":"<div><p>\u00ddary\u015fda we \u015f. m. yza gal\u00fdan, yzda bar\u00fdan, astyn.<\/p><ul><li>Obamyzda k\u00f6ne du\u00fdguly, galak d\u00fc\u015f\u00fcnjeli bir adam hem galmandyr di\u00fdip, a\u00fddyp bilmeris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galak-ga\u00e7ak","meaning":"<div><p>Bir zatdan gal\u00fdan galyndy, az-owlak galan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"galaklyk","meaning":"<div><p>Yzda baryjylyk, galagy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, i\u015fde agsamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galam","meaning":"<div><p>Ortak di\u015fel\u00fd\u00e4n, metala ha\u015fam salyn\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"galamdan","meaning":"<div><p>Galam, ru\u00e7ka salyn\u00fdan gutujyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galamda\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddazmaklyk-bozmaklyk bilen me\u015fgul bol\u00fdany\u0148 k\u00e4rde\u015fi, k\u00e4rde\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"galamga\u015f","meaning":"<div><p>Gy\u00fdyp duran ga\u015f.<\/p><ul><li>Bir g\u00f6re\u00fdin, galamga\u015fy\u0148y kakdyr. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galandar","meaning":"<div><p>Zy\u00fdarat edip, gezip \u00fd\u00f6ren, terkid\u00fcn\u00fd\u00e4 adam, geda\u00fd, ykmanda.<\/p><ul><li>Ol Wahyt galandar \u00fdaly \u015f\u00e4her -- \u015f\u00e4her a\u00fdlanyp, k\u00f6\u00e7e- k\u00f6\u00e7e s\u00f6k\u00fcp \u00fd\u00f6reni\u0148 biridir. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Yspyhandan gelip, Mekge-Medin\u00e4 bar\u00fdan kyrk galandar pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galapyn","meaning":"<div><p>\u00abK\u00f6plen\u00e7, k\u00f6p \u00fdagda\u00fdlarda, mydama\u00bb di\u00fden manydaky k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00f6z\u00fcni i\u015fe\u0148\u0148irligini bildirjek bolup, galapyn sowatly bolan kolhoz adamlaryny\u0148 bir \u00f6z\u00fcnden ba\u015fgasyny sowatsyz edip g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Orta mekdepler galapyn uly kolhozlary\u0148 hem her birinde bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu dogruda a\u00fddylan habar galapyn gabat gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galat","meaning":"<div><p>Hakyky bolmadyk, esasyz, ugursyz, \u00fdalan, \u00fdal\u0148y\u015f.<\/p><ul><li>Galat a\u00fdd\u00fdarsy\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fd, G\u00f6rogly, galat etdim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdy","meaning":"<div><p>Gur\u015funa me\u0148ze\u015f \u00e7alymtyl-ak re\u0148kli \u00fdum\u015fak metal, himiki element.<\/p><ul><li>Gala\u00fdy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden tenekar \u00e7almadyk her bir adamy\u0148 \u00abtenekar\u00bb di\u00fden s\u00f6zi bir bada ge\u0148 g\u00f6rjegi bellidir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdylamak","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy \u00e7a\u00fdmak, gala\u00fdy bilen tutdurmak.<\/p><ul><li>Radiopri\u00fdomnikleri\u0148 gurallaryny kislota bilen gala\u00fdylamak bolmaz. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdylanmak","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy \u00e7a\u00fdylmak, gala\u00fdy bilen tutdurylmak.<\/p><ul><li>De\u015fik bedreler gala\u00fdylandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdylatmak","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy \u00e7a\u00fddyrmak, gala\u00fdy bilen tutdurmak.<\/p><ul><li>Semawar gala\u00fdylatdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdyla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy \u00e7a\u00fdy\u015fmak, gala\u00fdy \u00e7alyp tutdurmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Ussa t\u00fc\u0148\u00e7e gala\u00fdyla\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdy\u00e7y","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy \u00e7al\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"gala\u00fdy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"galban","meaning":"<div><p>T\u00fcmmerip duran, galyp duran.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6r\u00e4nde, galba\u0148 g\u00f6ws\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnde o\u00fdnaklap, biri-birine owsun aty\u015fyp duran \u00fdogyn hem uzyn gara sa\u00e7lary bar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol alma \u00fdaly ak \u00fda\u0148aklaryny\u0148, galba\u0148 g\u00f6ws\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnden sallanyp duran gara gotazlaryny\u0148 ujuny o\u00fdnap, Arzyg\u00f6zele seretdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdaw","meaning":"<div><p>Ynjalyksyz, howlugagan, \u00e7alasyn, galja\u0148, al\u0148asak.<\/p><ul><li>D\u00f6\u015fi deputat ny\u015fanly galdaw adam \u00f6m\u00fcr i\u015fden \u00fdadajaga me\u0148z\u00e4nok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdawlyk","meaning":"<div><p>Galdawa has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, galdaw h\u00e4si\u00fdetli bolmaklyk, howlugaganlyk, al\u0148asaklyk, galja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an \u015fu adamlar galdawlygy terk ederk\u00e4ler? <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Ondan gara\u015fyp bolmajak galdawlyk bilen onu\u0148 budundan agyz saldy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdyr-basdyr","meaning":"<div><p>\u00ddalan-\u00fda\u015fryklyk, gizlin, galp.<\/p><ul><li>Artyk meni \u00f6z\u00fc\u0148 tana\u00fdarsy\u0148, mende galdyr-basdyr zat bolmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdyr-basdyrlyk","meaning":"<div><p>\u00ddalan-\u00fda\u015fryklyk, gizlinlik, galplyk.<\/p><ul><li>Munda g\u00f6rnetin galdyr-basdyrlyk bar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u015fol sana\u015fykda bir galdyr-basdyrlyk baryny a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdyramak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gag\u015famak.<\/p><ul><li>Ol ilki bilen galdyrap \u00fc\u015f\u00fcd\u00fd\u00e4nligini we \u00fd\u00fcregini\u0148, bulan\u00fdanlygyny du\u00fddy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ysytma tut\u00fdan adam ilki galdyrap ba\u015fla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galdyrawuk","meaning":"<div><p>Gorkup \u00fc\u015f\u00e4p we \u015f. m. zerarly galpyldap duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"galdyrma","meaning":"<div><p>\u00c7aly\u0148 \u00fcst\u00fcne s\u00fc\u00fdt gu\u00fdlanda \u00fdokary gal\u00fdan go\u00fdy agaran, galdyrym.<\/p><\/div>"},{"headword":"galdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddady\u0148dan \u00e7ykaryp go\u00fdup ga\u00fdtmak \u00fda-da go\u00fdup gitmek.<\/p><ul><li>Sagady \u00f6\u00fdde galdyrypdyryn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditirip \u00fdok etmek, \u00fditirmek.<\/p><ul><li>\u00c7akgyny galdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddary\u015fda we \u015f. m. \u00fdolda\u015flary\u0148dan ozup, olary yzda go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Garlawa\u00e7 atlary \u00fd\u00fcz metr yzda galdyryp, pellehana ilkinji bolup geldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ta\u015flap gitmek, go\u00fdup gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"galdyrym","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> galdyrma.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fc\u0148 sa\u00fdylanda \u00fdum\u015faklyk \u00fc\u00e7in a\u015fagyna d\u00fc\u015fel\u00fd\u00e4n deri, garagurum we \u015f. m. zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"galere\u00fda","meaning":"<div><p>1. Uly ymaratlary\u0148 arasyny birle\u015fdir\u00fd\u00e4n uzyn, dar hem-de \u00fcsti \u00fdapyk e\u00fdwan.<\/p><ul><li>Moskwa\u00bb da k\u00f6p uly ja\u00fdlar galere\u00fda arkaly birle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Teatrlary\u0148, stirki\u0148 \u00fdokary mertebesi, \u00fdarusy.<\/p><\/div><div><p>3. Sungat eserlerinin sergisi, g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><ul><li>Surat galare\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galgamak","meaning":"<div><p>\u00ddelin we \u015f. m. t\u00e4siri bilen gymyldamak, pasyrdamak, \u00fdelpeselenmek, hereketlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"galgan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tikenlije \u00fdasy \u00fdaprakly ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"galgatmak","meaning":"<div><p>\u00ddelin \u00fda ba\u015fga bir zady\u0148 t\u00e4sirinde ykdyrmak, pasyrdatmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k bula\u00fdlatmak, \u00fdelpesetmek.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk gam\u00e7aly elini galgadanyny hem du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7okully sa\u00e7yny sekildedip, ellerini galgadyp gepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galja\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> galdaw.<\/p><ul><li>Kaka\u0148 pahyr \u00f6r\u00e4n galja\u0148 adamdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Artyk, sen \u00f6r\u00e4n galja\u0148 \u00fdigit. <span>(B. kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galja\u0148lyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> galdawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galkan","meaning":"<div><p>S\u00f6we\u015fde tyg-zarbadan goranmak \u00fc\u00e7in, tegelek, gapak g\u00f6rn\u00fc\u015fli, elde g\u00f6teril\u00fd\u00e4n metaldan edilen gadymy gural, enjam.<\/p><ul><li>Galkan d\u00e4ldir \u00f6\u0148lerine tut\u00fdany, sary \u00fda\u00fd d\u00e4l s\u00f6we\u015f g\u00fcn at\u00fdany. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galka\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup bilelikde galgamak, ygyp durmak, pasyrda\u015fmak, \u00fdelpesele\u015fmek, u\u00e7ganaklap g\u00f6r\u00fcnmek, \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Galga\u015fyp, ga\u00e7yp dur saralan \u00fdaprak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galkmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary galmak, g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Emma ol der\u00fda d\u00e4ldi, ol g\u00fcn\u00fc\u0148 howrundan galkan salgymdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdaga galmak, ba\u015f g\u00f6termek.<\/p><ul><li>Galky\u0148 indi, mahal boldy galkmaga, \u00fdarag edip elde herne bary\u0148yz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galkyjaklamak","meaning":"<div><p>1. S\u00e4hel g\u00f6terilmek, \u00fdokary galmak.<\/p><ul><li>Ol galkyjaklap \u00fd\u00f6r\u00e4nde, en\u00e7eme g\u00f6zler o\u0148a bakan a\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eatlanmak, ruhlanmak.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn gu\u015fy alla nir\u00e4dir galkyjakla\u00fdan Begenje s\u00f6z beresimi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galkyjaklatmak","meaning":"<div><p>G\u00f6wn\u00fcni g\u00f6termek \u015fatlandyrmak, ruhlandyrmak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a g\u00fcnsa\u00fdyn \u00fc\u00fdtg\u00e4p, A\u00fdsoltany\u0148 g\u00f6wn\u00fcni g\u00fcnsa\u00fdyn galkyjakladyp, i\u0148 so\u0148unda \u015fu g\u00fcnki g\u00f6rn\u00fc\u015fine gelip \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galkyndyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddardam edip, gop berip \u00fdokaryp galdyrmak, g\u00f6termek.<\/p><\/div><div><p>2. Ruhu\u0148y g\u00f6termek, ruhlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galkynmak","meaning":"<div><p>Ruhu\u0148 g\u00f6terilmek, ruhlanmak; birneme gurplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galla","meaning":"<div><p>1. Arpa, bugda\u00fd ekini.<\/p><\/div><div><p>2. Bugda\u00fd, arpa ekinlerinden alyn\u00fdan hasyl.<\/p><ul><li>Geda\u00fd galla tapmaz, galla tapsa- gap. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galla\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00e7-\u00fdala\u0148a\u00e7, garyp.<\/p><\/div>"},{"headword":"galmagal","meaning":"<div><p>1. Wagyrdap \u00e7yk\u00fdan gykylyk, wagyrdyly ses.<\/p><ul><li>\u015eol wagt koridory\u0148 a\u0148yrsyndan galmagal e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde tur\u00fdan jenjel, dawa, gopgun.<\/p><ul><li>Gyzlardan suw soradyk weli, ynha \u015fujagaz gyz galmagal edip, d\u00fc\u015f\u00fcbermezmi ba\u015fymyzdan. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galmagallamak","meaning":"<div><p>1. Galmagal etmek, gykylyk etmek.<\/p><ul><li>Galmagallap durma-da i\u015fi\u0148 bilen bol!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa etmek, jenjel etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"galmagalla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Iki \u00fda-da k\u00f6p bolup galmagal edi\u015fmek, gykylyk edi\u015fmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me galmagalla\u015fyp dursu\u0148yz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa-jenjel turuzmak, bilelikde dawa etmek.<\/p><ul><li>Bolgusyz zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde galmagalla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galmagally","meaning":"<div><p>1. Galmagaly, gykylygy k\u00f6p bolan, gopgunly.<\/p><ul><li>Bular gowgaly we galmagally \u00fdygnaklardy. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawaly, jenjelli.<\/p><ul><li>Galmagally zat. Galmagally i\u015f. Galmagally mesele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galmagalsyz","meaning":"<div><p>1. Galmagaly, gykylygy \u00fdok bolan, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, gykylyksyz.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, olar galmagalsyz, \u00f6r\u00e4n arka\u00fdyn g\u00fcrle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawasy \u00fdok bolan, jenjelsiz, imi-sala.<\/p><\/div>"},{"headword":"galmagal\u00e7y","meaning":"<div><p>K\u00f6p galmagal ed\u00fd\u00e4n, dawa\u00e7yl, gykylyk\u00e7y, nadara.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 obamyzda \u015fondan galmagal\u00e7y a\u00fdal \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n galmagal\u00e7y bolan ekeni. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Galmagal\u00e7y adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddary\u015fda we \u015f. m. be\u00fdlekilerden so\u0148 gelmek, be\u00fdlekilerden yzda bolmak, \u00fde\u0148ilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015fip bilmezlik zerarly gitjek \u00fderine gidip, ugrap bilmezlik.<\/p><ul><li>Otludan galmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gitmekligi\u0148i go\u00fdbolsun etmek.<\/p><ul><li>Komandirowkadan galmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddatdan \u00e7ykarylyp galdyrylmak, alynman ga\u00fddylmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148ky myhmanlary\u0148 d\u00fcw\u00fcn\u00e7egi galypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bar bolamk, bolmagyny dowam etdirmek.<\/p><ul><li>Il i\u00e7inde galan \u00fdarag ulaglary hem alyp gelm\u00e4ge bu\u00fdruk berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Gutarylman ta\u015flanmak, gutarylman go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Galan i\u015fe gar \u00fdagar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda gelip, a\u015fakdaky \u00fdaly ulanyl\u00fdar: a) Ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fliklerini\u0148 manylary bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Ha\u00fdran galmak, ge\u0148 galmak, habarsyz galmak, i\u015fsiz galmak;.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. B) Ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Du\u00fdman galmak, \u00f6wrenip galmak, bilm\u00e4n galmak, g\u00f6r\u00fcp galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galo\u015f","meaning":"<div><p>Ygal bolanynda \u00e4digi\u0148, botinkany\u0148 da\u015fyndan ge\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fda-da di\u0148e \u00f6zi ge\u00fdil\u00fd\u00e4n d\u00fcz \u00f6k\u00e7eli gon\u00e7suz we bag\u00e7yksyz rezin a\u00fdakgap.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tomsu\u0148 j\u00f6wzasynda-da a\u00fdagyna galo\u015f bilen mesi ge\u00fdenini g\u00f6reni\u0148de ol bir molladyr di\u00fden pikir g\u00f6wn\u00fc\u0148e gelendir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Anna pilpil galo\u015fyny \u00e7ykardy-da t\u00f6re ge\u00e7ip oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galp","meaning":"<div><p>1. Hakyky d\u00e4l, \u00fdalan (dokument hakynda).<\/p><ul><li>Akty\u0148 galpdygyny hasap etm\u00e4nimizde-de, ilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddalan\u00e7y, wepasyz.<\/p><ul><li>Galpy\u0148 gazany ga\u00fdnamaz, ga\u00fdnasa-da ba\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galpak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agany\u0148 heniz syrylmadyk sa\u00e7y.<\/p><ul><li>Mydam ba\u015fynda h\u00fc\u017e\u017eer\u00fd\u00e4r, arassa gara galpagy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Ol mele galpakly ak \u00fd\u00fczl\u00fcje e\u00fdjejik gyz. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galpla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir zada me\u0148zedip, galp \u00fdasamak, galp etmek, \u00fdo\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galplyk","meaning":"<div><p>1. Hakyky d\u00e4llik, \u00fdalan, aldaw.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli galplyk meni\u0148 g\u00f6wn\u00fcme \u00fdaramady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddalan\u00e7ylyk, aldaw\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galpyldamak","meaning":"<div><p>\u00dc\u015f\u00e4p, gorkup \u00fda-da \u00fc\u015fidip titremek, sandyramak, gag\u015famak.<\/p><ul><li>Ni\u00e7ik lak atjagy\u0148 bilme\u00fd\u00e4n \u00fdaly, ogryn-ogryn galpylda\u00fdar azajyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galpylda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup galpyldap durmak, biledikde galpyldamak, sandyra\u015fmak, gag\u015fa\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galpyldy","meaning":"<div><p>\u00dc\u015femek, gorkmak \u00fda-da \u00fc\u015f\u00fctmek we \u015f. m. netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n titreme, sandyrama, gag\u015fama.<\/p><ul><li>Onu\u0148 endamynda galpyldy pe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galstuk","meaning":"<div><p>Bo\u00fdna dakyl\u00fdan \u00fdasy lenta, dilkaw mata.<\/p><ul><li>Ol mugallymlary\u0148 birinden bir ak \u00fdaka \u00fdene birinden hem bir galstuk alyp, \u015folary bo\u00fdnuna ildiripdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galtak","meaning":"<div><p>\u00dcsti \u00fda\u015f\u00e7ine me\u0148ze\u015f el bilen itilip s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4n, \u00fdeke tigirli ki\u00e7ijik araba.<\/p><\/div>"},{"headword":"galtamak","meaning":"<div><p>\u00c7ala degirmek, kakly\u015fdyrmak; degmek.<\/p><ul><li>\u00ddaglyga elim \u00e7ala galtady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galtaman","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrip-kesmek, talamak \u00fdaly jena\u00fdat ed\u00fd\u00e4n adam, garak\u00e7y, tala\u0148\u00e7y.<\/p><ul><li>Meni hem tas galtamanlar hatyryna ge\u00e7iripdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garak\u00e7y, galtaman, oba ogrusy, G\u00fcn-g\u00fcnden k\u00f6peldi eli egrisi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galtamanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> galtaman\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galtaman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrip-kes\u00fd\u00e4nleri\u0148 k\u00e4ri, galtaman bolup halky talamaklyk, garak\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"galta\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddana\u015fyk go\u00fdmak, biri-birine degrip go\u00fdmak, degirmek, kakly\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galta\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala degmek, kakly\u015fmak.<\/p><ul><li>Dasy\u0148 t\u00f6weregine galta\u015f\u00fdan \u00e7yzyk bo\u00fdun\u00e7a ugrutdyrylandygyny siz g\u00f6rensi\u0148iz. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan \u00f6z g\u00f6ws\u00fcne galta\u015fyp duran gowa\u00e7any\u0148 bir \u00fdapragyny \u00fdoldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garynda\u015flyk ta\u00fddan ilte\u015figi bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"galta\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Biri-birine galta\u015fyp, deg\u015fip duranlyk, ilte\u015fik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddakynlyk, gatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 onu\u0148 bilen gatna\u015fygym \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galtga","meaning":"<div><p>Tor \u00fda-da \u00e7e\u0148\u0148ek suwa batmazlyk \u00fc\u00e7in dakyl\u00fdan \u00fde\u0148iljek aga\u00e7 we \u015f. m.<\/p><ul><li>Oglanlar \u00fdarym sagat \u00fdaly a\u00fdlagy\u0148 i\u00e7inde galtga seredi\u015fip oturdylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galybermek","meaning":"<div><p>Has yza galmak, gitdigi\u00e7e yzda bolmak.<\/p><ul><li>K\u00e4 \u00fderde b\u00fcdr\u00e4p, k\u00e4 \u00fderde s\u00fcr\u015f\u00fcp, \u00e7akan at galyberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galyberse-de","meaning":"<div><p>Ondan so\u0148 hem, so\u0148ra hem, i\u0148 so\u0148unda bolsa, \u015fonu\u0148 bilen birlikde.<\/p><\/div>"},{"headword":"galyndy","meaning":"<div><p>1. Tutu\u015f zady\u0148 ujundan artyp galan b\u00f6lek, artyp-s\u00fc\u00fd\u015fen, artyk zat.<\/p><ul><li>Gurban elind\u00e4ki almany\u0148 galyndysyny s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne oklady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Galyndy mata.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148 bolan zatdan saklanyp galan zat.<\/p><ul><li>Gadymy urp-adat galysyndan bo\u015famadyk Nursoltan \u00fdeti\u015fen gyzyny \u00fderle\u015fdirenini hem g\u00f6rme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Derde \u00fdarama\u00fdan zy\u0148yndy, ta\u015flandy, zir-zibil.<\/p><ul><li>Galyndy hapa zatlar \u00e7ukura d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galyndyrmak","meaning":"<div><p>Zy\u00fdan \u00fdetirilen maddy we moral \u00fdagda\u00fddan, agyrlykdan \u00e7ykarmak, a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galdyrmak, \u00f6z\u00fcni tutmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Gorkaklar, namartlar, ejize ganymlar, Wepasyzlar, d\u00f6n\u00fckler bolsa masgaralan\u00fdlar we galyndyrmaz gargy\u015f astynda gal\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ony biz galyndyryp bilmeris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galyp","meaning":"<div><p>Zady\u0148 ke\u015fbini, formasyny ber\u00fd\u00e4n enjam, \u00fdasama \u015fekil, \u00fcl\u0148i.<\/p><ul><li>Bu kerpi\u00e7leri\u0148 gyrade\u0148ligi bir galypdan \u00e7ykan \u00fdaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galyplamak","meaning":"<div><p>Galyba salmak, galyba ge\u00fddirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"galyplanmak","meaning":"<div><p>Galyba salynmak, galyba ge\u00fddirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"galyplatmak","meaning":"<div><p>Galyba saldyrmak, galyp urdurmak.<\/p><ul><li>Tuflimi galyplatdym welin, o\u0148at boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galyp\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Galyp \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div><div><p>2. Metal gu\u00fd\u00fdan ussa, spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"galy\u0148","meaning":"<div><p>Her birn\u00e4\u00e7e, k\u00e4bir bolar-bolmaz.<\/p><ul><li>Galy\u0148 azgynlar bizi\u0148 \u015fu g\u00fcn\u00fcmizi hem k\u00f6p g\u00f6rd\u00fcler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"galy\u0148lyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Galy\u0148 bermek \u00fc\u00e7in \u00fdygnanan zatlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"gal\u0148amak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148k\u00fcden galy\u0148 bolmak, has k\u00fcti bolmak.<\/p><ul><li>Men \u00fdoldaky gar syrgynlaryny\u0148 gal\u0148ap \u00fd\u00f6remegi\u0148 kynal\u00fdandygyny du\u00fddum. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Syrgyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gal\u0148atmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148k\u00fcsinden galy\u0148 etmek, has k\u00fcti etmek.<\/p><ul><li>Hany, indi a\u00fdryl! -- di\u00fddi we b\u00f6wedini\u0148 \u00fde\u0148sesini gal\u0148atmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gal\u0148a\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148k\u00fcden galy\u0148 bolup ba\u015flamak, k\u00fct\u00fcle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gam","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy.<\/p><ul><li>Meni\u0148 gamym, aladam \u00f6z\u00fcme \u00fdetik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Emma welin \u00fdene-de Orazg\u00fcl\u00fc\u0148 derdi, gamy \u00f6z\u00fcne \u00fdetikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gam-gussa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>Bil\u00fd\u00e4rin, \u00fc\u00e7 \u00fdyllap gam-gussa baryny \u00e7ekipsi\u0148iz. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B\u00f6leklenip bulutlary \u00fdagmyr \u00fdagyp ba\u015flady. Gam-gussada bolan il Gamly g\u00f6wn\u00fcm ho\u015flady. <span>(\u015e. kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregimni gam-gussaga doldurdy. Geli\u0148 begler ar almaga gideli\u0148! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gama","meaning":"<div><p>Iki \u00fd\u00fczli uzyn \u00fdasy tyg, hanjar.<\/p><ul><li>Bilind\u00e4ki gamy\u0148y hem \u00e7\u00f6z-de ta\u015fla. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Adam \u00f6ld\u00fcrijileri\u0148 gamasy olary\u0148 sy\u00fdasatyny\u0148 adatdaky guraly bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamak","meaning":"<div><p>\u00c7omujy\u0148 guran baldagy.<\/p><ul><li>Alany haram bolmu\u015f ussa, bu \u00f6\u00fdi gamakdan \u00fdasadymyka, n\u00e4mek\u00e4. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gama\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6k i\u00fdmi\u015f, tur\u015fy tagam i\u00fdmeklik zerarly di\u015fi\u0148 \u00e7e\u00fdnemek ukyby peseletmek, di\u015fi\u0148i aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dditi \u015f\u00f6hl\u00e4ni\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdeli\u0148 t\u00e4siri we \u015f. m. netijesinde g\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6rmek ukybyny peseltmek, g\u00f6z\u00fc\u0148i \u00fda\u015fardyp \u00fcmezletmek, g\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fini wagtla\u00fdyn bula\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Suwly \u00fderi\u0148 bag-bakjalary g\u00f6z\u00fc\u0148i gama\u015fdyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00abAk altyny\u0148\u00bb \u015f\u00f6hlesi g\u00f6z\u00fc\u0148i gama\u015fdyr\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gama\u015fmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6k i\u00fdmi\u015f, gaty tur\u015fy tagam igmeklik zerarly di\u015fi\u0148 \u00e7e\u00fdnemeklik ukyby peselmek.<\/p><ul><li>Di\u015fim gama\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditi \u015f\u00f6hl\u00e4ni\u0148, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdeli\u0148 t\u00e4siri we \u015f. m. netijesinde g\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6rmeklik ukyby peselmek, \u00fda\u015faryp \u00fcmezlemek, g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148i bula\u015fmak.<\/p><ul><li>Trahoma g\u00f6reje ge\u00e7ende, g\u00f6zde gama\u015fmak we bula\u015fmak pe\u00fdda bol\u00fdar.<\/li><li>\u00dc\u00fdtg\u00e4p bula\u015fmak, gararyp bulutla\u015fmak. <span>(Howa hakda)<\/span><\/li><li>Howa gama\u015fyp, asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni aksowult bulut perdel\u00e4pdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gama\u015fyk","meaning":"<div><p>Gama\u015fyp duran, o\u0148ly g\u00f6r\u00fclme\u00fd\u00e4n, bula\u015fyp duran, a\u00e7yk d\u00e4l.<\/p><ul><li>Gama\u015fyk g\u00f6zlerini\u0148 meni g\u00f6r\u00fd\u00e4nligi \u00fdakymly d\u00e4ldi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gama\u015fyk howada ak gar ga\u00fdmala\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamgyl","meaning":"<div><p>\u00d6rk\u00fcji gapdalyna gy\u015faran d\u00fc\u00fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"gamgyn","meaning":"<div><p>Gam \u00e7ek\u00fd\u00e4n, \u015fady\u00fdan d\u00e4l, tukat, ga\u00fdgyly, gussaly.<\/p><ul><li>\u00c7ekip \u00e7agany\u0148 h\u00f6wesin, Gamgyn \u00fd\u00fcreklerin a\u00e7\u00fdar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalarr)<\/span><\/li><li>Ol i\u015fden \u00fcnj\u00fcli, gamgyn ga\u00fddy\u015fyny du\u00fddy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamgynlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gamlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gamgynlyk","meaning":"<div><p>Gamgyn haldalyk, tutaklyk, ga\u00fdgylylyk.<\/p><ul><li>Sen-\u00e4 bir samsyjak ekeni\u0148! -- di\u00fdip, gamgynlyk hem myla\u00fdymlyk bilen a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamhor","meaning":"<div><p>Gamyny i\u00fd\u00fd\u00e4n, aladasyny ed\u00fd\u00e4n, hossarlyk ed\u00fd\u00e4n, hossar.<\/p><ul><li>Horlananlary\u0148 ganhory bolmak isle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamlanmak","meaning":"<div><p>Gam \u00e7ekmek, bir zady\u0148 ga\u00fdgysyny etmek, ga\u00fdga batmak, tukatlanmak, gamgynlanmak.<\/p><ul><li>Gamlanma baba, sen gamlanma baba! Onu\u0148 Polat atly bir \u015f\u00e4girdi bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamma","meaning":"<div><p>1. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Sesleri\u0148 yzygiderli peselmegi \u00fda-da \u00fdokarlanmagy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birme\u0148ze\u015f bolan k\u00f6p d\u00fcrdi, \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdan hadysalary\u0148 \u00fda-da predmetleri\u0148, zatlary\u0148 yzygiderli hatary.<\/p><\/div>"},{"headword":"gamy\u015f","meaning":"<div><p>1. Suwly \u00fderlerde \u00e7ybyk-\u00e7ybyk bolup bit\u00fd\u00e4n, baldagyny\u0148 i\u00e7i de\u015fik, bogun-bogun k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn-g\u00f6w\u00fcnden suw i\u00e7er, gamy\u015f-bogundan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gam\u015fy gow\u015fak tutsa\u0148, eli\u0148i gy\u00fdar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 da\u015fyna tutmak \u00fc\u00e7in gamy\u015fdan \u00f6r\u00fclen seri\u015fde.<\/p><ul><li>H\u00e4zir \u015fol ja\u00fdy\u0148 da\u015fy k\u00f6ne gamy\u015f a\u00fdlanan \u00fdaly bolup dur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gamy\u015f-bag","meaning":"<div><p>Gamy\u015f \u00f6r\u00fclende gamy\u015flary biri-birine baglamak \u00fc\u00e7in in\u00e7ejik \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"gamy\u015fda\u015f","meaning":"<div><p>Gamy\u015f \u00f6r\u00fclende agramlyk \u00fc\u00e7in asyl\u00fdan da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gamy\u015flyk","meaning":"<div><p>Gamy\u015fy\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Urarsy\u0148 -- di\u00fd\u015fip, gamy\u015flyga bardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gam\u00e7aw","meaning":"<div><p>Gijilew\u00fckli, ownuk d\u00fcw\u00fcrtik \u00f6rg\u00fcnli g\u00f6z keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"gam\u00e7y","meaning":"<div><p>At s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in ta\u00fdajyga berkidilip, gatlanyp tikil\u00fd\u00e4n, \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ga\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Ho\u015fly garyljyk sesi bilen gygyryp, gam\u00e7ysyny bula\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bogdanow, biz ta\u00fd\u00fdar! -- di\u00fdip, bilinden gam\u00e7ysyny \u00e7ykaryp aldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gam\u00e7ylanmak","meaning":"<div><p>Gam\u00e7y bilen urmak, gam\u00e7y \u00e7alyp sa\u00fdgylamak, gam\u00e7y \u00e7almak.<\/p><ul><li>Siz da\u00fdaw bir \u00fdigidi \u00f6\u0148\u00fc\u0148ize saly\u0148-da, iki\u00fdarla\u00fdyn gam\u00e7ylap, \u015f\u00e4heri\u0148 i\u00e7ine b\u00fctin k\u00f6\u00e7e-me-k\u00f6\u00e7e a\u00fdla\u0148. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gam\u00e7yla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilelikde gam\u00e7ylamak, k\u00f6p bolup gam\u00e7ylamak.<\/p><ul><li>Olar atlaryny gam\u00e7yla\u015fyp, \u00fd\u00fczin salyp gitdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biriri biri\u0148e gam\u00e7y \u00e7almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gam\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Gam\u00e7y \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, ta\u00fd\u00fdarlanan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"gan","meaning":"<div><p>Arteri\u00fda we wena damarlary arkaly organizmi\u0148 \u00e4hli \u00fderine a\u00fdlanyp dur\u00fdan we bedeni\u0148 \u00e4hli kletkalaryny i\u00fdmitlendir\u00fd\u00e4n gyzyl re\u0148kli suwuklyk.<\/p><ul><li>\u015eu gi\u0148 s\u00e4hrada at to\u00fdnagyny\u0148 \u00e7ukanak gazmadyk, adam gany dammadyk bir daban \u00fderi \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4hak gan \u00fderde \u00fdatmaz ahyryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gan-kok","meaning":"<div><p>Sy\u00e7yran gan, ganly hapa.<\/p><ul><li>Derrew d\u00fczederis, \u00fdolda\u015f le\u00fdtenant, bulary\u0148 gany-koky bildirmez \u00fdaly ederis. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gan-pet","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ganyny\u0148 normaldygyna \u00fda-da normal d\u00e4ldigine degi\u015flilikde ulanyl\u00fdan tirke\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>A gyz ba\u015fy\u0148y bir galdyr, sa\u0148a n\u00e4me boldy, toba-tagsyr, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148de gan-pet \u00fdok! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gana","meaning":"<div><p>Pugta do\u00fd\u00fdan\u00e7a, do\u00fda.<\/p><ul><li>Gep gy\u015f suwlaryny gana berip, i\u00e7ini mazaly dedip bejermekde. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 Etginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gana-gana","meaning":"<div><p>Pugta ganyp, do\u00fda-do\u00fda.<\/p><ul><li>Suwdan gana-gana a\u00e7yldy garlap. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gujagynda a\u00fddym a\u00fdt\u00fdas, saz \u00e7alyp, Se\u0148 m\u00e4hri\u0148den gana-gana, P\u00f6wriz\u00e4m! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganakar","meaning":"<div><p>Hanjary\u0148 ortasyndan ge\u00e7\u00fd\u00e4n o\u00fdtak \u00e7yzyk.<\/p><ul><li>Hanjary\u0148 ganakary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganamak","meaning":"<div><p>Gan \u00e7ykmak, teni\u0148den, \u00fdaradan we \u015f. m. gan akmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 burny ganady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganar","meaning":"<div><p>Irim\u00e7ik dokalan matadan edil\u00fd\u00e4n ullakan halta, gap.<\/p><ul><li>Pagta ganaryny dykyp dolduryp. Her g\u00fcn \u00fd\u00fcz kilony go\u00fd\u00fdar ganara. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Halta-ganarymyz galladan doly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganat","meaning":"<div><p>1. Gu\u015flary\u0148 we k\u00e4bir m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 iki gapdalyndaky u\u00e7mak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n organy.<\/p><ul><li>\u00ddok, Juma jijim, men urdum, onu\u0148 ganatyny \u00e7ym-pytrak etdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aty bary\u0148 ganaty bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f ganatyndan kire\u00fd islemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Samol\u00fdoty\u0148 galy\u015f g\u00fc\u00fdj\u00fcni d\u00f6red\u00fd\u00e4n iki \u00fdana uzalyp gid\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli Watany goramak \u00fc\u00e7in, Asmanda ganatyn ger\u00fd\u00e4r samol\u00fdot. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Samol\u00fdoty\u0148 ganaty.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ja\u00fdy\u0148 bir tarapyna uzalyp giden b\u00f6legi, galany\u0148, ha\u00fdaty\u0148 bir tarapky diwary.<\/p><ul><li>K\u00f6ne galany\u0148 bir ganaty we sa\u0148\u0148yldap duran bir bur\u00e7y k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcne abanyp dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol h\u00f6k\u00fcmet ja\u00fdyny\u0148 \u00e7ep ganatynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganatlandyrmak","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7akdana\u015fa begendirmek, ruhlandyrmak, \u015fatlandyrmak.<\/p><ul><li>Sowet go\u015funyny\u0148 \u00fcst\u00fcnlik habary Tejen da\u00fdhanlaryny ganatlandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcnki d\u00f6r\u00e4n du\u00fdgy A\u00fdsoltany ganatlandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganatlanmak","meaning":"<div><p>Ganat baglamak, gaty \u015fatlanmak, ruhy g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Mehinligi\u0148 y\u015fygyna ganatlanan Mawy jan ajygyna bir m\u00fc\u0148z\u00e4nde, \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki agdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganatmak","meaning":"<div><p>Gan \u00e7ykarmak, tenden \u00fdaradan we \u015f. m. gan akdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddara\u0148y d\u00f6rjel\u00e4p oturma, ganadarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganaw","meaning":"<div><p>Suw akdyrmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n ullakan \u00fdap.<\/p><ul><li>Bardy-geldi sil suwy gaty gyssara \u00e7emele bolsa, ganawa \u00fdazdyrmak \u00f6r\u00e4n a\u0148sat. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganawuz","meaning":"<div><p>Er\u015fi gyzyl, argajy mawy \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>\u00d6lenini\u0148 egninde gyzyl \u00fd\u00fcpekden ganawuz k\u00f6\u00fdnek bardy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tussagy\u0148 eline \u00fda-da a\u00fdagyna salyn\u00fdan agyr zynjyr.<\/p><ul><li>Olar azatlyk d\u00fcn\u00fd\u00e4sine \u00e7ykanlaryna ynam etme\u00fd\u00e4n \u00fdaly, a\u00fdaklarynda gandalsyz baryny-\u00fdoguny synap g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u00fdaly, gi\u0148r\u00e4k \u00e4dip g\u00f6rd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandar","meaning":"<div><p>Adam \u00f6ld\u00fcren, adam ganyna galan.<\/p><ul><li>Gandarymyz-Gitlerden artyk al \u00f6ji, dogan! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kerim hany\u0148 gandary sen -- di\u00fddiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ata-babamy\u0148 gandary, zalym Re\u00fdhan, d\u00f6w\u00fc\u015feli! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandarlyk","meaning":"<div><p>Gandar bolmaklyk, adam ganyna galmaklyk, gandary\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Indi d\u00fc\u015fenok k\u00fc\u00fd\u00fcne. Ne gandarlyk, ne-de \u00f6l\u00fcm. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandeper","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u015eugundyry\u0148 d\u00fc\u00fdbi \u00fdaly \u00fdogyn d\u00fc\u00fdpli dag \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gandym","meaning":"<div><p>Orta Azi\u00fdany\u0148 gumluk \u00fderlerinde bit\u00fd\u00e4n, in\u00e7e, uzyn k\u00f6kli, bogun-bogun, tikenli aga\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gandym k\u00f6k\u00fcnden egri \u00e7opan ta\u00fdagyny eline alanyna on b\u00e4\u015f \u00fdyl bolupdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol \u00fderde sazak, \u00e7erkez, gandym \u00fdaly aga\u00e7lar bit\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandymlyk","meaning":"<div><p>Gandymy\u0148 k\u00f6p \u00fderi, gandymy\u0148 k\u00f6p g\u00f6geren \u00fderi.<\/p><ul><li>Gandymlyk me\u00fddan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandyrmak","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlygyny, te\u015fneligini kanagatlandyrmak, i\u00fddirip-i\u00e7irmek.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fddan gandyrmak.<\/li><li>Suwa \u00fdakyp gandyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady pugta d\u00fc\u015f\u00fcndirmek, ynandyrmak.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdynlara hem-de h\u00e4kimi\u00fdetlere bo\u00fdun bolmagy gullara gandyrypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandyrylmak","meaning":"<div><p>1. Gan\u00fdan\u00e7a i\u00e7irilmek, te\u015fneligi kanagatlandyrmak.<\/p><ul><li>Mallar suwdan gandyryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat pugta d\u00fc\u015findirilmek, ynandyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gandyz","meaning":"<div><p>Iti\u0148, aty\u0148 we \u015f. m. art a\u00fdagyny\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fczi, \u00fdamyz.<\/p><ul><li>Itleri\u0148 gandyzyna \u00e7ybyklady-da, meni g\u00f6terip alyp gidip \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcnde bir mahmal k\u00f6rp\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u00ddabysy samana dyzanda, onu\u0148 gandyzyna bir gam\u00e7y \u00e7alyp, ba\u015fyny gatyrak silkdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gandyzlamak","meaning":"<div><p>Gandyzyna urmak.<\/p><ul><li>Artyk heniz o\u0148a jogap berm\u00e4nk\u00e4, \u00fdabysyny gandyzlap, Halnazary\u0148 ogly Bally gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddola d\u00fc\u015fdi d\u00f6k\u00fcp g\u00f6wni posuny, Gam\u00e7y bilen gandyzlady \u00fdabysyny. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gand\u00fc\u015fer","meaning":"<div><p>\u00ddakyn hossar, garynda\u015f.<\/p><ul><li>Gurt ikimiz gand\u00fc\u015fer garynda\u015fdyrys -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gangrena","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Teni\u0148, ten agzalaryny\u0148, organizmi\u0148 dokumalaryny\u0148 belli bir \u00fderini\u0148 \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4p, \u00f6l\u00fcp ba\u015flamagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ganhor","meaning":"<div><p>N\u00e4hak adam \u00f6ld\u00fcr\u00fd\u00e4n, gan i\u00e7en, gan d\u00f6ken.<\/p><ul><li>Ganhor zalymlary\u0148 \u00fdanar i\u00e7leri. <span>(K. I\u015fanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>1929-njy \u00fdylda bolsa ol \u00fdykgynjy, ganhor M\u00e4mmet ba\u00fd \u015fol han a\u00fdaly bilen s\u00fcrg\u00fcne iberildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganhorlyk","meaning":"<div><p>Ganhor bolmaklyk, ganhora has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"ganjarmak","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e gan \u00e7ykmak, gan g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>A\u00fdna gy\u00fdan barmagym birneme ganjardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganjary\u015fmak","meaning":"<div><p>Iki tarap bolup uru\u015fmak, gan d\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ozal \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00e7ynlaka\u00fd i\u015fe gaty\u015fmadan agzy bi\u015fipdi, ganjary\u015fmany\u0148 \u00fcst\u00fcnde barypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganjyga","meaning":"<div><p>E\u00fderi\u0148 \u00fde\u0148sesine b\u00f6kdergi berkitmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edilen \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn d\u00e4l, \u00f6\u0148\u0148in \u00f6\u00fdl\u00e4nler Garaberdi a\u015fak tarapyndan atly gelip, M\u00e4mmet ba\u00fdy\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne sowuldy-da at \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fm\u00e4n, ganjygasyny \u00e7\u00f6z\u00fcp atke\u00e7\u00e4 dolangy bir topar t\u00fcpe\u0148i berip gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ganjygasy, \u00fdantanapy, u\u00fdan-gam\u00e7ysyna \u00e7enli men getirip ber\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganjyk","meaning":"<div><p>Urka\u00e7y it.<\/p><ul><li>Garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zeneginde gu\u00fdlunyp \u00fdatan ala ganjyk ok \u00fdaly zybyrdap geldi-de, \u00fdabyny\u0148 gu\u00fdrugyndan gabyr-gubyr edip agyz saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda biri ganjyk eken, \u00fdola gel\u00fd\u00e4n eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganmak","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlygy\u0148y kanagatlandyrmak, bol\u00fdan\u00e7a\u0148 i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ganypdyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n! -- di\u00fdip, bedr\u00e4ni Altyna uzatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pugta d\u00fc\u015f\u00fcnmek, \u00f6zle\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ganojak","meaning":"<div><p>Uru\u015f-s\u00f6w\u00fc\u015fden ga\u00fdtma\u00fdan, \u00fdakymsyz, je\u0148paraz.<\/p><ul><li>Ganojak ba\u00fdlary\u0148 k\u00f6k\u00fcni kesdi\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gansyz","meaning":"<div><p>1. Gany az, az ganly.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6l\u00fcm-\u00fditimsiz, gan d\u00f6k\u00fc\u015film\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00abG\u00f6re\u015f gansyz gutarmaz\u00bb di\u00fdlen s\u00f6z \u00e7yn boldy. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gansyz-hunsuz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gansyz.<\/p><ul><li>N\u00e4me siz uru\u015f \u00f6l\u00fcmsiz-\u00fditimsiz, gansyz-hunsuz bolar \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmisi\u0148iz?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gant","meaning":"<div><p>\u015eugundyry\u0148 we gam\u015fy\u0148 a\u00fdratyn sortundan alyn\u00fdan \u00fdokumly, ak, s\u00fc\u00fdji \u00f6n\u00fcm, \u015feker.<\/p><ul><li>Bir \u00fdaglyk gandy hem Altyny\u0148 gapdalynda \u00fdaglygy bilen \u00fda\u00fdradyp go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tat\u00fdana \u00e7a\u00fd gu\u00fdup, gandy s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, Myhmanlara i\u00e7gin h\u00f6d\u00fcr ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet Edei\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganybir","meaning":"<div><p>\u00ddakyn, bir nesilden bolan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 kakamy\u0148 ganybir da\u00fdzasy me\u00fdhanajyk saklar ekeni. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganym","meaning":"<div><p>Du\u015fman, \u00fdawuz, zalym.<\/p><ul><li>Emma d\u00fcn\u00fd\u00e4de adamzady\u0148 i\u0148 ganym du\u015fmany fa\u015fistler eken -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganymat","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 nene\u0148 d\u00e4l, \u00fdaman d\u00e4l, ortatap, kanagatlanarly, o\u0148at.<\/p><ul><li>Tomsuna \u00fdene-de ganymat, her ni\u00e7ik-de bolsa ba\u00fdy\u0148kyda i\u015fl\u00e4p, n\u00e4me-de bolsa bir zat gazan\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Huda\u00fda \u015f\u00fck\u00fcr, ganymat! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ganymatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gowula\u015fmak, \u00fdag\u015fyla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148k\u00fcsinden az-kem ganymatla\u015fdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gany\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Suwy \u00fdeterlikli i\u00e7e\u0148kirlemek, gana\u0148kyrlamak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn guraksyran \u00fderleri\u0148 indi birneme m\u00e4hri gany\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fddan, \u00e7ilimden gany\u015fdy\u0148my? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mesel\u00e4, a\u00fddylan zada d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gap","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine her hili zat salyn\u00fdan halta, \u00e7uwal we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilinden sallan\u00fdan gapda alty okly nagan bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nahar we suwuk zatlar gu\u00fdulgan gazan, bedre, jam we \u015f. m. predmetler.<\/p><ul><li>Bir \u00fdandan egsilip ba\u015flady gaplar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 \u00f6\u0148lerinde d\u00fcrli nahar gaplary \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp durdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Zat salmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdasalan guty.<\/p><ul><li>Podpolkownik papiros gabyny a\u00e7yp, komandiri\u0148 \u00f6n\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-bil","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 uzynlygyny\u0148 ortarasy, orta bil.<\/p><ul><li>Halka da\u015fy\u0148 gap bilinden d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wannany\u0148 gap bilinden bolup duran narzan dur\u015funa \u00fdeljikli, k\u00f6p\u00fckli sabyna \u00f6wr\u00fclipdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-gadyrly","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n gadyrly, gadyrlylyk bilen.<\/p><ul><li>Bular gap-gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-gajak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gap-ga\u00e7.<\/p><ul><li>\u015ekafy\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gap-gajaklar onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne ilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ja\u00fdy, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegi, gap-gajagy, \u00fdeterlik i\u00fdmiti hem bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-gara","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa gara, juda gara, \u015far-gara.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gap-gara bolan kellesinde di\u0148e di\u015fleri agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ata-eneleri harmanlarda, orakda bolany \u00fc\u00e7in, hossarsyz galan \u015fol \u00e7agalar gap-gara bolupdyrlar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-gara\u0148ky","meaning":"<div><p>Juda gara\u0148ky, gaty gara\u0148ky, g\u00f6zed\u00fcrtme gara\u0148ky.<\/p><ul><li>\u00ddanan otlu\u00e7\u00f6p s\u00f6nende, Gap-gara\u0148ky, boldy tam. <span>(R. Se\u00fdidew, Lebap Gyzy.)<\/span><\/li><li>Da\u015f-t\u00f6werek gap-gara\u0148kydy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-ga\u00e7","meaning":"<div><p>I\u00e7ine i\u00fdil\u00fd\u00e4n zatlar salmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan her d\u00fcrli gaplar (okara-\u00e7anak, jam, tabak we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde gap-ga\u00e7 go\u00fduldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4zik gap-gajy h\u00e4zirle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gap-\u00e7anak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gap-ga\u00e7.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 Gajar ogluny\u0148 gap-\u00e7anaklaryny d\u00f6w\u00fc\u015fdiren wagtlary-da az bolmady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gap-\u00e7anaklary arassa saklamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapak","meaning":"<div><p>1. Gazany\u0148, \u00e7\u00e4\u00fdnegi\u0148, \u00e7elegi\u0148 we \u015f. m. agyz \u00fdapysy.<\/p><ul><li>So\u0148 \u00f6z\u00fcm \u00e7ykdy-da k\u00f6w\u015f\u00fcni ge\u00fdm\u00e4ge durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garryny\u0148 gata\u0148sy barmaklary ga\u00fdnap duran gazany\u0148 gapagyny galdyranda \u00e7ekdirm\u00e4ni\u0148 ysy tamy\u0148 i\u00e7ini tutdy. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dutary\u0148 gundagyny\u0148 \u00fd\u00fczi.<\/p><ul><li>\u015e\u00fck\u00fcr dutaryny\u0148 gapagyna kakyp ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, \u015e\u00fck\u00fcr Bag\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Mekdep partasyny\u0148 a\u00e7ylyp-\u00fdapyl\u00fdan \u00fdasy b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Oglan partasyny\u0148 gapagyny \u00e7alaja a\u00e7dy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddagy\u015f \u00fdagandan so\u0148, ekilen \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n b\u00f6lejik-b\u00f6lejik gyrman\u00e7a, gatan \u00fdukajyk \u00fder gatlagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapaklamak","meaning":"<div><p>1. Agzyna gapak \u00fdapmak bilen agzyny berkitmek.<\/p><ul><li>Gazany\u0148 agzyny gapaklamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dutary\u0148 gapagyny oturtmak.<\/p><ul><li>Ussa dutary gapaklapdyr, indi perdelerini ge\u00fddir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddagy\u015f \u00fdagandan so\u0148 ekilen \u00fderin \u00fd\u00fcz\u00fcnde gapak emele gelmek.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 \u00fd\u00fczi gapaklanda, ony owratmaly. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Her gezekki \u00fdum\u015fatmakly gy\u0148 maksady ha\u015fal otlary\u0148 g\u00f6gerip \u00e7ykmagy we \u00fderin gapaklamagy bilen kesgitlenil\u00fd\u00e4r. <span>(W. Z. Pa\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapaklatmak","meaning":"<div><p>1. Gapak bilen, agzyny \u00fdapdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dutary\u0148 gapagyny go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Dutarymy gapaklatdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ekilen \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde gapagyny go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Dutarymy gapaklatdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ekilen \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde gapak emele gelmegine \u00fdol bermek.<\/p><ul><li>Ekilen \u00fderi gapaklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapan","meaning":"<div><p>Agyr we uly zatlar \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n \u00e7ekim guraly, uly terezi.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcnde telim gezek gel\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fck ma\u015fynyny\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki bugda\u00fdly \u00e7uwaly g\u00f6terip, gapanda \u00e7ekip, ammara d\u00f6kerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapanke\u00e7e","meaning":"<div><p>Aw gapany\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fdul\u00fdan b\u00f6lek ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Gapanke\u00e7e bolar \u00fdaly k\u00f6ne ke\u00e7e b\u00f6legi \u00fdokmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapan\u00e7y","meaning":"<div><p>Gapan \u00e7ek\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapb\u00f6w\u00fcr","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 gap-ga\u00e7 go\u00fdul\u00fdan b\u00f6wri, tarapy.<\/p><ul><li>K\u00e4se gapb\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki tagana degip, jy\u0148\u0148yrdy bilen pytrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 gapb\u00f6wr\u00fcnd\u00e4ki gorly k\u00fc\u00fdze, t\u00e4ze ga\u00fddyp gelen gelin \u00fdaly, b\u00fcrenip otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapdal","meaning":"<div><p>1. B\u00f6w\u00fcr, \u00fdan.<\/p><ul><li>Hern\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcm-g\u00f6z\u00fcm degm\u00e4n, gapdalym degdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarap, \u00fdan.<\/p><ul><li>Emma Bahar bir gapdaldaky erik agajyny\u0148 \u00fdogyn s\u00fct\u00fcnine g\u00f6zlerini dikdi-de dymdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Han K\u00fc\u00fdlini\u0148 \u00fdaly bulary\u0148 gapdalyndan ge\u00e7m\u00e4ge dogry geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arkasy M\u00e4hnet torbaly gara dere batyp, bir a\u00fdal gapdalymyzdan ge\u00e7ip gitdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapdallamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gapdaly bilen \u00fd\u00f6remek, bir zady\u0148 de\u0148inden gitmek, gapdalyna \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Du\u015fumyzda bolsa ba\u015fga bir San\u00fda gapdallap bar\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz we bir hili gapdallap \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapdyrmak","meaning":"<div><p>1. Oklap howadaka tutdurmak, oklap \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrtm\u00e4n aldyrmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgini gapdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agyz saldyrmak, di\u015fletmek.<\/p><ul><li>Erkegi\u0148 esre\u00fd\u00e4ndir, ahmal bolup \u00f6z\u00fc\u0148i gapdyra\u00fdmagyn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapgarmak","meaning":"<div><p>Gaby\u0148 i\u00e7ine salmak, zady gaba \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00dc\u00fd\u015fmek bugda\u00fdy\u0148 gyrasyndan \u00e7uwalyny gapgarmaga durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gyzyl \u00e7uwala \u00f6\u00fd go\u015flaryny gapgar\u00fdarka, \u00f6z \u00fdanyndan hi\u0148lenmek bilen g\u00f6z \u00fda\u015f ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapgartmak","meaning":"<div><p>Bir gaba dykdyrmak, gaba \u00e7al\u015fyrmak, gaba \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Harmandan bugda\u00fd gapgartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapgarylmak","meaning":"<div><p>Gaba \u00fderle\u015fdirmek, gaba salynmak.<\/p><ul><li>Gar edil susakdan d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolyp, possuny\u0148 sy\u00fdyna gapgaryldy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapgary\u015fmak","meaning":"<div><p>Gapgarmaga k\u00f6mek etmek, gaba saly\u015fmak, \u00fdygna\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapjalmak","meaning":"<div><p>Gapjadylyp tutulmak, iki zady\u0148 arasynda galmak, arasynda galyp gysylmak.<\/p><ul><li>Tohumlar klawi\u015fler bilen gapjal\u00fdar. <span>(I. K. Maksimenko, T\u00fcrkmenistany\u0148 Gowa\u00e7a Seleksi\u00fdasy we Tohum\u00e7ylygy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapjamak","meaning":"<div><p>Iki tarapla\u00fdyn basyp gysmak, arasyna salyp sykmak. Barmagymy gabsa gapjady.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapjatmak","meaning":"<div><p>Gapjap tutdurmak, arasynda galdyryp gysdyrmak, sykdyrmak.<\/p><ul><li>Elini gabsa gapjadypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapjawa\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady gapjap tut\u00fdan \u00fd\u00f6rite enjam, gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapjyk","meaning":"<div><p>I\u00e7ine pul salyn\u00fdan ki\u00e7ijik ga\u00fdy\u015f gap.<\/p><ul><li>Ynha geregi\u0148 pul balsa -- di\u00fdip, puldan doly gapjygyny goltugyndan \u00e7ykaryp, \u00f6\u0148\u00fcme oklady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4 be\u00fdle, gapjygy tiz oklady\u0148la -- di\u00fdip, o\u0148a dazaryldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaplama","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Et, sogan, tuwi we \u015f. m. g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler gary\u015fdyrylyp, tawada bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaplamak","meaning":"<div><p>1. Gaba salmak, gaba \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Matany\u0148 i\u00e7ine \u00fd\u00fc\u0148, pagta salyp \u00fdorgan etmek.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcsini-de bile gapla\u00fdajakmy? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze \u00fdorgan gapladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gapsap almak, \u00f6rt\u00fclmek, b\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdy t\u00fct\u00fcn asmany gaplady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 g\u00fc\u00fd\u00e7lenip, \u00e4lem jahany gaplan uly \u00fdel boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaplanmak","meaning":"<div><p>1. Gaba salynmak, gaba \u00fderle\u015fdirilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Matany\u0148 i\u00e7ine \u00fd\u00fc\u0148, pagta salyp \u00fdorgan edilmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgan gaplanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaplatmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyna gap etdirmek, gaba saldyrmak,.<\/p><\/div><div><p>2. Matany\u0148 i\u00e7ine \u00fd\u00fc\u0148, pagta saldyryp \u00fdorgan etdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgan gaplatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapla\u0148","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Pi\u015fikler ma\u015fgalasyna gir\u00fd\u00e4n ala-mula derili \u00fdyrtyjy, wag\u015fy ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>\u00ddaralanan gapla\u0148 jan howluna \u00f6wr\u00fclip, g\u00f6ni Orazgeld\u00e4 tarap okduryldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 Mergen bir sapar awa gidende, gapla\u0148 awla\u00fdy\u015fyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Goyw\u015fudow eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gaba saly\u015fmak, da\u0148y\u015fmaga k\u00f6mek etmek gapla\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Matany\u0148 i\u00e7ine \u00fd\u00fc\u0148, pagta salyp \u00fdorgan tiki\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgan gapla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapma-gar\u015fy","meaning":"<div><p>Biri-birine b\u00fcs-b\u00fctin gar\u015fy, ters.<\/p><ul><li>Birden biri gapma-gar\u015fy tokundy, \u00fd\u00f6ne tokunma d\u00e4l, gursagna gandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapma-gar\u015fylyk","meaning":"<div><p>Biri-birine g\u00f6s-g\u00f6ni gar\u015fy bolan \u00fdagda\u00fd, biri be\u00fdlekisini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n hal (Pikir, edil\u00fd\u00e4n hereket hakda).<\/p><ul><li>Bu meselede, elbetde, gapma-gar\u015fylyk hem \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapmak","meaning":"<div><p>1. Oklanan zady \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00e4n, howada tutmak.<\/p><ul><li>Top urlandan so\u0148, kim \u00f6\u0148\u00fcrti gapsa, ol a\u00fdny alyp baryjy bol\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agyz urmak, agyz salmak, di\u015flemek.<\/p><ul><li>O\u0148a agyzdyryk saljak bolanda bolsa, ala\u015fa dodaklaryny gymyldadyp, o\u00fdun edip, Artygy\u0148 elini gapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde k\u00f6\u015fegini gowy g\u00f6rse, hem deper, hem gapar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u0130\u00fdmek.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f menzilden bedew atlar \u00e7apar men, Her menzilde sermes guzy gapar men. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapy","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fda girmek \u00fc\u00e7in \u00f6telge, girelge, agyz.<\/p><ul><li>Bahar bilen \u00e7ykyp gitdi i\u00e7erden, Baryp hasap\u00e7yla\u0148 a\u00e7dy gapysyn. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat.\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdy\u0148 agzyna oturdyl\u00fdan gabsa, i\u015fik.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 ussalaryny\u0148 \u00fdanynda ta\u00fdyn gapylar dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsaltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 i\u015figini\u0148 \u00f6\u0148i, \u00f6\u0148 tarapy.<\/p><ul><li>Gapymda \u00fdolbars saklap, \u00f6\u00fd\u00fcmde arka\u00fdyn \u00fdatyp bilmen. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapy-gapy","meaning":"<div><p>I\u015fikme-i\u015fik, \u00f6\u00fdme-\u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Gapy-gapy elendiren seni\u0148 g\u00f6zleri\u0148, g\u00f6zleri\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Gapy-gapy a\u00fdlanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapyk","meaning":"<div><p>Bagly, \u00fdapyk,.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapyl","meaning":"<div><p>1. Du\u00fddansyz, ahmallykda, birdenk\u00e4.<\/p><ul><li>\u00ddatan du\u015fmanlary\u0148 \u00fcst\u00fcni gapyl basarys. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddagmyr \u015fol \u00fderde gapyl \u00fdatyrka, ony ele salypdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howply, gorkuly.<\/p><ul><li>\u00ddol \u00fd\u00f6r\u00e4nde kerwenler, Gapyl \u00fderde \u00fdatmady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hi\u00e7 zatdan habarsyz, hi\u00e7 zat bilme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gapyl adam.<\/li><li>Gapyl galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapyllyk","meaning":"<div><p>Ahmal galmaklyk \u00fdagda\u00fdy, du\u00fddansyzlyk, habarsyzlyk,.<\/p><ul><li>I\u0148 gorkulysy-da, gapyllykda tora d\u00fc\u015fmeklik. Bu \u015fe\u00fdle gapyllykda boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hatda gizlenm\u00e4ga hi\u00e7 pursat bolmady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapylmak","meaning":"<div><p>Baglanmak, \u00fdapylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapyrga","meaning":"<div><p>O\u0148urga s\u00fc\u0148ki bilen d\u00f6\u015fi birle\u015fdir\u00fd\u00e4n \u00fdasy plastinka g\u00f6rn\u00fc\u015fli uzyn s\u00fc\u0148ki.<\/p><ul><li>Der\u0148ew organlary bulardan \u00fd\u00fcz g\u00f6r\u00fcp, gapyrga syrmasa gerek. <span>(\u00abTekmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen a\u00fdyp g\u00f6rme, meni\u0148 ezilmedik gapyrgam galan d\u00e4ldir. <span>(M. Imrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz g\u00f6r\u00fcp, gapyrga syrma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapyrjak","meaning":"<div><p>Tagtadan, demirden \u00fda-da kartondan \u00fdasalan \u00fda\u015f\u00e7ik, guty.<\/p><ul><li>Ony gabyr gapyrjagy \u00fdaly darajyk polkada \u00fdatyryp, aralarynda garawul durardy. <span>(B. Kesbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdassygyny\u0148 a\u015fagynda mahorka gapyrjagyny alyp \u00e7ilim \u00fdasamaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapy\u00e7y","meaning":"<div><p>Gapy- gapy gezip \u00fd\u00f6ren, a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6ren, geda\u00fd.<\/p><ul><li>Ol okuw sagadyny gutarandan so\u0148 gapy\u00e7y tazy \u00fdaly yg\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Mu\u015fakgat baryny \u00fdagdyrmak, howsala baryny \u00fdagdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gapy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Di\u015fle\u015fip uru\u015fmak, biri-biri\u0148i gapmak, biri- biri\u0148e agyz salmak, di\u015fle\u015fmek,.<\/p><ul><li>Atlar k\u00e4wagt depi\u015fip gapy\u015f\u00fdardylar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birine oklap tutmak.<\/p><ul><li>Top gapy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Iki zady\u0148 \u00fd\u00fcz tarapy birle\u015fmek, bir zat \u00fdaly bolmak.<\/p><\/div><div><p>4. Gyt bolmak, hi\u00e7 \u00fderden tapylmazlyk.<\/p><\/div><div><p>5. Apy-tupan turmak, bula\u015fmak (howa hakda).<\/p><ul><li>At tozundan asman- zemin gapy\u015far. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gapy\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Biri-birine gapy\u015fyp duran.<\/p><\/div><div><p>2. Bent alan, bagly, g\u00f6m\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"gar","meaning":"<div><p>Suw kristaljyklary g\u00f6rn\u00fc\u015finden ybarat bolup, gy\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n ak tozgajyk \u00fdaly atmosfera \u00fdaly.<\/p><ul><li>Gar gaty\u015fykly \u015fowla\u00fdan \u015femal esgerleri\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gar kimin ak pagtamyzdan re\u0148k alan ak bulutlar g\u00f6k \u00fd\u00fcz\u00fcnde g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gar \u00ab\u00fdagdysy\u00bb di\u00fdip begenme, a\u00fdazy bardyr; i\u015fan \u00abgeldi\u00bb di\u00fdip begenme, ny\u00fdazy bardyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara","meaning":"<div><p>1. K\u00f6mr\u00fc\u0148 re\u0148kinde bolan.<\/p><ul><li>Gara ke\u00e7e ak bolmaz, k\u00f6ne du\u015fman -- dost. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4medigini \u00fda\u00fdgaryp bolma\u00fdan zat, uzaklykdan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n predmet we \u015f. m.<\/p><ul><li>\u015eol wagt bulary\u0148 gapdalynda bag\u00e7ylygy\u0148 i\u00e7inde iki sany gara salgym atdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdraky \u00fcz\u00fcm\u00e7ilgi\u0148 \u00e7etinde bir gara g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u015f gabara, g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/p><\/div><div><p>4. G\u00f6r-bak, seret, \u00e4\u0148et.<\/p><\/div>"},{"headword":"gara-gura","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl, hapa-supa mata \u00fdyrtygy we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>Bu oda salsa\u0148 t\u00fctemejek k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl, \u00fdyrtyk-\u00fdirik ge\u00fdimleri\u0148i gara-gura \u00e7\u00f6ple\u00fd\u00e4ne berse\u0148 bolma\u00fdarmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara-\u00e7yra","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwany\u0148, adamy\u0148 we \u015f. m. zady\u0148 \u00f6r\u00e4n uzaklykdaky garasy.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015flary\u0148dan, s\u00fc\u00fdreg\u00e7iden he\u00fd bir gara-\u00e7yra \u00fdokmy? Hi\u00e7 gara-\u00e7yra \u00fdok. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaba-garaba","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148de bar\u00fdany g\u00f6zden \u00fditirm\u00e4n, yz \u00fdany bilen.<\/p><ul><li>Ahyry yzyna garaba-garaba d\u00fc\u015f\u00fcp, mazar\u00e7ylyga bardym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaba\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4neli ekinleri\u0148 ba\u015fynda emele gel\u00fd\u00e4n gara re\u0148ki k\u00f6melek keseli.<\/p><ul><li>Agzyna inip duran, garaba\u015f degen arpany\u0148 gyl\u00e7ygy \u00fdaly murtuna timar berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Garaba\u015f keseli bilen kesell\u00e4n s\u00fcbseligi \u00fdolup a\u00fdyrmaly. <span>(S. \u00d6. \u00d6wezmyradow, Sudan Oty T\u00fcrkmenistanda T\u00e4ze Ot-I\u00fdmlik \u00d6s\u00fcmlikdir.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garabije","meaning":"<div><p>K\u00f6n-s. Okt\u00fdabr rewol\u00fdusi\u00fdasyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanlarynda go\u015fun\u00e7ylyga adam ibermek \u00fc\u00e7in atylan bije.<\/p><ul><li>Onu\u0148 garabijeden ga\u00fddyp gelip dur\u015fudy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garabokurdak","meaning":"<div><p>G\u00fcn-g\u00fczeran, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7in gerekli bolan i\u00fdmitler.<\/p><ul><li>Garabokurdak ugrunda selp\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garadamak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n uly \u00fdaprakly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"garadendan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fdaprakly, k\u00f6ki miweli k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik, ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"garadil","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> G\u00f6l\u00e4ni\u0148 dilini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6r\u00fd\u00e4n d\u00fcw\u00fcrtik, kesel ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"garadolan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n tegelek \u00fdaprakly hem k\u00f6p \u00e7ybykly aga\u00e7.<\/p><ul><li>Gy\u015fy\u0148 ba\u015fynda bir sapar daga gidende kesip getiren garadolan ta\u00fdagyny eline aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u015eor \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n, pyntyk \u00fdaly togalak-togalak d\u00f6w\u00fcnlije, gaty baldakly k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u015eemal dikelm\u00e4n \u00fda\u00fdran garagany\u0148, bolgusyz \u00e7aly-\u00e7erkezi\u0148, \u00e7ygsyz, gury ysyny getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myla\u00fdym bahar \u015femaly \u00fdow\u015fan, bozagan bilen garagany\u0148 tur\u015fumtyk ysyny gary\u015fdyryp getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaga\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownuk \u00fdaprakly, \u00fda\u00fdrap \u00f6s\u00fd\u00e4n be\u00fdik aga\u00e7.<\/p><ul><li>Kesip ge\u00e7\u00fd\u00e4r oba\u0148 i\u00e7in til aga\u00e7, Gur\u015fap alan erik, alma garaga\u00e7. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaga\u00e7ak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Adam g\u00f6rse ga\u00e7\u00fdan uzyn gara \u00fdylan.<\/p><ul><li>Di\u00fd\u00fd\u00e4r-han-ha bar\u00fdar bir garaga\u00e7ak. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaga\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Garagajy\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Garaga\u00e7lylyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaga\u015f","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpek \u00fdaglygy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Garaga\u015f \u00fdaglyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagol","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyz, bezzat.<\/p><ul><li>Ol oglyn \u00e7ekdi-de, di\u00fddi: -Garagol, besdir indi, otur, akyllyja bol! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol mundan on b\u00e4\u015f \u00fdyl \u00f6nki bolgusyz, garagol \u00e7aga hi\u00e7 me\u0148zeme\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagolluk","meaning":"<div><p>Garagolu\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, bezzatlyk.<\/p><ul><li>Kimdir biri garagolluk bilen hi\u0148lendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagol\u00e7ulyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garagolluk.<\/p><ul><li>\u00c7agalara garagol\u00e7ulyk etmezligi tab\u015fyrmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagulak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Pi\u015fikler ma\u015fgalasyndan bolan, ujy gara, dik gulakly \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanat bagynda iki sany garagulak bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagurt","meaning":"<div><p>\u00ddagy alnan go\u00fdun s\u00fc\u00fdd\u00fcni\u0148 a\u00fdranyna bu\u00fdan go\u015fulyp ga\u00fdnadylmagyndan emele gel\u00fd\u00e4n tur\u015fumtyk s\u00fc\u00fdji \u00f6n\u00fcm, re\u0148ki garagurt.<\/p><ul><li>Mu\u0148a \u00fdyl a\u015fan garagurdy tap-da, suwa ga\u00fdnadyp-ga\u00fdnadyp \u015fepbik \u00fdaly edip \u00e7al. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagurum","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fdyrtylyp, t\u00fcsse si\u0148ip giden k\u00f6ne durluk-\u00fcz\u00fckleri we \u015f. m. k\u00f6ne-s\u00f6ne zatlar.<\/p><ul><li>Ynha, \u00fcst\u00fc\u0148izd\u00e4ki gara \u00f6\u00fd, munu\u0148 garagurumyna boglup otyrsy\u0148yz. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnde birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl t\u00fcsse si\u0148ip duran garagurumy \u00fdakyp, kirpini\u0148 tikenli hamyny \u00fdakyp, \u015fol \u00fdaralar gutarylardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garagurum gar \u00fdaly \u00fdag\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagu\u015f","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Tutanda el-a\u00fdagy sandyryp, agzyny k\u00f6p\u00fcrjikledip, hu\u015fu\u0148y \u00fditird\u00fd\u00e4n nerw keseli, epilepsi\u00fda.<\/p><ul><li>Onu\u0148 garagu\u015fy tutdy-da, arkan ga\u00fdtdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garagu\u015fly","meaning":"<div><p>Garagu\u015f keseli, garagu\u015f keseli bilen kesell\u00e4n, epileptik.<\/p><\/div>"},{"headword":"garagy\u00fd\u00e7ak","meaning":"<div><p>Garadan gelen \u015fekilsiz, s\u00fc\u00fdnmek gara \u00fd\u00fczli.<\/p><ul><li>Garagy\u00fd\u00e7ak ata\u00fdry ke\u015fbi bolsa o\u0148ly s\u00f6z wada berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdanyndaky garagy\u00fd\u00e7ak bir gelin da\u015fyna \u00e7ykaryp a\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garag\u00f6ne","meaning":"<div><p>Da\u015f re\u0148ki di\u00fden manyda.<\/p><ul><li>Ol garag\u00f6nesi giden papkasyny goltuklap, tribuna tara bar\u00fdarka i\u00e7ini gepletdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garag\u00f6rn\u00fcm","meaning":"<div><p>Garasyny g\u00f6rmek m\u00fcmkin bolan aralyk, uzaklyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 garag\u00f6rn\u00fcm \u00fderde j\u00f6w-j\u00f6wl\u00e4p durmakdan ba\u015fga ed\u00fd\u00e4n i\u015fi \u00fdok. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Durdy hem Go\u015fa obasyndan bolup, Artyklardan garag\u00f6rn\u00fcm \u00fdokarda oturu\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garahalyly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> halyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"garahassalyk","meaning":"<div><p>Gaty gyzzyrd\u00fdan gorkuly, \u00fdokan\u00e7 kesel, tif.<\/p><ul><li>Garahassalyga \u00fdatyp, \u00d6ldi Halt\u00e4\u00e7 hem a\u00fdaly. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 atasy garahassalykdan \u00f6l\u00fcpdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garahassa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garahassalyk.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcrden getirilen \u00fdokan\u00e7 garahassa\u00e7ylyk keseli \u00fda\u00fdrapdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> P\u00fcri bogun-bogun bolup duran, \u015for \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Biz garak \u00fdygdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00e7y","meaning":"<div><p>Ili\u0148 zadyny, malyny talamak bilen me\u015fgul bol\u00fdan, \u00fdol ur\u00fdan, tala\u0148\u00e7y.<\/p><ul><li>Garak\u00e7y- galtaman, oba ogrusy, G\u00fcn-g\u00fcnden k\u00f6pel\u00fd\u00e4r eli egrisi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Girmesin Watana n\u00e4kes garak\u00e7y. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garak\u00e7y topdan a\u00fdrylanyny sanjar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Garak\u00e7yny\u0148 h\u00e4si\u00fdeti, h\u00fcn\u00e4ri, tala\u0148\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>N\u00e4me garak\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in oturandyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148? <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00f6ke","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6k.<\/p><ul><li>Nabat eje agtygyny\u0148 eline bir o\u00fdnam garak\u00f6ke berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00f6l","meaning":"<div><p>Garak\u00f6li go\u00fdnu\u0148 guzusyny\u0148 baganasy.<\/p><ul><li>D\u00f6wlete garak\u00f6l baganasy tab\u015fyrmak plany dolduryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00f6li","meaning":"<div><p>Orta Azi\u00fdada \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4n bu\u00fdra-bu\u00fdra \u00fd\u00fc\u0148li go\u00fdnu\u0148 bir tohumy.<\/p><ul><li>Garak\u00f6li go\u00fdunlary\u0148 ba\u015f sanyny has k\u00f6peltmeklik bellendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garak\u00f6l\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>Oba hojalygynyn bir pudagy h\u00f6km\u00fcnde garak\u00f6li go\u00fdunlary \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmeklik.<\/p><ul><li>\u00abKomsomol\u00bb garak\u00f6l\u00e7\u00fclik sowhozy \u015fu \u00fdyly\u0148 i\u00fdun a\u00fdynda guruldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00abRawnina\u00bb garak\u00f6l\u00e7\u00fclik sowhozyny\u0148 \u00e7opanlary her \u00fd\u00fcz ene go\u00fdundan bir \u00fd\u00fcz \u00fdigrimi b\u00e4\u015f guzy aldylar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garalamak","meaning":"<div><p>1. Re\u0148kini gara etmek, gara re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hapa degirmek, hapalamak.<\/p><ul><li>Elimi garaladym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> T\u00f6hmet atmak, \u00fdamanlamak.<\/p><ul><li>M\u00e4hrini\u0148 \u00f6zlerini garalap gidenini hem du\u00fdmadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. T\u00f6wereginden seredip \u00fd\u00f6rmek, g\u00f6zden \u00fditirm\u00e4n, yzyna d\u00fc\u015fmek, g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel t\u00f6weregimizden garalap \u00fd\u00f6r\u00fcpdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00ddag \u00e7almak, arassalamak.<\/p><ul><li>\u00c4digimi \u00f6z\u00fcm garaladym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garalanmak","meaning":"<div><p>1. Gara bolmak, gara re\u0148ke bo\u00fdalmak.<\/p><\/div><div><p>2. Hapa bolmak, hapalanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> T\u00f6hmet atylmak, \u00fdamanlamak.<\/p><ul><li>Jena\u00fdatk\u00e4rler, jemgy\u00fdet\u00e7ilik tarapyndan garalandylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddag bilen arassalanmak, \u00fdaglanmak.<\/p><ul><li>Garalanmadyk soldat \u00e4diklerini\u0148 gonjy-da gysgajykdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garalatmak","meaning":"<div><p>1. Gara etdirmek, re\u0148kini gara etdirmek.<\/p><ul><li>Kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni garalatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa etdirmek, hapalatmak.<\/p><\/div><div><p>3. T\u00f6hmet atdyrmak, \u00fdamanlatmak.<\/p><ul><li>Jena\u00fdatk\u00e4ri garalatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddag \u00e7aldyryp arassalatmak.<\/p><ul><li>A\u00fdakgaby garalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garalmak","meaning":"<div><p>Ara alnyp maslahatla\u015flmak, seredilmek.<\/p><ul><li>\u00ddygnakda iki mesele garaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaltmak","meaning":"<div><p>Gara etmek, gara re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni t\u00fcsse garalypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaly","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4si bar bolan, g\u00fcn\u00e4li, \u00fdazykly.<\/p><ul><li>Polike\u00fd biabra\u00fd we garaly adamdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garalyk","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4, t\u00f6hmet, a\u00fdyp, \u015fyltak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a garalyk \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ahyry \u015fol garalygy bo\u00fdnundan a\u00fdyrdyrmak \u00fc\u00e7in arza berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garamak","meaning":"<div><p>1. Seretmek, bakmak, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Kerim myhmanlary\u0148 \u00fd\u00fczlerine \u00fdylgyryp garady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>\u00c7agalara garar \u00fdaly bir adam gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ara alyp maslahatla\u015fmak, der\u0148emek.<\/p><ul><li>Bu mesel\u00e4 ge\u00e7en \u00fdygnakda garadylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Agzyna seredip durmak, bagly bolmak, gara\u015fly bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"garamandalak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ortasyndan sogany\u0148ky \u00fdaly porruk \u00e7ykaryp \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fdaprakly, k\u00f6ki miweli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Garamandalak, \u015fagal gozasy, \u00fdabagan \u00fdaly biderek har-ha\u015fal otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garamat","meaning":"<div><p>Ba\u015fga birine jogapk\u00e4rlik, \u00f6zge \u00fc\u00e7in \u00fdazyk, g\u00fcn\u00e4, t\u00f6hmet, garalyk.<\/p><ul><li>\u00d6lse garamatyny men \u00e7eke\u00fdin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen bir uly gyz, men bolsam bir garry adam. Ili\u0148 garamatyndan \u00e7ekinm\u00e4n duramok. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garama\u00fdak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6neke\u00fd, pukara, garyp, k\u00f6p\u00e7\u00fclik wekili (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00d6zleri bolsa meni\u0148 \u00fdaly garama\u00fdagy\u0148 d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n hasabyna d\u00fc\u015fenoklar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddene t\u00e4ze howp, \u00fdene t\u00e4ze je\u0148, Garama\u00fdaklary\u0148 horluk takdyry. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garamtyl","meaning":"<div><p>Re\u0148ki gararak, gara \u00fdakyn re\u0148kli.<\/p><ul><li>Gujurly g\u00f6wresi, garamtyl sa\u00e7y, G\u00f6wn\u00fcmde bir t\u00e4ze du\u00fdgy d\u00f6retdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 pe\u015feneli garamtyl \u00fd\u00fczi bir hili agardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garamyk","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00c7agany\u0148 tenine \u00f6r\u00fd\u00e4n ownujak gara d\u00fcw\u00fcrtikli kesel.<\/p><ul><li>Italmaz Aga, seni\u0148 muny\u0148 gyzamyk-da d\u00e4l, garamyk-da d\u00e4l, mama hem d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garam\u00fcrri","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Da\u015fy dilim-dilim, ki\u00e7e\u0148r\u00e4k, gi\u00e7 bi\u015f\u00fd\u00e4n garpyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"garandyrmak","meaning":"<div><p>Gara\u015fdyryp go\u00fdmak, t\u00f6weregine seretdirmek, \u00e4\u0148etdirmek.<\/p><ul><li>Meni garandyrdy\u0148-da go\u00fda\u00fddy\u0148.<\/li><li>Ol meni \u00fdoluna garandyryp go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garanebit","meaning":"<div><p>Nebit ilkinji gezek i\u015fl\u00e4p bejerilen wagtda ondan benzin, gazolin, kerosin alnandan so\u0148ky gal\u00fdan \u00fdagjymak galyndy.<\/p><\/div>"},{"headword":"garanil","meaning":"<div><p>Se\u00e7me at\u00fdan \u00fdeke nil aw t\u00fcpe\u0148i.<\/p><ul><li>Ol, \u00fdaby, bat\u00fdal, e\u015fek ulagly, garanilli, paltaly, gyrkylykly, d\u00fcrli \u00fdaragly \u00fdygyndy n\u00f6kerleri\u0148 arasynda a\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garanjaklamak","meaning":"<div><p>Bir zatdan heder edip, da\u015f-t\u00f6weregine seretmek, t\u00f6weregi\u0148e bakmak, t\u00f6weregi\u0148e \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Sallanjyrap ema\u00fd bilen \u00e4tle\u00fd\u00e4r, Garanjaklap, g\u00f6r kimidir \u00fdatla\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Mama gorkuly g\u00f6zleri bilen t\u00f6weregine garanjaklandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk ta\u00fdly gezek yzyna garanjaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garanjakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde garanjaklamak, da\u015f-t\u00f6werege seredi\u015fmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ak \u00f6\u00fdleri\u0148 gapylaryndaky aladaly gelinler allani\u00e7igsi garanjakla\u015fyp, \u00fda\u015fmaklaryny omraka\u00fd \u00fda\u015fynypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garanmak","meaning":"<div><p>T\u00f6weregine garamak, e\u00fdl\u00e4\u0148e-be\u00fdl\u00e4\u0148e seretmek, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Onso\u0148 \u00ddegory\u0148 dem al\u015fyna di\u0148 salyp, t\u00f6weregine garandy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ene \u00f6z \u00fderine baryp, naharly gabyny \u00fderde go\u00fddy-da, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 derini s\u00fcp\u00fcrip, t\u00f6weregine garandy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garantga","meaning":"<div><p>Mal-gara, gu\u015f gelmezlik \u00fc\u00e7in ekini\u0148 i\u00e7inde adama me\u0148zedilip go\u00fdul\u00fdan \u015fekil, aga\u00e7dan we \u015f. m. edilen g\u00f6wre.<\/p><ul><li>Garantga \u00fdaly bolup duran Elli ho\u015f geld\u00e4 \u00f6z syryny a\u0148latjak boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men sa\u0148a garantga di\u00fdemok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Uly \u00fdolu\u0148 \u00fdakasynda asylyp duran Horaz bag\u015fy bir gara\u015fda ekini\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki garantga \u00fdaly g\u00f6r\u00fcnse, ikinji gara\u015fda gyjytly gygyr\u00fdan jar\u00e7yny \u00fdada sa\u00fdlardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ata s\u00f6melek bir gowa\u00e7any\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde dikilen garantga \u00fdaly s\u00f6melip dur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu bolsa yzda brigadir \u00fda-da zweno ba\u015flygyny g\u00f6rse, garantga \u00fdaly s\u00f6melip dur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garasar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> sar1.<\/p><ul><li>Garasar u\u00e7an \u00fdaly g\u00fcrl\u00e4p \u00f6t\u00e4gitdiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaselme","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddagjymak galy\u0148 \u00fdaprakly ha\u015fal ot, selm\u00e4ni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle bir a\u00e7lyk ba\u015flandy welin, adamlar garaselme, gyr\u00e7yma \u00fdaly otlary i\u00fdm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garasuw","meaning":"<div><p>Sary\u0148 ga\u00fdnamagy zerarly agzyndan gel\u00fd\u00e4n suwuklyk.<\/p><ul><li>Agzymdan garasuw ge\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garas\u00f6\u00fdmez","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikden \u00f6z\u00fcni \u00fcz\u0148e sakla\u00fdan, ile, hi\u00e7 kime gaty\u015fma\u00fdan.<\/p><ul><li>Garas\u00f6\u00fdmez adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garas\u00f6\u00fdmezlik","meaning":"<div><p>Garas\u00f6\u00fdmezi\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, k\u00f6p\u00e7\u00fclikden \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fcz\u0148e saklamaklyk, ile hi\u00e7 adama gaty\u015fmazlyk.<\/p><ul><li>Garas\u00f6\u00fdmezligi bilen b\u00fctin \u015f\u00e4herjige \u00fdakasyny tanadan Nikola\u00fd Wesow\u015f\u00e7ikow i\u00e7erek girdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garate\u0148\u0148ez","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n, g\u00fcr in\u00e7e \u00e7ybykly, tikenli aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"garatiken","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 suwluk \u00fderlerde, \u00fdap bo\u00fdunda bit\u00fd\u00e4n syh-syh uzyn \u00fdaprakly ha\u015fal ot, \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"garatmak","meaning":"<div><p>Seretdirmek, bakdyrmak.<\/p><ul><li>I\u00e7inden adam s\u00fcm\u00e4\u00fdmeli toplaryny bize garadyp gurupdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaw","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtawul, gar\u015fylyk, jogap.<\/p><ul><li>Ol garaw tapmajagyna g\u00f6zi \u00fdetse, her hili i\u015f etmekden ga\u00e7maz. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Garaw bardyr \u00fdersiz urlan ta\u00fdakda. <span>(Magtymguly-Pyragy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garawul","meaning":"<div><p>1. Bir zady goramak, saklamak \u00fc\u00e7in \u00fda-da biwagt adam barmagy gadagan adilen \u00fdere go\u00fdul\u00fdan sak\u00e7y.<\/p><ul><li>Mawy birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn bundan ozal, Ezizi\u0148 sara\u00fdyna garawul bolan gijesi birn\u00e4\u00e7e \u00fdaraglary\u0148 d\u00fc\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcklenenini g\u00f6r\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men \u015fu g\u00fcn \u015f\u00e4her magazinini\u0148 direktoryny g\u00f6rd\u00fcm. Ol ma\u0148a: --Magazine gije garawul bol! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ny\u015fana almak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n, t\u00fcpe\u0148i\u0148 hili\u0148i\u0148 ujundaky \u00e7ykyp duranja demir.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 garawuly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garawulhana","meaning":"<div><p>Garawullary\u0148 bol\u00fdan ja\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00ddanyndaky serbazlaryny garawulhanada go\u00fd-da, \u00f6z\u00fcni b\u00e4rik alyp gel. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garawullamak","meaning":"<div><p>1. Garawul\u00e7ylyk \u00e7ekmek, gorap saklamak, sak\u00e7ylyk etmek.<\/p><ul><li>Sen entek \u015fu sklady garawullap dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7enemek, ny\u015fana almak, garawula almak.<\/p><ul><li>Mawy du\u015fmana resim etm\u00e4ni\u0148 tersdigine d\u00fc\u015f\u00fcnip, \u00e7alasyn garawullady-da, t\u00fcpe\u0148ini\u0148 \u00e7ekerini \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garawullyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garawul\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Dillerini salla\u015fyp, ondan-o\u0148a dazyrda\u015fyp itler t\u00e4 howa \u00fdagtyl\u00fdan\u00e7a garawullyk \u00e7ekipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garawullyk i\u015finde i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garawul\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Garawuly\u0148 k\u00e4ri, garawullyk, sak\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Kazak derwez\u00e4ni\u0148 \u00fdanynda garawul\u00e7ylyga k\u00e4 dur\u00fdar, k\u00e4 durma\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gijelerine kolhozy\u0148 ekeran\u00e7ylygyna garawul\u00e7ylyk \u00e7ekmeli bolduk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garaz","meaning":"<div><p>N\u00e4hili hem bolsa, ahyrso\u0148, her ni\u00e7ik-de bolsa, mahlasy.<\/p><ul><li>Garaz, a\u0148sat d\u00e4l-d\u00e4, n\u00e4hili bolsa-da, Annagula Altyny g\u00f6rmek h\u00f6kman gerekdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garaz, indi sizi\u0148 \u00fdany\u0148yzda men agzymy a\u00e7maly d\u00e4l-d\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00e7arlak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> De\u0148izde balyk i\u00fdip \u00fda\u015fa\u00fdan, ganatlary \u00e7owly, \u00e7\u00fc\u0148ki egri \u015far-gara gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gara\u00e7a\u00fdyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bogun-bogun bolup \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00e7a\u00fdry\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gara\u00e7orba","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7orba.<\/p><\/div>"},{"headword":"gara\u00e7y","meaning":"<div><p>Birden k\u00fcrtd\u00fcrip dur\u00fdan, \u00fcrkek (mal hakda).<\/p><ul><li>Hemmesinde hem \u00fdamany, ol \u00f6z \u00fdanyndan bir zady dogry \u00fda n\u00e4dogry di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcnse, edil gara\u00e7y \u00fdaby \u00fdaly k\u00fcrtd\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>P\u00e4ha\u00fd walla, Artyk, senem garan\u00e7y mal \u00fdaly-ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00fdag","meaning":"<div><p>Go\u00fdnu\u0148 \u00e7\u00f6r\u00fcnden edil\u00fd\u00e4n \u00fdag (gotur mala, gurtlan mala we \u015f. m. \u00e7alyn\u00fdar).<\/p><ul><li>Bir wagtlar-a d\u00fc\u00fde goturanda, \u00fdyl a\u015fan gara\u00fdag \u00e7alyp, g\u00fcnde go\u00fdardyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00fdagsyz","meaning":"<div><p>Re\u0148ki gara bolan, bugda\u00fd re\u0148kden hem gararak.<\/p><ul><li>Ol s\u00fc\u0148klek, gara\u00fdagsyz, burunlak bir oglandy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdleki gotraky, gara\u00fdagsyz \u00fda\u015f \u00fdigit bolup, hi\u00e7bir zat sa\u00fdgarar \u00fdaly d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ofiser at \u00fd\u00fczli, gara\u00fdagsyz, gara g\u00f6z, gara ga\u015f, otuz b\u00e4\u015f-otuz \u00fdedi \u00fda\u015flar \u00e7emeli bir adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurt gart agras gara\u00fdagyz \u00fd\u00fcz\u00fcni sallap, sesini \u00e7ykarman dymyp otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00fdatak","meaning":"<div><p>S\u00fcri dowary\u0148 belli bir \u00fdat\u00fdan \u00fdatagy.<\/p><ul><li>Dowarlar \u00fc\u00e7in gara\u00fdataklar bar mahalynda \u015fe\u00fdle ja\u00fdlar gu\u00fdundan 15 km uzakda guralsa hem bolar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00fdelin","meaning":"<div><p>\u00ddelinlem\u00e4n guzlan.<\/p><ul><li>Gara\u00fdelin ge\u00e7i.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Bir zada bolan pikirleni\u015f, nukda\u00fdnazar, seredi\u015f.<\/p><ul><li>H\u00e4zir i\u015f\u00e7ini\u0148, da\u00fdhany\u0148 wagtla\u00fdyn h\u00f6k\u00fcmete bolan gara\u00fdy\u015fy b\u00fctinle\u00fdin \u00fc\u00fdtgedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen bir menlik bol ahyry! -- di\u00fden gara\u00fdy\u015f bilen Annadurdy murt Amanla seretdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u0148ky","meaning":"<div><p>1. \u00ddagty d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n, \u00fdagty d\u00e4l, y\u015fyksyz.<\/p><ul><li>\u00dcms\u00fcm gara\u0148kyda doklad\u00e7yny\u0148 s\u00f6zi pert-pert \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gara\u0148kyda \u00fd\u00f6rese\u0148 b\u00fcd\u00fcr\u00e4rsi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fc\u015fn\u00fcksiz a\u00fddy\u0148 d\u00e4l, g\u00fcm\u00fcrtik, \u015f\u00fcbheli.<\/p><ul><li>E\u00fdsem, size gara\u0148ky \u00fderi n\u00e4mede? -- di\u00fdip sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u0148kyla\u00e7","meaning":"<div><p>On\u00e7akly gara\u0148ky d\u00e4l, \u00e7ala gara\u0148ky, gara\u0148kyrak.<\/p><ul><li>Howada bulut bolmasa-da asman a\u00fdsyz bolany \u00fc\u00e7in gara\u0148kyla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u0148kylyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddagtylygy\u0148 bolmazlygy, t\u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd\u00e7y g\u00f6zlerini petredip, gi\u0148 s\u00e4hrany b\u00fcr\u00e4n gara\u0148kylyga seretdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Emma Mehinlini\u0148 yzda galmagy, gitjek \u00fdoluny\u0148 gara\u0148kylygy ony biraz ikirji\u0148letdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u00fdy gara\u0148kylyk, g\u00f6\u00fd\u00e4 gara perde ema\u00fdlyk bilen syryl\u00fdan \u00fdaly, g\u00fcnbatara baka d\u00fc\u00fdr\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>E\u00fd\u00fd\u00e4m gara\u0148kylyk \u00f6rt\u00fcp bar\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcn Gejeler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Medeni\u00fdetden yza galaklyk, nadanlyk.<\/p><ul><li>Nursuz gara bulutlar, \u00fcst\u00fcmizde gezerdi, Gara\u0148kylyk, nadanlyk ili torlap ezerdi. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u0148kyramak","meaning":"<div><p>Gara\u0148ky d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flamak, \u00e7ala gara\u0148ky d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>I\u00e7eri gara\u0148kyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u0148kyratmak","meaning":"<div><p>\u00c7ala gara\u0148ky etmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnalara tuty tutup tamy\u0148 i\u00e7ini gara\u0148kyratmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015f","meaning":"<div><p>Baky\u015f, seredi\u015f, \u00e4\u0148edi\u015f.<\/p><ul><li>Uly \u00fdolu\u0148 \u00fdakasynda asylyp duran Horaz bag\u015fy bir gara\u015fda ekin i\u00e7ind\u00e4ki garantga \u00fdaly g\u00f6r\u00fcnse, ikinji gara\u015fda gyjytly gygyr\u00fdan jar\u00e7yny \u00fdada sal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gelerine \u00fda-da bir zady\u0148 bolaryna g\u00f6z dikip duruzmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyna gara\u015fdyrmak. S\u00f6z berip gara\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fly","meaning":"<div><p>1. Birine banka bolan, \u00f6z erkli d\u00e4l, bir zatdan asyly bolan ba\u015fga bagly.<\/p><ul><li>\u015eol wagtlarda adamlar tebigata b\u00fctinle\u00fd gara\u015fly bolupdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir edara, gurama tabyn bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gara\u015fmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda bir zady\u0148 geler wagty bol\u00fdan\u00e7a sagynmak, durmak, g\u00f6z dikmek.<\/p><ul><li>Men A\u015fyra gara\u015f\u00fdaryn. Ol sa\u0148a sabyrsyzlyk bilen gara\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eziz bir salym gara\u015fandan so\u0148, olara sorag berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen onu\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4resine gara\u015fma-da kyn \u00fdagda\u00fddan ba\u015f \u00e7ykarmagy \u00f6wren. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol, soraga-da gara\u015fman, \u00f6z akylyny\u0148 \u00fdeti\u015fine g\u00f6r\u00e4, d\u00fc\u015f\u00fcndirip ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fsyz","meaning":"<div><p>Gara\u015fly d\u00e4l, \u00f6zba\u015fdak, \u00f6zygty\u00fdarly.<\/p><ul><li>Oblastlary\u0148 tanymal h\u00f6k\u00fcmdarlary \u00f6zlerini paty\u015fadan gara\u015fsyz du\u00fdardylar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fsyzlyk","meaning":"<div><p>Gara\u015fly d\u00e4llik, \u00f6zba\u015fdaklyk, \u00f6zygty\u00fdarlylyk.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 M\u00fcs\u00fcr uzak wagtlap \u00f6z gara\u015fsyzlygyny \u00fditiripdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fyk","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n alada, k\u00f6mek, g\u00f6z a\u00fdlamaklyk.<\/p><ul><li>\u00c7agalara hem gara\u015fyk gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gara\u015fylmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gelerine \u00fda-da bir zady\u0148 bolaryna gara\u015fyp oturylmak, g\u00f6z dikilmek.<\/p><ul><li>Ol gara\u015fylmadyk \u00fderden \u00e7yrasy \u00f6\u00e7en tamy\u0148 i\u00e7inden otlu-\u00e7\u00f6p serme\u00fd\u00e4n \u00fdaly, d\u00f6l\u00e4ni\u0148 i\u00e7ini sermenip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7e\u0148\u0148ek.<\/p><ul><li>Der\u00fdada garbak gurup ga\u00fddypdym welin, uly balyk d\u00fc\u015fen eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbamak","meaning":"<div><p>Zady nebsew\u00fcrlik bilen hasyr-husur almak, \u00e7alasyn almak, ur-tut almak.<\/p><ul><li>\u015eol oglany\u0148 elinden garny garbap alyp, a\u00e7yk gapydan dazyrdadyp zy\u0148dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garga tilkini\u0148 g\u00f6z\u00fcnden \u00e7okjak bolup, \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcni \u00fda\u0148y uzadyp bar\u00fdarka, tilki birden turup, gargany agzy bilen garbap al\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol haltajygy garbap aldy, onu\u0148 i\u00e7inde hi\u00e7 zat \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbanalga","meaning":"<div><p>Az-owlak i\u00fdmek, garbalanmak \u00fc\u00e7in i\u00fdmit, \u00fde\u0148iljek nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"garbanalgahana","meaning":"<div><p>Garbanmak \u00fc\u00e7in ki\u00e7ir\u00e4k naharhana.<\/p><ul><li>Olar garbanalgahanadan nahar edindiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbanarlyk","meaning":"<div><p>Garbanar \u00fdaly, \u00fde\u0148iljek nahar edinerlik.<\/p><ul><li>Gabanarlyk i\u00fdmit.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbandyrmak","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fcm-di\u015flem \u00e7\u00f6rek i\u00fddirmek, do\u00fdar-do\u00fdmaz nahar i\u00fddirmek, \u00fde\u0148iljek nahar bermek.<\/p><\/div><div><p>2. N\u00e4umyt go\u00fdmak, sermendirmek.<\/p><ul><li>Halnazar ba\u00fdy garbandyryp go\u00fddu\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbanmak","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fcm-di\u015flem \u00e7\u00f6rek i\u00fdmek, do\u00fdar-do\u00fdmaz nahar edinmek, \u00fde\u0148iljek nahar i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Oraz aga, bir iki agyz garbanyp gid\u00e4\u00fdse\u0148iz gowy bolardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u00fd ogul, gel bir agyz \u00e7\u00f6rek garban, so\u0148 \u00fdene i\u015fl\u00e4ber -- di\u00fddi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 ma\u015fgalam garbanmaga zat tapmaz, a\u00e7 \u00fdatyp, a\u00e7 tur\u00fda, onu\u0148 iti hem bugda\u00fd \u00e7\u00f6reginden \u00fd\u00fcz \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Obada edere i\u015f, garbanara zat tapmadyk a\u00e7 da\u00fdhan bazara d\u00f6k\u00fclipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4umyt galmak, hi\u00e7 zatsyz galmak, sermenmek.<\/p><ul><li>Eger-de biz olary\u0148 \u015fu pikirini puja \u00e7ykaryp bil\u00e4\u00fdsek, onda olar d\u00fc\u00fdb\u00fcnden garbanyp galarlar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garbatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady hasyr-husur aldyrmak, \u00e7alasyn el urdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> garbandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"garda\u015f","meaning":"<div><p>1. Erkek dogan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 i\u0148 uly garda\u015fymy\u0148 iki ogly bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Erkek adama \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bil\u00fd\u00e4n bolsa\u0148, garda\u015f, gowa\u00e7a bir a\u00fdlan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hawa, garda\u015f, Nurjahan eje meni hem \u00fdatdan \u00e7ykarmandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tekeli ilinden gelen garda\u015fym, k\u00f6rpe guzy R\u00f6w\u015fen jandan bildi\u0148mi? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garda\u015flyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> doganlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"garderob","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim asyl\u00fdan \u015fkaf, ge\u00fdim asyp go\u00fdmak \u00fc\u00e7in \u015fkaf.<\/p><ul><li>Garderob satyn aldyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik ja\u00fdlarynda gelen-gidenleri\u0148 \u00fcstki e\u015fikleri saklanyl\u00fdan \u00fder.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet akademiki drama teatryny\u0148 i\u00e7inde iki garderob bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garderob\u00e7y","meaning":"<div><p>Garderobda, ge\u00fdim asyl\u00fdan ja\u00fdda hyzmat ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gardyrmak","meaning":"<div><p>Garmaga m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, garyp bula\u015fdyrtmak, gaty\u015fdyrtmak, go\u015fdurmak.<\/p><ul><li>O\u0148a sygyrlara beriljek tirti\u0148 i\u00e7ine arpa ununy hem gardyrdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garga","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddalpyldawuk gara elekli, gagyldap seslen\u00fd\u00e4n we ala-gara re\u0148kde bolan uly gu\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddyl a\u015fan tohumy\u0148 \u00fdarysyny gargalar \u00e7\u00f6pledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garga gargany\u0148 g\u00f6z\u00fcni \u00e7okmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Garga m\u00fc\u0148 gagyrsa-da \u00fdaz \u00e7ykmaz, gaz bir gagyrsa-\u00fdaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mekir, hileg\u00e4r.<\/p><ul><li>A\u00fd, ol gargadyr, seni\u0148 duzagy\u0148a d\u00fc\u015fmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gargamak","meaning":"<div><p>1. Gargy\u015f etmek, n\u00e4letlemek.<\/p><ul><li>Oglum, \u00abJany agyran Ta\u0148rysyna gargar\u00bb di\u00fdipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fdy\u015f s\u00f6zler a\u00fdtmak, s\u00f6gmek.<\/p><ul><li>Elbetde, pehlew\u00e4 s\u00f6g\u00fcp-gargamak bilen t\u00e4ji-tagtdan el \u00e7ekdirmek m\u00fcmk\u00fcn d\u00e4l. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdary\u0148 o\u0148a s\u00e4hel bir zat \u00fc\u00e7in: --it ogly, do\u0148uz ogly -- di\u00fdip garga\u00fdanyndan onu\u0148 habary \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garganjyramak","meaning":"<div><p>1. H\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p gargy\u015f etmek, samyrdap n\u00e4let etmek.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p pa\u00fdy\u015f s\u00f6z a\u00fdtmak, s\u00f6g\u00fcnjiremek.<\/p><ul><li>Adamlar o\u0148a s\u00f6g\u00fcp, garganjyrap dargap gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garganmak","meaning":"<div><p>1. Birine gargamak, gargy\u015f edip oturmak, n\u00e4let etmek.<\/p><ul><li>De\u00fd\u00fdus gara gyrnak, gara tozmak \u00fdaly garganyp oturmakdan ba\u015fga i\u015fi\u0148 \u00fdok. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Hern\u00e4 e\u00fdgilik garasyny g\u00f6rm\u00e4di\u0148-d\u00e4! -- di\u00fdip gargandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazara gargandy-da, \u00e7orluja \u00fdalana\u00e7 a\u00fdaklaryny biri-birini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ta\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine pa\u00fdy\u015f s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada jibrinip k\u00e4\u00fdinmek.<\/p><ul><li>Garganyp \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gargatmak","meaning":"<div><p>1. Gargy\u015f etdirmek, n\u00e4let etdirmek.<\/p><ul><li>Bolar-bolmaz \u00fdaramaga gargadyp durmazlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fdy\u015f s\u00f6z a\u00fdtdyrmak, s\u00f6gd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> N\u00e4hak \u00fdere k\u00e4\u00fdindirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"garga\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde gargamak, k\u00f6p bolup gargy\u015f etmek; biri-birine gargamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gargy","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Syrdam \u00f6s\u00fd\u00e4n, bogun-bogun, uzyn \u00fdogyn gamy\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7ekilip gerlen simi\u0148 \u00fcst\u00fcnden gargy go\u00fdul\u00fdar. <span>(W. Z. Po\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdunja \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gargylyk","meaning":"<div><p>Gargyny\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Gargylyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gargyn\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gargy\u015f.<\/p><ul><li>Annaberdiden o\u0148a ne s\u00f6g\u00fcn\u00e7, ne gargyn\u00e7, ne igen\u00e7, ne ga\u00fdtawul bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk ejesini\u0148 gargynjyna \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gargy\u015f","meaning":"<div><p>Birine erbet zady arzuw edilip a\u00fddyl\u00fdan ters dileg, pa\u00fdy\u015f s\u00f6z, s\u00f6g\u00fcn\u00e7, n\u00e4let, \u00fdigren\u00e7.<\/p><ul><li>Indi uly ili\u0148 alky\u015fyna gar\u015fy bir adamy\u0148 gargy\u015fy g\u00f6r n\u00e4me i\u015f bitirerk\u00e4? <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eol gargy\u015flary\u0148 hemmesini\u0148 hi\u00e7bir pe\u00fdd\u00e4 bermejegini bilip, ol a\u00fdal sesini kesdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Iti\u0148 gargy\u015fy gurda \u00fdokmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garjamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"garja\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Garym-gatym etmek, bulam-bujar etmek, bula\u015fdyrmak, gary\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Pikiri garja\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garja\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Garylmak, gary\u015fyp gitmek, go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Ty\u00e7enko onu\u0148 yzyndakylar bilen garja\u015fyp, g\u00f6\u00fd\u00e4 ol-da ugrad\u00fdanlar h\u00f6km\u00fcnde sapan\u00e7asyna \u00fdapy\u015fyp, gozgala\u0148 bilen pursat arap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 arasyna garja\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bulam-bujar bolmak, garym-gatym bolmak, \u00fdal\u0148y\u015flyk gitmek, bula\u015fmak.<\/p><ul><li>Pikir garja\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garja\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gary\u015fyk.<\/p><ul><li>Permany garja\u015fyk pikir bas\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garjykmak","meaning":"<div><p>Gyryk bolmak, gyrylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sesi garjygyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garjymyk","meaning":"<div><p>Gyryk, boguk (ses hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"garkyldamak","meaning":"<div><p>Garkyldy ses \u00e7ykarmak, gark-gark edip seslenmek (gaz hakda).<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fmimi\u0148 k\u00f6l\u00fcnde garkyldap \u00fd\u00fczer, \u00dda\u015fylba\u015f sonaly gazlary\u0148 sesi\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Garga gagylda\u00fdar, gaz garkylda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup garkyldamak, garkyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Garkylda\u015fyp gazlar, \u00fcrk\u00fc\u015fip sona, N\u00e4ge suw \u00e7a\u00fdkansa, k\u00f6lden a\u00fdypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garkyldy","meaning":"<div><p>Gaz gygyrdanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"garlawa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ser\u00e7eler otr\u00fdadyndan bolan in\u00e7e uzyn \u00e7owly ganatly, gu\u00fdrugyny\u0148 ortasy g\u00e4dik, \u00e7alt u\u00e7\u00fdan, petekesi akja, ki\u00e7ijik garaja gu\u015f.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 gysgajyk bo\u00fdy, n\u00e4zijek elleri t\u00fc\u00fdn\u00fck \u00fd\u00fcp\u00fcne \u00fdetm\u00e4n, garlawa\u00e7 dostlugyna g\u00f6r\u00e4 ejesini\u0148 k\u00f6\u00fdneginden asylypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne adatlary oklap, Durmu\u015fymyz t\u00e4miz saklap, Garlawa\u00e7 dek ganat bekl\u00e4p, Ruha ruh go\u015fdy kanun. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>T\u00f6r\u00e4\u0148 gara atyn m\u00fcn\u00fcp, Lal u\u00e7dy garlawa\u00e7 \u00fdaly. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Osetin obajygy garlawajy\u0148 h\u00f6w\u00fcrtgesi \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymyzy\u0148 Gahymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garlyk","meaning":"<div><p>Gary\u0148 k\u00f6p d\u00fc\u015fen \u00fderi, gary\u0148 k\u00f6p \u00fdagan \u00fdyly.<\/p><ul><li>G\u00f6rse\u0148, da\u015f-t\u00f6weregi\u0148 \u00fdagty we garlyk. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6ten \u00fdyl \u00f6r\u00e4n garlyk boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garma","meaning":"<div><p>Sogan, k\u00e4\u015fir, et, \u00e7\u00f6rek garylyp bi\u015firil\u00fdan dograma \u00e7orba, nahar.<\/p><ul><li>Bir uly kesren garmany garnyna gapgardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garma-g\u00fcrmelik","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 tertipsiz \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148i, a\u00fddy\u0148 d\u00e4llik, bir hili bo\u00fdlan bula\u015fyklyk, ba\u015faga\u00fdlyk.<\/p><ul><li>\u015eol garma-g\u00fcrmelik netijesinde, t\u00fcrmede oturan komissarlar bo\u015fap, narohoda oturypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men bolsam garma-g\u00fcrmelikden pe\u00fddalanyp, niredesi\u0148 medpunktu\u0148 wra\u00e7y di\u00fdip at sala\u00fdandyryn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garmak","meaning":"<div><p>Bir zady ikinji bir zat bilen go\u015fmak, garjamak.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 i\u00fdmiti gyt bolmasa-da, A\u00fdsoltan La\u00e7yny\u0148 i\u00fdmitine \u00fdumurtga garyp bermegi ha\u00fdy\u015f ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sa\u00e7ypdyrlar ol jenneti\u0148 zerini, Garypdyrlar gulman bilen h\u00fc\u00fdr\u00fcni. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garmala\u015fyk","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 tertipsiz garym-gatymlygy.<\/p><ul><li>Men ony garmala\u015fygy\u0148 i\u00e7inden \u00e7ekip \u00e7ykardym. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garmon","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garmonika.<\/p><\/div>"},{"headword":"garmonika","meaning":"<div><p>Klawiaturaly saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"garmoni\u00fda","meaning":"<div><p>1. Akkordlary\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015fi baradaky saz teori\u00fdasyny\u0148 b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>2. Saz de\u0148 gelmeklik, sazla\u015fyk, sazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"garmon\u00e7y","meaning":"<div><p>Garmon \u00e7al\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Garmony\u00e7yny\u0148 sazyny\u0148 sesine go\u015fup, \u00e7agalar tans edip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnamak","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrilen maly\u0148 garnyny dilip, i\u00e7 go\u015funy \u00e7ykarmak, a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Owadan ke\u00fdikleri garnap, ma\u015fyny\u0148 ortasyna basdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnatmak","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrilen maly\u0148 i\u00e7 go\u015funy a\u00fdyrdyrmak, arassalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"garna\u00fdy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Togalajyk k\u00f6k\u00fcnden s\u00fc\u00fdde me\u0148ze\u015f suwuklyk \u00e7ykyp duran dagda bit\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Garna\u00fdy\u00e7 sakgyjy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garna\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrilen maly garnamaga k\u00f6mek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"garnir","meaning":"<div><p>Etli nahary\u0148 gapdalyndan go\u00fdul\u00fdan t\u00fcwi, una\u015f we \u015f. m. huru\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"garnitur","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 doly komplekti, \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>Mebeli\u0148 garnitury.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnizon","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4herde, galoda \u00fda-da berkidilen ra\u00fdonda \u00fderle\u015fdirilen go\u015fun b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fow \u015f\u00e4her garnizonyny\u0148 az sanly soldatlaryny k\u00f6mege \u00fcnde\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Moskwa garnizonyny\u0148 go\u015funlaryny\u0148 nyzama duran b\u00f6l\u00fcmleri gymyldaman dym-dyrs durlar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnuw","meaning":"<div><p>Go\u015fant, garyndy.<\/p><ul><li>Bu matany\u0148 hi\u00e7 hili garnuwy \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnuwly","meaning":"<div><p>Go\u015fant go\u015fulan, garyndy garylan, gary\u015fdyrylan.<\/p><ul><li>Bu \u00fd\u00fcpek garnuwly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garnuwsyz","meaning":"<div><p>Garyndysy, go\u015fandy bolmadyk.<\/p><ul><li>Garnuwsyz tohum atlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garp","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fcndogary\u0148 gar\u015fysy, g\u00fcnbatar.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdalyn \u00e7abyrady garpdan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garpyz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00e4diler ma\u015fgalasyndan bolan bossan ekini we onu\u0148 ullakan togala s\u00fc\u00fdji hasyly.<\/p><ul><li>Bu garpyzy\u0148 i\u00e7i k\u00f6z \u00fdaly eken. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u00fdnmek, togalak garpyzlar \u00e7akny\u015fyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Men \u015fu \u00fdyl gumda \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4gani\u0148 hem \u00fcst\u00fcne d\u00fcme garpyz ekjekdirin. <span>(A. Gow\u015fudow. K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 \u00fd\u00fczi garpyzy\u0148 pa\u00e7agy \u00fdaly \u00fdylmanak g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garpyz \u00e7igidi bilen gowurgany tapsa-da edil palaw \u00fdaly g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bir elde iki garpyz tutdurmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garpy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sal\u015fyp almak, ge\u00fddirili\u015filmek, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Gar\u00fdagdy uru\u015f ba\u015flanan badyna Muhat bilen garpy\u015fdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Garpy\u015fan adamlary\u0148 gykylyklary alazenzele turuzdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Iki it bada-bat bir garpy\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gujakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Rugsat ber, \u00fd\u00fcrekleri a\u00e7aly, go\u00fd \u00fd\u00fcrekler garpy\u015fsyn. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, G. Muhtarow, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garramak","meaning":"<div><p>Garry bolmak, \u00fda\u015fy\u0148 k\u00f6reli\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u00fdna alty a\u00fdda, belki, alty \u00fdyllyk garrandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni g\u00f6rm\u00e4n, obamyzda garradyk. <span>(A. Gow\u015fudoz, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Dogrusy, k\u00f6p\u00fcsi her \u00fdyl planda bellenip, hy\u00fdal bilen garrady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdolbars \u00f6r\u00e4n garrapdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ahlk Ertekiler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><li>At garrar, me\u00fddan garramaz, \u00fdigit garrar, he\u0148\u0148am garramaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>To\u00fda garramak \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garratmak","meaning":"<div><p>Garran hala getirmek, garrylyga \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Ony k\u00f6ne agyr durmu\u015f garratdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garra\u015fmak","meaning":"<div><p>Garrylyk \u00fdagda\u00fdyna \u00fdeti\u015fmek, \u00fda\u015f k\u00f6neli\u015fmek.<\/p><ul><li>Adam birneme garra\u015fyp ba\u015fladymy n\u00e4memi, \u00f6\u0148k\u00fclik \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garry","meaning":"<div><p>Garrylyk \u00fda\u015fyna \u00fdeten, garrap \u00fda\u015fy has hem k\u00f6neli\u015fen.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fclmedik \u015fady\u00fdanlyk kolhozda, \u00ddigitde, garryda, gelinde gyzda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 garry atasy Gyly\u00e7 Mergeni\u0148 \u00fd\u00fcreginde \u00f6\u0148ki s\u00f6\u00fdg\u00fcsini\u0148 \u00fcst\u00fcne agtygyna berk ynan\u00e7 d\u00f6redi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garry o\u00fdnasa, ga\u00fd turar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Garry hem bolsa gyz \u00fdag\u015fy, egri hem bolsa \u00fdol \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garry-garta\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garry-gurry.<\/p><ul><li>Garry-garta\u0148 yza galanlary\u0148 ger\u015finde gam\u00e7y o\u00fdnady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garry-garta\u0148 adamlar, a\u00fdallar kak dil\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garry-gurry","meaning":"<div><p>Garry we garta\u015fan adamlar.<\/p><ul><li>Iki-\u00fdeke garry-gurrular bar\u00fdan bola\u00fdmasa, indi ol \u00fderik ba\u015fga bar\u00fdan \u00fdokdur-la! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garrygyz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Da\u015fy b\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr, gasyn-gasyn, pa\u00e7agy galy\u0148 gi\u00e7ki gawuny\u0148 bir sorty(gy\u015fa saklan\u00fdan).<\/p><ul><li>G\u00f6k bi\u00fdarany\u0148 i\u00e7inde garrygyzlar d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Da\u015fhowzy\u0148 garrygyz gawunyndan gerk-g\u00e4be bolan Eziz agraldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garrylyk","meaning":"<div><p>Garry bolmaklyk \u00fdagda\u00fdy, \u00fda\u015fy k\u00f6nelik.<\/p><ul><li>Oglum, garrylyk basmarla\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Nurjahan garrylyk m\u00fc\u0148k\u00fcrligi bilen Artygy\u0148 a\u00fdratyn alamatlaryna \u00e7enli tintedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyrly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garrylyk g\u00f6rmedik e\u00fd g\u00f6rkana A\u00fd! A\u015fak d\u00fc\u015fsen t\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7alyp bere\u00fdin. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gars-gars","meaning":"<div><p>Ki\u00e7i kalibrli \u00fdarag atylanda yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"garsa","meaning":"<div><p>Birden, \u00e7alt, tiz, birdenk\u00e4.<\/p><ul><li>\u00c7opanlaryna-da pitiwa etm\u00e4n ony garsa gujaklamak isledim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garsak","meaning":"<div><p>Gyzlary\u0148 b\u00e4\u015f sany togalajyk da\u015fy oklap hem gapyp o\u00fdna\u00fdan o\u00fdny, b\u00e4\u015fda\u015f.<\/p><ul><li>Gyzlar b\u00e4\u015fda\u015f bilen garsak o\u00fdna\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garsyldamak","meaning":"<div><p>Bir syhly ga\u015fanyp gart-gart edip oturmak, ga\u015fanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"garsyldatmak","meaning":"<div><p>Ki\u00e7i kalibrli \u00fdarag atmak, garsyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fcsta\u015fyr garsyldadyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garsyldy","meaning":"<div><p>Ki\u00e7i kalibrli \u00fdarag atylanda jyk\u00fdan ses, garsyldap \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y bir garsyldy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garsynmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garsyldamak.<\/p><ul><li>Endamy\u0148 ot alyp bar\u00fdarmy, ne be\u00fdle garsyn\u00fdarsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garta\u0148","meaning":"<div><p>Garrap ba\u015flan, \u00fda\u015fy bir \u00e7ene \u00fdeten.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 bir garta\u0148 a\u00fdaly\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Go\u0148\u015fuldan gelen garta\u0148 a\u00fdal \u00e7agany\u0148 g\u00f6begini kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyrly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dderli-\u00fderden \u00fdapy\u015fdylar \u015fa\u00fdlarna, Garta\u0148 a\u00fdal bilezigne garanso\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garta\u015fmak","meaning":"<div><p>Birneme garramak, garrap ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6r\u00e4\u00fdm\u00e4ge garta\u015fan \u00fdaly bolsa-da, gany \u00fdere dama\u00fdjak bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol indi garta\u015fypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gartma\u00e7","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n \u00e7akdan garry, garryrak, garta\u015fan.<\/p><ul><li>Myradaly agany\u0148 gartma\u00e7 g\u00fclk\u00fcsi \u015fyg-\u015fyglap a\u00fdratyn-da \u00e7asly \u00e7yk\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Di\u00fdse\u0148em-\u00e4, ol sa\u0148a g\u00f6r\u00e4 gartma\u00e7 bolsa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdun, ge\u00e7i we \u015f. m. mallary\u0148 dyzy bilen to\u00fdnagyny\u0148 aralygy, injik.<\/p><ul><li>Gu\u00fdrugy k\u00fcle, erinlek k\u00f6pek Melegu\u015fu\u0148 \u00fdanynda garysyny \u00fdassanyp, g\u00fcne me\u00fdmir\u00e4p \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aty\u0148 ahyryny\u0148 b\u00e4risinde iki garysyny \u00fdassanyp \u00fdatan k\u00f6pek jabjynyp \u00fc\u00fdrdi-de g\u00fcnbatara tarap \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir syhly yzyna garanjakla\u00fdan \u00c7erkez, m\u00f6jegi\u0148 uzyn-uzyn palanlyny, i\u0148 so\u0148unda garysyny \u00fdassanyp galanyny sa\u00fdgardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddarym gulaja barabar \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><ul><li>Telpek ge\u00fdip, t\u00f6wereginden b\u00e4\u015f-alty gary bizi a\u00fdla. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyljyk","meaning":"<div><p>A\u00e7yk d\u00e4l, boguk, tutuk, gary\u015fyk (ses hakda).<\/p><ul><li>Nursoltan garyljyk ses bilen gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol garyljyk ses bilen dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fdogyn garyljyk ses bilen helme urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dodagyny elini\u0148 a\u00fdasyny bilen s\u00fcp\u00fcrdi-de, garyljyk ses bilen gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garylmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birine gaty\u015fdyrylmak, gary\u015fdyrylmak, go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e i\u015f\u00e7i bolsa semente garyljak gumy tordan ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nemes soldatlaryndan doly e\u015felon, Ba\u015fa\u015fak d\u00fc\u0148derilip guma garyldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakmaz zat i\u00fdip \u00fda-da \u00f6kder \u00fdadap kesellemek (gu\u015f, at hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"garym","meaning":"<div><p>1. P\u00e4sgel\u00e7ilik \u00fc\u00e7in gi\u0148 we uzyn edilip gazyl\u00fdan \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Ol metjinden ga\u00fddandan so\u0148, uly garymdaky d\u00fc\u00fdeleri synlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddokary \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fde\u0148sesinde da\u015fyna garym gazylyp \u00e7almar edilen d\u00fc\u00fde agyly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nazar ba\u00fdy\u0148 \u00f6\u00fdlerini, d\u00fc\u00fde garymlaryny bizin aldygymyz bolar -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6z \u00fdak\u00fdan odu\u0148a \u00f6z\u00fc\u0148 bi\u015fersi\u0148, \u00f6z gazan garymy\u0148a \u00f6z\u00fc\u0148 d\u00fc\u015fersi\u0148. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garymy\u0148 i\u00e7i bir suwdan dolup, i\u015flemek m\u00fcmkin bolmady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Silos etmek, galla g\u00f6mmek we \u015f. m \u00fc\u00e7in gazylan \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Gi\u0148 garymlarda ekilen limonlary g\u00f6rkezdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 bildim)<\/span><\/li><li>Silos etmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00e4rite ta\u00fd\u00fdarlanyp go\u00fdlan garymlar g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcme gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garym-gatym","meaning":"<div><p>Biri-birine gaty\u015fan, gary\u015fyp diken, bulam-bujar.<\/p><ul><li>Di\u0148e depeler hem-de tezek bilen garym-gatym bolup \u00fdatan sypal g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyn","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> 36 \u00fdyla barabar bolan wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"garynda\u015f","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Hat \u00fdazyla\u00fdan galam.<\/p><\/div>"},{"headword":"garynda\u015flyk","meaning":"<div><p>\u00ddakyn hossarlyk, gelip \u00e7yky\u015fy bo\u00fdun\u00e7a \u00fdakyn aragatna\u015fykda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Arman, garynda\u015flyk iltegi\u015fimiz bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda garynda\u015flyk pe\u00fdda bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garynda\u015fsyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddakyn hossar bolan bolmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7\u00e4kmeni\u0148 sy\u00fdy bilen derlerini s\u00fcp\u00fcri\u015fdirip gadyrly garynda\u015fsyrady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyndy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7ine garyl\u00fdan, go\u015ful\u00fdan zat,.<\/p><ul><li>Indi olar bilelikde pal\u00e7yk anykladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garynja","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk ganaty \u00fda-da ganatsyz, topar bolup \u00fda\u015fa\u00fdan, ki\u00e7ijik ownujak m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Garynja gara g\u00fcnde, gurbaga saz-s\u00f6hbetde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garynjalyk","meaning":"<div><p>Garynjany\u0148 k\u00f6p \u00fderi, garynjany\u0148 k\u00f6p bolan \u00fdyly.<\/p><ul><li>Garynjalyk \u00fdyly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garynlak","meaning":"<div><p>Garny \u00fdasy, ullakan garynly,.<\/p><ul><li>Ussa garynlak we sakgally bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol wagt bu garynlakdy, indi onu\u0148 \u00fdogyn garny \u00e7ekili\u015fipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt \u00d6wezi\u0148 \u00f6zi uzyn bo\u00fdly garynlak bir adam bilen horja bir ki\u015fi gapydan girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n garynlak, d\u00fc\u00fdrlenen gamy\u015f \u00fdaly epe\u00fd bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garynsa","meaning":"<div><p>Maly\u0148 garnyny\u0148 a\u015fagyna tutul\u00fdan \u00fdasy mata.<\/p><ul><li>E\u015fegi\u0148 garynsasyny pugta \u00e7ek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyp","meaning":"<div><p>1. Her bir zada m\u00e4t\u00e4\u00e7 adam, ykdysady ta\u00fddan hi\u00e7 hili \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi bolmadyk adam.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 garybam bolsam, \u00f6z\u00fcmi seni\u0148 bilen de\u0148\u00e4p biljek d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garyplar ba\u00fdlar \u00fdaly d\u00e4l, olary\u0148 durmu\u015fy agyr hem bosa, \u00f6zlerini pes tutma\u00fdarlar. <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol garyp gon\u015fusy bir towuk edinse, \u015fony hem g\u00f6r\u00fc- bilmez\u00e7ilik ederdi.<\/li><li>Garyby\u0148 g\u00f6wni synyk s\u00f6zi d\u00f6w\u00fck; \u00fdetimi\u0148 bo\u00fdny buruk, \u00fd\u00fczi soluk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Garyp adam \u00fdamanar, \u00fdamanar-da guwanar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Garyby\u0148 it hem \u00fdagy, bit hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c7et \u00fdurda d\u00fc\u015fen mysapyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"garyp-gasar","meaning":"<div><p>Garyp, pukara, hor-homsy.<\/p><ul><li>Mal-d\u00f6wleti k\u00f6p bolsa, garyp- gasarlara pa\u00fdlasyn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyp-gasarlyk","meaning":"<div><p>Garyplyk pukaralyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"garypla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ykdysady ta\u00fddan pese d\u00fc\u015fmek, garyplyk \u00fdagda\u00fdyna d\u00fc\u015fmek, garyp d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"garyplyk","meaning":"<div><p>Garyby\u0148 hal- \u00fdagda\u00fdy, garyp bolup m\u00e4t\u00e4\u00e7likde \u00fda\u015famaklyk.<\/p><ul><li>Garyplyk \u00e7aga-\u00e7aga \u00fdanynda, a\u00fdal \u00fdanynda, go\u0148\u015fy-golam \u00fdanynda adamy\u0148 ba\u015fyny a\u015fak sal\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gyzym, sen hem garyplykdan basylyp, \u00f6z\u00fc\u0148i aldada\u00fdmagyn! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Garyplyk \u00f6ld\u00fcrmez, \u00f6ld\u00fcrmesede g\u00fcld\u00fcrmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"garyp\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> garyplyk.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7iler bu garyp\u00e7ylykdan gutulmagy\u0148 \u00fdollaryny agtar\u00fdardylar. <span>(K. Isanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015f","meaning":"<div><p>Eli\u0148 ba\u015fam barmagy bile\u0148 k\u00fclem barmagyny\u0148 arasynda de\u0148 bolan uzynlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Biz \u00fdalak \u00fdigitler bir py\u00fdala suw isl\u00e4nde, gyzlary\u0148 z\u00fclp\u00fcni\u0148 n\u00e4\u00e7e gary\u015f uzal\u00fdanynda seni\u0148 habaryn \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 i\u00e7ine garmak, biri- birini\u0148 i\u00e7ine gaty\u015fdyrmak, bula\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Pagtany\u0148 sortyny gary\u015fdyrsa, bahasy peseler. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Bol\u015fewikler ma\u015fgalany gary\u015fdyrmak, isl\u00e4noklar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gorja\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Men pikirimi gary\u015fdyr\u00fdaryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015flamak","meaning":"<div><p>Gary\u015f bilen \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>Matany gary\u015flamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015flatmak","meaning":"<div><p>Gary\u015f bilen \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>Gary\u015f bilen \u00f6l\u00e7etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 i\u00e7ine garylmak, gaty\u015fmak, go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Adam g\u00f6re gir\u00fd\u00e4r, guma gary\u015f\u00fdar.<\/li><li>Bir i\u015fe gaty\u015fmak meni\u0148 wezip\u00e4me girenok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gary\u015fyk","meaning":"<div><p>Gary\u015fyk halda bolmaklyk, garym-gatymlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gar\u00e7yga\u00fd","meaning":"<div><p>Awa salyn\u00fdan elgu\u015fu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bir to\u00fdda \u015fol aty a\u00e7 gar\u015fyga\u00fd-elgu\u015fy bilen hem \u00fdary\u015fdyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddene jan gaflat d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcnde, Bir gar\u00e7yga\u00fd tora d\u00fc\u015fd\u00fcm. Bir gar\u00e7yga\u00fd m\u00e4hribany\u0148, G\u00f6z\u00fcmden big\u00e4ne boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Tora d\u00fc\u015fen a\u00e7 gar\u00e7yga\u00fd baky\u015flym, Kanda meni\u0148 gara g\u00f6zlim g\u00f6r\u00fcnmez. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u00e7yn","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim-gejim salyn\u00fdan \u00e7uwaly\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ogulgerek gar\u00e7yn \u00e7uwaly\u0148 i\u00e7ini d\u00f6k\u00fc\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suw akar \u00e7arpyp bile, Gyz ga\u00fddar gar\u00e7yp bile, Degm\u00e4\u0148 gyzy\u0148 g\u00f6wn\u00fcne, o\u00fdnasyn la\u00e7yn bile. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fa","meaning":"<div><p>K\u00f6ne adat bo\u00fdun\u00e7a gelinlik gyz alyp, \u00fderine gyz bermeklik d\u00e4bi.<\/p><ul><li>Gar\u015fa guda bolany \u00fc\u00e7in, bu iki arada uzyn salgyt-galy\u0148 di\u00fdil\u00fd\u00e4n zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eeker \u00fdati\u015fse, \u015fany \u00e7ykaryp, \u00fda garma edip, \u00f6\u00fd\u00fcne gelin getirmek\u00e7idi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyrly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fy","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 g\u00f6ni \u00f6\u0148 tarapy, ma\u0148la\u00fd tarapy.<\/p><ul><li>Gar\u015fym alyp duran dilber, N\u00e4zlim bir suw ber i\u00e7eli. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fulular duralgany\u0148 gar\u015fysyndaky d\u00fczl\u00fckde a\u00fdak \u00fcst\u00fcnde miting ge\u00e7irdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hoja\u00fdyn onu\u0148 gar\u015fysynda polu\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy, bir salym onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne sesini \u00e7ykarman seretdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6redil\u00fd\u00e4n pikiri\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148, i\u015fi\u0148 we \u015f. m. tersine.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 \u00f6tg\u00fcr s\u00f6zlerini du\u015fmany\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6n\u00fckdirdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her gezek, ga\u00fdta-ga\u00fdta, birsyhly.<\/p><ul><li>Sen gar\u015fy meni\u0148 \u00fdanyma be\u00fddip gelip durma-da, \u00f6z\u00fc\u0148 hem bir alajyny g\u00f6rjek bol.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fy-gar\u015fy","meaning":"<div><p>Ga\u00fdta-ga\u00fdta, \u00f6wran-\u00f6wran, her sapar.<\/p><ul><li>Men hem muny gar\u015fy-gar\u015fybarlap durman, \u00fdyly saklajak bola\u00fdyn -- di\u00fdip, i\u00e7ini gepletdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fyda\u015f","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 gar\u015fysynda bolan, gar\u015fyma-gar\u015fy bolan.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gar\u015fyda\u015f oturan go\u0148\u015fulary to\u00fd ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6re\u015fde, \u00fdary\u015fda we s. m. gar\u015fy\u0148a \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4n b\u00e4sde\u015f.<\/p><ul><li>Ol k\u00fc\u015ftde gar\u015fyda\u015fyndan utuldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylamak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnden \u00e7ykmak, gar\u015fy almak.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn \u00f6z\u00fcni\u0148 agasyny \u00fdere gadyrlylyk bilen gar\u015fylady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6wez g\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz \u00fderinden turup Garajany gar\u015fylady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma Nurjahan ony \u00f6z ogly \u00fdaly gar\u015fylady. Atly polk Kuropatkin k\u00f6\u00e7esine girende, \u015f\u00e4her halky olary g\u00fcl bilen gar\u015fylady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyrly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eapak \u00fda\u015fyp, \u00fda\u0148y bolanda \u00fdassy, Kak\u00e7y Gadam gar\u015fylady Iwany. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylanmak","meaning":"<div><p>Gar\u015fy alynmak, \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykylmak.<\/p><ul><li>Bu \u00e7agyry\u015f \u015fatlyk bilen gar\u015fylanypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylatmak","meaning":"<div><p>Birini gar\u015fy aldyrmak, \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykdyrmak.<\/p><ul><li>Myhmanlary gar\u015fylatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fyla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birine gabat gelmek, gar\u015fy gelmek. Du\u015f gelmek, du\u015fu\u015fmak.<\/p><ul><li>Iki hanlar gar\u015fyla\u015fyp duranda, Orta \u00fderde okun d\u00f6ker ga\u00e7a-ga\u00e7. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Biz orta \u00fdolda gar\u015fyla\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylyk","meaning":"<div><p>1. Edil\u00fd\u00e4n h\u00fcj\u00fcme, herekete beril\u00fd\u00e4n ga\u00fdtawul.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u00e7y hem gar\u015fylyk g\u00f6rkezjek bolup durmady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olar \u00fderli ilaty\u0148 batyrga\u00fd gar\u015fylygyna du\u00e7ar boldular. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwan hem so\u00fdjak bolany\u0148da, \u00f6z gurbuna g\u00f6r\u00e4 gar\u015fylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pikiri\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 biri-birine tersligi, gapma-gar\u015fylygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylykly","meaning":"<div><p>1. Biri-birine gar\u015fy bolan, biri-birini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gar\u015fylykly pikir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki taraply bol\u00fdan, iki tarapla\u00fdyn \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan.<\/p><ul><li>Gar\u015fylykly t\u00fcpe\u0148 atyldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fylyksyz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir p\u00e4sgelsiz, gar\u015fylyk g\u00f6rkezm\u00e4n, ga\u00fdtawulsyz.<\/p><ul><li>Gar\u015fylyksyz tabyn bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gar\u015fyma-gar\u015fy","meaning":"<div><p>Biri-birine gar\u015fy, \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz.<\/p><ul><li>Biz gar\u015fyma-gar\u015fy oturyp, \u015fybygymyzy otladyk. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gasdyrmak","meaning":"<div><p>Gasyn-gasyn edip tikdirmek, epip tikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gasmak","meaning":"<div><p>1. Gasyn-gasyn edip titmek, epip titmek, k\u00f6\u00fdnegi\u0148 etegini gasmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Bolar-bolmaz edip tikmek, ba\u015farnyksyz titmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gassap","meaning":"<div><p>Mydama mal satmak, mal \u00f6ld\u00fcrip et satmak bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Gassap aly n\u00e4me dursu\u0148, meni\u0148 \u00f6l\u00fcmimi i\u015fle\u00fd\u00e4n ahyry.<\/li><li>Ge\u00e7\u00e4 jan ga\u00fdgy, gassaba \u00fdag. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gassaphana","meaning":"<div><p>Gassaby\u0148 h\u00fcn\u00e4ri, gassaby\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>A\u015fyr gassap ady o\u0148a gassap\u00e7ylyk k\u00e4rinden galypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gastrit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> A\u015fgazan kesellerini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gastrol","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> Ba\u015fga \u00fderden gelen bir akt\u00fdor \u00fda-da akt\u00fdorlar tarapyndan go\u00fdlan o\u00fdun, spektakl.<\/p><\/div>"},{"headword":"gastrol\u00fdor","meaning":"<div><p>1. <span>Teatr<\/span> \u00c7yky\u015f etmek \u00fc\u00e7in wagtla\u00fdyn \u00e7agyryl\u00fdan artist.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ondan-o\u0148a ge\u00e7ip \u00fd\u00f6ren, ol \u015fahadan ol \u015faha b\u00f6k\u00fcp \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"gastronom","meaning":"<div><p>Gastronomi\u00fda magazini\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"gasyk","meaning":"<div><p>Garny\u0148 a\u015fak etegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gasyn","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrt.<\/p><ul><li>\u00dcmsag\u00fcl hamy b\u00fcr\u015f\u00fck eli bilen gasyn atan \u00fd\u00fcz\u00fcni sypady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Orazg\u00fcl\u00fc\u0148 k\u00e4bir \u00fderi gasyn atan bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 sag tarapynda garaja nokat \u00fdaly me\u0148i bardy.<\/li><li>P\u00f6kgerip duran \u00fda\u0148aklary indi gasyn atan, \u00f6sg\u00fcn, bula\u015fyk murtlary hem salparyp \u00fdatan, agzy bolsa nasly \u00fdaly \u00fdumralyp duran bir adamdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderi\u0148, eplem (ge\u00fdimde).<\/p><ul><li>Gasyn atan k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gasyn-gasyn","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrt- \u00fdygyrt.<\/p><ul><li>Alkymy gasyn-gasyn bolup, halta \u00fdaly sallanypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Epin tutan, epin-epin.<\/p><ul><li>Bu sapar gonjy gasyn-gasyn \u00e4digini \u00e7ykaryp, \u00fdalpyldawuk botinka ge\u00fdipdi. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gas\u0148ak","meaning":"<div><p>Gat-gat kir tutmak, gas\u0148ak baglamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gas\u0148aklamak","meaning":"<div><p>Arabany\u0148 tigrini gas\u0148ak bilen gur\u015fawyna berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gas\u0148aklatmak","meaning":"<div><p>Gat-gat kir basdyrmak, gas\u0148ak baglatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gat","meaning":"<div><p>1. Epin, eplem.<\/p><ul><li>Oturyp gazeti\u0148 gatyny a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kasym bilen bir partada oturyp, bileje seretjek kitap gatyna. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mertebe, eta\u017e.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> gatlak.<\/p><ul><li>M\u00fcn\u00fcp gahar atyny, s\u00f6k\u00fcp dagla\u0148 gatyny.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gat-gat","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gat, birn\u00e4\u00e7e mertebe.<\/p><ul><li>Gat-gat ja\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatalmak","meaning":"<div><p>1. Berkle\u015fmek, pugtala\u015fmak, ga\u00fdymla\u015fmak.<\/p><ul><li>Pal\u00e7yk barha gatal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, batlanmak.<\/p><ul><li>Radionu\u0148 sesi gitdik\u00e7e gatal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tizle\u015fmek, \u00e7altla\u015fmak.<\/p><ul><li>Otlyny\u0148 gidi\u015fi gatal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gataltmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki derejesinde gaty etmek, gaty hala \u00f6w\u00fcrmek, berkle\u015fdirmek, ga\u00fdymla\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden artdyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, batlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatamak","meaning":"<div><p>\u00c7ygy gidip berkemek, gurap gaty hala \u00f6wr\u00fclmek, gaty bolmak.<\/p><ul><li>K\u00e4bir \u00fderi gany bilen gatapdyr. Sy\u00e7dyrylypmy, d\u00f6wl\u00fcpmi belli d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00e7\u00e4 d\u00f6k\u00fclen dersler e\u00fd\u00fd\u00e4m gatap gemre bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatan\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcni \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in go\u015fma\u00e7a zat, go\u015fant.<\/p><ul><li>Sa\u0148a to\u00fd gatanjy di\u00fdip, \u00f6z \u00fdanymda iki sany go\u00fdun bilen bir d\u00fc\u00fde bugda\u00fd ni\u00fdetl\u00e4p go\u00fdupdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurplurak adamlar tapdygyndan gatan\u00e7 di\u00fdip, kimsi dowar, kimsi \u00f6k\u00fcz\u00e7e eltdiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garynda, garnuw.<\/p><ul><li>Seni\u0148 a\u0148ry\u0148da me\u015f\u00e7an gatajy\u0148 bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu unu\u0148da di\u00fdse\u0148em-\u00e4 arpa gatanjy bar bolsa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatan\u00e7ly","meaning":"<div><p>Gatanjy bar bolan, garyndyly, garnuwly, go\u015fantly.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4ge gatan\u00e7ly toprak. Arpa gatan\u00e7ly un.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gata\u0148sy","meaning":"<div><p>Gatap gitmegine \u00fdol bermek, gatyjylyk derejesine altmek, guradyp berki\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Pal\u00e7ygy gatatmak. \u00c7\u00f6regi gatatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gata\u0148\u0148yr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki iri togalak klubenli, ownuk \u00fderalma me\u0148ze\u015f, i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik. Biz me\u00fddandan \u00fduwa, \u00fdelmik we gata\u0148\u0148yr \u00fdygdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatbar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gatbar-gatbar.<\/p><ul><li>Nemesler \u00f6zlerini\u0148 berkitmelerini \u015fol toka\u00fdy\u0148 i\u00e7ine we onu\u0148 arkasynda \u00fc\u00e7 gatbar \u00fdassyk m\u00fcnderilgiligine galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatbar-gatbar","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gatdan dur\u00fdan, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne gatlanyp giden, gat-gat.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatbarlamak","meaning":"<div><p>\u00dcsti- \u00fcst\u00fcne go\u00fdmak, gat-gat go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Daglary\u0148 gatbarlan garyn eredip, bol hasylyn g\u00f6zba\u015fyny d\u00f6retdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatbarlanmak","meaning":"<div><p>\u00dcsti-\u00fcst\u00fcne birn\u00e4\u00e7e gat bolmak, gat tutmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatla","meaning":"<div><p>Der\u00fdalary\u0148 suwuny \u00fdaplara b\u00f6l\u00fdan hem-de suwy\u0148 derejesini galdyryp peseld\u00fdan gidrotehniki desga, ki\u00e7ir\u00e4k bent.<\/p><ul><li>Suw elektrik stansi\u00fdasyny\u0148 gatlasyna beton gu\u00fduldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatlak","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 we \u015f. m belli bir galy\u0148lykdaky gaty.<\/p><ul><li>Nebitli gatlaklary we\u00fdran ed\u00fd\u00e4rsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ilaty\u0148, jemgy\u00fdeti\u0148 synp bilen baglany\u015fykly bolan belli bir topary.<\/p><ul><li>S\u00f6zlerd\u00e4ki we hereketlerd\u00e4ki \u00fdasama gylyk \u00fdokary gatlak bilen halky\u0148 a\u015faky gatlaklaryny\u0148 arasynda u\u00e7urym d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatlakly","meaning":"<div><p>Hamyr \u00fda\u00fdylyp, gatlaryny\u0148 arasyna \u00fdag \u00e7alnyp, \u00fdagda bi\u015firil\u00fd\u00e4n byzmyk \u00fdaly \u00e7\u00f6rek \u00f6n\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatlama","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gatlakly.<\/p><ul><li>\u015eu bukjany\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki k\u00fcl\u00e7e gatlamamyka. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatlamak","meaning":"<div><p>1. Gat-gat etmek, gat-gat edip eplemek.<\/p><ul><li>\u015eu haltany gatla-da, a\u015fagyna ata\u00fd!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpi, \u00fd\u00fcpl\u00fcgi birn\u00e4\u00e7e gat edip birle\u015fdirmek, birle\u015fdirip i\u015fme.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatlanmak","meaning":"<div><p>1. Gat-gat bolmak, eplenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e gat edilip birle\u015fdirmek (\u00fd\u00fcp, sapak hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gatlatmak","meaning":"<div><p>1. Gat-gat etdirmek, epletmek, epletdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e gat etdirip birle\u015fdirtmek, i\u015fdirmek (\u00fd\u00fcp, sapak hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gatla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Gat-gat edi\u015fdirmek, eple\u015fdirmek,.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpi, birn\u00e4\u00e7e gat edip birle\u015fdirmek, yzly-yzyna gatlamak, birle\u015fdirip i\u015fi\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gatlamaga k\u00f6mek etmek, bilelikde gatlamak, bile i\u015fmek.<\/p><ul><li>Sapak gatla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatly\u015fmak","meaning":"<div><p>Go\u015fyly\u015fmak, seple\u015fmek, garyly\u015fmak,.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hy\u00fdallaryna tebigaty\u0148 berk du\u00fdgusy gatly\u015fdy. Ynjsalman, yzyna okdurlyp gitdi gara\u0148ka gatly\u015fyp, \u00fcmd\u00fczne tutdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatmak","meaning":"<div><p>Go\u015fmak, garmak, birikdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdyp bolan \u00f6z go\u015fandym gatmasam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>M\u00e4\u015fi\u0148 i\u00e7ine biraz t\u00fcwi hem gata\u00fd! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdta, ogluny urdu\u0148, atyny basyp aldy\u0148 to\u00fdlaryna z\u00e4her gatdy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatnabermek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna gatnamak, baryp gelip durmak.<\/p><ul><li>Ol meni\u0148 A\u00fddogdym bilen bile gatnabersin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatnamak","meaning":"<div><p>Belli bir punktlar arasynda \u00fd\u00f6remek, hereket etmek (ulag hakda).<\/p><ul><li>Mekdebe gatnap \u00fd\u00f6ren bir ogly bilen bir gyzy bar. <span>(N. Pomma Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Her g\u00fcn baryp saz, g\u00fcrr\u00fcni\u0148 di\u0148l\u00e4pjik, irm\u00e4n, arman hemi\u015fe-de gatna\u00fdan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bibi mekdebe mydam bizi\u0148 \u00fdanymyzdan gatnardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatnaw","meaning":"<div><p>1. Aralyga gatnamak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><ul><li>\u00c7yl\u015fyrymly front \u015fertlerinde gatnaw edildi. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gatnaw b\u00f6kdelmesin, sen pugta seret. <span>(N. Pomma Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bary\u015f-geli\u015f, aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>A\u015fna, ozalda hem gatna\u015fyp gel\u00fd\u00e4s, gatnawy t\u00e4zeden a\u00e7aly di\u00fdjek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatnawly","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p gatnaw edil\u00fd\u00e4n, k\u00f6p gatnal\u00fdan, gelim-gidimi k\u00f6p bol\u00fdan (\u00fdol hakda).<\/p><ul><li>Ol ullakan g\u00e4mi gatnawly \u00ddefrat der\u00fdasyny\u0148 bo\u00fdunda \u00fderle\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bary\u015f-geli\u015fli, gatnaw bar bolan, aragatna\u015fykly.<\/p><ul><li>Gatnawly tany\u015flyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatna\u015flyk","meaning":"<div><p>1. Adamlar arasyndaky bary\u015f-geli\u015f aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 dost-\u00fdarlary bilen hem gatna\u015fyk a\u00e7magyna bir seb\u00e4p tapyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir zada bolan aragatna\u015fyk, gara\u00fdy\u015f, baglany\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatna\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Belli bir punkt arasyna \u00fd\u00f6retmek, hereket etdirmek, dostlukly bary\u015f-geli\u015f.<\/p><ul><li>Olar biri-biri bilen sa\u00e7akly gatna\u015f\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin bol\u00fdan zady\u0148 arasyna bolmak.<\/p><ul><li>Sary, sen hem gatna\u015farsy\u0148. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddary\u015fa go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en \u00fdyl kolhozy\u0148 atlaryndan ikisi at \u00e7apy\u015fyga gatna\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatna\u015fykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gatnawly 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaty","meaning":"<div><p>1. \u00ddum\u015fak bolmadyk, pugta, berk.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 ony gaty \u00fderde \u00fdatyryp, a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dder gaty bolsa, \u00f6k\u00fcz \u00f6k\u00fczden g\u00f6rer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pugta, m\u00e4k\u00e4m, ga\u00fdym.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li, batly \u00f6\u0148ki atly galdy, emma indi ba\u015fga bir atly gaty kow\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol gaty geplem\u00e4n di\u0148e hamsygyp h\u00fcm\u00fcrdedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaty-gaty","meaning":"<div><p>Tiz-tiz, \u00e7alt-\u00e7alt, basym, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Saparg\u00fcl howlugyp, gaty-gaty \u00fd\u00f6r\u00e4p bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 gaty-gaty geple\u015f\u00fd\u00e4n sesleri geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaty-ga\u00fdrym","meaning":"<div><p>G\u00f6wne deger \u00fdaly, \u00fdoku\u015f, gaty, agyr, \u00fdaramaz (s\u00f6z).<\/p><ul><li>Kakasyna gaty- ga\u00fdrym bir zat a\u00fdtmakdan saklandy.<\/li><li>Nurjahan heniz \u00f6z\u00fcni bilip, \u00f6z doganyna d\u00e4l hatda hi\u00e7 kime-de gaty-ga\u00fdrym s\u00f6z a\u00fddyp g\u00f6rm\u00e4ndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaty-guty","meaning":"<div><p>Galan -- ga\u00e7an, b\u00f6lek-b\u00fc\u00e7ek, i\u00fdilm\u00e4n galan.<\/p><ul><li>K\u00e4bir horjunlardan gaty-guty \u00e7\u00f6rek hem \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her kim a\u00fdak \u00fcst\u00fcnde di\u00fden \u00fdaly suw i\u00e7ip, gaty-guty garbanmak\u00e7y boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fcne girip, gaty-guty \u00e7\u00f6rekleri \u00e7anaga dogra\u015fdyryp, eltip go\u00fdnuny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gaty- guty gemri\u015fdirip, di\u015fimiz d\u00f6w\u00fd\u00e4rdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyja","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dag borjagyna me\u0148ze\u015f, ma\u00fdda \u00fdaprakly k\u00f6p\u00fdyllyk ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatyk","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 i\u00e7ine g\u00f6nezlik atylyp, basyrlyp, ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi bir banka gatyk, \u00fdene bir k\u00fcr\u00fc\u015fge ga\u00fdmak \u00e7ykardy. <span>(M. Ibtrhimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Gatyk getiri\u0148, gaty -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(M. Ibtrhimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Akma\u00fdany\u0148 \u00fdoly gatyk d\u00f6k\u00fclen \u00fdaly \u00e7a\u0148jar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gatyk gerek bolsa, getirip bere\u00fdin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyklamak","meaning":"<div><p>Gatyk go\u015fmak (a\u015fa \u015f. m.).<\/p><ul><li>Una\u015fy gatyklamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyklanmak","meaning":"<div><p>Gatyk go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Gatyklanan una\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyklatmak","meaning":"<div><p>Gatyk go\u015fdurmak.<\/p><ul><li>Una\u015fy gatyklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyla\u00e7","meaning":"<div><p>On\u00e7akly \u00fdum\u015fak bolmadyk, gatap berki\u015fen.<\/p><ul><li>Ke\u00fdikleri\u0148 biri sy\u0148raklary bilen gatyla\u00e7 \u00fderde gum tozad\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatylmak","meaning":"<div><p>Go\u015fulmak, garylmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze dumu\u015fa \u00fdetilip, a\u015fyma ballar gatylyp, \u00fdatan hassalar gutulyp, sag e\u00fdledi\u0148 janlarymy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatylyk","meaning":"<div><p>1. Gaty bolmaklyk derejesi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gysgan\u00e7lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gatym-garym","meaning":"<div><p>Biri-birine gaty\u015fan gary\u015fan, bulam-bujar.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki kagyzlar gatym-garym bolup \u00fdatardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyr","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Erkek e\u015fek bilen ba\u00fdtaly\u0148 \u00e7aky\u015fmagynda emele gelen ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Golu\u0148 baglap, tirk\u00e4rin seni gatyra. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bezelen gatyry\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00ab\u00ddelpeseldi\u00bb di\u00fden he\u0148i \u00e7alyp gel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyrgandyrmak","meaning":"<div><p>Birini gaharly k\u00e4\u00fdindirmek, birini\u0148 gaharyny getirmek, \u00f6\u00fdkeletmek.<\/p><ul><li>Artyk gatyrgandy: --A\u015fyr, sen e\u0148ek etmeli \u00fderi\u0148de-de ed\u00fd\u00e4rsi\u0148, \u015fe\u00fdle-de bolsa, o\u0148a gatyrgamak jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Enejan, gatyrganmada, g\u00fcrr\u00fc\u0148 n\u00e4me hakda git\u00fd\u00e4n bolsa \u015fony m\u00e4lim etsene. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garly ussa oglyny\u0148 bir soragyna hi\u00e7bir ge\u0148irgenmedi, gatyrganjak hem bolmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gatyrhan","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gary\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Olar \u00e4hli ma\u015fgalany go\u00fdun-guzy \u00fdaly gaty\u015fdyrmak isle\u00fd\u00e4r ahyry!<\/li><li>Anna Petrowna \u00f6z\u00fcni\u0148 gysgajyk s\u00f6z\u00fcni rus\u00e7a-t\u00fcrkmen\u00e7e gaty\u015fdyryp s\u00f6zledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bula\u015fdyrmak, \u00e7al\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Sen bu iki mesel\u00e4ni gaty\u015fdyr\u00fdarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaty\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gary\u015fmak 1.<\/p><ul><li>Yzyna dolansa, gu\u00fdyny\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki s\u00fc\u0148klere gaty\u015fjak. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaty\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gary\u015fyk.<\/p><ul><li>Mekdep klubunda uly-ki\u00e7i; oglan-gyzlar gaty\u015fyk oturyp, \u00abUzakdaky gelinlik\u00bb kinosyna sered\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gawun","meaning":"<div><p>K\u00e4diler ma\u015fgalasyndan bolan bossan ekini we onu\u0148 miwesi, hasyly.<\/p><ul><li>I\u00fder \u00fdaly \u00f6\u00fdlerini\u0148 t\u00f6werigine gawun, garpyz ekm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mert nesiller bilipdir i\u015fi\u0148 o\u0148at babyny, Gujagyna syganok her waharman gawuny. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00e7\u00fcp gelenler i\u00fder \u00fdaly gawun ekm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gawun gawundan re\u0148k alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gawun-garpyz","meaning":"<div><p>Gawundyr garpyzy a\u0148lad\u00fdan tirke\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz ekinler-de emele gel\u00fdardi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gawunlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gawun\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Artyklardan ilerde-de, ga\u00fdra-da-da giden gawunlyk bolup, kel \u00e7atmalar \u00e7\u00f6p i\u00e7inde tohum berlen \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gawun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Gawuny\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi, gawuny\u0148 bol \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol gawun\u00e7ylykda eli zam\u00e7aly hut \u015fu mahaly\u0148 \u00f6z\u00fcnde ogrulykda tutulan \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Biz gij\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde gawun\u00e7ylyga bardyk. <span>(N. Pomma Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaz","meaning":"<div><p>Gi\u0148i\u015flige endigan \u00fda\u00fdramaga ubyky bolan fiziki jisim.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fd awuly gazlary\u0148 synag edil\u00fd\u00e4n ja\u00fdymy, n\u00e4me-de bolsa, bir erbet ysy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazaklar","meaning":"<div><p>Gazagystan respublikasyny\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdtangala bar\u00fdan\u00e7a, Gazak gaty\u015fykly T\u00fcrkmen z\u00fcrr\u00fcjek \u00f6\u00fdleri k\u00f6melek g\u00fcber\u00e7egi \u00fdaly bolup g\u00f6terilipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol Gazak \u00fd\u00fczl\u00fcdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazal","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygry\u0148 iki \u015fetirli formasy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Go\u015fgy, \u015fygyr.<\/p><ul><li>Proza \u00fdazanlar, gazal d\u00fczenler, Aman galy\u0148 dost-\u00fdar, d\u00f6wranym meni\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Gazallardan bez\u00e4p gazet da\u015fyny, Gymmatly \u015fahyrymyz d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tdi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazalamak","meaning":"<div><p>Gazap- gazap arassalamak, yzygiderli gazap durmak, bir zady\u0148 kesmegini, i\u00e7 galyndysyny a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Gazany gazalap arassaladym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazalmak","meaning":"<div><p>Gazaw, kepgir we \u015fym. bilen arassalanmak, t\u00e4mizlemek, \u00fd\u00fczi gyrylmak.<\/p><ul><li>Gazan gazaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazamak","meaning":"<div><p>1. Gazaw, kepgir we \u015f. m. biren t\u00e4mizlemek, bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni gyrmak.<\/p><ul><li>Azal demrini\u0148 paslaryny gazaldan so\u0148 nebitledi, \u00fdaglady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzly-yzyna ga\u015famak, dyrmamak.<\/p><ul><li>M\u00e4lim zat, Iwan Aga, \u00fd\u00f6neke\u00fd \u00f6kj\u00e4\u0148 \u00e7oruny a\u00fdyrmak \u00fc\u00e7in hem gazamak gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dder pe\u015femek, d\u00f6rjelemek.<\/p><ul><li>Atlar to\u00fdnaklary bilen tagtany gazardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazamat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> t\u00fcrme.<\/p><ul><li>\u00ddene \u00fde\u0148sesinden na\u00fdzasyn dir\u00e4p, Gazamat gazygna saradan kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hemmesi, gazamady\u0148 agzynda iki sanagyny go\u00fdduk. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan","meaning":"<div><p>Nahar bi\u015firmek \u00fc\u00e7in \u00fdasalan gap.<\/p><ul><li>Nurjahany\u0148 gapysynda go\u015fa gazan atarylyp, pi\u015fme bi\u015firil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ojagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde gara gazan atarylgy durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6pekdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gazany gazanan atar, oduny \u00fdygan \u00fdakar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Tomus depesi ga\u00fdnamadygy\u0148 gy\u015f gazany ga\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gazana \u00fdana\u015f\u015fa\u0148, garysy \u00fdokar, \u00fdamana \u00fdana\u015fsa\u0148-belasy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazandyrmak","meaning":"<div><p>1. Gazan\u00e7 etdirmek, gazanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek.<\/p><\/div><div><p>2. E\u00fde boldurmak, belli bir derej\u00e4 \u00fdetirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazanmak","meaning":"<div><p>1. Girdeji almak, gazan\u00e7 etmek.<\/p><ul><li>Bizem ynha, kaka\u0148 bar, gyz jigi\u0148 bar, i\u015fl\u00e4ris, gazanarys, hor bolmarys. <span>(A. Durdy\u00fdew, Bagtly \u00ddigit)<\/span><\/li><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6rg\u00fcsi bizi \u00fdyk\u00fdar, Gazanan zadymyz de\u015figne dyk\u00fdar. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli derej\u00e4 \u00fdetmek, e\u00fde bolmak.<\/p><ul><li>La\u00e7yn ge\u00e7en \u00fdylky respublika\u0148 \u00fdary\u015fda birinjiligi gazandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 balet teatryny\u0148 kollektiwi uly arba\u00fd gazandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazanylmak","meaning":"<div><p>1. Gazan\u00e7 edilmek, pe\u00fdda, d\u00fc\u015few\u00fcnt tapylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir derej\u00e4 e\u00fde bolmak.<\/p><ul><li>I\u0148lise \u00fdapja bolup gazanyljak azatlygy\u0148 men \u00fcst\u00fcne t\u00fc\u00fdk\u00fcrerin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan\u00e7","meaning":"<div><p>Alyn\u00fdan girdeji, hak, d\u00fc\u015few\u00fcnt.<\/p><ul><li>Garyplary\u0148 gazanjyny hoja\u00fdynlar \u00fdygna\u00fdardy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Di\u00fddi: -- Meni\u0148 sap z\u00e4hmetim, gazanjym, tanka d\u00f6n\u00fcp \u00fdaga e\u00fdlesin h\u00fcj\u00fcm! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Illeri\u0148 kellerini\u0148 i\u0148 emelsizi talap edip, gazan\u00e7 tap\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan\u00e7a","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik gazan.<\/p><ul><li>Ol gazan\u00e7any gazap, i\u015fd\u00e4menlik bilen i\u00fddi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan\u00e7ly","meaning":"<div><p>Gazanjy k\u00f6p bolan, d\u00fc\u015f\u00fcw\u00fcndi, pe\u00fddasy bar bolan.<\/p><ul><li>Gazan\u00e7ly i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan\u00e7syz","meaning":"<div><p>Gazanjy, girdejisi az bolan, az d\u00fc\u015f\u00fcwentli.<\/p><ul><li>Gazan\u00e7syz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazan\u00e7y","meaning":"<div><p>To\u00fdda, toma\u015fada gazany\u0148 ba\u015fynda durup, k\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00fc\u00e7in nahar bi\u015fir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Irim\u00e7ik \u00fdagsyz gapyrgalary gazan\u00e7ylara h\u00f6d\u00fcrle\u00fd\u00e4nler-de bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazap","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li gahar du\u00fdgusy.<\/p><ul><li>Balkylda\u00fdan gara g\u00f6z\u00fc\u0148 u\u00e7guny, Gazap bilen baksa \u00fdandyrjak g\u00f6ni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00f6z gazabyna \u00e7ydap bilm\u00e4n sandyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazaplandyrmak","meaning":"<div><p>Gaty gaharyny getirmek, ganyny gyzdyrmak, \u00fdowuzlandyrmak.<\/p><ul><li>Ol meni gazaplandyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazaplanmak","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa gaharlanmak, gany\u0148 gyzmak.<\/p><ul><li>\u00ddolbars gazaplanyp \u00fdapyrlyp e\u0148di, Baryp bir gulany\u0148 \u00fcst\u00fcne zy\u0148dy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazaply","meaning":"<div><p>1. Gahar-gazap bilen, gaharly.<\/p><ul><li>Hat okananda, di\u0148le\u00fdjileri\u0148 ke\u015fbi b\u00fctinle\u00fdin \u00fc\u00fdtgedi, gazaply g\u00f6zler bir nokada garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdduwsyz, \u00fdowuz.<\/p><ul><li>Men gazaply s\u00f6we\u015flere g\u00f6zel T\u00fcrkmenistandan geldim. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazaplylyk","meaning":"<div><p>Gaharlylyk, gyzgyn ganlylyk, \u00fdowuzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazatmak","meaning":"<div><p>Gazamaga mejbur etmek, gazaw, kepgir we \u015f. m. bilen arassalatmak, t\u00e4mizletmek, \u00fd\u00fcz\u00fcni sydyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazaw","meaning":"<div><p>Gazany\u0148 we \u015f. m. kesmegini gazamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6r\u00fcte gural.<\/p><ul><li>Gyraty\u0148 endamyny\u0148 derini gazaw bilen gazady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gaza\u00fdak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Suwly \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n, \u00fdum\u015fak baldakly bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gaza\u015fmak","meaning":"<div><p>Gazaw, kepgir we \u015fym. bilen arassala\u015fmak, t\u00e4mizle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazdyrmak","meaning":"<div><p>Gazy i\u015flerini ge\u00e7irtmek, gazyp o\u00fddurmak, \u00e7ukur etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazet","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy durmu\u015fy\u0148 wakalaryny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n, esasan her g\u00fcnde yzygiderli \u00e7ykaryl\u00fdan d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin ne\u015fir.<\/p><ul><li>Suw barada \u00e7ynlaka\u00fd i\u015f bar\u00fdanyny gazetler hem \u00fdaz\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 b\u00f6lek makalalary gazet-\u017eurnallarda \u00e7yk\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazet\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gazet i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazganak","meaning":"<div><p>\u00ddolda \u00fda-da \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n \u00e7ukurjyklar, \u00e7ukanak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazgy\u00e7","meaning":"<div><p>\u00dder gazmak \u00fc\u00e7in ujy \u00e7i\u015f gural.<\/p><ul><li>Olar \u00fder u\u00e7astoklaryny ujy \u00fditeldilen ta\u00fdak-gazgy\u00e7 bilen dyrmap agdarypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazma","meaning":"<div><p>1. O\u00fdulyp \u00fdasal\u00fdan, bejeril\u00fd\u00e4n, o\u00fduk nagy\u015fly.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 ja\u00fdy soralanda: -- Gapsy gazma nagy\u015flydyr -- di\u00fdlip, salgy berl\u00e4\u00fdse bolma\u00fdarmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6zeni\u0148 gazylyp alnyp, ta\u00fdak edil\u00fd\u00e4n k\u00f6ki.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazmak","meaning":"<div><p>Gazyl\u00fdan gural arkaly \u00fderi k\u00f6wmek, \u00fderi o\u00fdmak, gazy i\u015flerini ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Gazy gazmaga gid\u00fd\u00e4n kolhoz\u00e7ylar \u00fdaby\u0148 bo\u00fdy bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p bo\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men \u015fu g\u00fcnler gazy gaz\u00fdan, ertir bar-da meni\u0148 \u00e7\u00e4gimi almaga k\u00f6mekle\u015f. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddakma bi\u015fersi\u0148, gazma d\u00fc\u015fersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazna","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> hazyna.<\/p><ul><li>Ogly paty\u015fany\u0148 gaznasy ogurlamaga giripdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazna\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hazyna sakla\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazy","meaning":"<div><p>Suwary\u015f kanallaryny, \u00fdaplary gazmak i\u015fi, ha\u015far i\u015fi.<\/p><ul><li>Men \u015fu g\u00fcnler gazy gazla\u00fdan ertir bar-da meni\u0148 \u00e7\u00e4gimi almaga k\u00f6mlekle\u015f. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Edil sol wagt Annaguly gazy i\u015finden atly gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, Altyna du\u015fdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gazyda, orakda \u00fdary\u015fyp gowy, Galmaz yza, belki, pa\u00fdyn \u00f6\u0148 bolar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazygbag","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp bilen da\u0148yl\u00fdan da\u0148any\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazyk","meaning":"<div><p>\u00ddere, diwara we \u015f. m. \u00fderlere kakyl\u00fdan, ujy \u00e7i\u015f aga\u00e7 \u00fda-da demir.<\/p><ul><li>Ol gazygy\u0148 da\u015fyna a\u00fdlanyp duran atyna seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6tek g\u00fc\u00fd\u00e7li bolsa, \u00fd\u00fc\u0148 gazyk \u00fdere gider. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazylmak","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ini\u0148 o\u00fdulyp alynmagy, gazy i\u015fi ge\u00e7irilmek, gazyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>G\u00f6leg\u00e7iler Halnazary mazarlyga alyp baranlarynda, onu\u0148 gabry gazylyp gutaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gazmak, \u00f6z\u00fc\u0148 gazmak.<\/p><ul><li>Tizlik bilen her kim \u00f6z\u00fcne \u00fdatym gazyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gazy\u00e7y","meaning":"<div><p>Gazy gaz\u00fdan da\u00fdhan, kolhoz\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"gazy\u015fmak","meaning":"<div><p>Gazmaga k\u00f6mek etmek, bir zady (\u00fder we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Bilelikde gazmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7a-ga\u00e7","meaning":"<div><p>Dumly-du\u015fa ga\u00e7y\u015f.<\/p><ul><li>Ga\u00e7a-ga\u00e7, kowha-kow onu\u0148 heniz g\u00f6ren zady d\u00e4ldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7a-ga\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Dumly-du\u015fa ga\u00e7maklyk, bozha d\u00fc\u015fmeklik, bozha-bozluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7agan","meaning":"<div><p>Ga\u00e7maga endik eden.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. Tutdurmazak, sar\u00e7 (mal hakda).<\/p><ul><li>Ga\u00e7akmal.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00e7yp gezip g\u00f6ren, gelm\u00e4n-gitm\u00e4n \u00fd\u00f6ren, g\u00f6r\u00fcnm\u00e4n gezip \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7aklyk","meaning":"<div><p>Ga\u00e7gaga has bolan gylyk- h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7ak\u00e7y","meaning":"<div><p>Ga\u00e7ak\u00e7ylyk edip \u00fd\u00f6ren adam, kontrabanda bilen me\u015fgulan\u00fdan adam kontrabandist.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7ak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>D\u00f6wlet serhetinden salgyt t\u00f6lem\u00e4n gizlin haryt ge\u00e7irmeklik, ga\u00e7ak\u00e7yny\u0148 alyp bar\u00fdan i\u015fi, kontrabandistlik.<\/p><ul><li>H\u00f6k\u00fcmeti\u0148 i\u0148 \u00fdaman g\u00f6r\u00fd\u00e4n zady hem ga\u00e7ak\u00e7ylyk ahyry! <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7alak","meaning":"<div><p>Ga\u00e7alak etmek, bo\u00fdun ga\u00e7yrmak, sapalak atmak, ga\u00e7alaklamak, sypjyklamak.<\/p><ul><li>Nurjahan ga\u00e7alak etm\u00e4n, \u00fd\u00fcregind\u00e4kini m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7alaklamak","meaning":"<div><p>Bo\u00fdun ga\u00e7yrmak, ga\u00e7alak etmek, sapalak atmak, sypjyklamak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcni iki \u00fdana sowup ga\u00e7aklady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnkleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7alga","meaning":"<div><p>1. Ga\u00e7ak \u00fdaly \u00fder, ga\u00e7ybatar \u00fdaly \u00fder, ga\u00e7yp gizlener \u00fdaly \u00fder.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 k\u00e4 ja\u00fdlaryny\u0148 a\u015fagynda \u00fd\u00f6rite ga\u00e7algalar bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sypyp bolar \u00fdaly \u00fdagda\u00fd, sypar \u00fdaly bahana, sypalga.<\/p><ul><li>Ol dogrusyny a\u00fdtmakdan \u00e7ekindi, ga\u00e7alapdy. <span>(B. Kuba\u00fdew, \u00c7eki\u015fm\u00e4n- Beki\u015fmez.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7ara-kowara","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirere, amala a\u015fyrara (wagt hakynda).<\/p><ul><li>Entek, ga\u00e7ara-kowara ma\u00fd bardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148yn A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7gak","meaning":"<div><p>Belli bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 \u00fderinden \u00fdurdundan ga\u00e7yp \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7gaklamak","meaning":"<div><p>Ga\u00e7a durmak, bir i\u015fden sowa durup syp\u00e7aklamak, ga\u00e7yp gezip \u00fd\u00f6rmek, ol \u00fd\u00fcz\u00fcni iki \u00fdana sowup ga\u00e7gaklady.<\/p><ul><li>Milli komitet dagydylandan so\u0148, ga\u00e7gaklap gez\u00fd\u00e4n Oraz serdar bir \u00fderden pe\u00fdda-ha boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk Halnazary\u0148 karam bijesinden ga\u00e7gaklap, nene\u0148 ni\u00e7ik bol\u00fdan\u00e7a \u015f\u00e4her d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7gaklyk","meaning":"<div><p>Ga\u00e7gak bolup gezmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7gyn","meaning":"<div><p>1. Belli bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 \u00f6z \u00fdurduny ta\u015flap giden.<\/p><\/div><div><p>2. Pes, az (suw, re\u0148k we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>\u00d6ten \u00fdyl der\u00fdany\u0148 suwy birneme ga\u00e7gyn boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7ha-ga\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00e7a-ga\u00e7.<\/p><ul><li>Ol ga\u00e7ha-ga\u00e7 kowgyda \u00f6z\u00fcni \u00fditirmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7mak","meaning":"<div><p>1. Duran \u00fderinden bir tarapa gaty ylgap gitmek, yza \u00e7ekilmek. Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 bol\u00fdan \u00fderinden i\u015fden \u00fda-da ba\u015f ga bir zatdan ygty\u00fdarsyz \u00e7ykyp gitmek, uzakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 birn\u00e4\u00e7esine \u00fdara d\u00fc\u015fmegi seb\u00e4pli uzyn gije ga\u00e7yp bilmejeklerdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oraz serdar E\u00fdrana ga\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ga\u00e7an gutular duran tutular. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Elinden \u00fda-da \u00fdokardan \u00fdere d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Bu suraty g\u00f6rse\u0148, di\u00fd\u00fd\u00e4rsi\u0148 g\u00f6\u00fd\u00e4, A\u00fdy\u0148 bir b\u00f6legi \u00fdere ga\u00e7ypdyr. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Peselmek, \u00e7ekilmek, azalmak (suw hakda).<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 suwy ga\u00e7ypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7yrmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fda\u0148a gidermek, sypdyrmak.<\/p><ul><li>Ol a\u0148yrdan at ga\u00e7yran \u00fdaly alakjap gel\u015fine Myradaly aga daga \u00fd\u00fczlenip-heniz hem durmusy\u0148yz -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Yzyma ga\u00e7yrman tutdular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Elinden \u00fda-da \u00fdokardan \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol yrandy, t\u00fcpe\u0148in ga\u00e7yrdy, aradan salym ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4, \u00f6zi hem g\u00fcpl\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kitaby elimden ga\u00e7yrdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7yrtmak","meaning":"<div><p>Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 i\u015fden \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderden ga\u00e7yp gitmegini amala a\u015fyrtmak, uzakla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Bir ena\u00fdyja eldeki ke\u00fdik owlajygym bardy welin Jerenjige idetdiren bolup ga\u00e7yrtdym-da!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00e7y\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilelikde ga\u00e7mak, \u00fduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan ga\u00e7mak ga\u00e7yp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6k\u00fclip ba\u015flanmak (suwaga we \u015f. m. zatlar hakynda).<\/p><ul><li>Tamy\u0148 suwagy ga\u00e7y\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd","meaning":"<div><p>1. Gar, \u00fdagy\u015f gaty\u015fykly g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdeli\u0148 \u00f6smegi bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan tebigy hadysa, harasat.<\/p><ul><li>Der\u00fda bilen bar\u00fdarkalar, ga\u00fd turup, g\u00e4mini da\u015fa urup d\u00f6w\u00fcpdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gargy o\u00fdnasa, ga\u00fd tutar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7opan ga\u00fdda \u00f6ser, molla-to\u00fdda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li sowuk.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00f6wletler arasynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan uru\u015f, s\u00f6we\u015f.<\/p><ul><li>Ga\u00fdy\u0148 gar\u015fysyna ga\u00fdduwsyz g\u00f6re\u015fip, \u00fdolumyzy dowam etdirdik. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fda","meaning":"<div><p>Dagy\u0148 \u00fdapgyt d\u00e4l- de, g\u00f6ni dik \u00e7yk\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Artyk \u00fdyl\u00e7yr kert ga\u00fdada bir da\u015fa \u00fdapy\u015fypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly bir be\u00fdik ga\u00fdany\u0148 \u00fcst\u00fcnden syn edip durubersin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fda-gopuz","meaning":"<div><p>Ga\u00fda gopuz \u00fdok alyp bar\u00fdan bir \u00fc\u00fdtge\u015fik, gyssagly zat \u00fdok.<\/p><ul><li>Sary \u015findi ga\u00fda-gopuz \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdalmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdma bilen nagy\u015f edilmek,.<\/p><ul><li>Ga\u00fdmalanmak tah\u00fdany\u0148 ga\u00fdmasy o\u0148at ga\u00fdalypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Ilki garnyna ga\u00fd\u00fdan dulu\u00e7,.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdamak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdma bilen nagy\u015f etmek,.<\/p><ul><li>Ga\u00fdmalamak hakykatdan-da ga\u00fdry \u00fda\u015f ba\u015fyndan gyza ke\u015fde etmek, ga\u00fdma ga\u00fdamak \u00fdaly el i\u015flerini \u00f6wretmek bilen o\u0148a edepli bolmak terbi\u00fdesinide berip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudaw, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Biz-\u00e4 gelin wagtymyzda s\u00fclm\u00fcr\u00e4p \u00e7a\u00fd i\u00e7erdik, ga\u00fdma ga\u00fdardyk, ke\u015fde ederdik. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdatmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdma bilen nagy\u015f etdirmek, ga\u00fdmalatmak, ga\u00fdma ga\u00fdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fda\u015fmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdma bilen nagy\u015f edi\u015fmek, ga\u00fdmala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdda-ga\u00fdmala\u015fyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin edil\u00fd\u00e4n tertipsiz \u00fdagda\u00fdky \u00e7alasyn hereket.<\/p><ul><li>Garagumu\u0148 \u00fcsti ga\u00fdda-ga\u00fdmala\u015fyk bilen doludy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Teatry\u0148 agzy toma\u015fa\u00e7ylardan \u00fdana ga\u00fdda-ga\u00fdmala\u015fykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdduwsyz","meaning":"<div><p>Her bir kyn\u00e7ylyklardan ga\u00fdtma\u00fdan, batyrlyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4n, gorkmazak, okgunly.<\/p><ul><li>Sen be\u00fdik Watany\u0148 sak\u00e7ysy bolan ga\u00fdduwsyz Gyzyl Go\u015funy\u0148 ur\u015fujysy ahyryn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Watan \u00fc\u00e7in \u015firin janyny a\u00fdaman, ga\u00fdduwsyz s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4n mertlere \u015f\u00f6hrat. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdduwsyzlyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdduwsyza has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, ga\u00fdduwsyz bolmaklyk, hi\u00e7 zatdan ga\u00fdtmazaklyk, okgunlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ertekilerini\u0148 we heka\u00fdalaryny\u0148 i\u00e7inde batyr\u00e7ylyk, edermenlik, ga\u00fdduwsyzlyk, wepalylyk h\u00e4si\u00fdetde bolan gahrymanlar di\u0148\u00e7ileri\u0148 dykgatyny \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 hem \u00fcstesine onu\u0148 hemi\u015fe \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 agyrlygy, ga\u00fdduwsyzlygy we duzly dili bizi\u0148 \u00fda\u015f akyllarymyza g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fddym","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki tempinden peseli\u015f \u00fdagda\u00fdy, \u00f6\u0148ki \u00fdagda\u00fdyndan gow\u015famak, \u00fduwa\u015famak h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><ul><li>Ol a\u00fddym jo\u015fdur\u00fdar, \u00fdokdy ga\u00fddymy, men bagy\u015flap, sa\u0148a \u00fdazdym be\u00fddimi, G\u00fc\u00fd\u00e7li tolkun asyl bolmaz ga\u00fddymy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>1. Howada u\u00e7urmak.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki da\u015fy ga\u00fddyryp zy\u0148yp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwda \u00fd\u00fczd\u00fcrmek, suwda batyrman, \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fd\u00fczd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Urup ga\u00e7yrmak, urmak.<\/p><ul><li>Mergen ilkinji okunda almany ga\u00fddyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fddy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Iki-\u00fdekeden ga\u00fddyp ba\u015flamak, daga\u015fmak.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar pagta \u00fderlerinden \u00f6\u00fdlerine ga\u00fddy\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ekili\u015fmek, peseli\u015fmek.<\/p><ul><li>Elimi\u0148 \u00e7i\u015fi birneme ga\u00fddy\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fddy\u015fyk","meaning":"<div><p>Iki-\u00fdekeden ga\u00fddy\u015fyp ba\u015flanmak \u00fdagda\u00fdy, daga\u015fmak hereketi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fddy\u015fyn","meaning":"<div><p>Yzy\u0148a ga\u00fddyp, dolanyp gel\u00fd\u00e4rk\u00e4\u0148, gel\u015fin.<\/p><ul><li>Tapdan d\u00fc\u015fen \u00e7agalary\u0148 hemmesi di\u00fden \u00fdaly ga\u00fddy\u015fyn \u00fdolda hel\u00e4k bolupdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgana","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde botlanda, \u00fda\u0148y bolan k\u00f6\u015fegi\u0148 da\u015fyndaky suwly barda.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy","meaning":"<div><p>Adamlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n aladaly, \u00fcnj\u00fcli pikir, gam-gussa.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ga\u00fdga, \u00fdasa gar\u015fy dur\u00fdanym, hemi\u015fe to\u00fd agtar\u00fdanym sizi\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148ize m\u00e4lim d\u00e4lmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdgy bilen \u00f6\u00fdlerine baranda, Ejesi gyzyna argyn seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ni\u00e7eler k\u00f6p \u00e7ekdi ne\u015fe hem me\u0148i, Ga\u00fdgydan gan e\u0148r\u00e4p bolmady de\u0148i. <span>(Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy-alada","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>Ol, asyl hi\u00e7bir zady\u0148 ga\u00fdgy-aladasyny etm\u00e4n, elind\u00e4ki birdenk\u00e4 guwandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy-gam","meaning":"<div><p>Adamlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n gussa, ga\u00fdgy, alaja, \u00fcnji, pikir, hasrat.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00f6rn\u00fc\u015f Artygy\u0148 ga\u00fdgy-gamyny ba\u015fyndan \u00fdadawlygyny endamyndan sogrup alana d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Senda \u00e7igit \u00fdaly ga\u00fdgy-gam \u00fdokdur. <span>(Ata Salyh, Eserler)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdgy-gam galmady \u00fd\u00fcrek astynda, \u00fc\u00e7-d\u00f6rt agyz go\u015fgy d\u00fcz di\u00fd\u00fd\u00e4r g\u00f6wn\u00fcm. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy-gussa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>Gitdi ba\u015fymyzdan ga\u00fdgy-gussalar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdgy-gussa getirmegin ba\u015fy\u0148a, Handan batyr, esrek nerim n\u00e4m boldy? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy-hasrat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy-gam.<\/p><ul><li>Ga\u00fdgy-hasratdan ba\u015fga \u00f6z\u00fcm \u00fc\u00e7in hi\u00e7 zat gazanyp bilmedim. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men atadan \u00fdeke boldum, Ga\u00fdgy-hasrat bilen \u00f6ld\u00fcm. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy-\u00fcnji","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ga\u00fdgy-gam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgylandyrmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgy etdirmek, gam-gussa \u00e7ekdirmek, alada etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgylanmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgy etmek, gam-gussa \u00e7ekmek, alada etmek, \u00fcnj\u00e4, pikire batmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne sereden doktor-da onu\u0148 bir zatdan ga\u00fdgylan\u00fdandygyny a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgyly","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgy-gam \u00e7ek\u00fd\u00e4n, aladaly, gamly, \u00fcnj\u00fcli.<\/p><ul><li>Ol ilki ga\u00fdgyly aladaly \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. Ol ikisini\u0148 hem \u00e7ynlaka\u00fd sypatlaryna, ga\u00fdgyly ke\u015fplerine ge\u0148irgendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eposy\u0148 i\u0148 so\u0148ky b\u00f6l\u00fcmi has ga\u00fdgyly \u015fekilde d\u00fcz\u00fclipdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgyrmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdaw saklamak, gorap saklamak, a\u00fdamak.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdat \u00e4leminde Gerkimiz hyzmat etdi \u00f6z g\u00fc\u00fdj\u00fcni ga\u00fdgyrman. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Rehim etmek, d\u00f6nmez\u00e7ilik etmek, d\u00f6zmezlik.<\/p><ul><li>Men syrkaw adamyny ga\u00fdra \u00fcz\u00e4\u00fdm\u00e4\u00fdin di\u00fdip, ga\u00fdgyrdym. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgysyz","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdgy-gam bolmadyk, aladasy \u00fcnj\u00fcsi \u00fdok.<\/p><ul><li>Ga\u00fdgysyz gara suwda-da semr\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 zatdan \u00e7ekinm\u00e4n, arka\u00fdyn.<\/p><ul><li>Ol \u00fdaman ga\u00fdgysyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgysyzlyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgy-gam bolmazlyk, aladasyzlyk, \u00fcnj\u00fcsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdgy\u00e7yl","meaning":"<div><p>Gam \u00e7ekegen, ga\u00fdgy edegen, alada\u00e7y.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle bolsa ga\u00fdgy\u00e7yl garryny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde o\u0148a hakykaty be\u00fdan etmek, s\u00f6zlemek agyr degdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdgy\u00e7yl adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdka","meaning":"<div><p>Nurbata towla\u00fdan, k\u00f6p gyra\u0148ly i\u00e7i hyrly demir.<\/p><ul><li>Ol sizi \u015fu ga\u00fdkany sogrup otyrka\u0148yz tutupdyr. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdky","meaning":"<div><p>Ga\u00fd\u015farylyp \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n ga\u00fd\u015fak.<\/p><ul><li>Kim ga\u00fdkyny s\u00f6\u00fder, kim-k\u00fc\u00fdkini. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdkyldamak","meaning":"<div><p>1. Oturan \u00fderinde ileri-ga\u00fdra hereket etmek, iki \u00fdana \u00e7a\u00fdkanyp oturmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 m\u00fcnse\u0148, \u015fol ga\u00fdkyldap oturmaly bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fd\u015faralyp, ileri-ga\u00fdra hereket edip \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Iki \u00fdana \u00e7a\u00fdkany\u015fyp oturmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ga\u00fd\u015farylyp, o\u00fdmul-o\u00fdmul edi\u015fip \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fd d\u00fc\u015fmek, howa sowamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015faga\u00fd \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ak \u00fdorgany g\u00f6k \u00fdolkalar astyndan, bizi\u0148 \u00fdolag\u00e7ylar bar\u00fdardy ga\u00fdlap. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdma","meaning":"<div><p>Ma\u015fyn tikini \u00fdaly \u00f6r\u00e4n ma\u00fdda edilip tikil\u00fd\u00e4n tikini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>N\u00e4zik onu\u0148-munu\u0148 halysyny dokap, ga\u00fdmasyny ga\u00fdap, ke\u015fdesini \u00e7ekip, el h\u00fcn\u00e4ri bilen hyzmat ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hakykatdan-da garry \u00fda\u015f ba\u015fyndan bu gyza ke\u015fde etmek, ga\u00fdma ga\u00fdamak, haly \u00e7itmek \u00fdaly el h\u00fcn\u00e4ri i\u015flerini \u00f6wredip ba\u015flamagy bilen o\u0148a edepli bolmak terbi\u00fdesini-de berip ba\u015flapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Ganat \u00fda\u00fdyp howada u\u00e7mak (gu\u015f hakda).<\/p><ul><li>Garagu\u015flar seni\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148de ga\u00fd\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir t\u00fc\u00fdsli ullakan gu\u015flar bu aga\u00e7kary\u0148 ba\u015fyndaky h\u00f6w\u00fcrtgeleri\u0148 \u00fdanynda gygyry\u015fyp ga\u00fd\u00fdardylar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zy\u0148ylmak zerarly howada \u00fda\u00fdylyp gitmek.<\/p><ul><li>Samol\u00fdoty\u0148 shematik modeli asmanda ga\u00fd\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde g\u00f6terilip \u00fd\u00f6rmek, suwda \u00fd\u00fczmek.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdyp \u00fd\u00f6rjek bolsa, ol gur\u00e7ujak j\u00e4henneme gitsin. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00fderden bat bilen \u00fdykylmak, zarply ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Men bilemedim n\u00e4me \u00fc\u00e7in atlanyp, at \u00fcst\u00fcnden ga\u00fdtdy\u0148my sen, Artykjan? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdmaklamak","meaning":"<div><p>1. Bi\u015firilende s\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdmak emele gelmek, ga\u00fdmak bitmek.<\/p><ul><li>Aky hem \u00fd\u00fczi ga\u00fdmaklap duran \u00fdyljak s\u00fc\u00fddi derrew i\u00e7ip boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwuklyklary\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdokajyk \u00f6rt\u00fck emele gelmek.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 gyrak-bujaklarynda buz ga\u00fdmaklap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fderleri-de bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Da\u0148a gola\u00fd ga\u00fdmaklap dona\u0148 \u00e7\u00e4geler esgerleri\u0148 a\u00fdaklaryny\u0148 a\u015fagynda ykyrda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdmaklap ba\u015flady der\u00fdalar, jarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdmalamak","meaning":"<div><p>1. Ganat \u00fda\u00fdyp u\u00e7up \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 t\u00f6wereginde g\u00f6r\u00fcnmek, a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdmala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup, ganat \u00fda\u00fdy\u015fyp u\u00e7mak, hawada \u00fda\u00fdylyp \u00fd\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Al howada ga\u00fdmala\u015f\u00fdan gu\u015flary\u0148, ganatynda g\u00f6rn\u00fckli bir haty bar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00e4 \u00fderde garagu\u015flar ga\u00fdmala\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 t\u00f6wereginde a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, hereket edi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Adamlar howlukma\u00e7 ga\u00fdmala\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdmala\u015fyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin edil\u00fd\u00e4n tertipsiz hereket.<\/p><ul><li>Bag astynda \u00fdazylypdyr halylar, dumly-du\u015fda ga\u00fdmala\u015fyk alada. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik stansi\u00fdada ga\u00fdmala\u015fyk ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnag","meaning":"<div><p>Agzy\u0148 i\u00e7inde, burnu\u0148da we \u015f. m. \u00fderleri\u0148de \u00fdara d\u00f6remek bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnagly","meaning":"<div><p>Ga\u00fdnag keselinde du\u00e7ar bolan (adam).<\/p><ul><li>Ga\u00fdnagly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnam","meaning":"<div><p>Ga\u00fdnama derejesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnamak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li gyzdyrylmak, temperaturasy \u00fdokarlandyrylmak zerarly bugaryp lakyrdamak, lygyrdamak (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd-nahary\u0148 ga\u00fdnap dur, elektrik tok bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzgala\u0148ly bolmak, m\u00f6w\u00e7 almak, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Zawoddaky g\u00fcndelik ga\u00fdnan durmu\u015f bir bada s\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Keranynda durmu\u015f jo\u015f alyp ga\u00fdnar, otluk \u00fda\u00fdlalarda mallarymyz ga\u00fdnar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnatma","meaning":"<div><p>Eti ga\u00fdnadylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n suwuk nahar.<\/p><ul><li>Sary k\u00e4di bilen ga\u00fdnamy \u00fdeten \u00fdagly i\u015f\u00e7ek etini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li ga\u00fdnatmasy onu\u0148 bogazyndan zordan \u00f6tdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde d\u00fcrli tagamlar: \u00e7ekdirme, ga\u00fdnatma we ba\u015fgalar bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>1. Suwutlygy gaty gyzdyryp, temperaturasyny \u00fdokarlandyryp lakyrdatmak.<\/p><ul><li>Eje \u00e7a\u00fd i\u00e7se\u0148-\u00e4 ga\u00fdnada\u00fdyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nurberdini\u0148 kalbyndaky hy\u00fdaly, bozdy onu\u0148 \u00e7a\u00fd ga\u00fdnad\u00fdan a\u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdna\u00fdan suwda saklamak, bi\u015firmek.<\/p><ul><li>Kirli ge\u00fdimi ga\u00fdnatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdra","meaning":"<div><p>1. Demirgazyk-g\u00fcndogar tarap ileri\u0148 gar\u015fysyndaky tarap.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 g\u00fcndogar ileri \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcnde we g\u00fcnbatar ga\u00fdra \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcnde el pulem\u00fdotyny gurdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yz, arka tarap, \u00fde\u0148se.<\/p><\/div><div><p>3. Gezek, sapar, \u00fdola, mertebe.<\/p><ul><li>I\u00e7ine-de \u00e7\u00f6w\u00fcp b\u00e4\u015f-alty ga\u00fdra depdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Olar dagy\u0148 ga\u00fdrasynda \u00fderle\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdrak","meaning":"<div><p>Demirgazyk-g\u00fcndogar tarapa, ga\u00fdra tarapa, arka, \u00fde\u0148se tarapa.<\/p><ul><li>So\u0148 bular ga\u00fdrak giden yzarlap gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdraky","meaning":"<div><p>Demirgazyk-g\u00fcndogar tarapdaky, ga\u00fdra \u00fde\u0148se tarapdaky.<\/p><ul><li>Ga\u00fdraky oba.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdralamak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdra \u00e7ekilmek, yza s\u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Kesellini\u0148 \u00fdagda\u00fdy agyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcn-g\u00fcnden ga\u00fdrala\u00fdardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdrat","meaning":"<div><p>1. I\u015f ba\u015farja\u0148lyk ukyby, bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelip bilijilik, batyrlyk, edeplilik.<\/p><ul><li>I\u015fledik\u00e7e art\u00fdar ga\u00fdraty onu\u0148, ol guwanjy, \u00fdara\u015fygy, j\u00fclg\u00e4ni\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gujur.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdratlanmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdratly bolmak, ga\u00fdrata galmak, janlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdratly","meaning":"<div><p>1. Edinli, edermen, ba\u015farja\u0148.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan hem ga\u00fdratly, hem g\u00f6rmege\u00fd. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>K\u00fcrt Ahmet \u015fu g\u00fcn harmanlarda bolan wakada ene bir yhlasly hem ga\u00fdratly \u00fdolda\u015f tapanyna ynandy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdratly adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly, gujurly.<\/p><ul><li>Ga\u00fdratly mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdratlylyk","meaning":"<div><p>Edenlilik, edermenlik, ba\u015farja\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdratsyz","meaning":"<div><p>1. Elinden zat gelme\u00fd\u00e4n, edenli d\u00e4l, biga\u00fdrat.<\/p><ul><li>Ga\u00fdratsyz adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, kuwwatsyzlyk, gujursyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdratsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Elinden zat gelmezlik, edensizlik, biga\u00fdratlyk.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, kuwwatsyzlyk, gujursyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdra\u015fmak","meaning":"<div><p>Arka tarapa egrelmek, d\u00f6\u015fi\u0148i ileri berip, kella\u0148i ga\u00fdra tutmak, arka\u0148 ga\u00fdy\u015fmak.<\/p><ul><li>Bo\u00fdun synman ga\u00fd\u015far\u00fdany\u0148, depesinden d\u00fc\u015fdi kanun. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdry","meaning":"<div><p>Ba\u015fga, \u00f6zge, \u00fdat.<\/p><ul><li>H\u00e4zir g\u00fcne\u015fli respublikamyzda a\u00fdal-gyzlary\u0148 mugallyma, pagta\u00e7y, wra\u00e7 we ga\u00fdry h\u00fcn\u00e4rlerde i\u015fle\u00fd\u00e4nleri m\u00fc\u0148ler\u00e7edir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol bir ga\u00fdry \u00fdurt ekeni. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdta","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> ga\u00fdtam.<\/p><ul><li>Ga\u00fdta, \u00fderi gelende bizi\u0148 hem k\u00f6mek bermegimiz gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kakasyny\u0148 doganlaryny\u0148 gorkuzjak bolmagy Gurda \u00e7igit \u00fdaly-da t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4rdi, ga\u00fdta ony \u00f6j\u00fckdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gezek, \u00fdola.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f ga\u00fdta b\u00e4\u015f-\u00fdigrimi b\u00e4\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdta-ga\u00fdta","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna, \u00f6wran-\u00f6wran birn\u00e4\u00e7e gezek, birn\u00e4\u00e7e \u00fdola.<\/p><ul><li>G\u00fcler \u00fd\u00fcz\u00fcne ga\u00fdta-ga\u00fdta bakdym men. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol di\u015f poro\u015fagy bilen di\u015fini ga\u00fdta-ga\u00fdta arassalady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ene m\u00fcndi ejesini\u0148 dyzyna, ga\u00fdta-ga\u00fdta bak\u00fdar onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtadan","meaning":"<div><p>\u00ddene bir gezek, t\u00e4zeden, \u00fda\u0148adandan, \u00fdana\u015fgandan, ikilen\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtalamak","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u0148adandan etmek, ga\u00fdtadan etmek, \u00fdene bir gezek.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u0148ka a\u00fddanlaryny ga\u00fdtalap, beter gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>M\u00e4hrijemal bada-bat a\u00fddan s\u00f6zlerini \u00fdene ga\u00fdtalapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4zeden d\u00f6remek \u00fdene-de pe\u00fdda bolmak (\u00fdara, kesel we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtalanmak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdtalap durulmak, ga\u00fdtadan edilmek.<\/p><ul><li>Fantastiki ertekilerde \u00fc\u00e7leme, \u00fdagny bir zady\u0148, bir wakany\u0148 \u00fc\u00e7 gezek ga\u00fdtalanmak h\u00e4si\u00fdeti bar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Konstantinapolda gozgala\u0148lar ga\u00fdtalanyp durupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4zelenip durmak, t\u00e4zelenmek (kesel we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e gezek, yzly-yzyna, \u00f6wran-\u00f6wran.<\/p><ul><li>\u015eol a\u00fddym \u00f6z \u00fd\u00fcreklerinden turan da\u00fdhanlar ony ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fdtdyrypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be\u00fdle zady\u0148 \u00fdoklygyny, bolup-da bilmejekdigini ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nygtap-nygtap, a\u00fdratyn \u00fcns berip, pugta tab\u015fyryp.<\/p><ul><li>Mesel\u00e4ni\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtalatmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtadan \u00fdama\u015fgandan etdirmek, t\u00e4zeden a\u00fdtdyrmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fdtalap durma-da git.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtam","meaning":"<div><p>Munu\u0148 tersine mu\u0148a garamazdan, tersine.<\/p><ul><li>Ga\u00fdtam, seni\u0148 \u015fun\u00e7a ok-\u00fdarag alyp geleni\u0148i e\u015fitse seni \u00fdanyna \u00e7agyrar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol go\u015fa gel\u00e4\u00fdende-de ondan ha\u00fdyr bolman, ga\u00fdtam zy\u00fdan bolmagy m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtargy","meaning":"<div><p>1. Beril\u00fd\u00e4n jogap.<\/p><ul><li>Sadap n\u00e4me ga\u00fdtargy berjegini bilm\u00e4n, ikirji\u0148lejek \u00fdaly etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fditi s\u00f6zler bilen ga\u00fdtargy ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. H\u00fcj\u00fcme beril\u00fd\u00e4n ga\u00fdtawul.<\/p><\/div><div><p>3. Satyn alnan harydy\u0148 bahasyndan art\u00fdan we ga\u00fdtarylyp alyn\u00fdan pul.<\/p><ul><li>Galan ga\u00fdtargy\u0148yzy aly\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtarma","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Durmu\u015fa \u00e7ykarylandan so\u0148, atasy \u00f6\u00fdlerine ga\u00fdtarylan gelin, \u00e7uwal gyz.<\/p><ul><li>A\u00fdna-da ga\u00fdtarma bolsa, gelnalyjy giderdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>So\u0148 hakyt dul etine-de m\u00fcnd\u00fcm, akymyndan alkym turup, edil ga\u00fdtarma \u00fdaly boldum. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtarmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna dolamak, yzyna \u00f6w\u00fcrmek, yzyna ibermek, ugratmak.<\/p><ul><li>Aman s\u00fcr\u00fcni yzyna ga\u00fdtardy.<\/li><li>Arkala\u015fan \u00fdow ga\u00fdtar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady yzyna, \u00f6\u0148ki e\u00fdesine bermek, gow\u015furmak.<\/p><\/div><div><p>3. Eden s\u00f6wda\u0148y, wada\u0148y go\u00fdbolsun etmek, s\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Nury lebzinden d\u00e4ndi, eden s\u00f6wdasyny ga\u00fdtardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birini\u0148 eden \u00fdag\u015fylygyny\u0148 \u00fdag\u015fylyk bilen a\u015fagyndan \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>5. I\u00fdeni\u0148 agzyndan gelmek, gusmak.<\/p><ul><li>I\u00fdenim batmady, ga\u00fdtardym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtartmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna dolatmak, yzyna \u00f6w\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>M\u00e4mmet mallary \u00e7olugyna ga\u00fdtartdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady yzyna, \u00f6\u0148ki e\u00fdesine \u00f6w\u00fcrip berdirmek, gow\u015furtmak, ibertmek.<\/p><ul><li>Sapar, sen \u00e4hli \u00e7uwalgyzlary ga\u00fdtartdy\u0148, bizi\u0148 i\u015fe\u0148\u0148ir gyzlarymyzy\u0148 k\u00f6p\u00fcsi ba\u015fga kolhozlara si\u0148di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Eldilen s\u00f6wdany go\u00fdbolsun etdirmek, bozdurmak, s\u00f6kd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol oglyny\u0148 alan motaryny ga\u00fdtartdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u00fdenini gusdurmak.<\/p><ul><li>Bik\u00e4 margansowka i\u00e7irip ga\u00fdtartdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtarylmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna \u00f6w\u00fcrdirilmek, yzyna dolandyrylmak, iberilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat yzyna berilmek, gow\u015furylmak.<\/p><\/div><div><p>3. S\u00f6wda go\u00fdbolsun edilmek, bozulmak.<\/p><ul><li>Edilen s\u00f6wda ga\u00fdtaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtawul","meaning":"<div><p>Kesgitli jogap, g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n gar\u015fylyk, ga\u00fdtargy.<\/p><ul><li>Gelse du\u015fman, ga\u00fdtawul berm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdardyrys. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Da\u00fdaw \u00fda\u015f \u00fdigit o\u0148a \u00fcz\u00fcl-kesil ga\u00fdtawul berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtgyn","meaning":"<div><p>1. Peseli\u015f, azalma, pese d\u00fc\u015fme (suw hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Suwdan mazaly dolma.<\/p><ul><li>\u00ddorunjaly pelleri\u0148 suwy ga\u00fdtgyn alyp dolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdtmak","meaning":"<div><p>1. Gelen \u00fderi\u0148e gitmek, yzy\u0148a ugramak, \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Myhmanlar \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne ga\u00fdtdy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>\u015eady, \u00f6z\u00fc\u0148 bil men-\u00e4 ga\u00fdtjak. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>\u00ddow ga\u00fdtsa, agsak ozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokardan a\u015fak ga\u00e7mak, \u00fdykylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdybana","meaning":"<div><p>1. Habarly bolmaly adamy\u0148 \u00fda-da edarany\u0148 \u00fdoklugynda bol\u00fdan, edil\u00fd\u00e4n \u00f6z\u00fcni g\u00f6rmezden, da\u015fyndan.<\/p><ul><li>Bahar ga\u00fdybanadan hat ogrusyna gaharlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mydama leksi\u00fdalara gatna\u015fyp okalma\u00fdan (okuwy\u0148 bir g\u00f6rni\u015fi).<\/p><ul><li>Ol ga\u00fdbana okap, \u015fu \u00fdyl \u00fc\u00e7inji kursa ekzamen bermelidir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdbana okuw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdybana\u00e7y","meaning":"<div><p>Ga\u00fdybana oka\u00fdan student.<\/p><ul><li>Ga\u00fdybana\u00e7ylary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u015fu \u00fdyl A\u015fgabatda okamaly. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak, hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdyk","meaning":"<div><p>Suwda k\u00fcrek bilen s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4n g\u00e4mini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ilerki burundan bir ga\u00fdyk dolandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Der\u00fdany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdelkenli g\u00e4miler, \u00fdelkensiz ga\u00fdyklar \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar atjak bolup \u00e7en\u00e4nlerinde, P\u00f6whe \u00f6ld\u00fcm-\u00f6ld\u00fcmde gelip, ga\u00fdygy\u0148 gyrasyna \u00fdapy\u015fdy, ga\u00fdyk \u00fdene d\u00fc\u0148derildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdyk\u00e7y","meaning":"<div><p>Ga\u00fdyk s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ga\u00fdyk\u00e7y k\u00fcregi elinde tutup, \u00fderinden turdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdym","meaning":"<div><p>1. Pugta, m\u00e4k\u00e4m, berk.<\/p><ul><li>Ol y\u015f galan \u00fderini ga\u00fdym ba\u015fyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Guwanjym sen, g\u00fcne\u015fim sen, tagtym sen, Sen ugru\u0148da bili gu\u015fadym ga\u00fdym. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tutan\u00fderli, i\u015fine j\u00fcr.<\/p><ul><li>A\u00fdaly L\u00fdudmila \u00f6r\u00e4n myla\u00fdym, eli dek duranok, hyzmata ga\u00fdym. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdym adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ykjam, \u00fdarg\u015fyp duran (gural hakda).<\/p><ul><li>Bu k\u00e4tmen \u00fde\u0148iljek hem otaga ga\u00fdym. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdymla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdym bolup ba\u015flamak, berkle\u015fmek, pugtala\u015fmak, berk orna\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Tutan\u00fderli bolmak, i\u015fi\u0148e j\u00fcr bolmak, ba\u015farnykly bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. Ykjamla\u015fmak, \u00e7emeli bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdymlyk","meaning":"<div><p>1. Gow\u015fak d\u00e4llik, berklik, pugtalyk, m\u00e4k\u00e4mlik.<\/p><\/div><div><p>2. Tutan\u00fderlilik, i\u015fi\u0148e j\u00fcrl\u00fck, ba\u015farnyklylyk.<\/p><ul><li>I\u015fde ga\u00fdymlyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ykjamlyk, \u00e7emelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdyn","meaning":"<div><p>Gelini\u0148 \u00fda-da onu\u0148 adamsyny\u0148 ata-enelerini\u0148 we \u00f6zlerinden uly dogan-garynda\u015flaryny\u0148 garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ag\u015fam to\u00fd bar bizi\u0148 go\u0148\u015fy\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde, Bu to\u00fda gatna\u015f\u00fdar, gi\u00fdew ga\u00fdyn-da. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly galmagal\u00e7y ga\u00fdyn \u00fdene bilen o\u0148u\u015f\u00fdan gelinlere berekella! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Gadyr ga\u00fdyn bilen gi\u00fdewde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdyp","meaning":"<div><p>G\u00f6ze g\u00f6r\u00fclme\u00fd\u00e4n, g\u00f6zden \u00fditirim bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdy\u0148","meaning":"<div><p>K\u00f6pek it bilen ganjyk tazyny\u0148 ganyny\u0148 gary\u015fmagyndan dogan it, k\u00f6pek bilen tazyny\u0148 gibridi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddylany\u0148 gijesine tutul\u00fdan ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdy\u015fmak","meaning":"<div><p>Howada, suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdmala\u015fmak, \u00fd\u00fcz\u00fcp \u00fd\u00f6rmek, ga\u00fdyp \u00fd\u00f6rmek, ga\u00fdyp u\u00e7u\u015fmak.<\/p><ul><li>Erik aga\u00e7laryny\u0148 \u00fdapraklary \u015femaly\u0148 ugruna ga\u00fdy\u015fyp d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdza","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi galy\u0148, utan\u00e7syz, ha\u00fdasyz.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi ga\u00fdza adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fdzykmak","meaning":"<div><p>Sowamak, \u00fc\u015f\u00fcmek zerarly \u00fd\u00fczi \u00fc\u00fdtgemek.<\/p><ul><li>Emma ol hem da\u00fdaw we \u00fd\u00fczi ga\u00fdzygan hem-de bir petde i\u0148\u0148\u00e4 me\u0148z\u00e4p duran gara murtly adamdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Mata we \u015f. m. zatlar kesil\u00fd\u00e4n, gyrkyl\u00fdan go\u015fa tygly gural.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bol\u015fum hem gadym bir akmak kazyny\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 uzyn sakgalyny ga\u00fd\u00e7y bilen gysgaltmagy\u00e4 \u00fderine ot bilen gysgaltjak bolup, e\u0148egini \u00fdakyp hem sakgaldan a\u00fdryly\u015fy \u00fdaly bol\u00fdar -- di\u00fdip, \u00f6z-\u00f6z\u00fcne k\u00e4\u00fdinerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Baglary timarlap \u00e7yrp\u00fdan ga\u00fd\u00e7ysyny alyp, e\u00fdwandan a\u015fak d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u00e7ylamak","meaning":"<div><p>Ga\u00fd\u00e7y bilen gyrkyp timarlamak, ga\u00fd\u00e7y bilen kesmek, gyrmak.<\/p><ul><li>Ol murtlaryny ga\u00fd\u00e7ylap, bir kadada saklady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u00e7ylatmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fd\u00e7y bilen gyrkyp timarlatmak, kesdirmek, gyrkdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmi ga\u00fd\u00e7ylatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u0148ak","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen jorabyna salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u015fak","meaning":"<div><p>Arka tarapa ga\u00fd\u015farylyp duran, arkan gy\u015faryp duran.<\/p><ul><li>\u00c7oka\u00fdyny\u0148 bagyny s\u00fc\u00fdr\u00e4p gel\u00fd\u00e4n ga\u00fd\u015fak bir \u00fda\u015fuly g\u00fcrr\u00fc\u0148e go\u015fuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu iki bar\u00fdan a\u00fdaly\u0148 bir-\u00e4 uzyn, ga\u00fd\u015fak, semiz, \u00e7i\u015fik gara \u00fdagyz, burunlak, sa\u00e7y \u00e7alaran bir a\u00fdaldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u015fartmak","meaning":"<div><p>Arka tarapa egreltmek, d\u00f6\u015fi ileri berip, kell\u00e4\u0148i arkan atdyrmak, arkan ga\u00fdy\u015fmak.<\/p><ul><li>Nursoltan gursagyny ga\u00fd\u015fardyp \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol d\u00f6\u015f\u00fcni ga\u00fd\u015fardyp, ardynyp, iki sany adamyny alyp ge\u00e7di. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u00fd\u015farylmak","meaning":"<div><p>Arka tarapa egrelmek, d\u00f6\u015f\u00fc\u0148i ileri berip, kell\u00e4\u0148i arkan ga\u00fdy\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fd\u015farlyp gapy\u0148 agzynda, T\u00f6r\u00e4: --Atlan! di\u00fddi Gara. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Rumuny mertler-de \u00fdyldyzly ga\u00fdgyn der\u00fdasynda erkin s\u00fcr\u00fd\u00e4r ga\u00fd\u015farlyp. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148rak","meaning":"<div><p>Owlak-guzy tutar \u00fdaly ujy ga\u0148yr\u00e7akly ta\u00fdak.<\/p><ul><li>\u00c7opan ga\u0148ragyny owlagy\u0148 a\u00fdagyndan saldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148rylmak","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdnu\u0148y yzy\u0148a \u00f6w\u00fcrmek, bo\u00fdnu\u0148y \u00f6wr\u00fcp seretmek.<\/p><ul><li>Ussa k\u00f6r\u00fcgini basyp duran \u00fderinden, g\u00f6z\u00fcni adam\u00e7y erkegi\u0148 s\u00f6zi \u00fdalyp edip ga\u0148rylyp seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzy s\u00fc\u00fdr\u00e4p bar\u00fdan sygry\u0148 ba\u015fy birden yzyna ga\u0148ryldy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6wr\u00fclip durmak, tersine \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Di\u0148e menden ba\u015fga adamlan bary \u00fdatypdyr di\u00fddi-de ga\u0148rylyp durdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fdan \u00fd\u00fcz\u00fcne egilmek, egrelmek, tersine towlanmak, \u00fd\u00fczi ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>\u00c7i\u015fi\u0148 ujy ga\u0148rylypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148ry\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdan tarapyna egi\u015fmek, egreldi\u015fmek, tersine towla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u0148tarmak","meaning":"<div><p>Aty\u0148 u\u00fdanyny e\u00fderi\u0148 ga\u015fyndan ge\u00fddirip, bo\u00fdnuny ga\u00fd\u015fardyp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Gyraty\u0148 ba\u015fyny ga\u0148taryp go\u00fdupdyrlar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Eposu)<\/span><\/li><li>Aty\u0148 a\u0148yrsyna ge\u00e7ip, u\u00fdanyny ga\u0148taryp, aty\u0148 \u00fdallaryny d\u00fczedi\u015fdirler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148tarylmak","meaning":"<div><p>Aty\u0148 u\u00fdany e\u00fderi\u0148 ga\u015fyna ildirilip, bo\u00fdny ga\u00fd\u015farylyp durmak.<\/p><ul><li>Artyk ga\u0148tarylgy Melegu\u015fu\u0148 pi\u015fme-tanapyny gazyga iltedi-de, nir\u00e4dir gyssanma\u00e7 howlukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7yplak e\u00fderlenen ulaglary\u0148 gu\u00fdruklary omraka\u00fd d\u00fcwl\u00fcp, u\u00fdanlary ga\u0148tarylyp go\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148yrmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdan \u00fd\u00fcz\u00fcne egmek, bir tarapa egreltmek; tersine egmek, tersine towlamak.<\/p><ul><li>So\u0148 ullakan gurply \u00fdogyn demir bilen ga\u0148ryp a\u00e7dylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148yrtak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdan tarapyna egdirmek, egreltdirmek, tersine towlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u0148yr\u00e7ak","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim-gejim asmak \u00fc\u00e7in ujy yzyna ga\u0148rylyp duran gural, ildirgi\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u0148\u0148a","meaning":"<div><p>M\u00fcnmek \u00fda-da \u00fd\u00fck \u00fd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in e\u015fegi\u0148 arkasyna salyn\u00fdan, aga\u00e7dan edilen e\u00fder g\u00f6rn\u00fc\u015fli esbap.<\/p><ul><li>M\u00fcng\u00e4 bolmaz \u00fdaz a\u00fdyna bakmasa\u0148, \u00fcze\u0148\u0148i\u0148 \u00fcz\u00fcler ga\u00fdy\u015f dakmasa\u0148, Ga\u0148\u0148a\u0148 agar, garynbagy\u0148 \u00e7ekmese\u0148, D\u00fcrt\u00fcnip me\u00fddanda dursu\u0148 e\u015fekli. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Narly Nepesowi\u00e7 bu gezek sesini \u00e7ykarman yza \u00e7ekilende, agajy\u0148 ga\u0148\u0148a \u00fdaly k\u00f6k\u00fcne b\u00fcdr\u00e4p, di\u0148 arkan \u00fdykyldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u0148\u015fyrawuk","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 se\u0148rigini\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki kekirdew\u00fck s\u00fc\u0148k we \u015fol \u00fder.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 burnuna ys urup, ga\u0148\u015fyrawugyny t\u00fctet\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu narzanlary\u0148 t\u00fctedip, i\u015fd\u00e4\u0148i a\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcz\u00fcgi\u0148, g\u00fcl \u00fdakany\u0148 we \u015f. m. bezeg -\u015fa\u00fdlaryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne oturdyl\u00fdan, berkidil\u00fd\u00e4n gymmatbaha da\u015f.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcgimi\u0148 ga\u015fy d\u00f6w\u00fclipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fderi\u0148 \u00f6\u0148 tarpyndaky somalyp duran tommak \u00fderi.<\/p><ul><li>Annagulyny\u0148 bolsa bir eli e\u00fderini\u0148 ga\u015fynda.<\/li><li>At \u00e7apany\u0148dan-a ge\u00e7dik, e\u00fderi\u0148 ga\u015fyna berk \u00fdapy\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015f-gabak","meaning":"<div><p>Ga\u015f we gabak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ga\u015famak","meaning":"<div><p>Gije\u00fd\u00e4n \u00fderi\u0148i dyrnagy\u0148 bilen gazamak.<\/p><ul><li>Annaguly kellesini ga\u015famaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdaw, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol birg\u00fcn omzyny ga\u015famak \u00fc\u00e7gin olkan\u00fdar weli, \u00fdokarysyndan na\u00fdynjar ses e\u015fidil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen halk ertekiler \u00fdygyntysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Utulan \u00fde\u0148sesini ga\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015fanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i ga\u015famak, gije\u00fd\u00e4n \u00fderi\u0148i ga\u015famak.<\/p><ul><li>Bir agja baryp, gapdalyny o\u00fd kap ga\u015fanypdyr we \u015fondan g\u00f6k sapaklar ili\u015fip galypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyntysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015fatmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 ga\u015famagyny gazanmak, gije\u00fd\u00e4n \u00fderini gazatmak.<\/p><ul><li>Arka\u0148y ga\u015fatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015fba-ga\u015f","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz, gar\u015fymy-gar\u015fy.<\/p><ul><li>Ikisi hem oturdylar ga\u015fba-ga\u015f, \u00f6s\u00fcpdirler bir obada \u00fda\u015fba- \u00fda\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ga\u015flak","meaning":"<div><p>Ga\u015flaryny arasy aty\u015fyp duran g\u00fcr ga\u015fly, uly ga\u015fly.<\/p><ul><li>Ga\u015flak soldat k\u00fclem barmagy bilen papirosyny\u0148 k\u00fcl\u00fcni kakdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge","meaning":"<div><p>\u00abg\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"geda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> geda\u00fd.<\/p><ul><li>Men munu\u0148 paty\u015fadygyny bilmesem, gedadygyny bilmesem, garypdygyny bilmesem, ba\u00fddygyny bilmesem, asla meni\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcme giren adam zat \u015fu bolsa \u00fdag\u015fy, \u00fd\u00f6ne gezip \u00fd\u00f6ren bid\u00f6wlet bolmasa \u00fdag\u015fy. <span>(G\u00f6rogly eposy)<\/span><\/li><li>M\u00fcs\u00fcrde \u015fa bolandan, Kenganda geda bol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geda\u00fd","meaning":"<div><p>Dileg\u00e7ilik edip il elinden g\u00fcn g\u00f6r\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol ozal s\u00f6wdeg\u00e4r bolup, s\u00f6wdasyny batyryp, geda\u00fd gezipdir. <span>(N. Sarynahow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Geda\u00fd galla akylly geda\u00fd bol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geda\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Geda\u00fdlyk \u00fdagda\u00fdyna d\u00fc\u015fmek yktysady ta\u00fddan has pe\u015fe d\u00fc\u015fmek, garypla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"geda\u00fdlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> geda\u00fd\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"geda\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>G\u00fczeran g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in dileg\u00e7ilik edip, ilden zat \u00fdygnamaklyk, geda\u00fda degi\u015fli bolan h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"gedem","meaning":"<div><p>Bo\u00fdny \u00fdogynlyk ed\u00fdan, ulumsy, tekepbir, gopbamsy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gedemlik","meaning":"<div><p>Gedemi\u0148 gylyk h\u00e4si\u00fdeti, ulumsy, tekepbirlik, gopbamsylyk.<\/p><ul><li>Gedemlik alamaty \u00fd\u00fcze \u00e7ykyp duran starostin hem \u015fe\u00fdle adamdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hojaguly gedemlik bilen gapyny \u015fakyrdadyp a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gegemon","meaning":"<div><p>Bir i\u015fde \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk roly elde sakla\u00fdan \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"gegemoni\u00fda","meaning":"<div><p>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk etmekde esasy rol o\u00fdna\u00fdjylyk, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gegemonlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gegemoni\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"gel-gel","meaning":"<div><p>\u00dderi indi, ahyr so\u0148y, netijede,.<\/p><\/div>"},{"headword":"geldi-ge\u00e7er","meaning":"<div><p>Tiz \u00f6t\u00fcp ge\u00e7ijilik; el ujundan etmeklik, ba\u015fdan sowmaklyk.<\/p><ul><li>I\u015fde hi\u00e7 wagt geldi- ge\u00e7dilige \u00fdol bermek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geldigi\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fd\u00fcgi\u00e7e, \u00fdakynla\u015fdyk\u00e7a.<\/p><ul><li>\u00ddakyn geldigi\u00e7e hem tozany k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Etekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gele-gelm\u00e4ne","meaning":"<div><p>Bada-bat, \u00fd\u00fczinin ugruna, gelen dersine, tiz.<\/p><ul><li>Gu\u00fdrugyny hilelik bilen bula\u00fdlap gel\u00fd\u00e4n k\u00f6pek gele- gelm\u00e4ne s\u00fcr\u00e4 k\u00fcrs\u00e4p ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol a\u0148yrdan gele- gelm\u00e4ne, \u00e7kanak g\u00f6zlerini \u00fdumjukladyp samrap ba\u015fldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gele- gelm\u00e4ne gam\u00e7ylaryny\u0148 her ha\u00fdsyny bir \u00fda\u0148a zy\u0148dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mar\u00fdankany\u0148 ki\u00e7ijik dogany gyzlary\u0148 \u00fdanyna gele- gelm\u00e4ne gygyrdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelegurt","meaning":"<div><p>Top bolup gez\u00fd\u00e4n \u00fdyrtyjy m\u00f6jegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bu gola\u00fdlarda men gelegurt bar sesini e\u015fdemok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geleweri","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 gelmegini ha\u00fdy\u015f edip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Gyzym, geleweri tizr\u00e4k!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sylag, hormat go\u00fdlup \u00abgeli\u0148, ge\u00e7i\u0148\u00bb di\u00fden manyda a\u00fddyl\u00fdan \u00fd\u00fcz tutma s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"gele\u0148","meaning":"<div><p>\u00dcns, dykgat alada.<\/p><ul><li>\u00ddogsa n\u00e4me! Kolhozda pul ba-da bu zatlara gele\u0148 ed\u00fd\u00e4n \u00fdok, ogul!.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gele\u0148siz","meaning":"<div><p>Alada etme\u00fd\u00e4n, i\u015fi\u0148 pikirini \u00e7ekme\u00fdan, sowuk-sala, biagyry, biperwa\u00fd.<\/p><ul><li>Ol gel\u015fikli di\u00fdip, ogly gele\u0148siz seslendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gele\u0148sizlik","meaning":"<div><p>Gele\u0148sizi\u0148 h\u00e4si\u00fdetine degi\u015fli bolan, biagyrlyk aladasyzlyk, biperwa\u00fdlyk, sowuk- salalyk.<\/p><ul><li>Bu bir toslamadyr g\u00fcman edip, \u00f6\u0148ki gele\u0148sizligime gezdim. Eger sen gele\u0148sizlik bilen eli\u0148i syrty\u0148a a\u00fdla\u00fdsa\u0148 \u00f6z \u00f6z\u00fcne hy\u00fdanat etdigi\u0148 bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gele\u0148sizlik bilen gapa seretdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelibermek","meaning":"<div><p>Barybermek, gola\u00fdlabermek, giribermek, \u00fdygnanybermek, toplanybermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gelim-gidim","meaning":"<div><p>Bary\u015f- geli\u015fli aragatna\u015fyk, bary\u015f-geli\u015f.<\/p><ul><li>Gelim-gidim g\u00f6rmedik, otury\u015f- turu\u015f \u00f6wrenmedik \u00fdetimi\u0148 birini alyp berse\u0148, onu\u0148 hi\u00e7 batnygy boljak d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelin","meaning":"<div><p>K\u00e4millik \u00fda\u015fyna \u00fdetip, t\u00e4ze durmu\u015fa \u00e7ykan gyz; \u00fda\u015f a\u00fdal.<\/p><ul><li>Jemal eje dokmany oglynyn gelni bilen bilele\u015fip doka\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar gelni \u00f6lene, to\u00fdy daganda Artyga awuny aldyranda-da h\u00e4zirkisi \u00fdaly darykmandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen aga, gid\u00fd\u00e4n gyzlary\u0148 deregine kolhozy\u0148a gel\u00fd\u00e4n gelinleri hasap ede\u0148zokmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz-\u00e4 gelin wagtymyzda s\u00fclm\u00fcrap \u00e7a\u00fd i\u00e7erdik, ga\u00fdma ga\u00fdardyk, ke\u015fde ederdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gelin bolmasak hem g\u00e4dikden garapdyk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gelni\u0148 geldi- geldisi, oglu\u0148 boldy- boldusy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzym, sa\u0148a a\u00fdda\u00fdyn, gelnim, sen e\u015fit. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelin-gyz","meaning":"<div><p>Gelinler we gyzlar, a\u00fdal ma\u015fgala begen\u00e7 adatdan gelin- gyzlar bilen s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge, degi\u015fm\u00e4ge \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, w\u00e4\u015fi.<\/p><ul><li>Lap etdigim d\u00e4ldir bir ajap \u00fderdir, obamyzy\u0148 gelin-gyzy \u00e7eperdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelinbarmak","meaning":"<div><p>1. Owadan s\u00fc\u00fdri \u00fcz\u00fcm getir\u00fd\u00e4n \u00fcz\u00fcm agajy we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Gelinbarmak \u00fcz\u00fcm ho\u015falary biri-birine \u00e7akny\u015f\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hala, \u00e7uwala, joraba we \u015f. m. salyn\u00fdan barmaga me\u0148ze\u015f nagy\u015f.<\/p><ul><li>Di\u00fden bir nagy\u015f bardyr, \u015fony haly\u00e7any\u0148 gyrasynda salsa\u0148, ba\u00fd, haly\u00e7a haly\u00e7ajyk bola\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelinjek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ak g\u00fclli, \u00fda\u015fyl, gyzgylt re\u0148kli bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gelinlik","meaning":"<div><p>Gelin ediljek gyz, gelin edinmek \u00fc\u00e7in g\u00f6z astyna alyn\u00fdan gyz.<\/p><ul><li>Garry ene da\u015f-t\u00f6wereginde gelinlik agtarmaga ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garaz, gelinlik ha\u00fdasy perde bolup, birinji gezek \u00f6\u0148\u00fcni zorda saklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geli\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Iki- \u00fdekeden gelmek, \u00fduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan, yzly-yzlyna gelip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Kassa pe\u00fdda ber\u00fd\u00e4r, sizde hak almaz, d\u00fc\u015f\u00fcnen da\u00fdhanlar geli\u015fip bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geli\u015fikli bolmak, \u00fdara\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eu bol\u015fu\u0148 bilen b\u00f6kjekl\u00e4p \u00fd\u00f6rse\u0148-\u00e4 geli\u015fm\u00e4nem durjak d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ylala\u015fmak, bary\u015fmak, razyla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gelmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere barmak.<\/p><ul><li>Dostum men sa\u0148a arka\u00fdynlanyp geldim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00f6rt tarapdan tirke\u015fip gyzyl kerwan gelip dur. <span>(B Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>Gelen d\u00f6wlet, giden m\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcze \u00e7ykmak pe\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Bir \u015fahyr oturka gije d\u00fcmt\u00fcnip, gelendir bir pikir onu\u0148 o\u00fduna.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda gelip, a\u015fakdaky \u00fdaly ulanyl\u00fdar: ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fliklerini\u0148 manylary bilen baglany\u015fykly, hereketi a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Hu\u015fa gelmek, i\u015fle\u015fip gelmek, \u00fdetip gelmek, ylgap gelmek, u\u00e7up gelmek, i\u015flei\u015fip gelmek, \u00fd\u00fcz\u00fcp gelmek, \u00fd\u00f6r\u00e4p gelmek, s\u00fcr\u00fcp gelmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelmi\u015fek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Ba\u015fga bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere g\u00f6\u00e7\u00fcp gelen adam.<\/p><ul><li>Bahana gytmy n\u00e4me, gelmi\u015fek di\u00fdersi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelnalyjy","meaning":"<div><p>Dabaraly \u00fdagda\u00fdda gelin getirm\u00e4ge gid\u00fd\u00e4n we alyp gel\u00fd\u00e4n adamlar (a\u00fdallar).<\/p><ul><li>Her halda, ondan- mundan jemlenip, on b\u00e4\u015f m\u00f6\u00e7beri atba\u015f\u00e7y, son\u00e7a-da gelnalyjy toplady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ertir gelnalyjy, atba\u015f\u00e7y gideli\u0148! -- di\u00fdip b\u00fctin oba habar berlipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Suwsan go\u015fun suwly kerweni gelnalyjy a\u00fdly gar\u015fylady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne oglum, gelnalyjap ala\u00fdsak gowy boljak. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gelneje","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148den uly erkek dogany\u0148 gelnine degi\u015fiklikde ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Jeren ol a\u00fdaly g\u00f6r\u00fcp \u00fdygrykdy-da: -- Sapary\u0148 gelnejesi gel\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip, s\u00fclm\u00fcrem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men pylan \u015f\u00e4herden gelnejeme bir ba\u015fatgy\u00e7 \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglyk aldym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ejemden, kakamdan, gelnejemden delalat taparmykam di\u00fdip, olara-da \u015fun\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcndirjek boldum, bolmady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcnden ulyny\u0148 a\u00fdalyna \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"gel\u015fik","meaning":"<div><p>G\u00f6rk, owadanlyk.<\/p><ul><li>Obany\u0148 gel\u015figi gowy.<\/li><li>Her i\u015fi\u0148 ha\u00fdry \u00fdag\u015fydyr, to\u00fdu\u0148 gel\u015figi bag\u015fydyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gel\u015fiklenmek","meaning":"<div><p>Gel\u015figine gelmek, gel\u015fikli bolmak, owadanlamak.<\/p><ul><li>Otagyn i\u00e7i gel\u015fiklendi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gel\u015fikli","meaning":"<div><p>G\u00f6rmege\u00fd, owadan, \u00fdara\u015fly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fda\u0148agynda emele gel\u00fd\u00e4n \u00e7ukanaklar Begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne A\u00fdsoltany has gel\u015fikli bir gyz edip g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eol hawuz\u00e7any\u0148 \u00fde\u0148sesine, howlyny\u0148 ortasynda, \u00f6\u0148i e\u00fdwanly, gel\u015fikli bir tam otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gel\u015fiklilik","meaning":"<div><p>Owadanlyk, g\u00f6rmege\u00fdlik, \u00fdara\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gel\u015fiksilik","meaning":"<div><p>1. Owadan d\u00e4llik, g\u00f6rmege\u00fd d\u00e4llik, g\u00f6rmeksizlik, \u00fdara\u015fyksyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdyplyk, \u00fderliksizlik, \u00fdara\u015fyksyzlyk.<\/p><ul><li>Geli\u015fiksizlik bilen edilen i\u015f bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gel\u015fiksiz","meaning":"<div><p>1. G\u00f6rmeksiz, betgel\u015fik, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Potdyny\u0148 g\u00f6zleri \u00e7ukur, gel\u015fiksizdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Unter Pri\u015fibe\u00fdew gel\u015fiksiz \u00fd\u00fcz\u00fcni m\u00fcr\u015ferdip, ellerini gapdalyna gysdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdyp, \u00fderliksiz, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Bu teklip bilen il i\u00e7ine \u00e7ykmak onu\u0148 \u00fc\u00e7in gel\u015fiksiz bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gel\u015firmek","meaning":"<div><p>1. Gel\u015figine getirmek, \u00fdara\u015fykly etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady \u00fderinde go\u00fdmak, la\u00fdyk getirmek, o\u0148artmak.<\/p><ul><li>Gapyny gel\u015firip, \u00fderine oturtdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Degerli urmak, \u00e7ekgesine gel\u015firmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gemirmek","meaning":"<div><p>1. Di\u015f bilen kitirdedip kertip, gazap i\u00fdmek.<\/p><ul><li>M\u00f6nje oglan oma\u00e7any gemrip, Halnazara bakan d\u00fcwnekledi.<\/li><li>A\u00e7 d\u00fc\u00fdeler olary\u0148 pudaklaryna \u00e7enli gemripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kaka, a\u00e7 m\u00f6jekler go\u00fdun s\u00fctkini gemrip bil\u00fd\u00e4ler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ki\u015finin gazanjyny \u00f6z \u015fahsy pe\u00fdda\u0148 \u00fc\u00e7in har\u00e7lamak, i\u00fdmek, kesekini rehimsiz eksplautirlemek.<\/p><ul><li>Sen \u00fc\u00e7 \u00fdylap kolhozy gemirdi\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Za\u00fdalamak, haraplamak.<\/p><ul><li>N\u00e4me uran hem bolsa\u0148, py\u00e7agy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni gemripsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemirtge","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dda\u015fajyk terne.<\/p><\/div>"},{"headword":"gemirtmek","meaning":"<div><p>1. Di\u015f bilen kitirdedip, kertdirip, gazadyp i\u00fddirmek.<\/p><ul><li>S\u00fcnki gemirtmek. Terne.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Za\u00fdalatmak, haraplamak, \u00fd\u00fcz\u00fcni ga\u00fdtartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gemir\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Gaty s\u00fc\u0148e \u00f6wr\u00fclik beden b\u00f6legi, kitirdew\u00fck.<\/p><ul><li>Galkan g\u00f6rn\u00fc\u015fli gemir\u00e7ekden \u00fdokarrakda i\u00fdmit \u00fduwudyl\u00fdan mahalda bokurdagy\u0148 i\u00e7ine bolan girelg\u00e4ni \u00fdap\u00fdan bokurdak \u00fcstl\u00fcgi bardyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemmik","meaning":"<div><p>Alyn di\u015fleri d\u00fc\u015fen, \u00fdokarky dodagy agzyny\u0148 i\u00e7ine \u00fdykylyp duran.<\/p><ul><li>Agzy gemmik adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemmiklik","meaning":"<div><p>Gemmige degi\u015fli bolan, gemmige has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gemoglobin","meaning":"<div><p><span>Fiziologi\u00fda<\/span> Gyzylgan \u015f\u00e4riklerini\u0148 d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki gany gyzard\u00fdan jisim.<\/p><ul><li>Gemoglobin gany\u0148 d\u00fcz\u00fcminde bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemre","meaning":"<div><p>1. \u00ddatakda gat-gat bolup baslygyp \u00fdatan \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4n mal dersi.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00e7e d\u00f6k\u00fclen ders a\u00fdak a\u015fagynda e\u00fd\u00fd\u00e4m gatap gemre bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> gas\u0148ak 2.<\/p><ul><li>Gemresini \u00fdum\u015fatmasyn, sen muny ge\u00fdip, \u00fde\u0148\u0148e!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemriji","meaning":"<div><p>Uzyn alyn dileri bilen kert\u00fd\u00e4n, gemir\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdirijiler,.<\/p><ul><li>Alajag\u00f6zen, sy\u00e7an, alaka we \u015f. m. \u00e7al alaka \u00fdaly gemrijiler, gurbagalar, aslar we \u00fdylanlar hem uly zy\u00fdan berip biler. <span>(W. Z. Ra\u00fdenow, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemrik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi, gyrasy gemrilen, g\u00e4dilen.<\/p><ul><li>Gemrik \u00fd\u00fczli py\u00e7ak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemrilmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi ga\u00fdtmak, \u00fd\u00fczi g\u00e4dilip za\u00fdalanmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy\u0148 \u00fd\u00fczi gemrilipdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Di\u015f bilen kikirdedip, gemrilip, gazalyp i\u00fdilmek.<\/p><ul><li>Olar ma\u0148a gemrilen s\u00fc\u0148k, \u00e7endan gaty-guty \u00e7\u00f6rek ta\u015fladylar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gemri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup gemrip turmak.<\/p><\/div><div><p>2. Di\u015fle\u015fip uru\u015fmak (ha\u00fdwan hakynda).<\/p><ul><li>Gemri\u015fip duran erkekleri\u0148 birini\u0148 halys ha\u00fdy ga\u00e7dy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> O\u00fdun edip basala\u015fmak, dala\u015fmak, \u00e7ekele\u015fmek.<\/p><ul><li>Gemri\u015fip \u00fdadamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gende","meaning":"<div><p>\u00ddaman, erbet, \u00fdaramaz.<\/p><ul><li>G\u00fcllere la\u00fdyk hem d\u00e4ldir ol gende. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gendele","meaning":"<div><p><span>Balyk\u00e7ylyk<\/span> Ownuk balyk tutmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan tor.<\/p><ul><li>Iki gapdalynda bar\u00fdan g\u00e4mile\u0148, sallanyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r konus gendele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"genderew","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddokumsyz \u00fdabany ot.<\/p><ul><li>So\u0148y hem bime\u00fdarmisi\u0148? Edil genderewden do\u00fdan mal \u00fdaly p\u00f6kger - d\u00e4\u00fd\u00fd\u00e4r! -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"genealogi\u00fda","meaning":"<div><p>Urugy\u0148 Taryhy, urug \u015fejeresi; a\u00fdry-a\u00fdry uruglary\u0148 taryhyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n k\u00f6mek\u00e7i taryh dersi.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwan \u00fda-da \u00f6s\u00fcmlik tohumlaryny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"genetik","meaning":"<div><p>Genetikadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"genetika","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Bilogi\u00fdany\u0148 organizmleri\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini, nesil yzarla\u00fdy\u015fyny, onu\u0148 \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u015funy \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"genetiki","meaning":"<div><p>Genetiki degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Bizi gyzyklandyr\u00fdan predmeti\u0148 gelip yky\u015fyny g\u00f6rkezmek zerur bolan mahalynda, genetiki kesgitleme ulanyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"genezis","meaning":"<div><p>Gelip \u00e7yky\u015f, d\u00f6re\u00fdi\u015f, emele geli\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"genial","meaning":"<div><p>1. Hetdena\u015fa tadantly, artykma\u00e7 d\u00f6redijilik ukyby bolan.<\/p><ul><li>Genial adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geni\u00fd h\u00e4si\u00fdetine mahsus bolan.<\/p><ul><li>Genial eser.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geniallyk","meaning":"<div><p>Genial bolmaklyk, genial h\u00e4si\u00fdetdelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"geni\u00fd","meaning":"<div><p>1. I\u0148 \u00fdokary derejeli, d\u00f6redijilik ukyplylyk, \u00fdokary derejede talantlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eol hili talanta, ukyplylyga e\u00fde bolan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"genji-hazyna","meaning":"<div><p>K\u00e4n ba\u00fdlyk, m\u00fclk, hazyna.<\/p><ul><li>Han bolan adama genji-hazyna, d\u00f6wlet gerekdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gen\u00e7","meaning":"<div><p>Hazyna, ba\u00fdlyk, m\u00fclk.<\/p><ul><li>Mekdep bagt genjimiz, tomus aldyk dynjymyz. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geografi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dderi, onu\u0148 \u00fcst gurlu\u015fyny we ondaky janly tebigaty\u0148 \u00fderle\u015fi\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"gep","meaning":"<div><p>1. Pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in s\u00f6zlen\u00fd\u00e4n s\u00f6z, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Gepi\u0148 azy \u00fdag\u015fy, a\u015fy\u0148 -- duzy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Esasy i\u015f, mesele.<\/p><ul><li>Gep ke\u00fdigi\u0148 \u00fdaty\u015fynda d\u00e4l, gep mergeni\u0148 aty\u015fynda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gep-ge\u0148si","meaning":"<div><p>Aja\u00fdyp o\u0148at, parahat, allan\u00e4me.<\/p><\/div>"},{"headword":"gep-ge\u0148silik","meaning":"<div><p>G\u00fclala-g\u00fcll\u00fck, parahat\u00e7ylyk, allan\u00e4melik, o\u0148atlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gep-g\u00fcrr\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>D\u00fcrli g\u00fcrr\u00fc\u0148, gep.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 gelin \u00fderine t\u00fckeniksiz gep-g\u00fcrr\u00fc\u0148 alanyny agzanda, \u00fdene g\u00f6z\u00fcni \u00fda\u015fardyp g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gepbaz","meaning":"<div><p>Gepe ussat, gep tapmaga \u00f6kde.<\/p><ul><li>Gepbaz adamlary \u00fdamanlaga \u00fdalan \u00fderden hem s\u00f6z taparlar. <span>(A. Go\u015fwudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geplemek","meaning":"<div><p>Birinji s\u00f6zl\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"geplemezek","meaning":"<div><p>K\u00f6p geplemegi halama\u00fdan, az geple\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>M\u00e4hri durduguna geplemezek, dymma boldu\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geplemsek","meaning":"<div><p>K\u00f6p g\u00fcrle\u00fd\u00e4n geplem\u00e4ni hala\u00fdan, k\u00f6ps\u00f6z s\u00f6zle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol indi \u00f6\u0148ki \u00fdaly geplemsek, al\u00e7ak d\u00e4l, tersine, az gepli, agras adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geplemseklik","meaning":"<div><p>Geplemsege mahsus gylyk-h\u00e4si\u00fdet, geplemsek bolu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"geplenmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde, \u00fdygynakda s\u00f6z s\u00f6zlemek, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gepletmek","meaning":"<div><p>Bir s\u00f6z a\u00fdtdyrmak, s\u00f6z s\u00f6zletmek.<\/p><ul><li>\u00ddygynakda ony gepletmediler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geple\u015fik","meaning":"<div><p>M\u00f6h\u00fcm mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zmek \u00fc\u00e7in adamlar arasynda iki topal arasynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, edil\u00fd\u00e4n maslahat.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck uru\u015fdan so\u0148ra tatarlar geple\u015fik etm\u00e4ge giri\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geple\u015fmek","meaning":"<div><p>Pikir aly\u015fmak maksady bilen s\u00f6zle\u015fmek, g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmek, biri bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gep\u00e7i","meaning":"<div><p>1. Gep gezdir\u00fd\u00e4n gybatke\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Gepe \u00e7eper, g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"gerbari","meaning":"<div><p>Guradylan \u00f6s\u00fcmlikler kollekt si\u00fdsasyna \u00f6z \u00fdygynajak gerbarilerini a\u00fdry-a\u00fdry temalara b\u00f6lmeli mektep okur\u00e7ylary gerbari \u00fdygnadylar.<\/p><\/div>"},{"headword":"gerdenlek","meaning":"<div><p>Gerdeni \u00fdasy, eginlek.<\/p><ul><li>Gerdenlek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gerdirmek","meaning":"<div><p>Gerip go\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gerdi\u015f","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> D\u00f6w\u00fcr, a\u00fdlany\u015f.<\/p><ul><li>Elbette, gerdi\u015fi \u015fe\u00fdledir-d\u00e4.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gerek","meaning":"<div><p>1. M\u00f6h\u00fcm, zerur, derkar, lazym.<\/p><ul><li>Sen uly g\u00f6wresi\u0148, Baky \u00fd\u00fcrekdir, Ol bize her zatdan beter gerekdir. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00fcmkin, \u00e4htimal.<\/p><ul><li>Olar h\u00e4zir Garagumy\u0148 etegine \u00e7yka\u0148lap \u00fd\u00f6ren bolsalar gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gerlemek","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsy\u0148 bir ujundan tutup g\u00f6termek putlukda\u015fy\u0148 gulpundan ta\u00fdak ildirip iki ki\u015fi gern\u00e4p alyp gitdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gers","meaning":"<div><p>Yrgyldy tizligini\u0148 \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gert","meaning":"<div><p>Un \u00fcwelen wagtynda tozak d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n un kir\u015feni \u00e7a\u0148 tozan degirmen egirse\u0148 \u00fcst-ba\u015fyna gert si\u0148\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Degirmeni\u0148 kirwany \u00fdary onu\u0148 kirpiklerine \u00e7enli kert \u00f6rt\u00fclipdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gertdirmek","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdnuny s\u00fc\u00fd\u00fcndirip \u00e7ekmek, dartdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kell\u00e4ni, bo\u00fduny arka ga\u00fd\u015fartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ger\u00fdit","meaning":"<div><p>Gu\u015flary\u0148 ganatyny\u0148 eplen\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"getirilmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in alyp gelmek \u00f6z\u00fcn i\u00e7in getirmek, \u00e4kelmek.<\/p><ul><li>Bakjadan gawun-garpuz getirilmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"getiri\u015fmek","meaning":"<div><p>Getirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde getirmek, \u00e4keli\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a bir ma\u015fyn odun getiri\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"getirmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere alyp gelmek, \u00e4kelmek.<\/p><ul><li>Suw getiren hem bir, k\u00fc\u00fdze d\u00f6wen hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ol magazinden bir halta ak un getirdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyl bitmek, hasylly bolmak.<\/p><ul><li>Bu \u00fdyl \u00fcz\u00fcmimiz \u00fdag\u015fy getirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Miwe aga\u00e7lary\u0148 gowy getiripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"getirtmek","meaning":"<div><p>Alyp geldirmek, \u00e4keldirmek.<\/p><ul><li>Bolmajagyna g\u00f6zi \u00fdetip, kart getirtdi-de, sytolun \u00fcst\u00fcne elli sany \u00e7erwonet go\u00fdup, kart pa\u00fdlamaga ba\u015flady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Odun getirtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gez","meaning":"<div><p>1. Tirsekden barmagyn ujuna bar\u00fdan\u00e7a bolan uzynlyk.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ommalyp otury\u015fyna hem e\u00fdleki perizatlardan gez \u00fdarym \u00fdokary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bo\u00fdy bir gez uzady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Degirmeni \u00e7alt we \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6r\u00fctmek \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdan gural.<\/p><ul><li>Degirmeni\u0148 gezi galypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezdirmek","meaning":"<div><p>E\u00fdlek-be\u00fdl\u00e4k \u00fd\u00f6retmek, a\u00fdla\u0148-\u00e7a\u00fdla\u0148 etdirmek gezmeletdirmek.<\/p><ul><li>Gu\u015flary gezdirmek \u00fc\u00e7in olar \u00fd\u00f6r\u00fcte gezil\u00fdan kletkalara salyn\u00fdar.<\/li><li>\u00c7agany gezdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geze-geze","meaning":"<div><p>A\u00fdlana-a\u00fdlana, gezip-gezip k\u00f6p \u00fd\u00f6r\u00e4p.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn \u015f\u00e4heri geze-geze l\u00fct\u00fcm \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezegen","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p gez\u00fd\u00e4n, k\u00f6p gezmegi hala\u00fdan, biderek ygyp \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>D\u00e4li to\u00fda bolmaz, gezegen- idege. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ahlak ta\u00fddan bozulan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gezegine","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gezek-gezegine.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd haltany men A\u015fyr bilen gezegine g\u00f6tereris -- di\u00fdip a\u00fdlapdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdaz elegi ta\u015flap, olara yglady, olary gujaklap, gezegine og\u015fady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezek","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdta, sapar, \u00f6wran, \u00fdola.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fcz g\u00fcn, nobat.<\/p><ul><li>Olar s\u00fcri bolup gez\u00fd\u00e4rler, otla\u00fdan wagtlarynda hemi\u015fe gezegine biri garawul\u00e7ylyk \u00e7ek\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Belki, indi gezek bizi\u0148kidir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezek-gezegine","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gezekli-gezegine.<\/p><ul><li>So\u0148ra bolsa gezek-gezegine \u00e7ykyp ba\u015flarsy\u0148yz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezekle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Gezekli-gezegine, nobatma-nobat \u00fderine \u00fdetirmek, nobatma-nobat \u00e7al\u015fyrmak, nobaty bo\u00fdun\u00e7a go\u00fdbermek.<\/p><\/div><div><p>2. Nobatma-nobat \u00fderine getirmek.<\/p><ul><li>\u00c7al\u015fyrmak, nobaty bo\u00fdun\u00e7a go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezekle\u015fibermek","meaning":"<div><p>Gezekli-gezegine edibermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gezekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Gezekli-gezegine etmek, nobatma, gezek, yzly- yzyna.<\/p><ul><li>Ol gezekli-gezegine a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde durup: --Hawa, t\u00e4ze \u00e4digi\u0148 geregi \u00fdok -- di\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezekli-gezegine","meaning":"<div><p>Nobatma-nobat, gezek-gezegine, yzly-yzyna.<\/p><ul><li>Ol gezekli-gezegine a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde durup: -- Hawa, t\u00e4ze \u00e4digi\u0148 geregi \u00fdok -- di\u00fddi. <span>(L. N. Tolstoy, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezekme-gezek","meaning":"<div><p>Gezekli-gezegine.<\/p><ul><li>Ofiserler gezekme-gezek biri birlerini\u0148k\u00e4 \u00fdygnany\u015f\u00fdadylar.<\/li><li>D\u00f6\u015f bo\u015flugyny\u0148 gezekme-gezek ulalmagy we ki\u00e7elmegi howany\u0148 k\u00e4 \u00f6\u00fdkenleri\u0148 i\u00e7ine girm\u00e4ge, k\u00e4 olary\u0148 i\u00e7inde \u00e7ykmaga mejbur ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezelen\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00e7yk howada dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n a\u00fdla\u0148-\u00e7a\u00fdla\u0148.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn bir gezelenje \u00e7yka\u00fdan -- di\u00fddim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7opanlary\u0148 \u00fdanyna \u00e7\u00f6le gezelenje gitmek ma\u0148a mi\u00fdesser boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Biraz wagt pikirlenip oturyp, gezelen\u00e7 etm\u00e4ge d\u00f6wd\u00fcm \u00fd\u00fcregim. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hem i\u015fini bitiren, hem gezelen\u00e7 edip gelen adam bolarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn wezir oglyny yzyna tirk\u00e4p, paty\u015fany\u0148ka gezelenje bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezelmek","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir tarapda \u00e7enelip durmak, g\u00f6ni direlip durma, gez\u00e4p go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Ol gorkyly g\u00f6zlerini t\u00f6weregine a\u00fdlanda t\u00e4rimi\u0148 \u00f6leri onu\u0148 g\u00f6rejine g\u00fclle bolup gezeledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 agzyna keserdilip go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Ge\u00e7elg\u00e4 go\u00fdlan aga\u00e7 gezelip dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezemek","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada \u00e7enemek, dogrulamak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 Potda \u00fdumrugyny gezedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Stepan karabini tutulan adama gezedi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Artyk \u015fol \u015fekuntda o\u0148a bakan t\u00fcpeni\u0148i gezedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary mazaly tana\u00fdan\u00e7a, Gar\u00fdagdy awtomatyny\u0148 agzyny gez\u00e4p durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezen","meaning":"<div><p>A\u00fdakgap ussalaryny\u0148 ulan\u00fdan py\u00e7agy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gezende","meaning":"<div><p>Jahanke\u015fdelik edip \u00fd\u00f6ren, k\u00f6p \u00fderleri a\u00fdlanyp gezip \u00fd\u00f6ren (adam).<\/p><ul><li>Ogrymy sen \u00fda gezende adamdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezenmek","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada \u00e7enenmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdagy \u00e7en\u00e4p gezenip durma!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezer","meaning":"<div><p>Aty\u0148 \u00fd\u00f6r\u00fc\u015fini\u0148 \u00fdorga \u00fdakyn bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Uzak yzda galdy oba, \u00fdol gezerne ge\u00e7di atlar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezerine","meaning":"<div><p>Gezer g\u00f6rni\u015find\u00e4ki \u00fd\u00f6ri\u015f bilen.<\/p><ul><li>Atyny gezerine s\u00fcr\u00fcp bar\u00fdan Ku\u00fdbi\u015fewi\u0148 ke\u015fbimnde h\u00e4zir a\u00fdratyn bir agramlylyk dut-\u00fdul\u00fdardy, artyk ala\u015fany gezerine s\u00fcr\u00fcp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezermen","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gezende.<\/p><ul><li>Gezermen adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"geze\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderden gezemek, k\u00e4p sanly bolup gezemek, \u00e7ene\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7opanlar hem ata\u00fdagyny geze\u015fip \u00e7ykdy \u00f6\u0148\u00fcnde. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezibermek","meaning":"<div><p>Gezmeligi \u00fda-da bir \u00fderde bolmaklygy dowam etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gezilmek","meaning":"<div><p>Gezelen\u00e7 edilmek, a\u00fdla\u0148-\u00e7a\u00fdla\u0148 edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gezim","meaning":"<div><p>1. A\u00fdla-\u00e7a\u00fdla\u0148, iki baka \u00fd\u00f6r\u00e4p edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><ul><li>Ty\u00e7enko koridorda gezime ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ge\u00fdn\u00fcwli gelin-gyzlar, \u00fdigitler gezim et\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fdwany\u0148 belli bir aralykda gez\u00fd\u00e4n me\u00fddany, \u00e7ygyr.<\/p><ul><li>Gapany hemi\u015fe yk tarapy\u0148yzda hem eti\u0148izi\u0148 gezinimden da\u015frakda gurmagy \u00fdady\u0148yzdan \u00e7ykarma\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezi\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup gezmek, bileliksde gezip \u00fd\u00f6rmek, her \u00fderde a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herde tomus a\u00fdlarynda gij\u00e4ni\u0148 bir wagtlary hem iki-\u00fdeke gezi\u015fip \u00fd\u00f6ren adamlary g\u00f6rmek bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> py\u00e7ak.<\/p><ul><li>\u00dditi gezlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezmek","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpine gezmelemek, a\u00fdla\u0148- \u00e7a\u00fdla\u0148 etmek.<\/p><ul><li>Men hem obamyza gezm\u00e4ge bardym. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Gezen der\u00fda, oturan g\u00fcmra. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f ge\u00e7irmek, \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Milli komitet dagadlandan so\u0148 ga\u00e7gaklap gez\u00fd\u00e4n Oraz serdar bir \u00fderden pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Adam nazary d\u00fc\u015fmedik \u00fderde gezsin. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri bilen tirke\u015fmek, wagt ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ata Myrat bilen gez\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezmelemek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdla\u0148-\u00e7a\u00fdla\u0148 etmek, gezelen\u00e7 edip a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Bagda gezmelemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k iki \u00fdana \u00fd\u00f6remek, gezim etmek.<\/p><ul><li>Ol iki elini bykyna uryp, yranyp ulumsyzlyk bilen gezmele\u00fd\u00e4r.<\/li><li>Myrat aga, \u00f6\u00fdde dergazap bolup, ellerini owkalap gezmele\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Otagy\u0148 i\u00e7inde a\u0148ryk-b\u00e4rik gezmeledi. <span>(L. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezmele\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup gezmelemek, gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek, a\u00fdla\u0148- \u00e7a\u00fdla\u0148 edi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Gezmele\u015fip \u00fd\u00f6ren soldat toparlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne g\u00fcn \u00f6z\u00fcni\u0148 symgylt \u015f\u00f6hlesini sal\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fdl\u00e4-be\u00fdl\u00e4k \u00fd\u00f6re\u015fmek, gezim edi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7elerde ma\u015fynlar go\u00fdmala\u015fyp, adamlar gezmele\u015fip \u00fd\u00f6r\u00e4noklar.<\/li><li>Arakesme wagtynda zalda gezmele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gezmel\u00e4bermek","meaning":"<div><p>Gezmelemegi dowam etdirmek.<\/p><ul><li>Gezmel\u00e4p ba\u015flamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gez\u00e4bermek","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir tarapa \u00e7en\u00e4bermek, g\u00f6neldi bermek.<\/p><ul><li>Kiri\u015fsiz \u00fda\u00fdyny gez\u00e4berdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7eg\u00e7i","meaning":"<div><p>1. \u00ddoldan ge\u00e7ip bar\u00fdan, \u00fdolag\u00e7y, \u00f6teg\u00e7i.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uzak \u00fda\u015fama\u00fdan, tiz \u00f6t\u00fcp gid\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol garrylar n\u00e4\u00e7e g\u00fcn\u00fc\u0148 adamsydyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4\u0148, olar ge\u00e7eg\u00e7i. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7elge","meaning":"<div><p>Adam, mal- gara, ulag we \u015f. m. ge\u00e7er \u00fdaly \u00fder, g\u00fczer, \u00f6telge, ge\u00e7it.<\/p><ul><li>Bulary i\u0148 \u00fdakyn \u00fdol bilen ge\u00e7elg\u00e4 eltdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bular tiz toka\u00fda urup, ge\u00e7elg\u00e4 baka gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Demir \u00fdol ge\u00e7elgesi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7emjek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00e4\u015firi\u0148 \u00fdapragyna me\u0148ze\u015f \u00fdaprakly, k\u00f6ki miweli \u00f6simlik.<\/p><ul><li>Daga ge\u00e7emjek \u00fdygmaga gitdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7gel","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u00e7gin.<\/p><ul><li>Ge\u00e7gel haryt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7gin","meaning":"<div><p>Gowy alyn\u00fdan, gowy satyl\u00fdan, tiz ge\u00e7\u00fd\u00e4n, ge\u00e7gel, \u00fd\u00f6rg\u00fcnli.<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00f6n\u00fcm ilki \u00e7ykanda, gaty ge\u00e7gin bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7ginsiz","meaning":"<div><p>K\u00f6p alynma\u00fdan, az alyn\u00fdan, ge\u00e7mezek.<\/p><ul><li>Bazarda kelem \u015fu wagt ge\u00e7ginsiz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7i","meaning":"<div><p>\u015eahly, g\u00e4w\u015fe\u00fd\u00e4n, s\u00fc\u00fdt we \u00e7\u00f6p\u00fcr ber\u00fd\u00e4n eldeki dowar, \u00f6\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>Ge\u00e7ini\u0148 \u00e7\u00f6p\u00fcrinden i\u015filen \u00fc\u00e7 b\u00fckd\u00fcrme in\u00e7e tanap A\u00fdnany\u0148 n\u00e4zik ellerini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ipdi, gollary\u0148y do\u0148durypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlar, ge\u00e7iler do\u00fdanso\u0148 gana, silkin\u015fip \u00fdazdylar \u00e7a\u0148ly \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Onda-da ge\u00e7inip \u00e7\u00f6pirinden i\u015filen tanap-la! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bir sapan onu\u0148 gon\u015fy garynda\u015flaryndan birinin ge\u00e7isi ekiz guzlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7a jan ga\u00fdgy, gassaba-\u00fdag. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7i\u0148 \u00fd\u00fcz-s\u00f6z\u00fc\u0148 d\u00fcz; ge\u00e7i\u0148 \u00fc\u00e7-s\u00f6z\u00fc\u0148 pu\u00e7. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7ibermek","meaning":"<div><p>Du\u015fundan a\u0148ryk gidibermek, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fybermek, \u00f6t\u00fcbermek; gidibermek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7 di\u00fdemde, sesi\u0148i \u00e7ykarman ge\u00e7ibergin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7igulak","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> 1. Pi\u015fme.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> S\u00fc\u00fdnmek uzyn \u00fdaprakly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7igu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gu\u00fdrygy in\u00e7ejik, ala \u00fdeleklije, ki\u00e7ijik gu\u015f.<\/p><ul><li>Kesellerden ba\u015fga \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uklaryna ser\u00e7e, go\u00fdungu\u015f, ge\u00e7igu\u015f, her hili arylar, \u00e7yrnawuklar \u00e7alalaka \u00fdaly gemrijiler uly zy\u00fdan berip biler. <span>(W. Z. Pa\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdunja \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7ilmek","meaning":"<div><p>1. Belli bir aralyk \u00fd\u00f6relip \u00f6t\u00fclmek.<\/p><ul><li>Sagatda 50 km. ge\u00e7ildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00e4si bagy\u015flanmak.<\/p><ul><li>Ba\u015fyny etegine salyp gelen adama gan algy\u0148 bolsa-da ge\u00e7il\u00fd\u00e4ndir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dd\u00fcz d\u00f6nderilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7iribermek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fda-da i\u00e7inden \u00f6t\u00fcribermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irilmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fda i\u00e7inden \u00f6t\u00fcrilmek, ge\u00e7irip go\u00fdberilmek.<\/p><ul><li>A\u0148yrdan gelen ba\u00fdarlar sala oturdulyp ge\u00e7irilmeli boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Amala a\u015fyrylmak, \u00fderine \u00fdetirilmek, berja\u00fd edilmek, ge\u00e7irip gutarylmak.<\/p><ul><li>Tejribe ge\u00e7irilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Alnyp barylmak.<\/p><\/div><div><p>4. Kabul edilmek, alynmak.<\/p><ul><li>I\u015fe ge\u00e7irilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ba\u015fga i\u015fe, \u00fdere bellenmek, orny, derejesi \u00fc\u00fdtgedilmek.<\/p><ul><li>Klasdan klasa ge\u00e7irilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Tejribe edilmek, \u00f6wrenilmek.<\/p><ul><li>\u0130ki gezek tejribe ge\u00e7irildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irim","meaning":"<div><p>D\u00f6zmez\u00e7ilik, rehim, \u00f6t\u00fcrim.<\/p><ul><li>Hi seni\u0148 ge\u00e7irimi\u0148 bolmazmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irimli","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00fcmi gi\u0148, adalatly, rehimli, \u00f6t\u00fcrimli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irimlilik","meaning":"<div><p>Ge\u00e7irimli bolmaklyk, adalatlylyk, rehimlilik, \u00f6t\u00fcrimlilik.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcmi\u0148 ge\u00e7irimliligim sebapli o\u0148a degmedim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 \u015fanly ge\u00e7irilmeliginiz g\u00fcn\u00e4mi \u00f6tersiniz di\u00fdip umyt etm\u00e4ge ma\u0148a m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r! <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irimsiz","meaning":"<div><p>Rehimsiz, do\u0148 \u00fd\u00fcrek, zabun.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fn\u00fcksiz, ge\u00e7irimsiz kelesa\u0148lyk etdim, men. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Rehimsiz we ge\u00e7irimsiz bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irimsizlik","meaning":"<div><p>Rehimsizlik, do\u0148 \u00fd\u00fcreklik, zabunlyk.<\/p><ul><li>Ge\u00e7irimsizlik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fda-da i\u00e7inden \u00f6t\u00fcrmek.<\/p><ul><li>De\u015fikden \u00fd\u00fcp ge\u00e7irmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urup sokmak, s\u00fcn\u00e7mek, san\u00e7mak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 b\u00f6wr\u00fcnden na\u00fdza ge\u00e7irmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fga \u00fdere, i\u015fe bellemek, ornuny \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Hasp\u00e7yny\u0148 \u00fderine ge\u00e7irmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir k\u00e4r bilen me\u015fgul bolmak, \u00f6t\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Horoz bag\u015fy \u00f6zini\u0148 \u00fdetmi\u015f \u00fda\u015fa gola\u00fd \u00f6mr\u00fcni\u0148 agramyny bag\u015fy\u00e7ylyk bilen ge\u00e7iripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bagy\u015f etmek, bagy\u015flamak. (g\u00fcn\u00e4 we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Meni\u0148 gyzgyn ganlylygymy ge\u00e7iri\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Alyp barmak (\u00fdygnak we \u015f. m. hakdag).<\/p><ul><li>Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7 \u015fondan \u00fdarym sagat ozal gysgajyk \u00fdygnak ge\u00e7irdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. \u00dderine getirmek, berja\u00fd etmek amala a\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Otamak i\u015fini ha\u015fal otlar g\u00f6geren dessine ge\u00e7irmek bolar. <span>(Mydam Ta\u00fd\u00fdar gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Terjime etmek, bir dilden ikinji dile \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7irtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fda i\u00e7inden \u00f6t\u00fcrtmek, \u00fd\u00fcpi halkadan ge\u00e7irtmek.<\/p><ul><li>Dowarlary der\u00fdadan ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urup sokdurmak, s\u00fcn\u00e7d\u00fcrmek, san\u00e7dyrmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 bagryndan hanjar ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fga i\u015fe, \u00fdere belletmek, ornuny \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Klasdan klasa ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir i\u015f bilen me\u015fgul boldurmak, \u00f6t\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Durmu\u015fy \u015fatlykly ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bagy\u015f etdirmek, bagy\u015flatmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4sini ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Alyp bardyrmak (\u00fdygnak we \u015f. m. hakdag).<\/p><ul><li>\u00ddygnak ge\u00e7irtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. \u00dderine getirtmek.<\/p><ul><li>Otag i\u015fini wagtynda ge\u00e7irtmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Terjime etdirmek, bir dilden ikinji dile \u00f6w\u00fcrtmek, \u00e7\u00f6w\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7it","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u00e7elge.<\/p><ul><li>M\u00fc\u0148 i\u00e7itden bir ge\u00e7it. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. \u00d6t\u00fcp gitmek, girip gitmek, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fmak, \u00e4tl\u00e4p a\u0148yrsyna barmak.<\/p><ul><li>G\u00e4dikden ge\u00e7mek. \u00ddoldan ge\u00e7mek. K\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kabul edilmek bellenmek, girmek.<\/p><ul><li>I\u015fe ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gowy satylmak, alynmak.<\/p><ul><li>Malymyz o\u0148at ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00fdere (gurama) girmek, bir gurama agzap bolmak.<\/p><\/div><div><p>5. Bir i\u015fi gutaryp ikinji i\u015fe ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Eseri\u0148 birinji b\u00f6l\u00fcmini gurtaryp ikinji b\u00f6l\u00fcmine ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birinden, bir zatdan \u00fd\u00fcz \u00f6w\u00fcrmek, el \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7enden-ge\u00e7. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Bagy\u015flamak, \u00f6tmek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi seni\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148e degen bolsa-da sen onu\u0148 g\u00fcn\u00e4sini ge\u00e7! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Ara wagt d\u00fc\u015fmek, \u00f6tmek.<\/p><ul><li>Aradan \u00fdyllar ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Bell\u00e4p ge\u00e7mek, gelip ge\u00e7mek, durup ge\u00e7mek, urup ge\u00e7mek, kesip ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fddirili\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri bilen uru\u015fmak, biri- biri\u0148 \u00fcst\u00fcne okdurylyp basala\u015fmak.<\/p><ul><li>Horaz \u00fdaly, biri-biri\u0148iz bilen ge\u00fddirili\u015fm\u00e4ge-de utanjak d\u00e4l-ow siz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e jogap ga\u00fdtaryp, dawala\u015fyp durmak, s\u00f6g\u00fcp durmak.<\/p><ul><li>N\u00e4hak \u00fdere ge\u00fddirili\u015fip durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fddirilmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fddirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ge\u00fdim ge\u00fddiri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fddirme","meaning":"<div><p>E\u015figi\u0148 egnine sokmak, ge\u00fdindirmek.<\/p><ul><li>Sadap, meni\u0148 Mawyma, meni\u0148 edermen ogluma derrew bir la\u00fd t\u00e4ze ge\u00fdim ge\u00fddir! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 bar wagtymda, Nurjahan eje-de hi\u00e7 hajan hor bolmaz -- di\u00fdip, tiken tah\u00fdasyny ba\u015fyna ge\u00fddirdi, sypa\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fderlik","meaning":"<div><p>Ge\u00fdmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>Ge\u00fderlik egin-e\u015fik almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdilmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdip ulanylan bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdim","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 tenin, endamyny \u00f6rt\u00fd\u00e4n egin- ba\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 akja ge\u00fdimi, \u00fdalpyldawuk sa\u00e7y tozana bulandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eylhasy \u00e7ykan k\u00f6ne ge\u00fdimler gyzyl esgeri \u015fatlama a\u00fdazdan gorap bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f \u00fdagyp durka, mekdebe ga\u00fddanym seb\u00e4pli, ge\u00fdimlerin \u00f6l bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdim-gejim","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015fi, egin-e\u015fik.<\/p><ul><li>Owkat, ge\u00fdim-gejim \u00fdaman \u00fdagda\u00fdda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men olary\u0148 ne eginlerine ge\u00fdim- gejim edip bil\u00fd\u00e4n, ne-de garynlaryny naharda do\u00fdrup bil\u00fd\u00e4rin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdimlik","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, egin-e\u015fik eder \u00fdaly, ge\u00fdim \u00fc\u00e7in.<\/p><ul><li>Magazinden ge\u00fdimlik mata aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdim\u00e7i","meaning":"<div><p>Egin- e\u015fik, ge\u00fdim tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><ul><li>Ana, ge\u00fdim\u00e7i ussalar tiken ge\u00fdimlerin s\u00fcp\u00fcr\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdinje\u0148","meaning":"<div><p>Gowy e\u015fik ge\u00fdmegi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, ge\u00fdnegen.<\/p><ul><li>Ol adatdan da\u015fary p\u00e4kize, sypa\u00fdy ge\u00fdinje\u0148di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdinmek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim-gejimi\u0148i we \u015f. m. ge\u00fdmek.<\/p><ul><li>Ma\u00fda owadan, t\u00e4miz ge\u00fdnen bugda\u00fdre\u0148k bir gelindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6zi \u00fdaly ge\u00fdnen \u00fda\u015f \u00fdigit ykjam \u00fdapy\u015fyp, onu\u0148 \u00e4digini s\u00fcp\u00fcrm\u00e4ge oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdallar zy\u0148ypdyr \u00fda\u015fmak b\u00f6r\u00fcgi, ge\u00fdinipdir, atynypdyr \u00fd\u00fcpegi. <span>(N. Pomma, Go\u015fgullar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6rt\u00fclmek, b\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyl don ge\u00fdindi \u00fdala\u0148a\u00e7 baglar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u00fdinmek 1.<\/p><ul><li>Ol her d\u00fcrli e\u015fikler ge\u00fdmek, wagtyny dabaraly ge\u00e7irmek bilen me\u015fgul bol\u00fdardy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Olar gowy ge\u00fdmek isle\u00fdardiler, emma durmu\u015f \u015ferti agyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdagy uly sygany ge\u00fder, a\u00fdagy ki\u00e7i-s\u00f6\u00fdenin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdnegen","meaning":"<div><p>Gowy ge\u00fdnen, gymmatbaha e\u015fikler ge\u00fdnen.<\/p><ul><li>Bir ge\u00fdn\u00fcwli adamy g\u00f6rkezip: --ine, \u015fu hem ki\u00e7i adam d\u00e4l -- di\u00fdse\u0148, derdi-hal tany\u015fjak bol\u00fdar. <span>(N. Poma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015eu adam hemi\u015fe ge\u00fdn\u00fcwli gez\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda bolsa \u00fc\u00e7 sany ge\u00fdn\u00fcwli a\u00fdal \u00fc\u00e7 tabagy palawdan tegel\u00e4p geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdy\u0148 gapysy \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdrek","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Kebz\u00e4\u0148 a\u015fagy, pil\u00e7\u00e4\u0148 ujuny\u0148 kekirdew\u00fck s\u00fc\u0148ki.<\/p><ul><li>Wi\u00fd, Soltan eje, oglu\u0148 ge\u00fdregi inipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u00fdzer","meaning":"<div><p>Fontan bolup, zogdurylyp suw we bug \u00e7yk\u00fdan \u00fderleri gar bilen basyrylgy wagtynda ge\u00fdzerler bugaryp dur\u00fdarlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u0148","meaning":"<div><p>Ha\u00fdran ediji, t\u00e4sin galdyryjy, t\u00e4sin ge\u0148irgendiriji, ta\u0148.<\/p><ul><li>Onu\u0148 heniz g\u00f6rmedik ja\u00fdlary o\u0148a \u00f6r\u00e4n ge\u0148 bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jan agalar, sizler meni ge\u0148 g\u00f6rm\u00e4\u0148, Gerdenime pelek urdy ne\u015f\u00e4ni. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015f","meaning":"<div><p>Bir mesele baranda edil\u00fd\u00e4n maslahat.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bu ge\u0148e\u015flerine \u015fondan artyk maslahat berm\u00e4ge meni\u0148 hetdim \u00fdok.<\/li><li>S\u00e4hedi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip, ge\u0148e\u015f sal\u00fdan \u00fdaly etdiler berip hat \u00fdaz\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015fdar","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fct- nesihat ber\u00fd\u00e4n, maslahat salyn\u00fdan adam ge\u0148e\u015fli.<\/p><ul><li>Gow\u015fut hany\u0148 Gyly\u00e7 Aksakgal di\u00fden bir ulumsy ge\u0148e\u015fdary bolan. <span>(Ata Salih Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ozaly atamy\u0148-babamy\u0148 gene\u015fdary k\u00f6sedir. <span>(\u00abG\u00f6rogly Eposy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015fli","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnde g\u00fcrle\u015filen, maslahatly, geple\u015fikli.<\/p><ul><li>Ge\u0148e\u015fli bi\u00e7ilen don gysga bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015flilik","meaning":"<div><p>\u00d6zara maslahatlyk, ge\u0148e\u015fli razy\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ge\u0148e\u015f\u00e7ilik gowy zat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015fmek","meaning":"<div><p>Birinden maslahat soramak, \u00f6w\u00fct almak, maslahatla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ge\u0148e\u015fe\u00fdin di\u00fdip, sizi\u0148 \u00fdanynyza geldim. <span>(Ata Salih Sa\u00fdlanan Esreler)<\/span><\/li><li>Pele\u0148 olary\u0148 hem ellerine \u00fdapy\u015fdy, synlady, \u00fdolda\u015fyna ge\u0148e\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015fsiz","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fc\u0148de razy\u00e7ylyk soraman, ge\u0148e\u015fm\u00e4n, maslahatsyz.<\/p><ul><li>Ge\u0148e\u015fsiz edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148e\u015f\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u0148e\u015fdar.<\/p><ul><li>Koroly\u0148 ge\u0148e\u015f\u00e7iler olary\u0148 hemme talaplaryny kabul etmegi wada beripdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148irgendirmek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galdyrmak, ha\u00fdran galdyrmak.<\/p><ul><li>Oslagsyz s\u00f6z ony ge\u0148irgendirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148irgeni\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde ge\u0148irgenmek, k\u00f6p bolup ge\u0148irgenmek.<\/p><ul><li>Oglanlar ge\u0148irgeni\u015fip, \u00f6\u0148e \u00fd\u00f6rediler. <span>(N. \u00c7uma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148irgenmek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 g\u00f6rmek, ge\u0148 galmak, ha\u00fdran bolmak t\u00e4sin galmak.<\/p><ul><li>Biz mu\u0148a gaty ge\u0148irgendik. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan Esreler)<\/span><\/li><li>\u00d6z bol\u015fu\u0148a \u00f6z\u00fc\u0148 ge\u0148irgenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148lemek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 ta\u0148 g\u00f6rmek, a\u00fdyp g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7ede \u00f6z pe\u00fdwagtyna hi\u0148lenip bar\u00fdan ge\u00fdn\u00fcwli adama gabat gelen \u00fdolag\u00e7ylar ony ge\u0148le\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148lenmek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 g\u00f6r\u00fclmek, a\u00fdyp g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><ul><li>Moisew sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen \u00f6z \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u0148lenmek du\u00fdgusyny d\u00f6retdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ge\u0148lik","meaning":"<div><p>Ge\u0148 ta\u0148lyk, ha\u00fdran galyjylyk, t\u00e4sinlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u0148zew","meaning":"<div><p>Burnuna salyp geple\u00fdan ge\u0148zew adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ge\u0148zewi","meaning":"<div><p>Dutary\u0148 4-nji perdesi we \u015fol perdeden ba\u015fla\u00fdan hatary\u0148 4-nji perdesi we \u015fol perdeden ba\u015fla\u00fdan he\u0148ler.<\/p><\/div>"},{"headword":"gidermen","meaning":"<div><p>Gitm\u00e4ge me\u00fdilli, gitm\u00e4ge hy\u00fdally, gitm\u00e4ge g\u00f6w\u00fcnje\u0148.<\/p><ul><li>Ol hem \u015f\u00e4here gidermen.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gidibermek","meaning":"<div><p>Gitmegi\u0148i dowam etmek, \u00f6t\u00e4gitmek, ugrabermek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 sakgaly\u0148 \u015fun\u00e7a uzyn bolsa-da, akyly\u0148 gysga ekeni \u2014 di\u00fdip gidiberipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen halk ertekiler \u00fdygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gidilmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere barylmak, baryp gelinmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzyndan gidildi. G\u00f6wnelse, ondan a\u0148yrrak hem gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gidi\u015fin","meaning":"<div><p>Gidip bar\u00fdan wagty\u0148, gidip bar\u00fdarka\u0148, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 ugruna, \u00fdolu\u0148 ugruna.<\/p><ul><li>Gidi\u015fin bizi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmize hem degip ge\u00e7gin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gidi\u015flik","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin ugramaklyk, gitmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gidi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Iki-\u00fdekeden gidip ba\u015flamak, iki-\u00fdekeden darga\u015fmak.<\/p><ul><li>Adamlar iki-\u00fdekeden gidi\u015fip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri bilen bir i\u015fde, meselede, g\u00fcrr\u00fc\u0148de galmajak bolup \u00e7aly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fda\u015fy\u0148dan galmajak bolup gidi\u015fmek.<\/li><li>S\u00f6zde basylmajak bolup gidi\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gidra","meaning":"<div><p>1. Grek mifologi\u00fdasynda: kesilen kellelerini\u0148 deregine t\u00e4ze kelle d\u00f6re\u00fd\u00e4n k\u00f6p kelleli \u00fdylan.<\/p><\/div><div><p>2. I\u00fdmitlenm\u00e4ge we du\u00fdmaga ukyby bolan organly, s\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan jandar.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdylgan\u00e7 ha\u00fdwan, elhen\u00e7 jandar, \u00fdylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gijara","meaning":"<div><p>I\u0148rik garalandan so\u0148, ikindinler.<\/p><\/div>"},{"headword":"gije","meaning":"<div><p>Ag\u015famdan so\u0148 ba\u015flap, da\u0148 at\u00fdan\u00e7a dowam ed\u00fd\u00e4n wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"gije-g\u00fcndiz","meaning":"<div><p>24 sagada barabar wagt aralygy, gije hem g\u00fcndizi\u0148 dowamyndaky wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"gijeki","meaning":"<div><p>Gije bolup ge\u00e7en, gije bolan \u00fda gelen, gijesine bolan (zat, waka, adam we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Gijeki syrap \u00fdagan gar erem\u00e4ndi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gijelik","meaning":"<div><p>Gije wagty, gara\u0148kylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gijemek","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148de giji pe\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 gijemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giji","meaning":"<div><p>Bedende d\u00f6re\u00fd\u00e4n gijilew\u00fck.<\/p><ul><li>Elimi\u0148 gijisi k\u00f6\u015fe\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gijikdirmek","meaning":"<div><p>1. Wagty\u0148y gi\u00e7 etmek, wagty\u0148 k\u00f6p\u00fcsini ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>G\u00fcni gijikdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gij\u00e4 galdyrmak, getirmeli we etmeli wagtyndan gij\u00e4 go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gijikmek","meaning":"<div><p>Ag\u015fam \u00fdakynla\u015fmak, g\u00fcn \u00fda\u015fmaga az galmak, g\u00fcn agyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Tomus g\u00fcnleri g\u00fcn gijigip, \u00fdandyryjy g\u00fc\u00fdj\u00fcni kemeldenden so\u0148 adamlar ja\u00fdy\u0148 da\u015f i\u015figine \u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heke\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Wagt hem gijikdi. <span>(N. Jumaw\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Yla\u00fdta da g\u00fcn gijigip ba\u015flany \u00fc\u00e7in, gu\u00fdyny\u0148 ba\u015fyny\u0148 \u00fc\u00fd\u015fmegi k\u00e4n d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gijilew\u00fck","meaning":"<div><p>Bedeninde g\u00fc\u00fd\u00e7li giji emele getir\u00fdan \u00fdokan\u00e7ly deri keseli.<\/p><ul><li>Gijilew\u00fck sagyrtasy derini\u0148 i\u00e7ine girip, \u00fdakymsyz kesel-gijilew\u00fck d\u00f6ret\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamyn Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 muny\u0148 gijilew\u00fck hem bolman, ite\u015fen bola\u00fdmasyn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gijjelemek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015fmek, da\u015fyna a\u00fdlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini \u00f6j\u00fckdirmek, k\u00fc\u015fg\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gij\u00f6\u00fdl\u00e4n","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 ikindine \u00fdakynla\u015fan wagtlary, ir ikindi.<\/p><ul><li>Men \u015f\u00e4here gij\u00f6\u00fdl\u00e4n geldim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gile","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdke-kine, n\u00e4razylyk.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn \u00f6z\u00fcn g\u00f6rkez ile, il senden etmesin gile. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gimn","meaning":"<div><p>D\u00f6wlet \u00fda synp birligini\u0148 simboly h\u00f6km\u00fcnde kabul edilen dabaraly a\u00fddym.<\/p><\/div>"},{"headword":"girdap","meaning":"<div><p>1. Der\u00fdada, de\u0148izde su\u00fdu\u0148 k\u00f6wle\u00fdip, a\u00fdlanyp ak\u00fdan \u00fderi, burgy.<\/p><ul><li>Ha\u00fdynlary d\u00fc\u00fdps\u00fcz girdaba at\u00fdan, Azatlyk arslany, biri biz biri. <span>(Nury Annaga\u00e7lyk, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7yl\u015fyrym, kyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Men bilirmen bu uru\u015fy\u0148 girdabyn, ozal ba\u015flap \u00f6ld\u00fcrerler serdaryn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girdeijilik","meaning":"<div><p>Girdeijisi k\u00f6pl\u00fck, pe\u00fddalylyk, d\u00fc\u015few\u00fcntlilik.<\/p><ul><li>Ekinleri\u0148 girdejiligi art\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girdeji","meaning":"<div><p>\u00c7ekilen z\u00e4hmet \u00fc\u00e7in her hili \u00e7e\u015fmelerden gir\u00fd\u00e4n d\u00fc\u015few\u00fcnt, pe\u00fdda.<\/p><ul><li>Pagtadan \u015fe\u00fdle hasyl alsak, ba\u015fga girdeji hasap hem d\u00e4l. Hasyly \u00fdygnap, girdejini sandyga salanymyzda s\u00e4n, ullakan to\u00fd ederis. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sen nebsi\u0148i saglatma\u0148da-da girdeji\u0148 \u00e7ykdajy\u0148dan sallamlyrak bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girdejili","meaning":"<div><p>Girdejini k\u00f6p ber\u00fd\u00e4n, pe\u00fddany k\u00f6p ber\u00fd\u00e4n, d\u00fc\u015few\u00fcntli.<\/p><ul><li>Girdejili i\u015f, girdejili ekin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girdejisiz","meaning":"<div><p>Girdejisi az bolan, d\u00fc\u015few\u00fcntsiz, pe\u00fddasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"girdejisizlik","meaning":"<div><p>Girdejisi azlyk, d\u00fc\u015few\u00fcntsizlik, pe\u00fddasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"girdenek","meaning":"<div><p>Gysgajyk bo\u00fdly, ki\u00e7ijik, \u00e7akla\u0148ja (adam hakynda).<\/p><ul><li>Girdenek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girdi","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> girdenek.<\/p><\/div>"},{"headword":"girdirmek","meaning":"<div><p>1. Girm\u00e4ge m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, i\u00e7ine salmak, girizmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady ikinji bir z\u00e4dyn i\u00e7ine salmak, girizip jebis getirmek.<\/p><\/div><div><p>3. Kabul etdirmek, g\u00f6tertmek, \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany okuwa girdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girelge","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ine giril\u00fd\u00e4n \u00fder, gapy.<\/p><ul><li>Uzyn bo\u00fdly, in\u00e7emik \u00fd\u00fczli bir adam girelg\u00e4 gola\u00fdla\u015fdy. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gireli\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen gaharlany\u015fmak, herreli\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"girew","meaning":"<div><p>1. Karz (wagtla\u00fdyn).<\/p><ul><li>Alnan zady\u0148 deregine go\u00fdul\u00fdan haryt, pul we \u015f. m zat.<\/li><li>Ol kitabyny girew go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015ea\u00fdatlyk edip biljek, zaman, kepil.<\/p><ul><li>Parahatlyk girewi bolan halkara dostlugy baky \u00fda\u015fasyn! <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sap \u00fd\u00fcrekli z\u00e4hmet z\u00e4hmet \u00fcst\u00fcnligi\u0148 girewidir. <span>(Sowet T\u00fcrkmenistany Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giri","meaning":"<div><p>Eli\u0148 i\u00e7i, penje a\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"giribermek","meaning":"<div><p>Otaga \u00fda-da bo\u015f bir zady\u0148 i\u00e7ine girip gitmek, girip ge\u00e7ibermek.<\/p><ul><li>Gir, oglum giriber! <span>(H. Ysyma\u00fdylaw, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giriftar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bendiwan, bagly, gara\u015fly, giriftar etmek.<\/p><ul><li>Giriftar bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giritmek","meaning":"<div><p>Asyly\u015fyp yza \u00e7ekmek, asyly\u015fyp burunlygy dartmak (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"girizmek","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> girdirmek 1,2.<\/p><ul><li>Ja\u00fda girizmek, okuwa girizmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 hataryna, d\u00fcz\u00fcmine go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Spisoga (at) girizmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giri\u015f","meaning":"<div><p>Ylmy i\u015fi\u0148 \u00fda-da eseri\u0148 ba\u015flangy\u00e7 b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Dissertasi\u00fdanyn giri\u015fi o\u0148at \u00fdazylypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"giri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Iki-\u00fdekeden girip ba\u015flamak \u00fduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan girmek.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar mekdebe giri\u015fip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fe ba\u015flamak, bir i\u015fi edip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dramatuglary a\u00fdratyn hem so\u0148ky \u00fdyllara h\u00e4zirki zaman temasynda p\u00fdesa \u00fdazmaklyga has i\u00e7gin giri\u015fdiler. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kutuzow harby i\u015fleri \u00e7u\u0148\u0148ur \u00f6wrenm\u00e4ge giri\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(Mydam Ta\u00fd\u00fdar Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7ine ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Pa\u00fdtun onu\u0148 g\u00f6k gabzaly derwezesinden girip, howlyny\u0148 ortasynda durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powesrtler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Iniji dil haty \u00fdazmaga i\u00e7eri girdi. <span>(A. Gow\u015fudow eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kabul edilmek, bir \u00fdere \u00fderle\u015fmek, g\u00f6tirilmek.<\/p><ul><li>I\u015fe girmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 hataryna, sanyna go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 adym hem spisoga girdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dduwulmak netijesinde gysgalmak, daralmak, ki\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Mata \u00fduwlanda gir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girrelmek","meaning":"<div><p>Bir zada birden gaharlanmak, derrew gaharlanmak.<\/p><ul><li>Biderek zat \u00fc\u00e7in girrelmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"girrik","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada gaharlan\u00fdan, gaty gaharja\u0148, dargursak.<\/p><ul><li>K\u00fcle girrik bu g\u00fcrr\u00fc\u0148lere \u00f6z\u00fc\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Girrik bolmazlar, o\u0148\u015fuklyrak bolmak gerek. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"git-gide","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gitdigi\u00e7e.<\/p><ul><li>Ol git-gide ruhlanyp, g\u00fcrr\u00fc\u0148ini dowam etdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gitdigi\u00e7e","meaning":"<div><p>Wagt ge\u00e7tigi\u00e7e, git-gide \u00fduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan, barha.<\/p><ul><li>Neme\u015f dilinde alynyp baryl\u00fdan g\u00fcrr\u00fc\u0148 gitdigi\u00e7e g\u00fc\u00fdje\u00fdardi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gitgir","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6r\u00e4\u00fdan, \u00e7us.<\/p><ul><li>\u00ddyldyrym sypatly aty\u0148yz gitgir, synpy du\u015fmanlara gyljy\u0148yz \u00f6tg\u00fcr. <span>(Ata Salih, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gitmek","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa barmak, \u00fd\u00f6remek, ugramak.<\/p><ul><li>Giden getirer, oturan nyrh sorar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ta\u015flap \u00f6t\u00e4gitmek, i\u015fden gitmek.<\/p><ul><li>Gullukdan gitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dowam etmek.<\/p><ul><li>Aty\u015fyk di\u0148e dep\u00e4\u0148 t\u00f6wereginde, der\u00fda\u0148 kenarynda git\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Sarp edilmek, ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Wagty\u0148 biderek gitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7\u00fcmmek batmak, girmek.<\/p><ul><li>Pikire gitmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 \u00fdakynla\u015fmagyny we bolup gutaranyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcp gitmek, ylgap gitmek, ga\u00fdtyp gitmek \u00fd\u00fcz\u00fcp gitmek, syrylyp gitmek, begenip gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizlemek","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda\u015fyrmak, \u00fdyg\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7, sen gizl\u00e4nsi\u0148! A\u00fdsoltan \u00fdylgyry\u015f alamatyny gizl\u00e4p bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015fatarym bilen naganymy hem gola\u00fdjakda gizledim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Emma \u00fdaglyk gizl\u00e4rden \u00fdo\u0148suzdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fdrana gelen tabagyny gizlemek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizlenmek","meaning":"<div><p>Bukulmak, birinden \u00fdyg\u015fyrylmak, \u00fda\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>Sen h\u00e4zir wagty barka \u00e7agany al-da ga\u00e7 we tiz gizlen! <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sel\u00e7e\u0148 aga\u00e7lardaky ser\u00e7eler, g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148, bir zatdan howatyr ed\u00fd\u00e4n \u00fdaly, janygy\u015fyp j\u00fcrle\u015fmek bilen gizlendiler. S\u00f6we\u015f \u00fdaraglary ulaglar gizlen\u00fd\u00e4rdi. Emma sizi\u0148 bilen bile gizlenm\u00e4ge \u00fder tapylmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hum \u00fdokmy i\u00e7inde gizlener \u00fdaly? <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gizl\u00e4ne\u00fdjek, ni\u00e7ik borka? <span>(G\u00f6rogly, eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizlenpe\u00e7ek","meaning":"<div><p>Iki topary\u0148 biri gizlenip, ikinji topary olary agtaryp tapyp o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun gizlenpe\u00e7ek o\u00fdnamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gizlen\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gizlin.<\/p><\/div>"},{"headword":"gizletmek","meaning":"<div><p>\u00ddyg\u015fyrtmak, bukdurmak, \u00fda\u015fyrtmak.<\/p><ul><li>K\u00fck\u00fcrdi \u00e7agalardan gizledipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizligin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gizlin.<\/p><\/div>"},{"headword":"gizliginlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gizlinlik.<\/p><ul><li>Gizliginlik bilen ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizlin","meaning":"<div><p>Du\u00fddurmazlyk bilen, ogryn, \u00fda\u015fyryn.<\/p><ul><li>Seni\u0148 gizlin syry\u0148y Iwan du\u00fdma\u00fdandyr di\u00fden o\u00fd seni\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148e gelmesin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tebigaty\u0148 gizlin syrlaryny bilmek.<\/li><li>Gizlin i\u015f alyp barmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gizlinlik","meaning":"<div><p>A\u00e7-a\u00e7an d\u00e4llik, agrynlyk, \u00fda\u015fyrynlyk.<\/p><ul><li>Ol gozgala\u0148 on \u00fdyly\u0148 dowamynda \u00f6r\u00e4n gizlinlikde ta\u00fd\u00fdarlanyldy. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00e7","meaning":"<div><p>\u00d6z bolmaly \u00fda-da edilmeli wagtyndan san wagty\u0148 k\u00f6p\u00fcsini ge\u00e7irip.<\/p><ul><li>Heniz gi\u00e7 d\u00e4l, gelip \u00fdetdi\u0148 myradym! <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017duraly)<\/span><\/li><li>Se\u0148in da\u015fy j\u00f6jek i\u00e7i m\u00f6jekdigi\u0148i men gi\u00e7 a\u0148ladym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u015f k\u00f6p bolanda, gi\u00e7 \u00fdatyl\u00fdar. Gi\u00e7 \u00fda-da ir tur, alty pi\u015fegi artyk ur. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u015eolo tamjagazda ir etir, gi\u00e7 ag\u015fam tamdyrany\u0148 tary seslen\u00fd\u00e4r. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00e7-girim","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u00fda\u015fandan so\u0148, gi\u00e7lik.<\/p><ul><li>Gi\u00e7de-girimde gezm\u00e4ge \u00e7ykyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00e7ki","meaning":"<div><p>So\u0148ky m\u00f6ws\u00fcmd\u00e4ki, gi\u00e7 \u00fdaty\u015f\u00fdan.<\/p><ul><li>Gi\u00e7ki gawun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00e7lemek","meaning":"<div><p>Gi\u00e7 ag\u015fam bir \u00fdere gitmek, gi\u00e7 barmak.<\/p><ul><li>Je\u00fdhun dynman, sesin kesm\u00e4n ak\u00fdardy, gi\u00e7l\u00e4p ga\u00fdtsalar-da gyzlar \u00fdatmaga. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00e7lik","meaning":"<div><p>Gijara, ag\u015fam.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn gi\u00e7lik \u00d6wezi dardan asdyrjak -- di\u00fdip, atam \u015f\u00e4here jar \u00e7ekdiripdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Eposy.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00fdew","meaning":"<div><p>Durmu\u015fa \u00e7ykan gyzy\u0148 adamsyna gyzy\u0148 ene-atasy, hossarlary tarapyndan garynda\u015flyk ta\u00fddan beril\u00fd\u00e4n at, k\u00f6reken.<\/p><ul><li>Gyzy\u0148, gi\u00fdew boljak \u00fdigidi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne barmagy, he\u00fd g\u00f6rl\u00fcp-e\u015fidilen zatmydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni kesip, nobura \u00f6z\u00fcni ta\u015flan \u00fdigit gi\u00fdew ekeni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni gi\u00fdew edinjekmi? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Gadyr ga\u00fdyn bilen gi\u00fdewde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00fdewlemek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Atasy \u00f6\u00fd\u00fcne ga\u00fdtarylan gelni\u0148 yzyndan ogryn \u00fdagda\u00fdda g\u00f6rme-g\u00f6r\u015fe barmak (adamsy hakda).<\/p><ul><li>Men hem kempirimi\u0148 yzyndan gi\u00fdewlem\u00e4ge baramda tutulyp, suwa salma \u00fdenjildim. <span>(N. Pomma, Egri e\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u00fdew\u00e7ilemek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gi\u00fdewlemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gi\u00fdew\u00e7ilemek hakyndaky edip beren g\u00fclk\u00fcn\u00e7 g\u00fcrru\u0148leri bilen K\u00e4riz obasyny\u0148 beri ba\u015fyndan girdik. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148","meaning":"<div><p>1. Dar d\u00e4l g\u00f6wr\u00fcmi \u00fda\u00fdra\u0148, inli.<\/p><ul><li>Iki sagat \u00fd\u00f6r\u00e4nlerinden so\u0148, olary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde gimn j\u00fclge \u00fda\u00fdylyp gitdi. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Belent ja\u00fdy\u0148 \u00fdazylyp \u00fdatan gi\u0148 sa\u00fdasyny dolduryp oturan adamlar dutary\u0148 \u015firin owazyndan lezzet al\u00fdardylar. <span>(Tokmak \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gon\u00e7lary gi\u0148 \u00e4dikleri bolsa ol halama\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 ge\u00fdim. Gi\u0148 k\u00f6\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gahary gelmezek, darykma\u00fdan.<\/p><ul><li>Gi\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148elmek","meaning":"<div><p>\u00d6nki \u00fdagda\u00fdyndan g\u00f6wrimi artmak gi\u0148 bolmak, me\u00fddany ulalmak, inli bolmak.<\/p><ul><li>Sowukda jisimleri\u0148 g\u00f6wr\u00fcmi daralyp gyzgynda, yssyda gi\u0148el\u00fd\u00e4r. <span>(Fizika Kursy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148eltmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00fcmini artdyrmak, gi\u0148 etmek, inine artdyrmak, ulaltmak.<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fm\u00e4ni\u0148 g\u00f6len suwlaryny, jalawlaryny ar\u00e7ap, g\u00f6zba\u015fy\u0148 a\u00fdtymy gi\u0148eltdiler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>A\u00fdaz ony biraz gi\u0148eltdi-de k\u00fcl\u00fc\u0148in sapyny i\u00e7erik saldy. <span>(N. Ibrahimew, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Artdyrmak, k\u00f6peltmek \u00fda\u00fdba\u0148landyrmak.<\/p><ul><li>Maldarlar arasynda agitasion-k\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015fi\u0148 gerimini gi\u0148eltmeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany Gazeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148emek","meaning":"<div><p>1. Gi\u0148ligi artmak, g\u00f6wr\u00fcmi ulalmak, gi\u0148emek.<\/p><ul><li>Serdary\u0148 uzadan tur\u015fy hy\u00fdaryny wa\u015fyrdadandan so\u0148, Kelhany\u0148 bogazy biraz gi\u0148edi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gi\u0148 g\u00f6wr\u00fcmli bolmak, sowuk ganly bolmak.<\/p><ul><li>Ol indi gaty gi\u0148\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148i\u015f","meaning":"<div><p>Dar d\u00e4l, birneme gi\u0148.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fd her zatdyr, o\u0148a g\u00f6r\u00e4 gi\u0148i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148i\u015fgenlik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gi\u0148i\u015flik.<\/p><\/div><div><p>2. Gij\u00e4 galan bir tow\u015fan gi\u0148igi\u015fkenlik.<\/p><ul><li>\u00c7ykdy-da t\u00f6werege di\u0148 salmaga durdy. <span>(L. N. Tols\u00fdto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148i\u015flik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wrimi \u00fda\u00fdra\u0148lyk, a\u00e7lyk gaty, bo\u015fluk, gi\u0148lik.<\/p><ul><li>Samol\u00fdot de\u0148iz gi\u0148i\u015fligini\u0148 \u00fcst\u00fcnden u\u00e7up bar\u00fdardy. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu balyk gi\u0148i\u015fligi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehaw, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arka\u00fdyn\u00e7lyk, asudalyk.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn gi\u0148i\u015flik bir wagt bolsa, belki, ony harmana ta\u015flardy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gi\u0148lik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gi\u0148i\u015flik.<\/p><\/div><div><p>2. A\u0148yrsy-b\u00e4si g\u00f6r\u00fcnm\u00e4\u00fden gi\u0148lige g\u00f6z \u00fdetirip bolma\u00fdardy.<\/p><\/div><div><p>3. Sowukganlylyk, arka\u00fdyn\u00e7ylyk, pa\u00fdhaslylyk.<\/p><ul><li>Ogul\u015feker \u00f6zini gi\u0148lige saldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanynA\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Annaguly muna gi\u0148lige salyp g\u00fcldi-de: -- Halypa, sa\u0148a-da \u00e7a\u00fd berseler i\u00e7ersi\u0148! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gobsundyrmak","meaning":"<div><p>\u00dderinden turuzjak bolup gozgandyrmak, hereket etdirmek, gymyldatmak.<\/p><ul><li>Agyr tolkunlar ga\u00fdygy gobsundyryp y\u0148daryl\u00fdandylar. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymyzyn Gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gobsunmak","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148den turjak bolup synany\u015fmak, hereket etmek.<\/p><ul><li>Ol k\u00fcm\u00fc\u015f gynly gylyjyny\u0148 boljak ta\u00fdyny \u00f6z\u00fcne bakan \u00f6w\u00fcrdi- de gobsundy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wan\u00fda da\u00fdy \u00fderinden azajyk gobsundy. <span>(Mydam Ta\u00fd\u00fdar Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol bir gobsyndy \u00fdolda\u015flary o\u0148a tekge berdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gobsuny\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dderinden turjak bol\u015fup synany\u015fmak, hereket edi\u015fmek, gymylda\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gobsy","meaning":"<div><p>Itelgi, \u00fdardam. Batga batyp \u00e7\u00f6ken d\u00fc\u00fd\u00e4 birneme gobsy berip turuzdylar.<\/p><\/div>"},{"headword":"gobzy","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Kerwene gidilende, k\u00e4se, \u00e7\u00e4\u00fdnek, gyrkylyk we \u015f. m. salyp, \u00f6z \u00fdany\u0148 bilen \u00e4kitmek \u00fc\u00e7in ga\u00fdy\u015fdan tikil\u00fd\u00e4n gap, guty.<\/p><\/div>"},{"headword":"goduk","meaning":"<div><p>Gulan k\u00fcrresi.<\/p><ul><li>Gulan ba\u015fyna ga\u00fd d\u00fc\u015fse, godujagyna garamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"godukdyrmak","meaning":"<div><p>Sarsdyrmak, titretmek, yrandyrmak, \u00e7a\u00fdkamak, gozgamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"godukmak","meaning":"<div><p>Gozganmak, sarsmak, titremek, yranmak, gymyldamak (\u00fder hakkynda).<\/p><ul><li>\u00dder goduklapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"godurdamak","meaning":"<div><p>Gody- gody edip g\u00fcrlemek, hondan b\u00e4rsi bolup g\u00fcrl\u00e4p oturmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me be\u00fdle godurdap otyrsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"godurda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup godurdamak, hondan b\u00e4rsi bolup g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fip oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"goh","meaning":"<div><p>\u015eowhunly \u00e7yk\u00fdan gykylyk, galmagal, gopgun.<\/p><ul><li>Uly goh turupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goja","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fuly, garry.<\/p><ul><li>Komandir bilen \u00fderli da\u00fdhanlardan bolan bir gojany g\u00f6rende so\u0148 ol ynandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gadam aga \u00f6r\u00e4n ho\u015f gylyk goja. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Burny d\u00fcw\u00fcnli goja girpikmen \u00e7ala n\u00e4razylyk bilen garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcs\u00fctnde birn\u00e4\u00e7e asyrlar ge\u00e7en, k\u00f6ne, garry.<\/p><ul><li>Goja dagalar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gojalmak","meaning":"<div><p>Gojalyk \u00fda\u015fyna \u00fdatmak, garramak.<\/p><ul><li>Asyrlar o\u0148 gara sa\u00e7yn agartmaz, \u00d6m\u00fcr baky hi\u00e7 gojalmak \u00fdok o\u0148a. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017duraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gojalyk","meaning":"<div><p>Gojany\u0148 \u00fda\u015fynda bolmaklyk, garrylyk \u00fda\u015fyna \u00fdeten.<\/p><ul><li>Miweler astynda b\u00f6klepjap \u00fda\u015flar, \u00fda\u015flyga o\u00fdlandy gojaman ba\u015flar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Agronom \u00fda\u0148ky gojamamany\u0148 \u00e7ynarlary\u0148 \u015fahalaryn al asmana gol uzad\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Gojaman daglar tebigaty\u0148 g\u00f6zelligine g\u00f6rk go\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gol","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 egninde t\u00e4 eli\u0148 barmaklaryna \u00e7enli b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Elimd\u00e4ki bir \u00e7ogmak g\u00fcllerde her ha\u00fdsynyn goluna bir gyzyl g\u00fcl berip ge\u00e7ip gitdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol iki golyny sallap, messan basyp \u00fd\u00f6r\u00e4n gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, onu\u0148 \u00fdalpyldawuk gara sa\u015flary iki g\u00f6wsinin \u00fcst\u00fcnde o\u00fdnap, biri- birine owsun at\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 bildim)<\/span><\/li><li>\u00c7agalary\u0148 iki goluda a\u00e7ykdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6z kolun bile\u0148 beren suwu\u0148y i\u00e7ip, \u00f6z \u00fdoluma gide\u00fdin. <span>(G\u00f6rogly eposy)<\/span><\/li><li>Kesew uzyn bolsa, gol \u00fdanmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dokumenti\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcne bir \u00fdazan famil\u00fda\u0148.<\/p><ul><li>Ol he\u0148i \u00fdasalan h\u00fcn\u00e4rli eller parahatlyk \u00fc\u00e7in go\u00fdupdyr gollar. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu syry hi\u00e7 \u00fderde pa\u015f etmezligime, \u015fu dil hatyny ber\u00fd\u00e4rin we golumy \u00e7ek\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hakykatden-da gowa\u00e7any\u0148 gollarynda agyr gozalary\u0148 k\u00e4biri \u00fdilik \u00fdaly s\u00fc\u00fdemlerini d\u00fc\u00fda\u0148 emjegi \u00fdaly \u00fda\u00fdradypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gola","meaning":"<div><p>1. Gur\u015fundan gu\u00fdlan kenek, a\u015fyk.<\/p><ul><li>Gola kenek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Gur\u015funa gu\u00fdlan m\u00f6h\u00fcr, pe\u00e7at.<\/p><\/div>"},{"headword":"golak","meaning":"<div><p>Goly bolmadyk, eli kesik, golsuz.<\/p><ul><li>Golak adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golaklyk","meaning":"<div><p>Golak bolmaklyk, goldan mahrumlyk, golsuzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"golan","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 gam\u015fyny\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlan\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"golawramak","meaning":"<div><p>Uzak \u00fdoly py\u00fdada ge\u00e7mek we \u015f. m. seb\u00e4pli gaty \u00fdadamak, ysgyndan d\u00fc\u015fmek, halys bolmak, a\u015fa \u00fdadamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gola\u00fd","meaning":"<div><p>1. Da\u015f bolmadyk, uzak d\u00e4l, \u00fdakyn.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fol oglu\u0148 ur\u015fu\u0148 gola\u00fdyna barjak g\u00fcmany barmy. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 \u015f\u00e4heri\u0148 g\u00fcndogar \u00e7etinde gyzyl gwardi\u00fdany\u0148 duran \u00fderini\u0148 gola\u00fdynda aty\u015fyk ba\u015flandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Hany, oglum, gola\u00fdyma ge\u00e7! -- di\u00fddi. <span>(Nury Annagy\u00e7ly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garynda\u015flyk ta\u00fddan \u00fdakyn.<\/p><ul><li>Ol haty, belki, ol \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u0148 gola\u00fd adamlaryna \u00fdazandyr, belki, a\u00fdalyna \u00fda \u00e7agalaryna \u00fdazandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ge\u0148, \u00e7ak, m\u00f6\u00e7ber, \u00fdakyn t\u00f6werek, \u00e7emesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gola\u00fd-goltum","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyn aralyk.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7lige bolsa gola\u00fd-goltum, oba-go\u0148\u015fular-da gatna\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ady bilen a\u015fnalary gola\u00fd-goltumdaky obalardan \u00fdygnanyp, Artygy uly dabara, a\u00fdratyn h\u00f6wes bilen gar\u015fy aldylar. Gola\u00fd- goltumdan \u00f6\u00fder\u00e4mek\u00e7i bolanda-da o\u0148ly \u00fderden o\u0148a gyz beriljegi g\u00fcmanady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mirap gola\u00fd-goltumda tapylmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakyn garynda\u015f.<\/p><ul><li>Gola\u00fd-goltumyny \u00e7agyry\u015fyp to\u00fd etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gola\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere, bir zada gola\u00fd gelmek, \u00fdakynlamak.<\/p><ul><li>Otly stansi\u00fda gola\u00fdlady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakyn gelmek \u00fdakynlamak (wagt hakynda).<\/p><ul><li>Gije da\u0148a gola\u00fdlapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi kakasyny\u0148 hem geler wagty gola\u00fdlapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gola\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>Gola\u00fd aralyga eltmek, gola\u00fd getirmek, \u00fdakynlatmak.<\/p><ul><li>Kem-kemden olary\u0148 aralaryny gola\u00fdlatdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eof\u00fdor ma\u015fyny k\u00f6pr\u00e4 gola\u00fdlatdy-da duruzdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gola\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere, bir zada has gola\u00fdlamak, gola\u00fd gelmek, \u00fdakyn gelmek \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>El gu\u015fy m\u00f6jege has gola\u00fdla\u015fypdy. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Otlu stansi\u00fda gola\u00fdla\u015f\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddetip gelmek, \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol \u015fol mahal gara\u0148kyny\u0148 gola\u00fdla\u015fmagyna begendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gola\u00fdlyk","meaning":"<div><p>1. Uzak d\u00e4llik, \u00fdakynlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Garynda\u015flyk ta\u00fddan bolan \u00fdakynlyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 garynda\u015flyk ta\u00fddan bir gola\u00fdlygy bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golbag","meaning":"<div><p>Hamyt bilen arabany\u0148 goluny baglamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ga\u00fdy\u015f, golga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"goldamak","meaning":"<div><p>Arka \u00e7ykmak, k\u00f6mek bermek, gara\u015fyk etmek.<\/p><ul><li>Poltoraskini goldamak barada \u00fdanynda d\u00fcrli planlar d\u00fcz\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goldatmak","meaning":"<div><p>Arkasyny tutdurmak, k\u00f6mek berdirmek, arka \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"goldaw","meaning":"<div><p>K\u00f6mek, gara\u015fyk, hema\u00fdat, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Emma ol ba\u015fla doly goldaw tapmandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Araky pul ma\u0148a o\u0148at goldaw boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golda\u015f","meaning":"<div><p>K\u00f6mek ber\u00fd\u00e4n, golda\u00fdan.<\/p><ul><li>Saklamak t\u00e4ji d\u00f6wletdir, at \u00fdigidi\u0148 golda\u015fydyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Goldamaga k\u00f6mek bermek, arka \u00e7yky\u015fmak k\u00f6mek edi\u015fmek\/.<\/p><\/div><div><p>2. Bile g\u00f6termek, birlikde tutup g\u00f6termek\/.<\/p><ul><li>I\u00e7i arpaly agyr haltalary \u00fdene-de golda\u015fyp ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golgarama","meaning":"<div><p>Birine gara\u015fly bolan, birine taby\u0148, bagly \u00fdagda\u00fd, elgarama.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6zleri hem keseki d\u00f6wlete golgarama. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golga\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> golbag.<\/p><\/div>"},{"headword":"gollanma","meaning":"<div><p>1. Terekli, degi\u015fli ugur bo\u00fdun\u00e7a alyn\u00fdan kitap, g\u00f6rkezme esbaby.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady, i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in kanunlar \u00fdygyndysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gollanmak","meaning":"<div><p>Bir zady \u00f6z i\u015fi\u0148de pe\u00fddalanmak, ulanmak.<\/p><ul><li>Men \u015fol kanunlar \u00fdygyndysyny golla\u00fdaryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 goluna gol salmak, gol- gola berip tutu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"golsuz","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> golak.<\/p><\/div><div><p>2. Gol \u00e7ekilmedik, gol go\u00fdulmadyk.<\/p><ul><li>A\u00fdtgula t\u00f6hmet edip, golsuz hatlar \u00fdazdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"golsuzlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> golaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"golta\u015fmak","meaning":"<div><p>Juda \u00fdakyn durmak biri- birine golu\u0148 degmek, golun kakly\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemal n\u00e4medir bir zat barasynda \u00fd\u00fcrekden syzdyryp g\u00fcrr\u00fc\u0148 bermek \u00fc\u00e7in, Wepany\u0148 sag gapdalyna galta\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goltgy","meaning":"<div><p>K\u00f6mek, hema\u00fdat, goldaw.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 \u00fdyllap azap edip okadan mugallymy\u0148 ona goltgy berjek bolup go\u015fma\u00e7a soraga \u00e7ekmegi Artygy aljyratdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goltuk","meaning":"<div><p>1. Golu\u0148 egin bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderinin a\u015fagy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 goltugyna \u00fdara \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddan bilen golu\u0148 arasyndaki bo\u015fluk, gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Men ony goltugyma alyp, doktora \u00e4kitjek boldum. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eonda Gurt \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdaraly komandirini\u0148 goltugyna girip alyp \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Goltugymdan d\u00f6k\u00fclse- gonjuma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goltuklamak","meaning":"<div><p>1. Goltugynda g\u00f6termek, goltugyna alyp g\u00f6termek, goltugyna almak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan ge\u00fdimini goltuklap, hammama bakan gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 goltugyndan tutmak, birini\u0148 goltugyna girip g\u00f6termek, goltugyndan tutup \u00fd\u00f6remek, k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Suwa gark bolan adamy goltuklap, da\u00fdzam alyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdolda\u015fyny goltuklap, n\u00e4medir bir zat barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goltuklatmak","meaning":"<div><p>Goltugyndan tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"goltukla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri- biri\u0148in goltugyndan tutmak, gol tutu\u015fmak.<\/p><ul><li>Gyzlar goltukl\u015fa\u015fyp baga girdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gol\u00e7a","meaning":"<div><p>\u00ddag, bal we \u015f. m zatlar salar \u00fdaly agzy gi\u0148 i\u00e7i syr\u00e7aly ki\u00e7ijik k\u00fc\u00fdze.<\/p><ul><li>G\u00fcln\u00e4z gol\u00e7adaky gatyktan mis jama gu\u00fdup, alyny gemrilen aga\u00e7 \u00e7em\u00e7e bilen ony \u00e7almaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gol\u00e7unar","meaning":"<div><p>52 kart bilen 11 \u00fdada 21 sana \u00e7enli utuk gazanyl\u00fdan kart o\u00fduny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Gol\u00e7unar o\u00fdnamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gol\u00e7ur","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmligi\u0148 gapdaldan \u00e7yk\u00fdan \u00f6s\u00fcntgisini, kelte \u015faha.<\/p><ul><li>Meret k\u00fc\u00fdki j\u00f6wenleri\u0148 \u00fda\u015f gol\u00e7urlaryny \u00fdygmaga durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gol\u00fdazma","meaning":"<div><p>Awtory\u0148 \u00f6z eli bilen \u00fdazan teksti, asyl nusgasy, el \u00fdazma.<\/p><ul><li>Dissertasi\u00fdany\u0148 gol\u00fdazmasy.<\/li><li>Halk d\u00f6redijiligine degi\u015fli eseri\u0148 gol\u00fdazmasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gom","meaning":"<div><p>\u00d6rk\u00fcji\u0148 gapdaly, k\u00fcpr arka.<\/p><ul><li>S\u00fc\u0148ki somala\u015fyp, er\u00e4pdir gomy, \u00fcst\u00fcne g\u00fcp\u00fcrd\u00e4p \u00fdykyl\u00fdar tamy. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gomalmak","meaning":"<div><p>\u00dderliksiz-\u00fdere \u00f6w\u00fcnmek, gopbasyratmak, gomparmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gomaltmak","meaning":"<div><p>\u00ddekiksiz-\u00fdere \u00f6w\u00fcndirmek, gopbasyratmak, gopartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gomaly\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dderliksiz-\u00fdere \u00f6w\u00fcni\u015fmek, gopbamsyra\u015fmak, gompary\u015fmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me be\u00fdle gomaly\u015fyp \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gomlamak","meaning":"<div><p>1. \u00d6rk\u00fcjini\u0148 gapdallaryna \u00fdag \u00fdygnamak, semremek.<\/p><ul><li>Bu uwany\u0148 re\u0148ki hurma\u00fdy \u00fdaly gyzaryp, garak\u00f6li \u00fdaly bu\u00fdra atdy, \u00f6rk\u00fcji gomlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Goltugyndan g\u00f6termek hema\u00fdat bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gomparmak","meaning":"<div><p>Hondan b\u00e4rsi bolan bolmak, \u00f6w\u00fc\u0148je\u0148lik etmek, gopbamsy bolma, \u00e7i\u015fmek, gomalmak.<\/p><ul><li>\u00ddusup \u015fa gomparyp otyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00dderi how, halypa ne be\u00fdle gompar\u00fdarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gompary\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup gomparmak, hondan b\u00e4rsi bolu\u015fmak, gomaly\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gompy","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni hondan b\u00e4rsi sa\u00fd\u00fdan, \u00f6w\u00fcnje\u0148ligi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, gomal\u00fdan.<\/p><ul><li>Gompy adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gonak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhman.<\/p><ul><li>Biz olara gonak bolduk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gonaklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhmanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gonalga","meaning":"<div><p>Gonar ysly \u00fder, gonmak \u00fc\u00e7in \u00fder, d\u00fc\u015felge.<\/p><ul><li>Uruglar aw we g\u00f6\u00e7me durmu\u015fda \u00fda\u015fapdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7yn han, hasapsyz u\u00e7an gu\u015f gonalgasyny \u00fdal\u0148y\u015f\u00fdandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gonam","meaning":"<div><p>Gabyr, g\u00f6r, mazar.<\/p><\/div>"},{"headword":"gonamal\u00e7y","meaning":"<div><p>To\u00fdda-toma\u015fada, huda\u00fd\u00fdolunda we \u015f. m. gelene-gidene hyzmat et\u00fd\u00e4n, m\u00e4rek\u00e4 eserde\u0148lik ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gonam\u00e7ylyk\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00d6le\u0148 adamlaryn ja\u00fdla\u00fdan \u00fderi, mazar\u00e7ylyk, mazarystan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gondalaw","meaning":"<div><p>Gapdaldan beril\u00fd\u00e4n we \u00fdetiril\u00fd\u00e4n p\u00e4sgel, zy\u00fdan, ez\u00fdet, azar.<\/p><ul><li>Biz sygyr \u00e7opany\u0148 gondalawyndan ga\u00e7yp, \u00f6nki \u00fderimizi \u00fc\u00fdgtetdik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><li>Ba\u015farsa, du\u015fmany\u0148 \u00fde\u0148sesinden gondalaw berip durmak \u00fc\u00e7in, \u00c7erni\u015fow ony Tejende galdyryp ga\u00fddan eken. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gondubag","meaning":"<div><p>Bir zady da\u0148mak, baglamak \u00fc\u00e7in da\u0148yny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Sygry\u0148 a\u00fdagyny gondubag salyp da\u0148\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gondurmak","meaning":"<div><p>1. Gonmaga m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, u\u00e7up \u00fd\u00f6ren zady \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrmek, u\u00e7magyny bes etdirmek.<\/p><ul><li>Samol\u00fdaty gondurmagy o\u00fdlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pugta uramk.<\/p><ul><li>Agsak m\u00fcrz\u00e4ni\u0148 k\u00fc\u00fdki \u00fdagyrnysyna t\u00fcpe\u0148 te\u00fdini gonduryp, ony gyzyl wagona s\u00fcss\u00fcren sen di\u00fd\u00fd\u00e4rler \u015fe\u00fdle mi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eli\u0148d\u00e4ki pil bilen birini\u0148 \u00fde\u0148sesine gondurasy geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gonmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderde oturmak, howada \u00fdere d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Suw akar kenar gider, la\u00e7ynym gonar gider.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in arkandaki \u00fd\u00fck\u00fcni d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00fd\u00fck\u00fcni d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp oturmak.<\/p><ul><li>Dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in aralykda bir gonduk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6\u00e7e-g\u00f6\u00e7l\u00fckde bir \u00fdurtdan ikinji \u00fdere baryp orna\u015fmak, t\u00e4ze \u00fdurt tutmak.<\/p><ul><li>Kimler gonmandyr bu \u00fdurda, \u00fdurda gonan g\u00f6\u00e7er bir g\u00fcn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00e7en \u00fdurdu\u0148 gadyryny gona\u0148da bilersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Al\u00e7y \u00fda-da towha oturmak (a\u015fyk o\u00fdnunda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gonorar","meaning":"<div><p>\u00ddazan eseri, \u00fderine \u00fdeiren i\u015fi \u00fc\u00e7in \u00fdazyja, alyma, hudo\u017enige we \u015f. m beril\u00fd\u00e4n pul, galam haky.<\/p><ul><li>Awtorlyk gonarary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gon\u00e7","meaning":"<div><p>1. A\u00fdakbagy\u0148 topukdan \u00fdokary b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00c4digini\u0148 gonjy \u00fdygyrt- \u00fdygyrt bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Balagy\u0148 bir \u00fdan b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Mamag\u00fcli\u0148 i\u00e7ki ge\u00fdmini\u0148 gonjyny\u0148 agzyndaki bir ser bejergisi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goparmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6gerip oturan \u00fda-da bir \u00fdere berkildigi zady sogurtmak, sogrup \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Guran agajy gopartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcz\u00fcni\u0148 gatyny a\u00fdyrtmak, gatyny ga\u00e7yrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"goparylmak","meaning":"<div><p>Sogrulyp a\u00fdrylmak, \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Goparyldy \u015forlukdaki \u00fdylgynlar, Depeler-de pytradylar her \u00fdan. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Guran aga\u00e7lary\u0148 hemmesi goparyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopary\u015fmak","meaning":"<div><p>Goparmaga, sogurmaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Sogan gopary\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopbam","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gopbamsy.<\/p><\/div><div><p>2. Ol \u00f6z\u00fcni \u015fe\u00fdle bir gopbam we batyrga\u00fd tut\u00fdar.<\/p><ul><li>Olary\u0148 her biri o\u0148a gopbam s\u00f6z urup, ony a\u00fdratyn hezzetlemek \u00fc\u00e7in alyp gitdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopbamlyk","meaning":"<div><p>Gopbama mahsus bolan gylyk- h\u00e4si\u00fdet, ulumsylyk, gedemlik.<\/p><ul><li>Hormat et hem syla, gulak as ile gopbamlyk gowy d\u00e4l, gir dogry \u00fdola. <span>(\u00abTokmak \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Go\u0148\u015fulary\u0148 hormat go\u00fdmazlyklary onu\u0148 gopbamlygy \u00fdatyrar eken. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopbamsy","meaning":"<div><p>Ile g\u00f6wni \u00fdetme\u00fd\u00e4n, \u00f6z\u00fcni hondan b\u00e4rsi tut\u00fdan, ulumsy, gedem, gopbam.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly bu gopbamsy hanlara despotik soltanlara bo\u00fdun egme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>E\u00fdesini\u0148 gelerine gara\u015fyp, gopbamsy bir sypata girip oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopbamsyramak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4ri tutmak, gomparmak, \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 ulumsylygy\u0148, gopbamsyramagy\u0148 hi\u00e7 kimse geregi \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol asla n\u00e4mesini gopbamsyran bol\u00fdarka?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopbarmak","meaning":"<div><p>Hondan b\u00e4rsi bolmak, ulumsy bolmak, gomparmak, \u00e7i\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gopdurmak","meaning":"<div><p>\u00dderinden turuzmak, galdyrmak.<\/p><ul><li>Atageldi, bar, dstu\u0148y \u00fderinden gopdur, gideli\u0148, wagt ge\u00e7ip bar\u00fda!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopgun","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li galmagal, gykylyk, zenzele, wagyrdy.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z o\u00fdunlaryny\u0148 gyzgala\u0148y bilen da\u015f-t\u00f6wereklerini gopgun tursa-da du\u00fdma\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4razylyk, jenjel, gopgun \u00fdene k\u00f6peldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar ownuk-u\u015fak gopgun turuzsalar hem m\u00fcmkindir. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopgyny","meaning":"<div><p>Gykylykly, galmagally, zenzeleli.<\/p><ul><li>Tanslar da\u00fdandy, gollar sallandy, dym-dyrsa a\u00fdlandy gopgunly me\u00fdlis. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>O\u0148a gopgunly g\u00fcnler hem, A\u00fdnany\u0148 agyr haly hem, Tejeni\u0148 guraklygy hem t\u00e4sir etm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gopgynly i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi d\u00f6k\u00fclip a\u00fdrylmak, ga\u00e7mak, so\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6wlip a\u00fdrylmak, d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>3. Sogrulyp a\u00fdrylmak, sogrulmak.<\/p><ul><li>Durdugy\u00e7a kynla\u015fsa-da o\u0148 haly, \u00fdylgyn gopa\u00fdmasa, ol hem gopjak d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderinden galmak, turmak.<\/p><ul><li>Nabat \u00fderinden gopdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gi\u00e7 gopdum \u00f6\u00fdt\u00fd\u00e4n, \u00fdeti\u015fip bilmedim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ynha, Akbibi da\u00fdzamy kru\u017eogymyza \u00e7len edip alarys welin, \u015fonda onu\u0148 gopuz \u00e7al\u015fyny-da, l\u00e4le kaky\u015fyny-da g\u00f6r\u00fcbereris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gopuk","meaning":"<div><p>Gopup a\u00fdrylan, gopan.<\/p><ul><li>Bu \u00e7\u00e4\u00fdneg\u0148 j\u00fcr\u00fcndigi gopuk-la!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gor","meaning":"<div><p>Pal\u00e7ykdan salyn\u00fdan ja\u00fdy\u0148, ha\u00fdaty\u0148 bir pagsasy.<\/p><ul><li>\u00ddene bir gor go\u00fda\u00fdsak, tamy\u0148 bo\u00fdy \u00fdetjek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorag","meaning":"<div><p>1. Gorap saklamak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4re, saklaw.<\/p><ul><li>So\u0148ky wagtlarda du\u015fmanlar \u015fol obany gorag astynda saklamaga ba\u015flapdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen hak z\u00e4hmetimi\u0148 goragyndasy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne edil\u00fd\u00e4n p\u00e4sgel\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Me\u00fddan- gorag toka\u00fdlaryny ekmek hakyndaky karar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorag\u00e7y","meaning":"<div><p>G\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, gorap sakla\u00fdan adam gora\u00fdjy.<\/p><ul><li>Biz sizi\u0148 gorag\u00e7y\u0148yz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol Z\u00f6hr\u00e4ni\u0148, Tahyry\u0148 hem-de olary\u0148 gorag\u00e7y\u0148yz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol z\u00e4hrani\u0148, Tahyry\u0148 hem-de olary\u0148 erkin s\u00f6\u00fdgi baradaki pikirlerinin gorag\u00e7ysy hasabynda ondan h\u00e4li- \u015findi tymsallar getir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goralmak","meaning":"<div><p>Esewanlyk edilip saklanmak, gorap saklamak \u00fc\u00e7in g\u00f6zeg\u00e7ilik edilmek, garwul\u00e7ylyk edilmek.<\/p><ul><li>Goralan g\u00f6ze d\u00fc\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goramak","meaning":"<div><p>1. Ekine we \u015f. m. g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, garawu\u00e7ylyk \u00e7ekmek, esewanlyk etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Watany du\u015fmandan saklama\u017e.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlardan azatlygy gora\u00fdas, me\u00fdil etseler, biz rehimsiz dara\u00fdas. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goranmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fky sredany\u0148, zady\u0148 zy\u00fdan-zelel \u00fdetirmezligi \u00fc\u00e7in \u00f6z\u00fc\u0148i goramak.<\/p><ul><li>Keseli\u0148 \u00fdoku\u015fmagyndan goranmak a\u0148stadyr. <span>(N. A. \u00ddablokow, \u00ddokan\u00e7ly I\u00e7ege keseller)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Watany howply \u00fdagda\u00fddan goramak, du\u015fmandan \u00f6z\u00fc\u0148i goramak.<\/p><ul><li>Goranmak i\u015finde bolan ta\u00fd\u00fdarlyklara g\u00f6z gezdiriljek me\u00fddana gitjek. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goratmak","meaning":"<div><p>G\u00f6zeg\u00e7ilik etdirmek, gorap saklamak, garawul\u00e7ylyk etdirmek, seretdirmek.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm goratmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goraw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorag 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorawa\u00e7","meaning":"<div><p>Gorap sakla\u00fdan zat, gorag \u00fc\u00e7in \u015feritde.<\/p><\/div>"},{"headword":"gora\u00fdjy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorag\u00e7y.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fdolu\u0148 gahryman gora\u00fdjylaryna we i\u015fg\u00e4rlerine \u00fdadyg\u00e4rlikler bina etmek barada \u015fu karar kabul edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gora\u015fmak","meaning":"<div><p>Gorap saklamaga k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde goramak.<\/p><ul><li>Ekin gora\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gordurmak","meaning":"<div><p>1. Aty gorgunyna s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk \u00fdene-de atyny gorduryp geldi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pikirini bilmek \u00fc\u00e7in g\u00fcrletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorhana","meaning":"<div><p>Ok-d\u00e4ri we \u015f. m. partla\u00fdjy maddalar saklanyl\u00fdan ja\u00fd, sklad.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorjamak","meaning":"<div><p>1. D\u00f6rjelemek, \u00f6l\u00e7ermek.<\/p><ul><li>Ody gorjasa\u0148-\u00f6\u00e7er, go\u0148\u015fy\u0148y gozgasa\u0148-g\u00f6\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini arassalamak \u00fc\u00e7in dyrmalamak.<\/p><ul><li>Ol \u015fybygyny\u0148 i\u00e7ini gorjady-da, \u00fdene onu\u0148 ajy t\u00fcssesini i\u00e7ine sordy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bolup ge\u00e7en zady \u00fda\u0148adan gozgamak, agzamak.<\/p><ul><li>\u00d6ten \u00fdylky mesel\u00e4ni gorja\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorjatmak","meaning":"<div><p>1. D\u00f6rjetmek, \u00f6l\u00e7ertmek, gozgamak (ol barada).<\/p><ul><li>Ot gorjatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ini arassalatmak \u00fc\u00e7in dyrmalatmak.<\/p><ul><li>\u015eybygy gorjatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u0148 bolup ge\u00e7en bir zady gozgatmak, agzatmak.<\/p><ul><li>Derdi\u0148i gorjatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorja\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. J\u00f6rje\u015ftirmek, \u00f6l\u00e7eri\u015fdirmek (ot hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Bolup ge\u00e7en zady \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in gorjap \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Ody gorja\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorka","meaning":"<div><p>Batyrga\u00fd d\u00e4l, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly \u00fdagda\u00fdda, \u00e7ekinibr\u00e4k, i\u015fe gorka \u00fdapy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorka-gorka","meaning":"<div><p>Gorky bilen, \u00e7ekine-\u00e7ekine, \u00fda\u00fddana-\u00fda\u00fddana.<\/p><ul><li>Oglanjyk gorka-gorka, g\u00fcj\u00fcgi\u0148 \u00fdanyna baryp, o\u0148a \u00e7\u00f6rek oklady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkak","meaning":"<div><p>Batyr d\u00e4l, tow\u015fan \u00fd\u00fcrek, gorkup \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>Gorkaklar, namartlar, d\u00f6n\u00fckler bolsa masgaralan\u00fdar we galyndyrmaz gargy\u015f a\u015fagynda gal\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kakam k\u00f6neli\u015fen garry adam, sen ondan hem beter gorkak bolupsy\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol pikir meni g\u00f6terip, namyssyz, gorkaklar hatarynda go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gorkagy kowsa\u0148, batyr bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkaklyk","meaning":"<div><p>Gorkaga degi\u015fli bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, batyr d\u00e4llik, tow\u015fan \u00fd\u00fcreklik.<\/p><ul><li>Gorkaklygy\u0148 hem g\u00f6z\u00fcni \u00e7ykar\u00fdarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkmak","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan, hereketden we \u015f. m heder etmek, gorky du\u00fdgusy pe\u00fdda bolmak, \u00fcrkmek.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemal gorkup: --Wa\u00fd -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlananeserler)<\/span><\/li><li>Gorkana go\u015fa g\u00f6rner. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Heder etmek, \u00e4ti\u00fda\u00e7 etmek, \u00e7ekinmek.<\/p><ul><li>Biz \u00e4hli mugallymlar bolup ondan gorkardyk. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkuly","meaning":"<div><p>Gorkusy bar bolan, howply, hatarly.<\/p><ul><li>Mama gorkuly g\u00f6zleri gymmatbaha bir zadyny \u00fditiren \u00fdaly alakjady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkulyk","meaning":"<div><p>Gorkuly \u00fdagda\u00fd, howplylyk, hatarlylyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Men bolsam-a gitmezdim, gorkulyk! - di\u00fdip, Wlasowa s\u00f6zledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkun\u00e7","meaning":"<div><p>E\u00fdmen\u00e7, erbet, a\u00fdylgan\u00e7, elhen\u00e7.<\/p><ul><li>Emma ertesi waka S\u00e4hedi\u0148 o\u00fdla\u015fyndan-da gorkun\u00e7 bolup \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle agyr jebirlerden so\u0148 menin endamyma bu \u00e7i\u015fi\u0148 \u00fd\u00f6remegi gorkun\u00e7. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkun\u00e7ly","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n e\u00fdmen\u00e7li, elhen\u00e7li.<\/p><ul><li>Tebigaty\u0148 gorkun\u00e7ly hadysalaryn\u0148 wehimi olary\u0148 durmu\u015fyna hemi\u015fe howp sal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkun\u00e7lyk","meaning":"<div><p>E\u00fdmen\u00e7li, gorkun\u00e7ly \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Bir gorkun\u00e7lyk bar \u00fdaly bolupdyr. <span>(\u00abA. P. \u00c7ehow\u00bb Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkusyz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 hili gorkusy bolmadyk, howpsuz, wehimsiz (\u00fder).<\/p><ul><li>Gorkusyz \u00fder.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 zatdan gorkman, batyrlyk bilen, \u00e4ti\u00fda\u00e7syz.<\/p><ul><li>Biz hi\u00e7 zatdan gorkusyz bar\u00fdardyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorkusyzlyk","meaning":"<div><p>Gorkusy \u00fdokluk, \u00e4ti\u00fda\u00e7syzlyk, howpsuzlyk, wehimsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorkuzmak","meaning":"<div><p>1. Gara\u015fylmadyk hereket bilen z\u00e4hresini \u00fdarmak, allani\u00e7igsi tisgindirmek, \u00fcrk\u00fczmek.<\/p><ul><li>Du\u00fddansyz \u00fcst\u00fcne baryp gorkuzmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir hereket bilen herder etdirmek, \u00e4ti\u00fda\u00e7 etdirmek.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemal bada-bat agasyny\u0148 gorkuzmak \u00fdoly bilen a\u00fdtalyran s\u00f6zlerini \u00fdene ga\u00fdtalapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar \u00f6zlerini\u0148 \u015fu hileler bilen sekiz batyry gorkuzyp, howsala saljak boldular.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Howp salmak, gorky salmak.<\/p><ul><li>A\u00fdtmady di\u00fdm\u00e4\u0148, kimde-kim meni gorkuzjak bolup gar\u015fymdan \u00e7yksa \u00fda-da meni\u0148 bilen \u00fdaka tutu\u015fsa, menden e\u00fdgilik tamasyny etmesin. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Der\u00fdany\u0148 jo\u015fmagy halky gorkuzdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorku\u015fma","meaning":"<div><p>Bilelikde gorkmak, \u00e4ti\u00fda\u00e7 edi\u015fip ba\u015flamak, howatyr edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Gorku\u015fyp oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorky","meaning":"<div><p>Bir zat seb\u00e4pli d\u00e4re\u00fdan wehi; heder etmek du\u00fdgusyny, g\u00fc\u00fd\u00e7li tisgini\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde gorkyny\u0148 we howlukma\u00e7lygyn hemi\u015fe agdyklyk ed\u00fd\u00e4n bir ke\u015fbi \u00f6nk\u00fcligine gol\u00fdardy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hazirki \u00fdaly A\u00fdgytly minutda gorkyny, howatyry di\u0148e namartlar agzap biler, ti\u00e7enko onu\u0148 be\u015fbinde gorkundan, dowuldan hi\u00e7bir zat sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol adam turjak bolanda turup bilm\u00e4n, gorkusyna \u00e7irkin gygyrypdyr. <span>(N. Pomma, Sebabi\u0148i So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Gorkyny\u0148 \u00f6l\u00fcme ha\u00fdry \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorky-\u00fcrki","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorky.<\/p><ul><li>\u015eol pursatda meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde hi\u00e7 hili gorky-\u00fcrki \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artyk ur\u015fa gid\u00fd\u00e4nini gorky-\u00fcrkini hem unutdy-da, \u00f6z jigitlerine el bulap, \u015f\u00e4here bakan at go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mamany\u0148 \u00fdanynda gorky- \u00fcrki barmy. <span>(\u00abG\u00f6rogly eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorp","meaning":"<div><p>K\u00f6wlen \u00fder, \u00e7u\u0148 \u00e7ukur.<\/p><ul><li>K\u00f6pj\u00e4ni\u0148 agzy birdenk\u00e4, bir gorpa giripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi keli\u0148 giden \u00fdoly bir gopdy ge\u00e7ip, k\u00f6ne galany\u0148 ileri \u00e7eti bilen k\u00f6\u00e7\u00e4 d\u00fc\u015fmelidi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorra","meaning":"<div><p>Erkeklik m\u00e4zine \u015fikes d\u00fc\u015fen, perzent \u00f6nd\u00fcrmek ukyby bolmadyk, t\u00f6k (erkek adam hakkynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gorsalmak","meaning":"<div><p>Biri tarapyndan otda k\u00f6selmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorsamak","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7ermek, d\u00f6rjemek, gorjamak.<\/p><ul><li>\u00ddanyp duran ody gorsamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mekgej\u00f6weni we \u015f. m ownuk k\u00f6zli k\u00fcl\u00fc\u0148 i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcp bi\u015firmek.<\/p><ul><li>Oda mekgej\u00f6wen gorsamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorsanmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in otda, gorda gorsap zat bi\u015firinmek, k\u00f6senmek.<\/p><\/div><div><p>2. O-da k\u00f6ze d\u00fc\u015fmek, dek durman, o\u0148a-mu\u0148a kakynjyramak.<\/p><ul><li>Adamlara azar berip gorsanyp oturma!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorsatmak","meaning":"<div><p>Birine otda, gorda gorsadyp zat bi\u015firtmek, k\u00f6seltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorsaw","meaning":"<div><p>I\u00e7i ownuk k\u00f6zli k\u00fcl.<\/p><ul><li>Tamdyry\u0148 gorsawyna karto\u015fka g\u00f6md\u00fck.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorsa\u015fmak","meaning":"<div><p>Otda gorsap zat bi\u015firi\u015fmek, k\u00f6se\u015fmek, gorsamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorsuldak","meaning":"<div><p>Uly a\u00fdakgaply gars-gors edip \u00fd\u00f6remek gorsyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorsuldamak","meaning":"<div><p>1. Uly a\u00fdakgaply gors-gors edip \u00fd\u00f6remek, gorsuldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Gorsuldap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hondan b\u00e4rsi bolup \u00fd\u00f6rmek, gopbamsyramak.<\/p><ul><li>Gorsuldan bolup \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorsuldatmak","meaning":"<div><p>Gorsuldyly ses \u00e7ykarmak, gorsuldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Iwan orlan otlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00e4pet \u00e4demini gorsuldadyp, howuz ta\u00fda ylga\u00fdardy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gorsuldy","meaning":"<div><p>Gi\u0148 a\u00fdakgap ge\u00fdip \u00fd\u00f6relende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorulmak","meaning":"<div><p>A\u015faklyga s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp d\u00f6k\u00fclmek, gu\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gorum","meaning":"<div><p>G\u00e4mini\u0148 d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Gorumdaky suwlar sag ta\u00fda e\u0148ip, nawu\u0148 bir gapdalyna agram sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gor\u00e7y","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Garak\u00f6li-go\u00fdun bilen gazaky go\u00fdnu\u0148 aralygyndaky go\u00fdnu\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. Go\u00fdnu\u0148 go\u0148ra \u00fdakyn we ak bilen go\u0148run aralygyndaky re\u0148ki.<\/p><\/div>"},{"headword":"gotan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Alkymy holtumly, uzyn \u00e7\u00fc\u0148kli, suwly \u00fderlerde \u00fda\u015fa\u00fdan uly ak gu\u015f.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 ak gotany\u0148 ganaty \u00fdaly pel- pelle\u00fdan gotany\u0148 ganaty \u00fdaly galga\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gotaz","meaning":"<div><p>Bezeg \u00fc\u00e7in dakyl\u00fdan ujy \u00fd\u00fcpl\u00fck p\u00fcr\u00e7\u00fckli d\u00fcwmeda, d\u00fcz\u00fcm- d\u00fcz\u00fcm sallany\u015fyp.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 darak tut\u00fdan eli g\u00f6z ilginsiz inip gal\u00fdardy, gotazlary galga\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gotazlaryny\u0148 ujuny o\u00fdnap, Arzyg\u00f6zele seretdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gotur","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi mama di\u015f\u00e4n, \u00fd\u00fcz\u00fcnde mama keselini\u0148 yzy galan.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi gotur adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Maly\u0148 adamy\u0148 hamyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gijilew\u00fckli kesel.<\/p><ul><li>Gulman ba\u00fdlardan \u00fc\u00e7 sany \u00e7allyk ge\u00e7ini nes\u00fde aldyk, ol ge\u00e7ilerem gotur \u00e7ykdy.<\/li><li>Gotur d\u00fc\u00fde mal doktary gotur mallary a\u0148satlyk bilen bejer\u00fd\u00e4r.<\/li><li>Gotur golu\u0148da bolmasyn, \u00fdaman-\u00fdany\u0148da. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goturakly","meaning":"<div><p>\u00c7ala gotur, gotur ny\u015fany bar bolan.<\/p><ul><li>Ballyny\u0148 goturakly \u00fd\u00fcz\u00fcne gynan\u00e7 \u00fdaty\u015fykly \u015fatlyk gelip gondy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><li>Goturakly, \u00e7agaly, betgylyk, ballyny\u0148 ke\u015fbini \u00fdadyna salanda, \u00fd\u00fcregi bulan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"goturamak","meaning":"<div><p>Mama keseli bile kesellemek netijesinde gotur bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gow","meaning":"<div><p>\u00c7akmak da\u015fyndan ot almak \u00fc\u00e7in, k\u00f6ne esgiden, pamykdan edil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>\u00c7akmak da\u015fyna gow go\u00fdup \u00e7aky-da, Musa aga ot \u00fdakyndy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowa","meaning":"<div><p>Gu\u00fdudan suw \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, g\u00f6nder we \u015f. m berk zatdan edilen gap.<\/p><ul><li>Biline gowany\u0148 bagy oralan \u00fdogyn p\u00fcrs durdugy\u00e7a batlanyp a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6pedagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gu\u00fdulary\u0148 agzynda gowa-da \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Akma\u00fdany\u0148 birdenk\u00e4 \u00fd\u00fcpi \u00fcz\u00fclip gowasy gu\u00fda ga\u00e7ana d\u00f6ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Me\u00fddany\u0148 \u015far otundan do\u00fdan go\u00fdunlar m\u00e4le\u015fip, gowalara tarap e\u0148\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowadaklamak","meaning":"<div><p>1. Aw\u015fanaklap \u00fd\u00f6remek, aw\u015fanaklamak.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 ga\u00e7ar ogly gowadaklap, tagtany\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaranjylyk bilen hereket etmek.<\/p><ul><li>Gotur s\u00f6wdeg\u00e4r ep- esli salymdan b\u00e4ri gowadakla\u00fdarka, ahyrynda ma\u00fd tapyp, \u00e7a\u00fd ba\u015fynda olara arz etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowadakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup gowadaklamak, aw\u015fanakla\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, aw\u015fanakla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar bagynda gowadakla\u015fyp o\u00fdna\u015fyp \u00fd\u00f6ren \u00e7agajyklary g\u00f6reni\u0148de olara toma\u015fa edip, \u00fdylgyrany\u0148y \u00f6z\u00fc\u0148 hem du\u00fdma\u00fdarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iki \u00fda-da ondan-da k\u00f6p bolup, birine \u00fdaranja\u0148lyk bilen hyzmat etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowak","meaning":"<div><p>Dagy\u0148 dep\u00e4ny\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki, d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki, i\u00e7ind\u00e4ki ullakan \u00e7ukur, uly k\u00f6wek \u00fder.<\/p><ul><li>Ol keniz bir gowagy\u0148 agzyndan baryp, atdan d\u00fc\u015fdi-de, onu\u0148 i\u00e7ine girdi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00e7\u00f6ll\u00fcgi\u0148 a\u0148ry ba\u015fynda bir ullakan gowak bardyr. <span>(T\u00fcrkmen Ertekileri)<\/span><\/li><li>Ga\u00fd turanda, gowaga giripdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowalda\u0148","meaning":"<div><p>Dolak dolanman, jorapsyz.<\/p><ul><li>Meret-de turup, \u00e7\u00f6kmenini egnine \u00fdasgynjak alyp, \u00e7arygyny a\u00fdagyna gowalda\u0148 sokup, a\u00fdak \u00fdoluna gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Han aga \u00e7oka\u00fdyny a\u00fdagyna gowalda\u0148 sokup da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Han k\u00fc\u00fdli \u00e7\u00f6rekden garnyny do\u00fdurdy-da, \u00e7oka\u00fdyny a\u00fdagyna gowaldan sokup: Seni\u0148ki, hele\u00fdhan, d\u00fcrs -- di\u00fdip kepbeden \u00e7ykyp gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowal\u00e7","meaning":"<div><p>1. I\u00e7i bo\u015f, i\u00e7i paklaw.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gowuz.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowa\u00e7a","meaning":"<div><p>Pagta hasylyny ber\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>G\u00f6k gowa\u00e7a parahat de\u0148iz \u00fdaly \u00f6w\u00fc\u015fgin ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdety\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hasyl ussatlary gowa\u00e7a eki\u015fine giri\u015fdiler. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdram dagy ertir ir bilen eginleri k\u00e4tmenli uzyn syrgyn, g\u00fcrbaglyk obany\u0148 i\u00e7inde \u00e7ykyp gowa\u00e7a ugradylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn a\u0148yrsyna g\u00f6z\u00fdetmez g\u00f6m g\u00f6k gowa\u00e7a me\u00fddanyny altyn \u015f\u00f6hle bilen gark ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowa\u00e7alyk","meaning":"<div><p>Gowa\u00e7any\u0148 ekilen, g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><ul><li>Ganarlar hem gowa\u00e7alykda dikel\u00fd\u00e4r. <span>(Sowet Edebi\u00fdety \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eger ol \u00fdorunjalyga, gowa\u00e7alyga urup gitmedik bolsa, ony sypdyrmak ele saljaklaryny-da a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowga","meaning":"<div><p>1. Dawa gykylyk, galmagal.<\/p><ul><li>Bu gowga munu\u0148 bilen gutarmady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bir gowgada galdy ba\u015fym, Dynma\u00fd sykar g\u00f6zde \u00fda\u015fym. E\u00fd \u00fdaranlar kim \u00fdeti\u015fer dadyma? Ba\u015fym \u00e7ykmak k\u00f6p gowgada sata\u015fdym. <span>(T\u00fcrkmen Halk \u015eahyrany D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uru\u015f, s\u00f6we\u015f, je\u0148.<\/p><ul><li>Men \u00f6mri gowga bilen ge\u00e7en adamy adam hasap ed\u00fd\u00e4rin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ganly gowgalarda ge\u00e7di k\u00f6p g\u00fcn\u00fc\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 ba\u015fy\u0148yzda bir gowga turuzsam gerek. <span>(G\u00f6rogly eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowgaly","meaning":"<div><p>1. Gepli- g\u00fcrr\u00fc\u0148li, galmagaly, gykylykly, dawaly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gowgaly ge\u00e7mi\u015fini\u0148 yzyny soradym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uru\u015f-\u00e7ygyry\u015fly, s\u00f6we\u015fli, je\u0148li.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fadyk gowgaly ahy- nalada, Mekanymyz bolupdy Hatap galada. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowgazy","meaning":"<div><p>Dawa-jenjeli bolmadyk, galmagalsyz, gykylyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowga\u00e7yl","meaning":"<div><p>Mydama gowga, dawa ed\u00fd\u00e4\u0148, gykylyk\u00e7y, galmaga\u00e7ly.<\/p><ul><li>Gowga\u00e7yl adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowka","meaning":"<div><p>Nahara atmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fc\u0148i \u00fd\u00f6rite a\u00fdrylan we otda \u00e7awlanan dowar derisi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowkurt","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Daglyk \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fdaprakly \u00fdum\u015fak baldakly mal oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowky","meaning":"<div><p>Birneme egri, \u00fda\u00fd berip duran.<\/p><ul><li>Ol gowky ellerini galgadyp, hyn\u00e7gyryp gepledi. <span>(B. Kerbebe\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 a\u00fdagy gowky.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowluk","meaning":"<div><p>\u00dduwlukdan bolan \u00e7aga.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowrulmak","meaning":"<div><p>Dogralan et \u00fdagda daglanyp bi\u015fmek, bi\u015fip \u00fda \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00ddan\u00fdan \u00fdagy\u0148, gowrul\u00fdan eti\u0148 ysy tamdyra bi\u015f\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 ysy bilen go\u015fulyp burugsa\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowrunmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gowurmak, gowrup bi\u015firinme.<\/p><ul><li>Et gowrunmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowru\u015fmak","meaning":"<div><p>Gowurmaga k\u00f6mek etmek, bile gowurmak.<\/p><ul><li>Et gowru\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowulanmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki \u00fdagda\u00fdynda gowulanmak \u00fdag\u015fyla\u015fmak, o\u0148atla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Syrkaw halynda \u00fdag\u015fyla\u015fyp ba\u015flamak, a\u00fdlanyp ba\u015flamak o\u0148atla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowulatmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki \u00fdagda\u00fdyndan gowulandyrmak, \u00fdag\u015fylandyrmak, o\u0148atlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowula\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki \u00fdagda\u00fdyndan gowulanmak, \u00fdag\u015fyla\u015fmak, o\u0148atla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Syrkaw halyndan \u00fdag\u015fyla\u015fyp ba\u015flamak, a\u00fd\u0148alyp ba\u015flamak, o\u0148atla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowuldandyrmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki \u00fdagda\u00fdyndan gowulandyrmak, \u00f6\u0148k\u00fcsinde \u00fdag\u015fylandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowulyk","meaning":"<div><p>1. Gowy haldalyk, o\u0148atlyk, \u00fdag\u015fylyk.<\/p><ul><li>Senden gowulyk tamasyny edip duramzok. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcn jar\u00e7y gygyryp ba\u015flanda, gowulygy\u0148 bolmajagyny bilipdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> elbuk\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowur","meaning":"<div><p>Galmagal, zenzele.<\/p><ul><li>Obany\u0148 i\u00e7inde iki \u00fdana ylga\u015fyp, gowur ed\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Baky\u0148, baban \u00fda\u015fy \u00fdese-de \u00e7ene, biderek gowur etdi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n \u00e7yna. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 yzy bilen \u00fc\u00e7\u00fcnji \u00fderden gowyr turdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Mallary\u0148, adamlary\u0148 sesleri obany\u0148 \u00fcst\u00fcnde gowur \u00fdaly bolup \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Klasy\u0148 i\u00e7i g\u00fclki, gowur bilen doldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowurdak","meaning":"<div><p>1. Gowrulan gu\u00fdruk \u00fdagynda galan jigirdek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gowurma.<\/p><ul><li>Eline ullakan ak k\u00e4s\u00e4ni alyp gol\u00e7adan gowurdakly \u00fdag \u00e7ykardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowurdy","meaning":"<div><p>Galmagally edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin geple\u015fik.<\/p><ul><li>Myhmanlary\u0148 arasynda gowurdy pe\u00fdda baldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowurga","meaning":"<div><p>Gowrulan bugda\u00fd.<\/p><ul><li>Ol wagtlar g\u00fcn g\u00fc\u00fd\u00e7lini\u0148kidi, gowurga-di\u015flini\u0148kidi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowurma","meaning":"<div><p>Ma\u00fdda dogralan eti \u00fdagda gowrup, alyn\u00fdan ta\u00fd\u00fdar i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Oturanlary\u0148 \u00f6n\u00fcnde \u00e7anaklap gowurma hem \u00fda\u0148y tamdyrdan \u00e7ykan mele petir go\u00fduldy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna okara doly gowurma \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowurmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp \u00fda-da \u00fd\u00fcpl\u00fck bilen b\u00fczmek, daraltmak (\u00e7aryp, telpek we \u015f. m. hakkynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gowurtmak","meaning":"<div><p>Azajyk suw gu\u00fdup, \u00fdaga daglanyp bi\u015firtmek.<\/p><ul><li>Et gowurtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowuz","meaning":"<div><p>Doly d\u00e4l, egsik, gowala.<\/p><ul><li>Altyn doly bedresini\u0148 suwuny gowuz bedresine gu\u00fddy. <span>(A Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowuzlyk","meaning":"<div><p>Doly dallik, egsiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowu\u015fgunsyzlyk","meaning":"<div><p>Gowu\u015fgynsyz halda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Biz bolsa Baky\u00fdew \u00fdaly ferma m\u00fcd\u00fcrini\u0148 gowu\u015fgynsyzlygy zerarly \u00f6z malymyzy har ed\u00fd\u00e4ris. <span>(Kolhoz G\u00fcnleri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowu\u015fgyn","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, hereketi \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in o\u0148at \u00fdagda\u00fd, ykjamlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gowu\u015fgynsyz","meaning":"<div><p>Gowu\u015fgyny bolmadyk, ykjam d\u00e4l, gow\u015fak ysgynsyz.<\/p><ul><li>Bu ak \u00fd\u00fczli gowu\u015fgynsyz g\u00f6wreden hoja\u00fdyny\u0148 ysy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. L. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gelni\u0148 gowu\u015fgynsyz \u00fduka dodaklaryn tisginjire\u00fd\u00e4nine, pakgaran dilini\u0148 di\u00fdjek bol\u00fdan zadyna \u00f6wr\u00fclme\u00fd\u00e4nine g\u00f6zi d\u00fc\u015fende, ondan tamasyny \u00fcz\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. E\u00fdesini\u0148 eline d\u00fc\u015fmek, baryp \u00fdetmek, gelip \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Iberen kitaplary\u0148 iki ekzempl\u00fdary hem ma\u0148a gowu\u015fdy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tapy\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fclisine gowu\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowy","meaning":"<div><p>Erbet d\u00e4l, o\u0148at, \u00fdag\u015fy, mazaly, \u00fdeg.<\/p><ul><li>Gaty gowy, \u015fol bol\u00fdar -- di\u00fd\u015fip gygyry\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowzamak","meaning":"<div><p>Gaby\u0148 we \u015f. m i\u00e7ind\u00e4ki zat azalmak, egsilmek.<\/p><ul><li>\u00ddangynly garny bir dy\u0148zap, bir gowzap ses etdi. <span>(B. Kerbebe\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u015fek ene d\u00fc\u00fd\u00e4\u0148 gowzan emjeklerini ta\u00fdly gezek sokja\u00fdardy. <span>(B. Kerbebe\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gowzatmak","meaning":"<div><p>Doly halyndan azaltmak, \u00fcst\u00fcnden bir neme a\u00fdyrmak, egsik egmek.<\/p><ul><li>Ol hi\u0148lenip, \u00fd\u00fcregini\u0148 gamyny gowzadanso\u0148 her eline bir hi\u0148lenip, \u00fd\u00fcregini\u0148 gamyny gowzadanso\u0148 her eline bir bedre alyp suwa gitdi. <span>(N. Pomma, Sebabi\u0148i So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gow\u015fak","meaning":"<div><p>1. Berk d\u00e4l pugta bolmadyk, yranyp duran, aga\u00e7 go\u015fak dikilipdir.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dogumly d\u00e4l, emelsiz, s\u00f6lite, lellim.<\/p><ul><li>\u015eolary\u0148 i\u00e7inde i\u0148 gow\u015fagy men bolamso\u0148 sizi\u0148 eli\u0148ize d\u00fc\u015fd\u00fcm. <span>(A. Durdu\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6kde d\u00e4l, g\u00fc\u00fd\u00e7li d\u00e4l, pes, az d\u00fc\u015f\u00fcnjeli.<\/p><\/div><div><p>4. Degerli d\u00e4l, \u00e7ala, \u00fduwa\u015f, gorkak.<\/p><\/div><div><p>5. Gaty d\u00e4l, \u00fdum\u015fak.<\/p><ul><li>Bu k\u00f6pgi gow\u015fak torlanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Ba\u015f, \u00e7ala.<\/p><ul><li>Gam\u015fy gow\u015fak tutsa\u0148, eli\u0148i gy\u00fdar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Pes depginli, \u00fdaramaz, ha\u00fdal.<\/p><\/div>"},{"headword":"gow\u015faklyk","meaning":"<div><p>1. Berk d\u00e4llik, pugta d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. Dogumsyzlyk, emelsizlik, lellimlik.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00f6z\u00fcnde bir hili gow\u015faklyk syzdy. <span>(B. Kerbebe\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00f6werek \u00e7emende g\u00fcllerde g\u00f6zler, Gow\u015faklyk \u00fdara\u015fmaz o\u0148a hergizler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7li d\u00e4llik, kuwwatly d\u00e4llik, peslik, \u00fdarawsyzlyk.<\/p><ul><li>Gyzgynym artyp, bir hili gow\u015faklyk pe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gow\u015famak","meaning":"<div><p>1. Berkligi peselmek, pugtalygy a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Petl\u00e4 urlan \u00e7\u00fc\u00fd gow\u015fapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddaty\u015fmak, peselmek, k\u00f6\u015fe\u015fmek, ma\u00fdlamak.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel kem-kemden gow\u015fady.<\/li><li>Howa birneme gow\u015fady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Depgini peselmek, \u00fdaramazlanmak.<\/p><ul><li>I\u015fi\u0148 gidi\u015fini\u0148 gow\u015famagyna \u00fdol bermek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gow\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. Berkligi\u0148 \u00f6\u0148k\u00e4 garapda peseltmek.<\/p><ul><li>Sargyny birneme gow\u015fat, bolmasa janymy aljak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fdj\u00fcni, kuwwatyny peseltmek.<\/p><ul><li>Ikinji hem atmasyny gow\u015fadan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Depgini, tempini peseltmek, \u00fdaramazlatmak.<\/p><\/div><div><p>4. Kuwwatdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek, g\u00fc\u00fdj\u00fcni ga\u00e7yrmak kesel onu\u0148 saglygyny gow\u015fadypdyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"gow\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan gow\u015fap ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. Az-owlak ma\u00fdlamak, a\u00fdaz a\u00fdry\u015fyly\u015fmak, \u00fdaty\u015fmak, peseli\u015fmek, k\u00f6se\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fc\u0148e bolmasa howany\u0148 awamasy hem gow\u015fa\u015fan \u00fdalydy. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kuwwatdan d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek, g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 ga\u00e7y\u015fmak.<\/p><ul><li>Garrylyk zerarly b\u00fctinle\u00fd gow\u015fa\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gow\u015furmak","meaning":"<div><p>1. \u00c4kidip bermek, eltip tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Derrew bary\u0148-da, \u015fu haty G\u00f6rogla gow\u015fyryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Siz gitm\u00e4n, oglanlar, men \u00f6z\u00fcm gidip, gow\u015furmasam takat tapmaz \u00fd\u00fcregim. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderine eltip tikmek, birikdirip tikmek, sug\u015furmak.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6\u00fdnegini eltip tikmek, birikdirip tikmek, sug\u015furmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gow\u015fut","meaning":"<div><p>Iki ganat t\u00e4rimi\u0148 birle\u015f\u00fd\u00e4n sepi.<\/p><\/div>"},{"headword":"goza","meaning":"<div><p>1. Gowa\u00e7any\u0148 heniz a\u00e7ylmadyk gun\u00e7asy.<\/p><ul><li>Gazalary m\u00fc\u0148den-m\u00fc\u0148den \u00e7aky\u015f\u00fdar, Agarypdyr \u00fd\u00fczme g\u00fcl\u00fcp baky\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddyldyzly asman dek pagta me\u00fddany, A\u00e7yl\u015fan gozala\u0148 asla \u00fdok sany. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biri-birini\u0148 i\u00e7inde ge\u00e7en gurply \u015fahalardan asylan agyr gazalar \u00f6z saldamyna du\u00fdlar-du\u00fdulmaz yran\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdallary\u0148 sa\u00e7a dak\u00fdan k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gozak","meaning":"<div><p>Tara \u00e7ukury, tarany\u0148 a\u015fagyndaki a\u00fdak sokulyp oturyl\u00fdan \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Hanha agzy\u0148 a\u00e7yp \u00fdatyr dursun pahyry\u0148 gozagy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozalamak","meaning":"<div><p>Goza \u00e7ykaryp ba\u015flamak, goza getirmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alarymyz gyrade\u0148 gozalapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozgala\u0148","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fdaragly \u00e7yky\u015f, ba\u015f galdyry\u015f, topala\u0148.<\/p><ul><li>Olar gozgala\u0148 turuzdylar hem \u00fde\u0148i\u015f gazandylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Umuman, gozgala\u0148 rewol\u00fdusi\u00fda gansyz, gurbansyz ba\u015fa baranok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Buhara halky \u00fdaragly gozgala\u0148 ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017durnalyk)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmete la\u00fdyk z\u00e4hmet haky isl\u00e4p, bir g\u00fcn k\u00e4n i\u015f\u00e7iler, gozgala\u0148 etm\u00e4ge \u00e7ykdy me\u00fddana. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ynjalyksyz gymyldy, hereket howsala.<\/p><ul><li>Ol gyzda bir hili gozgala\u0148 pe\u00fdda boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozgala\u0148ly","meaning":"<div><p>Aladaly, howsalaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"gozgalmak","meaning":"<div><p>1. El degrilip \u00fderinden \u00fc\u00fdtgedirmek, \u00fderinde gymyldadylmak, ellemek stolun \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki zatlar gozgalypdyr.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat \u00fda-da mesele hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 edilmek, agzalmak.<\/p><ul><li>\u00ddygnakda durdy hakdaky mesele gozgaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozgamak","meaning":"<div><p>1. \u00dderinden \u00fc\u00fdtgetmek, \u00fderinden s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, \u00fderinden gymyldatmak, ellemek.<\/p><ul><li>Traktor agyr, \u00fderinde gozgap bolanok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Indi meni bu ja\u00fdymda gozgama. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ody gozgasa\u0148-\u00f6\u00e7er, go\u0148\u015fy\u0148y gozgasa\u0148-g\u00f6\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat \u00fda-da mesele hakda g\u00fcrr\u00fc\u0148 gozgamak.<\/p><\/div><div><p>3. T\u00e4sir etmek, ynjytmak, rahatsyzlandyrmak.<\/p><ul><li>So\u0148ky g\u00fcrr\u00fc\u0148ler ony has hem gozgady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148 gozgady g\u00fcmra \u00fdigidi, di\u0148e \u00f6z pikirne hemra \u00fdigidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozganmak","meaning":"<div><p>\u00dderinde s\u00fc\u00fd\u015fmek, turjak \u00fda-da s\u00fc\u00fd\u015fjek bolmak, gymyldamak.<\/p><ul><li>A\u00fdna oturan \u00fderinde gozganjak bolanda, g\u00f6wresine edem edip bilm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozgany\u015fmak","meaning":"<div><p>Bileklikde gozganmak, gymylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Bu wagt gapy tarapdaky adamlar iki \u00fdana gozgany\u015fdylar. <span>(Sowet Edebi\u00fdat \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gozgatmak","meaning":"<div><p>\u00dderinden s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, \u00fderinde \u00fc\u00fdtgetdirmek, \u00fderinden gymyldatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fda \u00f6\u00fd hojalygynda ulanyl\u00fdan \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek we \u015f. m zatlar.<\/p><ul><li>Men on minudy\u0148 i\u00e7ine go\u015fumy eltip, seni\u0148 go\u015funa gatyp biljek. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Derwa\u00fdys go\u015flaryny g\u00f6terip, yzan-\u00e7uwan, ylga\u015f\u00fdan a\u00fdallar, \u00e7agalar-da e\u015felona bakan ha\u00fdda\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddany\u0148 bilen \u00e4kidil\u00fdan \u00fd\u00fck, a\u0148ry-b\u00e4ri zatlar.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi go\u015flaryny gapyda, ja\u00fdlaryny\u0148 i\u015figind\u00e4ki bu g\u00f6rn\u00fc\u015fleri hyrydar g\u00f6z bilen synlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Portfelimden ba\u015fga-da go\u015fum bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7\u00f6l me\u00fddan \u00fderlerinde go\u015f-golam go\u00fdlup, wagtla\u00fdyn mesgen tutul\u00fdan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7olugy bilen ba\u015f \u00e7oban go\u015fdadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Birden g\u00f6kden d\u00fc\u015fen \u00fdaly bolup, bulary\u0148 go\u015funda \u00fc\u00e7 atly, bir py\u00fdada, d\u00f6rt sany \u00fdaragly adam h\u00e4zir boldy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Etekleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dda guma \u00e7ykyp, a\u00fdnany \u00e7opan go\u015funda go\u00fdmalymy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dder s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in go\u015fullan mallar.<\/p><ul><li>Olar \u00fderli-\u00fderden go\u015f go\u015fup, g\u00f6k otly, mahmal \u00fdaly \u00e7yg \u00fderi ala d\u00f6rj\u00fck ederdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00e7ak","meaning":"<div><p>Edermen, batyr, ga\u00fdratly.<\/p><ul><li>Go\u00e7aklarym, olja alany\u0148yzda, hajy aga\u0148yzam \u00fdady\u0148yzda \u00e7ykarma\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u00e7 guzudan d\u00f6r\u00e4n duzy go\u00e7 bolar, bir go\u00e7akdan go\u00e7ak d\u00f6r\u00e4r, soltanym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00e7almak","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ulalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00e7altmak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ulaltmak 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00e7bu\u00fdnuz","meaning":"<div><p>1. Esasan ke\u00e7\u00e4 salyn\u00fdan go\u00e7u\u0148 \u015fahyna me\u0148ze\u015f nagy\u015f.<\/p><ul><li>Go\u00e7bu\u00fdnuz nagy\u015f salnan ke\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabrystanlykda mazary\u0148 ba\u015fynda go\u00fdul\u00fdan \u015faha benze\u015f bellik.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00e7gar","meaning":"<div><p>Ki\u00e7i go\u00e7, go\u00e7u\u0148 balasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00e7y","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcne g\u00f6wni \u00fdet\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcrekli, batyr.<\/p><ul><li>Belki, onu\u0148 go\u00e7y oglundan tamasy bardyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri, Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uly, \u00fdeti\u015fen, k\u00e4mil (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00fd","meaning":"<div><p>\u015ee\u00fdle bolsun, hi\u00e7 zat di\u00fdme, degme.<\/p><ul><li>Go\u00fd, \u00fda\u0148lasyn \u00fda\u015flygmyzy\u0148 a\u00fddymy. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>N\u00e4r\u00e4zylyk, go\u00fd, nes\u00fde bolsun. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Go\u00fd halkymyz \u015fundan be\u00fdl\u00e4k \u015fe\u00fdle almalar i\u00fdsin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdag","meaning":"<div><p>Elgu\u015fa berlen \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u0148 \u00fda-da t\u00fc\u00fdli hamy\u0148 ga\u00fddyp agzyndan \u00e7ykan g\u00f6rn\u00fc\u015fi gusugy.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00fdalmak","meaning":"<div><p>Suwy azalyp go\u00fdy bolmak, suwuklygy a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>\u00c7ernil \u00f6\u0148kisinde go\u00fdalypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdaltmak","meaning":"<div><p>Suwuny \u00e7ekili\u015fip \u00f6\u0148k\u00fcsinden birneme go\u00fdalmak, go\u00fdy bolmak.<\/p><ul><li>Bulamak go\u00fdaly\u015fyp ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdazy","meaning":"<div><p>Salykatly, akylly, go\u00fdry.<\/p><ul><li>Ol bir hili go\u00fdazy \u00fdaly, akylyna a\u00fdlanan adam \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa- Myrat)<\/span><\/li><li>\u00d6zi go\u00fdazy g\u00f6r\u00fcnse-de \u00fda\u015fy otuz, otuz ikiden k\u00e4n d\u00e4l bolsa gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 go\u00fdazy sypatyndaky \u00f6wmezlik bilen agyp d\u00f6n\u00fd\u00e4n g\u00f6zlerinden belki, meni synap g\u00f6rmek isle\u00fd\u00e4ndir di\u00fden many a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdazylanmak","meaning":"<div><p>Salykatly bolmak, akyllanmak.<\/p><ul><li>Ma\u00fdsa has go\u00fdazylanypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fda\u0148","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Guragyry keseli, s\u00fc\u0148k agyry keseli, rewmatizm.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00fdberibermek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna go\u00fdbermek, tutup duran zaty\u0148 birdan sypdyrmak, bilge\u015fle\u00fdin go\u00fdbermek, atanlykda go\u00fdbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00fdberilmek","meaning":"<div><p>1. Pa\u00fdlanmak, \u00fda\u00fdradylmak, berilmek.<\/p><ul><li>Gurlu\u015fyga gerekli enjamlar arzan bahasy bilen go\u00fdberil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u0148ysy \u00e7\u00f6z\u00fclmek, bo\u015fadylmak.<\/p><ul><li>Da\u0148ylgy mallar hem go\u00fdberildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Girm\u00e4ge rugsat edilmek.<\/p><ul><li>Ja\u0148 bolandan so\u0148, kluba go\u00fdberil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6\u0148i a\u00e7ylmak, tutulmak (suw we \u015f. m\u00e7 hakkynda).<\/p><ul><li>Ekine suw go\u00fdberildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00c7ykarylmak, ne\u015fir edilmek, \u00e7ap edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u00fdbermek","meaning":"<div><p>1. Pa\u00fdlamak, \u00fda\u00fdratmak, bermek.<\/p><ul><li>Kolhozlar awans d\u00e4ne go\u00fdber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u0148ysyny \u00e7\u00f6zmek, bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Men iti go\u00fdbermegi\u0148 n\u00e4hilidigini size g\u00f6rkezerin. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Da\u0148ylgy mallary go\u00fdberdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Go\u00fdmak, salmak, ibermek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 damary\u0148a \u015fu s\u00fcl\u00fcgi go\u00fdbermeli edipdir. <span>(Sowet Edebi\u00fdaty \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hat \u00fdazyp go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6\u0148\u00fcni a\u00e7mak tutmak (suw we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Kanala suw go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00c7ykarmak, ne\u015fir etmek, \u00e7ap etmek.<\/p><ul><li>Makala go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. A\u00fdrylmak, sypdyrmak.<\/p><ul><li>Gyz utanyp \u00fd\u00fcpde elini go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. A\u015faklygyna oklamak, ta\u015flamak.<\/p><ul><li>Dik duran \u00fderinden \u00f6z\u00fcni \u00fdassygyn \u00fcst\u00fcne go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Towlap go\u00fdbermek, kowup go\u00fdbermek, silterl\u00e4p go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdbolsun","meaning":"<div><p>Go\u00fdbolsun etmek- etjek bol\u00fdan i\u015fi\u0148i etmezlik kararyna gelmek.<\/p><ul><li>\u00ddakuby\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i bu i\u015fi go\u00fdbolsun etm\u00e4ge ony mejbur etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fddurmak","meaning":"<div><p>1. Alnan zady \u00f6\u0148ki \u00fderinde \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderde galdyrtmak, ta\u015flatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Zatlary tertibe gertirtmek \u00fderle\u015fdirtmek.<\/p><ul><li>Annaguly bu zatlary tamynda \u00fderbe-\u00fder go\u00fddurdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men stoly \u015fu \u00fderde go\u00fddurdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bes etdirmek, ta\u015flatdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eahyr \u00f6z go\u015fgysynda nas atmagy go\u00fddurmak islepdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Oturtdyrmak saldyrmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna go\u00fddurmak.<\/li><li>Di\u015f go\u00fddurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148 bilen \u00fderle\u015fdirmek, \u00fdene \u00fderinde galdyrma, ta\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol stakanlaryny, \u00e7\u00fc\u00fd\u015felerini, bulkalaryny, kolbasa- pe\u00fdnirlerini ki\u00e7ijik buffetde go\u00fdan gyz n\u00e4mek\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>G\u00fcla\u00fdym \u00fduwa\u015flyk bilen \u00fderde go\u00fddy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>General onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde iki dilde ma\u015finkada pe\u00e7at edilen \u015fertnamany go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurban arkasyndaky \u00fd\u00fck\u00fcni \u00fdyl\u00e7yr da\u015fy\u0148 \u00fcst\u00fcnde ema\u00fd bilen go\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bes etmek, ta\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00c7ilimi go\u00fdmak, bag\u015fy a\u00fddym a\u00fdtmasyny go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda gelip a\u015faktaki \u00fdaly ulanyl\u00fdar: a) ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fliklerini\u0148 manylary bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Gol go\u00fdmak \u00fdutsi\u00fda go\u00fdamak, i\u015fden go\u00fdmak, i\u015fden go\u00fdmak, \u00fdoldan go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. B) ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Alyp go\u00fdmak, edip go\u00fdmak, orup go\u00fdmak, seredi\u015fip go\u00fdmak, gurup go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdry","meaning":"<div><p>1. Sa\u00fdasyny g\u00fcn d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n, go\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00ddaldyra\u015fyp \u00fduwa\u015fadan seslen\u00fd\u00e4r, go\u00fdri sa\u00fda salyp, barha beslen\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fdry k\u00f6leg\u00e4 alyp, bular uzak s\u00f6zle\u015fdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 me\u00fddan\u00fda\u00e7ysyny aga\u00e7laryn go\u00fdry tozan, ownujak kesek b\u00fctin t\u00f6werege doly \u00fdaly \u00fdagdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd d\u00e4l, agras, saldamly, salykatly.<\/p><ul><li>\u015eol go\u00fdtuk adam gelip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdtuk","meaning":"<div><p>Bo\u00fdy kelte, ki\u00e7ijik.<\/p><ul><li>\u015eol go\u00fdtuk adam gelip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdulmak","meaning":"<div><p>Sygyr, go\u00fdun guzlandan so\u0148, birinji g\u00fcnki s\u00fc\u00fdd\u00fcnden bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Oglum ajygansy\u0148, men sa\u0148a go\u00fdultmak bi\u015firdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan eje sygyrlary guzlasa, go\u00fdultmagynda dadyrman i\u00fdmezdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdum","meaning":"<div><p>Amanat kassada go\u00fdlan pul.<\/p><ul><li>Amanat kassada go\u00fdum go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdum\u00e7y","meaning":"<div><p>Go\u00fdum go\u00fd\u00fdan adam, go\u00fdumy\u0148 e\u00fdesi.<\/p><ul><li>Go\u00fdum\u00e7ylary\u0148 sany barha k\u00f6pel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdun","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gujak.<\/p><ul><li>Go\u00fdnumdan d\u00f6k\u00fclse -- gonjuma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdundar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygy\u0148 bir pudagy h\u00f6km\u00fcnde go\u00fdunlary \u00f6nd\u00fcrip \u00f6sd\u00fcrmeklik.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistanda go\u00fdundar\u00e7ylyk hem \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdungu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Torga\u00fda me\u0148ze\u015f gu\u015f.<\/p><ul><li>Kesellerden ba\u015fga \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uklaryna se\u00e7e, go\u00fdungu\u015f, ge\u00e7igu\u015f, her hili arylar, alaka \u00fdaly gemrijiler uly zy\u00fdan belip biler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdun\u00e7y","meaning":"<div><p>Go\u00fdun s\u00fcr\u00fcsini\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, s\u00fcri bilen \u00f6wreni\u015fen.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdleri\u0148 arka tarapynda hem symgylt ullakan go\u00fdun\u00e7y k\u00f6pek zynjyryna b\u00f6k\u00fcp dur\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gije-g\u00fcndiz ent\u00e4p \u00e7yk\u00fdardy l\u00fcti, \u00fdanynda \u00fdolda\u015fy-go\u00fdun\u00e7y iti. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> go\u00fdundar\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Go\u00fdun\u00e7ylygy has gi\u0148den \u00f6nd\u00fcrijilikli \u00f6sd\u00fcrmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdu\u015fmak","meaning":"<div><p>Go\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Kitaplary eta\u017eerkada go\u00fdu\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u00fdy","meaning":"<div><p>1. Suwuk bolmadyk, soga\u015fyp duran.<\/p><\/div><div><p>2. Ga\u00fdry tutu\u015f.<\/p><ul><li>Go\u00fdy gara t\u00fcsseler burugsap, towlanyp asmana gal\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6zi harmany\u0148 go\u00fdy k\u00f6legesine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148ak","meaning":"<div><p>Sa\u00e7y\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n, kepege me\u0148ze\u015f ownuk-ownuk tozga.<\/p><ul><li>Sa\u00e7a go\u0148ak d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148aklamak","meaning":"<div><p>Kell\u00e4\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne go\u0148ak d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Sa\u00e7 kirlese go\u0148akla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148aklatmak","meaning":"<div><p>Kell\u00e4\u0148e, sa\u00e7y\u0148a go\u0148ak d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Kell\u00e4\u0148i go\u0148aklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148karmak","meaning":"<div><p>Gopbamsy, ulumsy \u00fdagda\u00fdda oturmak.<\/p><ul><li>Go\u0148karyp oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148ralmak","meaning":"<div><p>Go\u0148ur re\u0148ke \u00f6wr\u00fclmek, go\u0148ur re\u0148ke ge\u00e7mek go\u0148ur bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 g\u00fcne go\u0148ralan \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 a\u015fagyndaky akjyk Begenji gozgala\u0148a saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148ras","meaning":"<div><p>Go\u0148ra \u00fdakyn go\u0148ur \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, \u00e7ala go\u0148ur.<\/p><ul><li>Beginji\u0148 g\u00fcne \u00fdanan \u00fd\u00fczi gyzgylt go\u0148ras bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Han-ha m\u00f6jekleri\u0148 go\u0148ras derisi bula\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148rumtyl","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> go\u0148ras.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u0148ur","meaning":"<div><p>Gyzgylt mele, garamtyl gyzyl (renl).<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 g\u00fcne \u00fdanan go\u0148ur ga\u0148agyny \u00fdalap ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u015femalda salkynlyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148urba\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddaz a\u00fdlarynda bit\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fak ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u0148ursamak","meaning":"<div><p>\u00ddanyk ys gelmek, go\u0148yrsy ys gelmek.<\/p><ul><li>Bir zady\u0148 ysy go\u0148ursa\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148ursatmak","meaning":"<div><p>Go\u0148ursy ys \u00fda\u00fdratmak, go\u0148ursy ys d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Rezin \u00fdakyp go\u0148ursatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148ursy","meaning":"<div><p>Go\u0148ra \u00fdakyn re\u0148k.<\/p><ul><li>Go\u0148ursy mele re\u0148kli skulpturalar \u00fdolu\u0148 gyralaryny beze\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148\u015fulyk","meaning":"<div><p>Go\u0148\u015fy bolup \u00fda\u015famaklyk, \u00fdana\u015fyklyk.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bilen duldegi\u015fir go\u0148\u015fulykda \u00fda\u015fa\u00fdaryn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148\u015fu\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> go\u0148\u015fu\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Gon\u015fu\u00e7ylykda gowy g\u00f6r\u00fc\u015fmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148\u015fy","meaning":"<div><p>Biri bilen \u00fdana\u015fyk \u00fda\u015fa\u00fdan hojalyk, ma\u015fgala hemsa\u00fda.<\/p><ul><li>G\u00fclme go\u0148\u015fy\u0148a-geler ba\u015fy\u0148a. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>E\u00fdesine gerek bolsa, go\u0148\u015fusyna haram. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Go\u0148\u015fy\u0148 go\u0148\u015fy bolsa, kel gyzy\u0148 hem \u00e4re gider. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Go\u0148\u015fy okara-go\u0148\u015fu\u00e7ylyk arasynda bi\u015f-d\u00fc\u015fden dadyryl\u00fdan zat, nahar go\u0148\u015fy okara aly\u015fyp-beri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u0148\u015fy-gola\u0148","meaning":"<div><p>Go\u0148\u015fulykda we \u00fdakyn t\u00f6werekde \u00fda\u015fa\u00fdan hojalyklar, ma\u015fgalalar.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sypa\u00fdy\u00e7ylygy, hi\u00fd, di\u00fdip --a\u00fddar \u00fdaly d\u00e4ldi! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly Adim)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 go\u0148\u015fy- gola\u0148laryndaky garrylarda edil p\u00e4wlanlar \u00fdaly irden turup, mal-garalaryna sered\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fda \u00f6\u00fd hojalygynda ulanyl\u00fdan \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>Men on minudy\u0148 i\u00e7inde go\u015fumy eltip, seni\u0148 go\u015fu\u0148a gatyp biljek. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddany\u0148 bilen \u00e4kidil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fck, a\u0148ry-b\u00e4ri zatlar.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi go\u015flaryny gapyda go\u00fdup, ja\u00fdlaryny\u0148 i\u015figind\u00e4ki bu g\u00f6rn\u00fc\u015fleri hyrydar g\u00f6z bilen synlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde.)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7\u00f6l, me\u00fddan \u00fderlerinde go\u015f-golam go\u00fdlup, wagtla\u00fdyn mesgen tutul\u00fdan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7olugy bilen ba\u015f \u00e7opan go\u015fdadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dder s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in go\u015fulan mallar.<\/p><ul><li>Olar \u00fderli-\u00fderden go\u015f go\u015fup, g\u00f6k otly, mahmal \u00fdaly \u00e7yg \u00fderi ala d\u00f6rj\u00fck ederdi. Galy\u0148 \u00fdigidi\u0148 jany bilen de\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4n maly go\u015fdan, d\u00f6wekden \u00e7ykarylyp, n\u00e4\u00e7e gezek berildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015f-gola\u0148","meaning":"<div><p>I\u00e7eri go\u015fy,.<\/p><ul><li>\u00ddorgan-d\u00fc\u015fek, gap-\u00e7anak we \u015f. m zatlar olar go\u015f-golanlaryny hasyr-husur e\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcne atdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu go\u015f-gola\u0148lary bilen ho\u015fgeldi ma\u015fyna m\u00fcn\u00fcp, \u00fdakyndaky duralga bardy.<\/li><li>G\u00f6rogly go\u015f-gola\u0148, paty-putularyny go\u00fdan \u00fderine-\u00fc\u00e7g\u00fcmmez dagyna \u00fdetdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fa","meaning":"<div><p>Iki nilli t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Duldan asylgy duran go\u015fasyna \u00fdapy\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 go\u015fa t\u00fcpe\u0148in egnine ildirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Egninde go\u015fasy \u00fduwa\u015f hi\u0148len\u00fd\u00e4r, Owazasy t\u00f6werekde \u00fda\u0148lan\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015falamak","meaning":"<div><p>Ulag mallaryny\u0148 birini m\u00fcn\u00fcp, be\u00fdlekisini \u00fdany\u0148 bilen idip ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00f6z \u00fdanynda \u00fdene bir babyny go\u015flap, Artygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015falanmak","meaning":"<div><p>Go\u015fa bolmak, iki bolmak, iki bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u00f6z aladasyny\u0148 go\u015falanany du\u00fdup galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fant","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in go\u015ful\u00fdan pa\u00fd, b\u00f6lek, \u00fdetne, zat.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z go\u015fandyny go\u015fmaga bar\u00fdar, i\u015flem\u00e4ge Garagumu\u0148 \u00e7\u00f6l\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015far","meaning":"<div><p>Bilegi\u0148 a\u015fak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ak go\u015fary\u0148 kuwwatly, \u00e7yn z\u00e4hmeti\u0148 burawy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol t\u00fcpe\u0148inde ikinji gezek ok s\u00fcrende, Kelhan onu\u0148 go\u015faryndan tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a daga go\u015farymdan tutduranymdan boglup \u00f6lerin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Go\u015far we a\u00fda s\u00fc\u0148kleri gi\u0148 a\u00fdany emele getir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015farlamak","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015filende gar\u015fyda\u015fy\u0148 bilind\u00e4ki gu\u015fakdan tutman, \u00f6z go\u015faryndan tutmak.<\/p><ul><li>Aga Meredi\u0148 bilinden pugta go\u015farlap tutdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015farlatmak","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015fde gar\u015fyda\u015fyna bilinden go\u015farlap tutdurmak, pugta i\u00e7ini bermek.<\/p><ul><li>Bili\u0148den go\u015farlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fawu\u00e7","meaning":"<div><p>Iki eli\u0148i birle\u015fdirip tutany\u0148daky emele gel\u00fd\u00e4n el a\u00fdasyndaky bo\u015fluk.<\/p><ul><li>Go\u015fawujyny i\u00fdmden dolduryp, da\u015faryk \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fawu\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Go\u015fawu\u00e7 bilen almak.<\/p><ul><li>Suwdan go\u015fawu\u00e7lap \u00fd\u00fcz\u00fcn \u00fduwanda, \u00f6z\u00fcne-de g\u00f6r\u00fcndi o\u0148 syraty. <span>(N. Pomma Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>I\u015fikden gelene go\u015fawu\u00e7lap pa\u00fd berdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fdurmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gardyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Arasyna birikdirmek, arasyna gardyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddekeje sygrymy go\u015fdura\u00fd! -- di\u00fdip, nabat eje \u00e7opana \u00fd\u00fcz tutdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00fcrmek \u00fc\u00e7in araba we \u015f. m berkitdirme.<\/p><ul><li>Aty araba go\u015fdurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00fczd\u00fcrmek, \u00fdazdyrmak.<\/p><ul><li>Go\u015fy go\u015fdurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fgu\u00e7y","meaning":"<div><p>Go\u015fgy d\u00fcz\u00fd\u00e4n, go\u015fgy \u00fdaz\u00fdan adam, \u015fahyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u015fgy","meaning":"<div><p>1. \u015eygyr bilen \u00fdazylan \u015fahyrana eser.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 go\u015fgulary \u00fdazan depderini\u0148 i\u00e7inde \u015fe\u00fdle bir gyzykly zat \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 suw ugrundaky asyrlar bo\u00fdy g\u00f6re\u015fini go\u015fgy bilen \u00fdazylan powestinde \u00e7eper be\u00fdan etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu kagyzyn \u00fd\u00fcz\u00fcnde go\u015fgy bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u015eygyrlary\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcllerden Lermontowy\u0148 go\u015fgularyny okan \u00fdaly lezzet al\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fma","meaning":"<div><p>Go\u015fulyp emele gelen.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcsini\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdmak, \u00fcst\u00fcni artdyrmak, \u00fcst\u00fcni \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>I\u00e7ip k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 i\u00e7ine barmak gel\u015fikli zat d\u00e4l -- di\u00fdip, s\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garmak, gary\u015fdyrmak, birikdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddykylmy\u015f k\u00f6ne d\u00fcn\u00fd\u00e4, awy go\u015fdu\u0148 a\u015fyma. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p zady\u0148 arasyna garmak birikdirmek.<\/p><ul><li>Bar, oglum, sygry s\u00fcr\u00e4 go\u015fup gel!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Mala, araba, azal we \u015f. m tirkemek, arabany azaly we \u015f. m mala tirkemek, d\u00f6wek d\u00f6wmek \u00fc\u00e7in \u00fdabylary \u00fda e\u015fekleri biri-birini\u0148 gapdalyny \u00e7atmak.<\/p><ul><li>Da\u00fdysyny\u0148 \u00fdabysy bilen d\u00fc\u00fdesini go\u015fup, \u00e7ygly \u00fderden ke\u015f \u00e7ekip ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Go\u015fgy, sygyr d\u00fczmek, \u00fdazmak.<\/p><ul><li>Go\u015fgy go\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00ddary\u015fdyrmak, \u00e7apy\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Meni \u00f6z pell\u00e4mden \u00e7ykarjak bolsa\u0148, at go\u015fjak d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fma\u00e7a","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148k\u00fcden hem ba\u015fga, \u00f6\u0148k\u00fcni\u0148 \u00fcstesine, \u00f6\u0148k\u00fcden da\u015fary, \u00fcst\u00fcne go\u015fup.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar go\u015fma\u00e7a talaplary \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcpdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fulma","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> \u00d6zba\u015fyna ulanylman, s\u00f6zlere go\u015fulyp ulanyl\u00fdan b\u00f6lek, affiks.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcm go\u015fulmasy.<\/li><li>Zaman go\u015fulmasy.<\/li><li>\u00dd\u00f6\u0148keme go\u015fulmasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fulmak","meaning":"<div><p>1. Garylmak, gatylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Arasynda eltilmek, i\u015fine girizilmek, birikmek.<\/p><ul><li>Garly hem baryp, gy\u015fary\u015fyp \u00fdatan bir \u00fc\u00fd\u015fm\u00e4ge go\u015fuldy.<\/li><li>Artyk Ezize go\u015fulmak bilen sowetden da\u015fla\u015fany birinji gezek du\u00fdup galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00fcr\u00fcmize-h\u00e4 \u00fdene-de bir sygyr go\u015fulypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bilelikde, birlikde hereket etmek.<\/p><ul><li>Emma \u00e7agany\u0148 di\u0148m\u00e4n, ga\u00fdta \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem beter aglap ba\u015flady \u00fc\u00e7in onun \u00f6zi-de saklanyp bilm\u00e4n, o\u0148a go\u015fulyp aglamaga ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Sen bizi\u0148 saz- s\u00f6hbetimizde n\u00e4me di\u00fdip go\u015fulma\u00fdarsy\u0148, hi\u00e7bir zat i\u00fdip-i\u00e7me\u00fd\u00e4rsi\u0148, sa\u0148a n\u00e4me bol\u00fdar? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Nyzamly, tertipli, sazla\u015fykly bolmak.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 go\u015fulan a\u00fdaklary be\u00fdnisini\u0148 burugyna emel etmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddekedabany\u0148 sesi da\u015fardaky k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclere sesi bilen go\u015ful\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00ddary\u015fmak, \u00e7apy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fa go\u015fulmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fuly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup birle\u015fmek, gary\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddene atlanyp, go\u015fuly\u015fyp s\u00fcr\u00fcbersinler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sazla\u015fykly \u00e7ykmak, sazla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u015fun","meaning":"<div><p>D\u00f6wleti\u0148 \u00fdaragly g\u00fc\u00fd\u00e7leri \u00fda-da onu\u0148 bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Tejende az sanly gyzyl grawdi\u00fdadan ba\u015fga go\u015fun g\u00fc\u00fdji \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015funtgy","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> garnuw.<\/p><\/div><div><p>2. Bu unu\u0148 bir go\u015funtgysy bar bolsa gerek.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u015fun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Harby gulluk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Kyrk \u00fdyllap go\u015fun\u00e7ylykdan tarhan gezen da\u00fdhan birdenk\u00e4 soldat bermegi \u00f6r\u00e4n \u00fdoku\u015f g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015fu\u015fmak","meaning":"<div><p>Garmaga, go\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Pal\u00e7yga saman go\u015fu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"go\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Go\u015f sakla\u00fdan, go\u015fa sered\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 bu itimiz go\u015f\u00e7y bolupdyr, asyl go\u015fu\u0148 \u00fdanyndan gitme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Go\u015f go\u015fgan, go\u015f s\u00fcr\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"go\u015f\u00fdumruk","meaning":"<div><p>Birle\u015fdirilen iki \u00fdumruk.<\/p><ul><li>Da\u015fy\u0148 ulugy go\u015f\u00fdumruk \u00fdalydy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Allaly par go\u015f\u00fdumruk \u00fdaly iki sany da\u015fy goltugyna salypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guba","meaning":"<div><p>Gyzgylt-go\u0148ur re\u0148k (d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148, gazy\u0148 re\u0148ki hakda).<\/p><ul><li>G\u00e4w\u00fc\u015f\u00e4p oturan guba erkek Gandyma \u00e4wmezlik bilen syn etdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni sil alsa, guba gazy\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcnden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gubar","meaning":"<div><p>1. \u00c7a\u0148-tozan, \u00fcm\u00fcr, duman.<\/p><ul><li>Eneler bulut dek sessiz aglady, Asman ga\u015fyn \u00e7ytyp, gubar baglady. <span>(A. Ha\u00fdydaw, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde emele gel\u00fdan \u00fcmez.<\/p><ul><li>Zordan g\u00f6r\u00fd\u00e4n sizi h\u00e4zir, Gubar in\u00fd\u00e4r g\u00f6zlerime. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gubarlamak","meaning":"<div><p>1. Dumanlamak, \u00fcm\u00fcrlenmek.<\/p><ul><li>Gubarlanyp alys \u00fderden g\u00f6r\u00fcner, \u00c7andybilden bizi\u0148 begler \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148i \u00fcmezlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gubarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Dumanla\u015fmak, \u00fcm\u00fcrlenmek,.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f a\u00fdla\u00fdar gubarla\u015fan g\u00f6z\u00fc\u0148e. <span>(A. Atajanow, Alma \u00ddene G\u00fclle\u00fd\u00e4r)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 gubarla\u015fyp ba\u015flamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gubur","meaning":"<div><p>Ja\u00fdlanylan adamy\u0148 mazary.<\/p><\/div>"},{"headword":"guda","meaning":"<div><p>Gyz \u00e7ykaran ma\u015fgala bilen \u015fol gyzy gelin edinen ma\u015fgala arsyndaky \u00fdakynlyk aragatna\u015fyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Gurt bilen go\u00fdun guda bolmaz, guda bolsa-da go\u00fdun g\u00fclmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guda\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Guda \u00fdagda\u00fdynda bolmaklyk, gudalyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Sonun \u00fc\u00e7in garry guda\u00e7ylyga \u00fder agtaranda hem gyz \u00e7ykarjak, hem gelin edinjek \u00fderini agtaryndy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Guda\u00e7ylyk g\u00fcrr\u00fc\u0148ini etmek, s\u00f6z a\u00fddyjy bolup baryp s\u00f6z owadanlamak meni\u0148 ba\u015farjak i\u015fim d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gudrat","meaning":"<div><p>\u00c7akdana\u015fa kuwwat, artyk g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><ul><li>Da\u00fdhan garda\u015f gulak go\u00fd sen s\u00f6z\u00fcme, \u00fclk\u00e4mizi\u0148 gudratydyr ak pagta. <span>(T\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gudratly","meaning":"<div><p>Gudraty bar bolan, \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, zor.<\/p><ul><li>Wah, meni\u0148 gollarym \u015fe\u00fdle uzyn, gudratly bolsady -- di\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gudratly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guduk","meaning":"<div><p>\u00c7ilik o\u00fdnuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"guduman","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> guduz 3.<\/p><ul><li>B\u00e4, guduman oglan ekeni\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guduramak","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n begenmek, \u00e7akdana\u015fa guwanmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddakymsyzlyk etmek, bezzatlyk etmek, g\u00f6ze d\u00fc\u015fme bolmak, garagolluk etmek (k\u00f6plen\u00e7 \u00e7aga barada).<\/p><ul><li>N\u00e4me be\u00fdle gudura\u00fdarsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guduz","meaning":"<div><p>1. Nerw sisteme zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4n \u00fdokan\u00e7ly kesel.<\/p><ul><li>Ol it guduzlapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddykyp-\u00fdumrup \u00fd\u00f6ren, zabun.<\/p><ul><li>Baharg\u00fcl, men nemesleri\u0148 eline d\u00fc\u015fd\u00fcm, ol guduzlar d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 a\u00fdylgan\u00e7 azaplary bilen bizi gynadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tertipsiz, garagol, \u00fdoknasyz (k\u00f6plen\u00e7 \u00e7aga hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"guduzlamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokan\u00e7ly nerw keseli bilen kesellemek, guduz a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ol guduzlan bolsa gerek. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7endena\u015fa zabun bolmak, rehimsizlik etmek, d\u00e4liremek.<\/p><ul><li>Guduzlan du\u015fmany derbi-dagyn etmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guduzlyk","meaning":"<div><p>Guduza mahsus bolan hal-\u00fdagda\u00fd, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"gugarmak","meaning":"<div><p>Bo\u015fap galmak, ta\u0148kyrap galmak, hi\u00e7 zatsyz galmak.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcmi bilelim b\u00e4ri, ol gugaryp duran haraba. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guguldy","meaning":"<div><p>Otly gudok we \u015f. m. gygyrdylanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Duralgada ba\u015fga ses e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wokzala \u00fdetip gel\u00fd\u00e4n otlyny\u0148 guguldysy e\u015fidildi.<\/li><li>Gudogy\u0148 guguldysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gugurtmak","meaning":"<div><p>Du\u00fddury\u015f signalyny bermek, guguldyly ses \u00e7ykartmak, gygyrtmak.<\/p><ul><li>Otly s\u00fcren ma\u015fynistler gugurdyp salam bererdi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujak","meaning":"<div><p>1. Iki elini a\u00fdlap alanynda k\u00fckrek bilen elin aralygynda emele gel\u00fd\u00e4n gi\u0148i\u015flik, iki elini da\u015fyndan a\u00fdlap alanyndaky emele gel\u00fd\u00e4n g\u00f6wr\u00fcm.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u015f \u00fdigit gurdun gujagynda jan berdi. <span>(A. Go\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sapar ogluny birn\u00e4\u00e7e wagtlap gujagyna gysyp durdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men ejemi\u0148 gujagyna gysylyp ertekisini di\u0148le\u00fd\u00e4rdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hizzin)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00fckrek bilen iki eli\u0148 arasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n mukdardaky zat.<\/p><ul><li>Hemra iki bir gujak gury odyn getirdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir gujak ot.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujaklamak","meaning":"<div><p>Iki eli\u0148 bilen da\u015fynda a\u00fdlap tutmak, gujagyna gyrmak, almak.<\/p><ul><li>O\u0148a bakan topulypdyr-da, ony m\u00e4k\u00e4m gujaklapdyr. <span>(Myhraly)<\/span><\/li><li>Gyz hem onu\u0148 bo\u00fdnundan pugta gujaklady. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizin Zamanymyzyn Gahrymany)<\/span><\/li><li>Bibi menin bo\u00fdnumdan gujaklap: -- Enem-atam razy bolarmy, sen n\u00e4hili pikir ed\u00fd\u00e4rsi\u0148? -- di\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujaklatmak","meaning":"<div><p>Gujaklap tutdurmak, iki elini da\u015fyndan a\u00fdlap tutdurmak.<\/p><ul><li>G\u00f6re\u015fde bilinden gujaklatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birini gujaklamak, biri-birini\u0148 bo\u00fdnundan gol salmak.<\/p><ul><li>Olar gujakla\u015fyp og\u015fa\u015fdylar-da, \u00fda\u0148adan g\u00f6r\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol kakasy-ejesi bilen gujakla\u015fdy, kakasy-enesy \u015fatlandy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujur","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, energi\u00fda.<\/p><ul><li>Sakar aty\u0148 \u00fdylanynky \u00fdaly \u00fdalman\u00fdan uzyn dili onda a\u00fdratyn bir gujuryn baryny m\u00e4lim ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ga\u00fdrat, ba\u015farja\u0148lyk, dogumlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gujur-ga\u00fdrat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gujur 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"gujurly","meaning":"<div><p>1. Gujur - kuwwaty bar bolan, g\u00fc\u00fd\u00e7li, zor.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregi jo\u015fgunly, gujurly golly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dogumly, ga\u00fdratly, ba\u015farja\u0148.<\/p><ul><li>Howp Watany\u0148 \u00fcst\u00fcne abanan Wagty Wepa \u00fdaly gujurly \u00fdigitler durup bilermi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Di\u0148e bir-iki sany gujurly ogly bardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol halatda onun gujurly \u00fdigide g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Gujurly i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gujurlylyk","meaning":"<div><p>Kuwwatlylyk, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, dogumlylyk, ga\u00fdratlylyk, ba\u015farja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 berda\u015fly bedeninde, \u00fdanyp duran gara g\u00f6zlerinde gujurlylyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guk-guk","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00abguk\u00bb edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Hatda parowozlary\u0148 guk- guklary-da e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gukmy-pank","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 pal\u00e7ykdan okara \u015fekili \u00fdasap, \u00fdere urup o\u00fdna\u00fdan o\u00fdny.<\/p><\/div>"},{"headword":"gul-gula","meaning":"<div><p>Galmagal, zenzele, gopgun.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulajyk","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Halyny\u0148 so\u0148ky \u00e4lemini\u0148 her \u00fderinde \u00fc\u00e7 bur\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015finde salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulajyn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00fda\u015fyny\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki urka\u00e7y g\u00f6le, t\u00fcwe.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 h\u00f6w\u00fcr \u00f6k\u00fczimiz bilen ol gulajynymyzy doktora g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in, oba getirendigimizi e\u00fd\u00fd\u00e4m olar nireden bildilerk\u00e4? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulak","meaning":"<div><p>1. Ses e\u015fidi\u015f organy.<\/p><ul><li>Gulagy\u0148 garny bolmaz, si\u0148egi\u0148 -- erni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gulak e\u015fidenini g\u00f6z g\u00f6rmesin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Saz gurallaryny\u0148 sapyny\u0148 ujundaky kiri\u015f berkidil\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Tamdyrany\u0148 gulagy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdak basmak \u00fc\u00e7in pili\u0148 gapdalyna berkidil\u00fd\u00e4n demir.<\/p><ul><li>Pili\u0148 gulagyny ga\u00fddyp gow\u015famaz \u00fdaly etdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gazany\u0148 da\u015f garasyndaky eltutary.<\/p><ul><li>Gara gazany\u0148 d\u00f6rt gulagy bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. T\u00fcpe\u0148i\u0148 okuny g\u00f6\u00e7\u00fcrmek \u00fc\u00e7in barmak bilen gysylan \u00fderi, ok.<\/p><ul><li>Annaguly t\u00fcpe\u0148i\u0148 gulagyna barmagyny \u00fdetirip bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Suw ak\u00fdan \u00fdaby\u0148 gapdala sowul\u00fdan \u00fderini\u0148 sakasy.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 gulagyna b\u00f6wet basmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulakhalka","meaning":"<div><p>A\u00fdal ma\u015fgalalary\u0148 gulagyndan dakyn\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy, ysyrga, tene\u00e7ir.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulakjyn","meaning":"<div><p>Baganadan, s\u00fct\u00fckli deriden tikil\u00fd\u00e4n, gulaklary \u00fdap\u00fdan \u00fdyly telpek.<\/p><ul><li>Ba\u015fy gulakjynly \u00e7oluk \u00fdigit nahar ta\u00fd\u00fdarla\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Ba\u015fyndaky tilki derisinden tikinen gulakjyn d\u00e4ldi-de, owadan \u00e7al papakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulak\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p>Hataplary birikdirip sakla\u00fdan iki barmak inlilikd\u00e4ki \u00fdasyja aga\u00e7 we arabany\u0148 ar\u015fyna \u00f6t\u00fcril\u00fd\u00e4n ta\u00fdajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulak\u00fd\u00fcp","meaning":"<div><p>Hataby howut bilen birikdir\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyl\u00fdallar ma\u015fgalasyndan bolan \u00fdabany ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>\u00ddolbars gazaplanyp, \u00fdapyrlyp e\u0148di, Baryp bir gulany\u0148 \u00fcst\u00fcne zy\u0148dy. <span>(Ata Salyh, \u00ddolbars we Tilki)<\/span><\/li><li>Emma \u00abkyrk gulany\u0148 i\u00e7inde bir agsagy bildirmez\u00bb di\u00fden \u00fdaly, \u00fdolda\u015flary onu\u0148 \u00fd\u00f6ri\u015fini bildirme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gulan ba\u015fyna ga\u00fd d\u00fc\u015fse, godujagyna garamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulangu\u00fdruk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fajyk, akja ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulaty","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyrgylar ma\u015fgalasyndan bolan sy\u00e7an we \u015f. m. ownujak ha\u00fdwanlary awla\u00fdan ullakan \u00e7\u00f6l gu\u015fy.<\/p><ul><li>K\u00e4 \u00fderde gulatlar ga\u00fdmala\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Henize \u00e7enli gulaty adyny alan \u00fderim \u00fdok, alasym hem gelenok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gulatyny\u0148 sa\u00fdasynda bolandan, b\u00fcrg\u00fct penjesinde bolan \u00fdag\u015fydyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gula\u00e7","meaning":"<div><p>Iki goluny gi\u0148 gerenind\u00e4ki uzynlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 basjak \u00fderleri hem bir gula\u00e7 gal\u00fdarmy\u015f -- di\u00fden my\u015f hem bar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gula\u00e7 - gula\u00e7 sa\u00e7ymy daratmady wagtynda. <span>(Lale)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulgamak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwlugana g\u00f6r\u00e4 \u00fdasyrak hem \u00fdognasrak s\u00fc\u00fdreniji ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulkullatmak","meaning":"<div><p>Gul-gulk edip i\u015fd\u00e4li i\u00e7mek, jy\u0148kydyp i\u00e7mek, ba\u015fy\u0148a \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>\u00ddermola\u00fd bir demde gulkullatdy. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulkutma","meaning":"<div><p>Ba\u015fy\u0148a \u00e7ekmek, jy\u0148kydyp i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Meret bir okara \u00e7aly gulkudyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulluk","meaning":"<div><p>1. Gulluk\u00e7yny\u0148 i\u015f wezipesi, i\u015fle\u00fd\u00e4n \u00fderi, orny.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnden gullugy ki\u00e7ir\u00e4k adamlary g\u00f6rende, r\u00fcstem\u00e7e g\u00fcrle\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harby bor\u00e7lulyk wezip\u00e4\u0148i berja\u00fd etmeklik.<\/p><ul><li>Ol \u00fdene-de birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148, Gyzyl Go\u015fun gullugyna gitjek. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulluk\u00e7y","meaning":"<div><p>Akyl z\u00e4hmetini\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen me\u015fgul bol\u00fdan, i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulluk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Gulluk\u00e7yny\u0148 wezipesi, gulluk ed\u00fd\u00e4ni\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol gulluk\u00e7ylyk i\u015fine \u015fe\u00fdle ba\u015flapdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulp","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir gaplary\u0148 gapdalyndaky el tutary.<\/p><ul><li>Ojagyna ders d\u00f6k\u00fcp otlary we ojagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde gulpy d\u00f6w\u00fck gara kitiri go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel sytolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde duran ullakan kitiri\u0148 gulpuna \u00fdapy\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Apbasy \u00fdaly k\u00e4bir T\u00fcrkmen \u015fa\u00fdlarynyn gapdalyna berkidil\u00fdan halka.<\/p><ul><li>Apbasymy\u0148 gulpy d\u00f6wl\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulpak","meaning":"<div><p>1. Galapyn \u00fda\u015fajyk gyzlary\u0148 kellesini\u0148 iki gapdalyndan go\u00fdul\u00fdan \u00e7ogdam sa\u00e7.<\/p><ul><li>Ma\u00fdsa uzynja gulpaklaryny \u00fda\u0148yja \u00f6r\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gyzymy\u0148 garaja gulpaklaryny \u00fduwdum. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman \u00f6r\u00fclen sa\u00e7.<\/p><\/div><div><p>3. Gy\u0148aja salyn\u00fdan \u015fah \u015fekilli nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulplamak","meaning":"<div><p>Gulp ildirip \u00fdapmak, gulp bilen baglamak, gulp bilen berkitmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 otagyna girip, i\u00e7inden gulplap aglady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwanlary\u0148 baryny bir sara\u00fda gaba\u0148-da agzyny da\u015fyndan gulpla\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulplanmak","meaning":"<div><p>Gulp salynmak, gulp bilen baglanmak, gulp urulmak, \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Magazyn e\u00fd\u00fd\u00e4m gulplanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulplatmak","meaning":"<div><p>Gulp saldyrmak, gulp bilen baglatmak, gulp urdurmak, \u00fdapdyrmak.<\/p><ul><li>D\u00fckany gulplatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gulply","meaning":"<div><p>Gulp bilen gulplanan, gulp bilen \u00fdapylgy duran, bagly, belki.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fcmiz i\u00e7inden gulpludy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gultum","meaning":"<div><p>Bir \u00fduwdum, bir owurt (suw hakda).<\/p><ul><li>Bir gultum suw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gultunmak","meaning":"<div><p>Bir zatdan hantama bolup \u00fduwdunmak, gara\u015fmak, at galmak.<\/p><ul><li>Artyk, seni\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcli\u0148 bukjasyny baglap, sa\u0148a gara\u015fyp, gultunyp otyr. Her ha\u00fdsysy gezegi \u00f6n\u00fcrti almak \u00fc\u00e7in gultunyp, ilerr\u00e4k omzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gultyny\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zatdan hantama bolup \u00fduwduny\u015fmak, gara\u015fy\u015fyp oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulun","meaning":"<div><p>Ta\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"gulunlamak","meaning":"<div><p>Ta\u00fd\u00e7anak guzlamak (ba\u00fdtal hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6r-le, baba, gulunla\u00fdan ogu\u015f\u00fda. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gul\u00e7ulyk","meaning":"<div><p>1. Gul bolmaklyk, gulu\u0148 \u00fdagda\u00fdynda bolmaklyk, gulluk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bo\u00fdunlaryna gul\u00e7ulyk zynjyryny dakmak isle\u00fd\u00e4n adam hor jellatlary\u0148 \u00fdigren\u00e7 pygyllaryny pa\u015f etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gul e\u00fde\u00e7ilik d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli bolan, esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gum","meaning":"<div><p>1. Bizi\u0148 planetamyzy\u0148 - \u00fderi\u0148 gabygyny\u0148 da\u015fky gatlagy.<\/p><ul><li>S\u00e4het gahar bilen pilini \u00fdere urup, gum atmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fcsti ba\u015fy gum, ma\u0148la\u00fdy hem \u00e7ilik \u00fdaly galyp, ganjaryp durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Giden \u00e7\u00e4gelik me\u00fddan, \u00e7\u00e4ge toprakly \u00e7\u00f6l \u00fderler.<\/p><ul><li>\u00c7erkez s\u00fcr\u00fcleri m\u00f6jekden goramaga guma giden kolhoz\u00e7ylary\u0148 biridir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddene ol kolhozy\u0148 go\u00fdunlary di\u00fdip guma gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gumda d\u00fcrli ha\u00fdwanlar \u00fda\u015fa\u00fdar.<\/li><li>Ge\u00e7en dyn\u00e7 g\u00fcni guma oduna gitdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tozan, \u00e7an, kir\u015fen.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fc\u0148-ba\u015fy\u0148 gum bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gum-gukluk","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fczlik, yns-jyns \u00fdokluk dym-dyrslyk.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fda \u00fd\u00fczi gum-guklukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u00e7eri gum-guklukdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumak","meaning":"<div><p>\u00dcrg\u00fcn \u00e7\u00e4gesow gum gaty\u015fykly, gumsat.<\/p><ul><li>Garry a\u00fdaly\u0148 k\u00fc\u00fdz\u00e4\u0148 agzyndan d\u00f6k\u00fdan suwy onun a\u015fagyndaky gumak \u00fderi k\u00f6wdi. A\u015fyr gumak \u00fdol bilen \u00e7atmalaryna bakan ha\u00fddap bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwanlary\u0148 a\u00fdaklarynyn astynda tor\u00e7 edilen gumak me\u00fddan \u00e7alar barha \u00fdygy - \u00fdygydan \u00e7ykmaga ba\u015flady. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumaklyk","meaning":"<div><p>Gum bolyp \u00fdatan \u00fdol, \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumalak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148, go\u00fdnu\u0148 we \u015f. m. tezegi.<\/p><ul><li>I\u0148 so\u0148ky d\u00fc\u00fde gumalagyna garaman: -- Ine, bu-dag A\u015fyry\u0148ky -- di\u00fdip, gumalagy elini\u0148 tersi bilen zy\u0148yp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumalaklamak","meaning":"<div><p>Gumalak ga\u00e7yrmak, tezeklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumanist","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini<\/span> Gumanizmi\u0148 wekili, tarapdary.<\/p><\/div><div><p>2. Adamzady gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, ynsans\u00f6\u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumanitar","meaning":"<div><p>Halky\u0148 dilini, medeni\u00fdetini, taryhyny \u00f6wrenmek bilen me\u015fgullan\u00fdan, \u015fol ylymlara degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumanizm","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik i\u015find\u00e4ki adams\u00f6\u00fderlik adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"guma\u00fd","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Suwotuna me\u0148ze\u015f k\u00f6p\u00fdyllyk ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumba\u00fdrak","meaning":"<div><p>To\u00fdun \u00fdaly \u00f6zli bolman, pytrap \u00fdatan \u00e7\u00e4gesow toprak, gum.<\/p><ul><li>Siz a\u00fdak astyna \u00fdelme\u015fen gumba\u00fdrak pal\u00e7ykdan ena\u00fdymy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>B\u00f6wedi\u0148 gumba\u00fdrak bolsa dogry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumdan","meaning":"<div><p>Pili\u0148 \u00fcst\u00fcnde gum dur\u00fdan \u00fdasy \u00fderi, gumhanadan a\u015faky b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumhana","meaning":"<div><p>Pil sapynyn a\u015fagy ujunyn gutaran \u00fderinde sapyn ujy girer \u00fdaly k\u00f6werilip duranja demir.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumlamak","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmligi\u0148 we \u015f. m. d\u00fc\u00fdb\u00fcne gum d\u00f6kmek, d\u00fc\u00fdb\u00fcne gum \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fatmak.<\/p><ul><li>Pomidory\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni gumlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mal \u00fdatagyna, mallary\u0148 a\u015fagyna gum d\u00f6kmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gumluk","meaning":"<div><p>Tutu\u015f gum bolup \u00fdatan; \u00e7\u00e4gelik.<\/p><ul><li>Ol \u00fdolbarslyny\u0148 \u00f6n\u00fcnd\u00e4ki urpak gumlukda bir \u00f6\u00fdi e\u00fdeledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumry","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kepderiler ma\u015fgalasyndan bolan ki\u00e7ir\u00e4k go\u0148rumtyl \u00e7al gu\u015f.<\/p><ul><li>Bir wagtda bir gumry bir agyjy\u0148 \u00fcst\u00fcnde h\u00f6w\u00fcrtge edinen eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><li>Asla seni g\u00f6rmemi\u015fem, dildarym! Gumrumy sen, bilbimi sen, n\u00e4me sen? <span>(Magtymguly-Pyragy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6nki ga\u00e7anlary ho\u015fa\u00e7ylara \u00fdal, gu\u015f-gumrylara i\u00fdmit bol\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gumsalt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gumak.<\/p><ul><li>Gumsalt \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde at to\u00fdnagyny\u0148 yzy s\u00fcr\u00fcli go\u00fdnu\u0148 yzy \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddarym sagat \u00fd\u00f6r\u00e4nlerinden so\u0148, gumsat me\u00fddana \u00e7ykdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gunan","meaning":"<div><p>Iki - \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fly erkek ta\u00fd, iki - \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fyny\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki \u00fda\u015f at.<\/p><ul><li>Iki \u00fda\u015far, \u00fc\u00e7 \u00fda\u015far gunan ta\u00fdlar bilen gysyr ba\u00fdtallary\u0148 toparlany\u015fygy has-da ke\u00fdpli bol\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gunan\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> . Gunnanlyga \u00fdetmedik gyl\u00fdal, ki\u00e7i gunan.<\/p><ul><li>Jeren ba\u00fdtal \u00fdok we bir gunan\u00e7a \u00fdok. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sakar at \u00fdedi \u00fda\u015fyna \u00fdeten hem bolsa, edil gunan\u00e7a \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gunda","meaning":"<div><p>Sa\u00fdmaklyk \u00fc\u00e7in \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen bir \u00fc\u00fd\u015fmek pamyk, ak.<\/p><ul><li>Elini\u0148 \u00fd\u00fczi ak gunda \u00fdaly agardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Ol adamyny\u0148 egnind\u00e4ki gunda \u00fdaly ak sakgalyny\u0148 ujy gyrade\u0148 \u00e7yrpylyp timarlanan \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gundag","meaning":"<div><p>1. T\u00fcpe\u0148i\u0148 nili, berkidil\u00fdan aga\u00e7.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel egnind\u00e4ki t\u00fcpe\u0148ini \u00fdokarrak galdyryp, gundagyna kakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Al, ha\u00fdyn, pa\u00fdyn -- di\u00fdip seslendi, t\u00fcpe\u0148i\u0148 d\u00f6wlen gundagy zy\u0148yldy. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tamdyrany\u0148 gapak oturdylan b\u00f6legi, g\u00f6wresi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gundagbag","meaning":"<div><p>\u00c7aga gundalanda da\u015fynada da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"gundagly","meaning":"<div><p>Gundaga saralan, gundalan.<\/p><ul><li>Gundagly \u00e7aga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gundalmak","meaning":"<div><p>Gundaga dolanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gundamak","meaning":"<div><p>\u00c7agany gundaga dolamak.<\/p><ul><li>\u00c7agany galy\u0148 edip gundadylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gundatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ogany gundaga dolatmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00e7agany gundatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gunduz","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyralara toka\u00fdlyk der\u00fdalarda \u00fda\u015fa\u00fdan we balyk, le\u0148\u0148e\u00e7, gurbaga we \u015f. m. bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4n gymmatbaha derili ki\u00e7ijik ha\u00fdwan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7uw ak.<\/p><ul><li>Hatar-hatar gunduz \u00fdaly m\u00fc\u0148l\u00e4p \u00f6\u00fd, P\u00f6wriz\u00e4miz de\u00fdin gujagyn a\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pamma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gunu\u015fmak","meaning":"<div><p>Hereket edip ba\u015flamak, topulmak, giri\u015fmek.<\/p><ul><li>Onso\u0148 biz-de sana gunu\u015fdyk. <span>(\u00abGorogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gun\u00e7a","meaning":"<div><p>Doly a\u00e7ylmadyk g\u00fcl nog\u00e7asy, g\u00fcl\u00fc\u0148 gozasy.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00e4lekleri\u0148 gun\u00e7alary d\u00f6k\u00fclip, di\u0148e baldaklary somaly\u015fyp galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gun\u00e7alamak","meaning":"<div><p>Gun\u00e7a getirmek, gun\u00e7a d\u00fcwmek, gozalyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alar gun\u00e7alady, g\u00fclledi, gozalady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gupga","meaning":"<div><p>Gyzlary\u0148 tah\u00fdasyny\u0148 depesine dakyl\u00fdan, a\u015fagy g\u00fcber\u00e7ek, \u00fdokarsy \u00e7\u00fcrelip gid\u00fd\u00e4n \u015felpeli k\u00fcm\u00fc\u015f bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Egnine d\u00f6k\u00fclip, \u015felpe, gotazlar, Gyzyl gupba \u00fdapylda\u00fdar ba\u015fynda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u015eolwagt sy\u00e7rap galan G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi A\u00fdnany\u0148 gyzyl \u00e7a\u00fdylan gupbasyny lowurdatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tylla gupbasyny \u00fdalpyldadyp oturan a\u00fd \u00fd\u00fczli gyzlar k\u00f6pdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guragyry","meaning":"<div><p>Nerwlere zy\u00fdan etmegi zerarly muskullary\u0148 we bogunlary\u0148 agyrma keseli.<\/p><ul><li>Kn\u00fdagin\u00fda guragyrysyny bejerd\u00fd\u00e4r. <span>(M. \u00dd. Lermon\u00fdow, Bizin zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Meni guragyry \u00fdaman horla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guragyryly","meaning":"<div><p>Guragyry bilen kesell\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurak","meaning":"<div><p>1. \u00ddagy\u015fsyz, \u00fdagmyrsyz, ygalsyz (\u00fdyl we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>\u00d6ten \u00fdyl me\u00fddan gaty gurak boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzgarsyz, \u00e7ygsyz, nemsiz.<\/p><ul><li>Gur\u00e7uk tutul\u00fdan ja\u00fddaky howany\u0148 gaty gurak bolmagy-da maslahat berilme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gary, \u00fdagy\u015f \u00fdagman, ygal d\u00fc\u015fm\u00e4n ba\u015flamak, ot-\u00e7\u00f6p gurap ba\u015flamak.<\/p><ul><li>S\u00e4hradaky klimat barha gurakla\u015fypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guraklyk","meaning":"<div><p>Uzak wagtlap ygal d\u00fc\u015fmezlik, gar, \u00fdagy\u015f \u00fdagmazlyk zerarly me\u00fddanda ot-\u00e7\u00f6p g\u00f6germezlik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>On \u00fdedinji \u00fdyly\u0148 guraklygy Garagumu\u0148 durmu\u015fyny hem \u00f6l\u00fcm halyna getiripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ona gopgunly g\u00fcnler hem, A\u00fdnany\u0148 agyr haly hem, Tejeni\u0148 guraklygy hem t\u00e4sir etm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u015finde \u00fdadaman, sen g\u00f6rkez h\u00fcn\u00e4r, Guraklyk \u00fdok bolsun, suwsuzlyk ga\u00e7syn. <span>(R. Aly\u00fdew, Kommunizm \u00ddolunda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> guraklyk.<\/p><ul><li>Sudan oty \u00fdylylygy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, gurak\u00e7ylyga we yssa \u00e7ydamly \u00f6s\u00fcmlikdir. <span>(S. \u00d6. \u00d6wezmyradow, Sudan Oty T\u00fcrkmenistanda Taze Ot-I\u00fdmlik \u00d6s\u00fcmlikdir)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fcst\u00fcne gurak\u00e7ylyk bolup, oba adamlaryny\u0148 \u00fdagda\u00fdy has hem kynla\u015fypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gural","meaning":"<div><p>Zat \u00fdasamak, bejermek, i\u015flemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan enjam, \u015fa\u00fd, \u00fdaragy, seri\u015fde.<\/p><ul><li>Jemal operasi\u00fda gurallaryny ga\u00fdnap duran suwa salyp, Mer\u00fdeme k\u00f6mek berm\u00e4ge gelipdi. <span>(B. Gurbanaw, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Gural i\u015fl\u00e4r, el magtanar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurallanmak","meaning":"<div><p>Gural edinmek, gurally bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"guralmak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fd we \u015f. m. gurlu\u015fyk desgalary salynmak, d\u00fcz\u00fclmek, \u00fdasalmak.<\/p><ul><li>Garrylykdan menem boljak g\u00f6\u00fda \u00fda\u015f. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir maksat \u00fc\u00e7in jemlenmek, \u00fdola go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurama","meaning":"<div><p>D\u00fcrli mata b\u00f6leklerinden tikilen.<\/p><ul><li>Gurama K\u00fcrte. Gurama k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guramak","meaning":"<div><p>1. \u00d6li, \u00e7ygy, nemi a\u00fdrylmak, gury bolup galmak, sarykmak.<\/p><ul><li>\u00dduwlup serlen ge\u00fdimleri\u0148 hemmesi gurapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Juda arryklamak gaty horlanmak, iglemek.<\/p><ul><li>Gerek \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem beter gurapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok bolmak.<\/p><ul><li>Garyplyk gurasyn! -- di\u00fdip, Musa aga o\u0148a seretdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde: \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f prosesi kesilmek gutarmak, solup gitmek.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl bizi\u0148 iki d\u00fc\u00fdp erigimiz gurady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurama\u00e7y","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etm\u00e4ge ukyply.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurama\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015flerine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmeklige bolan ba\u015farja\u0148lyk ukyplylyk.<\/p><ul><li>\u00c7ingiz han \u00f6z\u00fcni\u0148 gurama\u00e7ylyk ukybyny g\u00f6rkezipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurama\u00e7ylykly","meaning":"<div><p>Gurama\u00e7ylyga degi\u015fli bolan, onat guralan tertipde.<\/p><ul><li>Gurama\u00e7ylykly ba\u015flanan i\u015f gowy netije berdi. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Gurama\u00e7ylykly hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurama\u00e7ylyklylyk","meaning":"<div><p>Gurama\u00e7ylykly \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmete sosialistik gara\u00fdy\u015f Sowet adamlarynyn \u00fdokary d\u00fc\u015f\u00fcnjeli d\u00fczg\u00fcn- nyzamlarynda we gurama\u00e7ylylygynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guranmak","meaning":"<div><p>\u00d6l, \u00e7yg \u00fderlerini guratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurat","meaning":"<div><p>1. Syrkaw d\u00e4l, n\u00e4ho\u015f d\u00e4l, jany sag, sagdyn.<\/p><ul><li>Men gaty gurat, janym sag.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hor d\u00e4l, etli-ganly, semiz.<\/p><ul><li>Go\u00fdun gurat bolanda bir hepdel\u00e4p \u00e7\u00f6pleri\u0148 ujuny \u00e7irteni bilen o\u0148\u00fdar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gurply hojalygy bolan, kem zady \u00fdok, barly.<\/p><ul><li>Olar gurat \u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Saz i\u015fle\u00fd\u00e4n, bozulmadyk, abat.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 nahili, guratmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guratlyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gurawlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Etli-ganlylyk.<\/p><\/div><div><p>3. Bozulan \u00fderi \u00fdokluk, abatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"guratmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6l, \u00e7yg \u00fderini gury etmek, gury hala \u00f6w\u00fcrmek, sarykdyrmak.<\/p><ul><li>Pe\u00e7i\u0148 ba\u015fynda \u00fdylnyp, dolaklary\u0148yzy guradyp bilersi\u0148iz. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00d6l bolan k\u00f6\u00fdnegi guratmak. \u00c7ig \u00e7eken \u00fd\u00fc\u0148i guratmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Guramagyna sebap bolmak.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn epgek \u00f6sse, heniz e\u00fdikmedik gowa\u00e7any guratjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7lary idetm\u00e4n guratmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guraw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gurat.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurawla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sagalyp ba\u015flamak, \u00fdag\u015fylamak, gowula\u015fmak, ganymatla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurawlyk","meaning":"<div><p>N\u00e4ho\u015f d\u00e4llik, syrkaw d\u00e4llik, jany saglyk, sagatlyk, guratlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gura\u015fmak","meaning":"<div><p>Gurap ba\u015flamak, izgari \u00e7ekili\u015fmek, sarygy\u015fmak.<\/p><ul><li>Serlen ge\u00fdimler gura\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurbaga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Art a\u00fdaklary uzyn, suwda we gury \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan ki\u00e7ijik gu\u00fdruksyz ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Gurbagalar, aslar we \u00fdylanlar hem uly zy\u00fdan berip biler. <span>(W. Z. Paenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><li>Garynja gara g\u00fcnde, gurbaga saz-s\u00f6hbetde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurban","meaning":"<div><p>1. Musulman dininde: huda\u00fd \u00fdoluna mal pida edil\u00fd\u00e4n dessur.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada berlip \u00fda-da bir zady\u0148 ugrunda \u00f6z jany\u0148y go\u00fdup edil\u00fd\u00e4n pida.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurbat","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gujur.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fdatdy, gurbat \u00fdok onda. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurbatly","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly gujurly.<\/p><ul><li>Gurbatly gollar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurbatlylyk","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, kuwwatlylyk, gujurlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurdamak","meaning":"<div><p>Maly\u0148 \u00fdarasyna d\u00fc\u015fen gurdy a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdun gurdamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurdatmak","meaning":"<div><p>Maly\u0148 \u00fdarasyna d\u00fc\u015fen gurdy birine a\u00fdyrdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurda\u015fmak","meaning":"<div><p>Maly\u0148 \u00fdarasyna d\u00fc\u015fen gurdy a\u00fdry\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurdukmak","meaning":"<div><p>Gurt \u00e7ozup s\u00fcr\u00fcni, maly za\u00fdalamasy, s\u00fcr\u00e4, go\u00fdna gurt degmek, gurt daramak.<\/p><ul><li>Go\u00fdun gurdugypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurdurmak","meaning":"<div><p>1. Saldyrnak, \u00fdasatmak, dikdirmek (ja\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6k\u00fclen zady t\u00e4zeden \u00fdygnatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurgun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gurat.<\/p><ul><li>Oglum, gurgunmysy\u0148? -- di\u00fdip ejesi sorady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nurjahan eje-de, \u015eekerem gurgunmydyr! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurgunla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Keselden a\u00e7yly\u015fmak, \u00fdag\u015fyla\u015fmak, ganymatla\u015fmak.<\/p><ul><li>Keselden so\u0148 birneme gurgunla\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Semr\u00e4p ba\u015flamak, guratla\u015fmak (mal hakynda).<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar birneme gurgunla\u015fyp ba\u015flapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> O\u0148at \u00fda\u015fap ba\u015flamak, gurplanmak.<\/p><ul><li>Gowy i\u015fl\u00e4p gurgunla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurgunlyk","meaning":"<div><p>Saglyk, amanlyk.<\/p><ul><li>Tany\u015f de\u0148-du\u015f oglanlar gurgunlykmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurgun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gurgunlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurjak","meaning":"<div><p>Adamy\u0148, ha\u00fdwany\u0148 ke\u015fbine menze\u015f edilip \u00fdasalan \u00e7aga o\u00fdnawajy.<\/p><ul><li>So\u0148 bir sapa gyzyna gurjak getirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurjankel","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn egri bo\u00fdunly, d\u00f6\u015fi ak, ger\u015fi gara, suwda \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fd\u00fcz\u00fcji gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurlu\u015f","meaning":"<div><p>1. D\u00fcz\u00fcli\u015f, \u00fdasaly\u015f, salny\u015f.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 gurlu\u015fy g\u00f6wneja\u00fd.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> I\u00e7ki baglany\u015fyk netijesinde emele gelen sistema, d\u00fcz\u00fcli\u015f, s\u00f6zlemde s\u00f6zlerin baglany\u015f tertibi.<\/p><ul><li>S\u00f6zlem gurlu\u015fy.<\/li><li>Grammatik gurlu\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurlu\u015fyk","meaning":"<div><p>Ja\u00fd, zawod, fabrik, karhana we \u015f. m. salmak i\u015fi.<\/p><ul><li>Sowet halky abatla\u015fyk, gurlu\u015fyk bilen me\u015fguldyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurmak","meaning":"<div><p>1. Bina ertmek, salmak, dikmek.<\/p><\/div><div><p>2. Emele getirmek, d\u00fczmek, d\u00f6retmek.<\/p><\/div><div><p>3. Gapan, duzak \u00fdaly emeli usul bilen aw awlan\u00fdan gurallary aw tutmaga ta\u00fd\u00fdar edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Tilk\u00e4 gapan gurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. S\u00f6k\u00fclen zady t\u00e4zeden jemlemek, \u00fdygnamak, \u00f6\u0148ki g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurnamak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek- b\u00fc\u00e7ek zatdan \u00fdasamak, tikmek, dikeltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurp","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gurbat.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanam so\u00fdjak bolany\u0148da, \u00f6z gurbuna g\u00f6ra gar\u015fylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Jygaly beg gurby \u00fdeten sowgadyny g\u00f6terip, H\u00fcnkar soltany\u0148 \u00fdanyna salama bardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mal, m\u00fclk, ba\u00fdlyk.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn di\u00fd\u00fd\u00e4nini etmek \u00fc\u00e7in gurp gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurplandyrmak","meaning":"<div><p>1. Birneme semretmek, da\u00fdandyrmak.<\/p><ul><li>Myrat aga \u00e7opan\u00e7ylyga ba\u015flaly b\u00e4ri, go\u00fdunlary gurplandyrypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f \u00fdagda\u00fdyny gowulandyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwat bermek, ruhlandyrmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki-\u00f6\u0148k\u00fclik bolsa, Gandym \u00e4ti\u00fda\u00e7 ederdi, h\u00e4zirki \u015fagala\u0148 ony gurplandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurplanmak","meaning":"<div><p>1. Ysgyna gelmek, sagadyna \u00e7ykmak, da\u00fdawlanmak.<\/p><ul><li>Ata aga doktora \u00f6werlikli daldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00fdag\u015fyla\u015fmak, o\u0148atla\u015fmak, gowula\u015fmak.<\/p><ul><li>Bu \u00fdyl ekin ganymat bolar, indiki \u00fdyl gurplanarys tamasy bilen \u00fdyly\u0148-\u00fdylyna gara\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi kolhoz\u00e7ylarymyz gurplandy, indi olar medeni\u00fdetle\u015ferler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, kuwwatlanmak, ruhlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurplulyk","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, kuwwatlylyk, da\u00fdawlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Durmu\u015f derejesi gaty gowulyk, barlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurply","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly, sagdyn, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Gurply g\u00f6wresine kuwwat \u00fdeti\u015fip, Gahar, gazap bilen s\u00f6zledi i\u00e7gin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f \u00fdagda\u00fdy gaty gowy, o\u0148at \u00fda\u015fa\u00fdan, barly.<\/p><ul><li>Ol gurply adamdy. Ol oba-garasyny\u0148 da\u00fdhan\u00e7ylyk, mirap\u00e7ylyk meselesine gaty\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pagtaly me\u00fddanlar, gurply kolhozlar, Ata-enelerim, da\u00fdanjym sizler. <span>(\u00c7arly A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurpsuz","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7siz, kuwwatsyz, ysgynsyz.<\/p><ul><li>Gurpsuz g\u00f6wre p\u00fdan \u00fdaly entedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f \u00fdagda\u00fdy, g\u00fczerany \u00fdaramaz bolan, barly bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurpsuzluk","meaning":"<div><p>1. Haly peslik, ysgynsyzlyk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnde \u00fdene gurpsuzlyk syzyp \u00f6\u00fde gidip gy\u015farmaga, dyn\u00e7 almaga me\u00fdil etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaramaz durmu\u015fda bolmaklyk, g\u00fczerany peslik, barly d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurra","meaning":"<div><p>Pal atmagy\u0148 bir t\u00e4ri.<\/p><ul><li>Gar\u00fdagdy aga \u00fdene gurra ta\u015flamaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurrandaz","meaning":"<div><p>Gurra ta\u015fla\u00fdan, gurra at\u00fdan, pal\u00e7y.<\/p><ul><li>Di\u00fddiler: --E\u00fd h\u00f6k\u00fcmdar, bir garry gurrandaz bar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Paty\u015fa dessine m\u00fcnejjimlerini, gurrandazlaryny \u00fdygnady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurra\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gurrandaz.<\/p><ul><li>In so\u0148unda paty\u015fa gurra\u00e7ylara h\u00f6k\u00fcm edipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurruk","meaning":"<div><p>1. Ulanylman ta\u015flanan gu\u00fdy, g\u00f6ml\u00fcp galan suwsuz \u00e7u\u0148 gu\u00fdy, \u00e7ukur.<\/p><ul><li>G\u00fcnleri\u0148 birinde bir tilki \u00e7\u00f6l me\u00fddanda \u00e7apyp \u00fd\u00f6rk\u00e4, birden gurrugy\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcpdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>E\u0148kamy giden sygyrlar gurruk gu\u00fdulary\u0148 da\u015fyna egelendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00fc\u00fddi juda az ber\u00fd\u00e4n, s\u00fc\u00fdts\u00fcz (sygyr hakda).<\/p><ul><li>Da\u00fdhany saga-saga gurruk sygra d\u00f6nderdi\u0148iz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurrumsak","meaning":"<div><p><span>G\u00f6dek s\u00f6z<\/span> \u00ddaramaz gylykly, adamk\u00e4r\u00e7iliksizlik, pis.<\/p><ul><li>Gurrumsak adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurrumsaklyk","meaning":"<div><p>\u00ddaramaz gylyklylyk, adamkar\u00e7iliksizlik, pislik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gursak","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148 tarapyny\u0148 \u00fdokary b\u00f6legi, k\u00fckrek, d\u00f6\u015f, peteke.<\/p><ul><li>Nursoltan gursagyny ga\u00fd\u015fardyp \u00fd\u00f6re\u00fdardi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gursak\u00e7a","meaning":"<div><p>1. Gu\u015faklygyndan \u00fdokaryny \u00fdap\u00fdan, \u00fde\u0148siz \u00fdyly ge\u00fdim d\u00f6\u015f\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnden dakyn\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Go\u00fddy asta terezini\u0148 jamyna, Gursak\u00e7asyn, bilezigin, \u00e7a\u0148\u0148asyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aty\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcne dakyl\u00fdan k\u00fcm\u00fc\u015fden bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurt","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Si\u0148egi\u0148 tohumyndan emele gel\u00fdan a\u00fdaksyz, g\u00f6wresi bilen s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4n s\u00fc\u0148ks\u00fcz m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Hawa, agajy gurt \u00f6z i\u00e7inden i\u00fd\u00fd\u00e4ndir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ete gurt d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurtlamak","meaning":"<div><p>Gurt d\u00fc\u015fmek, gurt d\u00f6remek.<\/p><ul><li>Men hem go\u00fdunlary\u0148 gurtlanyna seretmeli bolaryn, \u00fd\u00fc\u0148lerini gyrkmaly bolaryn, sen ony sa\u00fdyp, ke\u00e7e etmeli bolarsy\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eserleri)<\/span><\/li><li>Et gurtlapdyr. Go\u00fdun gurtlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurtlatmak","meaning":"<div><p>Gurt d\u00fc\u015f\u00fcrmek, gurtlamagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><ul><li>Yssyda eti gurtlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guruganlyk","meaning":"<div><p>Ygallyk d\u00e4l, \u00e7yglyk d\u00e4l; batgalyk d\u00e4l.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 \u00fd\u00fczi guruganlyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurujy","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fd we \u015f. m. zat gur\u00fdan, salyjy.<\/p><ul><li>Gurujylar dyn\u00e7 al\u00fdar, otur\u00fdarlar, gez\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fda\u00fd\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady, i\u015fi \u00fdola salyjy, ba\u015fyny ba\u015fla\u00fdyjy ugrukdyryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurulmak","meaning":"<div><p>1. Bina edilmek, salynmak, dikilmek (ja\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Maldar\u00e7ylyk ja\u00fdlary barha k\u00f6p gurul\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tow berilmek, sazlanyp go\u00fdulmak, herekete ge\u00e7irilmek (saga hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Gurup go\u00fdulmak, (gapan, hepbik, \u00e7irtmek we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Tilki tutmak \u00fc\u00e7in gapan guruldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurulta\u00fd","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e obany\u0148, edarany\u0148 we \u015f. m. wekillerini\u0148 \u00fdygnagy.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdg\u00fclim \u00fdalpyldap gurulta\u00fda geljek. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gurulta\u00fd \u00f6z\u00fcni\u0148 halka bolan birinji \u00fd\u00fczlenmesinde \u015fe\u00fdle m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurulyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> guruganlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gurum","meaning":"<div><p>Odun, t\u00fcss\u00e4ni\u0148 emele getir\u00fd\u00e4n garasy, gara \u00f6rt gatlagy.<\/p><ul><li>Trahoma hapa- gurum bolan \u00fderlerde a\u0148sat \u00fda\u00fdra\u00fdar. <span>(S. K Karanow, Howply G\u00f6z Agyry Keselleri we olaryn \u00d6\u0148\u00fcni Almagy\u0148 \u00c7\u00e4releri)<\/span><\/li><li>Gurum baglan kepb\u00e4ni\u0148 i\u00e7i jemendeden doludy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizim zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurumlamak","meaning":"<div><p>Gurum baglamak, t\u00fcsse si\u0148ip garalmak, gara \u00f6rt bolmak.<\/p><ul><li>Gara b\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki \u00fdabada gurumlap giden iki telpek asylgy durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gurunmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in ja\u00fd, k\u00fcme telar we \u015f. m. salmak, \u00fdasamak, edinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"guru\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gurmaga k\u00f6mekle\u015fmek, gurmaga k\u00f6mek etmek, saly\u015fmak.<\/p><ul><li>Zawod, fabrik guru\u015fmak. \u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 eli\u0148den, a\u00fdagy\u0148dan we \u015f. m. ysgynsyzlyk \u00fd\u00fcze \u00e7ykyp, j\u00fcm\u015f\u00fcldi pe\u00fdda bolmak, el-a\u00fdagy\u0148 we \u015f. m. do\u0148an \u00fdaly bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 endam-jany gur\u015fan \u00fdaly bolup dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 Gajar ogly a\u00fdazda at m\u00fcn\u00fcp a\u00fdagy gur\u015fan \u00fdaly gowadaklap, tagtany\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gury","meaning":"<div><p>Biderek, netijesiz \u00fd\u00f6ne.<\/p><ul><li>Gury gidip gelenim galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u00e7uk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdnmegr\u00e4k, s\u00fc\u0148ks\u00fcz jandar.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl hem onu\u0148-munu\u0148 halysyny doka\u00fdardy, \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni egir\u00fd\u00e4rdi, gur\u00e7ugyny \u00fdarpasyna tut\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu gur\u00e7uk d\u00e4l \u00fda-da \u00e7ekirtge d\u00e4l ahyryn bu ha\u00fdwanlary\u0148 i\u0148 zandy\u00fdaman elhenjidir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015falmak","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregi gabalmak, da\u015fy alynmak.<\/p><ul><li>Nil \u00f6z\u00fcni\u0148 akymynda daglar bilen gur\u015falar dar j\u00fclg\u00e4ni emele getir\u00fd\u00e4r. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015famak","meaning":"<div><p>Halkala\u00fdyn da\u015fyny almak, da\u015f- t\u00f6weregini gabamak.<\/p><ul><li>Otar\u00fdar, suwar\u00fdar hem d\u00f6k\u00fdar d\u00f6k\u00fcn, onso\u0148 gur\u015fap al\u00fdar l\u00e4lezar ekin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015fatmak","meaning":"<div><p>Da\u015f- t\u00f6weregi\u0148i gabatmak, da\u015f-t\u00f6weregi\u0148i gabap aldyrmak.<\/p><ul><li>Du\u015fman go\u015funyny\u0148 da\u015fyny gur\u015fatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015fow","meaning":"<div><p>1. \u00c7elegi\u0148, tigri\u0148 we \u015f. m. da\u015fyna ge\u00fddiril\u00fdan demir halka.<\/p><ul><li>\u00c7elegi\u0148 gur\u015fawy gow\u015fapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fy gabalyp alnan \u00fdagda\u00fd, gabaw.<\/p><ul><li>Gur\u015fawda galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015fuk","meaning":"<div><p>Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 elin \u00fda a\u00fdagy\u0148 do\u0148an \u00fdaly bolup, gur\u015fup, j\u00fcm\u015f\u00fcldap duran \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Elimi\u0148 gur\u015fugy a\u00fdryly\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015fun","meaning":"<div><p>Agymtyl \u00e7al re\u0148kli, \u00fdum\u015fak, agyr metal, himiki element.<\/p><ul><li>Onun kellesini\u0148 o\u00fdnam barmak gapdalyndan wazlap ge\u00e7en berdenkany\u0148 gur\u015fun okudy. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Demi\u0148iz d\u00fc\u015fen \u00fderinde, du\u015fman gur\u015fun \u00fdaly eresin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk gur\u015fun \u00fdaly ak\u00fdan \u00e7\u00e4g\u00e4ni\u0148 belent ra\u00fd\u015fyna \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015funlamak","meaning":"<div><p>Gur\u015fun bilen tutdurmak, gur\u015fun gu\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gur\u015funlanmak","meaning":"<div><p>Gur\u015fun bilen berkidilmek, gur\u015fun gu\u00fdlup, degi\u015fi beklenilmek.<\/p><ul><li>Bedreleri\u0148 de\u015fikleri gur\u015funlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gur\u015funlatmak","meaning":"<div><p>Gur\u015fun bilen tutdurmak, gur\u015fun bilen berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gusdurmak","meaning":"<div><p>I\u00fdenini ga\u00fdtarmak, i\u00fdenini agzyndan getirmek, ga\u00fdtartmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 i\u00fdenlerin gusdur\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gusduryjy","meaning":"<div><p>Gusdurmak h\u00e4si\u00fdeti bar bolan .<\/p><ul><li>Gusduryjy dermanlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gusmak","meaning":"<div><p>I\u00fdeni\u0148 agzy\u0148dan gelmek, i\u00fdeni\u0148i ga\u00fdtarmak, ga\u00fdtarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gussa","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgy, gam, pikir, alada.<\/p><ul><li>\u015eatlyga \u00f6wr\u00fcldi onu\u0148 gussasy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde h\u00e4zir \u00e7igit \u00fdalyjak gussa galmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gussalamak","meaning":"<div><p>Gussa \u00e7ekmek, ga\u00fdgylamak, aladalanmak.<\/p><ul><li>Ine ol e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdarym sagat oturdy, bir sagat oturdy we bu ony gussalanmaga \u00e7enli irizdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gussaly","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgyly, gamly, aladaly.<\/p><ul><li>Durmu\u015f gussaly bir azatlykdyr. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gusuk","meaning":"<div><p>I\u00fdeni\u0148 \u00fd\u00fcregine batman, ga\u00fdtaryl\u00fdan zat.<\/p><ul><li>Gusuga batmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gut","meaning":"<div><p>Gulagy\u0148 i\u00e7inde emele gel\u00fd\u00e4n kir.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutap","meaning":"<div><p>I\u00e7ine et, g\u00f6k, ot we \u015f. m. salnyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>I\u00e7i g\u00f6kli gutap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutarmak","meaning":"<div><p>1. Zat galmazlyk, t\u00fckenmek, ba\u00fdamak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 g\u00f6zel d\u00f6wranym gutardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bes etmek, tamamlamak, t\u00fckellemek.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148i gutarmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Aladadan, i\u015fden we \u015f. m. halas etmek, dyndarmak.<\/p><ul><li>Muny gapy-gapy elenip \u00fd\u00f6rmekden gutaraly\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aradan \u00e7ykmak, \u00fdogalmak, \u00f6lmek.<\/p><\/div><div><p>5. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fdan i\u015fligi bilen birlikde, gymyldyny\u0148 bolup gutaranyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Suwaryp gutarmak, a\u00fddyp gutarmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutarnykly","meaning":"<div><p>Belli bir netije berer \u00fdaly, ba\u015fly- a\u00fdakly, d\u00fc\u00fdpli.<\/p><ul><li>Eposy\u0148 hemme nusgalaryny \u00f6wrenip, gutarnykly umumy bir tekstini i\u015flemeli. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>A\u0148yrsy b\u00e4\u015f-on g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde sizi\u0148 dawaly mesel\u00e4\u0148izi gutarnykly \u00e7\u00f6zeris. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutartmak","meaning":"<div><p>1. Zat galdyrman a\u00fdyrdyrmak, t\u00fcketdirmek, ba\u00fdatdyrmak.<\/p><ul><li>Satyp gutarmak. \u00ddygyp gutartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fi we \u015f. m. tamamlatmak, boldy etdirmek.<\/p><ul><li>Olja\u00fdyny gutardypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bes etdirmek, go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ini gutartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zatdan azat etdirmek, dyndartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutarylmak","meaning":"<div><p>1. T\u00fckedilmek, ba\u00fdadylmak.<\/p><ul><li>Harytlar satylyp gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Boldy edilmek, tamamlanmak.<\/p><ul><li>Ja\u00fd salnyp gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Azat edilmek, halas edilmek.<\/p><ul><li>Uly howpdan gutarylmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutlag","meaning":"<div><p>I\u015fd\u00e4ki \u00fcst\u00fcnligi, \u015fatlykly habary gutlap a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zler, \u00fd\u00fczlenip m\u00fcbareklemeklik.<\/p><ul><li>Rus doganma gutlag a\u00fdd\u00fdan \u00fdene-de. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Gutlag haty.<\/li><li>Gutlag s\u00f6zlerini a\u00fddyp gutarmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutlamak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 o\u0148at eden i\u015fini, \u00fcst\u00fcnligini, ba\u00fdram\u00e7ylygy, \u015fatlykly habary m\u00fcb\u00e4reklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutluk","meaning":"<div><p>T\u00e4ze ge\u00fdim, a\u00fdakgap ge\u00fden \u00e7aga sylag h\u00f6km\u00fcnde beril\u00fd\u00e4n pa\u00fd, zat.<\/p><ul><li>T\u00e4ze k\u00f6\u00fdnek oglana gutluk berdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gutly","meaning":"<div><p>Bagtly.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutulgysyz","meaning":"<div><p>Gutular \u00fdaly \u00fdagda\u00fd, gutulmaga bolan \u00fdol, \u00e7ykalga, ala\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutulgysyzlyk","meaning":"<div><p>1. Gutulmak m\u00fcmk\u00fcn\u00e7iligi \u00fdokluk, \u00e7ykalgasyzlyk, biala\u00e7lyk.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00f6kmanylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gutulmak","meaning":"<div><p>1. Keselden a\u00e7ylmak, sagalmak.<\/p><ul><li>Demi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r, baran gutul\u00fdar \u00f6lm\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howpdan halas bolmak, howpdan sypmak, dynmak.<\/p><ul><li>\u00ddalan s\u00f6zlese\u0148, tutularsy\u0148, d\u00fcz s\u00f6zlese\u0148, gutularsy\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guty","meaning":"<div><p>Aga\u00e7dan, ga\u00fdy\u015fdan we \u015f. m. \u00fdasalan ki\u00e7ijik gap, gapyrjajyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ak gu\u015fagini biline gu\u015fanyp, biline d\u00e4ri gutusyny, serkejini dakynyp, a\u00fdakly teke hyrlysyny asyp, hemi\u015fe daglara awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guw","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn egri bo\u00fdunly, \u00fdumu\u015fak \u00fdelekli ullakan suw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Men ol \u00fderde o\u0148at ak guw tutaryn. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>De\u0148izd\u00e4ki mawy suwlary g\u00f6rd\u00fck, K\u00f6llerd\u00e4ki \u00f6rdek, guwlary g\u00f6rd\u00fck. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guwandyrmak","meaning":"<div><p>Begendirmek, \u015fatlandyrmak.<\/p><ul><li>\u015eatlykly habar a\u00fddyp guwandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guwanja\u0148","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada guwanyp - begen\u00fd\u00e4n, \u015fatlan\u00fdan, bu\u00fdsanagan.<\/p><ul><li>Guwanja\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guwanja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Guwanja\u0148 gylyk - h\u00e4si\u00fdetlilik, begenje\u0148lik.<\/p><ul><li>Bil\u00fd\u00e4rin - di\u00fdip, Ene o\u0148a birneme guwanja\u0148lyk bilen jogap berdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guwanmak","meaning":"<div><p>H\u00f6wesi\u0148 artmak, begenmek, \u015fatlanmak, ruhlanmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 dabara\u0148a guwan\u00fdan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guwan\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zada bolan begen\u00e7, \u015fatlyk, bu\u00fdsan\u00e7.<\/p><ul><li>Onun \u00fdigrenji \u015fakyrdysy Artygy\u0148 guwanjyny kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ynha seni\u0148 dost \u00fdarlaryn \u00fdygnanyp, Guwan\u00e7 bilen ugra\u00fdarlar Moskwa. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guza\u00fd","meaning":"<div><p>Dagy\u0148, dep\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. g\u00fcn d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n tarapy.<\/p><ul><li>Indi daglary\u0148 guza\u00fdynda-da gar g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ine, \u015fu agajy barlaly\u0148, eger \u015fu agajy\u0148 guza\u00fd tarapynda meni\u0148 belgim bolsa-ha biz \u00fdolumyzy \u00fdalny\u015famyzok. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guzgulak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddaz a\u00fdlarynda bit\u00fd\u00e4n guzyny\u0148 gulagyna me\u0148ze\u015f s\u00fc\u00fdr\u00fcje \u00fdaprakly tur\u015fuja ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"guzlamak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6lesi bolmak, guzusy, owlagy bolmak (kabir ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fymyzy\u0148 ge\u00e7isi ekiz guzlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlar e\u00fd\u00fd\u00e4m guzlamaga ba\u015flapdyrlar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Eje, sygry\u0148 guzladymy? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddumurtgalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"guzlatgy","meaning":"<div><p>D\u00f6rt-d\u00f6rtden iki hatar \u00e7ukura gumalak, \u00e7\u00f6p we \u015f. m. ta\u015flanyp o\u00fdnal\u00fdan \u00e7agalar o\u00fdny.<\/p><ul><li>Guzlatgy o\u00fdnamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"guzlatmak","meaning":"<div><p>1. Dogurtmak (kabir mallar nakynda).<\/p><ul><li>Sen \u015folaryn hemmesini alty a\u00fdda guzlatmaly. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddumurtgalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"guzy","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Go\u00fdnu\u0148 alty a\u00fda \u00e7enli d\u00f6w\u00fcrdaki ki\u00e7ijik \u00e7agasy.<\/p><ul><li>Men nir\u00e4 barsam, \u00fda-ha guzy, \u00fda-da tokly so\u00fd\u00fdarlar!. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00abBalam, oglum, janym\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bar bolaweri, guzym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Artyk jan, \u00f6z\u00fc\u0148i be\u00fdle horlama, guzym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Iki goluny gi\u0148den gerip \u00f6l\u00e7emek (uzynlygy).<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00e7mak","meaning":"<div><p>Bagry\u0148a basmak, gujagy\u0148a gysmak, gujaklamak.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm aram tapyp, uzadyp golun, Ga\u00fdtadan gol salyp gu\u00e7dy serwini. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fddurmak","meaning":"<div><p>1. Bir gapdan ba\u015fga bir gaby\u0148 i\u00e7ine d\u00f6kd\u00fcrmek, agdartmak.<\/p><ul><li>\u015eu grafine-de bir litr s\u00fc\u00fdt gu\u00fddur!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Metal ergininden \u00fda-da pal\u00e7ykdan bir zat \u00fdasatmak, bejertmek, etdirmek.<\/p><ul><li>Ba\u015f m\u00fc\u0148e gola\u00fd kerpi\u00e7 gu\u00fddurdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdgu\u00e7","meaning":"<div><p>Agzy darajyk gaba suwuklyk gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, d\u00fc\u00fdbi \u00e7\u00fcri, agzy gi\u0148 gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdlunmak","meaning":"<div><p>Towlam - towlam \u00fdygyrylmak, d\u00fc\u00fdr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Garaja \u00f6\u00fd\u00fcn g\u00f6zeneginde gu\u00fdlanyp \u00fdatan ala ganjyk ok \u00fdaly geldi-de, \u00fdabyny\u0148 gu\u00fdrygyndan agyz saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdma","meaning":"<div><p>Me\u00fddan \u00fderinde \u00fdagy\u0148 suwuny\u0148 k\u00f6p \u00fdygnan\u00fdan \u00fderi, \u00e7\u00f6ketlik \u00fder, kaky\u0148 uly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdmak","meaning":"<div><p>Gowrulan una azajyk \u00fdag, suw garylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>Ol ertirden b\u00e4ri \u00fdekeje \u00e7em\u00e7e gu\u00fdmak i\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdruk","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdwany\u0148 o\u0148urga ujasyny\u0148 uzalyp gid\u00fdan in\u00e7e b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Sygyrlar sapanly gu\u00fdruklaryny bula\u00fdlap, mola\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sygry\u0148 gu\u00fdrugynda py\u00e7ak d\u00f6wme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir maly\u0148 (go\u00fdnun) t\u00fcrre tarapyndaky \u00fdum\u015fak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Gu\u00fdruklaryny mazaly tegel\u00e4n bag go\u00fdny g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her bir zady\u0148 syrty, syrtky b\u00f6legi, yz tarapy.<\/p><ul><li>Kepderini\u0148 gu\u00fdrugy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdrukman","meaning":"<div><p>Gutrugy ullakan, gu\u00fdrugy uly (go\u00fdun, tilki we \u015f. m hakynda).<\/p><ul><li>Gu\u00fdrukman tilki.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdtak","meaning":"<div><p>Gu\u00fda me\u0148ze\u015f tebigy o\u00fdulan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdujy","meaning":"<div><p>Bir zady, metaly eredip gu\u00fd\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdulmak","meaning":"<div><p>1. Bir gapdan ikinji bir gaba d\u00f6k\u00fclmek, ba\u015fga bir gaba salynmak.<\/p><ul><li>N\u00e4hili \u00fdangyjyny\u0148 gu\u00fdulmalydygy hem \u00f6r\u00e4n anyk g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistan\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokardan a\u015fak d\u00f6k\u00fclmek, d\u00f6k\u00fclip durmak, inip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdum","meaning":"<div><p>K\u00e4bir zatlary\u0148 belli bir mukdardaky \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Bir gu\u00fdum d\u00e4ri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdunmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd, nahar we \u015f. m. zadi gaba gu\u00fdup almak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>K\u00e4s\u00e4 \u00e7a\u00fd gu\u00fdundym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdu\u015fmak","meaning":"<div><p>Gu\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek, gu\u00fdup bermek (\u00e7a\u00fd, nahar we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Nahar gu\u00fdu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u00fdy","meaning":"<div><p>1. Suw \u00fc\u00e7in \u00fderin suwly gatlagyna \u00e7enli gazylan \u00e7u\u0148 \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Myralyny \u00e7\u00f6l i\u00e7ind\u00e4ki bir gu\u00fda ta\u015flapdyrlar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Annaguly gelip, bedresini gu\u00fda sallamaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fcrli tehniki b\u00e4hbitler \u00fc\u00e7in burawlanyp gazylan \u00e7u\u0148 \u00e7ukur, skwa\u017eina.<\/p><ul><li>Nebit gu\u00fdularyny\u0148 s\u00fct\u00fcnleri hatar- hatar bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> B\u00fctin bedeni \u00fdelek bilen \u00f6rtilen, go\u015faganatli, o\u0148urgaly u\u00e7\u00fdan ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>G\u00fcl-p\u00fcr\u00e7\u00fck pudaklarda sa\u00fdrarmy\u015f d\u00fcrli gu\u015flar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gu\u015f \u00f6zi \u00fc\u00e7in \u00e7apar, tazy - e\u00fdesi \u00fc\u00e7in. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f agajy bir gonar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f bar -- etini i\u00fdmeli, gu\u015f bar -- et bermeli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f burunsyz dogmaz, \u00e7aga -- ryzgalsyz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f ganatyndan kire\u00fd islemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015fak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdy\u015fdan, \u00fd\u00fcpden \u00fda-da dokalan matadan bile baglamak, damak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6r\u00fcte edilen bag.<\/p><ul><li>Ot tomsuna agyr \u00e7\u00e4kmen, gy\u015fyna bolsa pagtaly don ge\u00fderdi, biline ak biz gu\u015fak gu\u015fanardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>P\u00e4lwan gu\u015fagyny ykjam gu\u015fanyp, sy\u00fdyny \u00e7eki\u015fdirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015faklyk","meaning":"<div><p><span>Geografi\u00fda<\/span> \u00dderi\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 iki meridiany \u00fda-da paralelleri arasyndaky b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Yssy gu\u015faklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015falmak","meaning":"<div><p>1. Gu\u015fak baglanmak, gu\u015fak da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde gyrmyzy don, kemeri salpy gu\u015falan gyly\u00e7, golun-da b\u00e4\u015fatar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fy gabalmak, da\u015fy gur\u015falyp alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015famak","meaning":"<div><p>Biline gu\u015fak da\u0148mak, oramak, baglamak.<\/p><ul><li>\u00c7altlyk bilen \u00fderinden galyp, donuny ge\u00fdip, bilini gu\u015famaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gu\u015fak gu\u015famak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015fanmak","meaning":"<div><p>Biline gu\u015fak danmak, biline gu\u015fak baglamak.<\/p><ul><li>Ol tomsuna agar \u00e7\u00e4kmen, gy\u015fyna bolsa pagtaly don ge\u00fderdi, biline ak biz gu\u015fak gu\u015fanardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen \u00fdasy ga\u00fdy\u015f gu\u015fagyny gu\u015fandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015fatmak","meaning":"<div><p>Birine biline gu\u015fak d\u00e4ndirmak, gu\u015fak oratmak.<\/p><ul><li>Biline gu\u015fak gu\u015fatmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015fdili","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ekin\u00e7ilikde ekin arasynda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n in\u00e7e \u00fdaprakly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015fgonmaz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tutu\u015f tikenli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015fgun","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny\u0148, e\u015fegi\u0148 ga\u0148\u0148asyny\u0148, aty\u0148 e\u00fderini\u0148 \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fmezligi \u00fc\u00e7in gu\u00fdrugyny\u0148 a\u015fagyndan ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Kerem d\u00e4li Gyrata gu\u015fgun salyp, ony hem getirip \u00f6zbiline baglady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gu\u015fg\u00f6zi","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Pessejik bo\u00fdly, sor\u00fderlerde topbak \u00f6s\u00fd\u00e4r, gu\u015fun g\u00f6z\u00fcne menze\u015f \u00e7al re\u0148kli g\u00fcl getir\u00fd\u00e4n bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015figde","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddabany igde agajy we onyn ma\u00fdda miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015fluk","meaning":"<div><p>Gu\u015fu\u0148 k\u00f6p \u00fderi, gu\u015fu\u0148 k\u00f6p bol\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gu\u015f\u00e7ulyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 \u00f6\u00fd gu\u015flaryny \u00f6sd\u00fcrip k\u00f6peltmeklik bilen me\u015fgul bol\u00fdan bir pudagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gybat","meaning":"<div><p>Birini\u0148 da\u015fyndan edil\u00fd\u00e4n n\u00e4dogry, takyk d\u00e4l g\u00fcrr\u00fc\u0148, myjabat.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zeneginde gybat edip oturan a\u00fdallar hem seredi\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gybatyny edip, \u00fdamanlap oturan mahalynda P\u00f6kg\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne gelmegi \u00ddellini\u0148 ba\u015fyndan hu\u015funy u\u00e7urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6reni\u0148 gybatyny etmekdenem bir akyllylyk bolarmy? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gybatke\u015f","meaning":"<div><p>Gybat edip \u00fd\u00f6ren, ba\u015fga adamyny\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini edip \u00fd\u00f6ren, myjabat\u00e7y.<\/p><ul><li>Gybatke\u015fi\u0148 hem ja\u00fdy j\u00e4hennem bolsa gerek. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gybatke\u015flik","meaning":"<div><p>Gybatke\u015f bolmaklyk, gybatke\u015fe has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"gybat\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gybatke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gybyrdamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddygjam-\u00fdygjam \u00e4diml\u00e4p \u00fd\u00f6remek, gybyrt-gybyrt edip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Gybyrdap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyrmyl-gyrmyl, gybyrt-gybyrt etmek, gymyldamak.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148imi\u0148 i\u00e7inde n\u00e4medir bir zat gybyrda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gybyrdy","meaning":"<div><p>M\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f hereketi.<\/p><ul><li>Jorabymy\u0148 gonjunda bir gybyrdy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gybyrdyklamak","meaning":"<div><p>Gybyrdyk-gybyrdyk edip \u00fd\u00f6remek, ki\u00e7i \u00e4dim bilen \u00e7alt \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Tozana bula\u015fyp, gumu\u0148 i\u00e7inde gybyrdyklap galar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gybyrdykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde gybyrdyklap \u00fd\u00f6remek, gybyrt-gybyrt edi\u015fip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Gybyrdykla\u015fyp gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gydyrdamak","meaning":"<div><p>Ba\u015fardygy\u0148dan z\u00e4hmet \u00e7ekmek, ukyby\u0148a g\u00f6r\u00e4 i\u015flemek.<\/p><ul><li>Biz hem bol\u015funa g\u00f6re gydyrdap \u00fd\u00f6ris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gygyrmak","meaning":"<div><p>1. Zowwam ses \u00e7ykarmak, gaty ses emele getirmek, berk seslenmek.<\/p><ul><li>Gygyryp, d\u00f6\u015f\u00fcni tutup, \u00f6kj\u00e4ni g\u00f6terdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 adyny tutup \u00e7agyrmak.<\/p><ul><li>S\u00e4het! -- di\u00fdip, Aman po\u015f\u015fy gygyr\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4\u00fdinmek, azgyrylmak.<\/p><ul><li>Gele\u0148sizler, bihepbeler! -- di\u00fdip, gygyranyny-da du\u00fdman galdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Gulluhan \u00c7erny\u015fowy\u0148 s\u00f6z\u00fcni\u0148 arasyna d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fdene gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Big\u00fcn\u00e4 adamy\u0148 \u00fcst\u00fcne gygyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gygyrtmak","meaning":"<div><p>1. Ses \u00e7ykartmak, ses emele getirtmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany bija\u00fd tutup gygyrtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdindirmek, azgyryldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gygyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilele\u015fip gygyrmak, k\u00f6p bolup seslenmek.<\/p><ul><li>\u00c7arwa, \u00e7opan-\u00e7oluga Gahat bolup \u00f6r\u00fcler, Toka\u00fdda hem d\u00fczlerde gygyr\u015fardy b\u00f6r\u00fcler. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suw\u00e7ular hem \u00e7oluk, ony g\u00f6rende, begen\u015fip, gygyr\u015fyp \u00fderinden galdy. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjak","meaning":"<div><p>Gapak deregine k\u00e4disini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdary \u00e7ekilen, perdesiz, \u00fc\u00e7 kiri\u015fli syhalyp \u00e7alyn\u00fdan saz guraly.<\/p><ul><li>Bahar g\u00fcni Garasuwu\u0148 bo\u00fduna se\u00fdre \u00e7ykdyk, alyp gyjak, dutary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dutara go\u015ful\u00fdar gyjagy\u0148 sesi, Sizi di\u0148le\u00fdenle\u0148 art\u00fdar h\u00f6wesi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjak\u00e7y","meaning":"<div><p>Gyjak \u00e7al\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Sen bizi\u0148 gyjak\u00e7ymyzsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjalat","meaning":"<div><p>Birine bildiril\u00fd\u00e4n igen\u00e7li n\u00e4razylyk, me\u00e7ew, k\u00fc\u015fg\u00fcri\u015f, gyjyt.<\/p><ul><li>Indi mundan artyk gyjalata \u00f6z\u00fcmi go\u00fdmaryn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjygyjy","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddaz a\u00fdlarynda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00fdabany ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyjyk","meaning":"<div><p>Teni\u0148 gyjyklananda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan, t\u00e4sirli du\u00fdgy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyjyklamak","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 gyjygyny getirmek \u00fc\u00e7in tenini dyrmalamak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdene Mar\u00fdanany gyjyklamaga ba\u015flady. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjynmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada hyjuw etmek, ahmyr \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en zada gyjynmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gahar-gazaba m\u00fcnmek, gaharlanmak.<\/p><ul><li>Ol a\u015faky k\u00fcti dodagyny di\u015fl\u00e4p gyjyndy, gazabyna \u00e7ydaman sandyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjyrdamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7e\u00fdnelende, di\u015fi\u0148 arasynda zat galyp gyjyrdyly ses \u00e7ykmak, gyjyrt-gyjyrt etmek.<\/p><ul><li>Di\u015fi\u0148 arasynda i\u00fd\u00fden zady\u0148 gyjyrdamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00e4hel zada gaharlanmak, gahary\u0148 gelmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me be\u00fdle gyjyrdap otyrsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Gyjyrt-gyjyrt edip \u00e7e\u00fdnemek.<\/p><ul><li>Pi\u015fik sy\u00e7any gyjyrdadyp \u00e7e\u00fdnedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaharyny getirmek, gaharlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyjyrdy","meaning":"<div><p>I\u00fdmit \u00e7e\u00fdnelende, k\u00e4bir gaty zadyn di\u015fi\u0148 arasynda galmagyndan \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Di\u015fimi\u0148 arasynda bir gyjyrdy-ka bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyjyt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyjalat.<\/p><ul><li>\u00d6z h\u00e4si\u00fdetinden habarsyz P\u00f6kgi Wala, Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 s\u00f6zi \u00fdaraman, o\u0148a kina\u00fdaly gyjyt berdi. Halnazar gapdalla\u00fdyn sowallara, gyjytlara gulak gabartman, janygyp dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddok, bu bolmaz -- di\u00fdip, ol ne gyjyt berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde, go\u00fdun, ge\u00e7i \u00fdaly ha\u00fdwanlary\u0148 \u00f6\u0148 i\u00fden zadyndan g\u00e4w\u00fc\u015femek \u00fc\u00e7in \u00fda\u0148adandan agyz bo\u015flugyna getir\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyk-bak","meaning":"<div><p>Galmagal, gykylyk, ala-zenzele.<\/p><ul><li>Kellesini al-asmanda tut\u00fdan g\u00f6k erkek t\u00f6wereginde ga\u00fdmala\u015f\u00fdanlara, gyk-baklara otlukly g\u00f6zlerini tegel\u00e4p, \u00fdalt-\u00fdult garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gykuw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gykylyk.<\/p><ul><li>Bu\u00fdruk alyp polise\u00fdler be\u00fdginden, Gykuw edip \u00fcst\u00fcmize \u00e7ozdular. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eagallary\u0148 gykuwlary, olara bakan uzyn-uzyn \u00fc\u00fdr\u00fden itleri\u0148 sesleri e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bo\u015fanan \u00fdabylar iki baka da\u00fdyrda\u015fyp, he\u0148kiri\u015fip uly tozanly gykuw turzardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eatlykly gykuwlar bilen, Ga\u00fdtarlyp her \u00fdan ge\u00e7ipdi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gykuwlamak","meaning":"<div><p>Gykuw urmak, \u00abgyw!\u00bb di\u00fdip alazenzele turuzmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany gykuwlap s\u00fcr\u00fc\u0148, \u00fdigitler! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gykuwlap m\u00f6jegi\u0148 aldylar da\u015fyn, A\u0148k bolup oturdy, syrtardyp di\u015fin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gykuwlatmak","meaning":"<div><p>Gykuw urdurmak, gykuwlap gygyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gykuwla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gykuw urup gygyry\u015fmak, gykuwlap gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Gykuwla\u015fyp birden: --G\u00f6ter-de, g\u00f6ter! \u00c4pet-\u00e4pet p\u00fcrsi \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp sogur\u00fdar. <span>(M. Se\u00fdidow, M\u00e4hriban \u015e\u00e4her)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gykylyk","meaning":"<div><p>Gaty-gaty \u00e7yk\u00fdan ses, \u00e7asly ses, galmagal, zenzele, gykuw.<\/p><ul><li>Bular \u015fol gykylyklary bilen alkymlap geldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tanapy\u0148 sypanyna g\u00f6zi ilenden, gykylyk edip ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00f6\u0148ki gykylyklaryny go\u00fddular. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gykylyklamak","meaning":"<div><p>1. Galmagal etmek, gykylyk etmek, galmagallamak.<\/p><ul><li>Ejeligim sumak Halnazarlara bakan gykylyklap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dawa etmek, dawala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gykylykla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gykylyk edi\u015fmek, galmagal edi\u015fmek, galmagalla\u015fmak.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 gykylykla\u015f\u00fdan sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dawa edi\u015fmek, dawala\u015fmak, jenjelle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gykylyk\u00e7y","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p gykylyk ed\u00fd\u00e4n, galmagal\u00e7y, gopgun\u00e7y.<\/p><ul><li>Il\u00fdu\u015fkany\u0148 gykylyk\u00e7y hele\u00fdi hem sessiz dem alyp, uklap \u00fdatyrdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa edip \u00fd\u00f6ren, dawag\u00e4r.<\/p><ul><li>Gykylyk\u00e7y adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyk\u00fdaka","meaning":"<div><p>K\u00f6\u00fdnekde gapdalrakdan a\u00e7yl\u00fdan \u00fdakany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 gyk\u00fdaka k\u00f6\u00fdnegini\u0148 ilikleri \u00fdazdyrylyp, \u00fdakasy \u00fdatyrylandygy \u00fc\u00e7in, \u00fdasy gursagy, doly bo\u00fdny, bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fczi g\u00fcne \u00fdanypdyr-da, gyzgylt go\u0148ras bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyl","meaning":"<div><p>Adamyny\u0148 we s\u00fc\u00fdtemdirijileri\u0148 bedeninde bol\u00fdan in\u00e7ejik t\u00fc\u00fd.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 murty towlama gelipdir, \u00fdala\u0148a\u00e7 e\u0148egine bolsa i\u00fdme\u015fik gara gyllar \u00f6r\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kakasyny\u0148 \u00e7i\u015fen, yslanan g\u00f6wresi, pakgaran \u00fd\u00fcz\u00fcnde d\u00fcrteri\u015fip galan gyllary m\u00e4zle\u015fik g\u00f6zleri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde o\u00fdnady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylaw","meaning":"<div><p>1. Gawuny\u0148 etini\u0148 \u00fd\u00fczi, \u00fcstki gylawlap duran \u00fderi.<\/p><ul><li>Gawuny\u0148 gylawyny a\u00fdryp i\u00fdmeli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. P\u00e4kini\u0148 i\u0148 \u00fditi \u00fderi, \u00fd\u00fczi.<\/p><ul><li>Bu p\u00e4kini\u0148 gylawy ga\u00fddypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylawlamak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi gylaw almak, \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gelmek.<\/p><ul><li>Gawuny\u0148 \u00fd\u00fczi gylawlapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylawlanmak","meaning":"<div><p>Eden i\u015fi\u0148 bir gezek \u015fowuna d\u00fc\u015fmegine bu\u00fdsanmak, \u00f6\u0148ki eden i\u015fi\u0148 rowa\u00e7 tapandygy \u00fc\u00e7in, \u00fdene t\u00e4zesine ymtylmak.<\/p><ul><li>T\u00e4zeden b\u00e4ri sen gylawlanypsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylawly","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li islegi bar bolan, bir zady edesi gel\u00fd\u00e4n, h\u00f6wesje\u0148.<\/p><ul><li>Sen gylawly \u00fdigit ekeni\u0148, a\u00fdagy\u0148 d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>S\u00f6we\u015f me\u00fddanynda bary gylawly, gollary na\u00fdzaly, g\u00fclg\u00fcn \u00fdalawly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylawlylyk","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li islegi barlyk, bir zady edesi gel\u00fd\u00e4nlik, h\u00f6wesje\u0148lik, g\u00f6w\u00fcnje\u0148lik.<\/p><ul><li>\u015eol wagt Wepa ho\u015f gylawlylyk bilen \u00fderinden galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyldyrgan","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u015fal otlary\u0148 baldagynda, gyl\u00e7ykda bol\u00fdan, zordan g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, gyl \u00fdaly tikenjik.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y elime bir gyldyrgan batdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylganajyk","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gyldyrgan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gylgu\u00fdruk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n, gu\u00fdrugy in\u00e7e, ki\u00e7ir\u00e4k aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Biz ag\u015fama \u00e7enli birn\u00e4\u00e7e gylgu\u00fdruk awladyk. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyllamak","meaning":"<div><p>Ge\u00e7ini\u0148 s\u00fct\u00fcginden \u00e7\u00f6p\u00fcrini sa\u00fdlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyllyk","meaning":"<div><p>Agyzdan s\u00fc\u00fdg\u00fcp \u00e7yk\u00fdan s\u00fcleke\u00fd, suwuklyk.<\/p><ul><li>Gyzjagaz entep \u00fdykyldy, gyllygy sallanyp, dodaklary \u00fder garbady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddadaw at burnuny parryldadanda, k\u00f6p\u00fck gaty\u015fykly gyllyklar S\u00e4hedi\u0148 \u00fcst\u00fcne sy\u00e7rady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 gansyz re\u0148ki g\u00f6gerip, g\u00f6zleri m\u00e4zle\u015fipdir-de, agzyndan ganly gyllyk ak\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylta\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> galta\u015fmak.<\/p><ul><li>Tene her gezek \u00e7ybyn-\u00e7irke\u00fd gylta\u015fanda, tisgini\u015fip we titre\u015fip gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyltym","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e \u00f6sen gyrty\u00e7 ot.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar gyltyma kowala\u015f\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyltyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddetmez, \u00fdeter-\u00fdetmez, kemter, \u00e7alaja.<\/p><ul><li>Arman onu\u0148 \u00fdumrugy Meter \u015fyhy\u0148 agzyna gyltyz degdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azlyk ed\u00fd\u00e4n, kelte, \u00fdeter-\u00fdetmez, az, gysga.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimlik \u00fc\u00e7in alnan mata biraz gyltyz geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylyk","meaning":"<div><p>1. Durmu\u015fda \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f, h\u00e4si\u00fdet, reje.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdeke geplilik, ed\u00e4\u00fdmek gylygy hem bardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 i\u00e7ki gylygy hem birneme \u00fc\u00fdtg\u00e4pdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurt \u00f6z\u00fcni\u0148 hemi\u015feki gylygyna g\u00f6re hi\u00e7 bir g\u00fcrr\u00fc\u0148ini nakylsyz \u00fda-da mysalsyz a\u00fdtma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men sen geleli\u0148 b\u00e4ri sa\u0148a syn ed\u00fd\u00e4n weli, seni\u0148 obadaky gylyklary\u0148 h\u00e4lem dowam ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Howany\u0148, tebigaty\u0148 \u00fc\u00fdtge\u00fdi\u015f prosesi.<\/p><ul><li>Howany\u0148 gylygyny\u0148 ge\u0148 d\u00e4ldigini a\u0148dym. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylykda\u015f","meaning":"<div><p>Gylyklary me\u0148ze\u015f bolan, h\u00e4si\u00fdeti bir, bir gylykdaky.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148 bilen pikirde\u015f, gylykda\u015f bolmak bilen adamk\u00e4r\u00e7ilikli bolsa, onu\u0148 \u00fda\u015fyna \u00fda-da syratyna garamak n\u00e4m\u00e4 gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gylym","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n i\u015f, pikir, bolu\u015f.<\/p><ul><li>Olar \u015fu gylymlary bilen \u00fdene jena\u00fdat ed\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyly\u00e7","meaning":"<div><p>1. Polatdan \u00fdasal\u00fdan uzyn egri, sowuk \u00fdarag.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fdyllardan b\u00e4ri dulda asylgy duran gylyjyny syryp da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 \u00f6z gynyny kesmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 gynynda \u00fdatsa, poslar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 \u00fdarasy biter, dil \u00fdarasy bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 g\u00f6teren gyly\u00e7dan hem \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gula\u00e7, dolak \u00fdaly irim\u00e7ik matalar dokalanda ulanyl\u00fdan, arga\u00e7 kakyl\u00fdan dokma senedi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyly\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Gyly\u00e7 urmak, gyly\u00e7 bilen kesmek, gyly\u00e7 bilen \u00e7apmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany gyly\u00e7lamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyly\u00e7latmak","meaning":"<div><p>Gyly\u00e7 urdurmak, gyly\u00e7 bilen kesdirmek, \u00e7apdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyly\u00e7la\u015fmak","meaning":"<div><p>Gyly\u00e7ly uru\u015fmak, biri-biri\u0148e gyly\u00e7 salmak.<\/p><ul><li>Du\u015fman bilen gyly\u00e7la\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyl\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddaranja\u0148lyk ed\u00fd\u00e4\u0148, g\u00f6w\u00fcn g\u00f6r\u00fcji, \u00fdaranja\u0148.<\/p><ul><li>Indi Halnazary\u0148 gyl\u00e7ylary: -- P\u00e4he\u00fd, ba\u00fdy\u0148 i\u0148kis ed\u00fd\u00e4n zadyny! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ili\u0148 orta barmak \u00fdaly \u00fderinden sa\u00fdlap alarsy\u0148 -- di\u00fdip, g\u00f6w\u00fcnlik berjek, bol\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyl\u00e7yk","meaning":"<div><p>1. Arpany\u0148, bugda\u00fdy\u0148 we \u015f. m. d\u00e4neleri\u0148 dy\u015fyndaky d\u00fcrteri\u015fip duran gyldyrganly gabygy.<\/p><ul><li>Ol agzyna inip duran garaba\u015f degen arpany\u0148 gyl\u00e7ygy \u00fdaly murtuna timar berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdy \u00fdeten, ba\u015f g\u00f6rkezen, gyl\u00e7ygyny \u00fda\u00fdradan, d\u00e4nesi dolu\u015fan s\u00fcmm\u00fcl ma\u00fdsa. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Arpa bolsa gyl\u00e7ygyny \u00fda\u00fdradyp, altyn re\u0148ki bilen saralyp g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Balygy\u0148 etind\u00e4ki in\u00e7ejik uzyn s\u00fc\u0148kjagazlar.<\/p><ul><li>Balygy\u0148 etinde gyl\u00e7yk k\u00f6p bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyl\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddaranja\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyl\u00fdal","meaning":"<div><p>Aty\u0148 \u00e4hli jynsyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan umumy at.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u015fu tohum gyl\u00fdallar ma\u0148a artykma\u00e7 dert bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly tohum gyl\u00fdalyny\u0148 u\u00fdanyny g\u00fcn\u00fc\u0148 a\u015fagyna baka burdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Dor ala\u015fa uzakdan bir gyl\u00fdal g\u00f6rdi-de ki\u015f\u0148edi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyl\u00fdal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 gyl\u00fdal tohumyny k\u00f6peltmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Gyl\u00fdal\u00e7ylyk \u00f6s\u00fd\u00e4r bizi\u0148 \u00fderlerde. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmat","meaning":"<div><p>1. Nyrhy hakyky bahasyndan artyk bo1an.<\/p><\/div><div><p>2. Arzan bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>3. Gowy, artykma\u00e7.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi gara Bibijamal \u015funu\u0148 \u00fdaly gyzyldan gymmat \u00e4ri\u0148 gadyryny bilenok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u0148\u0148alakla\u0148 a\u00fdry gymmaty bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015f le\u00fdtenant, siz meni \u00f6l\u00fcmden gutardy\u0148yz, men bu \u00fdag\u015fylygy\u0148yzy\u0148 gymmatyna d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c4hmi\u00fdet, gadyr; nyrh, baha.<\/p><ul><li>Komissi\u00fdalar bolsa b\u00e4\u015fje minut synlap, seni\u0148 i\u015fi\u0148e gymmat go\u00fdjaklar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmatlamak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki bahasyndan nyrhy \u00fdokarlamak, bahasy artmak.<\/p><ul><li>Kapitalistik \u00fdurtlarda harytlary\u0148 bahasy gymmatla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmatlatmak","meaning":"<div><p>Bahasyny, nyrhyny \u00f6\u0148k\u00fcsinden galdyrmak, bahasyny k\u00f6peltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gymmatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bahasy, nyrhy \u00f6\u0148k\u00fcsinden birneme \u00fdokarla\u015fmak, bahasy galmak.<\/p><ul><li>Harytlary\u0148 bahasy, \u00f6r\u00e4n gymmatla\u015fypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmatly","meaning":"<div><p>Gowy g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, gadyrly, s\u00f6\u00fdg\u00fcli, \u00e4hmi\u00fdetli, g\u00f6wne ja\u00fd.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 gymmatly, adamy\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden tur\u00fdan s\u00f6zleri bilen halky \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip bilipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Esenow \u00fc\u00e7in her bir adam, i\u015f g\u00fcn\u00fcni\u0148 her bir sagady gymmatlydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmatlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gymmat\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gymmat\u00e7yl","meaning":"<div><p>Zadyny ili\u0148kiden gymmat sat\u00fdan.<\/p><ul><li>Gymmat\u00e7yl s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymmat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00c4hli zady\u0148 bahasyny\u0148 gymmat bolu\u015f \u00fdagda\u00fdy, bahasy \u00fdokarylyk.<\/p><ul><li>Gymmat\u00e7ylyga gar\u015fy g\u00f6re\u015fmek \u00fc\u00e7in bu\u00fdruk \u00e7ap edipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gympa\u00fd","meaning":"<div><p>Bir g\u00f6z\u00fcni\u0148 gabagy g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6rt\u00fclip duran, bir g\u00f6z\u00fcni \u00e7ala a\u00e7yp sered\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>G\u00f6zi gympa\u00fd bir adam Artykdan sowal sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyldamak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015fjadan hereketlenmek, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k gozganmak, s\u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Komandiri\u0148 \u00fderinden gymyldamaga taby galmandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Artyk biraz gymyldajak bolanda, \u00fdarasyny\u0148 azary \u00fd\u00fcregine urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00f6remek, ugramak.<\/p><ul><li>Dynjy\u0148yzy aldy\u0148yz, indi gymyldamak gerek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyldatmak","meaning":"<div><p>Bir zady \u00e7ala yrgyldatmak, \u00fderinden gozgamak.<\/p><ul><li>Emma ol g\u00f6zleri\u0148 e\u00fdesi s\u00fc\u00fdem barmagyny gymyldadyp, ony \u00f6z\u00fcne bakan \u00e7agyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be, \u015fe\u00fdlemi? -- di\u00fdip, \u00fduka dodaklaryny \u00e7ala gymyldatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna gymyldap ba\u015flamak, bilelikde, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup gymyldamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fd\u00f6r\u00e4p ugramak.<\/p><ul><li>San\u00fda\u00e7ylar we ku\u00e7er gymylda\u015fdylar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyldy","meaning":"<div><p>Bir zat yrananda, gozgananda emele gel\u00fd\u00e4n hereket, yrgyldy.<\/p><ul><li>Gymyldy g\u00f6r\u00fcnmez gara\u0148ky ja\u00fdda, Pikir me\u00fddanynda \u00fdortup gez\u00fd\u00e4rin. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hatary\u0148 ugrunda gymyldy \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyrsamak","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fd\u00f6rmek, topar bolup bir ugra barmak, gymyldamak.<\/p><ul><li>\u00ddere gurt d\u00fc\u015fen \u00fdaly, gymyrsap bar\u00fdar go\u015fun. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyrsy","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin (\u00fd\u00f6relende).<\/p><ul><li>Edil\u00fd\u00e4n hereket, ba\u015fly-barat gymyldy.<\/li><li>Birinji t\u00fcpe\u0148 sesi \u00e7ykan badyna, ibirtde-zibirtlik ba\u015flanyp, obany\u0148 i\u00e7i gymyrsy boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gymyz","meaning":"<div><p>Ba\u00fdtal s\u00fc\u00fdd\u00fcnden edil\u00fd\u00e4n \u00e7al, \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Suw, \u00e7\u00f6rek, gymyz di\u00fden \u00fdaly s\u00f6zler heniz hem meni\u0148 dilimi\u0148 ujunda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gym\u015fatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gymyldatmak.<\/p><ul><li>Gyz ukyny\u0148 arasynda \u00fdylgyr\u00fdar \u00fdene dodaklaryny gym\u015fadyp, \u00fdene gy\u015far\u00fdar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyn","meaning":"<div><p>Py\u00e7agy\u0148 we gylyjy\u0148 tygyna la\u00fdyk edip, ga\u00fdy\u015fdan we \u015f. m. tikil\u00fd\u00e4n gap.<\/p><ul><li>Pursady goldan bermen, j\u00fcb\u00fcsind\u00e4ki py\u00e7agy \u00e7ykaryp, gynyny ta\u015flap, ma\u00fd alyp, bar g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00fdygnap, oslaman duran kapitany\u0148 gursagyndan dikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 gyndan \u00e7ykdy, atlandy olar, Watany\u0148 du\u015fmanda hi\u00e7 k\u00f6\u00fdmez ary. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Py\u00e7ak \u00f6z gynyny kesmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynamak","meaning":"<div><p>1. S\u00fctem etmek, zorluk etmek, jebir \u00e7ekdirmek, horlamak.<\/p><ul><li>Ertesi bulary \u00fdene birin-birin soraga \u00e7agyryp, \u00f6\u0148ki \u00fdaly gynamaklaryny dowam etdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty ynjytmak, azar bermek, janyny \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Obada\u015flyk hatyrasyna, sen meni mundan artyk gynama. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ajy s\u00f6zler a\u00fddyp gynamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynandyrmak","meaning":"<div><p>Birinde gynan\u00e7 d\u00f6retmek, birini\u0148 nebsini agyrtmak, \u00fd\u00fcregini awutmak.<\/p><ul><li>Bu habar ony bi\u00e7ak gynandyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynanja\u0148","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada gynan\u00e7 bildir\u00fd\u00e4n, nebsi agyr\u00fdan, gussa\u00e7yl.<\/p><ul><li>Gynanja\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynanmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcregi\u0148 awamak, nebsi\u0148 agyrmak, gussa \u00e7ekmek, \u00f6k\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Adamzat bir-\u00e4 begenende gep tapmaz, bir-de -- gynananda. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148deligi elden bersek, gaty gynanarys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gynan\u00fdar ol horluga G\u00f6zlerinden \u00fda\u015f ak\u00fdar. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Gynansak-da, onu\u0148 n\u00e4me hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fdendigini a\u0148\u015fyryp bilmedik. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynany\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde gynanmak, \u00fd\u00fcrekleri awamak, nebisleri agyrmak.<\/p><ul><li>Gynany\u015fyp, k\u00f6p arman \u00e7ekip galdylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynan\u00e7","meaning":"<div><p>1. Agyr \u00fditgi zerarly emele gel\u00fd\u00e4n gam-gussaly du\u00fdgy, gam, gussa.<\/p><ul><li>Be\u00fdik rus halkyny\u0148 g\u00f6rn\u00fckli \u015fahyry Pu\u015fkini\u0148 aradan \u00e7ykmagy b\u00fctin halkda gynan\u00e7 d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol hemi\u015fe halky\u0148 i\u00e7inde gezeni \u00fc\u00e7in, halky\u0148 me\u00fdli, ni\u00fdeti, \u015fatlygy, gynanjy o\u0148a a\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdal doganyny\u0148 gynanjy hem onu\u0148 \u00fcstesine boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat hakda d\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00f6k\u00fcn\u00e7, ahmyr.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f Akm\u00e4mmedow, bu \u00fderde meni\u0148 g\u00fcn\u00e4m n\u00e4me? -- di\u00fdip, ol sesini sa\u0148\u0148yldadyp geplemek bilen ehli gynanjyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynan\u00e7ly","meaning":"<div><p>1. Gynan\u00e7 d\u00f6red\u00fd\u00e4n, gam-gussaly.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir, o\u0148a \u015fol g\u00f6rn\u00fc\u015fler indi has gynan\u00e7ly we e\u00fdmen\u00e7 g\u00f6r\u00fcndi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Agyr o\u00fdda oturan \u00c7erny\u015fow gynan\u00e7ly s\u00f6zledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ahmyrly, \u00f6k\u00fcn\u00e7li.<\/p><ul><li>Gynan\u00e7ly g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gynatmak","meaning":"<div><p>G\u00fczap g\u00f6rkezmek, s\u00fctem etdirmek, horlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyp-gyzyl","meaning":"<div><p>Re\u0148ki juda gyzyl, \u00e7ym gyzyl.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczleri gyp-gyzyl.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypjyk","meaning":"<div><p>Tisginmekden, gypjynmakdan \u00f6wrendekli bolup galan.<\/p><ul><li>Gypjyk mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypjyndyrmak","meaning":"<div><p>1. Agram salyp agyrtmak, taga\u015fyksyz hereket edip agyrtmak (bedeni\u0148 bogunlaryna).<\/p><ul><li>Bili gypjyndyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urjak \u00fdaly edip tisgindirmek, gorkuzyp zi\u0148kildetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gypjynmak","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 bir \u00fderine agram d\u00fc\u015f\u00fcp agyrmak.<\/p><ul><li>Bilim gypjynypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderi\u0148e deger \u00f6\u00fdd\u00fcp tisginmek, gorkup zi\u0148kildemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me be\u00fdle gypjynyp otyrsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypmak","meaning":"<div><p>1. Birine y\u015farat edip, g\u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdumup go\u00fdbermek, gabaklary \u00e7alt hereket etdirip, g\u00f6z a\u00e7yp \u00fdummak.<\/p><ul><li>\u00ddero\u015fka g\u00f6z\u00fcni gypyp, Olenini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne soragly seretdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapyrmak.<\/p><ul><li>At gulagyny gypyp, gazygy\u0148 da\u015fyna a\u00fdlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypydyklamak","meaning":"<div><p>Bir hili \u00fdepberilip, agsabrak \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Babahan ar\u00e7yn gypydyklap, olary\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Timar berip, telpegine, donuna, Gypydyklap wekili\u0148 bardy \u00fdanyna. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypyk","meaning":"<div><p>Gulagy \u00fdapyrylyp duran.<\/p><ul><li>Bu aty\u0148 gulaklary doga gypykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypyrtmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdan ujundan ba\u015flap kesmek, baryny \u00fdatyrmak, p\u00fcrdemek, p\u00fcrrelemek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel oragy alyp, g\u00f6ren \u00e7ybygyny gypyrdyp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gypy\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddapyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Gazykda duran atlar gulaklaryny gypy\u015fyp, o\u0148a topuldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyl at re\u0148ki.<\/p><ul><li>A\u00fdby \u00fdok, gara at \u00f6len bolsa, gyr at \u00f6lm\u00e4ndir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u00ddyldyrym dek \u00fd\u00fcwr\u00fck gyr at astynda, D\u00f6wr\u00fc\u0148 kesgir, syrma gyly\u00e7 desti\u0148de. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr-tutu\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n jet, biri-birine \u00f6\u00e7, herre-de-te\u015fe.<\/p><ul><li>Olar biri-biri bilen gyr-tutu\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyra","meaning":"<div><p>Bir ba\u015fy, er\u0148ek, \u00e7et, \u00fdaka.<\/p><ul><li>Atyzlary\u0148 gyramrnda s\u00fcr\u00fclm\u00e4n gal\u00fdan \u00fderler k\u00f6p bol\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Iwanow ge\u00fdipdir \u00fde\u0148sesin ell\u00e4p, Gyrasy \u00fdelkenli tegelek papak. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrade\u0148","meaning":"<div><p>Barysyny\u0148 bo\u00fdy, derejesi we \u015f. m. de\u0148, bir ze\u00fdilli.<\/p><ul><li>Gyrade\u0148 go\u00fdulmadyk mum \u015femlerini\u0148 k\u00e4 \u00fderde biri \u00fdan\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol adamyny\u0148 egnindeki gunda \u00fdaly ak sakgalyny\u0148 ujy gyrade\u0148 \u00e7yrpylyp timarlanan \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyradolaw","meaning":"<div><p>Halyny\u0148, palasy\u0148 kese iki gyrasyna tutul\u00fdan j\u00e4hek pisint g\u00f6k, gara we \u015f. m. \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyragara","meaning":"<div><p>Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 gyralaryny\u0148 garasy (gara m\u00fc\u0148i).<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrak-bujak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00e7eti, gyrasy, b\u00f6lejigi.<\/p><ul><li>\u015eol wagt m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 gyrak-bujasynda bir pukara garryja adam otyrdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 \u015fol ha\u00fdynlyklary, yla\u00fdta-da gyrak-bujakdaky \u00fclkelerde g\u00fc\u00fd\u00e7li gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Suwu\u0148 gyrakbujaklarynda buz ga\u00fdmalaklap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fderleri-de bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyran","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> T\u00fcmeni\u0148 ondan birine barabar bolan pul birligi.<\/p><ul><li>Ol sizden b\u00e4\u015f-\u00fc\u00e7 gyran almak d\u00e4l, gerek bolsa hatda berip hem go\u00fdberer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gotur s\u00f6wdeg\u00e4r ma\u0148a bir horjun k\u00fcm\u00fc\u015f pul tab\u015fyrdy, bar\u00e7asy gyran bolara \u00e7emeli. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Baganany\u0148 bahasy togsan gyrana d\u00fc\u015fdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol tekjeden k\u00fcm\u00fc\u015f manatlar, gyranlar hem kagyz pullar tapypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrat","meaning":"<div><p>De\u0148, barabar, la\u00fdyk.<\/p><ul><li>\u00ddorunjany \u00fder bilen gyrat edip orup alypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyratlamak","meaning":"<div><p>De\u0148, doly, barabar etmek.<\/p><ul><li>K\u00e4s\u00e4ni gyratlap t\u00fcwi \u00f6l\u00e7emek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyraw","meaning":"<div><p>Howany\u0148 sowuklygyndan \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n ownujak \u00e7ygly \u00f6rt\u00fck, atmosfera \u00e7ygy, gar sepindisi \u00fdaly nem.<\/p><ul><li>\u00d6wez murtuny\u0148 gyrawlaryny s\u00fcp\u00fcri\u015fdirip, ferma m\u00fcdirinden \u015fika\u00fdat edip ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egnindeki gyraw re\u0148kinde bolan gysga i\u00e7megi \u00fdalpyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrawlamak","meaning":"<div><p>1. Gyraw d\u00fc\u015fmek, gyraw baglamak, gyraw emele gelmek.<\/p><ul><li>Ol da\u015fy gyrawlan ellikleri bilen atlary\u0148 u\u00fdanlaryny sa\u00fdhallamaga ba\u015flady. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sakgal-sa\u00e7y agaryp ugramak, \u00e7alarmak.<\/p><ul><li>To\u00fdly\u0148 bu\u00fdra gara sa\u00e7y gyrawlan \u00fdaly bolupdyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyra\u0148","meaning":"<div><p>K\u00e4bir zatlary\u0148 er\u0148egind\u00e4ki bur\u00e7, \u00e7\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 gyra\u0148 \u00fdaradan gan hem \u00e7ykmandyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrba-gyrat","meaning":"<div><p>Edil er\u0148eginden, p\u00fcre-p\u00fcr, barabar.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrdamak","meaning":"<div><p>B\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr \u00fderini gyryp d\u00fczlemek, \u00fdonup \u00fdylmamak, rendelemek, tekizlemek.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 d\u00fcw\u00fcnlerini py\u00e7ak bilen gyrdamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrdatmak","meaning":"<div><p>B\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr \u00fderini gyryp d\u00fczletdirmek, \u00fdonup \u00fdylmatmak, rendeletmek, tekizletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrdy","meaning":"<div><p>Jikge we towha taraplary \u00fdylmanan a\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrdyrmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ini\u0148 etini gyrgy\u00e7 bilen aldyrmak (gawun, garpyz we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gawun gyrdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcz\u00fcni\u0148 b\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr \u00fderini d\u00fczletmek, \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdondurmak, tekizletmek.<\/p><ul><li>Tamdyrany\u0148 gapagyny \u00fdene azajyk gyrdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sesi\u0148i bogdurmak, sesi\u0148i za\u00fdalatmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p gygyryp sesini gyrdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dcst\u00fcnden ga\u00fddyrmak, gyryp ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Gaplary\u0148 \u00fcst\u00fcni gyrdyryp, \u00e7yzykdan zy\u0148lyp \u00e7ykdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Toka\u00fdy gyrdyryp u\u00e7\u00fdan samol\u00fdot, G\u00fcndizlige a\u00fdlandyrdy toka\u00fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrgy","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Meler\u00e4k re\u0148kli, aw awla\u00fdan ki\u00e7ir\u00e4jik \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Ol pahyr edil gyrgy g\u00f6ren \u00fdaly, \u00f6\u00fdden \u00e7ykyp gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyrgyny\u0148 pel-pell\u00e4p dur\u015fy \u00fdadyma d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyrgy g\u00f6ren ser\u00e7\u00e4 d\u00f6ndi du\u015fmanlar, Go\u015fun batly \u00fcstlerine e\u0148ende. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrgyn","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyrylmaklyk, gyran, \u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrgyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00f6l\u00fcm-\u00fditim, gyrylmaga seb\u00e4p bol\u00fdan \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrgy\u00e7","meaning":"<div><p>Gawuny\u0148, garpyzy\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ini gyrmak \u00fc\u00e7in gyrasy ownujak di\u015fli, \u00e7em\u00e7e pisint demir gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrkdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fc\u0148\u00fcni gyrkyp aldyrmak.<\/p><ul><li>Ol birini\u0148 gyrkymda \u00f6z s\u00fcr\u00fcsini ma\u015fyn bilen gyrkdyrmakdan bo\u00fdun ga\u00e7yr\u00fdandygyny a\u00fdtdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00e7y\u0148y bejertmek.<\/p><ul><li>Sa\u00e7y\u0148y gyrkdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkmak","meaning":"<div><p>Maly\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni gyrkylyk bilen almak.<\/p><ul><li>Ol size \u00f6ld\u00fcr di\u00fdenok-da, \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni gyrk di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkuw","meaning":"<div><p>Sakgalyny\u0148 ujy gyrkylan (adam).<\/p><ul><li>\u015eol aty\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gyrkuw \u00fcze\u0148\u0148\u00e4 galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkylmak","meaning":"<div><p>Gyrkylyk bilen \u00fd\u00fc\u0148i alynmak.<\/p><ul><li>Gyrkylan go\u00fdunlar erkana gezip \u00fd\u00f6r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkylyk","meaning":"<div><p>Go\u00fdun, ge\u00e7i we \u015f. m. gyrkmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, synna me\u0148ze\u015f uzyn demir ga\u00fd\u00e7y.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ellerinde gyrkylyk bolsa, bizde suw \u00fdaly \u00fdaraglar bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 her birini\u0148 \u00f6z gyrkylygy bar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkym","meaning":"<div><p>Dowary\u0148 \u00fd\u00fc\u0148i gyrkyl\u00fdan m\u00f6ws\u00fcm, gyrkuw.<\/p><ul><li>Sazagy\u0148 gyrkym di\u00fdip gidenine k\u00e4n salym ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkym\u00e7y","meaning":"<div><p>Gyrkym m\u00f6ws\u00fcminde dowar gyrk\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Gyrkym\u00e7ylar ussatlyk bilen i\u015fle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrkyndy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyryndy.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrkynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gyrkmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148 gyrkynmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrlyk","meaning":"<div><p>Giden gyr bolup \u00fdatan \u00e7\u00f6ll\u00fck, tutu\u015f gyr bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrlym","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde bol\u00fdan basa-bas, dykny\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrly\u015fmak","meaning":"<div><p>Iki tarap bolup uru\u015fmak, biri-biri\u0148i \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Biz \u00fda\u0148y maksadymyza \u00fdetdik di\u00fdsek, bular gyrly\u015fmaga ta\u00fdyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrly\u015fyk","meaning":"<div><p>Iki tarap bolup edil\u00fd\u00e4n \u00f6l\u015f\u00fck, biri-biri\u0148i gyrmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrmak","meaning":"<div><p>1. Gazamak, \u00fdonmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdylmamak.<\/p><ul><li>Gyrgy\u00e7 bilen gawuny\u0148 etini gyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesmek, gyrkmak.<\/p><ul><li>Dokma\u00e7ylar, ilki biri-birini\u0148 ertirden b\u00e4ri n\u00e4\u00e7e gyrym gyranyny, n\u00e4\u00e7e \u00e7itenini bili\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dczmek, \u00fdolmak, \u00fdok etmek.<\/p><ul><li>M\u00f6\u00fd\u00fc\u0148 kerebin gyrdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dd\u00fcz\u00fcni arassalamak, t\u00e4mizlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrmak\u00f6w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Galy\u0148 ga\u00fdy\u015fdan tikilen apgyrtsyz, be\u00fdik \u00f6kjeli we burny \u00fdasy T\u00fcrkmen k\u00f6w\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrman\u00e7a","meaning":"<div><p>Sil gelen \u00fda-da g\u00fc\u00fd\u00e7li suw akan \u00fder gurandan so\u0148, suw bilen akyp gelen to\u00fdunly toprakdan emele gel\u00fd\u00e4n b\u00f6lek-b\u00f6lek gatlak.<\/p><ul><li>Suw ga\u00fdtgynyndan so\u0148 j\u00fclgede gyrman\u00e7a gal\u00fdar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00c7ary\u00fdar bar\u00fdar ortaradan, Gyrman\u00e7a egri dyzyndan. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrmyldamak","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fjadan gymyldamak, ha\u00fdal \u00fd\u00f6remek, hereket etmek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 murtlary A\u00fdnany\u0148 burnuny\u0148 a\u015fagynda garynja \u00fdaly gyrmyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyrmyldan gyr a\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrmylda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6pl\u00fck bolup gyrmyldap \u00fd\u00f6remek, \u00fduwa\u015fjadan \u00f6\u0148e hereket edi\u015fmek, hereketde bolmak.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcli go\u00fdun gurt \u00fdaly gyrmylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Garynja \u00fdaly gyrmylda\u015f\u00fdan je\u015fmendeler onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne A\u015fgabady ullakan owadan bir \u015f\u00e4her edip g\u00f6rkezdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrmyldy","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n \u00e7alaja hereket, \u00fduwa\u015fja \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrmyzy","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdy gyzyl re\u0148kli bo\u00fdag; gany\u0148 re\u0148kind\u00e4ki re\u0148k.<\/p><ul><li>Totam eje egnine \u00fd\u00fcpek sowsany ge\u00fdip, ba\u015fyna bolsa g\u00fclli gyrmyzy \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglyk aty. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni s\u00f6\u00fdd\u00fcm, Watan, sen jismi-janym, \u00dcst\u00fc\u0148de d\u00f6ker men gyrmyzy ganym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ak telpegini gyrmyzy gana bo\u00fdap ge\u00fdipdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyzyl re\u0148kli \u00fd\u00fcpekden elde dokal\u00fdan gyrasary mata, keteni.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrnak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u00fdlary\u0148, hanlary\u0148 \u00f6\u00fd hyzmatk\u00e4ri h\u00f6km\u00fcnde saklan a\u00fdaly.<\/p><ul><li>Ba\u00fd gyrnak a\u00fdalyny\u0148 gapysyna alarlyp seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gurban ba\u00fdy\u0148 gapysyny\u0148 gyrnagydy Garagyz. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrnakbag","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp da\u0148landa, d\u00fcw\u00fcn salyny\u015fyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, da\u0148ylmasy \u00fd\u00f6neke\u00fd, \u00e7\u00f6z\u00fclegen d\u00fcw\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrnaklyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gyrnagy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, haly, gyrnak bolup \u00fda\u015famaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrnaksa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddaz a\u00fdlarynda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrpa","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada tisgin\u00fd\u00e4n, gypjyn\u00fdan, gypjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrpajaklatmak","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148i gyrp-gyrp edip durmak, yzly-yzyna gyrpyp durmak.<\/p><ul><li>P\u00fdotr ki\u00e7ir\u00e4k g\u00f6zlerini gyrpajakladyp, Wepa baka dikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpak","meaning":"<div><p>Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki do\u0148an \u00fdukajyk buzly gatlak, ga\u00fdmak.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 gyrpagy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpaklamak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00e7alaja do\u0148mak, \u00fd\u00fczi bolgusyzja do\u0148mak, ga\u00fdmaklamak.<\/p><ul><li>Suwlary\u0148 \u00fd\u00fczi gyrpakla\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpalyk","meaning":"<div><p>Gyrpa halda bolmaklyk, gypjynaganlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrpmak","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7alt \u00fdumup a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6z\u00fc\u015f gyrpman sered\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpyk","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fajyk guzyny\u0148 gytyk t\u00fc\u00fdli derisi, \u00fdaramazja bagana we ondan edil\u00fd\u00e4n kerri telpek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrpyldamak","meaning":"<div><p>1. Gyrp-gyrp etmek, gabak a\u00e7ylyp-\u00fdumlup durmak (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Jepbar s\u00f6zle\u00fden wagtynda, bula\u015fyk kirpikleri dynuwsyz gyrpylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Asuda hereket etmek, \u00fclp\u00fcldemek, \u00fdylpyldamak.<\/p><ul><li>Gara\u0148kyda gyrpylda\u00fdan tany\u015f otjagazlar pe\u00fdda boldular. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpyldatmak","meaning":"<div><p>Gabagy\u0148y birsyhly a\u00e7yp-\u00fdummak, gyrp-gyrp etmek.<\/p><ul><li>G\u00f6zlerini\u0148 gabaklaryny gyrpyldad\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Jem\u015fit g\u00f6zlerini gyrpyldatdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrpynmak","meaning":"<div><p>Gabagy\u0148y gyrp-gyrp etmek, gyrpmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyrpy\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e g\u00f6z kaky\u015fmak, g\u00f6z arkaly y\u015farat edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Gyzlar \u00fcm edi\u015fip, gyrpy\u015fdylar g\u00f6z. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrtyldy","meaning":"<div><p>At, e\u015fek, go\u00fdun \u00fdaly ha\u00fdwanlar ot otlanda emele gel\u00fd\u00e4n gyrt-gyrt ses.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 ot otla\u00fdan gyrtyldy sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrty\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddaz a\u00fdlaryny\u0148 ba\u015fynda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n gytyk bo\u00fdly ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>\u015eu me\u00fddany\u0148 gyrtyjy, \u00fdylagy dyza \u00e7ykypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4girt uly, \u00f6r\u00e4n gorkun\u00e7, b\u00fctin arkasy gyrty\u00e7 bilen \u00f6rt\u00fclgidi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrty\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Gyrtyjy\u0148 k\u00f6p g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00fderi, k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Adamlar syrtlardan a\u015f\u00fdarlar, gyrty\u00e7lyk me\u00fddanlardan \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyryk","meaning":"<div><p>1. Gyrdalan, kesilen, gyrlan.<\/p><ul><li>Duzaga d\u00fc\u015f\u00fcpdir \u00e7aga kepderi, Ganaty galanok gyrykdy peri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Boguk (ses hakda).<\/p><ul><li>Gyryk sesli Kr\u00fduha \u00fcsg\u00fcrdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyryljyk","meaning":"<div><p>\u00c7ala boguk ses, \u00e7ala ses, \u00e7ala gary\u015fyk \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ale\u00fdkim! -- di\u00fdip, gyryljyk ses bilen \u00e7ep elini uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fdogyn, gyryljyk ses bilen hemle urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Juma \u00f6\u00fddemi? -- di\u00fdip, \u00fda\u0148ky atly ho\u015fama\u0148yz gyryljyk ses bilen sorady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrylmak","meaning":"<div><p>1. Kesilmek, \u00fdolunmak, \u00fcz\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden gu\u015f bolup u\u00e7sa\u0148, ganaty\u0148 gyryljak. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 olar gyrlan zynjyry seplem\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyryk \u00e7ykmak, bogulmak, garja\u015fmak (ses hakynda).<\/p><ul><li>Sesi\u0148 gyrlypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00f6lmek, \u00f6l\u00fcp gutarmak.<\/p><ul><li>Gyryl\u00fdanlar, yzyna \u00e7ekil\u00fden otr\u00fdadlar barada \u00c7erny\u015fowy\u0148 \u015ftabyna yzly-yzyna a\u00fdylgan\u00e7 habarlar gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gy\u015fyna bir si\u0148ek hem galman gyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrym","meaning":"<div><p>Iki \u00f6\u00fdd\u00fcmden so\u0148, iki setir \u00e7itilenden so\u0148, \u00e7itilen \u00fd\u00fcpleri endigan gyrmaklyk prosesi.<\/p><ul><li>Haly\u00e7ylar ilki biri-birlerini\u0148 ertirden b\u00e4ri n\u00e4\u00e7e gyrym gyranyny, n\u00e4\u00e7e \u00e7itenini bili\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrym-gyrym","meaning":"<div><p>\u00ddolum-\u00fdolum, \u00fcz\u00fck-\u00fcz\u00fck, \u00fdoluk-\u00fdoluk.<\/p><ul><li>Melegu\u015f i\u0148 so\u0148unda tanapyny gyrym-gyrym edip, uzyn gu\u00fdrugyny egnine atdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrymsy","meaning":"<div><p>Her t\u00fc\u00fdsli kelte bo\u00fdly (aga\u00e7 we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Jigitler gyrymsy gara ojary, olary\u0148 t\u00f6\u0148\u0148elerini \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, ullakan ot \u00fdakdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyrymsy aga\u00e7lary\u0148 emele getiren g\u00fcr toka\u00fdy bilen \u00fd\u00f6rer di\u00fdip \u00e7aklapdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyryndy","meaning":"<div><p>Dokma dokalanda halyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden gyrlyp a\u00fdryl\u00fdan ownuk \u00fd\u00fcp b\u00f6lekleri, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da her bir zady\u0148 \u00fdonulyp a\u00fdrylan ownuk b\u00f6legi, k\u00fclkesi.<\/p><ul><li>Halyny\u0148 gyryndysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyrynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gyrmak, gyryp almak.<\/p><ul><li>Ol gawuny gyryn-da suwuny i\u00e7!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyry\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Gyryp \u00e7ykmak, \u00fdonu\u015fdyrmak, gaza\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>To\u015fap ga\u00fdnatmak \u00fc\u00e7in garpyzlary\u0148 i\u00e7ini gyry\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hemmesini \u00fdolu\u015fdyrmak, baryny \u00fcz\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ol gaharyna \u00e4hli \u00fd\u00fcpleri gyry\u015fdyryp \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6ld\u00fcrip \u00e7ykmak, \u00f6ld\u00fcri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7ekirtgeleri gyry\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr\u00e7amak","meaning":"<div><p>1. Suw ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdaby\u0148 \u00fda-da bir \u00fderi\u0148 ot-\u00e7\u00f6p\u00fcni, \u00fcstki gatlagyny we \u015f. m. \u00fd\u00fczle\u00fd gyrmak, gyryp a\u00fdyrmak, arassalamak.<\/p><ul><li>\u00ddap gyr\u00e7amak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Orak we \u015f. m. \u00fditi \u00fdarag bilen ma\u00fdda edip ker\u00e7emek, gyryp kesmek.<\/p><ul><li>Mala bermek \u00fc\u00e7in \u00fdorunja gyr\u00e7amak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr\u00e7a\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Gyr\u00e7ap, arassalap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 otlaryny gyr\u00e7a\u015fdyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ker\u00e7e\u015fdirmek, gyry\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddorunjany gyr\u00e7a\u015fdyryp, mallary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne d\u00f6kmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr\u00e7a\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gyr\u00e7ap arassala\u015fmak, gyr\u00e7amaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ker\u00e7em\u00e4ge k\u00f6mek etmek, ker\u00e7e\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyr\u00e7yldy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyrtyldy.<\/p><ul><li>Ta\u00fdyny\u0148 d\u00fc\u0148k\u00fcldisem \u00fdok, gyr\u00e7yldysam. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyr\u00e7yma","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148yja bo\u00fd alyp ugran \u00fdorunja we \u015f. m. ot.<\/p><ul><li>\u00ddorunja me\u00fddanynda bolsa g\u00fc\u00fdz paslyny\u0148 so\u0148ky orumyny \u00fdeti\u015fdirmedik g\u00f6k gyr\u00e7yma \u00fclp\u00fcld\u00e4p otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysgy\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysba\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysby.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysby","meaning":"<div><p>Gi\u0148 d\u00e4l, dar, ki\u00e7i, insiz, gysba\u0148.<\/p><ul><li>Iki tamy\u0148 arasyndaky gysby \u00fdol bilen barmaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu j\u00fclge bir be\u00fdik dagy\u0148 arka \u00fd\u00fcz\u00fcnden a\u00fdlanyp, so\u0148abaka gysby \u00fdoda bolup \u00fdokaryk gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysdyrmak","meaning":"<div><p>Iki sany zady\u0148 aralygyna salyp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>M\u00fcrzeler \u00fderlerinden turup, \u00fdelek galamlaryny gulaklaryny\u0148 \u00fde\u0148sesine gysdyrdylar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysdyrylmak","meaning":"<div><p>Iki sany zady\u0148 aralygyna salnyp go\u00fdulmak, arasyna sokulyp go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysga","meaning":"<div><p>1. Uzynlyk \u00fda-da bo\u00fd ta\u00fddan \u00fdeterlik derejede bolmadyk, uzyn d\u00e4l, kelte.<\/p><ul><li>Biri gysga bolsa, birisi uzyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu \u00fd\u00fcp gaty gysga.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Az, s\u00e4hel\u00e7e (wagt hakynda).<\/p><ul><li>Wagt gysga bol\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 teatral sungaty gysga wagt i\u00e7inde \u00fdokary derej\u00e4 g\u00f6terildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgalmak","meaning":"<div><p>1. Uzynlygy kemelmek, keltelmek, girmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnek gysgalypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagty, m\u00f6hleti azalmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdyr ma\u00fdsa bilen \u00f6z\u00fcn bez\u00e4pdi, Gijeler gysgalyp, g\u00fcnler uzapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgaltmak","meaning":"<div><p>1. Uzynlygyny kemeltmek, kelteltmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi gysgaltmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6hletini, wagtyny azaltmak, kemeltmek.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcrr\u00fc\u0148ini gysgaltmaly boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgalyk","meaning":"<div><p>Uzyn d\u00e4llik, keltelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysganmak","meaning":"<div><p>Husytlyk etmek, gysgan\u00e7lyk etmek.<\/p><ul><li>\u015eun\u00e7a ba\u00fdlyklary bilen \u00fdene gysgandylarmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u00fd malyny bahyl gysganar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgan\u00e7","meaning":"<div><p>Jomart d\u00e4l, husyt, gysyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 gadymky gysgan\u00e7 topragymyz indi asyrlardan b\u00e4ri gabanja\u0148 gorap gelen gizlin g\u00f6wherini jomartlyk bilen bagy\u015f ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgan\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Jomart d\u00e4llik, gysyklyk, husytlyk.<\/p><ul><li>Gerek bolsa janymy-da bererin, \u015ee\u00fdle wagtda gysgan\u00e7lyk ol ne \u00fdaman. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysga\u00e7a","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n gysga, doly d\u00e4l.<\/p><ul><li>Gysga\u00e7a biografi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysgy\u00e7","meaning":"<div><p>Zady gysyp tutar \u00fdaly demir gural, gysa\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysmak","meaning":"<div><p>1. Iki zady\u0148 arasyna salyp berk basmak \u00fda-da el bilen tutmak, sykmak.<\/p><ul><li>Ol tah\u00fdany gursagyna gysdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dar bolmak.<\/p><ul><li>Halnazary \u00fdene gi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimleri gysyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tuflini\u0148 \u00e7ep ta\u00fdy a\u00fdagymy gys\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015f, zat babatda gyssamak, k\u00e4\u00fdemek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00fctem etmek, ezmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysmyljyramak","meaning":"<div><p>Birine gar\u015fy gysylybrak durmak, \u00fdakyn durmak, gysyljyramak.<\/p><ul><li>Bibig\u00fcl Durda gysmyljyrap: -- \u00d6r\u00e4n owadan -- di\u00fdip jogap berdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol o\u0148a her ne\u00e7e gysmyljyrasa-da, A\u00fdnany\u0148 g\u00f6wni Umsag\u00fclde bir \u00fdigrenjilik syzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssag","meaning":"<div><p>Tiz, \u00e7alt, howlukma\u00e7.<\/p><ul><li>Eziz \u00f6z h\u00f6k\u00fcm\u00fcni gyssag \u00fda\u00fdratmak \u00fc\u00e7in, her oba bir jigit iberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk, h\u00e4zir wagt gyssag, belli bir d\u00fczg\u00fcn d\u00fczmek a\u0148sat i\u015f d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssagly","meaning":"<div><p>Howlukma\u00e7, tiz, gyssag, al\u0148asak.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn \u00fc\u00e7in Myraly gyssagly gerek bolupdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 hem gyssagly i\u015fim bar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Men h\u00e4zir gyssagly ta\u00fd\u00fdarlyk i\u015fleri bilen me\u015fguldyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady wagtyndan \u00f6\u0148, tiz gutarmak \u00fc\u00e7in howlukdyrmak.<\/p><ul><li>Il \u015fe\u00fdle bosga d\u00fc\u015fse-de, ony kowala\u00fdan, gyssa\u00fdan \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir habar almak maksady bilen k\u00e4\u00fdemek, \u00f6z erkine go\u00fdmazlyk.<\/p><ul><li>Artyk ony erkine go\u00fdman gyssady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z erkine, pe\u00fdwagtyna go\u00fdman s\u00fcrmek (mal hakynda).<\/p><ul><li>Maly\u0148y gaty gyssama-da, arka\u00fdynlyk bilen s\u00fcr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Jan howluna azar bermek (keselli hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gyssanmak","meaning":"<div><p>1. Howlukmak, al\u0148asamak.<\/p><ul><li>Dur entek! \u00ddene nire gyssan\u00fdasy\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly \u00fdene gyssandy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Jepbar sagadyna seredip gyssandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyssanan la\u00fda batar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesel zerarly janhowlu\u0148a azap \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Syrkaw \u00fdatan adam gyssan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssanma\u00e7","meaning":"<div><p>Howlukma\u00e7, al\u0148asak, howul-hara.<\/p><ul><li>Ha\u00fddar gyssanma\u00e7 aga\u00e7dan d\u00fc\u015fmege ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gapyny gyssanma\u00e7 a\u00e7anda, jigit i\u00e7erik k\u00fcrs\u00e4p urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Umsag\u00fcl elinde a\u00fdlap oturan k\u00e4sesini gyssanma\u00e7 owurtlap, s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk otludan d\u00fc\u015fen badyna gyssanma\u00e7 \u00e4tl\u00e4p, \u00c7erny\u015fowy\u0148ka bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssanma\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Gyssanma\u00e7 \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, howul-haralyk, howlukma\u00e7lyk, al\u0148asaklyk.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn gini\u0148 gyssanma\u00e7lygyna \u00e4hmi\u00fdet berm\u00e4n, po\u015f\u00e7a garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyssa\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddeke-\u00fdeke gyssamak, gyssap \u00e7ykmak, baryny gyssamak.<\/p><ul><li>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148den howsala tapyp, kolhoz\u00e7ylary \u00fderliksiz gyssa\u015fdyryp, \u015fu \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fd\u00fc\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysy","meaning":"<div><p>Iki dagy\u0148 biri-birine gola\u00fdla\u015f\u00fdan aralygy, \u00fdoly daral\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> gysgan\u00e7.<\/p><ul><li>A\u00fdu, Annaguly kakasy, men sa\u0148a gaty gysyk di\u00fdjek. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysgan\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Bally han, seni\u0148 \u00fdaly ba\u00fd ogluna be\u00fdle gysyklyk geli\u015fmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyljyramak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysmyljyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysylmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere ykjam dykylyp durmak; k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcp sykylmak.<\/p><ul><li>Geple\u015fige p\u00e4sgel bermezlik \u00fc\u00e7in k\u00fcnje gysyldy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Howsala d\u00fc\u015fmek, dar g\u00f6w\u00fcnlilik etmek, darykmak.<\/p><ul><li>Gurbanow hem gaty bir gysylyp, \u00fdygryljyrap oturmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horlanmak, in\u00e7elmek, \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hem arryk \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 tum\u015fuklary gysyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyly\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e gysylmak, \u00fdakyn durmak \u00fda-da oturmak.<\/p><ul><li>Patap ata bur\u00e7daky gysyly\u015fyp duran a\u00fdallara \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyly\u015fyk","meaning":"<div><p>Gysyly\u015fmaklyk \u00fdagda\u00fdy, dura\u015fganlyk, dykny\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gysym","meaning":"<div><p>Eli\u0148i \u00fdumany\u0148da, eli\u0148 i\u00e7inde emele gel\u00fd\u00e4n bo\u015fluk.<\/p><ul><li>On rupi\u00fdany gysymyna jy\u0148\u0148yrdadyp gu\u00fdandan so\u0148, serpik \u00fda\u0148adandan has gi\u0148r\u00e4k a\u00e7yldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysymlamak","meaning":"<div><p>Eli\u0148 bilen gysyp tutmak, gysymy\u0148 bilen gysyp tutmak.<\/p><ul><li>Ol atlary ili\u0148 s\u00fcr\u015fi \u00fdaly gop berip gyssaman, u\u00fdany iki eli bilen gysymlap, \u00fd\u00f6ne s\u00f6melip otyrdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir a\u00fdagy mesili, bir a\u00fdagy \u00fdala\u0148a\u00e7, go\u015fasyny gysymlap, hasanaklap da\u015f \u00e7ykdy. Gapydan gelen A\u015fyr sesini \u00e7ykarman, Artygy\u0148 d\u00fc\u015fegini\u0148 \u00fdanynda \u00e7\u00f6k\u00fcp, onu\u0148 elini gysymlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyr","meaning":"<div><p>Bogaz d\u00e4l, ga\u00fdmadyk (mal hakda).<\/p><ul><li>Gysyr ge\u00e7i. Gysyr mal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyrak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Urka\u00e7y ta\u00fd\u00e7anak.<\/p><ul><li>\u00ddok e\u0148ene a\u00fdt, gysyragy\u0148y! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol gysyrak D\u00fcld\u00fcl hem bolsa, seni\u0148ki bolsun. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gysyrbossan","meaning":"<div><p>Palasa salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyt","meaning":"<div><p>Bol d\u00e4l, sel\u00e7e\u0148 tapyl\u00fdan, sel\u00e7e\u0148 bol\u00fdan, az.<\/p><ul><li>Ilde senden hem owadan \u00fdigit gyt d\u00e4ldir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015eol alty a\u00fd i\u00e7inde onu\u0148 howply g\u00fcnleri gyt bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytak","meaning":"<div><p>G\u00f6ni d\u00e4l, dogry d\u00e4l, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>Ol oba tarap gytak bir \u00fdodajyk gid\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytaklamak","meaning":"<div><p>Gytak \u00fd\u00f6remek, a\u00fdlanybrak \u00fd\u00f6r\u00e4p \u00fdakynla\u015fmak, gabatlap gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ozaldan d\u00fczg\u00fcn eden d\u00fc\u00fde, her wagt bir agzyny ota urup, ke\u00fdiklere tarap gytaklap ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytalmak","meaning":"<div><p>Gyt bolmak, sel\u00e7e\u0148 tapylmak, azalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gytlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyt\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Sen \u00f6l\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4\u0148, gytlyk gyrasyndan barmarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytyk","meaning":"<div><p>\u00d6sg\u00fcn d\u00e4l, \u00fda\u0148y \u00e7ykyp ba\u015flan, gysga.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00f6z\u00fcni\u0148 gytyk murtuny sypalady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu orta bo\u00fdly, doly, gytyk \u00e7al sa\u00e7ly adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytyrdamak","meaning":"<div><p>Gytyrt-gytyrt etmek, gytyrdyly ses \u00e7ykmak, gytyrdatmak.<\/p><ul><li>\u00c7uwaly\u0148 i\u00e7inde sy\u00e7an gytyrda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gytyrdy","meaning":"<div><p>\u00dditi di\u015f bilen gaty zat gemrilende \u00e7yk\u00fdan ses (k\u00e4bir ha\u00fdwan hakda).<\/p><ul><li>Sy\u00e7any\u0148 gytyrdysy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyt\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Bol\u00e7ulyk d\u00e4l, gerekli zatlary\u0148 gytlygy, gahat\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyw","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 birini \u00e7agyryp, yzyndan gygyranda ulan\u00fdan s\u00f6zi, \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Gyw, oglan, b\u00e4rik gel!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gywlamak","meaning":"<div><p>\u00abGyw!\u00bb -- di\u00fdip gygyrmak, \u00abGyw!\u00bb -- di\u00fdip seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyz","meaning":"<div><p>A\u00fdal jynsly perzent; durmu\u015fa \u00e7ykmadyk a\u00fdal ma\u015fgala.<\/p><ul><li>\u00d6zi gyzmy \u00fda dulmy? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Gurdu\u0148 nazary wra\u00e7 a\u00fdallary\u0148 arasynda duran bir gyza dikildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u015fy ajygana ber, gyzy -- a\u015fygyna. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzym, sa\u0148a a\u00fdda\u00fdyn, gelnim, sen e\u015fit. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzy\u0148 ysy -- g\u00fcl\u00fc\u0148 ysy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyz \u00fdag\u015fysy \u00abgy\u015fyk\u00bb \u00e7atmadan \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzy bary\u0148 n\u00e4zi bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzly gyzyldan do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzlar g\u00f6wni -- gyzan gazan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzarana \u00abgyz\u00bb di\u00fderler, agarana -- \u00abbiz\u00bb. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzym \u00f6\u00fdde, gylygy da\u015farda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyz ma\u015fgalany\u0148 erki enede bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gyzy\u0148 urdugy -- huda\u00fdy\u0148 berdigi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzamyk","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokary gyzgynly, bedeni\u0148e d\u00fcw\u00fcrtik \u00f6rmek bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdokan\u00e7 \u00e7aga keseli.<\/p><ul><li>Garda\u015f, munu\u0148 \u00f6zi bir gyzamyk \u00fdaly \u00e7aga keselidir. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Gy\u015f gyzamyk gelmesin, tomus -- mama. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzar-gyzar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gahary getirilende, \u00f6\u0148ki re\u0148kini \u00fc\u00fdtgedip, gyzgylt \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n ha\u017e\u017eyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzarmak","meaning":"<div><p>1. Gyzyl re\u0148ke \u00f6wr\u00fclmek, gyzyl re\u0148ke ge\u00e7mek, gyzgylt \u00f6w\u015f\u00fcn atmak; gan \u00f6\u00fdmek.<\/p><ul><li>Gam\u00e7yny\u0148 degen \u00fderleri zaw-zaw bolup gyzardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7alary\u0148 uzynja baldaklary toplum durnalary\u0148 injikleri \u00fdaly gyzar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eapak, hem gyzaryp, gujagyn a\u00e7dy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzaryp tenim g\u00f6rnenden, agaryp \u00fdaman g\u00f6r\u00fcnsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokary temperatura zerarly k\u00f6z \u00fdaly gyzyl bolmak, \u00e7ym gyzyl bolmak (demir we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>K\u00f6r\u00fcge sokan simleri\u0148-de k\u00f6z \u00fdaly gyzarypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gahar gelmek, gaharlanmak.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 gazaby i\u00e7ine sygmady, gyzardy, damarlary tarsyldap urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Annatuwak, sen n\u00e4hak gyzar\u00fdarsy\u0148, rahatlan! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzartmak","meaning":"<div><p>1. Gyzyl re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek, gyzyl re\u0148ke bo\u00fdamak, gyzyl re\u0148k \u00e7almak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddokary temperatura zerarly k\u00f6z \u00fdaly etmek, \u00e7ym gyzyl etmek.<\/p><ul><li>Demir b\u00f6legi gyzartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzaryly\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen gaharlany\u015fmak, dazaryly\u015fmak.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 gwardi\u00fda na\u00e7alnigi bilen gyzaryly\u015fany dogruda g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzbut","meaning":"<div><p>Me\u00fddan k\u00f6melegini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary derejede yssylyk bermek.<\/p><ul><li>So\u0148abaka \u00fd\u00f6rite \u00fdasalan demirleri gyzdyryp, munu\u0148 endamyna dag basmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Temperaturany\u0148 artmagy, gyzgynyn \u00fdokary galmagy; pugta \u00fdylytmak.<\/p><ul><li>Men \u00f6ten ag\u015fam \u00fdaman gyzdyrdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgala\u0148","meaning":"<div><p>Gyzgyn h\u00f6wes, gyzgyn jo\u015fgun, depgin, g\u00f6\u00e7g\u00fcn, \u015fowhun.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015f gyzgala\u0148y bilen gyzan g\u00f6wre1er t\u00e4miz howany\u0148 \u00e7igregini \u00fda\u0148y syzyp ba\u015fla\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00f6z o\u00fdunlaryny\u0148 gyzgala\u0148y bilen da\u015f-t\u00f6wereklerinde gopgun, tursa-da du\u00fdma\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgala\u0148ly","meaning":"<div><p>Gyzgyn jo\u015fgunly, g\u00f6\u00e7g\u00fcnli, \u015fowhunly.<\/p><ul><li>T\u00f6werekde gyzgala\u0148ly hereket h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Sowet ba\u015flygyny\u0148 mahorka t\u00fct\u00fcni bilen doly kabinetinde gyzgala\u0148ly g\u00fcrr\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir gyzgala\u0148ly g\u00fcnler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly gyzgala\u0148ly wagtda kem-kes nadaralygy\u0148 hem pe\u00fdda ed\u00fd\u00e4n \u00fderi bolman durmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcr \u00f6s\u00fd\u00e4n, gabygy \u00e7al, \u00e7ybyklary tutu\u015f tikenli, gyrymsy \u00fdabany aga\u00e7.<\/p><ul><li>Men olary gyzgana dolap, e\u00fdlek-be\u00fdl\u00e4k togala\u00fdyn, \u00fcstlerinden depip i\u00e7imi sowada\u00fdyn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne gyzgany goparyp zy\u0148sa\u0148-da, ahmal bolsa\u0148 dyrma\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgylt","meaning":"<div><p>Gyzyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, \u00e7ala gyzyl.<\/p><ul><li>P\u00fcrli \u00fdylgynlary\u0148 gyzgylt g\u00fcllerinden olary\u0148 burunlaryna \u00fdakymly ys urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcne g\u00f6wni \u00fdet\u00fd\u00e4n adam \u00e4wmezlik bilen gyzgylt sa\u00e7laryny daramaga durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyzgylt mata. Gyzgylt re\u0148k.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgyn","meaning":"<div><p>1. Sowuk d\u00e4l, \u00f6r\u00e4n yssy; \u00fdokary temperatura.<\/p><ul><li>Gyzgyny\u0148 \u00fdok, \u00ddagmyr, me, atyr ysga! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Zawody\u0148 esasy agregaty bolan peji\u0148 gyzgyny \u00fdokary dereje \u00fdetip \u00fdarylypdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fcnd\u00fczi\u0148 gyzgyn howry sowlup, gije salkynla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyzgyn epgek sepe bilmez gurak\u00e7ylyk tohumyny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzgyn \u00e7a\u00fd. Gyzgyn suw.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gyzgala\u0148ly.<\/p><ul><li>\u015eol adamlar gyzgyn s\u00f6we\u015fden-de ga\u00fdtjak adamlar d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk olary\u0148 gyzgyn jedellerini e\u015fidende: --Bu n\u00e4hili g\u00fc\u00fd\u00e7? -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fckanda gyzgyn s\u00f6wda gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 arasynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 has gyzgyn bar\u00fdarka Jemal geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzgynlyk","meaning":"<div><p>1. Fiz. Materi\u00fdany\u0148 hereketini\u0148 a\u00fdratyn formasy, jisimi\u0148 i\u0148 ownujak b\u00f6lejiklerini\u0148 hereket etmeginden emele gel\u00fd\u00e4n energi\u00fda.<\/p><ul><li>Gyzgynlyk derejesi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyzgyn haldalyk, \u00fdylylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzlak","meaning":"<div><p>K\u00f6p gyzly.<\/p><ul><li>Ol gyzlakdy: \u00fc\u00e7\u00fcsi \u00e7uwal gyz, biri hem bo\u00fd, jemi d\u00f6rt gyzy bar. <span>(N. Saryhanow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzlyk","meaning":"<div><p>1. A\u00fdal ma\u015fgalany\u0148 durmu\u015fa \u00e7ykmazyndan ozalky \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Emma gyzlyk ejaby, onda-da bir \u00fdany Artyk bolandygy \u00fc\u00e7in, ol \u015fol s\u00f6z\u00fcni a\u00fddyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dda gyzlyk gelinlik bilen deg\u015fenden so\u0148, gylyk hem \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4rmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ma\u015fa gyzlyk \u00e7agyny hemi\u015felik go\u00fdup gitmelidi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6we\u00fd ej\u00e4ni\u0148 \u00fda-da \u00f6we\u00fd kakany\u0148 gyzy.<\/p><ul><li>Soltan Nepes agany\u0148 gyzlygydyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzma","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada gahary gel\u00fd\u00e4n, gany gyzgyn, girrik, dargursak.<\/p><ul><li>Aleksandr \u00f6r\u00e4n \u015f\u00f6hratparaz, gyzma we gazaply bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Gyzma wezir \u00f6z\u00fcni atdan oklapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzmak","meaning":"<div><p>1. Temperatura, gyzgynlyk derejesi \u00fdokary galmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn dogup, e\u00fd\u00fd\u00e4m howa gyzyp ugrapdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dargursaklyk etmek, gahary\u0148 gelmek, girriklik etmek.<\/p><ul><li>Ol tiz gyz\u00fdardy, s\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi, \u00f6\u00fdkele\u00fd\u00e4rdi, tiz-de sowa\u00fdardy, myla\u00fdymlan\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>N\u00e4dogry i\u015fe ganym gyzyp ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzgala\u0148ly bolmak.<\/p><ul><li>Bazar \u00fda\u0148yja gyzyp ba\u015flanda, Myrat \u00fdolag\u00e7ylary\u0148 gelmegine gara\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada gaty h\u00f6weslenmek, h\u00f6wesi\u0148 artmak.<\/p><ul><li>K\u00f6pl\u00fck bugda\u00fda gyzar-da esasy mesele zy\u00fdan berer.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzybermek","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaharlanyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Pir bu habary e\u015fidip gyzyberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sen entek gaty gyzyberme, wagtyndan \u00f6\u0148 s\u00f6we\u015fe-de girme. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyk","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpli, hezil, ge\u0148.<\/p><ul><li>Mesel\u00e4ni\u0148 gyzyk \u00fderi bizi\u0148 zagyrdykla\u015fanymyzda d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wepany\u0148 go\u015fgular \u00fdaz\u00fdan depderini\u0148 i\u00e7inden \u015fe\u00fdle bir gyzyk zat \u00e7ykdy: bir tegelek \u00fd\u00fcpek mata, onu\u0148 iki \u00fdan tarapyna-da ke\u015fde edilipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ikisini\u0148 a\u00e7an g\u00fcrr\u00fc\u0148i gyzyk, Bir-birini\u0148k\u00e4 d\u00fc\u015fmez, ha\u00fdsynda \u00fdazyk. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><li>Sen gaty gyzyk adam. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzykdyrmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 bir zada bolan h\u00f6wesini artdyrmak, h\u00f6wesini g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, gyzyklandyrmak.<\/p><ul><li>Artyk Babalyny\u0148 bir n\u00e4tany\u015f milisionere gerekligi Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7i has hem gyzykdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk, \u00f6z \u00fd\u00fcregini a\u00e7yp, b\u00fctin \u00fdagda\u00fdlary m\u00e4lim etdi-de, ony \u00f6z\u00fcne gyzykdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dcstlerine abanyp gel\u00fden ullakan howp olary\u0148 hi\u00e7 birini gyzykdyrman, ownuk meseleler barada bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6j\u00fckdirmek, hyjuwyny artdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzyklandyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyzykdyrmak.<\/p><ul><li>Aralary edara etmege halky\u0148 \u00f6z\u00fcni gyzyklandyrmak gerekdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Jepbar bu hemm\u00e4ni gyzyklandyr\u00fdan mesel\u00e4ni orta atdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyklanmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi bilmekde, etmekde de g\u00fc\u00fd\u00e7li h\u00f6wes d\u00f6remek, me\u015fgul bolmak, h\u00f6weslenmek.<\/p><ul><li>\u00dderi, \u00fderi yzyny a\u00fdt-la! -- di\u00fdip, Der\u00fdaguly gyzyklandy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik hem durdugy\u00e7a gyzyklan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Pu\u015fkini\u0148 \u00e7eper edebi\u00fdat bilen gyzyklanmagy g\u00fcnsa\u00fdyn art\u00fdardy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Belki, bu mesele bilen ba\u015fga-da gyzyklan\u00fdan adamlar bardyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzykly","meaning":"<div><p>Gyzygy bar bolan, \u015fatlykly h\u00f6wes d\u00f6red\u00fd\u00e4n, h\u00f6weslenerlik, gyzyk.<\/p><ul><li>Bu zatlary\u0148 hemmesinden so\u0148 gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148lere ba\u015flamak bu ma\u015fgalada adat bolup galypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Menem sa\u0148a her gele\u0148de i\u0148 gyzykly kitaplary sa\u00fdlap ber\u00fd\u00e4rin. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzykmak","meaning":"<div><p>1. H\u00f6wes bilen, yhlas bilen \u00fdapy\u015fmak, \u00fcns bermek, h\u00f6weslenmek, gyzyklanmak.<\/p><ul><li>Iki aty\u0148 ha\u00fdsyny\u0148 \u00f6kde \u00e7ykjagyna hemmeler gyzyg\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00fcri boljak di\u00fdeni\u0148iz dogry welin, sak\u00e7y go\u00fdup arka\u00fdy\u0148 bolsa\u0148yz, go\u00fdan sak\u00e7y\u0148yz uklar \u00fda-da ota gyzygar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Azajyk dymandan so\u0148, ol hem podpolkownigi\u0148 gyzygan sowallaryny berip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol oglan gyzygyp o\u00fdna\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6w\u00e7 almak, gyzmak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 gyzykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyl","meaning":"<div><p>1. Himiki element, lowurdap duran sary re\u0148kli gymmat baha metal, altyn, tylla.<\/p><ul><li>K\u00f6\u015fg\u00fc\u0148 gyzyl \u00e7a\u00fdylan gapysy \u00f6r\u00e4n uly. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gyzyl g\u00f6rse, Hydyr azar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n gowy, gymmatly.<\/p><ul><li>Bu hasyl duran bir gyzyldyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Atylyp alnan bugda\u00fd harmany.<\/p><ul><li>\u00ddakynda atyp ta\u00fd\u00fdarlan gyzyly\u0148yz bar bolsa, bar, atlara i\u00fdmlik getir! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyl-\u00e7yzyl","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdal ma\u015fgala (a\u00fdal ma\u015fgalany\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n ge\u00fdimi gyzyl bolany seb\u00e4pli, \u015fol manyny a\u0148lad\u00fdar).<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzyletene","meaning":"<div><p>Heniz u\u00e7urym bolmadyk, \u00fdelek \u00e7ykarmadyk (\u00e7aga gu\u015f hakda).<\/p><ul><li>Heniz t\u00fc\u00fd\u00fcni \u00fdetirmedik, gyzyletene \u00e7aga gu\u015flary\u0148 j\u00fcrr\u00fclde\u00fden sesleri e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><li>H\u00f6w\u00fcrtged\u00e4ki \u00fdumurtgajyklary i\u00fdmegi, gyzyletene \u00e7agajyklary awlamagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n jandarlary\u0148 biri-de \u00fdylandyr. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Bu gu\u015fy gyzyletenek\u00e4 tutduk, indi alba\u00fda go\u00fdber\u00fd\u00e4ris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzylinjik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwluk \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan, uzyn gyzyl injikli ak gu\u015f.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a \u00e7\u00f6plerini\u0148 pudaklary gyzylinjigi\u0148 a\u00fdagy \u00fdaly gyzaryp otyrlar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzylja","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> borjak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzyljagurt","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u015eagala g\u00f6r\u00e4 ki\u00e7ir\u00e4k, iki \u00f6\u0148 a\u00fdaklary bilen \u00fder pe\u015fe\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6l m\u00f6jegi, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzyllamak","meaning":"<div><p>1. Gyzyl \u00e7a\u00fdmak, gyzyl \u00e7almak, gyzyl suwuny bermek.<\/p><ul><li>Bezeg \u015fa\u00fdyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni gyzyllamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> Bugda\u00fd \u00fda\u0148y t\u00fcmm\u00fcle duranda, bulutlyk, dymyklyk seb\u00e4pli kesellemek, d\u00e4nesi arryklamak.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fdyl, hakykatdan hem, bugda\u00fd bitginli bolup, s\u00fcmm\u00fcle duranda gyzyllapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyllatmak","meaning":"<div><p>1. Gyzyl \u00e7a\u00fddyrmak, gazyl \u00e7aldyrmak, gyzyl suwuny berdirmek.<\/p><ul><li>Sagady gyzyllatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span> \u00dda\u0148y s\u00fcmm\u00fcle duran bugda\u00fdy howany\u0148 kapaslygy, peti\u015fligi zerarly keselletmek.<\/p><ul><li>Yla\u00fdta-da howany\u0148 bulutla\u015fygy, peti\u015fligi bugda\u00fdy gyzylladypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzylme\u0148iz","meaning":"<div><p>Eti-gany \u00fderinde, gyzyl \u00fd\u00fczli (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzylsapak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Sapagy gyzyl \u00fcz\u00fcm, ak \u00fcz\u00fcmi\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>Gyzylsapak \u00fcz\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzyl\u00f6dek","meaning":"<div><p>Anat. Agyz bo\u015flugy bilen a\u015fgazany birle\u015fdir\u00fd\u00e4n gyzyl, turba pisint \u00f6dek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gyzy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u015fekligi\u0148i a\u00fdyrmak \u00fc\u00e7in i\u015flemek, hereket etmek, hereket edip \u00fdylynmak.<\/p><ul><li>Topar\u00e7ak esgerler gyzy\u015fmak \u00fc\u00e7in tans ed\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f we \u015f. m. zat bilen gyzygyp gitmek, gyzyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148e gyzy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzza-gyzzalyk","meaning":"<div><p>Gyzza-gyzza gelen \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Men d\u00fc\u00fdn Babalary\u0148 obalaryna baryp geldim, ol \u00fderde be\u00fdle gyzza-gyzzalyk \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gyzzyrma","meaning":"<div><p>Aldyrylmadyk hamyrdan sa\u00e7da we \u015f. m. bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00fdukajyk \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Oglan kakasyna gyzzyrma eltip, ony i\u00fdmegini sora\u015f\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00e7yn","meaning":"<div><p><span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> De\u0148izde kybladan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdel.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fda","meaning":"<div><p>Kese, \u00fdanyn, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4kmeni gy\u00fda \u00fdapynyp \u00fdatan Meret \u00e7\u00e4kmeni\u0148 sy\u00fdyny \u00fd\u00fcz\u00fcnden serpdi-de galdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gara g\u00f6z\u00fc\u0148 bilen gy\u00fda ga\u015fy\u0148y, K\u00fctelmejek akyl-hu\u015fu\u0148y s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdak","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> \u00c7ylgam-\u00e7ylgam \u00fduka baldakly, gumda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>S\u00e4hel howa ma\u00fdlasa, gumda gy\u00fdaklar d\u00fcrteri\u015fip gal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdime salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdalamak","meaning":"<div><p>Aralygy gysgaltmak maksady bilen g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><ul><li>Bular obadan \u00e7ykyp, demir \u00fdolu\u0148 k\u00f6pr\u00fcsine baka gy\u00fdalap gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcne salgy berlen \u00fdere baka dogry \u00fdoldan gitmen, n\u00e4me \u00fc\u00e7in hem bolsa gy\u00fdalap, \u00fcz\u00fcm\u00e7ilige urup gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddeli\u0148 ugruna gy\u00fdalasana! -- di\u00fdip gygyr\u00fdanlygy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fda\u0148","meaning":"<div><p>Gyrade\u0148 d\u00e4l, gy\u015fyk, egri.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fc\u00fd\u015fe d\u00f6w\u00fcgi, aga\u00e7 gy\u00fd\u00e7agy \u00fda-da ba\u015fga bir zada bedeni\u0148 bir \u00fderini dildirmek, kesdirmek, b\u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fe d\u00f6w\u00fcgine elimi gy\u00fddyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6l\u00e7edip bi\u00e7dirmek.<\/p><ul><li>Matany gy\u00fddyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdkmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddukarak kesilip, gy\u00fdlyp alnan gawun b\u00f6legi, dilim.<\/p><ul><li>Gawundan bir gy\u00fdkmak kesmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddukajyk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Gy\u00fdalygyna syrap \u00fdag\u00fdan gary\u0148 ak gy\u00fdkmaklary da\u015f-t\u00f6werekden g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdkma\u00e7","meaning":"<div><p>Gawundan, garpyzdan we \u015f. m. \u00fdukajyk kesilen b\u00f6lek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdkym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gy\u00fdkma\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdkyndy","meaning":"<div><p>Mata bi\u00e7ilende, kesilende gal\u00fdan b\u00f6lekler.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Kesip \u00fdaralamak, dilmek \u00fda-da \u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7ak onu\u0148 elini\u0148 a\u00fdasyny biraz gy\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gam\u015fy gow\u015fak tutan, eli\u0148i gy\u00fdar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fctewi matany\u0148 ujundan zolakla\u00fdyn gy\u00fda kesmek.<\/p><ul><li>Matany\u0148 ujundan s\u00e4hel\u00e7e gy\u00fdyp a\u00fdrypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdy","meaning":"<div><p>I\u00e7mek, \u00e4dik, \u00e7oka\u00fd we \u015f. m. tikilende, berklik \u00fc\u00e7in iki derini\u0148, ga\u00fd\u015fy\u0148 seple\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderini\u0148 arasynda go\u00fdul\u00fdan zolak ga\u00fdy\u015f, deri.<\/p><ul><li>I\u00e7megi\u0148 gy\u00fdysy o\u0148at d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdyk","meaning":"<div><p>G\u00f6ni d\u00e4l, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>\u015eol wagtda bolsa sary\u00fdagyz w\u00e4\u015fi gelin gy\u00fdyk garady-da, \u00fdanyndakylara py\u015fyrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir gezek, gowa\u00e7a bir gezek, Begenje gy\u00fdyk garap, ena\u00fdy \u00fdylgyry\u015fy Begenje bir hili ga\u00fdrat getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn G\u00fcl\u00fc\u0148 \u00f6z\u00fcne gy\u00fdyk gara\u00fdanyny a\u0148ypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Matany\u0148 bu \u00e7eti gy\u00fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdylmak","meaning":"<div><p>\u00dditi zat bilen kesilmek, dilinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdylyk","meaning":"<div><p>Gy\u00fdy bolar \u00fdaly b\u00f6lek ga\u00fdy\u015f, deri, gy\u00fdylyk deri.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdym-gy\u00fdym","meaning":"<div><p>Dilim-dilim, kesik-kesik, \u00fdoluk-\u00fdoluk.<\/p><ul><li>Matany ge\u00fdim bi\u00e7jek di\u00fdip, gy\u00fdym-gy\u00fdym edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in zat kesmek, dilip, kesip almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Gy\u00fdkym-gy\u00fdkym edip kesi\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Serdarjyk eline alyp depderi, Gy\u00fdy\u015fdyryp, ondan ed\u00fd\u00e4r kepderi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fdy\u015fmak","meaning":"<div><p>Gy\u00fdmaga, kesm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Demir gy\u00fdy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u00fd\u00e7ak","meaning":"<div><p>Da\u015fy d\u00fcz d\u00e4l, \u00e7\u00fc\u0148k-\u00e7\u00fc\u0148k, gy\u00fdyk.<\/p><ul><li>Darajyk gysby \u00fdodany\u0148 gy\u00fd\u00e7ak da\u015flary d\u00fc\u00fdeleri\u0148 \u00fdasy dabanlaryny\u0148 astynda \u015fakyrda\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bir tarapy\u0148 ga\u00fdany\u0148 gy\u00fd\u00e7ak da\u015flary, ikinji tarapy\u0148 bolsa \u00e7u\u0148 j\u00fclgedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u0148\u00fcnde keserip \u00fdatan gy\u00fd\u00e7ak da\u015fy\u0148 \u00fcst\u00fcnden zordan towsup ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyz \u00e7ykarylan \u00fderden \u00abogurlap\u00bb ga\u00fddan ala k\u00e4sesi goltugynda d\u00f6wl\u00fcpdir-de, \u015fonu\u0148 bir gy\u00fd\u00e7agyny\u0148 \u00fdyrtan \u00fderi bolup \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u0148ak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6regi\u0148 gyrasyndaky ketirdew\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u0148a\u00e7","meaning":"<div><p>Durmu\u015fa \u00e7ykan T\u00fcrkmen a\u00fdal ma\u015fgalalaryny\u0148 ba\u015fyna oran\u00fdan \u00fdaglygy, uzyn matasy.<\/p><ul><li>Gy\u0148a\u00e7laryny Melegu\u015fu\u0148 gu\u00fdrugy \u00fdaly edip, Sadap Ba\u00fd, Mehinli, Ata\u00fdry gelin onu\u0148 yzyna d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mama \u00fdagjymak \u00fd\u00fcz\u00fcni gy\u0148ajyny\u0148 ujy bilen s\u00fcp\u00fcrenden so\u0148, ha\u015fylap dem aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ata\u00fdry gelin gy\u0148ajyny galgadyp, o\u0148a bakan topuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nabat bozulandygyny du\u00fddurmajak bolup, k\u00f6ne \u00e7it gy\u0148ajyny\u0148 \u00e7owy bilen g\u00f6zlerini s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u0148a\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Gy\u0148a\u00e7 eder \u00fdaly mata, gy\u0148a\u00e7 bolar \u00fdaly mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u0148a\u00e7ujy","meaning":"<div><p>Gy\u0148a\u00e7 ga\u00e7maz \u00fdaly, kell\u00e4 saralyp gy\u0148aja ildiril\u00fd\u00e4n, ujy ildirgi\u00e7li \u00fdasyja k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u0148ralmak","meaning":"<div><p>1. Azm urmak, dazarylmak, herrelmek.<\/p><ul><li>Ters bakyp, gy\u0148ralyp sowluberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gy\u0148yr bolmak, hyrsyzlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u0148yr","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi agyr, gagal, hyrsyz.<\/p><ul><li>W\u00e4\u015fi \u00fdigitlerden biri Balla degip g\u00fcldi: -- B\u00e4, bu gelin \u015fu wagtdan \u015fe\u00fdle gy\u0148yr g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r-le! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>M\u00e4hri \u015fe\u00fdle gy\u0148yr we irim\u00e7ik hem manyly gepledi welin, onu\u0148 s\u00f6zleri kalbynda adamk\u00e4r\u00e7ilik ysy bar adamyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdakyp-\u00fdandyrardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u0148yrlyk","meaning":"<div><p>Gy\u0148ra has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, gaharja\u0148lyk, hyrsyzlyk, gagallyk.<\/p><ul><li>Kimsi gy\u0148yrlyk bilen ge\u00e7\u00fd\u00e4nlere seredip, papaklaryny \u00fduwa\u015flyk bilen \u00e7ykar\u00fdardylar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddyly\u0148 d\u00f6rd\u00fcnji pasly.<\/p><ul><li>\u00d6ten \u00fdyl \u015fu \u00e7\u00e4kmen bilen b\u00fctin gy\u015fy ba\u015fymdan ge\u00e7irdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gy\u015f gyzamyk gelmesin, tomus -- mama. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gy\u015fy\u0148 g\u00fcni kyrk t\u00fc\u00fdsli, kyrkysy-da gylyksyz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Tomus depesi ga\u00fdnamadygy\u0148, gy\u015f gazany ga\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gy\u015f gamyny \u00fdazdan i\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015farmak","meaning":"<div><p>1. Bir gapdala \u00fdaplanybrak, keseribr\u00e4k durmak.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 bir \u00fdanlygyna gy\u015faran gowa\u00e7a g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dikilen aga\u00e7lar gy\u015farypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddatmak, uklamak.<\/p><ul><li>Halnazar hi\u00e7 \u00fderde ugur tapman, irden gy\u015farmaga mejbur boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Firidun harmany\u0148 gapdalynda, heniz d\u00f6w\u00fclmedik bugda\u00fdy\u0148 \u00fdanynda gy\u015farypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>So\u0148ra bolsa batga batan \u00f6k\u00fcz \u00fdaly ha\u015flap, e\u00fdwany\u0148 gabadyndaky aga\u00e7 tagtany\u0148 \u00fcst\u00fcnde gy\u015fardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6ni \u00fdoldan bir gapdala sowulmak, g\u00f6ni \u00fdoldan \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Bir gradus gy\u015farsa\u0148, agyr batgalyga \u00e7\u00fcmersi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Kine etmek, \u00f6\u00fdkelemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me menden \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i sowup, gy\u015faryp \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015farnyksyz","meaning":"<div><p>Esasy \u00fd\u00f6relge bo\u00fdun\u00e7a, hakyky d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a, dogry.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u015fartmak","meaning":"<div><p>Egreltmek, kesertmek.<\/p><ul><li>Agzyny gy\u015fardyp, d\u00fc\u015fn\u00fcksiz samrady, kimedir s\u00f6gdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015fof\u00fdory kerpi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcril\u00fden \u00fdere \u00fdetip-\u00fdetmen, ma\u015fyny\u0148 kuzowyny a\u015faklygyna gy\u015fartdy-da, kerpi\u00e7leri agdaryp go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015farylmak","meaning":"<div><p>1. Gy\u015faryp durmak, bir gapdala egrelmek, bir tarapa eglip, keserip durmak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne tel\u00e4r gy\u015farylyp dur. Direk gy\u015farylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaplanmak, kesermek.<\/p><ul><li>Gy\u015farlyp iki da\u00fdhan Bir peli\u0148 gyrasynda, \u015eu hili g\u00fcrr\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4r olary\u0148 arasynda. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u00fdke-kine etmek, g\u00f6w\u00fcn etmek, \u00f6\u00fdkelemek, torsarylmak.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me gy\u015faryl\u00fdarsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015fladylmak","meaning":"<div><p>Idedilip gy\u015fdan \u00e7ykarylmak, gy\u015f wagtynda bakylmak, gy\u015f wagtynda idedilmek.<\/p><ul><li>Mallary\u0148 \u00fdyly gy\u015fladylmagy gowy netij\u00e4ni\u0148 gazanylmagyna getirdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Maldar\u00e7ylygy\u0148 \u00f6smegi mallary\u0148 \u00fdyly we dok gy\u015fladylmagyna k\u00f6p derejede baglydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015flag","meaning":"<div><p>Gy\u015fyna gy\u015flamak \u00fc\u00e7in mally-garaly g\u00f6\u00e7\u00fclip baryl\u00fdan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u015flaky","meaning":"<div><p>\u00d6z wagtyndan ir, gy\u015f a\u00fdlarynda dog\u00fdan (owlak guzy).<\/p><ul><li>Irki bolan gy\u015flaky guzy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015flamak","meaning":"<div><p>Gy\u015fyna bir \u00fderde \u00fda\u015famak, gy\u015fy\u0148y bir \u00fderde ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Pol\u00fdusy\u0148 \u00fcst\u00fcnde gy\u015flan mertlere, hormatly k\u00e4n salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015flatmak","meaning":"<div><p>Idedip gy\u015fyny ge\u00e7irmek, gy\u015fyna bakmak (mal hakda).<\/p><ul><li>Mallary o\u0148at gy\u015flatmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015fyk","meaning":"<div><p>Duru\u015f \u00fdagda\u00fdy g\u00f6ni d\u00e4l, dim-dik d\u00e4l, egri, kese.<\/p><ul><li>\u00c7agarygy gy\u015fyk bolsa-da, t\u00fcssesi g\u00f6ni \u00e7yk\u00fdandyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ak telpegini gy\u015fyk, ge\u00fdip, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdlek ge\u00e7erdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015fyk-\u00e7a\u00fd\u015fyk","meaning":"<div><p>Bir rejeli d\u00e4l, dogry d\u00e4l, g\u00f6ni d\u00e4l, egrem-bugram.<\/p><ul><li>Madyr i\u015fany\u0148 ta\u00fdynlan raportlaryna Eziz gy\u015fyk-\u00e7a\u00fd\u015fyk gol \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"gy\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Gy\u015fyk \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, egrilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"gy\u015fyn-\u00fdazyn","meaning":"<div><p>Gy\u015fyna we \u00fdazyna, b\u00fctin \u00fdyly\u0148 dowamynda.<\/p><ul><li>Gy\u015fyn-\u00fdazyn \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fden ar\u00e7alar daglary, dereleri gel\u015figine getir\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4be","meaning":"<div><p>G\u00fcberilip duran, \u00e7i\u015fik, p\u00f6kgi.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdyny\u0148 g\u00e4be garny g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4bermek","meaning":"<div><p>G\u00fcberilip durmak, \u00e7i\u015fmek, p\u00f6kgermek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 garny g\u00e4beripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4bertmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015firmek, p\u00f6kgertmek, t\u00fcmmertmek (garyn we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00c7em\u00e7etorba gapb\u00f6w\u00fcrde garnyny g\u00e4berdip, iki elini gerip \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda bir \u00fderden garnyny g\u00e4berdip, mo\u00fdmuldap gelen P\u00f6kgi wala k\u00f6pl\u00fcgi\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4dik","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdat we \u015f. m. \u00fdaly \u00fderlerde adam ge\u00e7er \u00fdaly g\u00e4dilen \u00fder, ge\u00e7elge.<\/p><ul><li>Ol g\u00e4dikden ge\u00e7ip, k\u00f6\u00e7e baka gitm\u00e4n, k\u00f6ne gorpa baka ga\u00e7dy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gelin bolmasak-da, g\u00e4dikden garapdyk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Er\u0148egi, gyrasy d\u00f6w\u00fck, \u00fdemrik.<\/p><ul><li>St\u00fdopka eline g\u00e4dik \u00e7em\u00e7esini alyp, t\u00fcss\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde gazany\u0148 gapdalynda \u00f6z ornuna ge\u00e7di. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4dilmek","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdaty\u0148 we \u015f. m. bir \u00fderi \u00fdykylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gyrasy, er\u0148egi d\u00f6w\u00fclmek, u\u00e7mak.<\/p><ul><li>\u00c7em\u00e7\u00e4ni\u0148 gyrasy g\u00e4dilipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4di\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. G\u00e4dik-g\u00e4dik edip \u00e7ykmak, her \u00fderinden \u00fdykmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p zady\u0148 gyrasyny, er\u0148egini d\u00f6w\u00fcp \u00e7ykmak, bir zady\u0148 gyrasyny g\u00e4dik -- g\u00e4dik edip \u00e7ykmak, gemrik-gemrik etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4girmek","meaning":"<div><p>Agzy\u0148dan sesli \u00fdel \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Bir okara d\u00fc\u00fde \u00e7alyny i\u00e7dim, welin, g\u00e4girdim, burnum t\u00fct\u00e4p gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4kilik","meaning":"<div><p>Nahardan do\u00fdany\u0148dan so\u0148 g\u00e4gireni\u0148de agzy\u0148dan \u00e7yk\u00fdan \u00fdel.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdji-s\u00fc\u00fdji i\u00fdmeni\u0148 ajy-ajy g\u00e4kiligi bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4le","meaning":"<div><p>\u00ddala gelen urka\u00e7y m\u00f6jek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4mi","meaning":"<div><p>Adam we \u00fd\u00fck da\u015famak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan suw transporty.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdelkenli g\u00e4miler \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Samol\u00fdot asmanda g\u00e4mi dek \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4r, \u00ddagmyry\u0148 hy\u00fdaly g\u00f6r nirde gez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4mik","meaning":"<div><p>Ekilen tohumdan \u00fda\u0148y g\u00f6gerip \u00e7ykan ekin (gawun, garpyz \u00fdaly ekinlerde).<\/p><ul><li>Ondan so\u0148, ol g\u00e4mikleri\u0148 depesinden \u00e7ekil\u00fd\u00e4n \u00fdaly h\u00fcj\u00fcm edip gal\u015fynda jigisine g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4miklemek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6gerip \u00e7ykmak, g\u00e4mik bolup \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>E\u00fd\u00fd\u00e4m gowa\u00e7a g\u00e4mikl\u00e4pdir. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fda birn\u00e4\u00e7e tohum ta\u015flap, a\u00fdry-a\u00fdry edip ekmek.<\/p><ul><li>Da\u00fdhan \u00f6z ekinine e\u00fdelik etdi, jo\u00fda gazdy, gawun g\u00e4mikledi, k\u00fcnji ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4mi\u00e7i","meaning":"<div><p>G\u00e4mi s\u00fcr\u00fd\u00e4n, g\u00e4mi \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u00abG\u00e4mi\u00e7ini\u0148 jany bir\u00bb di\u00fdleni dogry s\u00f6z. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4n","meaning":"<div><p>Maly\u0148 etini\u0148, \u00fdagyny\u0148 i\u00e7inde bol\u00fdan ownujak m\u00e4z, d\u00fcw\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4ne","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> m\u00fctr\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4p","meaning":"<div><p>I\u00e7ine saman, selin we \u015f. m. zat dykylan g\u00f6le hamy, k\u00f6\u015fek hamy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4r","meaning":"<div><p>Galapyn a\u00fdaklary, gulagy we \u00fda\u0148agy gyzgylt go\u0148ur (ge\u00e7i we \u015f. m. ha\u00fdwan hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzyndaky kelte a\u00fdakly g\u00e4r \u00fdabyny\u0148 \u00fcst\u00fcndeki m\u00e4hnet d\u00fc\u0148elek adam \u00fdabysyny \u00fd\u00fczin salyp bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00e4r ge\u00e7i.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4tmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderinden g\u00e4dijek a\u00e7mak, gyrasyny \u00fdykyp o\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ha\u00fdaty g\u00e4tmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyrasyndan d\u00f6w\u00fcp almak, gyrasyndan azajyk b\u00f6l\u00fcp a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6regi\u0148 gyrasyndan g\u00e4tmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fyny bozmak, ujundan biraz har\u00e7lamak.<\/p><ul><li>A\u00fdap sakla\u00fdan pulumy\u0148 gyrasyny g\u00e4desim gelenok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4wmi\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uly kelleli, \u00fdogyn \u015fahly \u00f6k\u00fcz.<\/p><ul><li>G\u00e4wmi\u015fler k\u00f6\u00e7ede pytra\u015fyp \u00fd\u00f6rler. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arryk g\u00e4wmi\u015fler go\u015fulan araba bar\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4wmi\u015fparaz","meaning":"<div><p>Hindistandaky bir dini\u0148 wekili, \u00f6k\u00fcz-sygra se\u017ede ed\u00fd\u00e4n, \u00f6k\u00fcz-sygry mukaddes sa\u00fdyjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Di\u015fleri\u0148 bilen \u00e7e\u00fdnelende edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><ul><li>Mal \u00fdataklaryny\u0148 ders ysy we d\u00fc\u00fde g\u00e4w\u00fc\u015fini\u0148 ysy \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femala gar\u015fy k\u00f6wsarla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Halnazar hamyrly myssyk \u00e7\u00f6regi ala\u00e7aly \u00fdaga omraka\u00fd batyryp, g\u00e4w\u00fc\u015f arasynda s\u00f6zledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mamany\u0148 horruldysy, \u00e7yrlagy\u0148 jyrryldysy, d\u00fc\u00fdeleri\u0148 g\u00e4w\u00fc\u015fi olary\u0148 gulagyna ilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4w\u00fc\u015femek","meaning":"<div><p>1. G\u00e4w\u00fc\u015f ga\u00fdtaryp \u00e7e\u00fdnemek, \u00e7e\u00fdn\u00e4p, e\u0148ekleri\u0148i hereketlendirmek, \u00e7e\u00fdnemek (d\u00fc\u00fde, go\u00fdun \u00fdaly mal hakda).<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 yk tarapynda bir boz ma\u00fda g\u00e4w\u00fc\u015f\u00e4p \u00e7\u00f6k\u00fcp otyr. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Sygyr gapymyzda g\u00e4w\u00fc\u015f\u00e4p durandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> I\u00fdmek, garbanmak.<\/p><ul><li>Ol i\u015f g\u00fcrr\u00fc\u0148ine giri\u015fmezden ozal, biraz g\u00e4w\u00fc\u015femegi teklip etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4w\u00fc\u015fe\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde g\u00e4w\u00fc\u015femek, \u00fderli-\u00fderden g\u00e4w\u00fc\u015f\u00e4p durmak (d\u00fc\u00fde, go\u00fdun \u00fdaly mal hakda).<\/p><ul><li>K\u00f6\u015fekli d\u00fc\u00fde bilen guba dulu\u00e7 arka\u00fdyn g\u00e4w\u00fc\u015fe\u015fip otyrdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Agyr s\u00fcri g\u00e4w\u00fc\u015fe\u015fip \u00fdatanda, A\u00fddymlar janlan\u00fdar diller i\u00e7inde. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4z","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n gaty kirl\u00e4n \u00fder, kir.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00e4zlemek","meaning":"<div><p>Gaty kirlemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdakasyna tozan si\u0148ip, \u00fde\u0148ini\u0148 man\u017eeti g\u00e4zl\u00e4p ba\u015flapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00e4zletmek","meaning":"<div><p>\u00c7akdana\u015fa kirletmek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle \u00fd\u00fcregi \u00fduka ma\u015fgala baryny bilsem, men \u00fdakamy g\u00e4zleder \u00fd\u00f6rermidim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6be","meaning":"<div><p>K\u00f6w\u00fc\u015f ussalaryny\u0148 tikini endiganlamak we \u015f. m \u00fc\u00e7in ulan\u00fdan tutarly \u00fdasy guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6bek","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga ene garnyndaka, ony enesi bilen birle\u015fdir\u00fd\u00e4\u0148 we i\u00fdmitlendir\u00fd\u00e4n i\u00e7ege.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fudan gelen garta\u0148 a\u00fdal \u00e7agany\u0148 g\u00f6begini kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddetim oglan \u00f6z g\u00f6begini \u00f6zi keser. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garny\u0148 ortasyndaky keselip da\u0148lan d\u00fcw\u00fcn, i\u00e7ege d\u00fcwni.<\/p><ul><li>G\u00f6bek ene- \u00fda\u0148y dogan \u00e7agany\u0148 g\u00f6begini kesen a\u00fdal. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 g\u00f6begi\u0148 g\u00f6mlen \u00fdaly, \u00f6m\u00fcr i\u00e7erde otyrsyn\u0148-la! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6z g\u00f6begi\u0148i \u00f6z\u00fcn kesmek-\u00f6z ykbaly\u0148y \u00f6z\u00fc\u0148 \u00e7\u00f6zmek, \u00f6z gary\u0148a da\u00fdanyp g\u00fcn g\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6bekli","meaning":"<div><p>G\u00f6begi bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6beklik","meaning":"<div><p>1. \u00ddokarsy \u00fc\u00e7 bur\u00e7, a\u015fagy hem g\u00f6nj\u00fck \u00fdaly, \u00fcsti ga\u015fly a\u00fdallary\u0148 gursagyna dakyl\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6begi\u0148 t\u00f6weregi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6dek","meaning":"<div><p>1. Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi taga\u015fyksyz, betgel\u015fik.<\/p><ul><li>Ol da\u015fyndan g\u00f6r\u00e4\u00fdm\u00e4ge agras, g\u00f6dek we irim\u00e7ikdi. <span>(A. L. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zo\u0148tar, sypa\u00fdy\u00e7ylyksyz, edepsiz, \u00fdakymsyz, gel\u015fiksiz.<\/p><ul><li>G\u00f6dek sesi bilen gygyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hi\u00e7bir zada eli geli\u015fme\u00fd\u00e4n, usully d\u00e4l, \u00e7emesiz, ukypsyz.<\/p><ul><li>G\u00f6dek adam \u00f6z\u00fc\u0148e belli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6deklik","meaning":"<div><p>1. Taga\u015fyksyzlyk, betgel\u015fiklik.<\/p><\/div><div><p>2. Zo\u0148tarlyk, sypa\u00fdy\u00e7ylyksyzlyk, edepsizlik.<\/p><ul><li>M\u00fcrz\u00e4ni\u0148 g\u00f6dekligi, edepsizligi o\u0148a \u00f6r\u00e4n g\u00fclk\u00fcn\u00e7 g\u00f6r\u00fcndi. <span>(M. Ibrahimow Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6z g\u00f6dekligim bilen men seni a\u00fdzda durmaga mejbur etdim. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Usully d\u00e4llik, \u00e7emesizlik, ukypsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6deksi","meaning":"<div><p>G\u00f6degr\u00e4k, sypa\u00fdy\u00e7ylyksyz, edepsiz.<\/p><ul><li>Ol gyz sar\u00e7 we g\u00f6deksi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6densiz","meaning":"<div><p>Gel\u015fiksiz, taga\u015fyksyz, uly.<\/p><ul><li>Gorkusyndan \u00fda\u0148a d\u00fc\u00fdelerini\u0148 g\u00f6densiz a\u00fdaklary b\u00fctin g\u00f6wresine \u00e7enli sa\u0148\u0148ylda\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu ke\u00fdwany a\u00fdallary\u0148 bileklerinde g\u00f6densiz \u00fdasalan gadymy b\u00e4\u015fgo\u015fma bilezik g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6densiz ellerini g\u00f6reni\u0148de, ol hi\u00e7 wagt hem haly \u00e7itip, nepis nagy\u015flar salan, d\u00e4ldir di\u00fdip pikir edersi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6gebakar","meaning":"<div><p>Uzyn bo\u00fdunly, g\u00f6resered\u00fd\u00e4n gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6gele","meaning":"<div><p>1. Heniz gowy bi\u015fmedik, ala g\u00f6k, \u00e7ala bi\u015fen (i\u00fdmi\u015f hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzyndan s\u00fc\u00fdt ysy gitmedik, agzy sary oglan.<\/p><ul><li>G\u00f6gele oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6germek","meaning":"<div><p>1. Tohum aldyrmak, d\u00fc\u00fdp tutdurmak, \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bu erikleri biz ekdik, biz suw berdik, biz g\u00f6gertdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Teni\u0148e gaty zarba urup, gan \u00f6\u00fdd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7eki\u00e7 degip barmagymyzy\u0148 ujuny g\u00f6gertdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Harydy degerli bahasyndan \u00fdokary satmak.<\/p><ul><li>Sen haly\u0148y g\u00f6gerdip bildi\u0148-le!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ger\u00e7in","meaning":"<div><p>G\u00f6g\u00fcmtil \u00e7al re\u0148kli me\u00fddan kepderi.<\/p><ul><li>Sudaba gyz d\u00e4ldi-de, dag g\u00f6ger\u00e7inidi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ge\u00fdin","meaning":"<div><p>I\u0148\u0148esi bilen ha\u00fdwanlary \u00e7ak\u00fdan we onun ganyny sor\u00fdan ullakan g\u00f6k si\u0148ege me\u0148ze\u015f m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6km\u00e4n, ol \u00f6\u0148 a\u00fdaklary bilen d\u00f6\u015f\u00fcnd\u00e4ki g\u00f6ge\u00fdini kowdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Kynjyrap dek duranok. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6gi","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde botlandan so\u0148, i\u00e7inden a\u00fdryl\u00fdan ta\u015flandy, b\u00f6lek hapa et.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 g\u00f6gi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6g\u00fcmtil","meaning":"<div><p>\u00c7ala g\u00f6k \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, g\u00f6gr\u00e4k.<\/p><ul><li>G\u00f6g\u00fcmtil papagyny iki eli bilen kellesine ge\u00fddi-de, yzyna bakan ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6h","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6hert","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Inerden ga\u00fdan arwanadan bolan erkek mal.<\/p><ul><li>Olary\u0148 d\u00fc\u00fde malyndan bir g\u00f6hertleri bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6jek","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fda salyp atmak \u00fc\u00e7in pal\u00e7ykdan \u00fdasalyp guradylan togalajyk kesek.<\/p><ul><li>Atan oky eglenmez, dagy de\u015f\u00fd\u00e4r g\u00f6jegi, Herg\u00fcn \u00f6\u0148e bat bilen, \u00fdene \u00f6s bat bilen, \u00fdene \u00f6s\u00fd\u00e4r Watanym. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6k","meaning":"<div><p>G\u00f6z \u00fdetimd\u00e4ki howa gi\u0148i\u015fli, \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n atmosfera, asman.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6km\u00fcrli","meaning":"<div><p>Da\u015fy, pa\u00e7agy g\u00f6k g\u00f6rn\u00fc\u015fli gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6knar","meaning":"<div><p>Tir\u00fdek \u015firesi alyn\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 gozasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ksuwly","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcmi\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>G\u00f6ksuwlyny i\u00fdjekmi \u00fda gelin barmagy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ktorly","meaning":"<div><p>Da\u015fy owadan torly, iri gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6l","meaning":"<div><p>Halyny\u0148 we palasy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne salyn\u00fdan uly esasy nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6le","meaning":"<div><p>Sygry\u0148, suguny\u0148 heniz \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik \u00e7agasy, tana-.<\/p><ul><li>Sygyrlar g\u00f6lelerine \u00fdetm\u00e4ge gyssan\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Derrew g\u00f6lesini go\u00fdberdi-de, sygryny sagdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ejesi hem eli bedreli, g\u00f6lesini go\u00fdberip, sygryn sagma\u00fda bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6leg","meaning":"<div><p>G\u00f6len\u00fd\u00e4n, ja\u00fdlan\u00fdan me\u00fdit, \u00f6li.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6leg\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00fcni ja\u00fdlamaga gatna\u015f\u00fdan adam.<\/p><ul><li>G\u00f6leg\u00e7iler Halnazary mazarlyga alyp baranlarynda, onu\u0148 gabry gazylyp gutaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Agytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 atalaryny\u0148 g\u00f6leg\u00e7isi \u00fda\u0148y ugran \u00fdaly bolup otur\u00fdarlar. <span>(\u00abG\u00f6rogy\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00f6leg\u00e7iler aradan \u00e7ykany ja\u00fdlap geldiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6lemek","meaning":"<div><p>G\u00f6legi, \u00f6l\u00fcni ja\u00fdlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6lenmek","meaning":"<div><p>Ja\u00fdlanmak, depin edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6lermek","meaning":"<div><p>A\u00fdaklaryny uzyn salyp-\u00e7\u00e4\u015ferip \u00e7i\u015fip \u00fdatmak (ha\u00fdwan barada).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4myz g\u00f6leripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6l\u00e7e","meaning":"<div><p>Halyny\u0148 kese gyrasyna salyn\u00fdan ki\u00e7ijik g\u00f6l.<\/p><ul><li>Gyra g\u00f6l\u00e7esi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m-g\u00f6k","meaning":"<div><p>Gaty g\u00f6k, juda g\u00f6k.<\/p><ul><li>G\u00f6m-g\u00f6k dury asman \u015f\u00e4heri\u0148 \u00fcst\u00fcni b\u00fcr\u00e4p durdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6m-g\u00f6k gowa\u00e7alar a\u00fddymy\u0148 sazyn \u00e7al\u00fdan \u00fdaly \u00fduwa\u015f py\u015fyrda\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dyz bo\u00fdy galan g\u00f6m-g\u00f6k gowa\u00e7alar hatar-hatar bolyp \u00f6s\u00fc\u015fip otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6md\u00fcrmek","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fcnmez \u00fdaly \u00fcst\u00fcne gum atdyrmak, gum gor we \u015f. m. bilen basyrtmak, \u00f6rtd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Dowary\u0148 damak ganyny g\u00f6md\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6melte\u00fd","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4r d\u00e4l, mekir d\u00e4l, g\u00f6n\u00fcmel, sada (adam).<\/p><ul><li>G\u00f6melte\u00fd oglan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Irim\u00e7ik, g\u00f6deksi, n\u00e4sypa\u00fdy, taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>G\u00f6melte\u00fd barmaklary bilen a\u015fagragyndan birini sa\u00fdlap aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6ni a\u00fddylan, hi\u00e7 hili hilesi, ga\u00e7alak-sapalagy bolmadyk (s\u00f6z, i\u015f we \u015f. m.).<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, birdenk\u00e4 Halnazara ge\u00e7enini onu\u0148 \u00f6zi hem g\u00f6melte\u00fd g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6melte\u00fd edilen hereket.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6mge","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi kerepl\u00e4p, porsap giden l\u00fc\u00fdk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6mme","meaning":"<div><p>1. Gora g\u00f6ml\u00fcp bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 bir g\u00f6r\u00fcni\u015fi.<\/p><ul><li>Oglum, bir g\u00f6mme \u00e7\u00f6rek bi\u015fir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gazyk deregine \u00fdere g\u00f6mlen sim.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6mmek","meaning":"<div><p>1. Zady\u0148 \u00fcst\u00fcni gum we \u015f. m. bilen \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Ol hini\u0148 agzyny g\u00f6m\u00fcp, d\u00e4neleri gy\u015fa gamlap go\u00fdupdyrlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Hapa zatlary g\u00f6mmek arkaly zy\u00fdansyzlandyrmak bolar. <span>(N. A. \u00ddablokow, \u00ddokan\u00e7ly I\u00e7ege Keselleri)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdlamak, dulamak (adamy).<\/p><ul><li>Garyplar bolsa \u00f6z \u00f6l\u00fclerini hi\u00e7bir balzamla\u015fdyrman, \u00fdere g\u00f6m\u00fcpdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00dcsti \u00f6rt\u00fclen, g\u00f6ml\u00fcp go\u00fdlan.<\/p><ul><li>Tomusky alan k\u00f6mr\u00fcm h\u00e4zir hem g\u00f6m\u00fck dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir zatdan ba\u015fy \u00e7ykma\u00fdan, hi\u00e7 zat bilme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fcl-g\u00f6m\u00fcl","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7\u00e4g\u00e4 g\u00f6m\u00fcl\u00fd\u00e4n ha\u017e\u017eyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fclgen","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7\u00e4g\u00e4 g\u00f6ml\u00fcp \u00fdat\u00fdan z\u00e4herli \u00fdylan.<\/p><ul><li>Hany ol z\u00e4herli g\u00f6m\u00fclgen \u00fdylan? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6m\u00fclgen \u00fdere g\u00f6m\u00fcl\u00fd\u00e4r, Nurgeldini\u0148 gola\u00fdynda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fclmek","meaning":"<div><p>Gum, gor we \u015f. m. bilen basyrylmak, \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczleri tozan bilen g\u00f6mlen, a\u0148yny gideren ilat \u00fderli-\u00fderden onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fc\u015feril\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hapany\u0148 \u00fcsti g\u00f6m\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fcsge","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148den toplanyp go\u00fdlan, m\u00fclk, zat, ba\u00fdlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Edilen g\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilikli, jena\u00fdatly i\u015f, pyssy-pujurlyk.<\/p><ul><li>Gulluhany\u0148 g\u00f6m\u00fcsgelerinden birini\u0148 \u00fcst\u00fcni A\u015fyr agtardy. Eden g\u00f6m\u00fcsg\u00e4\u0148 \u00fcsti agtarylanda, d\u00fcrli ha\u00fd\u00fdarlyga tutun\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fdatan zir-zibil.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6m\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6mm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, g\u00f6mm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Hapa g\u00f6m\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n","meaning":"<div><p>A\u00fdakgap we \u015f. m. tikmek \u00fc\u00e7in i\u015flenen ham, deri.<\/p><ul><li>Mary \u015f\u00e4herind\u00e4ki g\u00f6n \u00fduwul\u00fdan zawodlara ekskursi\u00fdalara gidipdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Olar \u00ddewropa bazarlaryna gant, \u00fdag, g\u00f6n we ba\u015fga harytlar iberdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6nden her hili a\u00fdakgap tikil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nderilmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere ugradylmak, iberilmek.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e ort\u00fdad Aral de\u0148zi tarapa g\u00f6nderilipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bize g\u00f6nderilen hat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ndermek","meaning":"<div><p>1. \u00ddola salmak, ugratmak, ibermek.<\/p><ul><li>Ol iki sany kenizi erkek lybasynda soltany\u0148 \u00fcst\u00fcne g\u00f6nderip, \u015fe\u00fdle m\u00e4lim edi\u0148 di\u00fdipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Uzakdan g\u00f6nderen haty\u0148y aldym. Gadyrly \u00fdolda\u015fym, Durdy Gyly\u00e7 aga. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir ba\u015fa \u00e7ekmek, hemmesini bir bada i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ol gijeki me\u00fdlisden galan bir k\u00e4se aragy g\u00f6nderip, demini alan hamyrly \u00e7\u00f6rek bilen i\u015f\u00e7ek go\u00fdnu\u0148 go\u015fa gapyrgasyny syrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00e4sed\u00e4ki gatygy\u0148 baryny g\u00f6nderdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ndertmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddola saldyrtmak, ugratdyrmak, ibertmek.<\/p><ul><li>Haty d\u00fc\u00fdn g\u00f6ndertdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birden ba\u015fyna \u00e7ekirmek, hemmesini i\u00e7irmek.<\/p><ul><li>O\u0148a bir k\u00e4se \u00fdag g\u00f6ndertdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nelmek","meaning":"<div><p>1. Dogralmak, g\u00f6ni bolmak, \u00fdazylmak.<\/p><ul><li>Ol b\u00fctin g\u00f6wresi bilen g\u00f6nelip, bir tarapa seredip dur. <span>(M. Gorki\u00fd. Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7yny\u0148y a\u00fdtmak, hakykaty a\u00fdartmak, dogry\u0148dan gelmek.<\/p><ul><li>Sen g\u00f6nel-de, dogry\u0148y a\u00fdt! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00e4-\u00e4, \u015fe\u00fdle di\u00fd-de, g\u00f6nelsene! <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6neltmek","meaning":"<div><p>Egri \u00fderlerini d\u00fczeltmek, dogrulamak, g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><ul><li>\u00c7ybygy g\u00f6neltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nendirmek","meaning":"<div><p>1. Hezil etdirmek, hezil bermek, begendirmek, guwandyrmak (i\u015f barada).<\/p><ul><li>Hawa, garaz, n\u00e4\u00e7ede g\u00f6nendirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Siz-\u00e4meni g\u00f6nendir\u00e4\u00fddiniz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bilen doly \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><ul><li>Ir-i\u00fdmi\u015fden g\u00f6nendirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nenmek","meaning":"<div><p>1. Jany\u0148 lezzet tapmak; hezil etmek, begenmek.<\/p><ul><li>Ana, indi paty\u015fa \u00fdyklypdyr, n\u00e4hili g\u00f6nen\u00fd\u00e4n bolsa\u0148yz g\u00f6neni\u0148 g\u00f6re\u00fdin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk \u00fdaly\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp, paty\u015fa h\u00f6k\u00fcmetini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6zub-\u00e4 g\u00f6nendi\u0148iz?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bir doly \u00fcpj\u00fcn bolmak, \u00fdeterlik kanagatlanmak.<\/p><ul><li>I\u00fdmitden g\u00f6nenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nen\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zatdan alyn\u00fdan hezillik, e\u015fret, lezzet.<\/p><ul><li>Ol bize g\u00f6nen\u00e7 bermedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nen\u00e7lik","meaning":"<div><p>Hezillik, e\u015fretlilik, lezzetlilik.<\/p><ul><li>G\u00f6nen\u00e7lik g\u00f6rm\u00e4n ulaldym, Jebir baryn \u00e7eke-\u00e7eke. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nezlik","meaning":"<div><p>Bi\u015fen s\u00fc\u00fddi gatyk etmek \u00fc\u00e7in s\u00fc\u00fdde go\u00fduld\u00fdan tur\u015fy gatyk.<\/p><ul><li>Gatyk basyrar \u00fdaly g\u00f6nezlik gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ni","meaning":"<div><p>1. Egri d\u00e4l, ok \u00fdaly, dogry.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7eleri hem gi\u0148 we edil oklaw \u00fdaly g\u00f6n\u00fcdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edil, hut, t\u00fc\u00fds.<\/p><\/div><div><p>3. Bir ugra, tarapa gy\u015farman gid\u00fd\u00e4n, alyp bar\u00fdan, dogry.<\/p><\/div><div><p>4. A\u00e7yk, \u00fda\u015fyrman, dogry.<\/p><ul><li>G\u00f6ni \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dd\u00fcz g\u00f6rme\u00fd\u00e4n, ak \u00fd\u00fcrekli, dogry i\u015fle\u00fd\u00e4n, dogru\u00e7yl.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6ni adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6nj\u00fck","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fcst\u00fcnden dakyn\u00fdan ujy \u015felpeli bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Hy\u0148\u0148yrdap ja\u0148 sesi gel\u00fd\u00e4r, Bilmedim, g\u00f6nj\u00fckmi, tumar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bo\u00fdnunda go\u015fa towuk, gyzylly apbasylary\u0148 a\u015fak eteginde g\u00f6nj\u00fck, barmaklarynda hatara \u00fd\u00fcz\u00fckdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ke\u00e7\u00e4 salyn\u00fdan g\u00fcl\u00fc\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fcbur\u00e7luk","meaning":"<div><p>G\u00f6ni bur\u00e7ly d\u00f6rt bur\u00e7luk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>1. Barylmaly \u00fdere g\u00f6ni ugur bilen ibermek, g\u00f6ni \u00fdola salmak, dogry \u00fdol bilen ugratmak, ugrukdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dogry usul, ugur bilen hereket etdirmek, i\u015fe t\u00fcrgenle\u015fdirmek k\u00e4mille\u015fdirmek, urykdyrmak.<\/p><ul><li>Artygy \u00fd\u00f6neke\u00fd s\u00f6z bilen g\u00f6n\u00fckdirip bilmejegine \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fckme","meaning":"<div><p>1. Okuw kitaplarynda okuw\u00e7y tarapyndan i\u015flenilmeli, \u00fderine \u00fdetirilmeli \u00fdumu\u015f, i\u015f, mesele.<\/p><ul><li>Kitaby\u0148 b\u00e4\u015finji sahypadaky onunjy g\u00f6n\u00fckm\u00e4ni i\u015flemeli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddol g\u00f6rkezme, ugrukma.<\/p><ul><li>Bir i\u015fde t\u00e4ze g\u00f6n\u00fckmeler bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fckmek","meaning":"<div><p>1. Barylmaly \u00fdere ugur bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6ni gitmek, ugramak.<\/p><ul><li>So\u0148 tamlary\u0148 gapdaly bilen dolandy we \u00f6z \u00fdoluna baka g\u00f6n\u00fcgip, g\u00f6k otlary\u0148 \u00fcsti bilen \u00e4dimle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogry usul, ugur bilen hereket edip ba\u015flamak, i\u015fe t\u00fcrgenle\u015fmek, ugrukmak.<\/p><ul><li>I\u015fe g\u00f6n\u00fckmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fclemek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6ni \u00fdol bilen gitmek, dogrulamak.<\/p><ul><li>Galmagal turzup n\u00e4tjek, s\u00fcr\u00fcber-d\u00e4 g\u00f6n\u00fcle-de! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Traktor\u00e7y s\u00fcrlen \u00fderi\u0148 i\u00e7i bilen g\u00f6n\u00fcl\u00e4p, \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdi.<\/li><li>Oba pagtajylygyny\u0148 i\u00e7i bilen g\u00f6n\u00fcl\u00e4p ugradyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dogry s\u00f6zlemek, \u00e7yny\u0148ya\u00fdtmak, dogrynda\u0148 gelmek, dogry\u0148y a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>G\u00f6n\u00fclesem, gyzym, meni\u0148 hem \u00e7aga h\u00fcwd\u00fcl\u00e4sim, sallan\u00e7ak \u00fcwr\u00e4sim gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fclik","meaning":"<div><p>1. Egri d\u00e4llik, dogrulyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7yn s\u00f6zl\u00fclik, dogru\u00e7yllyk.<\/p><ul><li>G\u00f6n\u00fclikden zowal \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fcmel","meaning":"<div><p>1. \u00c7yn s\u00f6zli, a\u00fdtjagyny g\u00f6ni a\u00fdt\u00fdan, hakykat\u00e7y, dogru\u00e7yl.<\/p><ul><li>Ma\u00fda, sen \u00f6r\u00e4n g\u00f6n\u00fcmel gyz. <span>(N. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Kalbyny \u00fdakymly du\u00fdgular bilen doldurdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00e7-a\u00e7an, a\u00e7yk, g\u00fcm\u00fcrtiksiz.<\/p><ul><li>Andri\u00fdanow, n\u00e4me i\u015f etse, g\u00f6n\u00fcmel ederdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6n\u00fcmellik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6n\u00fcmele degi\u015fli bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, hakykat\u00e7ylyk, dogru\u00e7yllyk.<\/p><ul><li>Ag\u015fam indi k\u00f6\u015fe\u015fen Guzuba\u00fdewi\u0148 \u00fdanyna bardy-da, o\u0148a g\u00f6n\u00fcmellik bilen \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sadalyk we g\u00f6n\u00fcmellik bolsa onu\u0148 a\u00fdratyn h\u00e4si\u00fdetidi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00e7-a\u00e7yklyk, g\u00fcm\u00fcrtiksizlik.<\/p><ul><li>G\u00f6n\u00fcmellik bilen edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r","meaning":"<div><p>\u00d6len adam ja\u00fdlandan \u00e7ukur, gabyr, mazar.<\/p><ul><li>Guduzlan itleri\u0148 baryn Sal g\u00f6re. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Miw\u00e4mize giren a\u00e7g\u00f6z b\u00f6rini, Gan e\u0148redip g\u00f6re s\u00fcr\u00fc\u0148, mertlerim! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r-bak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gara.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly bir keleme s\u00f6z a\u00fddar, g\u00f6r-bak n\u00e4me di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sen g\u00f6r-bak nir\u00e4ni tozatdy\u0148! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rd\u00fcm-bildim","meaning":"<div><p>G\u00f6zlen\u00fd\u00e4n \u00fda-da gara\u015fyl\u00fdan zat babatda azdan-k\u00f6pden habar, maglumat.<\/p><ul><li>He\u00fd ondan bir g\u00f6rd\u00fcm-bildim barmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady, birini ba\u015fga birini\u0148 g\u00f6rmegini gazanmak, ba\u015fga biri arkaly i\u015f g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Men ony agama g\u00f6rd\u00fcrdim, emma ol bu teklibe razy bolanok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine g\u00f6rkezmek, seretdirmek.<\/p><ul><li>Ba\u015fga birine g\u00f6rd\u00fcrip ala\u00fdmasam, \u00f6z\u00fcm tanamok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6relde","meaning":"<div><p>Tejribe sapak almak m\u00fcmkin bolan nusga t\u00e4lim alar \u00fdaly hereket, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>Hak i\u015f \u00fc\u00e7in n\u00e4hili g\u00f6re\u015fmek geregi barada Petrogratdaky i\u015f\u00e7iler, soldatlar hem matroslar bize be\u00fdik g\u00f6relde g\u00f6rkezdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6reldeli","meaning":"<div><p>G\u00f6relde alarlykly, edepli, salykatly, tertipli.<\/p><ul><li>Bizde \u00f6z i\u015finde h\u00f6wesje\u0148 ga\u00fdraty, g\u00f6reldeli \u00fda\u015f mugallymlar kadry bar. <span>(Y. T. Ogorodinkow, L. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>G\u00f6reldeli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ren-e\u015fiden","meaning":"<div><p>Bir zatdan habary bolan.<\/p><ul><li>He\u00fd olary g\u00f6ren-e\u015fiden adam barmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u00e7","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 ortasyndaky garaja b\u00f6legi.<\/p><ul><li>T\u00e4rimi\u0148 k\u00f6kleri onu\u0148 g\u00f6rejine g\u00fclle bolup gezeldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Di\u00fder Pomma, meni\u0148 geregim Watan, G\u00f6z\u00fcmi\u0148 g\u00f6reji \u00fd\u00fcregim Watan. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4lemgo\u015far bardajygyny\u0148 ortasynda tegelek de\u015fik - g\u00f6re\u00e7 bol\u00fdar. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Sport termini<\/span> Biri-birini \u00fdykmak maksady bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n sportu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>P\u00e4lwanlar orta \u00e7ykyp, iki-bir, iki-bir tutlu\u015fyp, g\u00f6re\u015f ba\u015flan\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol k\u00f6ne to\u00fdlarda g\u00f6re\u015f tutup, az wagt p\u00e4lwan\u00e7ylyk hem edipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6re\u015fde ata\u0148y-da sylama. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6we\u015f, uru\u015f.<\/p><ul><li>Elbetde, g\u00f6re\u015f me\u00fddanyna giren gar\u015fylyk g\u00f6rer. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Synpy g\u00f6re\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kyn\u00e7ylyklary, b\u00f6wetleri \u00fde\u0148ip bir zady\u0148 ugrunda \u00e7aly\u015fma, hereket.<\/p><ul><li>Ol indi uru\u015f oduny tuta\u015fdyrmak isle\u00fd\u00e4n nejislere gar\u015fy halky\u0148 alyp bar\u00fdan g\u00f6re\u015fi hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(A. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Halklary\u0148 parahat\u00e7ylyk ugryndaky g\u00f6re\u015fi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fdirmek","meaning":"<div><p>G\u00f6\u00fd\u00e4 synany\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in g\u00f6re\u015fe salmak g\u00f6re\u015f tutdurmak.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn parkda uly p\u00e4lwanlary g\u00f6re\u015fdirejekler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fgen","meaning":"<div><p>Gowy g\u00f6re\u015fip bil\u00fd\u00e4n, g\u00f6re\u015fm\u00e4ge \u00f6kde.<\/p><ul><li>G\u00f6re\u015fgen adam.<\/li><li>G\u00f6re\u015fgen p\u00e4lwan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fiji","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015f alyp baryjy g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Parahat\u00e7ylyk ugrunda g\u00f6re\u015fiji.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fje\u0148","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015fiji, s\u00f6we\u015fje\u0148.<\/p><ul><li>Okuw okap, bilim al\u00fdan \u00fda\u015flardan, Mert g\u00f6re\u015fje\u0148 gurulta\u00fda k\u00e4n salam. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fje\u0148lik","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015fijilik, s\u00f6we\u015fje\u0148lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6re\u015fmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6re\u015f sporty bo\u00fdunja g\u00fc\u00fd\u00e7 syna\u015fyp, biri-birini \u00fdykjak bolmak, g\u00f6re\u015f tutmak.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn stadiony\u0148 g\u00f6re\u015f me\u00fddan\u00e7asynda \u00fda\u015f p\u00e4lwanlar g\u00f6re\u015fjekdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6re\u015fi alyp barmak, s\u00f6we\u015fmek, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Kutuzow g\u00fc\u00fdj\u00fcni ga\u00fdgyrman g\u00f6re\u015fgen serkerdedi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Azatlyk ugrunda g\u00f6re\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 ugrunda \u00e7aly\u015fmak, alada etmek.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 maldarlary t\u00e4ze \u00fdylda has k\u00f6p \u00fcst\u00fcnlik gazanmak ugrunda g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rgi","meaning":"<div><p>\u00c7ekil\u00fd\u00e4n horluk, dert, jebir, jepa, kyn\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ony zyndana salyp, her hili g\u00f6rg\u00fcller bilen gyna\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>B\u00f6wregi bir ogry garga, i\u00fdjek bolup, galdy g\u00f6rg\u00e4. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rg\u00fcli","meaning":"<div><p>1. Jebir-s\u00fctem \u00e7eken, horluk derdini \u00e7ek\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagtlarda pukara g\u00f6rg\u00fcliler \u00fdersiz-suwsuzlykdan horlanyp geldiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bi\u00e7\u00e4re, pahyr, betbagt.<\/p><ul><li>G\u00f6rg\u00fcl\u00e4 e\u00fd\u00fd\u00e4mden nebsim agyryberdi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>G\u00f6rg\u00fclini\u0148 g\u00f6zi agyrsa, go\u0148\u015fusy du\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rg\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, g\u00f6reji g\u00fc\u00fd\u00e7li, g\u00f6zi \u00fditi.<\/p><ul><li>Dilde s\u00f6zl\u00e4n s\u00f6zlerim, G\u00f6rg\u00fcr eden g\u00f6zlerim - barysy agzybirlik. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Du\u00fdgur, h\u00fc\u015fg\u00e4r, eserde\u0148.<\/p><ul><li>Pele\u0148den ha\u00fdbatly, m\u00f6jekden g\u00f6rg\u00fcr, \u00d6zi bolsa a\u00fdny di\u00fden \u00fda\u015fynda. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>G\u00f6rg\u00fcr adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rg\u00fcrlik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zi \u00fditilik, g\u00f6reji \u00fditilik.<\/p><ul><li>G\u00f6rg\u00fcrlik gowy zat.<\/li><li>G\u00f6rg\u00fcrlik gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Du\u00fdgurlyk, h\u00fc\u015fg\u00e4rlik, eserde\u0148lik.<\/p><ul><li>I\u015fde g\u00f6rg\u00fcrlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rip","meaning":"<div><p>Ki\u015fini\u0148 \u00fcst\u00fcnligini g\u00f6r\u00fcp bilme\u00fd\u00e4n, bahyl, i\u00e7igara.<\/p><ul><li>G\u00f6ripleri\u0148 bagry t\u00fct\u00e4p, \u00f6rtensin pygan edip, \u00dde\u0148i\u015f bilen i\u015fi\u0148 \u00f6ne s\u00fcrg\u00fcn, s\u00f6\u00fdg\u00fclim, bu g\u00fcn. <span>(Nury Annagyly\u00e7, sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rip bolmak, g\u00f6rip adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6riplik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rip\u00e7ilik.<\/p><ul><li>G\u00f6riplik gurasyn, g\u00f6riplik! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 pis h\u00e4si\u00fdetlerini\u0148 b\u00e4rkisi g\u00f6riplik-bahyllykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Sen ma\u0148a g\u00f6riplik ed\u00fd\u00e4rsi\u0148, g\u00f6riplik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rip\u00e7ilik","meaning":"<div><p>G\u00f6ribe degi\u015fli bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, bahyl\u00e7ylyk, i\u00e7igara\u00e7ylyk, g\u00f6riplik.<\/p><ul><li>Adamlarda g\u00f6rip\u00e7ilik di\u00fden zat bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elini\u0148 i\u00e7igara\u00e7ylyk, g\u00f6rip\u00e7ilik h\u00e4si\u00fdeti \u015fe\u00fdle g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdi, ondaky hemme h\u00e4si\u00fdetlerden i\u0148 \u00fdokary derejede dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bagtymy\u0148 a\u00e7ylanyna g\u00f6rip\u00e7ilik etm\u00e4\u0148, sowlu\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rk","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015f, syrat, ke\u015fp, owadanlyk.<\/p><ul><li>Parlak g\u00fcn \u015fuglasy-da, bu gyzy\u0148 asly g\u00f6rk\u00fcne g\u00f6rk go\u015f\u00fdan \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00e7eler bezelgi, \u00e7a\u0148dan \u00fdok nowa, Tebigaty\u0148 bezegine g\u00f6rk go\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Azat Watanymyzy\u0148 g\u00f6rki, Mert nesli, merdana \u00fda\u015flar. <span>(Nuri Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rk - agyzdan, g\u00f6rmek - eginden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00f6rk - agyzdan, ha\u00fda g\u00f6zden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkana","meaning":"<div><p>Owadan, g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>Sen bir g\u00f6rkana g\u00f6zel ahyryn. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkeziji","meaning":"<div><p>1. Matematikada: berlen mukdary\u0148 n\u00e4\u00e7e derejede getiril\u00fd\u00e4ndigini a\u0148lad\u00fdan belgi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f \u00fda-da galy\u015f mukdaryny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n dereje.<\/p><ul><li>Orta\u00e7a g\u00f6rkeziji.<\/li><li>Medeni \u00f6\u015f\u00fc\u015fi\u0148 g\u00f6rkezijisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkezilmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6rm\u00e4ge, seretm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik berilmek, ba\u015fga birine g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlaw\u00e7ylara en\u00e7eme gezek kino g\u00f6rkezildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00e4lim edilmek, a\u00fddylmak, bellenilmek.<\/p><ul><li>\u015eol hatda g\u00f6rkezilenleri wekiller dil bilen hem tassykladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkezme","meaning":"<div><p>1. I\u015fi we \u015f. m. \u00fderine \u00fdetirmek i\u00e7\u00fcn beril\u00fd\u00e4n tab\u015fyryk, salgy beril\u00fd\u00e4n ugur.<\/p><ul><li>Sen \u015fondan so\u0148 ne-h\u00e4 geldi\u0148, ne-de \u00f6w\u00fct-\u00fcndew \u00fc\u00e7in listonkalar, g\u00f6rkezmeler aldy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgeni\u0148 agronomy\u0148 g\u00f6rkezmelerini tutma\u00fdan \u00fderleri bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>\u00dduridik termin<\/span> S\u00fcl\u00e7i soragynda beril\u00fd\u00e4n jogap, maglumat.<\/p><ul><li>Ol soragda hem ba\u015fga hi\u00e7 hili g\u00f6rkezme bermedi.<\/li><li>G\u00fcn\u00e4k\u00e4ri\u0148 \u00fdazuw \u00fcsti bilen ber\u00fd\u00e4n g\u00f6rkezmesi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkezmek","meaning":"<div><p>1. Zady a\u00fddy\u0148 g\u00f6rer \u00fdaly etmek, zada g\u00f6z\u00fcni d\u00fc\u015f\u00fcrmek, g\u00f6rm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek.<\/p><ul><li>Sen ma\u0148a \u00f6\u00fd\u00fc\u0148izi g\u00f6rkez -- di\u00fddi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Seretmek, \u00e4\u0148etmek, tany\u015f bolmak \u00fc\u00e7in birine g\u00f6rm\u00e4ge bermek.<\/p><ul><li>Makalamy oglanlara g\u00f6rkezdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rkli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>G\u00f6rkli gelin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rks\u00fcz","meaning":"<div><p>G\u00f6rk-g\u00f6rmegi bolmadyk, owadan d\u00e4l, betgel\u015fik, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><ul><li>G\u00f6rks\u00fcz oglan d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rme-g\u00f6r\u015f","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148k\u00e4 baryp g\u00f6r\u00fc\u015fme, biri-biri\u0148i g\u00f6rmek maksady bilen edil\u00fd\u00e4n bary\u015f-geli\u015f, hal-ahwal sora\u015fy\u015f.<\/p><ul><li>G\u00f6rme-g\u00f6r\u015fe gelen gelin-gyzlar gyzyl-al ge\u00fdnip bezenipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ha\u00e7an ol harby ge\u00fdim bilen \u00f6\u00fd\u00fcne g\u00f6rme-g\u00f6r\u015fe birinji gezek gelende, onun a\u00fdaly: -- Indi birneme gurda menz\u00e4p ba\u015flady\u0148! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmege\u00fd","meaning":"<div><p>Owadan, syratly, \u00fdara\u015fykly, g\u00f6rkli, g\u00f6rmekli, \u015fekilli, g\u00f6rn\u00fckli.<\/p><ul><li>Bu a\u00fdal syratly, g\u00f6rmege\u00fd hem \u00fda\u015f a\u00fdaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gurdu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, bu myla\u00fdym g\u00fcl\u00fcmsiremek we g\u00f6rmege\u00fd \u00fd\u00fcz g\u00f6rn\u00fc\u015fi hem iki gahar-gazaby g\u00f6rkezmezlik \u00fc\u00e7in tutulan syrly perd\u00e4 me\u0148zedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmege\u00fdlik","meaning":"<div><p>Owadanlyk, syratlylyk, \u00fdara\u015fyklyk, \u015fekillilik, g\u00f6rn\u00fcklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rk.<\/p><ul><li>Bagt berdi\u0148, g\u00f6rmek berdi\u0148, g\u00f6rk berdi\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Syrkawlyk zerarly onda g\u00f6rmek galmandyr.<\/li><li>Sonany\u0148 hi\u00e7 gyzdan g\u00f6rki hem kem d\u00e4l, g\u00f6rmegi hem.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmekli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>G\u00f6rmekli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmeklilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rmege\u00fdlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6rmekliligi, adamk\u00e4r\u00e7iligi, di\u00fdse\u0148 gaty artykma\u00e7dyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmeksiz","meaning":"<div><p>Owadan d\u00e4l, g\u00f6rmege\u00fd d\u00e4l, betgel\u015fik.<\/p><ul><li>Gyzlardan i\u0148 g\u00f6rmeksizini\u0148 biri \u015fe\u00fdle a\u00fddym a\u00fdd\u00fdar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rmeksizlik","meaning":"<div><p>Owadan d\u00e4llik, g\u00f6rmege\u00fd bolmazlyk, betgel\u015fiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rnetin","meaning":"<div><p>1. G\u00f6z-g\u00f6rtele, a\u00e7-a\u00e7an, mese-m\u00e4lim.<\/p><ul><li>P\u00e4le meselesinde, bije aty\u015flykda, g\u00f6rnetin zorlukda il arasynda n\u00e4razylyk k\u00f6peldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilge\u015fle\u00fdin.<\/p><ul><li>G\u00fcln\u00e4z \u015fony du\u00fddugy\u00e7a adamlardan g\u00f6rnetin ga\u00e7\u00fdardy. <span>(M. Ybrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rn\u00fck","meaning":"<div><p>Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015f, syrat, sypat, ke\u015fp.<\/p><ul><li>Onun da\u015f g\u00f6rn\u00fcgi \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rn\u00fckli","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>G\u00f6rn\u00fckli adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u0148at g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, belent.<\/p><ul><li>Paty\u015fa \u015f\u00e4herden ses\u00fdetim uzakda, g\u00f6rn\u00fckli \u00fderde belent minara saldyrypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ady belli, tanymal, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik maldar\u00e7ylygyny \u00f6sd\u00fcrmekde gazanan g\u00f6rn\u00fckli \u00fcst\u00fcnlikleri \u00fc\u00e7in pul ba\u00fdragy gow\u015furyldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Kemine g\u00f6rn\u00fckli T\u00fcrkmen \u015fahyry Mollanepes bilen hem aragatna\u015fyk saklapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rn\u00fcksiz","meaning":"<div><p>1. G\u00f6rn\u00fcgi \u00fdok, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi pes.<\/p><ul><li>G\u00f6rn\u00fcksiz a\u00fdal.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fiksiz, \u00fdaramaz.<\/p><ul><li>G\u00f6rn\u00fcksiz i\u015f etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rn\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Predmetler \u00fda-da d\u00fc\u015f\u00fcnjeler klaslara b\u00f6l\u00fcnende, sistema salnanda kas umumy manydaky predmeti\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 - jynsy (urug) d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 i\u00e7ine gir\u00fd\u00e4n bir umumy d\u00fc\u015f\u00fcnje.<\/p><ul><li>Meselem, ylym -- has umumy d\u00fc\u015f\u00fcnje (jynsy d\u00fc\u015f\u00fcnje) , dil bilimi -- ylmy\u0148 i\u00e7ine gir\u00fd\u00e4n umumy d\u00fc\u015f\u00fcnje -- g\u00f6rn\u00fc\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> K\u00e4bir dillerde, meselem Rus dilinde, gymyldy-hereketi\u0148 bolup ge\u00e7i\u015f h\u00e4si\u00fdetini: ba\u015flan\u00fdanlygyny, dowamlylygyny, ga\u00fdtalan\u00fdanlygyny, k\u00f6p gezek \u00fda bir gezek bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4nligini we \u015f. m. g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n grammatik kategori\u00fda.<\/p><ul><li>I\u015flik g\u00f6rn\u00fc\u015fleri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6rn\u00fc\u015fli","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fden ybarat bolan, g\u00f6rn\u00fc\u015fi bar bolan.<\/p><ul><li>\u00ddedi g\u00f6rn\u00fc\u015fli p\u00fdesa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00e4","meaning":"<div><p>\u00abSeb\u00e4pli, garanda, seredende\u00bb di\u00fden manydaky k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>Patapy\u0148 soramagyna g\u00f6r\u00e4, bu a\u00fdal gidip go\u0148\u015fy \u00f6\u00fdlerinden bir garry a\u00fdaly alyp geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onda gelnen anyk netij\u00e4 g\u00f6r\u00e4, ol Gulluhana rehimsiz dara\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcbermek","meaning":"<div><p>Ykbaly\u0148dan n\u00e4me gelse, razy bolmak, durmu\u015fynda n\u00e4me gabat gelse, razy bolmak.<\/p><ul><li>Bagtymyzdan n\u00e4me gabat gelse g\u00f6r\u00fcbereris.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Bahyl\u00e7ylyk, i\u00e7igarajylyk.<\/p><ul><li>Garryja atany Wepany awa alyp gid\u00fd\u00e4nligi \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcnden uly doganlary ona g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><li>Feodallar s\u00f6wdadan ba\u015fla\u00fdan bur\u017euazi\u00fda g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik bilen garapdyrlar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcjilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6rg\u00fcrlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Seredilmek, \u00f6nedilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bilinmek, du\u00fdulmak, a\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Wagtynda g\u00f6r\u00fcldi, bolmasa ot alyp gitmegi m\u00fcmkin eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcm","meaning":"<div><p>1. G\u00f6relde, edep, t\u00e4lim, terbi\u00fde.<\/p><ul><li>\u00c7aga g\u00f6r\u00fcm g\u00f6rkezmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> g\u00f6rk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcm-g\u00f6relde","meaning":"<div><p>G\u00f6relde bolarlykly terbi\u00fde, nusga bolup bilerlik edep-tertip, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcmsizlik","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fcmsize degi\u015fli bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, biedeplik, a\u00e7g\u00f6zl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcms\u00fcz","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fcm-g\u00f6relde g\u00f6rmedik, degim degmedik, zat g\u00f6rmedik, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fcmsiz adam. G\u00f6r\u00fcmsiz gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6ze ilmek, g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde pe\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>G\u00f6zlerinde buldura\u015f\u00fdan \u00fda\u015f damjalary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddap bo\u00fdlaryny\u0148 her \u00fderinde bir d\u00fc\u00fdp tut, uzakdan bolsa hellewl\u00e4p erik aga\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere k\u00e4te-k\u00e4te barmak, k\u00e4mahal barmak, az barmak.<\/p><ul><li>Sen bu g\u00fcnler g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rsi\u0148-le! Men-\u00e4 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n weli, seni k\u00f6p g\u00f6remok.<\/li><li>\u00c7agyrylmadyk \u00fderde g\u00f6r\u00fcnmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcstan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gabrystan.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fcstanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gabrystanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcp \u00e7ykmak, seredip \u00e7ykmak, a\u00fdlanyp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdme-\u00f6\u00fd g\u00f6r\u00fc\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki adamy\u0148 biri-biri bilen g\u00f6r\u00fc\u015fmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek; elle\u015fdirmek salamla\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6r\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz bolmak, biri-biri\u0148i g\u00f6rmek, du\u015fu\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eu k\u00e4s\u00e4ni g\u00f6tereli\u0148, bize biri-birimiz bilen elmydama o\u00fdalykda g\u00f6r\u00fc\u015fmek nesip etsin! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Altyn jan, men seni\u0148 bilen uzak g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fip hem bilmedim , \u00fdene-de ikimiz g\u00f6r\u00fc\u015feli bolarys -- di\u00fdip, atyny s\u00fcr\u00fcp gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Elle\u015fip salamla\u015fmak.<\/p><ul><li>Sary onu\u0148 bilen gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fse-de, ilki bada ony tanamady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y otaga girdi-de, salam berdi we g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in elini uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zat hakda birini g\u00f6rm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, g\u00f6rm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6s-g\u00f6ni","meaning":"<div><p>1. Dos-dogry, gaty g\u00f6ni, dogry.<\/p><ul><li>\u015eo\u0148a g\u00f6r\u00e4-de g\u00f6s-g\u00f6ni \u015folary\u0148 harmanyna baka gitdi. <span>(M. Ybrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakykatdan-da, dogrudan-dogry, a\u00e7ykdan-a\u00e7yk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tergi","meaning":"<div><p>Adama we \u015f. m. k\u00f6mek \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n tekge, goldaw, goltgy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcki galdyry\u015fmak \u00fc\u00e7in g\u00f6tergi bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tergilemek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup dabara bilen birini \u00fdokary galdyrmak, g\u00f6termek.<\/p><ul><li>\u00ddigitler Amany, gyzlar G\u00fclnary g\u00f6tergil\u00e4p, \u015fondan \u00f6\u00fde saldylar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Abra\u00fdyny galdyrmak, \u00fdokary g\u00f6termek.<\/p><ul><li>M\u00e4metweli ony g\u00f6tergiledi.<\/li><li>Owganystana ga\u00e7yp giden Eziz \u00c7apyk Tejene ga\u00fddyp gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dcst\u00fc\u0148den g\u00fclmek maksady bilen \u00fdalandan \u00f6wmek, o\u00fdnamak.<\/p><ul><li>G\u00f6tergil\u00e4r \u00fdaly, o\u00fdnar \u00fdaly men seni\u0148 \u00fc\u00e7in oglan-oglanjyk d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6terili\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddokary galy\u015f, \u00f6s\u00fc\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6terilmek","meaning":"<div><p>1. \u00dderden \u00fdukary galmak, \u00fderden sa\u00fdlanmak, \u00fdokary galmak.<\/p><ul><li>G\u00fcndogardan g\u00f6terilen da\u0148 sanagy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alymtyk \u00e7\u00e4kmen bolup \u00e7a\u00fdyl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>M\u00e4hnet gazandaky palawy a\u015fbaz kepje bilen agdardy, olardan g\u00f6teril\u00fd\u00e4n \u015fireli bug atba\u015f\u00e7ylary\u0148 burnuna urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>U\u00e7ar \u00fda\u0148y g\u00f6terilipdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Salykatlylygy\u0148y \u00fditirmek, gopbamsyramak, hondan b\u00e4rsi bolmak, g\u00fcplemek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaty \u015fatlanmak, guwanmak, hondan b\u00e4rsi bolmak, ke\u00fdpi\u0148 artmak.<\/p><ul><li>Ke\u00fdpleri barha d\u00f6terildi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7ilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6terim","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdthordan bir zat, pul karz alnanda, \u015fonu\u0148 \u00fcst\u00fcne galdyryl\u00fdan \u00fcst\u00fcne artdyrylyp go\u00fdul\u00fdan prosenenti.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 kakasy Gully jinnekden on put bugda\u00fdy g\u00f6terimine nes\u00fde alypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6terim \u00fcst\u00fcne m\u00fcnmez \u00fdaly, sen bir gezek baryny t\u00f6le! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00e4hel zada g\u00f6teril\u00fd\u00e4n, kelpe\u0148 \u00fde\u0148les.<\/p><ul><li>G\u00f6terim adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6terimlemek","meaning":"<div><p>Arryklygy we horlugy ze rarly guzlajak guzlajagyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda s\u00fcr\u00e4 e\u00fderm\u00e4n galmak, s\u00fcr\u00fcden galmak (go\u00fdun, ge\u00e7i hakda).<\/p><ul><li>Bu ge\u00e7i g\u00f6teriml\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6terinmek","meaning":"<div><p>1. Gezek zady\u0148y \u00fdany\u0148 bilen almak, \u00fdany\u0148 bilen g\u00f6termek.<\/p><ul><li>Aw\u00e7y \u00f6z \u00fdany bilen suw g\u00f6terinen eken.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015fy\u0148da bol\u00fdan \u015fatlyga saklanyp bilmek, \u00f6z\u00fc\u0148i salykatly agras alyp baryp bilmegi ba\u015farmak.<\/p><ul><li>Bu durmu\u015fy\u0148 gadryny bilip, g\u00fcn\u00fc\u0148i g\u00f6terinmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6teri\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6term\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bile g\u00f6termek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck g\u00f6teri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6termek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary galdyrmak, \u00fdere degirm\u00e4n saklamak, ele \u00fda arka almak.<\/p><ul><li>Musa aga suwly k\u00fc\u00fdzesini g\u00f6terdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kabul etmek, almak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> No\u015f etmek, i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Gelen myhmanlary\u0148 saglygyna g\u00f6terdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tertmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary galdyrtmak, \u00fdere degirm\u00e4n saklatmak, ele \u00fda arka aldyrmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fddak g\u00f6tertmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kabul etdirmek, aldyrmak.<\/p><ul><li>I\u015fe g\u00f6tertmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tin","meaning":"<div><p>Arkan, yzyna.<\/p><ul><li>Arabany g\u00f6tin s\u00fcrd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tinjeklemek","meaning":"<div><p>1. Yzyna \u00fd\u00f6remek, g\u00f6tin \u00e7ekilmek, g\u00f6tinligine hereket etmek.<\/p><ul><li>Ala\u015fa bir \u00e4dim g\u00f6tinjekledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015flygy\u0148 aty bir-iki \u00e4dim g\u00f6tinjekledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ikirji\u0148l\u00e4p durmak, yza serpip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Go\u015fun g\u00f6tinjekl\u00e4p durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z a\u00fddanynda\u0148 bo\u00fdun towlajak bolmak, \u00f6z di\u00fdeni\u0148den d\u00e4nip ba\u015flamak, d\u00f6nmek.<\/p><ul><li>Ol indi \u00f6z a\u00fddan s\u00f6z\u00fcnden g\u00f6tinjekl\u00e4p ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Azary ga\u00fddyp ba\u015flamak, peselmek.<\/p><ul><li>Kesel indi birneme g\u00f6tinjekl\u00e4p ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tinlemek","meaning":"<div><p>G\u00f6tin \u00fd\u00f6remek, yzy\u0148a \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Atlary g\u00f6tinl\u00e4p, yza \u00e7ekildi.<\/li><li>Du\u015fman g\u00f6tinl\u00e4p ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tinletmek","meaning":"<div><p>1. Yza \u00fd\u00f6retmek, g\u00f6tin \u00fd\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny g\u00f6tinletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yza \u00e7ekildirmek, yza ga\u00fdtarmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni g\u00f6tinletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6tins\u00fcmer","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Arpany\u0148 ba\u015fyna me\u0148ze\u015f ba\u015f \u00e7ykar\u00fdan ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Ekini\u0148 i\u00e7i g\u00f6tins\u00fcmerden doly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wde","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00f6wre.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6len adamy\u0148 g\u00f6wresi, jeset.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wdeli","meaning":"<div><p>G\u00f6wresi uly.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wderi","meaning":"<div><p>Er\u015fi gyzyl, argajy k\u00f6k, elde dokla\u00fdan \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Akg\u00f6zeli\u0148 g\u00f6ger\u00e7in \u00fdaly \u00f6w\u015f\u00fcn at\u00fdan g\u00f6wderi k\u00f6\u00fdnekli gyzy siltenjir\u00e4p gepledi. <span>(N. Pomma Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wd\u00fckmek","meaning":"<div><p>A\u00e7dan-a\u00e7 gezmek (Mal hakynda).<\/p><ul><li>Bu go\u00fdun g\u00f6wd\u00fcgipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wd\u00fc\u015f","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Agzy gi\u0148 d\u00fc\u00fdbi in\u00e7e, gol\u00e7a \u00fdaly gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wek","meaning":"<div><p>Go\u00fdun, ge\u00e7i bilen \u00e7akny\u015fmazlyk \u00fc\u00e7in tek\u00e4ni\u0148, go\u00e7u\u0148 garnyny\u0148 a\u015fagyna tutul\u00fdan ke\u00e7e, halta.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Daglyk \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n we sakgy\u00e7 \u00f6n\u00fcmi alyn\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wene","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyrga me\u0148ze\u015f, pelpell\u00e4p ga\u00fdyp \u00f6r\u00e4n g\u00f6weneklere du\u015f gelmek bol\u00fdardy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6we\u00e7","meaning":"<div><p>I\u00e7inde gyzyl-k\u00fcm\u00fc\u015f eretmek \u00fc\u00e7in berk materialdan edilen, oda durnukly gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wher","meaning":"<div><p>Bezeg \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gymmat baha da\u015f, d\u00fcr.<\/p><ul><li>Samandan sa\u00fdlanylan G\u00f6wher \u00fdaly \u00fdylpylda\u00fdan mele bugda\u00fda seretdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Bedew-jul i\u00e7inde, g\u00f6wher-k\u00fcl. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iti\u0148 bo\u00fdnuna g\u00f6wher daksa\u0148, it hem aglar, g\u00f6wher hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wneja\u00fd","meaning":"<div><p>G\u00f6wne makul, maksada la\u00fdyk, pisindi\u0148 otur\u00fdan, g\u00f6wne la\u00fdyk.<\/p><ul><li>Emma g\u00f6wneja\u00fd sara\u00fdy \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wnemek","meaning":"<div><p>Razy bolmak, ka\u00fdyl bolmak, islemek.<\/p><ul><li>B\u00e4 men \u00fderli- suwly, \u00f6z erkli adam bolarmykam, e\u00fdsem, halnazar ba\u00fd o\u0148a g\u00f6wn\u00e4rmik\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz g\u00f6wnesek- g\u00f6wnemesek gitmeli bolduk. <span>(Sowet Edebi\u00fdat \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wnetmek","meaning":"<div><p>Razy etmek, razy boldurmak, razy\u00e7ylygyny, g\u00f6wne la\u00fdyklyk, makul g\u00f6r\u00fcjilik.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00f6z\u00fcne g\u00f6wn\u00fc\u00fdetijilik bilen oturgy\u00e7da oturdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wni\u00fdetmezlik","meaning":"<div><p>Bimakul g\u00f6rmeklik, halamazlyk, g\u00f6wni\u00fdetmezlik bilen garamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wre","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 gu\u015faklykda bo\u00fdna \u00e7enli aralygy.<\/p><\/div><div><p>2. Kellesiz tutu\u015f beden.<\/p><ul><li>Ba\u015f bolmasa, g\u00f6wre l\u00e4\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> g\u00f6wr\u00fcm 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wreli","meaning":"<div><p>A\u00fdagy agyrlyk, hamyla bolmaklyk, g\u00f6wrede \u00e7aga bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6wr\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi\u0148 m\u00f6\u00e7beri, gabara, g\u00f6wre.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 uzynlygyna, inine we be\u00fdikligine kub birligi bilen \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n ululygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcn","meaning":"<div><p>I\u00e7ki d\u00fcn\u00fd\u00e4, \u00fd\u00fcrek, isleg.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fc\u0148 bir \u00e7\u00fc\u00fd\u015fedir, synsa tapylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00f6wni a\u00e7ygy\u0148-\u00fdolam a\u00e7yk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcn-kine","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdke-kine, n\u00e4razylyk.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn-kine gerek d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcnde\u015f","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden tur\u00fdan, g\u00f6wni bir, pikirde\u015f.<\/p><ul><li>Belki, ol hem seni\u0148 bilen g\u00f6w\u00fcnde\u015fdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcnje\u0148","meaning":"<div><p>Has g\u00f6w\u00fcnli me\u00fdilli, h\u00f6wesje\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz","meaning":"<div><p>\u00c7ala g\u00f6w\u00fcnli, me\u00fdilli-me\u00fdilsiz, islegsiz, h\u00f6wessiz.<\/p><ul><li>Ol ballyny\u0148 g\u00f6winli-g\u00f6w\u00fcnsiz: -- Men giderin! -- di\u00fden s\u00f6zini kesip: --\u00ddok, kaka, men gitjek! di\u00fddi. <span>(B. Kerba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcnsiz","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcnje\u0148 bolmadyk, n\u00e4razylyk bilen, h\u00f6wessiz.<\/p><ul><li>A\u00fdna g\u00f6w\u00fcnsiz \u00fdylgyrdy, ikir\u00e7i\u0148ledi, kynlyk bilen dillendi, Ala g\u00f6zleri n\u00e4me \u00fc\u00e7indir \u00fdene \u015fol sekuntda g\u00f6w\u00fcnsiz g\u00fcl\u00fcmsiredi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcnsizlik","meaning":"<div><p>N\u00e4razylyk, h\u00f6wessizlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 h\u00e4zirki bol\u00fdan s\u00f6wda g\u00f6w\u00fcnsizligidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcs","meaning":"<div><p>1. K\u00fckrek, d\u00f6\u015f, gursak.<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdy sakar ol aty\u0148 g\u00f6wsi ilerik omzamak bilen, iki \u00f6\u0148 a\u00fdagyny\u0148 arasyndan possunly s\u00fcm\u00e4\u00fdmelidi. <span>(B. Ke\u00fdbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdal ma\u015fgalany\u0148 s\u00fc\u00fdt in\u00fd\u00e4n m\u00e4zi, emjek, m\u00e4me.<\/p><ul><li>Ol iki goluny sallap, messan basyp \u00fd\u00e4r\u00e4p gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, onu\u0148 \u00fdalpyldawuk gara sa\u00e7lary iki g\u00f6ws\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnde o\u00fdnap, biri-birine owsun at\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00d6z g\u00f6ws\u00fcni\u0148 ak s\u00fc\u00fdd\u00fcni emdiren seni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148a gar\u015fydyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fcsbent","meaning":"<div><p>Begez \u00fc\u00e7in aty\u0148 g\u00f6wsine dakyl\u00fdan \u00fd\u00fczi k\u00fcm\u00fc\u015fli \u00fdasy ga\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnek\u00e7\u00e4ni\u0148 gotazlary sagrysyndan d\u00f6k\u00fclip duran Melegu\u015fa bazbendi go\u015fa \u00fdumruk \u00fdaly ini d\u00f6rt barmak g\u00f6w\u00fcsbent dakypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u00fc\u0148je\u0148lik","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcnje\u0148 \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, h\u00f6wesje\u0148lik, h\u00f6weslilik.<\/p><ul><li>Ol go\u015fun\u00e7ylyga g\u00f6w\u00fcnje\u0148lik bilen gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u015f\u00fcl","meaning":"<div><p>Re\u0148ki gidi\u015fen, k\u00f6neli\u015fen, ge\u00fdlen.<\/p><ul><li>Egninde g\u00f6w\u015f\u00fcl Hywa dony bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6w\u015f\u00fcldemek","meaning":"<div><p>T\u00e4zelik g\u00f6rki gitmek, k\u00f6nelmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00f6w\u015f\u00fcld\u00e4n gyrmyzy donuny gapdalynda epl\u00e4p go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6w\u015f\u00fcld\u00e4n kilimini serpip, onu\u0148 i\u00e7inden bir \u00fdigit \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 g\u00f6w\u015f\u00fcld\u00e4n \u00fd\u00fcpek dany gyzy\u0148 ba\u015fyna b\u00fcreldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z","meaning":"<div><p>1. G\u00f6re\u00e7 organy we g\u00f6reji\u0148 \u00f6zi, garak.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 \u015far \u015fekilli alma me\u0148ze\u015f formasy bar. <span>(S. K. Karanow, Beterl\u00e4n Iri\u0148li G\u00f6z Agyry)<\/span><\/li><li>Gurt bir wagt g\u00f6z\u00fcni a\u00e7yp g\u00f6rse, t\u00f6wereginde oturan \u00f6z \u00fdolda\u015flaryna g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol yssy g\u00fcnden, agyr z\u00e4hmetden so\u0148, g\u00f6zini mawy asmana dikip pikir ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 agyrsa-eli\u0148i \u00e7ek, i\u00e7i\u0148 agyrsa-damagy\u0148y. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00f6z agyrydan adam \u00f6lmez, soramaga hi\u00e7 kim gelmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00f6z ujy bilen g\u00f6zleme: G\u00f6zleri\u0148e zor geler; dil ujy bilen s\u00f6zleme: \u00f6z\u00fc\u0148e azar geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agajy\u0148 gapdalyndan \u00f6s\u00fcp \u00e7ykan \u00e7ybyk d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Bu agajy\u0148 g\u00f6zi k\u00f6p eken.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u0148\u0148ede we temende sapak \u00f6t\u00fcril\u00fd\u00e4n de\u015fik.<\/p><ul><li>I\u0148\u0148\u00e4ni\u0148 g\u00f6zi d\u00f6wl\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. T\u00fcpe\u0148i\u0148 ok salyn\u00fdan \u00fderi bilen birlikde nili.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 ikinji g\u00f6zi oklydy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Suwu\u0148 ba\u015flangy\u00e7 \u00e7yk\u00fdan \u00fderi, \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 g\u00f6zba\u015fy. Sunu\u0148 a\u00fdna sal\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z-g\u00f6rtele","meaning":"<div><p>A\u00e7-a\u00e7an, il \u00fd\u00fcz\u00fcne, g\u00f6rn\u00fcp durka, ile \u00e4\u015fg\u00e4r, mese-m\u00e4lim, g\u00f6rnetin.<\/p><ul><li>Ol Wepany\u0148 \u00f6l\u00fcmi barasyndaky bildiri\u015fi a\u00fdtmadyk bolup, g\u00f6z- g\u00f6rtele \u00fdalan s\u00f6zledi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu gezek hem g\u00f6z- g\u00f6rtele s\u00f6zlem\u00e4ge onu\u0148 bogny ysmady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zara","meaning":"<div><p>Baka gu\u00fdul\u00fdan mallar kellesini \u00e7ykaryp i\u00fdm i\u00fder \u00fdaly, agyly\u0148 diwaryny\u0148 her \u00fderinde go\u00fdul\u00fdan de\u015fik.<\/p><ul><li>Hol bir gapdaldaky go\u00fdun agylyndan \u00fc\u00e7 sany go\u00fdun, iki sany tokly g\u00f6z aradan bo\u00fdunlaryny uzadyp seredi\u015f\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zbag\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7alasyn hereket etmek bilen adamym aldawa sal\u00fdan gipnoz\u00e7y.<\/p><ul><li>Sen jady g\u00f6\u00fd, g\u00f6z bag\u00e7y! D\u00fc\u00fdn bu \u00fderik apelbagun di\u00fden g\u00f6zbag\u00e7y gepldi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizin zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zbag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>G\u00f6z bag\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, jadyg\u00f6\u00fdlik.<\/p><ul><li>Emma welin, munda hi\u00e7bir hili g\u00f6z bag\u00e7ylyk \u00fdokdur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zba\u015f","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00e7yk\u00fdan \u00fderi, \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 akyp ba\u015fla\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Ber\u00fd\u00e4n hersini\u0148 i\u015f pa\u00fdyn, \u00fdasawul g\u00f6z ba\u015fdan ha\u00fdlap. <span>(\u00c7ary A\u015fyr polemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ba\u015fla\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zbo\u00fdaglyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6zbo\u00fdag\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fda\u015f g\u00f6z bo\u00fdaglyk \u00fc\u00e7inmi? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zbo\u00fdag\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Aldow\u00e7y, \u00fdalan\u00e7y, kezzap.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 aramyzda g\u00f6z bo\u00fdak\u00e7y adam bolmaly d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zbo\u00fdag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Aldawa salmaklyk, b\u00fcs- b\u00fctin \u00fdalan i\u015f, aldaw\u00e7ylyk, kezzap\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>G\u00f6z bo\u00fdag\u00e7ylyk etmek i\u00e7in goltuklaryny kitapdan doldyryp \u00fd\u00f6ren \u00fdanralary \u00f6wmeli dal- de, hakykaty oka\u00fdan adamlary \u00f6wmeli. <span>(B P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zda\u0148dy","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 g\u00f6zda\u0148lyk o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdnu\u0148 ady.<\/p><ul><li>G\u00f6zda\u0148dy gyzykly o\u00fdundyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zeg","meaning":"<div><p>\u00c7uwal, horjun \u00fdaly gaby\u0148 agzyny g\u00f6zemek \u00fc\u00e7in edil\u00fdan halkajyklar.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zegsiz","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zeg\u00e7ilik edilme\u00fdan, hi\u00e7 hili g\u00f6zeg\u00e7iligi bolmadyk.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy g\u00f6zegsiz galdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6zegi bolmadyk, g\u00f6zeg edilmedik, g\u00f6zelmedik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zeg\u00e7i","meaning":"<div><p>G\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fdan, esewanlyk ed\u00fd\u00e4n, sered\u00fd\u00e4n, \u00e4\u0148ed\u00fd\u00e4n adam, g\u00f6zeg\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f ma\u00fdor 2-nji rotany\u0148 g\u00f6zeg\u00e7isi- pulem\u00fdot\u00e7y Sary\u00fdew! <span>(H. Ysma\u00fdilow, Powestler)<\/span><\/li><li>A\u00fdtguly demir \u00fdola g\u00f6zeg\u00e7i bolyp i\u015fe girdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Her o\u00fdun\u00e7yny\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6mek\u00e7i g\u00f6zek\u00e7isi bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zeg\u00e7ilik","meaning":"<div><p>G\u00f6z-gulak bolmaklyk, g\u00f6zek\u00e7i bolmaklyk, garawul\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>G\u00f6ni bolmagyna we ine d\u00f6rd\u00fcrleri\u0148 dogrulygyna g\u00f6zek\u00e7ilik etmelidirler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00fdtguly dagy-dag demir \u00fdola g\u00f6zeg\u00e7iligi g\u00fc\u00fd\u00e7lendirdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zel","meaning":"<div><p>Owadan, \u00fdara\u015fykly, gel\u015fikli, g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>Wepa \u00f6zlerini\u0148 g\u00f6zel \u00fda\u015flyk d\u00f6w\u00fcrlerini g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne getirdi we kagyza seretdi-de uludan demini aldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zelek","meaning":"<div><p>Gara g\u00f6zelek- owadan gara g\u00f6zli.<\/p><ul><li>Ynha g\u00f6zleri o\u00fdnaklap duran bir gara g\u00f6zelek gyz. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zelemek","meaning":"<div><p>G\u00f6zegleri \u00fd\u00fcp bilen da\u0148ylmak k\u00f6jelmek.<\/p><ul><li>\u00c7uwallary\u00f6 hemmesinin agzy g\u00f6zelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zellik","meaning":"<div><p>\u00ddakymly \u015fekillilik, g\u00f6rmege\u00fdlik,.<\/p><ul><li>Owdanlyk \u00fdag\u015fy \u00fdigit, biz tebigaty\u0148 e\u015fretlerine gara\u015fyp durma\u00fdarys onu\u0148 ba\u00fdlygyny, g\u00f6zelligini galdyp, al\u00fdarys. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Senem bu g\u00f6zellige bir syn etsene. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zemek","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148 horjuny we \u015f. m. gaby\u0148 i\u00e7inden zat d\u00f6k\u00fclmez \u00fdaly k\u00f6j\u00fcklerinden e\u00fdlek- be\u00fdlak atanakla\u00fdyn \u00fd\u00fcp ge\u00e7irip da\u0148mak.<\/p><ul><li>Aga\u00fdunus iki horjuny\u0148 agzyny g\u00f6zap \u00f6z\u00fcni\u0148 hem zerli- zerli ge\u00fdimlerini aldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zenek","meaning":"<div><p>1. Atanakla\u00fdyn g\u00f6rn\u00fc\u015fde kakylyp, \u00e7ekilip edilen germew.<\/p><ul><li>\u015eondan son ol bagy\u0148 bir bur\u00e7unda, g\u00f6zenek agyl\u00e7a i\u00e7inde towuklary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne sepilen arpany g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Penjeresini\u0148 da\u015fyna bolsa demirden g\u00f6zenek etdirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gara \u00f6\u00fdleri\u0148 durlugy, gam\u015fy a\u00fdrylan t\u00e4rimini\u0148 de\u015fikleri, \u015fol g\u00f6zenegi\u0148 \u00f6\u0148i.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zeneginde \u00fdatan alaganjyk ge\u00e7ip bar\u00fdan \u00fdaba topuldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sadap, name \u00fc\u00e7in g\u00f6zenegi a\u00e7a\u0148ok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zetlemek","meaning":"<div><p>1. Seretmek bakmak, garamak.<\/p><\/div><div><p>2. Gara\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Birini g\u00f6zetl\u00e4p durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zetmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6zeg\u00e7i.<\/p><ul><li>Her bir i\u015fde \u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6zet\u00e7i bolma sana bolma\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 mergen iberdi -- di\u00fdip a\u00fdt, meni hemmesi tana\u00fdar, bolmasa sen \u015fu \u00fderde g\u00f6zeg\u00e7i bol, men gide\u00fdin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zet\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6zeg\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6ze\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00e4p bermek, g\u00f6zem\u00e4ge k\u00f6mek bermek k\u00f6je\u015fmek.<\/p><ul><li>Horjuny g\u00f6ze\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zgyny","meaning":"<div><p>Gaty kyn\u00e7ylykly, horlukly, g\u00fczap, na\u00fdynjar.<\/p><ul><li>Onun g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00f6r\u00e4n g\u00f6zgynydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zgynylyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00f6zgynylyk.<\/p><\/div><div><p>2. N\u00e4let si\u0148mi\u015f i\u015fsizlik kyn!<\/p><ul><li>\u015eondan bir g\u00f6zgyny\u00e7ylyk \u00fdok. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zg\u00fclban","meaning":"<div><p>\u015eaply-\u015faran; ilen masgara.<\/p><ul><li>Ony g\u00f6z-g\u00fclban edip aty\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne basyp getiripdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 be\u00fdle g\u00f6z-g\u00fclban bolup dur\u015funa bizi\u0148 ha\u00fdpymyz geldi. <span>(N. Pomma, Egri Egikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zi-gara","meaning":"<div><p>M\u00e4t\u00e4\u00e7, zar, tamakin.<\/p><ul><li>Indi sen menden hem g\u00f6zi garamy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zleg","meaning":"<div><p>Zady tapmak maksady bilen edil\u00fd\u00e4n agtary\u015f, barlag.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zlemek","meaning":"<div><p>1. Tapmak maksady bilen agtarmak, barlamak, yzarlamak.<\/p><ul><li>Eli ta\u00fdakly adamlar, asyrynlyk bilen bukdaklap, kimidir birini g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdana \u00e4\u0148etmek, seretmek.<\/p><ul><li>Alla g\u00f6z\u00fcmi a\u00e7yp g\u00f6zlemesem bolmady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00fclnar gyzy\u0148 giden ta\u00fdyn g\u00f6zle\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zlenmek","meaning":"<div><p>1. Akdarylmak, seredilmek barlanylmak a\u0148talmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>K\u00f6melek g\u00f6zlenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zletmek","meaning":"<div><p>Tapmak \u00fc\u00e7in agtartmak, barlatmak, antatmak, seretdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Tapmak maksady bilen g\u00f6zlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, a\u0148ta\u015fmak.<\/p><ul><li>Birini\u0148 \u00fditiren zadynyn g\u00f6zle\u015fmek.<\/li><li>G\u00f6zle\u015fmage ba\u015fga adam hem \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddardam etmek gara\u015fyk etmek, k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zli","meaning":"<div><p>G\u00f6zi bar bolan.<\/p><ul><li>G\u00f6zli aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zli-ba\u015fly","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdli-i\u015fikli, ma\u015fgalaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6zl\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00c7ybyn-\u00e7irke\u00fdden goranmak \u00fc\u00e7in aty\u0148, e\u015fegi g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdokary \u00fdanynda dakyl\u00fdan se\u00e7ekli ga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Juwaza, haraza we \u015f. m. go\u015ful\u00fdan i\u015f mallarynyn g\u00f6z\u00fcne tutul\u00fdan mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>Heniz tejribesi bolmadyk adama, ha\u00fdwana i\u015f-\u00fdol \u00f6wretmek, t\u00e4lim bermek, n\u00e4hili i\u015flemelidigni g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Tazyny awa g\u00f6z\u00fckdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z\u00fckmek","meaning":"<div><p>1. I\u015fe birneme \u00f6wreni\u015fmek, h\u00fcn\u00e4ri ele alyp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. Beril\u00fd\u00e4n t\u00e4lime \u00f6wreni\u015fmek (mal hakda).<\/p><ul><li>Ol indi g\u00f6z\u00fcgip ugrapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6ra: \u00e7aga we \u015f. m. g\u00f6z-dil degmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z\u00fda\u015f","meaning":"<div><p>G\u00f6zden akan, \u00e7yk\u00fdan \u00fda\u015f.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fda\u015f \u00e7abga \u00fdaly d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fda\u015fymy sil edip, k\u00f6p agladym da\u015fardan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6z\u00fdetim","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4n, sa\u00fdgar\u00fdan, \u00fdet\u00fd\u00e4n aralygy.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f nury b\u00fctin g\u00f6z\u00fdetime bolluk bilen d\u00f6k\u00fcl\u00fdardi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>B\u00fctin me\u00fddan eli\u0148 a\u00fdasy \u00fdaly tekiz, g\u00f6z\u00fdetimi kem-kemden genil\u00fdar, \u00fc\u00fdtge\u00fdar. Ol d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00f6p \u00fderlerini a\u00fdlanyp g\u00f6rmegi, \u00f6z g\u00f6z\u00fdetimi gi\u0148eltmegi arzuw edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fd-\u00f6wzarlaryny, i\u00e7eri go\u015f-gola\u0148laryny ulaglara \u00fd\u00fckl\u00e4p, ma\u015fgalasy bilen bir \u00fderden ba\u015fga bir \u00fdere g\u00f6\u00e7\u00fcp bar\u00fdan \u00fdolag\u00e7ylar.<\/p><ul><li>G\u00fcn agyberenden so\u0148ra, ol uly \u00fdoldan a\u015fak tarapa yzy \u00fcz\u00fclm\u00e4n d\u00fc\u00fdeli g\u00f6\u00e7ler ge\u00e7ip ba\u015flady. <span>(A, Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iki g\u00f6\u00e7 -- bir tala\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fc\u015ft, \u015fa\u015fka, d\u00fczz\u00fcm \u00fdaly o\u00fdunlarda o\u00fdun\u00e7yny\u0148 bir gezek ed\u00fd\u00e4n o\u00fdni, g\u00f6\u00e7\u00fcm, g\u00f6\u00e7er.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7e-g\u00f6\u00e7","meaning":"<div><p>Ondan-o\u0148a g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup \u00fd\u00f6rmeklik, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyssagly g\u00f6\u00e7\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Biz-\u00e4 g\u00f6\u00e7e-g\u00f6\u00e7den \u00fdadadyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7e-g\u00f6\u00e7l\u00fck","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup gyssagly g\u00f6\u00e7meklik, \u00e7alt-\u00e7altdan g\u00f6\u00e7meklik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>He\u00fd \u015fe\u00fdle-de bir g\u00f6\u00e7e-g\u00f6\u00e7l\u00fck bolarmy? <span>(Tokmak \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7er","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6\u00e7\u00fcm.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00e7er bolmazlyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7g\u00fcn","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi belent, bady belent, jo\u015fgunly.<\/p><ul><li>Ruhy g\u00f6\u00e7g\u00fcn m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 ho\u015f owazy doklad\u00e7yny\u0148 s\u00f6z\u00fcni kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7g\u00fcnli","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpi tiz g\u00f6teril\u00fd\u00e4n, tiz gyz\u00fdan.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00e7g\u00fcnli adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Batly, ha\u00fdbatly.<\/p><ul><li>Obany\u0148 arasynda g\u00f6\u00e7g\u00fcnli ses \u00fda\u0148lan\u00fdardy, dumly-du\u015fdan g\u00f6\u00e7g\u00fcnli ses \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdaw, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00e7g\u00fcnli g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdan \u00fderini \u00fc\u00fdtgetmek, bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere baryp \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00e7jek di\u00fdip oduny\u0148y otlama. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00e7en \u00fdurdu\u0148 gadryny gona\u0148da bilersi\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fc\u015ft, damka we \u015f. m. o\u00fdunda \u00e7\u00f6pi bir \u00f6\u00fdden ba\u015fga \u00f6\u00fde s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, g\u00f6\u00e7\u00fcm etmek.<\/p><ul><li>Py\u00fdada g\u00f6\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddarylmak, partlamak, ot almak (ok, t\u00fcpe\u0148 barada).<\/p><ul><li>Ol \u00e7en\u00e4p t\u00fcpe\u0148i\u0148 \u00e7akmagyny gysdy, emma g\u00f6\u00e7medi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7\u00fcm","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015ft, damka we \u015f. m. o\u00fdunlarda \u00e7\u00f6p\u00fc\u0148 bir \u00f6\u00fdden ikinji bir \u00f6\u00fde ed\u00fd\u00e4n g\u00f6\u00e7i , g\u00f6\u00e7er, g\u00f6\u00e7.<\/p><ul><li>Garry k\u00fc\u015ft\u00e7i P\u00e4lwan aga \u00fc\u00e7\u00fcnji g\u00f6\u00e7\u00fcmde \u00fdal\u0148y\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ikinji \u00fdere g\u00f6\u00e7mek, bir syhly g\u00f6\u00e7\u00fcp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Narly Nepesowi\u00e7, sen n\u00e4me ondan - o\u0148a g\u00f6\u00e7\u00fcp - gonup \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 bir b\u00f6legi \u00e7arwa\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bolup, \u00f6z mallary bilen birlikde ondan-o\u0148a g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup gezipdirler. <span>(Edebi\u00fdat)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00e7\u00fcp-gonmakdan \u00fda\u0148a halys bolduk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00e7\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderinden ba\u015fga \u00fderde \u00fda\u015fatmak, ba\u015fga \u00fderde mekan tutdurmak.<\/p><ul><li>Men sizi a\u00fdak \u00fdeterden da\u015frak \u00fdere g\u00f6\u00e7\u00fcrjek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6gerip oturan \u00fderini \u00fc\u00fdtgetmek, ba\u015fga \u00fderde oturtmak.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmleri ekini\u0148 ortasyndan g\u00f6\u00e7\u00fcrdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ozal \u00fdazylgy haty bol\u015fy \u00fdaly edip ba\u015fga kagyza \u00fdazmak, ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Komissary\u0148 hatyny gyssag arada birn\u00e4\u00e7e \u00fderden g\u00f6\u00e7\u00fcrdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fdd\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015flykda ene s\u00fc\u00fdd\u00fcnden m\u00e4hri ganmadyk, a\u00e7lyk zerarly kadaly \u00f6smedik, bo\u00fduny-inini almadyk, bitmedik, ejiz (adam, ha\u00fdwan hakynda).<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fdd\u00fck g\u00f6wresind\u00e4ki uly kellesi men-menlikden sa\u0148\u0148ylda\u00fdardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ejiz g\u00f6geren, suwdan we \u015f. m. zatlardan horluk, m\u00e4t\u00e4\u00e7lik \u00e7eken, bo\u00fduny alyp \u00f6smedik (\u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><ul><li>Keselli we g\u00f6\u00fdd\u00fck \u00f6sen gozajyklardan tohum \u00fc\u00e7in pagta \u00fdygylma\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fdd\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015flykda ene s\u00fc\u00fdd\u00fcnde m\u00e4hri ganman horluk \u00e7ekmek, kadaly i\u00fdmitlenm\u00e4n horlanmak, g\u00f6\u00fdd\u00fck \u00f6smek.<\/p><ul><li>\u00c7aga g\u00f6\u00fdd\u00fcgipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw, d\u00f6k\u00fcn \u00fdetmez\u00e7iligi zerarly \u00f6sm\u00e4n galmak.<\/p><ul><li>Ekini\u0148 g\u00f6\u00fdd\u00fcgen \u00fderleri bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fdemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdelere azar bermez \u00fdaly, mes erkegi\u0148, ba\u015fbagyny pugta \u00e7ekip, du\u015falgy a\u00fdagyna da\u0148mak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>Hamala di\u00fdersi\u0148, t\u00fc\u00fds hamala edil, kyrk \u00fdigit g\u00f6\u00fd\u00e4 hem pa\u00fdla\u015fan \u00fdaly me\u00fdhanany\u0148 i\u00e7inde gopgun g\u00f6terdiler.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fd\u00e4ki","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6\u00fd\u00e4.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4ki \u00e4rini \u00fdanynda di\u00fdip du\u00fddy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u00fd\u00fcl","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fdan, tegelek \u00fdaprakly, tikenli \u00fdabany \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u0148\u00fcl","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6w\u00fcn.<\/p><ul><li>O\u00fdlan\u00fdar Tat\u00fdana, o\u00fdlan\u00fdar G\u00fcller, Pikirden, hy\u00fdaldan doly g\u00f6w\u00fcnller. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00f6\u015f","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> et.<\/p><ul><li>G\u00f6\u015f\u00fc\u0148 jylkarak \u00fderinden bir kilo aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcberilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcbermek.<\/p><ul><li>Allaly par k\u00f6ne \u00fdorganyny seki\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdaz\u00fdar-da, g\u00fcberilip \u00fdat\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcbermek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine \u00fdel d\u00fc\u015fen \u00fdaly \u00e7i\u015fmek, \u00fdokary galyp durmak, gabarmak, p\u00f6kgermek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir \u015fol \u00e7\u00f6lde g\u00fcberip galan t\u00e4ze \u015f\u00e4her, \u015fowhunly, \u015fatlykly durmu\u015f b\u00fctin \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tekepbirlik etmek, \u00e7i\u015fmek, gabarylmak, gopbamsyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcbertmek","meaning":"<div><p>I\u00e7ine \u00fdel d\u00fc\u015fen \u00fdaly gabartmak, p\u00f6kgertmek, \u00e7i\u015firmek.<\/p><ul><li>Dursuny\u0148 k\u00f6\u00fdnegini g\u00fcberdip duran g\u00f6wsi, Muhady\u0148 \u00fd\u00fcregini eretdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcber\u00e7ek","meaning":"<div><p>\u00dcsti t\u00fcmmer\u00e7ek, g\u00fcberilip duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcb\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>\u00ddyldyrym \u00e7akmak arkaly g\u00fcmm\u00fcrdemek g\u00fcb\u00fcrdili ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Howa n\u00e4\u00e7e \u00fdakymly, myla\u00fdym bolsa-da, bir g\u00f6rse\u0148, \u00fdyldyrym \u00e7akyp, g\u00f6k g\u00fcb\u00fcrd\u00e4p g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00e7abga \u00fdagyp dur. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ojar ody g\u00fcb\u00fcrd\u00e4p \u00fdan\u00fdan demir peji\u0148 ba\u015fynda ag\u015fam naharyny edinip otyrdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcb\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcb\u00fcr-g\u00fcb\u00fcr etdirmek, g\u00fcmm\u00fcrdetmek, g\u00fcb\u00fcrdili ses \u00e7ykartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcb\u00fcrdew\u00fck","meaning":"<div><p>Byrsyhly g\u00fcb\u00fcr- g\u00fcb\u00fcr ed\u00fdan, g\u00fcb\u00fcrd\u00e4p seslen\u00fd\u00e4n, g\u00fcb\u00fcrd\u00e4p duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcb\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00fcb\u00fcr-g\u00fcb\u00fcr edi\u015fmek, g\u00fcmm\u00fcrde\u015fmek.<\/p><ul><li>Pos\u00fdolokdaky ak otaglarda pe\u00e7ler g\u00fcb\u00fcrde\u015fip \u00fdanyp ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcb\u00fcrdi","meaning":"<div><p>G\u00f6k g\u00fcrl\u00e4nde, pe\u00e7de ot \u00fdananda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Uzakdan e\u015fdildi g\u00fcb\u00fcrdi sesi, G\u00fcrs\u00fcldedi ol parahat \u00fd\u00fcrekler. <span>(A. Ni\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>G\u00f6g\u00fcn g\u00fcb\u00fcrdisi e\u015fidil\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcftar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> S\u00f6z, geple\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcje\u0148lemek","meaning":"<div><p>Tam\u015fandyrjak bolup, zadyny bu\u00fdsanyp g\u00f6rkezmek, g\u00fcje\u0148-g\u00fcje\u0148 etmek.<\/p><ul><li>Tilkiler \u00fd\u00fcni \u00fdeten gu\u00fdruklaryny bula\u00fdla\u00fdardylar, g\u00fcjenle\u00fdardiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltanyn nazik dodaklary bolsa, endigan ownuk di\u015flerini g\u00fcje\u0148l\u00e4p, n\u00e4z ediji bir \u00fdagda\u00fdda \u00fdylgyr\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fck","meaning":"<div><p>1. Iti\u0148 we \u015f. m. \u00fda\u015fajyk \u00e7agasy.<\/p><ul><li>Ol \u00fdolbarsy\u0148 g\u00fcj\u00fcgini\u0148 ulalyp, \u00f6z sygryna \u00fdaraly\u015fyny we aw\u00e7ylykda g\u00f6ren ba\u015fga gyzykly zatlaryny g\u00fcrr\u00fc\u0148 bererdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00fcj\u00fck \u00fc\u00fdrm\u00e4ni enesinden \u00f6wrener. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ite de\u0148elip a\u00fddyl\u00fdan g\u00f6dek s\u00f6g\u00fcn\u00e7.<\/p><ul><li>Kes sesi\u0148i, g\u00fcj\u00fck! Ol \u00e7\u00f6regi nireden ogurlady\u0148. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fcklemek","meaning":"<div><p>Iti\u0148 we \u015f. m. \u00fda\u015fajyk \u00e7agasy bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fcm","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownuk \u015fahaly, g\u00fcr \u00fdaprakly miwesiz ulakan aga\u00e7.<\/p><ul><li>Baky mergen dagy g\u00fcj\u00fcmi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazylgy g\u00fclli ke\u00e7eleri\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturyp, \u00e7a\u00fdy\u0148 ba\u015fynda \u00fdelek \u00fdassygy tirsekl\u00e4p, s\u00f6ze ba\u015fladylar. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>G\u00fcj\u00fcr-g\u00fcj\u00fcr edip geplemek, w\u00fcj\u00fcrdemek (\u00e7aga geple\u015figi hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00fcj\u00fcr-g\u00fcj\u00fcr edip g\u00fcrle\u015fmek, w\u00fcj\u00fcrde\u015fmek (\u00e7aga geple\u015figi hakinda).<\/p><ul><li>G\u00fcj\u00fcrde\u015fip, \u00e7agalary\u0148 hemmesi birden gepl\u00e4p ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcj\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Ba\u015fly-barat \u00e7aga g\u00fcrr\u00fc\u0148i, w\u00fcj\u00fcrdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 a\u00e7yl\u00fdan ysly gun\u00e7asy \u00f6s\u00fcmligi\u0148 tohum \u00fda\u00fdradyjy organy we \u015fol \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Bu ke\u015fd\u00e4ni\u0148 da\u015fyndan garasa\u0148, bir a\u00e7ylyp oturan g\u00fcle me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi, el bilen barlamasa\u0148, onu\u0148 matadygy hem m\u00e4lim d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Her g\u00fcl\u00fc\u0148 bir ysy bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00fcl\u00fc\u0148 biten \u00fderinde gadyry \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00fcle kast edip degen k\u00fcl bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baganany\u0148 bu\u00fdrasy.<\/p><ul><li>Bu baganany\u0148 g\u00fcli gowy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><ul><li>Bu ke\u00e7\u00e4ni\u0148 g\u00fcli gowy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Almadyk hamyrdan \u00e7\u00f6rek bi\u015firilende, \u00e7\u00f6regi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n \u00fdanyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fclaby","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Da\u015fy torly we sary re\u0148kli etlek gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>G\u00f6k bi\u00fdarany\u0148 i\u00e7inde g\u00fclabylar d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gy\u015fa saklamak \u00fc\u00e7in g\u00fclaby gawunlar has durumly bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclala-g\u00fcll\u00fck","meaning":"<div><p>Uru\u015f-s\u00f6g\u00fc\u015fsiz, o\u0148atlyk, parahatlyk, asudalyk.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7-d\u00f6rt a\u00fdlap hemmesi g\u00fclala-g\u00fcll\u00fck boldy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Siz obadan arka\u00fdyn bolu\u0148! Bu \u00fderler g\u00fclala-g\u00fcll\u00fck. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>B\u00fctin ilat g\u00fclala-g\u00fcll\u00fck. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclap","meaning":"<div><p>G\u00fcl suwy, g\u00fclden alyn\u00fdan atyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fclber","meaning":"<div><p>Paty-puty, a\u0148ry-b\u00e4ri, go\u015f-golam.<\/p><ul><li>Pulu\u0148y \u00fdygna-da, g\u00fclberi\u0148i g\u00f6terip, gelen yzy\u0148y \u00fdel \u00e7almanka ga\u00fdt. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcldan","meaning":"<div><p>G\u00fcl saklanyl\u00fdan k\u00fc\u00fdze, g\u00fcl go\u00fdul\u00fdan gap.<\/p><ul><li>B\u00fdusty\u0148 gapdalynda iki sany g\u00fcldan bar, olarda g\u00fcl go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>T\u00f6rde bir g\u00fcldan getirip go\u00fddy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcld\u00fcriji","meaning":"<div><p>G\u00fclki tutduryjy, g\u00fclk\u00fcni getiriji, g\u00fclk\u00fcli.<\/p><ul><li>G\u00fcld\u00fcriji rowa\u00fdat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcld\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Birini g\u00fclm\u00e4ge mejbur etmek, g\u00fclki d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Bolduran hem a\u00fdal, g\u00fcld\u00fcren hem a\u00fdal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcle","meaning":"<div><p>Arga\u00e7 ge\u00e7irer \u00fdaly, eri\u015fleri\u0148 arasyny a\u00e7maga hyzmat ed\u00fd\u00e4n, keseligine duran go\u015fa gargyny\u0148 da\u015fyna saralan eri\u015f-dokma tara guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fclebagy","meaning":"<div><p>Ujy g\u00fcla baglanylyp, a\u00fdagy\u0148 bilen basar \u00fdaly, gozagy\u0148 i\u00e7ine sallanyp duran \u00fcze\u0148\u0148i g\u00f6rn\u00fc\u015fli halka \u00fd\u00fcp (tara enjamy).<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fclebent","meaning":"<div><p>Da\u015fyna mata dolanyp da\u0148lan go\u015f-da\u015fy da\u0148ylgy \u00fd\u00fck, go\u015f-golam.<\/p><ul><li>Doly ganar bolsa \u00fda-da agyr g\u00fclebent bolsa \u015fof\u00fdor ony W\u00fc\u015fi keli\u0148 arkasyna go\u00fd\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>E\u00fd \u00fda\u015fuly, arka\u0148daky g\u00fclebendi\u0148 n\u00e4me? <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p g\u00fcl\u00fd\u00e4n, g\u00fclegen.<\/p><ul><li>G\u00fclek adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcl\u00fcp duran, owadan, gel\u015fikli, g\u00f6rmege\u00fd (\u00fd\u00fcz, g\u00f6z hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcle\u015f-\u00fdala\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcl\u00fcm-\u00fdalym.<\/p><ul><li>Gyzdurdy g\u00fcler-\u00fdala\u015f edip, ma\u0148a \u00fd\u00fczlendi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclg\u00fcn","meaning":"<div><p>\u00d6ws\u00fcn at\u00fdan gyzyl re\u0148k, narynjy re\u0148k.<\/p><ul><li>G\u00fclg\u00fcn \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00fcn\u00fc\u0148 nury d\u00f6k\u00fclen, Gezip g\u00f6rd\u00fcm \u015fagala\u0148ly zol bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Altyn k\u00e4se g\u00fclg\u00fcn \u015ferap, i\u00e7iler, me\u00fddan i\u00e7inde. S\u00f6we\u015f me\u00fddanynda bary gylawly gollary na\u00fdzaly, g\u00fclg\u00fcn \u00fdalawly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclg\u00fczar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fclzar.<\/p><ul><li>Dostlukly watanmyz g\u00fclg\u00fczar bolsun. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclhana","meaning":"<div><p>G\u00fcl ekil\u00fd\u00e4n hem-de \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015ftiril\u00fd\u00e4n ja\u00fd, g\u00fcl hojalygy\u0148 ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fd Kislowodskid\u00e4ki i\u0148 gowy g\u00fclhanalary\u0148 biridir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclki","meaning":"<div><p>1. G\u00f6w\u00fcn ho\u015fluk, i\u00e7ki guwan\u00e7, \u015fatlyk seb\u00e4pli yzla-yzyna \u00e7ykaryl\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00fclk\u00fcsini be\u00fdlekiler hem alyp g\u00f6terdiler. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik \u00e7agalary\u0148 \u015fatlykly g\u00fclk\u00fcleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fclk\u00e4 g\u00fclmese\u0148, g\u00f6wni galar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6zg\u00fclban, ile betnam, g\u00fclk\u00fcn\u00e7, masgara.<\/p><ul><li>Ile g\u00fclki, masgara, \u015falha-\u015falha donu\u0148yz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ile g\u00fclki bolup durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclk\u00fcli","meaning":"<div><p>1. G\u00fclki d\u00f6red\u00fd\u00e4n, g\u00fclk\u00fcni getiriji, gyzykly.<\/p><ul><li>G\u00fcljahan, oka\u00fdarkak, sen g\u00fclk\u00fcli feletonlar \u00fdaz\u00fdardy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oba adamlary kartinany, sirk \u00fda-da \u015fonu\u0148 \u00fdaly g\u00fclk\u00fcli toma\u015falary hala\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00fclk\u00fcli erteki.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eatlykly, begen\u00e7li.<\/p><ul><li>G\u00fclk\u00fcli, \u015fatlykly g\u00fcnler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclk\u00fclik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fclk\u00fcn\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fclk\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p>G\u00f6zg\u00fclban, ile g\u00fclki, masgara\u00e7ylykly.<\/p><ul><li>Gyzlary\u0148 edebini, gylygyny, otury\u015fyny-tur\u015funy bilme\u00fd\u00e4n \u00fdigitleri\u0148 \u015fol wagtky d\u00f6red\u00fd\u00e4n obrazlary n\u00e4hili g\u00fclk\u00fcn\u00e7dir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>M\u00fcrze aga o\u0148a \u00f6r\u00e4n g\u00fclk\u00fcn\u00e7 g\u00f6r\u00fcndi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclle","meaning":"<div><p>Gur\u015fundan \u00fdasalyp, t\u00fcpe\u0148 bilen atyl\u00fdan togalak ok.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcllemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcl a\u00e7mak, g\u00fcl \u00e7ykarmak, g\u00fcl getirmek.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fyny\u0148 belli bir d\u00f6wr\u00fcnde olar g\u00fclle\u00fd\u00e4rler. <span>(W. A. Tet\u00fduraw, Botanik)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> . \u00ddokary \u00f6s\u00fc\u015f derejesinde bolmak, pajarlap \u00f6smek.<\/p><\/div><div><p>3. Almadyk. Hamyrdan \u00e7\u00f6rek birilende garalyp \u00fd\u00fczi galmak.<\/p><ul><li>G\u00fcllan \u00e7\u00f6rek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclletmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcllem\u00e4ge m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, g\u00fcl getirmek, g\u00fcl a\u00e7dyrmak.<\/p><ul><li>Tohum almak \u00fc\u00e7in \u00fdorunjany g\u00fclletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bag-bakjalyga, g\u00fclzarlyga \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Garagum \u00e7\u00f6l\u00fcni g\u00fclletmek hakda, iki garry uzak g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddokary derejede pajarlap \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Watany g\u00fclletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c7\u00f6regi\u0148 hamyryny gowy aldyrman bi\u015firip, \u00e7\u00f6regi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni galdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6regi g\u00fclletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclli","meaning":"<div><p>1. Tutu\u015f g\u00fcl bolup \u00fdatan; \u00e7emenlik, l\u00e4lezarlyk.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00e4lekler \u00fdygyp, ga\u00fdtdyk \u015f\u00e4here. Emma unutmarys g\u00fclli me\u00fddany. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcl getir\u00fd\u00e4n g\u00fclli bar bolan.<\/p><ul><li>G\u00fclli \u00f6s\u00fcmlikler howasyz \u00fda\u015fap bilmezler. <span>(S. N. Winogradow, A. F Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fcl basylan, g\u00fcl nag\u015fy \u00e7ekilen.<\/p><ul><li>G\u00fclli jorap \u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclmek","meaning":"<div><p>G\u00fclki d\u00f6retmek, yzly yzyna g\u00fclk\u00fcli ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan jakgyldap g\u00fclenini du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclmyh","meaning":"<div><p>1. E\u00fderi\u0148 ga\u015fyna, mebele kakyl\u00fdan owadan kelleli \u00e7\u00fc\u00fd.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> teble.<\/p><ul><li>Gyraty g\u00fclmyhdan bent etdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclm\u00e4n-y\u015fman","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 g\u00fclm\u00e4n asuda halda, \u00fdylgyrman.<\/p><ul><li>Bir togalak \u00fdigit g\u00fclman-y\u015fman k\u00e4\u00fdindi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclzar","meaning":"<div><p>Bag- bakjaly g\u00fclli \u00fder, otluk, g\u00fcl \u00f6s\u00fcp oturan \u00fder, l\u00e4lezar, g\u00fclg\u00fczar, g\u00fcl\u015fen.<\/p><ul><li>T\u00f6weregi bag-bakja, g\u00fclzar bolsa hem g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen saklanyl\u00fdan adam \u00fc\u00e7in ol \u00fderi zyndan bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fclzarlyk","meaning":"<div><p>Bag-bakjalyk, \u00e7emenlik, l\u00e4lezarlyk.<\/p><ul><li>Bir \u00e7emenlik, g\u00fclzarlyk \u00fderde d\u00fc\u015fledi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00f6w\u00fcn galkyp, g\u00fclzarlykda g\u00fcl a\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00e4lek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddazyna me\u00fddanda bit\u00fd\u00e4n \u00fduka \u00fdaprakly gyzyl g\u00fcl.<\/p><ul><li>\u00ddaz g\u00fcnleri g\u00fcl\u00e4lekler a\u00e7ylyp, G\u00fcl\u00fcp bak\u00fdar G\u00fcn\u00fc\u0148 altyn nuruna. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gelin-gyzlar \u015fol me\u00fddanda \u015femally g\u00fcn\u00fc\u0148 g\u00fcl\u00e4legi \u00fdaly hereket ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dag, ba\u00fdyrlar g\u00f6k atly gyzyl g\u00fcl\u00e4lekden bezenipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00e7\u00fcldi","meaning":"<div><p>G\u00fctl\u00e4p degmekden \u00fda-da bir zada ja\u00fd urulmakdan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00e7\u00fcldi batly \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>G\u00fcl \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n hojalyk.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00e7\u00fcligi \u00f6sd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00e7\u00fclmek","meaning":"<div><p>G\u00fctl\u00e4p \u00fdere ga\u00e7mak, ykjam \u00fdere \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>\u00ddere g\u00fcl\u00e7\u00fcld\u00e4p \u00fdykylmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fcmjiremek","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00fdylgyrmak, g\u00fcl\u00fcmsiremek.<\/p><ul><li>Atyny\u0148 agyzzyrygyny a\u00fdryp, Altyna g\u00fcl\u00fcmjir\u00e4p bakdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyz: -- Erte! -- di\u00fdip, g\u00f6z astyndan, N\u00e4zli g\u00fcl\u00fcmjir\u00e4p bakdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fcmsiremek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcl\u00fcmjiremek.<\/p><ul><li>Ala g\u00f6zleri n\u00e4me \u00fc\u00e7indir, \u00fdene \u015fol sekuntda g\u00f6w\u00fcnsiz g\u00fcl\u00fcmsiredi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurt, senem bu.<\/li><li>\u00dderlere d\u00fc\u015f\u00fcpsi\u0148-ow! -- di\u00fdip, g\u00fcl\u00fcmsiredi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan g\u00f6nendirmek, bir zat berip kanagatlandyrmak, begendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fcstan","meaning":"<div><p>G\u00fcller mesgeni, tutu\u015f g\u00fcll\u00fck \u00fder.<\/p><ul><li>A\u015fgabat, men seni g\u00fcl\u00fcstan di\u00fddim. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 bell\u00e4n \u00fdolu\u0148 bilen d\u00fcz \u00fd\u00f6r\u00e4p, Watanmyzy g\u00fcl\u00fcstana \u00f6w\u00fcrdik. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalary g\u00fcld\u00fcrmek, k\u00f6p\u00e7\u00fcligi g\u00fcld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni g\u00fcli\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde g\u00fclmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup g\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdlelikde, degi\u015fmek, g\u00fcl\u00fc\u015fmek \u00fdaly gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik ba\u015flan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Muhady\u0148 bu s\u00f6z\u00fcne gyzlary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi hykyrda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fdaka","meaning":"<div><p>1. T\u00fcrkmen gelin-gyzlaryny\u0148 \u00fdakalaryna dakyn\u00fdan tegelek, \u00fd\u00fczi ga\u015fly bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00fdakasy G\u00fcne, \u00fd\u00fczleri A\u00fda, D\u00fc\u015f\u00fcp dur \u015f\u00f6hlesi daglara, \u00e7a\u00fda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tah\u00fda, k\u00fcrt\u00e4 salyn\u00fdan nagy\u015f ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u00fda\u00fddy","meaning":"<div><p>Palasa, k\u00fcrt\u00e4 we \u015f. m. salyn\u00fdan, pi\u015fme pisint, \u00fc\u00e7 sany atanakla\u00fdyn \u00e7yzykdan ybarat nagy\u015f.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00fda\u00fddy nag\u015fy bilen k\u00fcrte bejermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcl\u015fen","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fclzar.<\/p><ul><li>G\u00fcne\u015fdir, g\u00fcl\u015fendir d\u00f6\u015fleri\u0148 seni\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek ge\u00fdip \u00e7ykar g\u00fcl\u015fen baglara. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcman","meaning":"<div><p>Bir zat dogruda edil\u00fd\u00e4n \u00e7ak etmek, pikir etmek, pikir edip \u00e7aklamak.<\/p><ul><li>Dogry, \u00fd\u00fcz ke\u015fbinden hem g\u00fcman etmek bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gije \u00fcz\u00fcm i\u00fdm\u00e4ge \u00e7ykan kirpidir g\u00fcman etdiler. <span>(A, Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmana","meaning":"<div><p>Bojagy-bolmajagy belli d\u00e4l, n\u00e4belli, iku\u00e7ly.<\/p><ul><li>Kysmatym \u00fdazyldy \u015fe\u00fdle, G\u00f6rmegim g\u00fcmana boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015fu g\u00fcn otla m\u00fcnjegini bu ikisine hem a\u00fddyp a\u00fdtmandygyna g\u00fcmana edip go\u00fdupdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmansyratmak","meaning":"<div><p>Iku\u00e7ly etmek, n\u00e4belli etmek.<\/p><ul><li>G\u00fcmansyradyp jogap bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmansyz","meaning":"<div><p>Iku\u00e7ly d\u00e4l, a\u00e7ykdan-a\u00e7yk, h\u00f6kman, takyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmmer\u00e7ek","meaning":"<div><p>G\u00fcberilip duran \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmmez","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ja\u00fdlary\u0148, metjitleri\u0148 we \u015f. m. \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gupba \u015fekilli ullakan g\u00fcber\u00e7ek we \u015fol ja\u00fdlary\u0148 \u00f6zi.<\/p><ul><li>Oglanlar \u00fdene biraz \u00fd\u00f6r\u00e4p, g\u00fcmmez g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki gi\u0148i\u015flik \u00fdere \u00e7ykdylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Soltan Sanjar g\u00fcmmezini\u0148 gapdalynda dogar G\u00fcn \u00f6z\u00fcni\u0148 agyr g\u00f6wresini \u00fderden \u00fda\u0148yja sa\u00fdlapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmmezeklemek","meaning":"<div><p>G\u00fcmmez \u00fdaly bolup durmak.<\/p><ul><li>Esenaly \u00e7a\u00fddan so\u0148, garymy\u0148 i\u00e7inde ba\u00fdyr \u00fdaly g\u00fcmmezekl\u00e4p galan bugda\u00fda syn etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmmezekle\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00fcmmez \u00fdaly bol\u015fup oturmak.<\/p><ul><li>Anha, Halnazary\u0148 hataryndaky ak \u00f6\u00fdler g\u00fcmmezekle\u015fip otyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmmi-s\u00fcmmi","meaning":"<div><p>G\u00fcmmi-s\u00fcmmi etmek-ynamsyz g\u00fcrlemek, \u00fdalan, hytdy-pytdy etmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdene-de bir zat barasynda g\u00fcmmi-s\u00fcmmi etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fck-s\u00fcmm\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcmmi-s\u00fcmmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fcldi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcmm\u00fcrdi.<\/p><ul><li>Bu gezek g\u00fcmm\u00fcldi gaty erbet boldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fcr-g\u00fcmm\u00fcr","meaning":"<div><p>Yzly yzyna \u00e7yk\u00fdan g\u00fcmm\u00fcrdi.<\/p><ul><li>Uzakda toplar g\u00fcmm\u00fcr-g\u00fcmm\u00fcr edip atyl\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>G\u00fcmm\u00fcrdili ses d\u00f6retmek, yzly-yzyna atylmak (top sesi we \u015f. m. baraldy.<\/p><ul><li>Toplar g\u00fcmm\u00fcrd\u00e4p ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Birden toplar g\u00fcmm\u00fcrd\u00e4p ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>Top atyl\u00fdan \u00fdaly sesler \u00e7ykyp ba\u015flamak, yzly-yzyna g\u00fcmm\u00fcrdemek.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015f me\u00fddanynda top sesleri g\u00fcmm\u00fcrde\u015fip ba\u015flady -- di\u00fdip, ol g\u00fcrr\u00fc\u0148i kesdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmm\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Top atylanda we \u015f. m. emele gel\u00fd\u00e4n g\u00fc\u0148le\u00e7 ses.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle bir ha\u00fdbatly g\u00fcmm\u00fcrdi boldy welin, \u00fder bilen g\u00f6k bile sarsdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00fcmm\u00fcrdi uzakdak.<\/li><li>Ol G\u00fcnler iki dag \u00e7aky\u015f\u00fdan \u00fdaly, toplary\u0148 g\u00fcmm\u00fcrdi sesleri e\u015fidiler durardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmp-samp","meaning":"<div><p>1. G\u00fcmp-samp etmek-gepl\u00e4ni\u0148de ynamsyz geplemek, a\u00fdtjak zadyny pert-pert a\u00fddyp bilm\u00e4n, g\u00fcmmi-s\u00fcmmi etmek.<\/p><ul><li>Ondan bir zat sorasa\u0148 g\u00fcmp-samp edip durar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcmp-sampa urmak-belli bir zat a\u00fdtman, patarraka urmak, ugur tapdyrmazlyk.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6z\u00fcni\u0148 so\u0148uny gump-sampa urup, \u00e7ykyp gitdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148\u00fcnden bellik etdim-de go\u00fddym -- di\u00fdip, g\u00fcmp-sampa urar durar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fcmp\u00fcldili ses emele gelmek, t\u00fcpe\u0148 atylandaky \u00fdaly ses \u00e7ykmak, atylyp gitmek.<\/p><ul><li>G\u00fcmp\u00fcld\u00e4p t\u00fcsse \u00e7ykanda, Gurban wag\u015fy bir ses etdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><li>T\u00e4rim aty\u0148 sagrysyna g\u00fcmp\u00fcld\u00e4p degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmp\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcmp\u00fcldili, t\u00fcpe\u0148i\u0148ki \u00fdaly ses \u00e7ykarmak, atmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmp\u00fcldi","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 we \u015f. m. zat atylanda emele gel\u00fd\u00e4n zarply ses, urulmak zerarly t\u00fcpe\u0148i\u0148k\u00e4 me\u0148ze\u015f \u00e7yk\u00fdan zarply ses.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 teni g\u00fcmp\u00fcldi bilen tiz \u00f6wreni\u015fdi. Wagonlardan birine ot d\u00fc\u015f\u00fcp, snar\u00fdad g\u00fcmp\u00fcldisi \u00fderi sarsdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00fcpe\u0148 sesini\u0148 g\u00fcmp\u00fcldisi toka\u00fdda \u00fda\u00fdrap gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmra","meaning":"<div><p>1. Geplem\u00e4n, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz oturan, lal \u00fdaly bolup oturan.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148 gozgady g\u00fcmra \u00fdigidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gezen-der\u00fda, oturan g\u00fcmra. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada a\u015fa me\u015fgul, \u00f6z i\u015fi bilen ba\u015fyna ga\u00fd.<\/p><ul><li>Nury \u00f6zba\u015fyna g\u00fcmra bolup \u00fd\u00f6rendigi \u00fc\u00e7in, da\u015fyndakylary\u0148 n\u00e4me i\u015fle\u00fd\u00e4ndiginden habary \u00fdokdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Her kim \u00f6z halysyny germek bilen g\u00fcmrady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmremek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> G\u00fcb\u00fcrd\u00e4p \u00fdanmak, k\u00f6z\u00fcgip \u00fdanyp durmak (ot hakynda).<\/p><ul><li>Gemre ojakda g\u00fcmr\u00e4p \u00fdanar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmr\u00fck","meaning":"<div><p>\u00c7et \u00fdurt mallaryndan, harytlaryndan alyn\u00fdan pa\u00e7, pul.<\/p><ul><li>Biz harydymy sizi\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148izden ge\u00e7irsegem g\u00fcmr\u00fck t\u00f6lemeris. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcmr\u00fckhana","meaning":"<div><p>G\u00fcmr\u00fck haky \u00fdygna\u00fdan adamlar \u00fc\u00e7in serhetde salnan ja\u00fd, tamo\u017eni\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcm\u00fcr-\u00fdamyr","meaning":"<div><p>Pe\u00fdwagtyna, \u00f6zara edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, \u00f6zara g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 birn\u00e4\u00e7e adamy\u0148 g\u00fcm\u00fcr-\u00fdamyr sesi e\u015fidildi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Hem \u015femallarys hem M\u00e4mmet bilen \u00fdolda biraz g\u00fcm\u00fcr-\u00fdamyr edi\u015feris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gurban \u00e7opan ikinizi\u0148 aranyzda n\u00e4hili g\u00fcm\u00fcr-\u00fdamyr bolan bolsa, dogruja\u0148dan gel\u00e4\u00fdgin, akdabany -- di\u00fdip, ejem gele-gelm\u00e4ne \u00fdatan ta\u00fdak bilen meni sa\u00fdgylaberdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcm\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Ondan-mundan bolmalyk, a\u00e7yk bolmalyk, n\u00e4takyk, ynamsyz, \u015f\u00fcbheli.<\/p><ul><li>Bu nazary\u0148 manysy \u00fdaty g\u00fcm\u00fcrtikdi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00fcm\u00fcrtik s\u00f6z ur\u015fundan, ynamsyz gara\u015fyndan onu\u0148 \u00f6z\u00fcne m\u00fc\u0148k\u00fcrlik ed\u00fd\u00e4ndigini Al\u00fdo\u015fa a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Jigitleri\u0148 onu\u0148 yzyna e\u00fderjegi g\u00fcm\u00fcrtikdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men-a seni\u0148 bu g\u00fcm\u00fcrtik s\u00f6zleri\u0148e d\u00fc\u015f\u00fcnmedim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn","meaning":"<div><p>1. <span>Astronomi\u00fda<\/span> T\u00f6wereginden \u00dder, A\u00fd we be\u00fdleki planetalar a\u00fdlan\u00fdan \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdagtylyk ber\u00fd\u00e4n asman jismi, planeta.<\/p><ul><li>G\u00fcn dogdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzgyn G\u00fcn \u00fdanyja batypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir gije-g\u00fcnd\u00fczi\u0148 dowamyndaky wagt aralygy, sutka.<\/p><ul><li>\u00ddene iki g\u00fcnden Moskwa \u00fdeteris.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hepd\u00e4ni\u0148, a\u00fdy\u0148 we \u00fdyly\u0148 dowamyndaky d\u00f6redijilik me\u015fgul bolun\u00fdan belli bir wagt.<\/p><ul><li>I\u015f g\u00fcni.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Eklen\u00e7, durmu\u015f, g\u00fczeren.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fcm \u00fc\u00e7in g\u00fcn\u00fcmi\u0148 aglanyny allala\u00fdaryn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>G\u00fcn ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in i\u015fl\u00e4p g\u00fczeran g\u00f6rmek, eklen\u00e7 etmek. Pukara da\u00fdhanlar bolsa talabanlykda, \u00e7apan- \u00e7oluklykda g\u00fcn ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn-g\u00fcnden","meaning":"<div><p>G\u00fcn geldigi\u00e7e, g\u00fcnbe-g\u00fcnden, her g\u00fcn, g\u00fcnsa\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcna\u015fa","meaning":"<div><p>Bir g\u00fcn ge\u00e7irip, ikinji g\u00fcn, arasynda bir g\u00fcn salyp.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcn gelip, azyk alyp giderdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcna\u015fym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcna\u015fa.<\/p><ul><li>Olar g\u00fcna\u015fymdan gelip, g\u00fcna\u015fymy gid\u00fd\u00e4ndikleri \u00fc\u00e7in, gu\u00fdyny\u0148 sowuk suwuny \u00fdanjap-\u00fdanjap i\u00e7ipdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcna\u015fyma gitjek go\u00fdun \u00fdanjap-\u00fdanjap suw i\u00e7ipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcna\u015fymlyk","meaning":"<div><p>Bir g\u00fcnden artyk wagt aralygy \u00fc\u00e7in \u00e7aklanan, bir g\u00fcnden artygrak bolar \u00fdaly.<\/p><ul><li>\u00c7opan g\u00fcna\u015fymlyk azygy gu\u00fdrugy jonnuk g\u00f6k e\u015fege \u00fd\u00fckle\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnbatar","meaning":"<div><p>1. \u00c4lemi\u0148 d\u00f6rtden bir tarapy, G\u00fcndogary\u0148 gar\u015fysy we \u015fol ugur-G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fda\u015f\u00fdan tarapy.<\/p><ul><li>. Asman-dan g\u00fcnbatara bakan \u00fdanyja ennit eden m\u00e4hnet G\u00fcn\u00fc\u0148 tomusky howry biraz \u00f6\u00e7en \u00fdaly syzyl\u00fdardy. <span>(B, Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn dep\u00e4ni\u0148 \u00fcsti bilen g\u00fcnbatar tarapa zymdyryldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geografi\u00fda<\/span> G\u00fcndogary\u0148 gar\u015fysynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar.<\/p><ul><li>\u00ddakyn G\u00fcndogar, Uzak G\u00fcndogar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnbe-g\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn-g\u00fcnden.<\/p><ul><li>G\u00fcn-g\u00fcn bizi\u0148 i\u015fimizi\u0148 depgini g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnbe-g\u00fcnden","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn-g\u00fcnden.<\/p><ul><li>G\u00fcnbe-g\u00fcnden beterl\u00e4p, Art\u00fdardy me\u0148 azarym. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnde-g\u00fcna\u015fa","meaning":"<div><p>Herg\u00fcn di\u00fden \u00fdaly, g\u00fcn a\u015fyryp.<\/p><ul><li>A\u00fdtguly g\u00fcnde-g\u00fcna\u015fa di\u00fden \u00fdaly olara baryp ga\u00fddardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcndelik","meaning":"<div><p>1. 1.<\/p><\/div><div><p>2. Her g\u00fcnki, g\u00fcndeki.<\/p><ul><li>Durmu\u015fy\u0148 g\u00fcndelik m\u00e4t\u00e4\u00e7ligi astynda z\u00e4hmetke\u015f adamlar ezil\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6\u00fde berlen \u00fdumu\u015flar we okuw\u00e7ynyn \u00fdeti\u015figi bo\u00fdun\u00e7a alan bahasy go\u00fdul\u00fdan, bellenil\u00fd\u00e4n depder\u00e7e.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7yny\u0148 g\u00fcndeligi \u00f6r\u00e4n arassa saklanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcndiz","meaning":"<div><p>G\u00fcn dogany\u0148dan ta g\u00fcn \u00fda\u015fana \u00e7enli bolan aralykdaky wagt, ertir bilen ag\u015famy\u0148 aralygyndaky wagt.<\/p><ul><li>G\u00fcnd\u00fczi\u0148 gyzgyn howry sowlup, gije salkynla\u015fypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcnd\u00fczi\u0148 yssy boljagy m\u00e4limdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcndizk\u00f6r","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyrga me\u0148ze\u015f gijesine u\u00e7\u00fdan \u00fdyrtyjy mele gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcndizlik","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00e7ykyp duran wagty, g\u00fcndiz \u00e7agy.<\/p><ul><li>\u00ddagty syralar haly bilen bezelen tamy g\u00fcndizlige a\u00fdlandyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u00e7i bezegli gi\u0148 otag, i\u00e7i g\u00fcndizlik \u00fdaly. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcndogar","meaning":"<div><p>1. \u00c4lemi\u0148 d\u00f6rtden bir tarapy, g\u00fcnbatary\u0148 gar\u015fysy we \u015fol ugur, g\u00fcn\u00fc\u0148 dog\u00fdan tarapy.<\/p><ul><li>Amyder\u00fdany\u0148 g\u00fcndogar kenarynda bir oba barypdyrlar. <span>(Myhraly)<\/span><\/li><li>Front sepgidi bolsa g\u00fcndogar \u00fde\u0148s\u00e4\u0148de gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Akja bulutlary g\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 \u015femaly s\u00fcr\u00fd\u00e4r g\u00fcndogara \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geografi\u00fda<\/span> G\u00fcnbatary\u0148 gar\u015fysynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnd\u00fc\u015fmez","meaning":"<div><p>Sygry\u0148, go\u00fdnu\u0148 synragyny\u0148 aralygyndaky \u00e7ukanak \u00fder, aty\u0148 to\u00fdnagyny\u0148 syrt gapdalyndaky \u00e7ukonak \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnebakar","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tegelek tasy ba\u015fly, sary g\u00fclli, \u00e7igidinden \u00fdag alyn\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Orta bo\u00fdly bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde egri oragy a\u00fdlap sal\u00fdan orak\u00e7y, sel\u00e7e\u0148 g\u00f6geren g\u00fcnebakar bilen sanda\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her \u00fderr\u00e4kde g\u00f6geren g\u00fcnebakarlar \u00fd\u00fczlerini g\u00fcne tutup dur\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnegargan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ha\u017e\u017eygy\u0148 bir jynsly kelpaze, g\u00f6kdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcne\u00fd","meaning":"<div><p>Dagy\u0148, dep\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. g\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n tarapy.<\/p><ul><li>Galany\u0148 g\u00fcne\u00fdinde oturanlar \u00f6r\u00e4n k\u00f6pdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcne\u00fdik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7\u00e4ges\u00f6w, akla\u0148lyk \u00fderde bit\u00fd\u00e4n in\u00e7ejik \u00fdaprakly, ak g\u00fclli \u00fdabany \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcne\u015f","meaning":"<div><p>1. G\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder, g\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n tarap, G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fcn\u00fc\u0148 nury, \u015f\u00f6hlesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcne\u015flemek","meaning":"<div><p>G\u00fcne\u015fde oturmak, g\u00fcn\u00fc\u0148 gyzgynyna \u00fdylynmak.<\/p><ul><li>G\u00fcne\u015fli pa\u00fdtagtym g\u00f6zel A\u015fgabat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcne\u015fli","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, g\u00fcn \u00fdagtysy k\u00f6p bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcni","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir adamyny\u0148 k\u00f6p a\u00fdaly bolsa, \u015fol a\u00fdallary\u0148 biri-birine bolan gatna\u015fygyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fcm \u00fc\u00e7in g\u00fcn\u00fcmi\u0148 oglanyny allala\u00fdaryn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnin","meaning":"<div><p>Bir g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde, \u015fol g\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda, g\u00fcn\u00fcbirin.<\/p><ul><li>Maral, Ahala gidip gelmek \u00fc\u00e7in azyndan \u00fdarym a\u00fd bolmasa, bir a\u00fd wagt gerekdi, h\u00e4zir g\u00fcni\u0148 baryp gel\u00fd\u00e4ris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnl\u00fck","meaning":"<div><p>Bir g\u00fcn hasaby, wagty bilen \u00f6l\u00e7en\u00fd\u00e4n, hasaplan\u00fdan.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcnl\u00fck \u00fdola \u00e7yksa\u0148, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck azyk al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnl\u00fck\u00e7i","meaning":"<div><p>Her g\u00fcnki eden i\u015fine g\u00f6r\u00e4 hak alyp i\u015fle\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>A\u00fdlyk\u00e7ylar, g\u00fcnl\u00fck\u00e7iler \u00f6z hoja\u00fdynlary bilen hakla\u015fdyryljakmy\u015f. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnl\u00fck\u00e7ilik","meaning":"<div><p>G\u00fcnl\u00fck\u00e7i bolup i\u015flemeklik, g\u00fcnl\u00fck\u00e7ini\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>G\u00fcnl\u00fck\u00e7ilik edip g\u00fczeran g\u00f6rmek \u00f6r\u00e4n kyn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnorta","meaning":"<div><p>1. \u00c4lemi\u0148 d\u00f6rtden bir tarapy, Demirgazygy\u0148 gabat gar\u015fysy we \u015fol ugur, ileri.<\/p><ul><li>Indi olar be\u00fdik dagy\u0148 egrem-egrem j\u00fclgesi bilen dogry g\u00fcnorta baka \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Demirgazygy\u0148 gar\u015fysynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar, \u00fderler.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> g\u00fcnortan.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnorta-g\u00fcnbatar","meaning":"<div><p>G\u00fcnorta bilen g\u00fcnbatary\u0148 aralygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnortan","meaning":"<div><p>G\u00fcnorta \u00e7agy, g\u00fcn\u00fc\u0148 orta bolan wagty.<\/p><ul><li>Durdum g\u00fcnortanlar mekdep \u00fdanynda, \u00c7agalary\u0148 \u015fat sesine di\u0148 salyp. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Size g\u00fcnortana \u00e7enli m\u00f6hlet ber\u00fd\u00e4rin. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Gundizi\u0148 g\u00fcnortan wagty hem i\u00e7i t\u00fcm \u00fdaly gara\u0148ky \u015fan gur toka\u00fdy\u0148 i\u00e7i e\u00fd\u00fd\u00e4m gara\u0148ka \u00f6wr\u00fclipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnsa\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn-g\u00fcnden.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcnuzyn","meaning":"<div><p>B\u00fctin bir g\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda, ertirden ag\u015fama \u00e7enli.<\/p><ul><li>G\u00fcnuzyn i\u015fle\u00fd\u00e4ris \u00fderlerimizde. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fcnuzyn aw edipdir. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4","meaning":"<div><p>1. Dine u\u00fd\u00fdan adamlary\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnjesine g\u00f6r\u00e4: \u015ferigaty\u0148 d\u00fczg\u00fcnini bozmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddal\u0148y\u015flyk, n\u00e4dogrulyk bilen edilen hereket, \u00fdazyk, etmi\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f Akmemmedow, bu \u00fderde meni\u0148 g\u00fcn\u00e4m n\u00e4me? -- di\u00fdip, ol sesini sa\u0148\u0148yldadyp geplemek bilen \u00e4hli gynanjyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4k\u00e4r","meaning":"<div><p>1. Jena\u00fdat i\u015f eden, \u00fdazykly, etmi\u015fli, gun\u00e4li.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4k\u00e4r bolsa\u0148, bir e\u00fd\u00fd\u00e4m jogapk\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekerdik. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>G\u00fcn\u00e4k\u00e4rsi\u0148 sud \u00f6\u0148\u00fcnde s\u00f6melderis, Jezalandyrylman galmasa\u0148 gerek. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kart o\u00fdnuny\u0148 ba\u015fynda \u00fdarag ujundan \u00f6len bir adam seb\u00e4pli g\u00fcn\u00e4k\u00e4r bolanlary\u0148 arasy bilen Gurt hem g\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garly ussa, bu i\u015fde men \u00e7igit \u00fdaly g\u00fcn\u00e4k\u00e4r d\u00e4l ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Seb\u00e4p bolan. Seb\u00e4pk\u00e4r.<\/p><ul><li>Gyz \u00f6z\u00fcni g\u00fcn\u00e4k\u00e4r sa\u00fd\u00fdan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4lemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlik","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4k\u00e4r bolmaklyk, \u00fdazyklylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 atasyny g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlige \u00e7eksem, ol ma\u0148a \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnde burnu\u0148 bar di\u00fdmen, ga\u00fdta meni\u0148 g\u00f6melte\u00fd a\u00fdbymy \u00f6rtm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Kart o\u00fdnuny\u0148 ba\u015fynda \u00fdarag ujundan \u00f6len bir adam seb\u00e4pli g\u00fcn\u00e4k\u00e4r bolan adamlary\u0148 arasy bilen Gurt hem g\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4lemek","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4 \u00fd\u00fcklemek, g\u00fcn\u00e4li etmek, \u00fdazykly etmek, a\u00fdyplamak, g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlemek.<\/p><ul><li>Sud prosesinde jena\u00fdat\u00e7yny g\u00fcn\u00e4lemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4lenmek","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4 \u00fd\u00fcklenmek, g\u00fcn\u00e4li edilmek, \u00fdazyklanmak, a\u00fdyplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4li","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4k\u00e4r.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4li\u0148 oduna big\u00fcn\u00e4 \u00fdanar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4siz","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4si \u00fdok bolan, \u00fdazyksyz, big\u00fcn\u00e4.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 g\u00f6z\u00fcnden ygty\u00fdarsyz daman \u00fda\u015f onu\u0148 g\u00fcn\u00e4siz ma\u0148la\u00fdynda tagma bolup galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazary altmy\u015f sekiz \u00fda\u015fadyp, onu\u0148 on iki \u00fda\u015fyny g\u00fcn\u00e4siz neresse oglan hasap edip ge\u00e7diler-de, galan elli alty \u00fdylyny arassalamaga ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00e4sizlik","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4si \u00fdokluk, big\u00fcn\u00e4lik, \u00fdazyksyzlyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikisini\u0148 hem \u00fd\u00fczlerine \u00e7agalykdaky g\u00fcn\u00e4sizlikleri gelip gondy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00fcbirin","meaning":"<div><p>Edil \u015fol g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6z\u00fcnde, bir g\u00fcnde, arasyna g\u00fcn salman.<\/p><ul><li>\u015eol habar g\u00fcn\u00fcbirin da\u00fdhana baryp \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Polkownik \u015fol habarlary oblost na\u00e7alnigine g\u00fcn\u00fcbirin m\u00e4lim edip dur\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcn\u00fcde\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcni.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp","meaning":"<div><p>\u00d6wn\u00fcp edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, g\u00fcplemeklik.<\/p><ul><li>Ballyny\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00fcni e\u015fiden gelin, o\u0148a bakan g\u00f6z\u00fcni\u0148 gytagyny a\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpbe","meaning":"<div><p>\u015eol bada, hasyr-husur, derrew, birden.<\/p><ul><li>Berdini\u0148 g\u00fcpbe \u00fdadyna d\u00fc\u015f\u00fcp, uly \u00fcnj\u00e4 gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly g\u00fcpbe atdan d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00d6wezi\u0148 ogluny\u0148 doglan g\u00fcn\u00fcni\u0148 to\u00fdudygy Esenowy\u0148 g\u00fcpbe \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpberilmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015fip t\u00fcmmerilmek, gabarylmak, g\u00fcberilmek.<\/p><ul><li>Galy\u0148 don ge\u00fdip g\u00fcpberilmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpbermek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015fip t\u00fcmmermek, gabarmak, g\u00fcbermek.<\/p><ul><li>Pagtaly galy\u0148 don ge\u00fdip g\u00fcpbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpbertmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015firip t\u00fcmmertmek, gabartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpbi","meaning":"<div><p>Pagtaly, gysga we galy\u0148 da\u015fky ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi g\u00fcpb\u00fcsini\u0148 \u00fdakalaryny galdyryp, dik oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ikisi hem pagtaly jalbar, pagtaly g\u00fcpbi, tilki derisinden gulakjyn ge\u00fdinipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpb\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fcp-g\u00fcp edip ses \u00e7ykmak, g\u00fcpb\u00fcldili ses d\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpb\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak bir zada urulmak, degmek zerarly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Hamyry\u0148 g\u00fcpb\u00fcldisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpjek","meaning":"<div><p>D\u00f6rt bur\u00e7y d\u00e4l-de, iki tarapy b\u00fcz\u00fclen togalak \u00fdassyk.<\/p><ul><li>Ejesi onu\u0148 gapdalyna g\u00fcpjek ta\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artyk t\u00f6werege g\u00f6z gezdirenden so\u0148, d\u00fc\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7ip, g\u00fcpjege tirsegini berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcplemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7akdana\u015fa \u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6wmek, \u00f6wn\u00fcp g\u00fcrlemek, \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Ojagy\u0148 ba\u015fynda g\u00fcplemegi kim o\u0148armaz \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rsi\u0148? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddygnak, me\u00fdlise barsam, Bo\u015f g\u00fcpl\u00e4p g\u00fcrl\u00e4mok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Batly degmek, g\u00fcpb\u00fcldili seslenmek, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>Ol t\u00fcpe\u0148ini ga\u00e7yrdy, aradan salym ge\u00e7menke, \u00f6zi hem g\u00fcpl\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7y\u0148lan top g\u00fcpl\u00e4p onu\u0148 arkasyna degdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcpletmek","meaning":"<div><p>Bat bilen urmak, g\u00fcpb\u00fcldili ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Birini\u0148 arkasyna top bilen g\u00fcpletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcple\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6wn\u00fcp g\u00fcrle\u015fmek, \u00f6wn\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Artyk \u015fol karrikaturalary g\u00f6rende, biri-birlerine g\u00f6w\u00fcnleri \u00fdetmen g\u00fcple\u015fenlerini di\u0148lende, A\u015fgabada gelenine \u00f6k\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcr-tapyr","meaning":"<div><p>1. \u00c7altlyk bilen edil\u00fd\u00e4n hereketden pe\u00fdda bol\u00fdan g\u00fcp\u00fcrdili ses.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcp\u00fcr-tapyra Bahary\u0148 ejesi o\u00fdanypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birden, bir bada, hasyr-husur.<\/p><ul><li>G\u00fcp\u00fcr-tapyr \u00fdykylmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcr-tapyrlyk","meaning":"<div><p>G\u00fcp\u00fcrdili hereket, tapyr-tupurlyk, ba\u015faga\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Da\u015farda uly g\u00fcp\u00fcr-tapyrlyk hem gykylyk turdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>G\u00fcp\u00fcrdili seslenmek, g\u00fcp\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, tapyrdamak.<\/p><ul><li>\u00dder \u00e7a\u00fdkanyp, g\u00f6k sandyrap g\u00fcp\u00fcrdep, Frontlarda apy-tupan tur\u00fdarmy\u015f. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar bir salym g\u00fcp\u00fcrdediler, o\u00fdnap ke\u00fdpden \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcp\u00fcrdili ses \u00e7ykarmak, d\u00fck\u00fcrdili seslendirmek, tapyrdatmak.<\/p><ul><li>Ikisi birden g\u00fcp\u00fcrdedip darak urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00fcp\u00fcrdili sesleni\u015fmek, g\u00fcp\u00fcrdili sesler e\u015fidilmek.<\/p><ul><li>G\u00fcp\u00fcrde\u015fen daraklary\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><li>Oglanjyklar tamy\u0148 i\u00e7inde g\u00fcp\u00fcrde\u015f\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcp\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e atlary\u0148, adamlary\u0148 we \u015f. m. a\u00fdaklaryndan \u00e7yk\u00fdan tapyrdyly ses.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcp\u00fcrdi at to\u00fdnagyny\u0148 g\u00fcp\u00fcrdisini \u00fdada saldy. Aty\u0148 g\u00fcp\u00fcrdisine gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6w\u015f\u00fclden kilimini serpip, i\u00e7inden bir \u00fdigit \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcr","meaning":"<div><p>Arasy \u00fdygy, arasy biri-birine gaty \u00fdakyn bolan, sel\u00e7e\u0148 d\u00e4l.<\/p><ul><li>G\u00f6zel eje penjir\u0439ni a\u00e7yp, g\u00fcr baglygy\u0148 i\u00e7inde sa\u00fdra\u00fdan bilbilleri\u0148 owazyny di\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>T\u00f6weregi\u0148d\u00e4ki g\u00fcr toka\u00fdlyk hy\u015fadan ba\u015fga ne oba bar, ne-de \u00e7atma. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00fcr gara sakgaly hem sa\u0148\u0148yldap dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 bar\u00fdan \u00fdoluny\u0148 gyrasy g\u00fcr alma aga\u00e7lygy eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol bize zyk etdirm\u00e4n, m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 g\u00fcr \u00fderine si\u0148ip gitdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrelmek","meaning":"<div><p>1. Arasy biri-birine \u00fdakyn bolmak, \u00fdygy bolmak, \u00fdygalmak.<\/p><ul><li>Toka\u00fdy\u0148 agajy barha g\u00fcrel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddygy-\u00fdygydan, \u00e7alt-\u00e7altdan, tiz-tizden \u00fd\u00fcze \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Emma t\u00fcpe\u0148 sesi kem-kemden g\u00fcreldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcreltmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 arasyny \u00fdygy etmek, \u00fdakyn etmek, aralaryny \u00fdygaltmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddygy-\u00fdygydan, \u00e7alt-\u00e7altdan, tiz-tizden \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrji","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> , zool. Ki\u00e7i tohumly itleri\u0148 ady.<\/p><ul><li>Ga\u00fdy\u0148 it bilen g\u00fcrj\u00fcden emele gelen, burny tilkini\u0148 burnuna \u00f6r\u00e4n \u00e7alym edip duran \u00fda\u015fajyk sarja g\u00fcj\u00fck trotuary\u0148 ugry bilen bir \u00f6\u0148e, bir yza ylga\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Howluda ki\u00e7ijik bir g\u00fcrji j\u00f6w-j\u00f6wl\u00e4p \u00fc\u00fdr\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrlemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, s\u00f6z s\u00f6zlemek, geplemek.<\/p><ul><li>H\u00e4kim kel k\u00f6p g\u00fcrledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6len-\u00fditen bolmadyk bolsa \u00fdag\u015fy -- di\u00fdip, sorag h\u00f6km\u00fcnde g\u00fcrledi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00e4selerde \u00e7a\u00fd s\u00fcz\u00fc\u015fip ikisi g\u00fcl\u00fc\u015fip, o\u00fdna\u015fyp, g\u00fcrl\u00e4p otyrlar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcrr\u00fcldili ses etmek, arlamak (\u00fdolbars, gapla\u0148 we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gapla\u0148 g\u00fcrler ga\u00fdasynda, Jeren gezer sa\u00fdasynda. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol yzly-yzyna \u00fdyldyrym \u00e7akyp, \u00fczn\u00fcksiz g\u00f6k g\u00fcrle\u00fdenini hem \u015faglap \u00e7abga \u00fdag\u00fdanyny a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6k g\u00fcrl\u00e4p, \u00fdyldyrym \u00e7akyp, \u00fdagy\u015f \u00fdagmaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrletmek","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fc\u0148 berdirmek, s\u00f6z s\u00f6zletmek, gepletmek.<\/p><ul><li>Ony \u00fdygnakda g\u00fcrletdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrlew\u00fck","meaning":"<div><p>G\u00fcr-g\u00fcr ed\u00fd\u00e4n, g\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7ykan.<\/p><ul><li>G\u00fcrlew\u00fckler g\u00fcrl\u00e4p, \u00fdyldyrym \u00e7akyp, k\u00e4te bolsa \u00e7agba \u00fdag\u00fdar \u00fdaz a\u00fdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrle\u0148g\u00fcj\u00fck","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddum\u015fak \u00fderde gu\u00fdgu\u00e7 \u015fekillije \u00e7ukanak edinip \u00fda\u015fa\u00fdan ki\u00e7ijik m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Men \u015fu k\u00f6\u015fkde \u00fdeke \u00f6z\u00fcm g\u00fcrle\u0148g\u00fcj\u00fck \u00fdaly a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6r\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrle\u015fmek","meaning":"<div><p>Pikir aly\u015fmak maksady bilen geple\u015fmek, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, s\u00f6zle\u015fmek.<\/p><ul><li>Eziz Artygy \u00fdanyna \u00e7agyryp, onu\u0148 bilen myla\u00fdym g\u00fcrle\u015fmek k\u00fc\u00fdine d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ine oturgy\u00e7da otyr g\u00fcrle\u015fip, Bag astyna go\u015fa g\u00fcl biten \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fcrle\u015fip meni\u0148 bilen hal-ahwalym sorady. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol meni\u0148 bilen \u00e7a\u00fd i\u00e7ip, g\u00fcrle\u015fm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrl\u00fck","meaning":"<div><p>Ga\u0148\u0148any\u0148 \u00fdan aga\u00e7laryny birle\u015fdir\u00fd\u00e4n egri aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00c7erkez ge\u00fdim salyp bar\u00fdan at torbasyny ga\u0148\u0148anyn g\u00fcrl\u00fcginden \u00e7\u00f6z\u00fcp aldy-da, ta\u00fdhary\u0148 burnu\u015f ge\u00fddirip, gulaklaryny\u0148 \u00fde\u0148sesinden berk baglady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcp duran, bir \u00fdere toplanan.<\/p><ul><li>Uzakdan bir g\u00fcrmek oba g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fd\u015fmele\u0148, topar, \u00fc\u00fd\u015fmek (adam k\u00f6p\u00e7\u00fcligi hakda).<\/p><ul><li>Amany \u015fol g\u00fcrmekden g\u00f6zle!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Botanika<\/span> Tohumyny\u0148 da\u015fy tutu\u015f ownujak gyl\u00e7yk, tikenjik bilen \u00f6rt\u00fclen bir\u00fdyllyk ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrmeklik","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p adam \u00fc\u00fd\u015fen \u00fder, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148, k\u00f6p\u00e7\u00fclik (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00dda\u00fdlym \u015fu g\u00fcrmeklige urup gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcrmegi\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi, g\u00fcrmegi\u0148 k\u00f6p g\u00f6geren \u00fderi.<\/p><ul><li>G\u00fcrmeklik me\u00fddan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrmetop","meaning":"<div><p>To\u00fdu\u0148 so\u0148unda \u00fdakyn aralyga k\u00f6p at go\u00fdberlip ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdary\u015f, \u00e7apy\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrpbassy","meaning":"<div><p>Duzak h\u00f6km\u00fcnde edil\u00fd\u00e4n, \u00fcsti bili mez \u00fdaly edilip \u00fduka basyryl\u00fdan \u00e7ukur, garym.<\/p><ul><li>Tanklary\u0148 geljek ugrunda tank ge\u00e7mez \u00fdaly \u00e7ukurlar gazypdyrlar, g\u00fcrpbassylar edipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcrp\u00fcldili ses \u00e7ykmak, g\u00fcrp\u00fcldili seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddykylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrp\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcrp-g\u00fcrp etdirip ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bat bilen \u00fdykmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdje bir pitigim hem ony d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnden bagy \u00fcz\u00fclip ga\u00e7an gallary gonar \u00fdaly g\u00fcrp\u00fcldeder. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna g\u00fcrp\u00fcldemek, k\u00f6p \u00fderden g\u00fcrp\u00fcldili ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Batly bas\u00fdan a\u00fdak sesleri g\u00fcrp\u00fclde\u015fdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrp\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak \u00fda-da berk d\u00e4l zada urlanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Howuzda \u00f6l ge\u00fdimlere urul\u00fdan saply tagta\u00e7y\u0148 g\u00fcrp\u00fcldisi geldi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7ykmak, g\u00fcrr\u00fcld\u00e4p seslenmek.<\/p><ul><li>Yzymyzda g\u00fcrr\u00fcldep motor sesleri e\u015fidilip ba\u015flady. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Motory g\u00fcrr\u00fcldedip i\u015fletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fcldi","meaning":"<div><p>Dwigatel i\u015fl\u00e4nde, ma\u015fyn \u00fd\u00f6r\u00e4nde, \u00e7arh a\u00fdlananda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Samol\u00fdot howada gula\u00e7lap g\u00fcrr\u00fcldi saldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Myrady\u0148 so\u0148ky s\u00f6zleri du\u015flaryndan dazlap ge\u00e7en \u00fd\u00fck ma\u015fynyny\u0148 g\u00fcrr\u00fcldisine go\u015fulyp, zordan e\u015fidildi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Motorlary\u0148 g\u00fcrr\u00fcldisi ses-\u00fc\u00fdn aly\u015fdyrma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>Pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in s\u00f6zlenil\u00fd\u00e4n s\u00f6z, geple\u015fik.<\/p><ul><li>Jumany\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini pionerleri\u0148 hemmesi \u00f6r\u00e4n \u00fcnsli di\u0148lediler. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a bagban\u00e7ylyk hakda gaty gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip berdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Begenji\u0148 janygyp ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ine A\u00fdsoltan ynamsyz \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ep-esli wagt d\u00fcrli temalarda g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 s\u00fc\u00fdji, saman\u00e7a \u00fdok g\u00fc\u00fdji. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015f","meaning":"<div><p>Pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in bile g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4n, bile g\u00fcrle\u015f\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol birden dymdy, onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fi T\u00fcrkmen diline d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4n \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 her g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fi, her bir sorag-sowal edeni, her ilden, her obadan hem dul, hem gyz salgy berdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi men \u00f6z g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fimi\u0148 \u00f6z gepi \u00fc\u00e7in her bir i\u015fden ga\u00fdtmajakdygyna g\u00f6z\u00fcmi \u00fdetirdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>Pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, \u00f6zara geple\u015fmek, s\u00f6zle\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilen deg\u015fip, g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fer \u00fd\u00f6rerdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hawa, men \u00e7alarak kakdyryp g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fip g\u00f6rd\u00fcm weli, Tyllag\u00f6zelem o\u0148a gar\u015fy d\u00e4l \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol da\u00fdhanlar bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148siz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 bir hili bahanasyz, h\u00f6kman.<\/p><ul><li>Men g\u00fcrr\u00fc\u0148siz bo\u00fdun bolmaly boldum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00abDogrudan-dogry, g\u00f6s-g\u00f6ni, hakykatdan-da\u00bb di\u00fden manydaky giri\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi, g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, eposy\u0148 gowy tarapydyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fc\u0148 etmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmegi gowy ba\u015far\u00fdan, g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7il.<\/p><ul><li>Gurt geple\u015fmegi, g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmegi gaty s\u00f6\u00fd\u00fden g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i adam hem bolsa, \u015fu burunlak bilen iki g\u00fcnl\u00e4p bir agyz geple\u015fm\u00e4n saklanyp bildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Durdy Ny\u00fdazbegi g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i bir adam hasap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gadymy g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7iler \u015fe\u00fdle g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7il","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik tarapyndan \u00fc\u00fd\u015f\u00fclip edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilige bolsa gola\u00fd-goltum, oba-go\u0148\u015fular-da gatna\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik hem durdugy\u00e7a gyzyklan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Degi\u015fmek, g\u00fcl\u00fc\u015fmek \u00fdaly gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik ba\u015flan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrs-g\u00fcrs","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcrs\u00fcldi.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrs\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fcrs\u00fcldili i\u015flemek, g\u00fcrs-g\u00fcrs edip seslenmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zirem bir hili \u00fd\u00fcregim g\u00fcrs\u00fcld\u00e4p dur. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fcregi g\u00fcrs\u00fcld\u00e4p urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ba\u015fy a\u00fdlanyp, \u00fd\u00fcregi g\u00fcrs\u00fclde\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrs\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcrs-g\u00fcrs edip seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrs\u00fcldi","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrek, damar batly, g\u00fc\u00fd\u00e7li uranda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcrege d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n howsala, galagopluk.<\/p><ul><li>\u00ddagmyry\u0148 dyzyndan ysgyny ga\u00e7dy, \u00dd\u00fcregine elhen\u00e7 g\u00fcrs\u00fcldi d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ezizi\u0148 e\u015felonyny\u0148 Mara gola\u00fdladygy\u00e7a, Artygy\u0148 \u00fd\u00fcregini\u0148 g\u00fcrs\u00fcldisi k\u00f6pel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrzelek","meaning":"<div><p>D\u00f6\u015fli, gabarasy uly, gaba.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcrzi","meaning":"<div><p>Demir \u00fdenjil\u00fd\u00e4n ullakan agyr \u00e7eki\u00e7, \u00fdekedabana me\u0148ze\u015f gysga saply gural.<\/p><ul><li>Seni g\u00fcrzi bilen \u00fdenjer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcs\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>G\u00fcs\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, g\u00fcs\u00fcrdili seslenmek.<\/p><ul><li>Bagyrtlak gorkusyna g\u00fcs\u00fcrdep u\u00e7updyr welin, at \u00fcrk\u00fcpdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcs\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>G\u00fcs\u00fcr-g\u00fcs\u00fcr edip ses \u00e7ykartmak, g\u00fcs\u00fcrdili seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcs\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00fcs\u00fcr-g\u00fcs\u00fcr edi\u015fmek.<\/p><ul><li>S\u00fclg\u00fcnler suw bo\u00fdundan je\u0148\u0148el ta\u00fda g\u00fcs\u00fcrde\u015fip u\u00e7\u00fdardylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcs\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Gu\u015flar ganat kakyp birden u\u00e7anda we ba\u015fga \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan pasyrdyly, g\u00fcs\u00fcrdili ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fctlemek","meaning":"<div><p>G\u00fct edip bir \u00fdere zarply degmek, bat bilen bir zada urulmak.<\/p><ul><li>San\u00fda k\u00e4 \u00fderde \u015fyr takyp gary sowrup, giden buzly \u00f6rk\u00fc\u00e7lere g\u00fctl\u00e4p deg\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fctletmek","meaning":"<div><p>G\u00fct edip bir \u00fdere zarply degirmek, bat bilen bir zada urmak, g\u00fctd\u00fcldili seslendirmek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7al\u00e7any gapyda g\u00fctledip d\u00fc\u015f\u00fcrende, Bibini\u0148 \u00fcst\u00fcne-de edermenlik satjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Boldu\u0148-a me\u0148 ba\u015fyma dilewar t\u00f6wella\u00e7y! -- di\u00fdip, \u00f6z d\u00f6\u015f\u00fcme g\u00fctledip urandygymy hem \u00fdumrugym agyrandan so\u0148 bildim. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fct\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>G\u00fct\u00fcrdili, g\u00fct\u00fcr-g\u00fct\u00fcr edip ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Da\u015farda gary\u0148 \u00fcst\u00fcnde birini\u0148 g\u00fct\u00fcrde\u00fd\u00e4n a\u00fdak sesi gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fct\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fct\u00fcrdili ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gemrip i\u00fdmek, gemirmek.<\/p><ul><li>Oglanjyk ullakan tokga gandy g\u00fct\u00fcrdedip otyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fct\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Gary\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fd\u00f6relende, gaty zat gemrilende we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Da\u015farda gary\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fd\u00f6rep gel\u00fd\u00e4ni\u0148 a\u00fdak sesini\u0148 g\u00fct\u00fcrdisi e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcwa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fa\u00fdat.<\/p><ul><li>Ynha-da \u015fa\u00fdadym! -- di\u00fdip, Annalyny g\u00fcwa tutundym. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Mal-D\u00fcn\u00fda, hemme sany t\u00fckel bar, onso\u0148 bulary\u0148 s\u00f6z\u00fcne g\u00fcwa boldy-da duruberdi. <span>(\u00abGorogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00fcwa bola\u00fdmadyk bolsa, siz ma\u0148a ynanmazdy\u0148yz. <span>(L. N Tols\u00fdo\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcwlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcww\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Gara \u00fdel hem \u00fdatar \u00fderde \u00fdatmady, B\u00fctin gije jo\u015fan suw \u00fdaly g\u00fcwl\u00e4p. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Radiopri\u00fdomnik g\u00fcwl\u00e4p ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcwlempa\u00e7","meaning":"<div><p>Uly-uly geplegen, bady howa.<\/p><ul><li>Ol baryp \u00fdatan g\u00fcwlempa\u00e7 adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcwlempa\u00e7lamak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li lowlap \u00fdanmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaty gyzmak (howa hakda).<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdrdep\u00e4 galan G\u00fcn\u00fc\u0148 ody g\u00fcwlempa\u00e7lap \u00fdan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcwle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderden g\u00fcww\u00fcldili ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Uzakda atyl\u00fdan toplary\u0148 g\u00fcwle\u015f\u00fd\u00e4n sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcww\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fcwlap ses etmek, g\u00fcww\u00fcldili seslenmek, g\u00fcwlemek.<\/p><ul><li>G\u00fcww\u00fclde\u00fd\u00e4r deredaky sil \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcww\u00fcldi","meaning":"<div><p>Ma\u015fyn, mehanizm we \u015f. m. hereket edende, top atilanda e\u015fidil\u00fdan, \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Onun g\u00fcww\u00fcldisi ses-\u00fc\u00fdn aly\u015fdyrar \u00fdaly bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>T\u00fcsse, duman, g\u00fcww\u00fcldiler i\u00e7inde, Edermen polk barha ymtyl\u00fdar \u00f6\u0148e. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Edil \u00f6\u0148ki \u00fdaly g\u00fc\u00fd\u00e7li we gorkun\u00e7 t\u00e4ze bir g\u00fcww\u00fcldi e\u015fidildi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uzakdan gel\u00fd\u00e4n ma\u015fyny\u0148 g\u00fcww\u00fcldisi e\u015fidilip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcw\u00e4lik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fa\u00fdatlyk.<\/p><ul><li>Wezirleri g\u00fcw\u00e4lik beriberdiler. <span>(\u00abGorogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00fcw\u00e4lik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczap","meaning":"<div><p>Agyr kyn\u00e7ylyk, jebir s\u00fctem, zulum azap.<\/p><ul><li>Sen ma\u0148a mun\u00e7a g\u00fczap etme! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczer","meaning":"<div><p>Suw ak\u00fdan \u00e7a\u00fdy\u0148, \u00fdaby\u0148 we \u015f. m. mal-gara iner \u00fdaly \u00fdalpagrak \u00fderi, ge\u00e7elge.<\/p><ul><li>Ol gyz k\u00fc\u00fdzesini g\u00fczerin gyrasynda go\u00fdup, t\u00f6weregine garanjaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyz \u00fdany ba\u015flan bir atyz j\u00f6weni\u0148 i\u00e7ini kesip, \u00e7ukur g\u00fczere baryp girdi. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczeran","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fa\u00fdy\u015f o\u0148\u015fugy, g\u00fcn ge\u00e7irme, eklen\u00e7, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f, durmu\u015f.<\/p><ul><li>Her ikimin \u00f6\u00fdi, islegi, durmu\u015fy, g\u00fczerany hem ba\u015fga. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Myraly ba\u015f wezir bolandan son, ilaty\u0148 \u00fdagda\u00fdyna, g\u00fczeranyna g\u00f6z a\u00fdlap ba\u015flan eken. <span>(Myhraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczeran\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Durmu\u015f \u00fdagda\u00fdlary, eklen\u00e7 g\u00f6rme, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Eklen\u00e7 g\u00fczeran\u00e7ylygynda welin, biri-birine s\u00f6\u00fdeni\u015fmek \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczlemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fczz\u00fcld\u00e4p seslenmek, g\u00fczz\u00fcld\u00e4p ses \u00e7ykarmak (ma\u015fyn, motor we \u015f. m. sesi hakda).<\/p><ul><li>Niredendir ma\u015fyny\u0148 g\u00fczl\u00e4p sesi e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fl\u00e4p, \u00fd\u00f6r\u00e4p durmak, hereket etmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde bolsa radiopri\u00fdomnigi g\u00fczl\u00e4p dur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fczletmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fczz\u00fcldili ses \u00e7ykartmak, g\u00fczl\u00e4p ses etdirmek.<\/p><ul><li>\u015eofer ma\u015fyny g\u00fczledip gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hereket etdirmek, i\u015fletmek, \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fczz\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fczz\u00fcldili ses \u00e7ykmak, g\u00fczz\u00fcldili seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fczz\u00fcldi","meaning":"<div><p>Ma\u015fyn we \u015f. m. \u00fd\u00f6r\u00e4nde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Emma \u00fdakynla\u015f\u00fdan otlyny\u0148 \u00fdognas gudogyndan hem g\u00fczz\u00fcldisinden \u00fda\u0148a biz onu\u0148 so\u0148ky a\u00fddan s\u00f6zlerine o\u0148at d\u00fc\u015f\u00fcnip bilmedik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fcz\u00fcrdemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fczlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fcz\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fczletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdd\u00fc\u015fik","meaning":"<div><p>A\u0148tap ahmalyna saly\u015f, sapalak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fde","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148e we \u00fd\u00fc\u0148den edilen zatlara d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, da\u015fy t\u00fc\u00fdj\u00fcmek ki\u00e7ijik m\u00f6jek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 g\u00f6wn\u00fcne gel\u015fine g\u00f6ra, g\u00fc\u00fda degen me\u015fige to\u015fap gu\u00fdan \u00fdaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 t\u00e4zeje kost\u00fdumyna g\u00fc\u00fd\u00e4 degipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdjelmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdjemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji artmak, barha g\u00fc\u00fdji k\u00f6pelmek, gitdigi\u00e7e g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, m\u00f6w\u00e7 almak, batlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Barha gatalmak, gitdigi\u00e7e zoramak, bady artmak.<\/p><ul><li>Bu du\u00fdgy wagtyn ge\u00e7megi bilen peselme\u00fd\u00e4rdi, ga\u00fdtam barha g\u00fc\u00fdje\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdlmek","meaning":"<div><p>1. Gyrkmak \u00fda \u00f6ld\u00fcrmek maksady bilen maly \u00fdatyryp, d\u00f6rt a\u00fdagyny hem bir \u00fdere getirip da\u0148mak.<\/p><\/div><div><p>2. El-a\u00fdagyny baglamak, da\u0148mak.<\/p><ul><li>Ikisinem g\u00fc\u00fdl\u00fcp, suwa zy\u0148aly\u0148 -- di\u00fddiler-de, \u00fcst\u00fcmize e\u0148diler. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdl\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Gyrkylmak \u00fda \u00f6ld\u00fcrilmek \u00fc\u00e7in d\u00f6rt a\u00fdagy danylmak, g\u00fc\u00fdl\u00fcp go\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7ola\u015fyp, turup bilman \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Onun d\u00f6rt a\u00fdaklydan \u00fdeke e\u015fegi bardy, ol gazygyna \u00e7ola\u015fyp, g\u00fc\u00fdl\u00fcngi \u00fdatsa-da \u00e7ola\u015fygyny a\u00fdyrma\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Satlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fdl\u00fcnen g\u00fc\u00fd\u00e7li iner dek, \u00c7ary\u00fdar \u00fdatyr b\u00fck\u00fclip. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdmemek","meaning":"<div><p>D\u00fcrli seb\u00e4p, bahana we \u015f. m. zatlar bilen eglemek, wagty\u0148y ge\u00e7irmek, \u00fcns\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fc\u0148e \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Birden \u00e7olarak wagt du\u015f gelip, Mehinti ony g\u00fc\u00fdmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aman, bar sen olary birneme g\u00fc\u00fdme! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f Gapyrjak)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdmeni\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup g\u00fc\u00fdmenmek, bilelikde g\u00fc\u00fdmenmek, bir i\u015f bilen me\u015fgul bol\u015fup durmak.<\/p><ul><li>D\u00f6wek\u00e7iler \u00f6z i\u015fleri bilen g\u00fc\u00fdmeni\u015fip, d\u00fcn\u00fd\u00e4den bihabardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdmenje","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdmenm\u00e4ge seb\u00e4p bol\u00fdan zat, g\u00fc\u00fdmener \u00fdaly zat, i\u015f.<\/p><ul><li>Bu uly adamlar g\u00fc\u00fdmenje \u00fc\u00e7in o\u00fdna\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol tabak \u00e7ekil\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 \u00f6z\u00fcne bir g\u00fc\u00fdmenje tapdy. Pelen hana g\u00fc\u00fdmenje hemi\u015fe tapyl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdmenmek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015f bilen me\u015fgul bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna \u015folwagt \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcnde g\u00fc\u00fdmenip oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdde orta \u00fda\u015fa \u00fdakinla\u015fan bir a\u00fdaldan ba\u015fga jandar \u00fdokdy, oi bir i\u015fe g\u00fc\u00fdmenip oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagt ge\u00e7irmek, eglenmek.<\/p><ul><li>Ownuk-u\u015fak zat aljak bolup g\u00fc\u00fdmenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdz","meaning":"<div><p>\u00ddyly\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcnji paslyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdz giripdi, baglary\u0148 \u00fdapraklary saralyp ba\u015flapdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne weli, onun tebigatyny\u0148 bahary, tomsy, g\u00fc\u00fdzi, gy\u015fy \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdzek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fc\u00fdzemik.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdzek \u00fcz\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdzemik","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcm, gawun we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 bi\u015fm\u00e4ge \u00fdeti\u015fme\u00fd\u00e4n, gi\u00e7ki d\u00fcw\u00fd\u00e4n hasyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fdzl\u00fck","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdz ekil\u00fdan ekin, g\u00fc\u00fdz\u00fcne ekil\u00fd\u00e4n ekin.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdzl\u00fck sogan ekmek \u00fc\u00e7in, jo\u00fdalary tekizlediler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddene mertler, Bejerip \u00fder, G\u00fc\u00fdzl\u00fck ekin ek\u00fd\u00e4rler. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7","meaning":"<div><p>1. Janly zatlary\u0148 muskullar arkaly fiziki hereketi, t\u00e4sir etmegi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly hem, umuman fiziki \u00fda-da moral ta\u00fddan aktiw hereket etmeklige bolan ba\u015farja\u0148lyk, gurp, ukyp.<\/p><ul><li>Pursat tapan mahaly, it ga\u00e7jak bolup, bar g\u00fc\u00fdji bilen bir tarapa baka \u00f6z\u00fcni oklady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fdji \u00fdetmez g\u00f6re galar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Fiz. Hereketi emele getiriji, d\u00f6rediji kuwwat, energi\u00fda.<\/p><ul><li>Merkezden da\u015fla\u015f\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zat \u00f6nd\u00fcrmeklige \u00fdardam berip biljek \u00e4hli enjamlar, gurallar, abzallar.<\/p><ul><li>Ahli g\u00fc\u00fdji \u015fu synaga h\u00f6tde gelmege mobilizlemek gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistan\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Zarba, bat.<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje, ba\u015farja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Akyl g\u00fc\u00fd\u00e7 berer, g\u00fc\u00fd\u00e7 hem \u00fd\u00fcrek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7-ga\u00fdrat","meaning":"<div><p>Elde bar bolan \u00e4hli m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik, ba\u015farja\u0148lyk, kuwwat, ga\u00fdrat.<\/p><ul><li>Zahmete sosialistik gara\u00fdy\u015f \u00e4hli g\u00fc\u00fd\u00e7-ga\u00fdraty sarp ed\u00fdan \u00f6\u0148de baryjylary\u0148 \u00fdary\u015fynda \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwat","meaning":"<div><p>Janly-jandarlary\u0148 \u00f6z my\u015fsalaryna zor salyp, fiziki gymyldy-hereketi d\u00f6retmeklik ukyby, gujur-ga\u00fdrat.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdj\u00fcne g\u00fc\u00fd\u00e7 go\u015fmak, g\u00fc\u00fdj\u00fcni k\u00f6peltmek, kuwwatlandirmak.<\/p><\/div><div><p>2. Derejesini galdyrmak, artdyrmak, batlandyrmak.<\/p><ul><li>Gurt bir hili ogurlygy ta\u015flan \u00fdaly etdi, emma kart o\u00fdnamasyny \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem g\u00fc\u00fd\u00e7lendiripdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li bolmak, g\u00fc\u00fdji k\u00f6petmek, kuwwatlanmak.<\/p><ul><li>Adam otuz \u00fda\u015flarynda has g\u00fc\u00fdlen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barda g\u00fc\u00fdji artmak, g\u00fc\u00fdj\u00e4p ba\u015flamak, batlanmak.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 g\u00fc\u00fd\u00e7lenip, \u00e4lem-jahany gaplan uly \u00fdel boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdeler)<\/span><\/li><li>\u015eondan so\u0148 bolsa Gurdu\u0148 s\u00f6we\u015fje\u0148lik usuly \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem has g\u00fc\u00fd\u00e7lendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Stansi\u00fdada adamlary\u0148 janly hereketi g\u00fc\u00fd\u00e7lendi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7li","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji k\u00f6p bolan, kuwwatly, zor.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly iner dek g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zarply, batly.<\/p><ul><li>Howa na\u00e7e \u00fdakymly, myla\u00fdym bolsa-da, bir g\u00f6rse\u0148 \u00fdyldyrym \u00e7akyp, g\u00f6k g\u00fcb\u00fcrdap, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00e7abga \u00fdagyp dur. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li elin gamy\u015f \u00f6\u00fdi dumly- du\u015fa dagady\u015fy \u00fdaly, olar-da pytrap gidipdirler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji k\u00f6pl\u00fck, kuwwatlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Zarplylyk, batlylyk.<\/p><ul><li>Depgini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji bolmadyk, g\u00fc\u00fdji az bolan, kuwwatsyz.<\/p><\/div><div><p>2. Zarply bolmadyk, gow\u015fak, \u00e7ala, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz \u00fdel.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczl\u00fck","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fdji azlyk, kuwwatsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Zarply d\u00e4llik, gow\u015faklyk.<\/p><ul><li>Akymy\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00fcrdili ses \u00e7ykarmak, g\u00fc\u00fd\u00fcrdedip \u00e7e\u00fdnemek, i\u00fdmek (at, e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>\u00ddadaw atlar d\u00fcr\u00fc\u015fde oty g\u00fc\u00fd\u00fcrdedip \u00e7e\u00fdnediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u00fd\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Mallar zat i\u00fdende g\u00fc\u00fd\u00fcrd\u00e4p \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>1. Ker hem lal.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpegi saklasa\u0148, \u00fd\u00fc\u0148 bolar, g\u00f6zeli saklasa\u0148 -- g\u00fc\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148kasy a\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u0148le\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddognas \u00e7yk\u00fdan ses, a\u00e7yk \u00e7ykma\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Toka\u00fd tarapyndan gelen g\u00fc\u0148le\u00e7 ses g\u00f6z a\u00e7yp-\u00fdumasy salym kesildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Suwu\u0148 g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi obany\u0148 i\u00e7ine \u00fda\u00fdrap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7elegi\u0148 i\u00e7inden \u00e7yk\u00fdan \u00fdaly g\u00fc\u0148le\u00e7 g\u00fcww\u00fcldi e\u015fidildi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldemek","meaning":"<div><p>G\u00fc\u017e\u017e\u00fcldili seslenmek, g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldili ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>G\u00fc\u017e\u017e\u00fcldili ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna i\u00fddiren d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 her emjegini \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldetdi-de k\u00f6\u015fegini go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldi","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdt sagnanda, \u00fdanlyk \u00fda\u00fdylanda wa \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Sygyr s\u00fc\u00fdd\u00fcni\u0148 birsyhly den g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldisi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Di\u0148e sygyr \u00fdatak tarapdan sagyl\u00fdan s\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 uky\u0148y getiriji bir me\u0148ze\u015f g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldisi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Gurbansahedow, Enesinin \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha","meaning":"<div><p>\u00abH\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"hababa\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Gaty \u00fc\u015femek, gyzzyrma tutmak we \u015f. m. zerarly gag\u015famak, sesli titremek.<\/p><ul><li>Ol ba\u015fyny pugta basyryndy-da, \u00fc\u015f\u00fcd\u00fd\u00e4n \u00fdaly hababa\u00fdlap ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hababa\u00fdlat","meaning":"<div><p>Gaty \u00fc\u015fedip gyzzyrtmak, gag\u015fatmak, \u00fc\u015fetmek.<\/p><ul><li>Gyzzyrma ony hababa\u00fdladyp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habar","meaning":"<div><p>1. Biri \u00fda-da bir zat barada m\u00e4lim edil\u00fd\u00e4n maglumat, a\u00fddyl\u00fdan g\u00fcrr\u00fc\u0148, du\u00fddury\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdaly bolsa, habary\u0148y berip otur! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin ne\u015firleri\u0148 ady.<\/p><ul><li>Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 habarlary.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6w\u00fcrle\u00fdin ne\u015firlerde \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n makala.<\/p><\/div><div><p>4. <span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zlemi\u0148 e\u00fdesini bildir\u00fd\u00e4n predmeti\u0148 hereketini, \u00fdagda\u00fdyny a\u0148lad\u00fdan ba\u015f agzasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"habar-hatyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> habar 1.<\/p><ul><li>Bir hepdeden-de gowrakdan b\u00e4ri ondan habar-hatyr \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habardar","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada gi\u0148 maglumaty bar bolan, maglumatly.<\/p><ul><li>Uru\u015fdan kimi\u0148 b\u00e4hbit ara\u00fdanyndan A\u015fyr habardardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat barada habary bolan, habarly.<\/p><ul><li>A\u015fyr onu\u0148 gazabyndan habardar bolany \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcni bildirmezligini ha\u00fdy\u015f etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c4ti\u00fda\u00e7, seresap, \u00e4g\u00e4.<\/p><ul><li>Seni\u0148 habardar gezmegi\u0148 gerek, \u015fol g\u00f6hert t\u00fcrkmen\u00e7ilik etse-de edibir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dumly-du\u015fu\u0148dan habardar bolmak gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habardarlyk","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada maglumaty barlyk, habarlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c4ti\u00fda\u00e7lylyk, seresaplylyk, \u00e4g\u00e4lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"habarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zat barada maglumat almak maksady bilen bir \u00fderden, birinden habar tutmak, g\u00fcrle\u015fmek.<\/p><ul><li>Habarla\u015far \u00fdaly ki\u015fi barmy?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habarly","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakynda ozal habary bar bolan, ozaldan habar berlen, habardar edilen.<\/p><\/div><div><p>2. Bir habar bilen, bir ha\u00fdy\u015f bilen, bir \u00fdumu\u015f bilen, i\u015fli (gelen).<\/p><ul><li>E\u015fider bolsa\u0148, sen gulak salsa\u0148, Habarly geldim, Pendimi alsa\u0148. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habarlylyk","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada ozaldan habary barlyk, habardar edilenlik.<\/p><\/div><div><p>2. Bir habary, i\u015fi, \u00fdum\u015fy barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"habarsyz","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada maglumaty, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi bolmadyk.<\/p><ul><li>Sen hem bag\u015fy\u00e7ylykdan habarsyz d\u00e4lsi\u0148?! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat barada habary bolmadyk, habardar d\u00e4l, bihabar.<\/p><ul><li>\u00d6z h\u00e4si\u00fdetinden habarsyz p\u00f6kgi wala Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 s\u00f6zi \u00fdaraman, o\u0148a kina\u00fdaly gyjyt berdi. Elleri bakla\u015fkaly ylga\u015f\u00fdan adamlar \u015fol \u00f6l\u00fcmden habarsyzdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habarsyzlyk","meaning":"<div><p>Bir zat barada habary bolmazlyk, bihabarlyk.<\/p><ul><li>Ol bu i\u015f barada \u00f6z\u00fcni\u0148 habarsyzlygyny o\u0148a a\u00fdtdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habar\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Edilen g\u00fcrr\u00fc\u0148i, habary, tab\u015fyrygy halka habar ber\u00fd\u00e4n, a\u00fdd\u00fdan, e\u015fitdir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div><div><p>2. Gazet-\u017eurnallara makala \u00fdaz\u00fdan, habar \u00fdaz\u00fdan gazet i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazetini\u0148 habar\u00e7ysy bolup i\u015fl\u00e4nde, Ata Gow\u015fudow en\u00e7eme adamlar bilen du\u015fu\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"habar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Habar\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Habar\u00e7ylyk i\u015fi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hada","meaning":"<div><p>Uzyn syrdam aga\u00e7, \u00fdaba.<\/p><ul><li>A\u00fddaw k\u00f6r eline hadasyny alyp \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hada dikilip edilen galalary-da, diwarlary-da uzakdaky ullakan \u00fdangyny\u0148 \u00fdalkymy bilen \u00f6\u00e7\u00fcgsi y\u015fyklanyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdatdan Hrestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hadysa","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 adatdaky \u00fdagda\u00fdyny, gidi\u015fini boz\u00fdan waka.<\/p><ul><li>\u00ddene biri \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u00fdi seb\u00e4pli ba\u015fga hili hadysany ba\u015fyndan ge\u00e7irenini g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi i\u0148 pe\u00fddaly hadysalary\u0148 biridir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hahaha\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Gaty ses bilen g\u00fclmek, ha-ha-ha edip, sesli g\u00fclmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala hahaha\u00fdlap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hahaha\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hahaha\u00fdlap g\u00fcl\u00fc\u015fmek, ha-ha-ha edip g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00e4te bary g\u00fcl\u00fd\u00e4r hahaha\u00fdla\u015fyp, k\u00e4si \u00e7ilim \u00e7ek\u00fd\u00e4r, gysdyryp erne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hajat","meaning":"<div><p>Zerurlyk, gerek zat, talap, isleg m\u00e4t\u00e4\u00e7lik.<\/p><ul><li>Durmu\u015f hajatlary \u00fc\u00e7in hem go\u015fma\u00e7a elektrik g\u00fc\u00fdji gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kost\u00fdumlary kim \u00fc\u00e7in alandygy barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmegi\u0148 hajaty hem \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hajathana","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00fdoluna gitmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ja\u00fd.<\/p><ul><li>Hajathanalary\u0148, kir suwlary d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7ukurlary\u0148 dezinfesi\u00fdalanmagyny guramalydyr. <span>(S. K. Karanow, Beterl\u00e4n Iri\u0148li G\u00f6z Agyry)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hajy","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a: Mekg\u00e4 zy\u00fdarata gidip gelen adama beril\u00fd\u00e4n go\u015fma\u00e7a at.<\/p><ul><li>\u00ddol urardylar-da, so\u0148 hem haja giden bolup, \u00abak adam bolup geldik\u00bb di\u00fderdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hajymelik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> K\u00f6p i\u00fd\u00fd\u00e4n, do\u00fdmaz-dolmaz, \u00f6r\u00e4n horan, i\u00fdejen.<\/p><ul><li>Mundan ozal-a n\u00e4me bersem, hajymelik \u00fdaly symy\u015flar otyrdy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hajyrow","meaning":"<div><p>Guduz a\u00e7an \u00fdaly alyp-\u00fdolup bar\u00fdan, \u00e7akdana\u015fa dogumly.<\/p><\/div>"},{"headword":"hak","meaning":"<div><p>1. Edil\u00fd\u00e4n i\u015fe, \u00e7ekilen z\u00e4hmete t\u00f6len\u00fd\u00e4n pul, a\u00fdlyk-g\u00fcnl\u00fck, muzd, t\u00f6leg.<\/p><ul><li>Olar talaban durup, go\u00fdun bakyp alan haklaryny\u0148 hem bir k\u00f6p\u00fcgini sowman, kakasyna getirip tab\u015fyrardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gowy i\u015flese\u0148, haky\u0148y hem artdyryn, ge\u00fdim-gejim hem ederin. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, G. Muhtarow, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6l\u00fcni\u015fikde \u00fdet\u00fd\u00e4n pa\u00fd, ulu\u015f, b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol hemme zatdan hakyny aljak bolup, iki elini \u00fdary\u015fdyryp i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mirasdan \u00fdumruk \u00fdetse-de haky\u0148y al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Alynmaly zat, \u00f6z zady\u0148, algy.<\/p><ul><li>Ol hi\u00e7 kim bilen h\u00f6wesje\u0148 g\u00fcrle\u015fm\u00e4n, deg\u015fip-o\u00fdna\u015fman, birinde haky k\u00f6\u00fden \u00fdaly sortdurylyp, gy\u015farylyp \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ala gargada hakym bolsa, gy\u015f gelmese, \u00fdaz geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hak-hesip","meaning":"<div><p>Hasap-hesip, hasapla\u015fyk.<\/p><ul><li>Habar-a, sizi\u0148 bilen hasapla\u015fmaga geldim, ini\u0148izi \u00e7agyry\u0148, hak-hesibini etsin! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hak-he\u015fdek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hak2 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"hak-hukuk","meaning":"<div><p>Bir zada bar bolan hak, ygty\u00fdar, hukuk.<\/p><ul><li>Her bir adam \u015fu hak-hukukdan, \u00fd\u00f6ne d\u00fcrli t\u00e4r bilen al\u00fdandyr. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015eerigaty\u0148 pis kanunlary olary\u0148 azatlygyna we hak-hukugyna \u00fdol berm\u00e4n, gara\u0148kylykda, nadanlykda saklapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hak-hukukly","meaning":"<div><p>Hakly, ygty\u00fdarly, hukukly.<\/p><\/div>"},{"headword":"hak-hukuksyz","meaning":"<div><p>Haksyz, ygty\u00fdarsyz, hukuksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"hak-hukuksyzlyk","meaning":"<div><p>Haksyzlyk, ygty\u00fdarsyzlyk, hukuksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hakda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hakynda.<\/p><ul><li>Ol hakda men size so\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148 bererin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakgulla","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Harman d\u00f6wlende, hapasyny \u00abhalallamak\u00bb maksady bilen ujundan b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdan d\u00e4ne (bugda\u00fd, arpa).<\/p><ul><li>Gyzyly\u0148dan hakgulla\u0148y berdi\u0148mi?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haklamak","meaning":"<div><p>Berja\u00fd etmek, \u00fderine \u00fdetirmek, \u00f6demek.<\/p><ul><li>Agyr je\u0148de doganlyg\u0148y haklady\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fcn gyrpman, dyzyn epm\u00e4n, saklap dur. Watanmyzy\u0148 beren duzun haklap dur. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Algy-bergi bilen \u00fcz\u00fcli\u015fmek, hasapla\u015fyk etmek, hasapla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gaba telpeklerini dyzyny\u0148 \u00fcst\u00fcne ta\u015flap, hakla\u015fjak bolup oturan \u00fda\u015f \u00fdetginjekleri\u0148 k\u00e4birini sehleri\u0148 gapysynda g\u00f6rmek bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ar, \u00f6\u00e7 almak.<\/p><ul><li>Men hakla\u015fa\u00fdyn di\u00fdsem, arzasyz hem hakla\u015fyp bilerin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakla\u015fyk","meaning":"<div><p>Hak-hesip ge\u00e7irmeklik, hasap-hesip, hasapla\u015fyk.<\/p><ul><li>Hakla\u015fyk wagty geldi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakly","meaning":"<div><p>A\u00fdlyk-g\u00fcnl\u00fck t\u00f6len\u00fd\u00e4n, hak t\u00f6len\u00fd\u00e4n, muzdly.<\/p><\/div>"},{"headword":"haksyz","meaning":"<div><p>A\u00fdlyk-g\u00fcnl\u00fck t\u00f6lenme\u00fd\u00e4n, hak t\u00f6lenme\u00fd\u00e4n, muzdsuz.<\/p><\/div>"},{"headword":"haksyz-hukuksyz","meaning":"<div><p>Haky bolmadyk, ygty\u00fdarsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"haksyzlyk","meaning":"<div><p>Ygty\u00fdarsyzlyk, hukuksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"haku-n\u00e4hak","meaning":"<div><p>Dogry-n\u00e4dogry dogry -- da bolsa, n\u00e4dogry dogry -- da bolsa, hak hem bolsa, n\u00e4hak hem bolsa.<\/p><ul><li>\u015eol galla e\u00fdelik etmek, onu\u0148 \u00fc\u00e7in bolsa \u00f6\u0148\u00fcnden gamyny etmek, k\u00e4rend\u00e4ni haku-n\u00e4hak satyn almak gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakyda","meaning":"<div><p>\u00ddat, pikir, a\u0148, hu\u015f.<\/p><ul><li>Men bu gyzy ha\u00e7an we nirede g\u00f6rd\u00fcmk\u00e4m? -- di\u00fdip pikir etdi, emma hi\u00e7 hakydasyna salyp bilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Asyl hakydama gelm\u00e4ndir meni\u0148, M\u00f6h\u00fcm maslahaty bolmaly onu\u0148. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakyk","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fe g\u00f6rn\u00fc\u015fli, da\u015fdan \u00fdasalan togalak monjuk.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmler hakyk monjugy\u0148 \u00e7ogdamy \u00fdaly \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakykat","meaning":"<div><p>1. \u00c7yn, dogry, hakyky, hak.<\/p><ul><li>Biri di\u00fddi: -- Men onu\u0148 \u00e7yn hakykat da\u00fdysy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6leni hakykat, o\u0148a hi\u00e7 \u015fek-\u015f\u00fcbhe \u00fdok, indi Wepa bu d\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakyky bar bolan zatlar, adamlary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 obe\u00fdktiw \u015ferti, reallyk, durmu\u015f.<\/p><ul><li>Eger d\u00fc\u015f\u00fcnjeler hakykaty dogry suratlandyr\u00fdan bolsalar, olar di\u0148e \u015fonda dogrudyrlar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Ine, hakykaty\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6z\u00fcni \u00fdazykly edip, onu\u0148 tapan g\u00fcrr\u00fc\u0148i hem \u015fu boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakykatdan","meaning":"<div><p>Dogrudan, \u00e7yndan, dogrudan-da.<\/p><\/div>"},{"headword":"hakykatlyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7ynlyk, dogrulyk, hakykylyk, haklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ob\u00fdektiwlik, reallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hakykat\u00e7y","meaning":"<div><p>Hakykaty\u0148 tarapyny tut\u00fdan adam, adalaty\u0148 tarapdary bolan adam, dogru\u00e7yl adam.<\/p><ul><li>Biz \u00f6r\u00e4n hakykat\u00e7y bolmalydyrys, n\u00e4hak zady bir adamyny\u0148 bo\u00fdnuna zor bilen dakjak bolmaly d\u00e4ldiris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakyky","meaning":"<div><p>Hakykata la\u00fdyk bolan, \u00e7yn, dogry, hak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hakykylyk","meaning":"<div><p>Hakykata la\u00fdyklyk, dogrulyk, haklyk, \u00e7ynlyk.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 hakykylygy \u015fahyry\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm seresi boldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hakynda","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 kim we n\u00e4me barada gid\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00abbarasynda, dogrusynda\u00bb kimin s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"hakyt","meaning":"<div><p>Hakykatdan-da, t\u00fc\u00fds, edil, \u00e7yn.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n gowy, hakyt di\u00fdeni\u0148 gelipdir! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol so\u0148ky s\u00f6z\u00fcni mahal-mahal hakyt ki\u015fi kimin \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hal","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde, bedeninde bol\u00fdan gara me\u0148, gyzylymtyl tegmil.<\/p><ul><li>Ak \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148de go\u015fa hallary\u0148 bardyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nokatlary\u0148 \u00fditigsije garasy alma \u00fda\u0148aklary\u0148 halyna me\u0148ze\u015f. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hal-ahwal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hal-\u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Sen bizden \u00e7ekinme-de, A\u00fdt haly\u0148-ahwaly\u0148. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol oturyp, hal-ahwal sora\u015fmaga giri\u015fdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hal-\u00fdagda\u00fd","meaning":"<div><p>Hal-ahwal, g\u00fcn-g\u00fczeran, \u00fdagda\u00fd, durmu\u015f, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Gyzyl aga, hal-\u00fdada\u00fdlar ni\u00e7ik?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u015fyr i\u0148 so\u0148unda hal-\u00fdagda\u00fdlaryny sorap ga\u00fdtmak \u00fc\u00e7in, Nurjahanlara bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halal","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Yslam dinini\u0148 kada-kanuny bo\u00fdun\u00e7a ygty\u00fdar edilen, kada-kanunyna la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n, makul tapylan, haram d\u00e4l.<\/p><ul><li>Men halal mallary\u0148 doktory. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kanuny, hakyky, hak, sap, arassa.<\/p><ul><li>Sap z\u00e4hmeti\u0148den \u00f6nen halal girdeji\u0148 bilen \u00fda\u015famagy\u0148 gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00fc\u00fds \u00f6z daban azabym, z\u00e4hmet hakymdan emele gelen halal zadym -- di\u00fd\u00fd\u00e4rdi-le. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Mynasyp bolan, bap gel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ata kesbi-ogla halal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halal-haram","meaning":"<div><p>Halal we haram gaty\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"halalhon","meaning":"<div><p>Galp i\u015f etme\u00fd\u00e4n, \u00f6z arassa z\u00e4hmeti, daban azaby bilen durmu\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Halalhondyr \u00fda\u00fdla halky, ki\u015fi hakyn i\u00fden d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halallamak","meaning":"<div><p>1. Maly \u00f6zi \u00f6lm\u00e4nk\u00e4, \u00f6z eli\u0148 bilen damagyny \u00e7alyp \u00f6ld\u00fcrmek, etini i\u00fder \u00fdaly etmek.<\/p><ul><li>Olar ma\u015fyn uran sygyrlaryny halallapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tab\u015fyrylan i\u015fi arassa \u00fderine \u00fdetirmek, ynamy \u00f6demek, alan haky\u0148y \u00f6demek.<\/p><ul><li>Ol hakyny halallap aldy, i\u015fi gowy \u00fderine \u00fdetirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halallanmak","meaning":"<div><p>1. Halallap \u00f6ld\u00fcrilmek, haram edilm\u00e4n \u00f6ld\u00fcrilmek, eti i\u00fder \u00fdaly edilmek.<\/p><ul><li>A\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcp py\u00e7aga gelen go\u00fdun halallandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tab\u015fyrylan i\u015f arassa \u00fderine \u00fdetirilmek, ynam \u00f6delmek, alnan hak \u00f6delmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"halallatmak","meaning":"<div><p>1. Halallap \u00f6ld\u00fcrtmek, etini i\u00fder \u00fdaly edip \u00f6ld\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tab\u015fyrylan i\u015fi arassa \u00fderine \u00fdetirtmek, ynamy \u00f6detmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"halamak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrekden s\u00f6\u00fdmek, m\u00e4hri\u0148 almak, gowy g\u00f6rmek, g\u00f6wne \u00fdakmak, \u00fdaramak.<\/p><ul><li>Annaguly Altyny halady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mikola bu \u00fderi\u0148 \u00e7agalaryny gaty halady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrekden s\u00f6\u00fd\u00fclmek, \u00fdag\u015fy g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hormat go\u00fdulmak, g\u00f6wne \u00fdakymly bolmak, gowy g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"halas","meaning":"<div><p>Azat, erkin, bo\u015f.<\/p><ul><li>Eser kem\u00e7iliklerden halas d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz hemme zatdan halas.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halasg\u00e4r","meaning":"<div><p>N\u00e4me hem bolsa, bir zatdan gutaran, halas eden.<\/p><ul><li>Saglygym \u00e7alaja gow\u015fan mahaly, M\u00e4hri\u0148den sagaldan halasg\u00e4rimdi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halat","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a: gudrat, aja\u00fdyp g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"halat-serpa\u00fd","meaning":"<div><p>Sylag \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n egin-e\u015fik, ge\u00fdim, serpa\u00fd.<\/p><ul><li>Kakasy bilen ejesi, n\u00e4me \u00fc\u00e7in, bizden s\u00f6w\u00fc\u015f go\u00fdun, halat-serpa\u00fd hem ba\u015fga zatlar talap edenoklar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halatly","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Gudratly, aja\u00fdyp g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><\/div>"},{"headword":"halatlyk","meaning":"<div><p>Halat \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, halat eder \u00fdaly.<\/p><ul><li>Esenaly aga o\u0148at halatlyk hem alyp gelipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halatmak","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrekden s\u00f6\u00fdd\u00fcrmek, gowy g\u00f6rd\u00fcrmek, g\u00f6wnetmek.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148i halatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hormat go\u00fddurmak, g\u00f6wne \u00fdakdyrmak, isletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hala\u00fdyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Toplanan m\u00e4reke, halk, jemende, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Arzuw e\u00fdl\u00e4n hala\u00fdyklar sa\u0148a \u00fdetmek isle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzlarym, bu hala \u00e4hli hala\u00fdyk, Ge\u0148 galar. \u015eol serg\u00e4 \u015fu haly la\u00fdyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birini s\u00f6\u00fdmek, biri-biri\u0148i halamak, gowy g\u00f6r\u00fc\u015fmek, g\u00f6wne\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar biri-biri bilen hala\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halif","meaning":"<div><p>XII-XIII asyrlarda arap \u00fdurtlarynda musulmanlary\u0148 \u00fdokary h\u00e4kimi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da M\u00fcs\u00fcr we t\u00fcrk soltanlaryny\u0148 tituly.<\/p><\/div>"},{"headword":"halifat","meaning":"<div><p>Ba\u015fynda halif dur\u00fdan dini-sy\u00fdasy gurama, d\u00f6wlet.<\/p><\/div>"},{"headword":"halk","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdurtda, bir d\u00f6wletde \u00fda\u015fa\u00fdan ilat.<\/p><\/div><div><p>2. Millet, halky\u00fdet.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddurdu\u0148 ilatyny\u0148 esasy z\u00e4hmetke\u015f k\u00f6p\u00e7\u00fcligi.<\/p><ul><li>Watany\u0148 b\u00e4hbidin, halky\u0148 ykbalyn gorap sakla\u00fdarsy\u0148, guwan\u00fdas sa\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Adamlar, jemagat, jemende.<\/p><ul><li>Ha\u00fd, halk haw! -- di\u00fden ses uzakdan \u00e7ala e\u015fidil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halka","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, sapagy\u0148 ujunda bir zady\u0148 da\u015fyna ge\u00fddir\u00e4\u00fder \u00fdaly edilip baglan\u00fdan bagy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 bir ujuny halka et-de, gazykdan ildir!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki ujy biri-birine berkidilen tegelek.<\/p><ul><li>Zynjyry\u0148 bir halkasy a\u00e7yldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Sport termini<\/span> Gimnastika ma\u015fklary \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuna berkidilen sport enjamy.<\/p><ul><li>Biri gollaryna bar g\u00fc\u00fdj\u00fcn berip, Halkada g\u00f6wresin m\u00e4k\u00e4m sakla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birn\u00e4\u00e7e zady ildirmek, d\u00fczmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, simden \u00fdasalan tigir\u00e7ek.<\/p><ul><li>Ol j\u00fcb\u00fclerini\u0148 birinden halka d\u00fcz\u00fclen bir topar a\u00e7ar \u00e7ykaryp, gulpy a\u00e7jak boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Geple\u015fik dili<\/span> A\u00fdlaw, t\u00f6werek.<\/p><\/div><div><p>6. Bir topar adamlary\u0148 \u00fc\u00fd\u015fen m\u00e4rekesi, \u00fc\u00fd\u015fmegi, d\u00f6wre.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigitler \u00fdene gel\u015fip, oturyly\u015fyk halkasyna go\u015fuldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dde\u0148sede \u00fdatan du\u015fman halkasyny b\u00f6wseris. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. <span>Weterinari\u00fda<\/span> D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 bokurdagyndan s\u00fc\u0148k d\u00f6r\u00e4p dem almasyny kynlad\u00fdan, bokurdagyny bog\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"halkalamak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, sapagy\u0148 ujuny halka edip da\u0148mak, halka edip baglamak.<\/p><ul><li>G\u00f6z a\u00e7yp-\u00fdumasy salymda \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuny halkalap, Abylpa\u00fdyza oklady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halkalanmak","meaning":"<div><p>1. Halka bolup da\u0148ylmak, halka edilip baglanmak.<\/p><ul><li>Olgany\u0148 t\u00fc\u0148\u0148\u00fcr\u00e4k gi\u0148 ma\u0148la\u00fdyna abanyp duran g\u00fcr sa\u00e7laryny\u0148 \u00fdogyn go\u015fa \u00f6r\u00fcmi \u00fde\u0148sesinde halkalan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddellenip halparmak, \u00e7ala \u00e7i\u015fip p\u00f6kgermek, halka g\u00f6rn\u00fc\u015fine gelmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigidi\u0148 bu \u00fdere ilkinji gezek gel\u00fd\u00e4nini a\u0148yp, kelte bo\u00fdly, g\u00f6zlerini\u0148 \u00f6\u0148i halkalanyp duran aga\u00e7et adam eli bilen y\u015farat edip, sapary \u00f6z \u00fdanyna \u00e7agyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mamany\u0148 gabalary halkalanypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 da\u015fyna tegelenmek, a\u00fdlaw bolmak, halka guramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"halkalatmak","meaning":"<div><p>1. Halka etdirip da\u0148dyrmak, halkalap baglatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyny halkala\u00fdyn aldyrmak, halka bolup a\u00fdlandyrmak.<\/p><ul><li>Olar da\u015flaryny halkaladypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halkala\u00fdyn","meaning":"<div><p>Halka bolup, a\u00fdlaw bolup, a\u00fdlawla\u00fdyn.<\/p><ul><li>Biz da\u015fymyzy halkala\u00fdyn aldyrdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 da\u015fyna halkala\u00fdyn a\u00fdlanyp oturan adamlary\u0148 topary \u00f6\u0148k\u00fclere garanda has k\u00f6pelipdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halkara","meaning":"<div><p>1. Da\u015fky sy\u00fdasata, halklar we \u00fdurtlar arasyndaky aragatna\u015fyklara degi\u015fli bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Halklar arasynda bar bolan, k\u00f6p halklara \u00fda\u00fdran, internasional.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fasyn halkara a\u00fdallar g\u00fcni-8-nji mart!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halky","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> halkylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"halkylyk","meaning":"<div><p>Halky\u0148 ruhuna, onu\u0148 medeni\u00fdetine, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fyna bagly bolan, degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Metod h\u00f6km\u00fcnd\u00e4ki realizm sungaty\u0148 halkylygyny\u0148 we \u00e7eper ussatlygyny\u0148 formasyny\u0148 hemmelere d\u00fc\u015fn\u00fckli bolmagyny\u0148 \u00fcpj\u00fcn edilmegini talap ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halk\u00e7y","meaning":"<div><p>Halk\u00e7ylyga e\u00fderiji, halk\u00e7ylygy\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"hallalla\u015fmak","meaning":"<div><p>Halallamaga k\u00f6mekle\u015fmek, halal edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hallanlamak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k galgamak, hallan atmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkanmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li, yrgyldamak, hellewlemek.<\/p><ul><li>Indi bu \u00fdogyn direg hem \u00f6\u00fd bilen birlikde hallanlap \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hallanlatmak","meaning":"<div><p>Batly yramak, batly \u00fcwr\u00e4p, yralap hallan atdyrmak, galgatmak, hellewletmek.<\/p><ul><li>Hallanladyp bir gapdala ta\u015flady. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hallanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Batly yrgylda\u015fmak, hallan aty\u015fmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k galga\u015fmak, hellewle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7adyrlary\u0148 gapy \u00f6rt\u00fckleri aldygyna \u015farpyldap, darty \u00fd\u00fcpleri batly hallanla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hallaslamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ha\u00fddamak, alakjamak, hallas atmak.<\/p><ul><li>\u00c7ar tarapa bakyp hallaslap geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hallaslatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ha\u00fddatmak, alakjatmak, hallas atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hallasla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ha\u00fdda\u015fmak, hallas aty\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"halparmak","meaning":"<div><p>1. Gow\u015fap, a\u015fak sallanyp durmak, bo\u015fap sallanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Halpyk bolmak, gi\u0148\u00e4p galmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"halpyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gi\u0148, bo\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"halsyz","meaning":"<div><p>Ysgynsyz, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, mejalsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"halta","meaning":"<div><p>K\u00fclke we ownuk predmetleri salmak, gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in matadan tikilen gap.<\/p><ul><li>Dulda heniz agzy a\u00e7ylmadyk unly haltalar dur. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haltyldamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda selpe\u015fmek, hars urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"haltylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda selpe\u015fmek, hars uru\u015fmak, ha\u00fdda\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Aldyrany bar \u00fdaly haltylda\u015fyp gel\u00fd\u00e4n sygyrlar mola\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halwa","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdt, k\u00fcnji, \u015feker garylyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan gaty massa g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fc\u00fdji i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsy zat g\u00f6wn\u00fcne \u00fdarasa: Halwamy, \u00fcz\u00fcmi gant-nabatymy-urardy \u00e7a\u0148\u0148alagy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Halwany hekim i\u00fder, \u015fallagy \u00fdetim. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halwa\u00e7y","meaning":"<div><p>Halwa sat\u00fdan \u00fda-da ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan adam.<\/p><ul><li>T\u00e4\u00e7myrat halwa\u00e7y bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haly","meaning":"<div><p>D\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki \u00fd\u00fcplerden \u00e7itilip dokal\u00fdan gymmat bahaly d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Haly, palas, \u00e7uwaldan doly tamlary\u0148 i\u00e7i. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddomut halysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halyk","meaning":"<div><p>1. Howudy\u0148 a\u015fagyndan, d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 arkasyna atyl\u00fdan ortasy de\u015fik ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Bu der\u00fda balyklydyr, D\u00fc\u00fd\u00e4miz halyklydyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite bezeg \u00fdapysy.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri\u0148 howutlaryna halyklar geril\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddaradan, d\u00f6reden, Huda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"halyklyk","meaning":"<div><p>Halyk etmek \u00fc\u00e7in ke\u00e7e we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>Halyklyk ke\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halyly","meaning":"<div><p>Ir bi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fcz\u00fcmi\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>Halyly be\u00fdleki \u00fcz\u00fcmlerden ir bi\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halylyk","meaning":"<div><p>Haly dokamak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen (\u00fd\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcp we \u015f. m. zatlar).<\/p><ul><li>Nabat bolsa ili\u0148 halylyk \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni egrerdi \u00fda-da \u00fd\u00fcpegini towlardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halymsyramak","meaning":"<div><p>\u00ddaramadyksyran bolmak, hykgy -- \u00e7okgy etmek, n\u00e4zi\u0148i \u00e7ekdirmek, j\u00f6g\u00fcsiremek.<\/p><ul><li>Men gyzzyrmaly ahyry! -- di\u00fdip halymsyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu s\u00f6ze Atajyk halymsyrap: -- \u00ddamanlaweri\u0148, \u00fdamanlaweri\u0148! -- di\u00fdip, \u00fd\u00fcz\u00fcni sallady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halypa","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00e4girde h\u00fcn\u00e4r \u00f6wred\u00fd\u00e4n adam, mugallym, ussat.<\/p><ul><li>Hormatly halypam, garry ussadym, sa\u00fdrak bilbilidi\u0148 Gazagystany\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4r studentler halypasyny, Ma\u0148la\u00fdyna d\u00fc\u015fen her bir gasyny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ab\u00ddolda\u015f, dost, \u015fepe\u00bb di\u00fden manyda \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ahaw, halypa, ne be\u00fdle dogumly ekeni\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halypalyk","meaning":"<div><p>Halypa bolmaklyk, halypa bolup, h\u00fcn\u00e4r \u00f6wretmeklik, halypany\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Agasy Go\u00e7myrat halypalyk edip \u00f6wred\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"halys","meaning":"<div><p>1. Ak, arassa, sap, t\u00fc\u00fds, hakyky, \u00e7yn, di\u0148e.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f, gandym, men seni\u0148 bilen dostlar\u00e7a, halys \u00fd\u00fcrekden s\u00f6zle\u015fmek isle\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn ge\u00e7enden so\u0148, o\u00fdun halkasyndan a\u015fygy s\u00fcr\u00fcp, halys pulu\u0148 \u00f6zi bolup galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden, b\u00fctinle\u00fd, gutarnykly.<\/p><ul><li>Myraly halys ysgyndan d\u00fc\u015f\u00fcpdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015fe\u00fdle bolgusyz gylyklary degnama halys degdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haly\u00e7a","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik haly.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00f6z \u00e7\u00e4\u00fdnegini, k\u00e4sesini alyp, bir dulda \u00fdazylan haly\u00e7any\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haly\u00e7uwal","meaning":"<div><p>Haly \u00fdaly \u00e7itilip dokalan \u00e7uwal.<\/p><\/div>"},{"headword":"haly\u00e7y","meaning":"<div><p>Haly doka\u00fdan dokma\u00e7y, haly dokap ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"haly\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Haly dokamaklyk sungaty, haly \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4.<\/li><li>Belli haly\u00e7ylyk i\u015finde, \u00c7eper nag\u015fa \u00f6kdel\u00e4pdir elleri\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ham","meaning":"<div><p>1. Sygyr, d\u00fc\u00fde, \u00fdaby we \u015f. m. mallary\u0148 t\u00fc\u00fdi, \u00fd\u00fc\u0148i bilen so\u00fdlup alnan derisi.<\/p><ul><li>Siz \u00f6len mallary\u0148yzy\u0148 hamyny \u00fdok etm\u00e4\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> deri.<\/p><ul><li>Gar \u00fdaly ak alkymlaryny\u0148 hamy garalypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddazbibini\u0148 \u00fda\u0148aklaryny\u0148 hamy bir dartylyp, bir \u00fdazylyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dd\u00f6rite i\u015flenip ta\u00fd\u00fdarlanylan g\u00f6n.<\/p><ul><li>Skiflerde hamdan \u00fdasalan gaplar bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7ig.<\/p><\/div>"},{"headword":"ham-hy\u00fdal","meaning":"<div><p>Gury hy\u00fdal, bo\u015f arzuw.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazgysy ham-hy\u00fdallardan ybaratdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ham-\u00e7am","meaning":"<div><p>Bary\u015f-geli\u015f edi\u015f\u00fd\u00e4n, otur-turu\u015f edi\u015f\u00fd\u00e4n, de\u0148-du\u015f, dertde\u015f.<\/p><ul><li>Jigitlere, meni\u0148 bilen ham-\u00e7am komandirlere menden salam a\u00fdt! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ondaky \u00f6z\u00fc\u0148e ham-\u00e7am m\u00e4hriban \u00fd\u00fczler hem onu\u0148 b\u00fctin t\u00f6weregi \u00fdatsa-tursa g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gitme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ham-\u00e7amlyk","meaning":"<div><p>Gowy aragatna\u015fyklylyk, de\u0148-du\u015fluk, dertde\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamala","meaning":"<div><p>\u00ab\u00ddaly, g\u00f6\u00fd\u00e4, edil\u00bb manysynda de\u0148e\u015fdirilmegi a\u0148latmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>G\u00f6wni bilen geple\u015f\u00fd\u00e4n dek hamala, Py\u015fyrdap soraglar ber\u00fd\u00e4r Amana. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hamala di\u00fdersi\u0148, \u00f6zleri okap Eflatuny\u0148 de\u0148ine \u00fdeten \u00fdaly, meni durmu\u015fdan galak hasaplap pyzdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hameleon","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> T\u00f6werek-da\u015fyndaky \u00fdagda\u00fd \u00fc\u00fdtg\u00e4nde, \u00f6z\u00fcni\u0148 derisini \u015fol \u00fdagda\u00fda g\u00f6r\u00e4 \u00fc\u00fdtgedip bil\u00fd\u00e4n, yssy \u00fdurtda \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdreniji ha\u00fdwan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iki\u00fd\u00fczli, agyp-d\u00f6n\u00fcp duran (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"hammal","meaning":"<div><p>Kire\u00fdine ki\u015fini\u0148 \u00fd\u00fck\u00fcni da\u015fa\u00fdan, hammal\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Di\u0148e arkasy palanly, \u00fcst-ba\u015flary sal-sal hammallar, ol wagonda- bu wagona s\u00f6lp\u00fclde\u015fip, \u00e7em geleni gadyr bilen gar\u015fylamaga h\u00e4zirdiler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hammallyk","meaning":"<div><p>Hammal bolup i\u015flemeklik k\u00e4ri, hammaly\u0148 \u00fdagda\u00fdy, hammal\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Abdykerim han, etjegi\u0148 hammallyk bolsa, ha\u00fdsy t\u00e4jiri\u0148ki bolanda, n\u00e4me tapawudy bar?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hammal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hammallyk.<\/p><ul><li>Ol hammal\u00e7ylyk etmekden gazan\u00fdan ujypsyz gazanjy bilen eklenip, m\u00fc\u0148ler\u00e7e kilometr \u00fdoly py\u00fdada ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hammam","meaning":"<div><p>Suwa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6z\u00fcnde Annaguly dagyny hammama \u00e4kitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hammam\u00e7y","meaning":"<div><p>Hammama suwa d\u00fc\u015fm\u00e4ge gelen adamlara hyzmat ed\u00fd\u00e4n hammam i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fymyz hammam\u00e7y bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamrak","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00e7agasyny, balasyny \u00f6r\u00e4n gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, \u00fcst\u00fcnde ganat ger\u00fd\u00e4n, \u00fduka \u00fd\u00fcrek, m\u00e4hrem.<\/p><ul><li>Her d\u00fc\u00fdp agajy hamrak en\u00e4ni\u0148 \u00e7agasyny s\u00f6\u00fd\u015fi \u00fdaly s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamsa","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> B\u00e4\u015f kitapdan, dessan-poemadan ybarat edebi eser.<\/p><ul><li>Sowatly, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli adamlar \u00f6z t\u00f6wereklerine di\u0148\u00e7ileri \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, onu\u0148 hamsasyny hepdel\u00e4p okardylar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamsygy\u015fmak","meaning":"<div><p>Kem\u015feri\u015fip aglamjyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar hamsygy\u015fyp otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamsykmak","meaning":"<div><p>Kem\u015ferip aglamjyramak, bogazy\u0148 dolup aglamjyramak.<\/p><ul><li>\u015eol sese A\u015fyry\u0148 enesi hamsygyp \u00e7ykdy. A\u00fdna \u015fol agyr pikirleri \u00fd\u00fcregine sygdyryp bilm\u00e4n hamsykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aglamjyrap, hamsygyp, b\u00fctin bol\u015fum bozuldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamtoz","meaning":"<div><p>K\u00fcrt\u00e4, hala salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyla","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdagy agyr, g\u00f6wreli, bogaz.<\/p><ul><li>Adybeg soltany\u0148 a\u00fdaly hamyla bolup, g\u00f6wresinde \u00e7aga galdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol hem hamyla eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamylalyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdagy agyrlyk, g\u00f6wrelilik, bogazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyr","meaning":"<div><p>Suw garylyp, undan \u00fdugrul\u00fdan go\u00fdy massa, suwda eredilen un.<\/p><ul><li>Hamyrym ajap bar\u00fdandyr, tamdyra odun elte\u00fdin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ne hamyr, ne petir, ne to\u00fda \u00fdarar, ne \u00fdasa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamyrlamak","meaning":"<div><p>Hamyr \u00e7alyp \u00fdelmemek, berkitmek.<\/p><ul><li>Bukjany\u0148 agzyny hamyrlapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamyrlanmak","meaning":"<div><p>Hamyr \u00e7alnyp \u00fdelmenmek, berklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyrlatmak","meaning":"<div><p>Hamyr \u00e7aldyryp \u00fdelmetmek, berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyrla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hamyr \u00e7alyp \u00fdelme\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyrly","meaning":"<div><p>Hamyr \u00e7alnan, hamyry bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"hamyrma\u00fda","meaning":"<div><p>Hamyr \u00fdugrulanda, hamyry aldyrmak \u00fc\u00e7in i\u00e7ine go\u015ful\u00fdan bir b\u00f6lek ajan, tur\u015fadylan hamyr, hamyrtur\u015fy.<\/p><ul><li>Kim bil\u00fd\u00e4r, nireden ba\u015flandy ilki, Hamyrma\u00fdasyny go\u00fdandyr, belki. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamyrma\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Hamyr \u00fdugrulanda go\u015fmak \u00fc\u00e7in a\u00fdrylyp go\u00fdul\u00fdan hamyr b\u00f6legi, hamyrtur\u015fulyk.<\/p><ul><li>Hamyry\u0148 ujundan ertire hamyrma\u00fdalyk hem go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamyrtur\u015fy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hamyrma\u00fda.<\/p><ul><li>Hamyrtur\u015fa d\u00f6nen hyrsyz \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki ukusyz ala g\u00f6zleri adamlary\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7erli boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hamyt","meaning":"<div><p>Araba go\u015ful\u00fdan maly\u0148 bo\u00fdnuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n esbap.<\/p><ul><li>Potolokdan hamytlar asyly\u015fyp durdular. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"han","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00e4bir t\u00fcrk we mongol halklarynda uruga, ta\u00fdpa, \u00fdurda h\u00e4kimi\u00fdetlik ed\u00fd\u00e4n adam, \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>\u00c7ingiz han araplary, e\u00fdran \u015falaryny we\u00fdran edipdir di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00e4bir G\u00fcndogar \u00fdurt go\u015funlarynda ulanyl\u00fdan harby \u00e7in.<\/p><\/div><div><p>3. S\u00f6\u00fdl\u00fcp \u00fda-da g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik bilen kina\u00fdalap, birine \u00fd\u00fczlenilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>A\u00fdby \u00fdok, Gyly\u00e7 Han, biz hem barjak \u00fderimizi taparys. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Han ogul, jan ogul, d\u00fcrd\u00e4ne ogul, go\u00e7 ogul, mert ogul, merdana ogul! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hana","meaning":"<div><p>1. G\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, orbitasy.<\/p><\/div><div><p>2. Pagta gozasyny\u0148 bir b\u00f6legi, \u00f6\u00fdjagazy.<\/p><ul><li>Her hanasyn bir gramdan hasaplap, Di\u00fd\u00fd\u00e4r biz \u00fdary\u015fda galmarys yza. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00f6z\u00fc\u0148 yzyna go\u015fulyp, go\u015fulan s\u00f6z\u00fcnden a\u0148lan\u00fdan zady\u0148 \u00fderini, ja\u00fdyny a\u0148lad\u00fdan suffiks.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdhana.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanabizar","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd bizar, halys bizar, ge\u00e7en, iren.<\/p><\/div>"},{"headword":"hanha","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> holha.<\/p><ul><li>Hanha, ol ta\u00fdda bolsa, fabrikler, zawodlar guralyp, i\u015f\u00e7iler \u015f\u00e4heri emele geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanjak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Ha\u00fdsy ugur, nire, nir\u00e4k.<\/p><ul><li>Oslagsyz \u00f6sen \u00fdeli\u0148 hanjakdan pe\u00fdda bolanyny m\u00e4lim et! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ol meni\u0148 sesimi e\u015fitse-de, hanjakdan gel\u00fd\u00e4nligimi a\u0148\u015fyryp bilmedi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanjar","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gysga saply, iki \u00fd\u00fczli sowuk \u00fdarag, gama.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrek paralandy, d\u00fcrt\u00fcldi hanjar, M\u00fc\u00fdnli s\u00f6zi \u00e7ykdy onu\u0148 na\u00fdynjar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Na\u00fdza g\u00f6rn\u00fc\u015fli d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fditi \u015f\u00f6hle.<\/p><ul><li>Kirpikleri\u0148 g\u00fcl hanjary, Nurlandyr\u00fdar \u00e4hli \u00fderi, Ha\u00fdran etdi g\u00f6zelleri, Seni\u0148 g\u00f6zleri\u0148, g\u00f6zleri\u0148. <span>(A. Omarowa, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanjarlamak","meaning":"<div><p>Hanjar-gama bilen urmak, suhlamak, \u00fdaralamak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany hanjarlamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanjarlanmak","meaning":"<div><p>Hanjar-gama bilen urulmak, suhlanmak, \u00fdaralanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hanjarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hanjar sanjy\u015fyp uru\u015fmak, gamala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hanlyk","meaning":"<div><p>1. Hany\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z hanlygyny gazanmak \u00fc\u00e7in hi\u00e7bir wejeralykdan ga\u00fddanok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fynda han duran \u00fdurt, h\u00e4kim.<\/p><\/div>"},{"headword":"hannas","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Husyt, gysgan\u00e7, gysyk, betnebis, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><ul><li>Pul hem gallany \u00fdygan \u015fol hannaslary\u0148 sandygyna \u00fdygnandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hantama","meaning":"<div><p>Kesekini\u0148 zadyna ymtyl\u00fdan, el gara\u00fdan, tamakin.<\/p><ul><li>Meret Artykdan hantama d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belki, olar senden be\u00fdle zatlar hantama d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hantamalyk","meaning":"<div><p>Keseki zadyna, ymtylmaklyk, el garamaklyk, tamakinlik, hantama\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 hantamalygym hem onu\u0148 \u00fcstesine urna bolup d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hantama\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hantamalyk.<\/p><ul><li>Gandym aw\u00e7yny\u0148 howla girenini g\u00f6r\u00fcp, sygyr we go\u00fdunlar hantama\u00e7ylyk bilen dyza\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hany","meaning":"<div><p>1. \u00abNirede? , ha\u00fdsy \u00fderde?\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Hany mende gural, hany mende ulag? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ab\u00dderi, \u00fderi bakaly\u00bb we \u015f. m. many a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hany, sen ma\u0148a pa\u00e7 bermekden bo\u00fdun towla\u00fdan halky\u0148 serdary we soltanydy\u0148-la?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Hany, meni\u0148 \u00e7emedanym nirede? <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanym","meaning":"<div><p>1. \u00ddetginjek oglanlara sypa\u00fdylyk bilen \u00fd\u00fczlenilende a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Toba et, hanym, toba et! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148, hanym, size edip biljek k\u00f6megim \u00fdok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdallara \u00fd\u00fczlenilende, hormat go\u00fdlup a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hanym, ho\u015f geldi\u0148iz, sapa geldi\u0148iz! <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hanyman","meaning":"<div><p>Bar bolan \u00e4hli ba\u00fdlyk, d\u00f6wlet, birini\u0148 \u00e4hli zady.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 s\u00e4hel\u00e7e te\u0148le\u015fse haly, Kertik o\u0148a hanymany har\u00e7 ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hap","meaning":"<div><p>Ary \u00e7akjak bolanda, \u00f6z\u00fc\u0148i goramaklyk maksady bilen aryny kowmak \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"hapa","meaning":"<div><p>1. Arassa d\u00e4l, t\u00e4miz d\u00e4l, bulam-bujar, nejis, kirli.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrady\u0148 a\u00fdaly ja\u00fdyny hapa saklama\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>K\u00fcr\u00fcmden \u00e7ykan dek hapa \u00fd\u00fczleri, i\u00e7eni berme\u00fd\u00e4r ygty\u00fdar o\u0148a. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcp\u00fcrilip toplanan, bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen ta\u015flandy, galyndy, darga\u015fyp \u00fdatan, galan-ga\u00e7an, gy\u00fdkyndy zatlar.<\/p><ul><li>\u00ddel her n\u00e4\u00e7e g\u00fc\u00fd\u00e7li bolsa-da, \u00e4hli hapany \u00f6z ugry bilen \u00e4kidip bilme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00fcp\u00fcrilip toplanan hapalary \u00fd\u00f6rite \u00fda\u015f\u00e7iklere d\u00f6kmeli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dduwundy, galyndy, d\u00f6k\u00fcndi.<\/p><\/div><div><p>4. Kir, \u00e7yr\u015fak.<\/p><\/div><div><p>5. Erbet, \u00fdaman, g\u00f6dek.<\/p><ul><li>Sen do\u0148uz, haramzada -- di\u00fdip, hapa s\u00f6g\u00fcn\u00e7ler bilen \u00fdaman-\u00fdaman s\u00f6g\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapalamak","meaning":"<div><p>1. Hapa etmek, kirletmek, \u00e7orlatmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148i hapalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fga zatlar go\u015fup, garyp za\u00fdalamak, i\u00fder-i\u00e7er \u00fdaly etmezlik.<\/p><ul><li>Mallar \u00f6\u0148\u00fcne d\u00f6k\u00fclen otuny hapala\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapalanmak","meaning":"<div><p>1. Hapa bolmak, kirlmek, \u00e7orlamak.<\/p><ul><li>Pe\u00e7i\u0148 ba\u015fyna gujagyny dolduryp getir\u00fd\u00e4r-de, \u00fdala\u0148 odun d\u00f6k\u00fd\u00e4r, i\u00e7eri hapalan\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dogrudan-da, swe\u00e7kalary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi \u00f6r\u00e4n hapalanypdyr. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fga zatlar go\u015fulyp, garylyp za\u00fdalanmak, i\u00fder-i\u00e7er \u00fdaly bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hapalatmak","meaning":"<div><p>1. Hapa etdirmek, kirletmek, \u00e7orlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga zatlar garyp, go\u015fup za\u00fdalatmak, i\u00fder-i\u00e7er \u00fdaly etdirmezlik.<\/p><ul><li>Suwy hapalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapalyk","meaning":"<div><p>Arassa d\u00e4llik, bulam-bujarlyk, kirlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hapa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hapalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hapba","meaning":"<div><p>Birden, dessine, \u015fol bada.<\/p><ul><li>\u00ddanan d\u00e4rini\u0148 porsy ysy hapba burnuma urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapgyrtma","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Alkym \u00e7i\u015fmek bilen baglany\u015fykly bogaz agyry keseli, basyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"haplamak","meaning":"<div><p>1. Gyzgyn howur, gyzgyn \u00fdel we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e urmak, \u00e7abyramak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alary\u0148 i\u00e7i bolsa, gyzgyn tamdyry\u0148 howry \u00fdaly, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e haplap duran kapasdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymsyz, porsy ys burnu\u0148a urmak.<\/p><ul><li>Maslygy\u0148 ysy burnuma haplap urdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haplyk-s\u00fcpl\u00fck","meaning":"<div><p>Aga\u00e7-paga\u00e7 owuntygy, \u00e7\u00f6p-\u00e7alamy\u0148 owuntygy, \u00e7\u00f6p-\u00e7alam, hapyr-s\u00fcp\u00fcr.<\/p><ul><li>Ot tuta\u015fdyrlyk haplyk-s\u00fcpl\u00fck gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapyr-supur","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-sana, k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl, ta\u015flandy, s\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00fdatan \u00fderi sygry\u0148 \u00fdatagy \u00fdaly, a\u0148ry-b\u00e4ri ta\u015flan\u00fdan ja\u00fd bolmaga \u00e7emeli, hapyr-supurlar bula\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hapysa","meaning":"<div><p>1. Arassalygy bilme\u00fd\u00e4n, arassa\u00e7ylyk saklama\u00fdan, hapa, nejis.<\/p><ul><li>Hapysa, s\u00fcm\u00fckli gyz d\u00e4lmidi\u0148 sen. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz seni\u0148 \u00fdaly hapysa-nejisleri der\u00fda ta\u015flap, Je\u00fdhun der\u00fdamyzy\u0148 t\u00e4miz suwuny hapalap bilmeris, seni\u0148 \u00fdaly itleri it gyzganyna da\u0148arys. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Pesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arassa d\u00e4l, hapa-hupa d\u00f6k\u00fclen, hapalyk (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>\u00ddasawul Hywany\u0148 adamsyz, hapysa, egrem-bugram k\u00f6\u00e7esi bilen A\u015fyry \u00f6\u0148\u00fcne alyp ugrady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> e\u015fek.<\/p><ul><li>Pe\u00fddasy \u00fdok \u00abbolsun ekip\u00bb g\u00fcrl\u00e4ni\u0148, Netije bermejek har dek arlany\u0148. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Debsedip a\u00fdagyn bi\u00e7\u00e4re hary, Horla\u00fdar \u00fdol bo\u00fdy, ber\u00fd\u00e4r azary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har-hamyr","meaning":"<div><p>Bolar-bolmaz, a\u0148ry-b\u00e4ri, biderek zat.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle sap \u00fd\u00fcrekli n\u00e4zenini\u0148 \u00fdanynda men n\u00e4me?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men munu\u0148 a\u00fdagyny\u0148 astyna \u00fdelme\u015fen pal\u00e7yk\u00e7a-da bolmasam n\u00e4tjek! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har-ha\u015fal","meaning":"<div><p>Biderek, ha\u015fal ot, \u00e7\u00f6p-\u00e7alam.<\/p><ul><li>Muny bir g\u00f6rsene, Ho\u015fgeldini\u0148 bir eden i\u015fine seretsene, mellek \u00fderimize arpa, bugda\u00fd, j\u00f6wen \u00fdaly ekin ekm\u00e4n, hemme eken zady kile\u0148 me\u00fddany\u0148.<\/li><li>Har-ha\u015fal otlary -- di\u00fdip, N\u00e4zik eje gaharlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraba","meaning":"<div><p>\u00ddykylyp, \u00fdumrulyp galan ja\u00fd.<\/p><ul><li>K\u00f6ne harabadan galmandyr hi\u00e7 zat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bir gapdalynda bolsa haraba d\u00f6nen k\u00f6ne ja\u00fdlar otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harabalyk","meaning":"<div><p>Haraba bolup galan k\u00f6ne \u00fdurt, \u00fdumrulyp galan ja\u00fdlar.<\/p><ul><li>Ah, n\u00e4letli uru\u015f n\u00e4\u00e7e harabalyklar d\u00f6retdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol go\u00fdunlary\u0148 e\u00fdesini\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan obalaryny\u0148 g\u00fcndogar tarapynda bir harabalyk bardyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraba\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> harabalyk.<\/p><ul><li>Indi ol k\u00f6ne obany\u0148 bag\u00e7ylygy we di\u0148e harabat\u00e7ylygy galypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn haraba\u00e7ylygy\u0148 \u00e7etinden girdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harajat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> har\u00e7.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir harajatdan \u00e7ekinme-de, delegatlary iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn mazaly hezzetle! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aga\u00fdunusa a\u00fdt, harajaty bol bersin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eo\u0148a edilen harajaty bir hasaplap g\u00f6r! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harajatlyk","meaning":"<div><p>Harajat \u00fc\u00e7in gerekli bolan, harjylyk, har\u00e7lyk.<\/p><ul><li>O\u0148a harajatlyk \u00fc\u00e7in \u00fc\u00e7 \u00fd\u00fcz manat pul gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haram","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Yslam dinini\u0148 kada-kanunyna g\u00f6r\u00e4, ygty\u00fdar edilmedik, \u015ferigata la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n, halal d\u00e4l (i\u00fdlip-i\u00e7il\u00fd\u00e4n, e\u00fde\u00e7ilik edil\u00fd\u00e4n we \u015f. m. zatlar hakda).<\/p><ul><li>Haram \u00f6len mallary\u0148yzy ra\u00fdon mal doktory\u0148yz tassyk etmejek bolsa, ma\u0148a a\u00fdda\u00fdy\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kanuny d\u00e4l, hak d\u00e4l, arassa bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nejis, \u00fdigrenji.<\/p><ul><li>Belki, o\u0148a haram \u00fdyrtyjy penjesini uzadandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Haram \u00fd\u00fczi gara, suwa gitse-de, edil \u00fdatymlyk giden \u00fdaly bola\u00fd\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haram-halal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> halal-haram.<\/p><ul><li>Haram-halal tapsa\u0148 i\u00fdjek, \u015fu k\u00e4ri\u0148i go\u00fdgun indi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haramhor","meaning":"<div><p>Haram zatlardan \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, ogurlyk-j\u00fcmr\u00fclikden ga\u00e7ma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramhorlyk","meaning":"<div><p>Haramhory\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Her n\u00e4me-de bolsa, ili\u0148 a\u00fddy\u015fy \u00fdaly, bu adam \u00f6z\u00fcni\u0148 haramhorlygyny\u0148 \u00fcsti bilen tapan, depse\u0148 yranmaz d\u00f6wleti\u0148 e\u00fdesidi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haramlygyna","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde, sygyr we \u015f. m. mallary\u0148 adaty wagtyndan \u00f6\u0148 ga\u00fdmaklygyna, guzlamaklygyna degi\u015flilikde a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramlyk","meaning":"<div><p>Halal d\u00e4llik, kada-kanuna la\u00fdyk gelmezlik, arassa bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramy","meaning":"<div><p>1. Haram i\u015fler bilen me\u015fgullan\u00fdan, haramhor.<\/p><ul><li>Haramydan dogan sen haramzada, bu i\u015fi\u0148i si\u0148dirmersi\u0148 jany\u0148a. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddok, \u00fdok, bu t\u00f6hmetleri toslap tapan bir haramy kezzapdyr. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Garak\u00e7y, \u00fdol uran, galtaman.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramylyk","meaning":"<div><p>1. Haram i\u015fler bilen me\u015fgullanmaklyk, biwepalyk.<\/p><\/div><div><p>2. Garak\u00e7ylyk, \u00fdol urujylyk, galtamanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> haramylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"haramzada","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> K\u00e4\u00fdelip, s\u00f6g\u00fclip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>K\u00fc\u00fdkini\u0148 \u00f6zi haramzada adam bolara \u00e7emeli. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen do\u0148uz, haramzada -- di\u00fdip, hapa s\u00f6g\u00fcn\u00e7ler bilen s\u00f6g\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haramzadalyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gel\u015fiksiz, \u00fdaramaz hereket, i\u015f, gabahat\u00e7ylykly i\u015f.<\/p><ul><li>\u015eol haramzadalyklara gany gyzan \u00c7erny\u015fow birdenk\u00e4 Osipowy\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fenini du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdtak Alla\u00fdarow \u015fe\u00fdle haramzadalyga ba\u015f urar di\u00fden o\u00fd kimi\u0148 akylyna geljek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harap","meaning":"<div><p>Za\u00fda, bozuk, \u00fdaramaz, d\u00f6w\u00fck.<\/p><ul><li>Ol motor zada \u00fdarama\u00fdar, harap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraplamak","meaning":"<div><p>1. Harap etmek, bibat etmek, sandan \u00e7ykarmak, derege \u00fdaramaz \u00fdaly etmek, za\u00fdalamak.<\/p><ul><li>Sen ma\u015fyny haraplady\u0148, \u00fdene biz seni\u0148 bilen de\u0148 bolmadyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hapa etmek, bulam-bujar etmek, hapalamak.<\/p><ul><li>Towuklary\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4ni harapla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Porsatmak, yslandyrmak, za\u00fdalamak (I\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmler Hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00f6n\u00fcmleri wagtynda \u00fdygnaman haraplapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ugruny ga\u00e7yrmak, mazasyny bozmak.<\/p><ul><li>Sen onu\u0148 ke\u00fdpini haraplapsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraplanmak","meaning":"<div><p>1. Harap bolmak, bibat bolmak, ulany\u015fdan galmak, za\u00fdalanmak, d\u00f6w\u00fclmek, \u00fdenjilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bulam-bujar bolmak, hapalanmak.<\/p><ul><li>Tamdyra haraplanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Porsamak, yslanmak, za\u00fdalanmak (i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmler hakda).<\/p><ul><li>Et haraplanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ugry ga\u00e7mak, mazasy bozulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"haraplatmak","meaning":"<div><p>1. Harap etdirmek, bibat etdirmek, sandan \u00e7ykartmak, derege \u00fdaramsyz etdirmek.<\/p><ul><li>Motory\u0148y g\u00f6rene m\u00fcnd\u00fcrip harapladypsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harap etdirmek, bulam-bujar etdirmek, hapalatmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn s\u00fcrjek di\u00fdip, egin-ba\u015fy\u0148y harapladypsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Porsatdyrmak, yslandyrmak, za\u00fdalatmak (i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmler hakda).<\/p><ul><li>\u00d6len mallary\u0148 etini wagtynda iberm\u00e4n haraplatmak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harapla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Harap bolup ba\u015flamak, za\u00fdalanyp ba\u015flamak, sandan \u00e7ykyp ba\u015flamak, erbetle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Porsap, yslanyp, za\u00fdalanyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00f6n\u00fcmleri\u0148 harapla\u015fanyny sa\u00fdlap, a\u00fdratyn bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraplyk","meaning":"<div><p>Derege \u00fdaramsyz bolmaklyk, sandan \u00e7ykmaklyk, bibatlyk, za\u00fda\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"harap\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> haraplyk.<\/p><ul><li>Emma bir harap\u00e7ylyk bola\u00fdsa, suda ilki bilen seni bererin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ussa Ha\u00fddar, k\u00e4n harap\u00e7ylyk boldymy?! <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harasat","meaning":"<div><p>1. Tozan gaty\u015fykly g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel, ga\u00fd, tupan.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li harasat turup, \u00e7\u00f6w\u015fi gazygyn gopardy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gije \u00e7apgyn \u015femal harasat turzup, Agyr gary \u00fderden g\u00f6ge sowur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowga, jenjel, uru\u015f, s\u00f6we\u015f.<\/p><ul><li>Sen alyny gara, \u015fol harasat gopan \u00fdylda, \u00f6z\u00fc\u0148 n\u00e4medigi\u0148i tanadyp gitdi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 ba\u015fynda gopdyrys harasat. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li alada, howsala.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgyn \u00e7a\u00fddan, agyr a\u00fddan \u00e7ygjaran tenine biraz \u015femal \u00e7alsa-da, \u00fd\u00fcreginden turan harasada ondan teselli bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haraz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> degirmen.<\/p><ul><li>\u00c7ep tarapdan harazy\u0148 g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi e\u015fidildi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>G\u00fcndizine bolsa ol dwi\u017eok harazy \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harazman","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> degirmen\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"hara\u00fd","meaning":"<div><p>K\u00f6mek, goldaw, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Mundan a\u0148ryk gitse, hi\u00e7 kimdem hara\u00fd \u00fdoklugyna d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Atalow hara\u00fd isle\u00fd\u00e4n \u00fdaly, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne na\u00fdynjar seretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harby","meaning":"<div><p>Go\u015fun\u00e7ylyga, go\u015fun\u00e7ylykda gulluk etmeklige, ur\u015fa degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"harbylar\u00e7a","meaning":"<div><p>Harby g\u00f6rn\u00fc\u015fde, harby \u00fdagda\u00fdda, harbylar hatarynda.<\/p><ul><li>Diplomatlyga ba\u015f urman, harbylar\u00e7a h\u00fcj\u00fcme ge\u00e7megi\u0148izi Tejen Sowetini\u0148 adynda talap ed\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harbyla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Harby \u00fdagda\u00fda getirmek, harby d\u00fczg\u00fcne salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"haremhana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Di\u0148e a\u00fdallar oturmak \u00fc\u00e7in ja\u00fd, ja\u00fdy\u0148 di\u0148e a\u00fdallar bol\u00fdan (\u00fda\u015fa\u00fdan) \u00fderi, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 a\u00fdallar saklan\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Deslap haremhanany bejer\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harlamak","meaning":"<div><p>Har tutmak, bigadyr saklamak, gymmatyny ga\u00e7yrmak, a\u00fdak astyna almak, \u00fcst\u00fcnden basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"harlatmak","meaning":"<div><p>Har saklatmak, har tutdurmak, bigadyr saklatmak, gymmatyny ga\u00e7yrtmak, \u00fcst\u00fcnden basdyrtmak, depeletmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me, zady\u0148y ile harlad\u00fdarsy\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harla\u015fmak","meaning":"<div><p>Harryldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar harla\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harlyk","meaning":"<div><p>Gymmaty \u00fdokluk, bigadyrlyk, horluk, a\u00fdak astyndalyk.<\/p><ul><li>Horluk-da, harlyk-da barysy \u015fondan, Hi\u00e7 syrmy, eje jan, gizlemen senden. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harman","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wmek \u00fc\u00e7in \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen galla hasyly we \u015fol hasyl d\u00f6wl\u00fcp alyn\u00fdan \u00fder.<\/p><ul><li>Ertir harman pa\u00fdla\u015f\u00fdas. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gije-g\u00fcndiz dynman orup, harmany tegel\u00e4p \u00fdokary galdyr\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman hasyl \u00fdygnalan, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen \u00fder.<\/p><ul><li>D\u00f6rd\u00fcnji brigadany\u0148 pagta harmany. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harman-ha\u015fa","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> harman.<\/p><\/div><div><p>2. Hern\u00e4 \u015fe\u00fdle bolsun!<\/p><ul><li>Harman-ha\u015fa alanymyzdan so\u0148, \u015fatlykly to\u00fd ederis! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harmanlyk","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p harman \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen \u00fder, harman\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Biz harmanlyga tarap ugradyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harman bola\u00fdar \u00fdaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"harman\u00e7y","meaning":"<div><p>Harman i\u015finde i\u015fle\u00fd\u00e4n we ony gora\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Harman\u00e7yny\u0148 g\u00f6zi dek, \u00e7i\u015fdi, gyzardy g\u00f6z\u00fcm. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harp","meaning":"<div><p>Bir dili\u0148 elipbi\u00fdind\u00e4ki belli bir sese la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n \u00fdazuw belgisi.<\/p><ul><li>Ol ullakan harplar bilen garalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n kagyzy \u00fdokary g\u00f6terdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Setir harpy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harplyk","meaning":"<div><p>Sowat \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in ilkinji kitap.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle d\u00fc\u015fn\u00fckli a\u00fddyp berse\u0148, harplygy \u00fda\u0148yja gutaran \u00e7agany\u0148 hem \u00fdal\u0148y\u015fsyz \u00fdazjakdygyna men a\u00e7yk ynan\u00fdaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harpma-harp","meaning":"<div><p>Her bir harp bo\u00fdun\u00e7a a\u00fdratyn, \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n, setirme-setir.<\/p><\/div>"},{"headword":"harpy-hurpy","meaning":"<div><p>A\u0148ry-b\u00e4ri, bolar-bolmaz, k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl zat.<\/p><ul><li>Babahan ar\u00e7yn aljyra\u0148\u0148ylyk arasynda \u00f6z\u00fcni saman d\u00f6l\u00e4 atyp, harpy-hurpulary\u0148 astynda gizlenmek k\u00fc\u00fd\u00fcne d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harpyk","meaning":"<div><p>Arpa, bugda\u00fd d\u00f6wlende, d\u00e4n\u00e4ni\u0148, pagta \u00e7igidini\u0148 da\u015fyndan a\u00fdryl\u00fdan gabyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"harry","meaning":"<div><p>Gabaryp duran, e\u015fek gulak, gaba (gulak barada).<\/p><ul><li>Ol bir harry gulak adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harryldamak","meaning":"<div><p>Harryldyly ses \u00e7ykmak, harryldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"harryldatmak","meaning":"<div><p>Harryldyly ses \u00e7ykarmak, harryldyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"harrylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Harryldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"harryldy","meaning":"<div><p>Ma\u015fyny\u0148 motory hereket edende, hor \u00e7ekilende we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"harsal","meaning":"<div><p>Arassa, nepis \u00fderine \u00fdetirilmedik, ugursyz \u00fdaramaz, \u00e7ala-\u00e7ula edilen, g\u00f6dek, \u00e7ig, howlukma\u00e7, \u00fd\u00fczle\u00fd \u00fderine \u00fdetirilen (i\u015fi\u0148 hili hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00fderi \u00f6r\u00e4n harsal s\u00fcr\u00fcpdir. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Haty harsal \u00fdazmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harsallyk","meaning":"<div><p>Ugursyz, \u00fd\u00fczle\u00fd edilenlik, \u00fdaramaz, howlukma\u00e7, g\u00f6dek \u00fderine \u00fdetirilenlik.<\/p><ul><li>\u00ddygyndyny\u0148 dilini\u0148 juda harsallygy okyjyny \u00fdadad\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harsa\u0148","meaning":"<div><p>Gaty jisimlerden b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdan ullakan, m\u00e4hnet b\u00f6lek, gaty da\u015f.<\/p><ul><li>Zy\u0148ylypdyr putdan agyr harsa\u0148lar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Harsa\u0148lar der\u00fdany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00e7yky\u015fyp duran uly da\u015f \u00e7ykyndylarydyr. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>Gara nebsini\u0148 ugrunda hars urup \u00fd\u00f6ren, nebsini\u0148 \u00fdesiri, alakjap \u00fd\u00f6ren, betnebis, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><ul><li>Okama\u00fdar, \u00f6sme\u00fd\u00e4r, gyzyp d\u00fcn\u00fd\u00e4 zadyna, Harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4 bolupdyr, pula dikip g\u00f6z\u00fcni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4lik","meaning":"<div><p>Harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4 has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>Genjim harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4lige \u00fd\u00fcz urdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol ge\u00e7mi\u015fde bir ba\u015fa b\u00e4\u015f k\u00e4ri\u0148 e\u00fdesi bolup, b\u00fdurokratlykda, harsyd\u00fcn\u00fd\u00e4likde \u00fdakasyny tanadan adamdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harsyldamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ugrunda hars urmak, alakjamak.<\/p><\/div><div><p>2. Gart-gart ga\u015fanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"harsylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ugrunda hars ur\u015fup \u00fd\u00f6rmek, alakja\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gart-gart ga\u015fany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"harte\u00e7jal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 \u00abzamana ahyr bolanda\u00bb d\u00f6remeli mifiki jandar.<\/p><ul><li>Be\u00fdle \u00fderleri hem he\u00fd harte\u00e7jallara rowa g\u00f6r\u00fcp bolarmy?! <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"harty-hurty","meaning":"<div><p>A\u0148ry-b\u00e4ri, bolar-bolmaz, galan-ga\u00e7an, ta\u015flandy zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"hary-zar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Horluk g\u00f6r\u00fd\u00e4n, m\u00e4t\u00e4\u00e7lik \u00e7ek\u00fd\u00e4n, ejir \u00e7ek\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Meni hary-zar etdi\u0148, zalym a\u00fdralyk-a\u00fdralyk. <span>(\u00abG\u00f6rogly eposy\u00bb)<\/span><\/li><li>I\u015fi ga\u00fddar, du\u015fman bolar hary-zar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haryt","meaning":"<div><p>Satmak, satyn almak, \u00e7aly\u015fmak \u00fdoly bilen k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdradyl\u00fdan bahaly z\u00e4hmet \u00f6n\u00fcmi.<\/p><ul><li>Kimi\u0148 elinde depder\u00e7esi bolsa, harydy men \u015fo\u0148a ber\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har\u00e7","meaning":"<div><p>Eklen\u00e7, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7in sarp edil\u00fd\u00e4n seri\u015fde, harajat, pul, sowalga.<\/p><ul><li>Emma ol \u00f6z\u00fcni\u0148 her a\u00fdda al\u00fdan \u00fdigrimi b\u00e4\u015f manat a\u00fdlygyndan atyny\u0148 we \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u00fd\u00fd\u00e4n harjy \u00e7ykylandan so\u0148, elinde galanjasyny Orazg\u00fcle getirip ber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 \u00fdol harjy\u0148y bere\u00fdin. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har\u00e7-harajat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> har\u00e7.<\/p><ul><li>Olar b\u00fctin har\u00e7-harajatlaryny h\u00e4zir \u015fol missi\u00fdadan a\u00fdlarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har\u00e7a\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>Bolgusyz zat \u00fc\u00e7in biri-biri\u0148e s\u00f6z ga\u00fdtary\u015fyp durmak, biri\u0148 di\u00fdenini ikinji\u0148 di\u00fdip s\u00f6g\u00fc\u015fmek, saly\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilen har\u00e7a\u0148la\u015fmany \u00f6z\u00fcne-la\u00fdyk bilm\u00e4ni \u00fc\u00e7in, sesini \u00e7ykarman, di\u0148e ajymtyk \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>M\u00f6wlam olar bilen har\u00e7a\u0148la\u015fyp durmaga \u00e7ekindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har\u00e7a\u0148la\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e s\u00f6z ga\u00fdtary\u015fyp durmaklyk, s\u00f6g\u00fc\u015fme, saly\u015fma.<\/p><\/div>"},{"headword":"har\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Har\u00e7 etmek, sarp etmek, sowmak, \u00fdoklamak.<\/p><ul><li>Myrat aga, sen mun\u00e7a puly nir\u00e4 har\u00e7la\u00fdarsy\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"har\u00e7lanmak","meaning":"<div><p>Bir maksat \u00fc\u00e7in har\u00e7 edilmek, sarp edilmek, sowulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"har\u00e7latmak","meaning":"<div><p>Bir maksat \u00fc\u00e7in har\u00e7 etdirmek, sarp etdirmek, sowdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"has","meaning":"<div><p>1. \u00abA\u00fdratyn, a\u00fdratyn-da, \u00f6r\u00e4n, juda\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Poltoraski\u00fd Maryda \u00fdagda\u00fdy\u0148 has hem \u00fdamanla\u015fandygyny a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fddan so\u0148 onu\u0148 ke\u00fdpi has k\u00f6keldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Mahsus, degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasa","meaning":"<div><p>Gu\u015fu\u0148 s\u00fct\u00fck \u00fdaly \u00fdelegi.<\/p><ul><li>Hasa \u00fdassyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasabat","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148, \u00fdum\u015fu\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fi, barlagy\u0148 netijesi we \u015f. m. barada \u00fdolba\u015f\u00e7a, gurama we \u015f. m. esasan \u00fdazuw \u00fcsti bilen \u00fda-da dilden be\u00fdan edilen resmi maglumat.<\/p><ul><li>\u00ddygnakda Ho\u015fly hasabat dokladyny bermeli boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasanaklamak","meaning":"<div><p>Al\u0148asaklyk bilen \u00e7alt hereket etmek, howlukma\u00e7 hereket etmek, aladaly \u00e7alasyn \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Aljyra\u0148\u0148ylyga d\u00fc\u015fen Gulluhan bir zat a\u00fdtmak ni\u00fdeti bilen hasanaklap galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biri hasanaklap, yzymdan \u00fdetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasanakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Al\u0148asaklyk bilen \u00e7alt \u00fd\u00f6re\u015fmek, howlukma\u00e7 hereket edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasap","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 san bilen a\u0148lan\u00fdan netijesi.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft 5: 3 hasaby bilen gutardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arifmetika we onu\u0148 d\u00f6rt amaly bo\u00fdun\u00e7a i\u015flen\u00fd\u00e4n \u00fdumu\u015f, \u00e7ykarylmaly mesele.<\/p><ul><li>Ol \u00e7agalary\u0148 birine hasap \u00f6wredip oturdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sapar mekdepdek\u00e4 hasaba \u00fdeserdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> hasabat.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan: --Menden hasap soramaga seni\u0148 n\u00e4me haky\u0148 bar? -- di\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Okuw ja\u00fdlarynda ge\u00e7il\u00fd\u00e4n sapagy\u0148 ady, matematika.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar hasap sapagynda mesele \u00e7\u00f6zd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasap-hesip","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hasap.<\/p><ul><li>Hasap-hesip i\u015fini buhgalterler alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sklad\u00e7y hasap-hesip i\u015fi bilen me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasaplamak","meaning":"<div><p>1. Hasap edip g\u00f6rmek, hasabyny almak, jemini \u00e7ykarmak, jemlemek, sanamak.<\/p><ul><li>Bo\u00fddan-ba\u015fa hasaplap, alypbirin haky\u0148y. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B\u00f6wr\u00fcni di\u0148l\u00e4p hasaplasa, gelenine \u00fc\u00e7 a\u00fd bolupdyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. De\u0148 hasap etmek, sa\u00fdmak, de\u0148emek.<\/p><ul><li>Zelili \u00f6z \u00fclkesini edil g\u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00f6reji hasaplapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasaplanmak","meaning":"<div><p>1. Hasap edilip g\u00f6r\u00fclmek, hasaby alynmak, jemi \u00e7ykarylmak, jemlenmek, sanalmak.<\/p><ul><li>Bu \u00fc\u00e7 s\u00fcrini\u0148 hem i\u0148 howplusy ortaky bilen sag tarapdakysy hasaplandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fda-da birini\u0148 hatarynda g\u00f6r\u00fclmek, sa\u00fdylmak, de\u0148elmek.<\/p><ul><li>Men redaksi\u00fdany\u0148 k\u00f6ner\u00e4k i\u015fg\u00e4rlerinden hasaplansam-da, bu adamyny ilkinji gezek g\u00f6r\u00fcpdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Annam \u00e7al \u00f6r\u00e4n agyzly ar\u00e7ynlardan hasaplan\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasaplatmak","meaning":"<div><p>Hasap etdirip g\u00f6rd\u00fcrmek, hasabyny aldyrmak, jemini \u00e7ykartmak, jemletmek, sanatmak.<\/p><ul><li>Biz bir e\u00fd\u00fd\u00e4m-g\u00fcnortan hasapladyp plany, Di\u0148e \u00fc\u00e7 \u00fd\u00fcz kilojyk boldy etm\u00e4n galany. <span>(J. Ilmyradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasapla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hasabyny aly\u015fmak, jemini \u00e7ykarylmak, jemle\u015fmek, sana\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Algy-bergi\u0148i hasap edip \u00fcz\u00fcli\u015fmek.<\/p><ul><li>Galanyny bolsa \u00fdeneki \u00fdyllarda hasapla\u015farys gideris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eml\u00e4k bilen hasapla\u015fmaly bolanda, ol \u00fdene-de \u015fol k\u00f6ne hasaby tutdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ary\u0148y almak, ary\u0148y \u00fderine salmak.<\/p><ul><li>Hop, bol\u00fdar-da, wagt geler, seni\u0148 bilen haspla\u015faryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasapla\u015fyk","meaning":"<div><p>Algy-bergini \u00fcz\u00fcli\u015fmeklik, \u00fcz\u00fcli\u015fik prosesi.<\/p><ul><li>I\u00fdlen-i\u00e7ilen zatlar \u00fc\u00e7in hasapla\u015fyk ba\u015flandy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasaply","meaning":"<div><p>1. Hasap edilip g\u00f6rlen, hasaby alnan, jemi \u00e7ykarylan, jemlenen, sanalan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 j\u00fcb\u00fcsind\u00e4ki puly hasaplydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Algy-bergi, hasap-hesip ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n, hasap-hesip \u00fd\u00f6redil\u00fd\u00e4n (saklan\u00fdan).<\/p><ul><li>Hasaply dost uzak gider. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasapsyz","meaning":"<div><p>1. Hasaby alynmadyk, sany n\u00e4belli, jemi \u00e7ykarylmadyk, sanalyp g\u00f6r\u00fclmedik, jemlenmedik.<\/p><ul><li>Hasapsyz u\u00e7an gu\u015f, gonalgasyny \u00fdal\u0148y\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. San \u00fdetmez, sansyz, \u00f6r\u00e4n k\u00f6p, ummasyz, hasaby-hesibi \u00fdok.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasap\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148 hasap-hesip i\u015fini alyp bar\u00fdan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasas","meaning":"<div><p>Derwa\u00fdys, wajyp, di\u0148e.<\/p><ul><li>Aknabat: -Bu tamlara hasas bir gelin gerek. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haslamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hassyldamak.<\/p><ul><li>Gyrat haslap \u00e7i\u015fiberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4, ynha onu\u0148 haslap sowuk dem al\u015fy hem e\u015fidil\u00fd\u00e4n \u00fdaly bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hassylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Bular hasla\u015fyp \u00fdatyrkalar, tilki hem ha\u015flan bolup, bulary\u0148 \u00fdanyna baryp gy\u015farypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasrat","meaning":"<div><p>Gam, gussa, ga\u00fdgy, azap.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasratlanmak","meaning":"<div><p>Hasrat \u00e7ekmek, gamlanmak, gussalanmak, ga\u00fdgylanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasratly","meaning":"<div><p>Gamly, gussaly, ga\u00fdgyly, azaply.<\/p><ul><li>Arina uru\u015f zerarly hasratly g\u00fcnleri ba\u015fdan ge\u00e7iren enedi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasratsyz","meaning":"<div><p>Gamsyz, gussasyz, ga\u00fdgysyz, azapsyz.<\/p><ul><li>A\u00fdnam, hasratsyz rahat bolmaz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hassa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkaw.<\/p><ul><li>Sagaldy ysgynsyz \u00fdatan hassalar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fda\u0148y a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galan hassa \u00fdaly entedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sag bolup, sanda d\u00e4l, hassa bolup-donda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hassalamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkawlamak.<\/p><ul><li>Hassalan adam wra\u00e7a \u00fd\u00fcz tutmaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hassalatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkawlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hassalyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkawlyk.<\/p><ul><li>Hassalykdan agyr meni\u0148 bu derdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hassa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkaw\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasseki","meaning":"<div><p>G\u00fcne \u00fdatan gawun.<\/p><ul><li>Gawunlary\u0148 i\u00e7inde g\u00fcne \u00fdatyp za\u00fdalanan hassakiler hem bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hassyldamak","meaning":"<div><p>Hassyldyly ses \u00e7ykmak, hassyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hassyldatmak","meaning":"<div><p>Hassyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hassylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Has-has edi\u015fip sesleni\u015fmek, hassyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hassyldy","meaning":"<div><p>Bir zada \u00fdel berlende, bir zady\u0148 \u00fdeli \u00e7ykanda, agyr dem alnanda \u00e7yk\u00fdan sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasy","meaning":"<div><p>\u00ddalta, i\u015f o\u0148arma\u00fdan, hapysa.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasyl","meaning":"<div><p>Galla, pagta ekinlerinden, g\u00f6k ekinlerden, miweli \u00f6s\u00fcmliklerden we \u015f. m. \u00fdeti\u015fdirilip alyn\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Her gektardan 30 sentner pagta hasylyny almak ugrunda g\u00f6re\u015fil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyllandyrmak","meaning":"<div><p>Hasyllylygyny artdyrmak, hasyllylygyny \u00fdokarlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasylly","meaning":"<div><p>Hasyly k\u00f6p ber\u00fd\u00e4n, bol hasyl ber\u00fd\u00e4n, \u00fdokary hasyl getir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bol hasylly gowa\u00e7any\u0148 \u00fcst\u00fcne t\u00e4ze g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen h\u00fcj\u00fcm edip ba\u015flady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyllylyk","meaning":"<div><p>Hasyly barlyk, hasyly k\u00f6pl\u00fck, hasyl berijilik.<\/p><ul><li>Gallany\u0148 hasyllylygyny \u00fdokarlandyrmak barada bitiren i\u015fleri \u00fc\u00e7in, Alta\u00fd \u00fclkesi serg\u00e4 gatna\u015fmaga hukuk gazanandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyl\u00e7y","meaning":"<div><p>Ekini\u0148 hasyllylygyny \u00fdokarlandyr\u00fdan, \u00fdokary hasyl almak ugrunda g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasyr-husur","meaning":"<div><p>\u00c7altlyk bilen, ha\u00fddan-ha\u00fd, bada-bat, howlukma\u00e7, s\u00e4ginm\u00e4n.<\/p><ul><li>Ejem jigilerimi hasyr-husur paty-puty sal\u00fdan aga\u00e7 sandygymyza saldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olar go\u015f-gola\u0148laryny hasyr-husur e\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcne atdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyrdamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alasynlyk bilen howlukma\u00e7 hereket etmek, hasyrdyklamak.<\/p><ul><li>Nabat hasyrdap \u00fderinden tutup, \u00fdeli\u0148 ur\u00fdan tarapyna-t\u00e4rime arkasyny berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>A\u0148yrdan hasyrdap nobat\u00e7y le\u00fdtenant geldi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyrdyly ses \u00e7ykmak, hasyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Howlukma\u00e7 hereket etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hasyrdyly ses \u00e7ykarmak, hasyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hasyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ugrunda howlukma\u00e7, \u00e7alasyn hereket edi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Sabry t\u00fckenen studentler \u00fderli-\u00fderden hasyrda\u015fyp turdular. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>M\u00f6jegi agyzlaryndan sypdyran iki it hem hasyrda\u015fyp ge\u00e7ip gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyrdy","meaning":"<div><p>1. \u00c7alasyn hereket, howlukma\u00e7lyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7alt we howsalaly hereket netijesinde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Di\u0148e dowarlary\u0148 hasyrdysyna, olary\u0148 a\u00fdak sesine e\u00fdermeli bol\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hasyrdyklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hasyrdamak.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly hasyrdyklap turdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakda habar bermek, m\u00e4lim etmek \u00fc\u00e7in \u00fdazylyp iberil\u00fd\u00e4n tekst.<\/p><ul><li>\u00c7ar tarapa hat \u00fdollady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddazuw-pozuw, hat-sowat, \u00fdazuw.<\/p><ul><li>Men hat i\u015fini gowy ba\u015farman. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tapdym bir hat bil\u00fd\u00e4ni, O\u0148a arza \u00fdazdyrdym. <span>(Ata Hy\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady tassykla\u00fdan dokument.<\/p><ul><li>A\u015fgabada iberil\u00fd\u00e4ni\u0148 barada men seni\u0148 eli\u0148e m\u00f6h\u00fcrli hat bere\u00fdin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-galam","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> hat-sowat.<\/p><ul><li>Men az-owlak hat-galam bilenim \u00fc\u00e7in, hem \u00e4\u00fdnek dakynma\u00fdanlygym \u00fc\u00e7in ony okamaga ba\u015fladym. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-habar","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat hakda hat \u00fcsti bilen \u00fda-da dilden be\u00fdan edilen maglumat, habar.<\/p><ul><li>Artyk Tejenden \u00fdene birn\u00e4\u00e7e hat-habarlar aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-petek","meaning":"<div><p>\u00ddazuw, pozuw, dokumentasi\u00fda, hat.<\/p><ul><li>Emma ol \u015fol mahal hat-petek i\u015fi bolup gelen kolhoz\u00e7ylary\u0148 i\u015flerini d\u00fczedip, \u00fdola salmak \u00fc\u00e7in da\u015fky tama \u00e7ykmaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-sowat","meaning":"<div><p>Okuw, bilim, a\u0148-bilim.<\/p><ul><li>Franklar rimlilerden hat-sowat \u00f6wrenipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 asyl hat-sowady\u0148 hem ugursyz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-sowatly","meaning":"<div><p>Okuwly, bilimli, a\u0148-bilimli, \u00fdazyp-pozup bil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Meni okadyp, hat-sowatly etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-sowatlylyk","meaning":"<div><p>Okuwlylyk, bilimlilik, a\u0148-bilimlilik, \u00fdazyp-pozup bilijilik.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen z\u00e4hmetke\u015flerini\u0148 k\u00f6p prosenti has-sowatlylygy\u0148 n\u00e4medigini-de bilm\u00e4ndirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hat-sowatsyz","meaning":"<div><p>Okuwsyz, bilimsiz, a\u0148-bilimsiz.<\/p><ul><li>Bu hili atalar s\u00f6z\u00fcnde hat-sowatsyz t\u00fcrkmen z\u00e4hmetke\u015fleri \u00f6zlerini\u0148 sowatly, bilimli bolmaklary barasynda isleg-arzuwlaryny be\u00fdan edipdirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hata","meaning":"<div><p>1. Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdal\u0148y\u015flyk, go\u00fdberil\u00fd\u00e4n \u00fdal\u0148y\u015f, s\u00e4wlik.<\/p><ul><li>Ol, elbetde, meni\u0148 ullakan hatam! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Serdar aga, mu\u0148a \u00e7opan paly di\u00fderler, munu\u0148 hi\u00e7 hatasy bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biderek, n\u00e4dogry, dereksiz, sowa.<\/p><ul><li>Garaz, munu\u0148 garawulyndan bir alyp bilse\u0148, g\u00f6nderen oku\u0148 hata gitjek g\u00fcmany \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatalyk","meaning":"<div><p>\u00ddal\u0148y\u015flyk, s\u00e4wlik, gabahatlyk.<\/p><ul><li>\u00ddok, tagsyr be\u00fdle di\u00fdmek hatalyk bolar! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatap","meaning":"<div><p>Howudy\u0148 \u00f6\u0148 tarapyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden go\u00fdlup berkidil\u00fd\u00e4n, to\u00fdnuk \u015fekilli d\u00f6rt b\u00f6lek aga\u00e7.<\/p><ul><li>Bir erkek yzymyzdan \u00fdetip, agzyny hatap \u00fdaly a\u00e7yp bo\u00fdnumy\u0148 \u00e7ykan \u00fderinden tutdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 m\u00fcn\u00fcp, hataba bukulma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatar","meaning":"<div><p>Gorkuly, wehimli, howply.<\/p><ul><li>Emma ol ge\u00e7elge \u00fd\u00f6neke\u00fd, a\u0148satja ge\u00e7\u00e4\u00fdmeli \u00fder bolman, gaty hatar \u00fder ekeni, ondan di\u0148e batyrlar ge\u00e7ip biljek ekeni. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Oglum, \u00e4g\u00e4 bolgun, \u00fdollary\u0148 hatar! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatar-hatar","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e hatar, setir-setir, sap-sap.<\/p><ul><li>Hatar-hatar akja \u00e7adyrlar otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarda\u015f","meaning":"<div><p>1. Bir hatardaky, hatary bir, setirde\u015f.<\/p><ul><li>Eziz bilen hatarda\u015f bar\u00fdan Madyr i\u015fan ba\u00fddak g\u00f6terip bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir syrgynda \u00fda\u015fa\u00fdanlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"hatarlamak","meaning":"<div><p>Hatara d\u00fczmek, setir-setir edip go\u00fdmak, hatar-hatar etmek.<\/p><ul><li>Hatarlap go\u00fdupdyr diwardan asyp, Adyny bilemok, g\u00f6k pe\u00e7at basyp. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>A\u015fyklary mazaly hataplap dikenmi\u015fin. <span>(K. Ta\u0148ryguly\u00fdew, Altyn A\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarlanmak","meaning":"<div><p>Hatara d\u00fcz\u00fclmek, hatar-hatar bolmak, setirlenmek.<\/p><ul><li>Nyzam bilen hatarlandy setirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Her ha\u00fdsy \u00fcns\u00fc\u0148i \u00e7ekip \u00f6z\u00fcne, geler hatarlanyp yzly-yzyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarlany\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup hatara durmak, setire d\u00fcz\u00fcli\u015fmek, setirleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlar biri-birini kowu\u015f\u00fdan \u00fdaly, hatarlany\u015fyp \u00fdoly s\u00f6k\u00fc\u015fip bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Hatar-hatar edilen, hatar-hatar, hatar bo\u00fdun\u00e7a, hatarlygyna.<\/p><ul><li>Bassyrmany\u0148 gap-bilinden keseligine syryk \u00fdaly uzyn-uzyn togalak aga\u00e7lar hatarla\u00fdyn keserdilip go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarly","meaning":"<div><p>Gorkuly, howply.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u015fu \u00fderde galmagym, belki, sizi\u0148 \u00fc\u00e7in hatarly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatarma-hatar","meaning":"<div><p>Hatarlar bo\u00fdun\u00e7a, setirme-setir.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7\u00e4 \u00e7ykyp, \u00fdedi pili hatarma-hatar gabat duruzdylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatasyz","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fc\u0148siz, \u015f\u00fcbhesiz, s\u00e4wsiz, h\u00f6kman.<\/p><ul><li>Amatyna d\u00fc\u015fende, kim-de bolsa birini\u0148 janyny gabyz etjegi hatasyzdyr. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatda","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol hatda \u00f6z pikirini Poltorask\u00e4 m\u00e4lim etm\u00e4ge-de \u00fdeti\u015fmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nebitdagy\u0148 ni\u00fdeti-de, maksady, jany-da, hatda teni-de birdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatdat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hata \u00f6kde, sowatly, kalligraf.<\/p><ul><li>Obada\u015f, sen hem menden hatdat d\u00e4lsi\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Indi hatdat \u00fdigitler k\u00f6pelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zat barada edilen wadany \u00fdazyp berkle\u015fdirmek, hat \u00fcsti bilen s\u00f6z edi\u015fmek, \u00f6\u0148\u00fcnden gol \u00e7eki\u015fmek, hat \u00fcsti bilen wadala\u015fmak, \u015fertle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dda, Gurbanmyrat aga ikimizi\u0148 aramyzda hatla\u015fyp \u00fd\u00f6rer \u00fdaly biri-birimize ynamymyz ga\u00e7mandyr ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatymkerde","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hat-sowadyny \u00e7ykan, bilim alan.<\/p><ul><li>Gurt uru\u015fda bolan ahyrky iki \u00fdylynda misli s\u00f6\u00fdg\u00fcni\u0148 we \u00fdigrenji\u0148 \u00fd\u00f6rite mekdebini gutaryp, hatymkerde bolan adama me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyn","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> a\u00fdal 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"hatyra","meaning":"<div><p>Gadyr-gymmat, hormat, sylag.<\/p><ul><li>Obada\u015flyk hatyrasyna sen meni mundan artyk gynama! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Watan hatyrasyna \u00fdary\u015f d\u00f6redi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyralamak","meaning":"<div><p>Sylag-hormat go\u00fdmak, gadyr-gymmat saklamak, hatyra go\u00fdmak, hormatlamak, sylamak.<\/p><ul><li>Kakasy bir \u00fderden gelende, nazary uly adam \u00fdaly hatyralap, \u00absaglykmy\u00bb di\u00fderdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyralanmak","meaning":"<div><p>Sylag-hormat go\u00fdulmak, gadyr-gymmat saklanmak, hatyra go\u00fdulmak, hormatlanmak, sylanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hatyraly","meaning":"<div><p>Umumy hormata mynasyp bolan, mertebeli, gadyr-gymmatly, sylagly.<\/p><ul><li>Akjag\u00fcl we onu\u0148 \u00fdekeje ogly Myrat hatyraly, eziz g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyrdamak","meaning":"<div><p>Hatyrdyly ses \u00e7ykarmak, hatyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y \u015fu \u00fderde bir zat hatyrdady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyrdatmak","meaning":"<div><p>Hatyrdyly ses \u00e7ykarmak, hatyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>It s\u00fc\u0148ki hatyrdadyp gemirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna hatyrdyly ses \u00e7ykmak, hatyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hatyrdy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 d\u00fc\u00fdbi gazalanda \u00fda-da bir zat gemrilende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Traktorda ne hatyrdy boldy, ne-de patyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyrjem","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Arka\u00fdyn, aladasyz.<\/p><ul><li>Ondan \u00fda\u0148a hatyrjem bola\u00fd! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Zy\u00fdan \u00fdetirm\u00e4ge \u00fdol bermeris, sen hatyrjem bol! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hatyrjemlik","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat barada b\u00fctinle\u00fd arka\u00fdynlyk, aladasyzlyk, pikir etmezlik.<\/p><ul><li>Ol t\u00f6weregine \u00fdalt-\u00fdult edip: -\u00c4, h\u00fcm, meni\u0148 h\u00fc\u00fdr-perim, t\u00f6werek hatyrjemlikmi? -- di\u00fddi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haw","meaning":"<div><p>It \u00fc\u00fdrende \u00fda-da it \u00fc\u00fdren \u00fdaly edilip biri gorkuzyljak bolnanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Bir gezek \u00abhaw\u00bb edemde, \u00abw\u00e4-\u00e4\u00bb di\u00fdip gygyrany\u0148 \u00fdady\u0148da barmy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"haw-haw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hawwuldy.<\/p><ul><li>Bakman iti\u0148 haw-hawuna, Bir gapyny a\u00e7dy eli. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hawa","meaning":"<div><p>1. Geple\u015fikde a\u00fddylan zady tassyklamaklyga \u00fda-da onu\u0148 bilen razyla\u015fmaklygy bildirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan jogap s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Seni\u0148 kitaby\u0148 t\u00e4zemi? Hawa, t\u00e4ze!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat barada a\u00fddylan jemlemek \u00fc\u00e7in.<\/p><\/div><div><p>3. \u00abHakykatdan-da, dogry, elbetde\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Hawa, mama, men gitdim, sen hem bildigi\u0148den galma! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00fcrr\u00fc\u0148 wagtynda \u00fdatdan \u00e7ykyg galan bir zat \u00fdada d\u00fc\u015fende, \u015fol zady a\u00fdtmak \u00fc\u00e7in \u00f6\u0148\u00fcnden a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hawa, d\u00fc\u00fdnki leksi\u00fdadan so\u0148 kino-da g\u00f6rd\u00fck!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hawlamak","meaning":"<div><p>Hawwuldyly ses etmek, hawwuldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hawla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hawwuldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hawwuldy","meaning":"<div><p>It \u00fc\u00fdrende yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan ses \u00fda-da \u015fo\u0148a me\u0148zedilip \u00e7ykaryl\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00d6ten gije ol obany\u0148 itlerini\u0148 hawwuldysy \u00fdatmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazan","meaning":"<div><p>Musulman \u00fdyl hasaby bo\u00fdun\u00e7a: Akraby\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky hasap-hesip, g\u00fc\u00fdz paslyny\u0148 \u00fdapraklar d\u00f6k\u00fclip, ekinleri sowuk uran d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Mizan bir e\u00fd\u00fd\u00e4m ge\u00e7di, hazan hem entek \u00f6\u0148de. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazlamak","meaning":"<div><p>Hazzyldyly ses \u00e7ykmak, wazlap durmak (\u00fdel hakda).<\/p><ul><li>Hazlap \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femal k\u00f6ws\u00e4rlap ur\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazlawuk","meaning":"<div><p>Hazlap duran, hazzyldyly seslen\u00fd\u00e4n (\u00fdel hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 edil bir kertinde, hazlawuk \u015femaldan sowa \u00fderde otr\u00fdady\u0148 uly \u00e7adyry bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazla\u015fmak","meaning":"<div><p>Dumly-du\u015fdan \u015femal urup hazlap, wazlap durmak.<\/p><ul><li>Tel\u00e4ri\u0148 dumly-du\u015fundan \u015femal hazla\u015fyp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazyna","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wlet eml\u00e4gi we onu\u0148 saklan\u00fdan ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Ol bir g\u00fcn paty\u015fany\u0148 hazynasyny ur\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mal-m\u00fclk, pul, ba\u00fdlyk, gen\u00e7.<\/p><ul><li>T\u00fckenmez hazynam bolandan, u\u00fdalmaz \u00fd\u00fcz\u00fcm bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazynadar","meaning":"<div><p>Hazynany\u0148, ba\u00fdlygy\u0148, mal-m\u00fclk\u00fc\u0148 e\u00fdesi.<\/p><ul><li>\u00ddagman, \u00c7eleken, Gowurdak, Gutarnyksyz haznadardyr. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazynadarlyk","meaning":"<div><p>Hazyna, m\u00fclke e\u00fde\u00e7ilik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"hazyna\u00e7y","meaning":"<div><p>Hazyna sered\u00fd\u00e4n, hazynany sakla\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"hazzar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6l\u00fcmi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde, kynlyk bilen, zordan.<\/p><ul><li>Uly kyrkyna \u00fdatmanka, gur\u00e7ugymyza bir emgek sata\u015fdy, hazzar planymyzy doldurdyk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hazzar di\u0148e on-on b\u00e4\u015f \u00e4dim \u00fdakyn gelip garan adam bu \u00fderini\u0148 a\u00fdratyn bir tutumy\u0148-desgany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcdigine g\u00f6z\u00fcni \u00fdetirip biljekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hazzyk","meaning":"<div><p>Gow\u015fak zehinli, \u00fdatke\u015fligi gow\u015fak bolan, k\u00fctek, ugursyz, bolgusyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"hazzyk-huzzuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wazzyk-wuzzuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hazzyklyk","meaning":"<div><p>Gow\u015fak zehinlilik, \u00fdatke\u015fligi gow\u015faklyk, k\u00fcteklik, ugursyzlyk, bolgusyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hazzyldy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel turanda, \u00fdeli\u0148 g\u00fc\u00fdji bilen bir zat batly a\u00fdlananda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan wazzyldyly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00e7","meaning":"<div><p>Hristian dinini\u0148 atanak g\u00f6rn\u00fc\u015fli simwoly.<\/p><ul><li>Ony ha\u00e7a \u00e7okundyrmak meni\u0148 kell\u00e4me geldi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00e7an","meaning":"<div><p>\u00abN\u00e4wagt? , n\u00e4mahal?\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn ha\u00e7an nahara geljegimiz belli d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00e7ja","meaning":"<div><p>Baldakdan \u015fahalary\u0148 to\u00fdnuk g\u00f6rn\u00fc\u015fli a\u00fdrylyp giden \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol gu\u015fjagaz k\u00e4te u\u00e7up, be\u00fdleki ha\u00e7jany\u0148 \u00fcst\u00fcne gon\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00e7paraz","meaning":"<div><p>Hristi\u00fdan dinini dowam etdiriji, hristi\u00fdan dinine u\u00fdujy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00e7parazlyk","meaning":"<div><p>Mifiki Iisus Hristi\u0148 kultuna esaslanan din, hristi\u00fdanlyk.<\/p><ul><li>Innokenti\u00fd YYY \u00abha\u00e7parazlyk\u00bb salgydyny girizipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi makullamaklygy \u00fda-da o\u0148a pisindi oturmazlygy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck; Ah, wah, arman.<\/p><ul><li>Ha\u00fd, berekalla! -- di\u00fdip, a\u00e7arlary alyp synlap g\u00f6rse, edil \u00f6z j\u00fcb\u00fcsind\u00e4ki a\u00e7arlary\u0148 ta\u00fdy eken. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fd, L\u00e4le, bilmedim. Elbetde, t\u00e4sir edip bilse\u0148iz, gowy bolardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fd, seni\u0148 edeni\u0148 bar bolsun!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd-ha\u00fd","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015f, seresap.<\/p><ul><li>Ha\u00fd-ha\u00fd! \u00c7\u00f6w\u015fini\u0148 gazygy bardyr, habardar bol! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ha\u00fd-ha\u00fd, hele\u00fd, \u00f6w\u00fcnse\u0148 hem \u00fdagda\u00fd bilen \u00f6w\u00fcn! -- di\u00fdip, ynanmazlyk etjek boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00e4, elhepus, ba\u00fd-ba\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd-ha\u00fdly","meaning":"<div><p>1. Gyzgala\u0148ly, \u015fowhunly.<\/p><ul><li>Gur\u00e7uk idetmegi\u0148 ha\u00fd-ha\u00fdly g\u00fcnleri gelip \u00fdetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p g\u00fcrr\u00fc\u0148li, galmagally.<\/p><ul><li>Bir ha\u00fd-ha\u00fdly waka adamlarda t\u00e4sin bir t\u00e4sir galdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd-ha\u00fdow","meaning":"<div><p>Ba\u00fd-ba\u00fd, b\u00e4, elhepus.<\/p><ul><li>Ha\u00fd-ha\u00fdow, sen \u00fdeldirgemedik bolsa\u0148, \u015fe\u00fdle ge\u00fdime girermidi\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd-howa\u00fdy","meaning":"<div><p>Biderek, bolgusyz, bo\u015f, ugursyz.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni ha\u00fd-howa\u00fdy s\u00f6zden doldurmaga hajat \u00fdok ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen ha\u00fd-howa\u00fdy pikire, bolgusyz prinsipe e\u00fderm\u00e4n, mazalyja o\u00fdlan-da, kemsiz d\u00fc\u015f\u00fcn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fda","meaning":"<div><p>Utan\u00e7, \u015ferim.<\/p><ul><li>Garaz, gelinlik ha\u00fdasy perde bolup, birinji gezek \u00f6z\u00fcni zordan saklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sende ha\u00fda bolmasa n\u00e4tjek?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fda-ser","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fda.<\/p><ul><li>Utan\u00e7dan, ha\u00fda-serdan ge\u00e7ipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fda-\u015ferim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdal","meaning":"<div><p>1. \u00c7alasyn d\u00e4l, tiz d\u00e4l, \u00fduwa\u015f halda (hereket barada).<\/p><ul><li>G\u00fclki\u0148 gursun, n\u00e4me ha\u00fdal ed\u00fd\u00e4rsi\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>En\u00e4ni\u0148 g\u00f6wn\u00fcne otly ha\u00fdal \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agras, \u00e4wmezek, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Ol i\u015fe \u00f6r\u00e4n ha\u00fdal adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gutaryp bar\u00fdan, demini sanap \u00fdatan, ha\u00fdallan (syrkaw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdaljyramak","meaning":"<div><p>Ha\u00fdy ga\u00e7mak, bady gow\u015famak, u\u00fdaljyramak, utanjyramak, aljyramak.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u00e7y ha\u00fdaljyrap: --Ha\u00fdsy oglum! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Nabat ha\u00fdaljyrap, i\u00e7ini \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdaljyratmak","meaning":"<div><p>Ha\u00fdyny ga\u00e7yrmak, badyny gow\u015fatmak, utandyrmak, aljyratmak.<\/p><ul><li>Nobat mirap \u00fdagly \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 derini s\u00fcp\u00fcrip, ony ha\u00fdaljyratmak isledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdallamak","meaning":"<div><p>1. Bady ga\u00e7mak, hereketi peselmek, gow\u015famak, \u00fduwa\u015famak (hereket barada).<\/p><ul><li>Ol gyz \u00fdag\u015fy\u0148 ha\u00fdallanyny g\u00f6r\u00fcp, k\u00f6ne ge\u00fdimini endamyna \u00e7olapdyr-da, Soltan S\u00f6\u00fdne jogap beripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregini\u0148 i\u015flemegi ha\u00fdallady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Haly peselmek, ysgyndan ga\u00e7mak, erbetle\u015fmek, agyrla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdallanmak","meaning":"<div><p>Bady, hereketi gow\u015fap, \u00fduwa\u015fap ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Wagonlary\u0148 tigirlerini\u0148 a\u00fdlany\u015fy barha ha\u00fdallanyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdallatmak","meaning":"<div><p>1. Badyny ga\u00e7yrtmak, hereketini peseltmek, \u00fduwa\u015fatmak, gow\u015fatmak.<\/p><ul><li>Oglanlar mekdebi\u0148 gapdalyna gelenlerinde, \u00e4dimlerini ha\u00fdallatdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Halyny agyrla\u015fdyrmak, ysgyndan ga\u00e7yrmak, peseltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdalla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bady ga\u00e7y\u015fmak, hereketi peseli\u015fmek, gow\u015fa\u015fmak, \u00fduwa\u015fa\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Haly agyrla\u015fmak, ysgyny ga\u00e7y\u015fmak, peselip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdallyk","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015f hereketlilik, \u00fduwa\u015flyk, gow\u015faklyk.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 bir \u00e7etinden turan bulutlar b\u00f6lek-s\u00f6lek ha\u00fdallyk bilen g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agraslyk, \u00e4wmezeklik, \u00fduwa\u015flyk, ysgynsyzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ozal hem ysgynsyz sesi \u00f6r\u00e4n ha\u00fdallyk bilen gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdaly","meaning":"<div><p>Utanja\u0148, u\u00fdalja\u0148, ynsaply, utan\u00e7-ha\u00fdasy bar bolan, edepli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdalylyk","meaning":"<div><p>Utanja\u0148lyk, u\u00fdalja\u0148lyk, edeplilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdasyz","meaning":"<div><p>Utan\u00e7syz, \u015fermende, biha\u00fda, masgara.<\/p><ul><li>Go\u00fd, muny berk bilsin her bir ha\u00fdasyz. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hy\u00fdanat hi\u00e7 wagt galmaz jezasyz! <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdasyzlyk","meaning":"<div><p>Utan\u00e7syzlyk, \u015fermendelik, biha\u00fdalyk, masgaralyk.<\/p><ul><li>\u00ddene ha\u00fdasyzlyk edip, \u00fdala\u0148a\u00e7 gez\u00fd\u00e4rsi\u0148 -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Jahany\u0148 guraklygy seni\u0148 \u00fdaly bozgaklary\u0148 ha\u00fdasyzlary\u0148 k\u00f6pelmegi zerarly d\u00e4lmi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdat","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyna diwar a\u00fdlanan \u00fder u\u00e7astogy, howly.<\/p><ul><li>Meret ol ha\u00fdaty\u0148 hasylyny ine-gana inine si\u0148dirmese gerek -- di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyna pal\u00e7ykdan, kerpi\u00e7den \u00fda-da aga\u00e7dan salyn\u00fdan diwar, germez.<\/p><ul><li>A\u0148yrdan ylgap gel\u00fd\u00e4rk\u00e4m, ha\u00fdatdan \u00fdykyldym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdbat","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada edil\u00fd\u00e4n aba\u00fd-sy\u00fdasat.<\/p><ul><li>Meni\u0148 d\u00fc\u00fd\u00e4mi s\u00fcrer sen, Ma\u0148a ha\u00fdbaty\u0148 urar sen, Indi ne baryn g\u00f6rer sen, \u015eu k\u00e4ri\u0148i go\u00fdgun indi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eolar \u00fdaly\u0148 ha\u00fdbatyndan gorkup, meni\u0148 bagtymy garaltjak bolsa\u0148, eli\u0148 bilenjik \u00f6ld\u00fcr\u00e4\u00fd! -- di\u00fddim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdbatlak","meaning":"<div><p>Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde ha\u00fdbaty bar bolan, epe\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fli, ha\u00fdbatly.<\/p><ul><li>Ha\u00fdbatlak murtly da\u00fdaw bir adam elini gysdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdbatlanmak","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdbat atmak, herrelmek, dazarylmak.<\/p><ul><li>Birden serdar ha\u00fdbatlanyp, \u00fdaraglar\u0148yz aly\u0148! -- di\u00fddi. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> dogumlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdbatly","meaning":"<div><p>1. Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6zi dokundyr\u00fdan, o\u0148at t\u00e4sir galdyr\u00fdan, ha\u00fdbatlak.<\/p><ul><li>\u015eu obany\u0148 ortasynda ha\u00fdbatly be\u00fdik gala magallakla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogumly, batly.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fdbatly geplemesini \u00fduwa\u015fatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Uly sarsgynly, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Ha\u00fdbatly g\u00fcmm\u00fcrdi boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fddamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alasyn hereket etmek, \u00e7alt gitmek, \u00e7alt i\u015f etmek, depgini g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><ul><li>Ol D\u00fcrnabady\u0148 ha\u00fdda\u00fdan ellerine \u00fdene syn edip durdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdda\u0148, oglanlar, ag\u015fama \u00e7enli gutaraly\u0148! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>\u00ddatma\u0148, \u00fdapy\u015fy\u0148 i\u015fe, i\u015fe ha\u00fddamak gerek. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alt s\u00fcrmek, gyssagly kowup alyp gitmek.<\/p><\/div><div><p>3. Howlukma\u00e7 \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, ylgap gitmek, \u00e7alt \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148ka bakan ha\u00fddap bar\u00fdan Umsag\u00fcl hem gygyryp ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garly ussa hem \u00fdolu\u0148 g\u00f6n\u00fcsi bilen \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcne baka ha\u00fddady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Kowup go\u00fdbermek, kowmak.<\/p><ul><li>Men seni \u015fu wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde \u00fde\u0148s\u00e4\u0148den itip ha\u00fddajak. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fddan-ha\u00fd","meaning":"<div><p>Ur-tut, tizlik bilen, \u00e7alt, basym.<\/p><ul><li>Artyk A\u015fyr dagyny\u0148 hataryna ha\u00fddan-ha\u00fd go\u015fula\u00fdma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fddan-ha\u00fd onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne sowujak suw sepi\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fddatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alasyn hereket etdirmek, \u00e7alt i\u015fletmek, depgini g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7alt s\u00fcrd\u00fcrmek, gyssap kowdurmak, \u00e4kitdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. Kowduryp go\u00fdbertmek, kowdurmak, \u00e7ykartmak, bo\u015fatdyrmak.<\/p><ul><li>Men ony h\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde gullukdan ha\u00fddadyp, i\u015fini suda ge\u00e7ire\u00fdin. Hany g\u00f6reli, ondan so\u0148 n\u00e4hili he\u0148den gop\u00fdarka!? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alt hereket, depgin bilen i\u015fle\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Be\u00fdleki \u00fdygym\u00e7ylar bolsa, munu\u0148 at ga\u00fdtarym \u00f6\u0148\u00fcnde ha\u00fdda\u015fyp pagta \u00fdyg\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fddap \u00e4kitm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00e7alt s\u00fcr\u00fcp \u00e4kidi\u015fmek, s\u00fcr\u00fc\u015fmek (mal hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Gyssagly, howlugy\u015fyp barmak.<\/p><ul><li>Gy\u015f ge\u00fdimli okuw\u00e7ylar mekdebe \u00fdetm\u00e4ge has howlug\u00fdan \u00fdaly, ha\u00fdda\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdda\u015fybermek","meaning":"<div><p>1. Ur-tut i\u015fe giri\u015fip, i\u015fl\u00e4p ba\u015flabermek, bir i\u015fi dumly-du\u015fdan edibermek, \u00fdapy\u015fybermek.<\/p><ul><li>N\u00e4me seredi\u015fip dursu\u0148yz, eli\u0148izi \u00e7erm\u00e4\u0148-de ha\u00fdda\u015fyberi\u0148! Okuw di\u00fdseler, a\u00fdalu-erkek pi\u015fm\u00e4 \u00e7ozan \u00fdaly ha\u00fdda\u015fyber\u00fd\u00e4rler -- di\u00fdeninden, Altyn eli depderli i\u015fikden girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir ugra s\u00fcr\u00fcp, ha\u00fddap gidi\u015fibermek, \u00e7alt \u00fdola d\u00fc\u015f\u00fc\u015fibermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdhat","meaning":"<div><p>1. Arman, ha\u00fdp.<\/p><ul><li>Birisi talanyp, biri \u00fde\u0148ipdir, ha\u00fdhat, gara \u00fdere k\u00f6p gan si\u0148ipdir. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gykylyk, zenzele, gopgun, azap, jebir.<\/p><ul><li>\u00d6ten gij\u00e4ni\u0148 ha\u00fdhadyny sen soram, men a\u00fdtma\u00fdyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdkylyk","meaning":"<div><p>Gykylyk, galmagal, zenzele.<\/p><ul><li>Araba\u00e7y kesellini\u0148 ha\u00fdkylygyny\u0148 arasyna \u00abh\u00e4-\u00e7\u00fcw\u00bb di\u00fdip, sesini go\u015fdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdkylyklamak","meaning":"<div><p>Galmagal etmek, gygyryp zenzele etmek, gykylyklamak.<\/p><ul><li>N\u00e4me ha\u00fdkylykla\u00fdarsy\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdkyrmak","meaning":"<div><p>1. Galmagal etmek, zenzele turuzmak, batly aglamak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdinip gygyrmak, gaty k\u00e4\u00fdinmek.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i ogurlatdy\u0148my? -- di\u00fdip, P\u00f6kgen ha\u00fdkyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Batly ses bilen ki\u015f\u0148emek.<\/p><ul><li>Melegu\u015f atlylara ha\u00fdbat atyp, ha\u00fdkyrmak bilen asmana towus\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdkyrtmak","meaning":"<div><p>1. Galmagal etdirmek, gaty aglatmak, zenzele turuzdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdedip gygyrtmak, \u00fcst\u00fcne gygyrtmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Batly ses bilen ki\u015f\u0148etmek, gygyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdkyry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Galmagal edi\u015fmek, gygyry\u015fyp k\u00e4\u00fde\u015fmek, zenzele edi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Batly ses bilen ki\u015f\u0148emek, gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Atlar biri-birine ha\u00fdbat aty\u015fdylar, ha\u00fdkyry\u015fdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdp","meaning":"<div><p>1. Nebsi\u0148 agyryp, rehimi\u0148 gelip, arman \u00e7ekip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z, arman.<\/p><ul><li>Ha\u00fdp, meni\u0148 s\u00f6z\u00fcm \u00fderde galypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdp, meni\u0148 \u00e7eken z\u00e4hmetimi\u0148 beren netijesi ba\u015fga adama abra\u00fd boljak. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148 \u015fe\u00fdle gowy \u00fdigit welin, ha\u00fdp, bir g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe-d\u00e4! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Isrip, yr\u00fda, za\u00fda.<\/p><ul><li>\u00ddekeje gyl\u00e7ygnam etmeris ha\u00fdp, Di\u00fdip, \u00fda\u015fulyny golda\u00fdar \u00fdygnak. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biderek, be\u00fdhuda, netijesiz.<\/p><ul><li>G\u00fcl \u00fdaly \u00fda\u015f \u00f6mr\u00fcmi \u00fdangynly \u00e7\u00f6llerde hi\u00e7 zat g\u00f6rm\u00e4n, ha\u00fdp ge\u00e7irdim. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Oglanlary\u0148 kakasy bu d\u00fcn\u00fd\u00e4den ha\u00fdp \u00f6tmeli boldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdpykmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fdykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdran","meaning":"<div><p>1. Ge\u0148, t\u00e4sin.<\/p><ul><li>Munu\u0148 g\u00f6n\u00fcmel, sada, gepe \u00e7eper bol\u015funa ha\u00fdran! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Nepes aga \u015fu i\u015fe ha\u00fdran galyp durandyr. <span>(Ata Salyh, Eserler)<\/span><\/li><li>Mawyny\u0148 agzyna geli\u015fme\u00fd\u00e4n manyly s\u00f6zlere Artyk ha\u00fdran galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada gahary\u0148 gelip a\u00fddyl\u00fdan k\u00e4\u00fdin\u00e7 s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bu ha\u00fdrany n\u00e4me \u00fc\u00e7in sakla\u00fdandyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rsi\u0148! <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><li>N\u00e4 derdi\u0148e \u00fdaratjak, Bu zy\u0148yndy ha\u00fdrany. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdsy","meaning":"<div><p>Tertibi bo\u00fdun\u00e7a belli birini, k\u00f6p zady\u0148 birini g\u00f6rkezip gel\u00fd\u00e4n \u00fda-da \u00abnene\u0148si? , n\u00e4hili? , n\u00e4t\u00fc\u00fdsli?\u00bb di\u00fden manydaky sorag a\u0148lad\u00fdan \u00e7aly\u015fma.<\/p><ul><li>Bilmedim men, ha\u00fdsy bagy\u0148, Ha\u00fdsy bakja\u0148 l\u00e4lesi sen. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Bilmen, se\u0148 bu b\u00f6r\u00fcg\u0148i ha\u00fdsy ha\u00fd\u00fdar bi\u00e7ipdir; i\u0148 bolmanda \u00fcst\u00fcnden on-on b\u00e4\u015f \u00fdyl ge\u00e7ipdir. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar onu\u0148 ha\u00fdsy ha\u00fdwandygyny bir bada hakydalaryna getirip bilmediler. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Men bir \u00f6z\u00fcm ha\u00fdsy de\u015fige girsem hem sygaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdt","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir ha\u00fdwanlara du\u00fddury\u015f, medet bermek maksady bilen a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol \u00fdaba g\u00f6z\u00fcni alardyp: -- Ha\u00fdt! -- di\u00fdip iri\u015fmesini silkdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 \u00abha\u00fdt\u00bb di\u00fdmek hem medet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00e4ti\u00fda\u00e7lygy seresaplygy du\u00fddurmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcz tutulanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ha\u00fdt, \u00fdykyla\u00fdma!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u00fdram, to\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fduw","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen a\u00fdal-gyzlaryny\u0148 biri-birine \u00fd\u00fczlenende ulan\u00fdan s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Ha\u00fduw! G\u00fcldese, G\u00fcljahan-a, suwlary\u0148yzy aly\u0148, i\u00e7erileri t\u00e4mizl\u00e4\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdwan","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fdde \u00fda-da me\u00fddanda \u00fda\u015fa\u00fdan jandar, mal-gara, janawar.<\/p><ul><li>Gow\u015fut han \u015fol bendini tutan wagtynda, bu \u00fderi\u0148 \u00fcsti ok atsa\u0148 ge\u00e7me\u00fd\u00e4n toka\u00fdlyk bolup, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwanlary\u0148 mesgenidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwan ysga\u015fa-ysga\u015fa, ynsan sora\u015fa-sora\u015fa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Adam alasy i\u00e7inde, ha\u00fdwan alsy da\u015fynda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Adamk\u00e4r\u00e7iligi ba\u015farma\u00fdan, du\u00fdgy-d\u00fc\u015f\u00fcnjesi \u00fdok, bolgusyz adama a\u00fddyl\u00fdan g\u00f6dek s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdwanat","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlar, ha\u00fdwanlary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si hem \u00f6r\u00e4n k\u00f6p d\u00fcrl\u00fcdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdykdyrmak","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan heder etdirmek, ha\u00fdran galdyrmak, sustuny basmak, ge\u0148irgetmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala bolsa ikirji\u0148l\u00e4n adamlary g\u00fcrr\u00fc\u0148 bilen ha\u00fdykdyrjak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bi\u00fd, t\u00e4jir, sen gide\u0148de, bujagaz \u00e7aga bu g\u00fcn-erte boljak bolup durmanmydy n\u00e4me? ! -- di\u00fdip, \u00e4rini ha\u00fdykdyrypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdykmak","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan heder etmek, \u00f6z\u00fcnden \u00f6kde g\u00f6r\u00fcp \u00e7ekinmek, ge\u0148 g\u00f6rmek, ha\u00fdran bolmak, sustun basylmak, ge\u0148irgemek.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 \u015fol wagtky ke\u015fbini g\u00f6rende ha\u00fdykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gulagy bilen e\u015fiden zadyna ha\u00fdygan \u00fdaly g\u00f6z\u00fcni petretdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyn","meaning":"<div><p>Halkyna d\u00f6n\u00fcklik ed\u00fd\u00e4n, watanyny, halkyny sat\u00fdan, d\u00f6n\u00fck, \u00e4hti\u00fdalan.<\/p><ul><li>Gulluhany\u0148 A\u015fgabat ha\u00fdynlary bilen agzyny\u0148 birligi anyk g\u00f6rn\u00fcp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdynlyk","meaning":"<div><p>\u00c4hti\u00fdalanlyk, d\u00f6n\u00fcklik.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fdynlyk edip, \u00e4htinden d\u00e4n\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 \u015fol ha\u00fdynlyklary, yla\u00fdta-da gyrak-bujakdaky \u00fclkelerde g\u00fc\u00fd\u00e7li gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fdynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyr","meaning":"<div><p>1. Pe\u00fdda, nep, girdeji.<\/p><\/div><div><p>2. B\u00e4hbit, goldaw, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Suwary\u015fy\u0148 d\u00fczg\u00fcni n\u00e4\u00e7e dogry bellense, suwarmakdan gel\u00fd\u00e4n ha\u00fdyr \u015fon\u00e7a hem k\u00f6p bolar. <span>(F. G. Sewost\u00fdanow, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Suwaryly\u015fy)<\/span><\/li><li>Ol bende ili\u0148 ha\u00fdry \u00fc\u00e7in k\u00e4rende bahanasy bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 puluny berenmi\u015f. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kakasy, bu ha\u00fdyr tapan \u00f6\u00fd\u00fcmizi har etm\u00e4n, ol \u00fderde \u00fdygnap go\u00fda\u00fdaly! -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Her i\u015fi\u0148 ha\u00fdry \u00fdag\u015fydyr, to\u00fdu\u0148 gel\u015figi bag\u015fydyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Bol\u00fdar, \u00fdag\u015fy, lepbe\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyr-\u015fir","meaning":"<div><p>Pal atmagy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne yzly-yzyna \u00abha\u00fdyr\u00bb (pe\u00fdda) di\u00fdip bir \u00e7yzyk we \u00ab\u015fir\u00bb (\u00ab\u015fer\u00bb -zy\u00fdan) di\u00fdip bir \u00e7yzyk \u00e7ekip, bir zady\u0148 \u00fdagda\u00fdyny, netijesini g\u00f6rm\u00e4n biljek bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyrlanmak","meaning":"<div><p>1. Pe\u00fddalanmak, ulanmak.<\/p><ul><li>Olar bizi\u0148 arabamyzy ha\u00fdyrlanyp \u00fd\u00f6rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fdyr g\u00f6rmek, pe\u00fdda g\u00f6rmek, girdeji almak (s\u00f6wda-satyk hakda).<\/p><ul><li>\u00dderden k\u00f6p ha\u00fdyrlanmak maksady bilen \u00f6\u00fdleri\u0148 \u00fdokarky eta\u017elaryna balkon edipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyrly","meaning":"<div><p>1. Pe\u00fdda ber\u00fd\u00e4n, k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4n, ha\u00fdyr ed\u00fd\u00e4n, nepli, b\u00e4hbitli.<\/p><ul><li>Ha\u00fdyrly i\u015fe ba\u015f go\u015fmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe\u00fddaly, gazan\u00e7ly, girdejili (s\u00f6wda-satyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyrlylyk","meaning":"<div><p>Ha\u00fdyrly bolmaklyk, pe\u00fddalylyk, b\u00e4hbitlilik, girdejililik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyrsyz","meaning":"<div><p>1. Pe\u00fdda berme\u00fd\u00e4n, ha\u00fdyr etme\u00fd\u00e4n, k\u00f6mek etme\u00fd\u00e4n, nepsiz, b\u00e4hbitsiz.<\/p><ul><li>Ol menden g\u00f6z\u00fcni\u0148 gytaklaryny a\u00fdyrman \u00fd\u00f6ren adamlar gaty ha\u00fdyrsyz adamlar eken. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe\u00fddasyz, gazan\u00e7syz, girdejisiz (s\u00f6wda-satyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdyrsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdyrly d\u00e4llik, pe\u00fdda etmezlik, nepsizlik, b\u00e4hbitsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u00fddasyzlyk, gazan\u00e7syzlyk girdejisizlik (s\u00f6wda-satyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Bir zerurlygy, islegi kanagatlandyrmak barada birinden edil\u00fd\u00e4n towakga, \u00fd\u00fcz tutma.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 sa\u0148a arzymyz bar, dogrusy, ha\u00fdy\u015fymyz bar! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 ha\u00fdy\u015fy, en\u00e4ni\u0148 naly\u015fy ony wagtla\u00fdyn k\u00f6\u015fetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol meni\u0148 \u00e4hli ha\u00fdy\u015flaryma -- Bol\u00fdar janym! -- di\u00fdip jogap berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd\u00fdar","meaning":"<div><p>Biha\u00fdalyk bilen galmagal turuz\u00fdan, nadara, dawa ed\u00fd\u00e4n, jenjel\u00e7i, \u015fermende.<\/p><ul><li>Men ha\u00fd\u00fdarmydyryn?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu adam hi\u00e7bir derde \u00fdaramajak ha\u00fd\u00fdar eken-ow! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd\u00fdarlyk","meaning":"<div><p>Biha\u00fdalyk, \u015fermendelik, nadaralyk, ha\u00fdasyzlyk.<\/p><ul><li>Bular \u015funu\u0148 \u00fdaly ha\u00fd\u00fdarlyga salyp etjegini eder. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Hatda ol g\u00fcrl\u00e4n wagty ha\u00fd\u00fdarlyk bilen g\u00f6z\u00fcnden \u00fda\u015f hem \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u00fd\u00fdar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fd\u00fdarlyk.<\/p><ul><li>Ha\u00fd\u00fdar\u00e7ylyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u0148karmak","meaning":"<div><p>I\u00e7i zatsyz k\u00f6welip durmak, agzy a\u00e7ylyp, bo\u015f durmak.<\/p><ul><li>I\u00e7i darakdi\u015fli gara g\u00e4z b\u00f6r\u00fcgi py\u015fdyly\u0148 k\u00f6wegi \u00fdaly ha\u0148kar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6neke\u00fd mahal elmydama di\u00fden \u00fdaly ha\u0148karyp \u00fdatan, hemi\u015fe myhmana zar, kapas \u00e7a\u00fdhanalara \u00e7enli bu ag\u015fam uly dabaralydy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u0148kartmak","meaning":"<div><p>K\u00f6weldip i\u00e7ini bo\u015f go\u00fdmak, i\u00e7ini bo\u015fadyp go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u0148kary\u015fmak","meaning":"<div><p>I\u00e7i bo\u015f k\u00f6weli\u015fip durmak, bo\u015fa\u015fyp galmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u0148lamak","meaning":"<div><p>I\u00e7i hi\u00e7 zatsyz bo\u015fap, ha\u0148zap galmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, otaglar ha\u0148lap durandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u0148latmak","meaning":"<div><p>I\u00e7ini hi\u00e7 zatsyz bo\u015fadyp go\u00fdmak, ha\u0148zatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>I\u00e7leri bo\u015fa\u015fyp, ha\u0148kary\u015fyp durmak, ha\u0148za\u015fmak.<\/p><ul><li>Juma, ol kepbelerimiz bo\u015f ha\u0148la\u015fyp \u00fdatyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u0148zamak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ha\u0148lamak.<\/p><ul><li>Galardy yzynda dykyz, dok k\u00f6rek, hem-de ha\u0148zap bo\u015fan gury \u00e7a\u0148\u0148alak. <span>(J. Ilmyradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u0148zatmak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ha\u0148latmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u0148za\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ha\u0148la\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015f-ha\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6knar.<\/p><ul><li>Tir\u00fdek ha\u015fha\u015fy\u0148 g\u00f6k gozasy gy\u00fdlyp alyn\u00fdan kakadylan \u015firesidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015fam","meaning":"<div><p>Ja\u00fda \u00fda-da aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmlerine we \u015f. m. g\u00f6rk bermek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n bezeg, nagy\u015f, \u00e7yzmyk, bezeg-besleg.<\/p><ul><li>Bir gat ja\u00fd kolhozy\u0148 prawleni\u00fdesi \u00fc\u00e7in salyndy, heniz onu\u0148 i\u00e7ki suwaglary we ha\u015famlary gutarmandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015famlamak","meaning":"<div><p>Ja\u00fda \u00fda-da aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmlerine g\u00f6rk bermek \u00fc\u00e7in bezeg etmek, nagy\u015flamak, owadanlyk, g\u00f6rk bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015famlanmak","meaning":"<div><p>Ja\u00fda \u00fda-da aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmlerine g\u00f6rk berilmek, bezeg etmek, nagy\u015flanmak.<\/p><ul><li>Zalda ha\u015famlanan gurallar, owadan halylar go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015famla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ha\u015fam saly\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek, ha\u015fam edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015famly","meaning":"<div><p>G\u00f6rk berlen, ha\u015fam salnan, bezeg edilen, bezegli-beslegli nagy\u015flanan, owadan.<\/p><ul><li>Bu tamy\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi mydama \u015fe\u00fdle ha\u015famlymydyka?! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u015f\u00e7y ke\u00fdp edip, elind\u00e4ki da\u015fy ha\u015famly ta\u00fdagyny galgad\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015far","meaning":"<div><p>Suwlulandyry\u015f setlerini arassala\u00fdy\u015f i\u015fi, gazy.<\/p><ul><li>\u015eol \u00abha\u015fara\u00bb di\u00fdip gidi\u015fi\u0148dir-d\u00e4, \u015fu-da gel\u015fi\u0148dir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddaz eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlyk, gazy-ha\u015far i\u015fleri galyp bar\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015far\u00e7y","meaning":"<div><p>Ha\u015fara gid\u00fd\u00e4n, gazy i\u015fine gatna\u015f\u00fdan adam.<\/p><ul><li>H\u00e4, ha\u015far\u00e7y \u00fdigit, hany ma\u015fgala\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015fdy\u0148","meaning":"<div><p>G\u00f6deksi \u00fdasalan, taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan \u00f6z\u00fcni\u0148 ullakan ha\u015fdy\u0148 py\u00e7agyny biline gysdyryp, ujy egri ta\u00fdagyny biline gysdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015flamak","meaning":"<div><p>Ha\u015f\u00e7yldyly ses \u00e7ykmak, ha\u015f-ha\u015f etmek, ha\u015f\u00e7yldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Nurjan ygty\u00fdarsyz ha\u015flap dem aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mama \u00fdagjymak \u00fd\u00fcz\u00fcni gy\u0148ajyny\u0148 ujy bilen s\u00fcp\u00fcrenden so\u0148 ha\u015flap dem aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015fla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ha\u015f\u00e7yldyly ses edi\u015fmek, ha\u015f\u00e7yldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar biri-birine bildirmezlige \u00e7al\u015fyp, ha\u015fla\u015fyp dem aldylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ikisini\u0148-de ysgyny gidipdi, ha\u015fla\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015fyrdamak","meaning":"<div><p>Ha\u015fyrdyly ses \u00e7ykmak, ha\u015fyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddylan ha\u015fyrdap, otluga s\u00fcmdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015fyrdatmak","meaning":"<div><p>Ha\u015fyrdyly ses \u00e7ykarmak, ha\u015fyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015fyrdawuk","meaning":"<div><p>Ha\u015fyrdap duran, ha\u015fyrdyly seslen\u00fd\u00e4n (Esasan g\u00f6k ot hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015fyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Ha\u015fyrdyly ses edi\u015fmek, ha\u015fyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015fyrdy","meaning":"<div><p>Ter ha\u015fal otlar bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilende, ter g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler i\u00fdlende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u015f\u00e7yldamak","meaning":"<div><p>Ha\u015f\u00e7yldyly ses \u00e7ykmak, ha\u015f\u00e7yldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Dur bakaly! -- di\u00fdip, zemzen \u00fdaly ha\u015f\u00e7yldady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u015f\u00e7yldy","meaning":"<div><p>Daljygyp dem alnanda \u00fda-da k\u00e4bir ha\u00fdwanlar ha\u00fdbat atanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Yl\u00fdasowy\u0148 ha\u015f\u00e7yldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u017e\u017eyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdrenijiler otr\u00fdadyndan bolan s\u00fc\u00fdri bedenli, uzyn gu\u00fdrukly, yssy g\u00fcnlerde k\u00f6plen\u00e7 \u00e7\u00f6pleri\u0148 ba\u015fyna \u00e7ykyp otur\u00fdan s\u00fc\u00fdreniji, kelpeze.<\/p><ul><li>Bize \u00fdalmanlar, ha\u017e\u017eyklar \u00fdygy-\u00fdygydan du\u015f gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u017e\u017eyldamak","meaning":"<div><p>Ha\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykmak, ha\u017e\u017eyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ol sebedi alyp bar\u015fyna, n\u00e4medir bir zady\u0148 gymylda\u00fdandygyny, k\u00e4te bolsa ha\u017e\u017eylda\u00fdandygyny du\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ha\u017e\u017eylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Ha\u017e\u017eyldyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna ha\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ha\u017e\u017eyldy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir jandarlar gorananda, ha\u00fdbat atanda \u00fda-da ajan \u00f6n\u00fcmlerden \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00ddakynda bir ha\u017e\u017eyldy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he-he-he","meaning":"<div><p>G\u00fclki a\u0148lad\u00fdan ses.<\/p><ul><li>He-he-he, sen \u00f6z\u00fc\u0148e osma, Popu\u015fow gadyr bilmezlerden d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hebes","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Biderek, \u00fderliksiz.<\/p><ul><li>Asla egri i\u015f etmek \u00f6r\u00e4n hebesdir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ola\u0148 sa\u0148a be\u00fdle a\u00fdyp \u00fdapmagy belki gabahatdyr, belki, hebesdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Akylla bir s\u00f6z bes, akmaga m\u00fc\u0148 s\u00f6z hebes. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hek","meaning":"<div><p>1. Hek da\u015fyny\u0148 \u00fcst\u00fcne suw gu\u00fdup \u00fdakmak arkaly ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan kalsi\u00fd oksidi, ak re\u0148k madda.<\/p><ul><li>Sen \u015fu g\u00fcn hemme baglary\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne hek \u00e7alyp hem dermanlap \u00e7yk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hat \u00fdazmak, \u00e7yzgy \u00e7yzmak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ak re\u0148k madda.<\/p><ul><li>Nazar bolsa eline hek alyp, mugallyma gara\u015fdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heka\u00fda","meaning":"<div><p>Kyssa g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00e7eper \u00fdazylan \u00e7akla\u0148rak proza eseri.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ir\u00e4k heka\u00fdalar \u00fdazmak \u00fc\u00e7in olara n\u00e4\u00e7e wagt gerekk\u00e4? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sansyz heka\u00fdalar, k\u00f6p be\u00fdik syrlar, \u00fd\u00fcrekde m\u00f6w\u00e7 ur\u00fdar Je\u00fdhun dek da\u015fyp. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heka\u00fdat","meaning":"<div><p>Bolup ge\u00e7en \u00fda-da bolup duran waka, hadysa, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148izde n\u00e4me heka\u00fdat bar, hany siz bir gowy d\u00fc\u015f\u00fcndirip a\u00fddy\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu n\u00e4m\u00e4ni\u0148 heka\u00fdatyka? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekem","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6\u00fd, ja\u00fd, mesgen.<\/p><ul><li>Sopy pessejik hekemine \u00e7ykyp, t\u00f6weregine g\u00f6z gezdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Elgu\u015f oturar \u00fdaly \u00fd\u00f6rite edilen sokuda\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fli be\u00fdiklik.<\/p><ul><li>Ni\u00e7e \u00fdyllar ba\u00fdgu\u015flara hekem boldy ol haraba! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekgal","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Bir sers bo\u00fdly iki ujy in\u00e7eldilen agajy uzyn aga\u00e7 bilen kakyp o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"hekgerilmek","meaning":"<div><p>Dogumsyran bolup dikgerilmek.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fdli hekgerilip, \u00f6r\u00e4n batyrga\u00fd gepledi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekgeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Dogumsyra\u015fan bolup dikgeri\u015fmek, gopbamsyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Gybat edip oturan a\u00fdallar ony g\u00f6r\u00fcp hekgeri\u015fdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekgermek","meaning":"<div><p>Dogumsyran bolup dikgermek, \u00f6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4rsi tutmak.<\/p><ul><li>\u00c4\u015febibi a\u00fdaklaryny a\u015fak sallap, diwany\u0148 \u00fcst\u00fcnde hekgerip oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Madyr-madyr edip meni\u0148 ba\u015fyma, g\u00fcnde gije hekger\u00fd\u00e4rsi\u0148 ga\u015fyma. <span>(A. Mergenow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekgertmek","meaning":"<div><p>Diklik, g\u00f6neltmek, dik tutmak, dikgertmek.<\/p><ul><li>Mama b\u00f6r\u00fcgini hekgerdip geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ine, \u015fu bary\u015fda birden onu\u0148 \u00fdabysy bo\u00fdnuny hekgerdip, \u00fdoluny kesip ge\u00e7en ba\u00fdtallyny g\u00f6rdi-de ki\u015f\u0148edi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekgildemek","meaning":"<div><p>Bo\u00fdnu\u0148y dik tutup, dikelibr\u00e4k, h\u00f6\u0148k-h\u00f6\u0148k edip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol ussa artele \u00fdakynlanynda, hekgild\u00e4n bolup \u00fd\u00f6redi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7al \u00fdelekli uly bomadyk sa\u00fdrak gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"hekim","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tebip\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n adam, tebip, wra\u00e7, doktor.<\/p><\/div><div><p>2. Parasatly, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Ol \u00abLukman hekimden hem zor eken\u00bb di\u00fderdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heklemek","meaning":"<div><p>Hek \u00e7almak, hek bilen agartmak.<\/p><ul><li>Bular hem alma, \u00fclje, armyt baglaryny hekl\u00e4p we dermanlap gutardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heklenmek","meaning":"<div><p>Hek \u00e7alynmak, hek bilen agardylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hekletmek","meaning":"<div><p>Hek \u00e7alyrmak, hek bilen agartdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hekle\u00e7","meaning":"<div><p>Hek garyndyly, hekli.<\/p><ul><li>Saud Arabystanyny\u0148 k\u00e4bir galy\u0148 gatlagy hekle\u00e7 bolup, 1000-1500 metrden nebit ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Hek \u00e7aly\u015fmak, heklem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hekmet","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Seb\u00e4p, zeper.<\/p><ul><li>\u015eundan hekmet \u00fdetenini bildi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aja\u00fdyp g\u00fc\u00fd\u00e7, syr, tilsim, pa\u00fdhas.<\/p><ul><li>Mama bir hekmet barlygyny a\u0148dy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"helemek","meaning":"<div><p>Sygra we \u015f. m. mala bermek \u00fc\u00e7in suwuk hamyr g\u00f6rn\u00fc\u015finde edil\u00fd\u00e4n h\u00f6rek, i\u00fdmit, bulamak.<\/p><ul><li>Ene nahar bi\u015fir\u00fd\u00e4rdi, proklamasi\u00fdalar \u00fc\u00e7in mawumtyl helemek we \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in-de \u00fdelim ga\u00fdnad\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"helemh\u00fcjik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> E\u00fdle-be\u00fdle, s\u00e4hel\u00e7e, ki\u00e7ijik.<\/p><ul><li>Ol helemh\u00fcjik zatdan gorkar \u00fdaly warryk batyr d\u00e4l ahyry -- di\u00fdip, Myrat \u00fdalama T\u00fc\u00fdl\u00e4, gyjyt berdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>N\u00e4me-de bolsa, helemh\u00fcjik zat d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hele\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> a\u00fdal.<\/p><ul><li>Hele\u00fd ozaldan bir zat a\u0148lan bolara \u00e7emeli. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heliksalam","meaning":"<div><p>Berlen salama jogap \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z (a\u00fdallary\u0148 geple\u015figinde).<\/p><ul><li>Heliksalam! Geleweri\u0148! -- di\u00fdip, oslagsyz gelen a\u00fdala seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hellewlemek","meaning":"<div><p>1. Yra\u0148 atmak, salgym atyp g\u00f6r\u00fcnmek, galgamak.<\/p><ul><li>Her \u00fderde hellewl\u00e4p tallar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddap bo\u00fdlaryny\u0148 her \u00fderinde bir d\u00fc\u00fdp tut, uzakdan bolsa hellewl\u00e4p erik aga\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Biderek s\u00f6lp\u00fcld\u00e4p \u00fd\u00f6rmek, biderek ykmak.<\/p><ul><li>Onso\u0148 g\u00f6reni\u0148 agzyna a\u0148karylyp, hellewl\u00e4p \u00fd\u00f6rmegi\u0148 seb\u00e4pli hem sen bihepbe bol\u00fdarsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hellewle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Yra\u0148 aty\u015fmak, galga\u015fyp g\u00f6r\u00fcnmek, galga\u015fmak.<\/p><ul><li>Garagum kanaly gel\u00fd\u00e4n\u00e7e, ol aga\u00e7lar hellewle\u015fip duran baglyk bolar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biderek s\u00f6lp\u00fclde\u015fmek, biderek ygy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015ea le\u015fgeri n\u00e4umyt bolup, \u00fdabylaryny elesledip, hellewle\u015fip yzlaryna dolandylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hel\u00e4klemek","meaning":"<div><p>1. Gurban etmek, \u00f6ld\u00fcrmek, aldyrmak.<\/p><ul><li>Bilip bolmaz, \u015fowna d\u00fc\u015fmez birdenk\u00e4, \u00f6r\u00e4n hatarly i\u015f hel\u00e4kl\u00e4r, belk\u00e4. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hel\u00e4k etmek, azap bermek, jepa \u00e7ekdirmek, g\u00f6rgi g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Olar G\u00f6roglyny birneme hel\u00e4klejekdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hel\u00e4kletmek","meaning":"<div><p>1. Gurban etdirmek, \u00f6ld\u00fcrtmek, aldyrtmak.<\/p><ul><li>\u00c7opanlar iki sany ene ba\u00fdtallaryny gapla\u0148a hel\u00e4kledipdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hel\u00e4k etdirmek, azap berdirmek, jepa \u00e7ekdirmek, g\u00f6rgi g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Awa gidenimizde, bir ke\u00fdik owlagyny tutjak bolup, \u00f6z\u00fcmizi gaty hel\u00e4kletdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hel\u00e4klik","meaning":"<div><p>Hel\u00e4k bolmaklyk, azap \u00e7ekmeklik, g\u00f6rgi g\u00f6rmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hel\u00e4k\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hel\u00e4klik.<\/p><ul><li>Hel\u00e4k\u00e7iligi\u0148 gerimine, m\u00f6\u00e7berine baha bermek kyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hem","meaning":"<div><p>1. <span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6zlemi\u0148 de\u0148de\u015f agzalaryny, e\u00fderje\u0148li go\u015fma s\u00f6zlemleri \u00f6zara bagla\u015fdyr\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Bilse\u0148iz has hem gowy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 hem a\u00fdtmak isle\u00fd\u00e4nim \u015fol. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hem hoz gerek, hem hozu\u0148 m\u00fcrr\u00fcgi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdat","meaning":"<div><p>K\u00f6mek, arka, goldaw, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Sadapdan hema\u00fdat tapan Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 g\u00f6z\u00fcnde \u00fda\u015f g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcne hema\u00fdat edeni \u00fc\u00e7in, ony hi\u00e7 wagtda \u00fdadyndan \u00e7ykarma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdatly","meaning":"<div><p>1. Arka tapynan, arkada\u00fdan\u00e7ly, arkaly, \u00fdardamly.<\/p><\/div><div><p>2. Goldaw beriji, myla\u00fdym.<\/p><ul><li>Hema\u00fdatly s\u00f6z e\u015fiden; arka tapan Gandym \u00e7ydap bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdatsyz","meaning":"<div><p>1. Hema\u00fdaty \u00fdok bolan, halsyz, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz.<\/p><\/div><div><p>2. Hema\u00fdat berilmedik, k\u00f6meksiz, \u00fdardamsyz, goldawsyz.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hi\u00e7 kimden hema\u00fdatsyz \u00f6zi turmak\u00e7y bolup ugrady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdat\u00e7y","meaning":"<div><p>Hema\u00fdat ediji, hema\u00fdat beriji, arka durujy, goldaw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Hema\u00fdat edijilik, hema\u00fdat berijilik, arka durujylyk, goldaw edijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hema\u00fdyn","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6neke\u00fd, mesawy, \u00f6zara.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan ejesini\u0148 tutuk diline \u00fdol a\u00e7mak maksady bilen, hema\u00fdyn g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Halnazar ondan-mundan hema\u00fdyn g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemdem","meaning":"<div><p>\u00ddakyn pikirde\u015f, \u00fdolda\u015f, syrda\u015f, dost.<\/p><ul><li>\u00ddekeje hemdemi-\u00e7\u00fc\u00fd\u015feli \u00e7yra, Lyp-lyp edip, \u00fdagty sa\u00fdlardy \u00fdere. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemi\u015fe","meaning":"<div><p>1. Her wagt, elmydama, mydama.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u00e7y hemi\u015fe atyny tarypla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 ga\u00fdga, \u00fdasa gar\u015fy dur\u00fdanym, hemi\u015fe to\u00fd agtar\u00fdanym sizi\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148ize m\u00e4lim d\u00e4lmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ozal, ozallar \u00f6\u0148-\u00f6\u0148ler, \u00f6\u0148.<\/p><ul><li>Hemi\u015feler bu \u00fderlerde ba\u015fga \u00e7\u00f6p bolmazdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemi\u015feki","meaning":"<div><p>Adatdaky, \u00f6\u0148ki, ozalky, owalky.<\/p><ul><li>Onda hemi\u015feki \u00fdygralykdan zat galmandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcnki du\u015fu\u015fyk D\u00fcrnabat \u00fc\u00e7in hemi\u015feki du\u015fu\u015fyklardan tapawutlydy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemi\u015fekilik","meaning":"<div><p>\u015eol bir bolu\u015fdakylyk, \u015fol \u00f6\u0148k\u00fclik, \u015fol bir \u00fdagda\u00fddalyk, adatdakylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hemi\u015fekiligi-h\u00e4 d\u00e4l! -- di\u00fdip, B\u00e4\u015fimi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne sowally seretdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemi\u015felik","meaning":"<div><p>Az wagtlyk\u00e7a d\u00e4l, m\u00fcd\u00fcmilik, mydamalyk, elmydamalyk, d\u00fc\u00fdple\u00fdin, baky.<\/p><ul><li>Seni\u0148 be\u00fdni\u0148de orun alan bozgaklyk, elbetde, hemi\u015felik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bolmanda-da men seni\u0148 bu \u00fderde hemi\u015felik d\u00e4ldigi\u0148i bil\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Uly il ondan hemi\u015felik dyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gel, indi ikimiz hemi\u015felik dost bolaly! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemle","meaning":"<div><p>Gaharly edil\u00fd\u00e4n aba\u00fd-sy\u00fdasat, urul\u00fdan azm, gahar.<\/p><ul><li>Guzuba\u00fdew \u015fe\u00fdle belent \u00e4he\u0148 bilen hemle etdi welin, onu\u0148 sesi garjygyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemleli","meaning":"<div><p>Aba\u00fd-sy\u00fdasatly, gaharly, azmly.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle hemleli s\u00f6zleri n\u00e4me \u00fc\u00e7in ma\u0148a di\u00fd\u00fd\u00e4rsi\u0148? <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemme","meaning":"<div><p>Bary, jemi, \u00e4hli, b\u00fctin.<\/p><ul><li>Arka\u00fdyn\u00e7ylyk wagtynda seni\u0148 hemme zada akyly\u0148 hem \u00fdet\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hemme \u00fderlerini a\u00fdlanyp g\u00f6rd\u00fck. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hemme \u00fderde horazy\u0148 sesi bir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemra","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdolda\u015f 1-5.<\/p><ul><li>\u015eu kitap elime d\u00fc\u015feli b\u00e4ri, \u00fdanymda be\u00fdik bir hemram bar \u00fdaly. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Raketa gurlu\u015fly kosmik gi\u0148i\u015flige go\u00fdberil\u00fd\u00e4n we asman jisimleri \u00fdaly belli bir orbitasy bar bolan-pribor.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 emeli hemrasyny\u0148 \u00f6mri k\u00f6p wagt dowam eder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemralyk","meaning":"<div><p>Du\u00fdguda\u015flyk, \u00fdolda\u015flyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00fd\u00fczlerinden: -Tebigat hem bulara hem bulara hemralyk ed\u00fd\u00e4r. Apy-tupanly gije bolsa bolma\u00fdarmy? -- di\u00fden arzuwy okamak kyn d\u00e4ldi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hemsa\u00fda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> go\u0148\u015fy.<\/p><ul><li>Hemsa\u00fda\u0148 k\u00f6r bolsa, g\u00f6z\u00fc\u0148 gyparak. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heneklemek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 bir zady a\u00e7yk, dury g\u00f6rm\u00e4n, gubar inen \u00fdaly \u00e7ala g\u00f6rmek, g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148i gama\u015fmak.<\/p><ul><li>Men sizi bir g\u00f6ren adamyma me\u0148zed\u00fd\u00e4rin welin, nirede g\u00f6renimi \u00fdadyma salyp bilemok, belki, \u00fda-da meni\u0148 g\u00f6z\u00fcm henekle\u00fd\u00e4ndir! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heniz","meaning":"<div><p>H\u00e4zire \u00e7enli, \u015fu \u00e7aka de\u0148n\u00e7, entek, \u015findi, h\u00e4li.<\/p><ul><li>\u00ddok, ol heniz gelenok. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 heniz g\u00f6rmedik ja\u00fdlary o\u0148a \u00f6r\u00e4n ge\u0148 bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdylgan\u00e7 bombalary\u0148 o\u00fdup ta\u015flan \u00fderleri heniz o\u0148ly tekizlenenok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hep","meaning":"<div><p>Tir\u00fdegi\u0148 bir atymy.<\/p><\/div>"},{"headword":"hepbeli","meaning":"<div><p>Ed\u00fd\u00e4n i\u015fini ba\u015far\u00fdan, kemally, dogumly, pe\u00fddaly.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6lperip \u00fd\u00f6rmegi\u0148i ta\u015fla, dogumlan, sen hem hepbeli bol! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hepbesiz","meaning":"<div><p>Ed\u00fd\u00e4n i\u015fini ba\u015farma\u00fdan, bihepbe, bikemal, bolgusyz, pe\u00fddasyz.<\/p><ul><li>\u015eol o\u00fdu\u0148 yzys\u00fcre bolsa: --Erni suwly hepbesiz -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcne igen\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Operator t\u00e4ze \u015f\u00e4girdini\u0148 gylygyna ha\u00fdran galdy: --Men mu\u0148a n\u00e4\u00e7e nakyl okasam hem, bu ma\u0148a n\u00e4\u00e7e \u015fela\u00fdyn s\u00f6z ursa-da, \u00f6z\u00fcni\u0148 hepbesiz prinsipine e\u00fderip, meni \u00abd\u00e4deden\u00bb hem ge\u00e7irip, \u00abata\u00bb eltdi -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hepbik","meaning":"<div><p>Gu\u015f tutmak \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan \u00fdasal\u00fdan emeli duzak, \u00e7irtmek pisint gural.<\/p><ul><li>Ta\u00fdlak hyzzyny\u0148 a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, okad\u00fdan oglanlaryny\u0148 birine \u00e7irtmek, birine hem hepbik \u00fdasap berip, olary\u0148 \u00f6\u00fdlerinden getirenje zatlaryny aldap al\u00fdan eken. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hepde","meaning":"<div><p>Du\u015fenbe bilen \u00fdek\u015fenbe aralygyndaky \u00fdedi g\u00fcne de\u0148 bolan wagt birligi.<\/p><ul><li>N\u00e4zik her hepde-de di\u00fden \u00fdaly, Ho\u015fgeldini\u0148 yzyndan hat iber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eu teklip, \u015fu pikir mundan bir hepde \u00f6\u0148 bolan bolsa bolma\u00fdarmy? ! -- di\u00fdip \u00f6k\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hepdele\u00fdin","meaning":"<div><p>Hepde dowamynda, hepde bo\u00fdun\u00e7a, b\u00fctin bir hepde.<\/p><\/div>"},{"headword":"hepdelik","meaning":"<div><p>1. Bir hepde, \u00fdedi g\u00fcn aralygyndaky wagt.<\/p><ul><li>Mundan ozal hemi\u015fe hepdelik, on g\u00fcnl\u00fck ileri \u00fdanyndan sowlup ge\u00e7\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hepdede bir gezek \u00e7yk\u00fdan, hep hepdede ne\u015fir edil\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"hepek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Sygyr salyn\u00fdan (\u00fder) ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"her","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcnden so\u0148ky gelen s\u00f6zi a\u00fdyklap gel\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 her daban \u00fderi \u00fc\u00e7in janymy berm\u00e4ge h\u00e4zir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tejeni\u0148 her d\u00fc\u00fdp \u00fdylgyny sa\u0148a garanda, meni\u0148 \u00fc\u00e7in has gymmadrak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"herda\u00fdym","meaning":"<div><p>K\u00e4te, \u00e7endan, k\u00e4mahal, k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>Torga\u00fdlar-da j\u00fc\u00fdp\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4r herda\u00fdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"herek","meaning":"<div><p>1. T\u00e4rimi\u0148 atanak bolup gutar\u00fdan ujy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Tigirli sapak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hereket","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 t\u00e4siri netijesinde \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan gymyldy, predmeti\u0148 asuda halda durmadyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u015eol wagt \u00abda\u015fyny gu\u015fa\u0148\u00bb di\u00fden y\u015faraty g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n el hereketi boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Suw\u00e7yny\u0148 \u00fdeke he\u0148i d\u00e4l, hereketi hem kesildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir ugur, tarap bo\u00fdun\u00e7a gidi\u015f, \u00fd\u00f6r\u00fc\u015f, \u00f6\u0148e bary\u015f.<\/p><ul><li>I\u0148lisleri\u0148 Ma\u015fatda hem E\u00fdrany\u0148 ba\u015fga \u00fderlerinde duran go\u015funlary Zakaspi frontuna baka herekete ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Materi\u00fdany\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f t\u00e4ri, maddy d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 birsyhly dyngysyz \u00fc\u00fdtg\u00e4p duru\u015f we \u00f6s\u00fc\u015f prosesi. .<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir maksady g\u00f6z\u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan, yzarla\u00fdan jemgy\u00fdet\u00e7ilik i\u015f.<\/p><\/div><div><p>5. Mukdar we hil ta\u00fddan \u00fc\u00fdtge\u00fdi\u015f, \u00f6s\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Herekete-bereket. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hereketlendirmek","meaning":"<div><p>Herekete getirmek, hereket etdirmek, gymyldatmak.<\/p><ul><li>Ol ellerini hereketlendirdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Ellerini hereketlendirip, \u00f6z-\u00f6zi bilen geple\u015fip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hereketlenmek","meaning":"<div><p>Herekete gelmek, hereket etmek, gymyldamak.<\/p><ul><li>Hatyja onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7yna berimsiz hereketlendi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel indi b\u00fctin g\u00f6wresi bilen hereketlenip: -- \u015ee\u00fdle di\u00fdsene, hut \u015funy\u0148 dogrudyr! -- di\u00fdip, \u00ddellini\u0148 s\u00f6z\u00fcni tassyklady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hereketli","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6r\u00e4p duran, a\u00fdlanyp duran, hereketde bol\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7akgan, dogumly, janly.<\/p><\/div>"},{"headword":"hereketlilik","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6r\u00e4p duru\u015flyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7akganlyk, dogumlylyk, janlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hereketsiz","meaning":"<div><p>Gymyldaman duran, hi\u00e7bir gymyldysy, hereketi bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00ddok, dost, men hereketsiz duran ma\u015fyny tab\u015fyryp bilmerin! \u00c7\u00fcnki Hemra\u00fdewi\u0148 bir minut hereketsiz durmagyny g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirmek m\u00fcmkin d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hereketsizlik","meaning":"<div><p>Hereketsiz \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, gymyldysyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hergiz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 ha\u00e7an, asla, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden, b\u00fctinle\u00fd.<\/p><ul><li>Hergiz \u00f6zlerini\u0148 iberjek g\u00fcmany barmy? <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bil\u00fd\u00e4rin, razy bolmaz ol hergiz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hern\u00e4","meaning":"<div><p>1. I\u015fi\u0148 amala a\u015fmagy arzuw edilip a\u00fddyl\u00fdan ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Hern\u00e4, sag-aman ga\u00fddyp gelsinler-d\u00e4! -- di\u00fdip dileg etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her wagt, hemi\u015fe, mydama.<\/p><ul><li>Bu ikisi maslahaty hern\u00e4 \u00e7a\u00fd ba\u015fynda bererdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her ni\u00e7ik bolsa-da, her hili bolsa-da.<\/p><ul><li>Hern\u00e4 i\u015fde \u00fdal\u0148y\u015flyk go\u00fdbermejek bolu\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"herreli\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e herrelmek, biri-biri\u0148e azm uru\u015fmak, dazaryly\u015fmak.<\/p><ul><li>Herreli\u015fip durma\u0148-da, darga\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"herrelmek","meaning":"<div><p>Gaharlanyp geplemek, azm uru\u015fmak, dazaryly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7ary Potda herreldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ejesi bilen erkek dogany o\u0148a herrelmekden ba\u015fga jogap bermediler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"herreltmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gaharly gygyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"herremsek","meaning":"<div><p>Bolgusyz zada gahary gelip herrel\u00fd\u00e4n, gaharlanagan.<\/p><\/div>"},{"headword":"herremseklik","meaning":"<div><p>Tiz gahary gelijilik, gaharja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Ejize herremsekligi\u0148 geregi \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hersi","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsy, her biri.<\/p><ul><li>Hersi bir milletden, bir topar adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z \u00fdanyndan baha berdi hersine. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hesel","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> bal.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fderde hesel berseler hem, meni\u0148-\u00e4 durarlygym \u00fdok! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heser","meaning":"<div><p>S\u00f6\u00fdgi t\u00e4siri, s\u00f6\u00fdmeklik du\u00fdgusy, du\u00fdgy.<\/p><ul><li>\u00ddar \u00fdetirdi\u0148 ma\u0148a heser, hem halymy e\u00fdledi\u0148 te\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heserde\u015f","meaning":"<div><p>Du\u00fdguda\u015flyk ed\u00fd\u00e4n, pikir aly\u015f\u00fdan, pikirde\u015f, hy\u00fdalda\u015f, du\u00fdguda\u015f.<\/p><ul><li>Gulak sal, arzym a\u00fdda\u00fdyn sa\u0148a, Heserde\u015fim, ba\u015f \u00fdolda\u015fym, Gyrat sen. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"heserlenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fcne g\u00f6wni \u00fdetip, hondan b\u00e4rsi bolup \u00fd\u00f6rmek, du\u00fdgusy g\u00f6terilmek, hyjuwlanmak. .<\/p><\/div>"},{"headword":"het","meaning":"<div><p>1. Dereje, \u00e7\u00e4k, \u00e7en, \u00e7ak, \u00fdagda\u00fd, kada.<\/p><ul><li>Artyk \u00f6z\u00fcni rahat saklamaga n\u00e4\u00e7e \u00e7aly\u015fsa-da, birdenk\u00e4 so\u0148ky hetde \u00fdetenini du\u00fdman galdy. \u015eu m\u00e4hriban s\u00f6zleri\u0148 meni \u00e7agalyk hetdine eltdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z hetdi\u0148den a\u015fdy\u0148, alaryn jany\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Potdy, hetdi\u0148i tana! \u00d6wlen oglan-\u00f6\u0148i hapalar etme! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Milt, ygty\u00fdar, ga\u00fdrat.<\/p><ul><li>Hetdi\u0148 bolsa, b\u00e4ri gel!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hetdena\u015fa","meaning":"<div><p>\u00c7akdana\u015fa, \u00e7endena\u015fa, \u00f6r\u00e4n, juda.<\/p><ul><li>Biz ol \u00fdigidi\u0148 sag-aman gutulanyna hetdena\u015fa begen\u00fd\u00e4rdik. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar bolsa \u00f6r\u00e4n \u00e7altlyk bilen hetdena\u015fa k\u00f6pel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hetsiz","meaning":"<div><p>\u00c7ensiz, \u00e7aksyz, \u00e7\u00e4ksiz, \u00f6r\u00e4n, juda.<\/p><\/div>"},{"headword":"hezil","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n o\u0148at, di\u00fdse\u0148 gowy, gyzykly, \u015fatlykly, ajap, \u015fagala\u0148ly, ke\u00fdpli, mazaly.<\/p><ul><li>Ajap ho\u015f sapaly h\u00e4zil \u00e7agymyz, G\u00fcller ysyn se\u00e7sin di\u00fdip \u00fdaz geldi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gurt bolsa bu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri pugta di\u0148le\u00fd\u00e4r, k\u00e4 \u00fderinde hezil edip g\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hezillik","meaning":"<div><p>\u015eatlykly, \u015fagala\u0148ly \u00fdagda\u00fd, g\u00f6w\u00fcn a\u00e7yjylykly \u00fdagda\u00fd, ke\u00fdp.<\/p><ul><li>G\u00f6r, n\u00e4hili hezillik! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ba\u00fd, bu g\u00fcn hezillik boldy-ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderi \u00f6r\u00e4n hezillik, t\u00fckel de\u0148-du\u015f \u00fdigitler. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hezzet","meaning":"<div><p>Birine, birini\u0148 hatyrasyna edil\u00fd\u00e4n sylag, hormat, s\u00f6w\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Ol meni bu g\u00fcn \u00fc\u00fdtge\u015fik bir hezzet bilen hormatlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu zatlary, bu hezzeti Annaguly enesinden dogup g\u00f6rm\u00e4ndi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hezzet-hormat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hezzet.<\/p><ul><li>Ke\u00fdijegim, sa\u0148a hezzet-hormat etm\u00e4n go\u00fdberjek d\u00e4l! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a hezzet-hormat hem edip bilmedik. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hezzetlemek","meaning":"<div><p>Hezzet etmek, sylag etmek, hormat etmek, o\u0148at myhman almak.<\/p><ul><li>Hojamyrat komissi\u00fda \u00e7lenlerinden k\u00e4birini \u00f6\u00fd\u00fcne \u00e7agyryp hezzetledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hezzetlenmek","meaning":"<div><p>Hezzet edilmek, sylag, hormat edilmek, o\u0148at myhman alynmak, hormatlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hezzetli","meaning":"<div><p>Hezzet edil\u00fd\u00e4n, sylagly, hormatly.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u00e7jiklemek","meaning":"<div><p>1. Okalanda s\u00f6zleri bogna b\u00f6l\u00fcp sakynyp, \u00fczlem-saplam a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Oglanjyk haty a\u00e7yp, \u00fczlem-saplam edip, he\u00e7jikl\u00e4p di\u00fden \u00fdaly okamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Haly\u00e7ylar hakynda- di\u00fdip, he\u00e7jikl\u00e4p okamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir a\u00fddany\u0148y zol ga\u00fdtalap durmak, gep \u00e7intgemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u00e7jikletmek","meaning":"<div><p>1. S\u00f6zleri bogun-bogun edip, b\u00f6l\u00fcp okatmak.<\/p><ul><li>Haty he\u00e7jikledip okatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady zol ga\u00fdtaladyp oturtmak, s\u00f6zletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u00e7jikle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Haty bogun-bogun a\u00fddy\u015fyp-oka\u015fyp oturmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Biri bilen agzy\u0148y de\u0148\u00e4p s\u00f6g\u00fc\u015fip durmak, biri-biri\u0148e ga\u00fdtawul ber\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Ra\u00fdonda birisi bilen telefonda g\u00fcrle\u015f\u00fd\u00e4r, onu\u0148 bilen he\u00e7jikle\u015f\u00fd\u00e4r -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fd","meaning":"<div><p>Biri \u00e7agyrylanda \u00fda-da birine \u00fd\u00fczlenilip gygyrylanda ulanyl\u00fdan ses-\u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u00fdgenek","meaning":"<div><p>\u00ddanan \u00fdaga \u00fdumurtga \u00e7akylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>Eje, \u00fdene derrew semawar go\u00fd, he\u00fdgenek bi\u015fir! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fdjanelek","meaning":"<div><p>Uly begenji, \u015fatlygy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>He\u00fdjanelek, kakam gel\u00fd\u00e4r!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fdkel","meaning":"<div><p>Garta\u015fan a\u00fdallary\u0148 gerdenlerinden a\u015fyryp \u00fdanyn dakyn\u00fdan ga\u00fdy\u015f gapjygy.<\/p><ul><li>Asypdyr bo\u00fdnundan k\u00f6ne he\u00fdkeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddylmatan d\u00f6rtgo\u015fma bilezigi etlek bileklerine dakynyp, k\u00fcm\u00fc\u015fli he\u00fdkeli \u00fdanyn dakyndy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fdkel\u00e7i","meaning":"<div><p>He\u00fdkel \u00fdasa\u00fdan ussa, skulptura\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u00fdle","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fe\u00fdle.<\/p><ul><li>He\u00fdlemi! -- di\u00fdip, ejesi bu g\u00fcrr\u00fc\u0148 bilen \u00e7a\u00fdlaryny i\u00e7enini du\u00fdman galdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fdwere","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Juda, \u00f6r\u00e4n, halys, \u00e7akdana\u015fa.<\/p><ul><li>W\u00e4! Ikisini\u0148 tapawudy he\u00fdwere k\u00e4n-le? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u00fdwi","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Birden bol\u00fdan waka ge\u0148 galynyp a\u00fddyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>He\u00fdwi, janlarym, bu saparmy? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148","meaning":"<div><p>Za\u00fdalanyp, \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4p, nemli zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n kerebe me\u0148ze\u015f \u00e7ygly pos, mikroskopik k\u00f6melekler, pilis.<\/p><ul><li>Olar he\u0148 basan \u00e7\u00f6reklerini torbalaryndan \u00e7ykardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148kiri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Sesli agla\u015fmak, m\u00f6\u0148\u0148\u00fcri\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148 \u00fcst\u00fcne gygyry\u015fmak, galmagalla\u015fyp s\u00f6g\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar bolgusyz zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde he\u0148kiri\u015fip ke\u00fdpden \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148kirmek","meaning":"<div><p>1. Sesli aglamak, m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrmek, aglap oturmak.<\/p><ul><li>He\u0148kirip oturma-da, bar g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fda\u015fyny s\u00fcp\u00fcr!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne azmly gygyrmak, gykylyklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u0148kirtmek","meaning":"<div><p>1. Sesli aglatmak, m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Azmly gygyrtmak, gykylyklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u0148lemek","meaning":"<div><p>He\u0148 emele gelmek, he\u0148 baglamak, he\u0148 basmak, pilislemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u0148lenmek","meaning":"<div><p>He\u0148 bilen \u00f6rt\u00fclmek, he\u0148e basylyp galmak, pilislenmek.<\/p><ul><li>He\u0148lenen \u00e7\u00f6rekleri \u00fdum\u015fadyp towuklara berdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148letmek","meaning":"<div><p>He\u0148 baglatmak, he\u0148e basdyrmak, pilisletmek.<\/p><ul><li>Samany wagtynda \u00fdygnaman he\u0148letmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148li","meaning":"<div><p>He\u0148, pilis basan, pilisli.<\/p><ul><li>He\u0148li \u00e7\u00f6rek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u0148\u0148am","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> D\u00f6wran, d\u00f6w\u00fcr, durmu\u015f.<\/p><ul><li>Hakykatdan hem he\u0148\u0148am \u00fdigdeldi, b\u00fctin oba \u00fdigdeldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> He\u0148, h\u00e4si\u00fdet, gylyk.<\/p><ul><li>Ine, bu \u00fda\u015fuly \u00fdene he\u0148\u0148amyna ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 \u00fdene-de k\u00f6ne he\u0148\u0148amyna ba\u015flady. <span>(\u00abEdebi\u00fdat We Sungat\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u015fdek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00f6rk\u00fc\u00e7li erkek d\u00fc\u00fde, bugra.<\/p><\/div>"},{"headword":"he\u015ferilmek","meaning":"<div><p>T\u00e4sin galyjylyk bilen \u00e7i\u0148erilmek, dikgerilip seretmek, hekgerilmek.<\/p><ul><li>Tagsyr he\u015ferildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u015ferleni\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7i\u0148erilip seredi\u015fmek, hekgerilip seredi\u015fmek, hekgeri\u015fmek.<\/p><ul><li>T\u00f6werekde he\u015ferleni\u015fip duran gamy\u015fdan, \u00fdokarda \u00e7a\u0148jar\u00fdan \u00e7alymtyk asmandan ba\u015fga bir zat \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 gykylygyna hatary\u0148 a\u00fdallary he\u015ferleni\u015fip \u00e7ykdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"he\u015ferlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> he\u015ferilmek.<\/p><ul><li>Belent \u00fderlerde bolsa \u00e7alymtyl gotur da\u015flar he\u015ferlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eatlygy\u0148 kirpikleri he\u015ferlen\u00fd\u00e4n, gabaklary g\u00f6zlerine k\u00f6lege sal\u00fdan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hi","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy, ha\u00fdran bolmagy a\u0148lad\u00fdan ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Hi-de guwanmazmy\u0148, \u015fular dek merde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hi \u015fon\u00e7a \u00e7u\u0148lukda \u00fdatan zady-da, remont edip bolarmy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hijr","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdralyk, jydalyk, jepa, jebir.<\/p><ul><li>Hijri, derdi-dagyny hi\u00e7 kimse menden sormasyn. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Hijrinde k\u00f6\u00fd\u00fcp men, dat bilen per\u00fdat, iki \u00e7e\u015fmim bir g\u00f6rm\u00e4ge zar sa\u0148a. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hijran","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> a\u00fdralyk.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdgi g\u00fclse, bagt g\u00fcler, hijran gider, wysal geler. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hijri","meaning":"<div><p>Muhammedi\u0148 Mekgeden Medin\u00e4 ga\u00e7yp giden wagtyndan (622 \u00fd.) hasaplan\u00fdan musulman \u00fdyl hasaby.<\/p><\/div>"},{"headword":"hikirdemek","meaning":"<div><p>Hikirdili g\u00fclmek, hikirdili ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hikirdetmek","meaning":"<div><p>Hikirdili g\u00fcld\u00fcrmek, hikirdili seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hikirde\u015fmek","meaning":"<div><p>Hikirdili g\u00fcl\u00fc\u015fmek, hikirdili sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Yza d\u00f6n\u00fcp, \u015fe\u00fdle k\u00f6p s\u00f6z a\u00fddanso\u0148, dosty bilen bile hikirde\u015fdiler. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hikirdi","meaning":"<div><p>G\u00fclki sesini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z, birden dowamly g\u00fclnende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hil","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady biri-birinden tapawutlandyr\u00fdan d\u00fc\u00fdpli alamat, sypat.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 hakyky bolmaly \u00fdagda\u00fdyna la\u00fdyklykdaky derejesi, bolu\u015f \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00c7eper dokalypdyr, o\u0148atdyr hili, Sungat ussatlarny g\u00f6rd\u00fck sergide. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 terjime edili\u015fini\u0148 hili-de barha o\u0148atla\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddaly, kimin, \u00fc\u00fdtge\u015fik.<\/p><ul><li>\u015eu hili \u015fatlykly o\u00fd gelipdir ba\u015fa. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hil-hil","meaning":"<div><p>D\u00fcrli-d\u00fcrli, her t\u00fc\u00fdsli, dirli g\u00f6rn\u00fc\u015fli, kysym-kysym.<\/p><ul><li>Ondan \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n hil-hil matalar bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hile","meaning":"<div><p>Hak, pa\u00fd, go\u015fant.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bu suwda hil\u00e4m \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hilebaz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hileg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bu hilebaz go\u0148ur sakgal aramyza \u015fugullar go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hilebazlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hileg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Hilebazlyk bilen \u00fder astyndan i\u015f g\u00f6rmeli di\u00fdsene?! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Hatdaky gyzyl ur\u015fujyny\u0148 gyzyl j\u00fcmleleri onu\u0148 b\u00fctin hilebazlyklaryna zarp ur\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hileg\u00e4r","meaning":"<div><p>Hilebazlykda tapawutlan\u00fdan, mekirlige \u00fd\u00fcz uran, hilebaz, aldaw\u00e7y, emelke\u015f.<\/p><ul><li>Hileg\u00e4rler girse go\u00fdun dersine, Gurt bolup topulgyn ola\u0148 s\u00fcrs\u00fcne. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Bu hileg\u00e4r sesi e\u015fidip Gurban, \u00fdolda\u015flary bilen \u00e7ekildi yza. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hileg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Hileg\u00e4re has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, hile bilen edil\u00fd\u00e4n hereket, hilebazlyk, mekirlik, aldaw\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi, o\u00fdnap duran g\u00f6zleri indi garak\u00e7ylary\u0148 g\u00f6z\u00fcne mekirlik we hileg\u00e4rlik sypata \u00f6wr\u00fclipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddene bu \u00fderde bir hileg\u00e4rlik bola\u00fdmasyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hileg\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hileg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in bu hileg\u00e4r\u00e7iliklere ba\u015f go\u015f\u00fdanlygy\u0148yz biz \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fn\u00fckli. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hileli","meaning":"<div><p>Hile bilen edilen, mekirlik bilen i\u015flenen.<\/p><\/div>"},{"headword":"hin","meaning":"<div><p>M\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148, s\u00fc\u00fdrenijileri\u0148 we \u015f. m. \u00fdat\u00fdan, \u00fda\u015fa\u00fdan de\u015figi, \u00f6\u00fdi.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy s\u00f6z \u00fdylany hinden \u00e7ykarar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ajaly \u00fdeten tilki hinine bakyp \u00fc\u00fdrer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hindiler","meaning":"<div><p>Hindistany\u0148 esasy \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"hi\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00abD\u00fc\u00fdb\u00fcnden, asyl, asla\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcnler hi\u00e7 wagt \u00fdatdan \u00e7ykmajak g\u00fcnlerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biderek, pe\u00fddasyz, netijesiz, bo\u015f, pu\u00e7.<\/p><ul><li>Hi\u00e7den gi\u00e7 \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hi\u0148lenmek","meaning":"<div><p>A\u00fddymy\u0148 s\u00f6zlerini e\u015fidiler-e\u015fidilmez a\u00fddyp, \u00e7alajadan he\u0148 etmek, \u00fduwa\u015fjadan a\u00fddym a\u00fdtmak, hi\u0148\u0148ildemek.<\/p><ul><li>Ol at a\u00fdagyny\u0148 tabyrdysyna go\u015fup hi\u0148lendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garlyny\u0148 uly ogly d\u00fc\u00fde etini\u0148 ga\u00fdnatmasyndan garnyny dolduryp, \u00fduwa\u015fja a\u00fddyma hi\u0148len\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hi\u0148\u0148ildemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hi\u0148lenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hi\u0148\u0148ildi","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fjadan a\u00fddyl\u00fdan a\u00fddym, \u00fduwa\u015fjadan edil\u00fd\u00e4n he\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"hi\u0148\u0148ildik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite dikilen iki aga\u00e7dan \u00fda-da bagdan \u00fd\u00fcp asylyp u\u00e7ul\u00fdan bat.<\/p><ul><li>Her \u015fahadan \u00fd\u00fcp salyp, hi\u0148\u0148ildik asa\u00fdmaly. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hol.<\/p><ul><li>Ylga, Myrat, ho \u00e7uwaly gumdan doldur! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hojalyk","meaning":"<div><p>1. Bir jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fy\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny\u0148 jemi, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik usuly.<\/p><ul><li>Sosialistik hojalygy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ykdysady\u00fdet, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n Halk hojalygy.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6\u00fd-\u00f6wzar, ma\u015fgala.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl\u00fc\u0148 hojalygynda kem zady \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f wagtynda ol \u00f6zlerini\u0148 hojalygynda k\u00f6p i\u015flemeli boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 pudagy we \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da bir \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik birligi.<\/p><ul><li>Durmu\u015fda oba hojalygy a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hojalyk\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Hojalyk i\u015fine \u00f6kde, hojalyk i\u015fini gowy dolandyr\u00fdan adam.<\/p><ul><li>A\u00fdna hojalyk\u00e7y a\u00fdala \u00f6wr\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edarany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148 hojalyk i\u015flerini alyp bar\u00fdan \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"hoja\u00fdyn","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 e\u00fdesi, bir zada e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4n, e\u00fde.<\/p><\/div><div><p>2. Hojalygy we hojalyk i\u015flerini \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Seni\u0148 habary\u0148 \u00fdok, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 hoja\u00fdyny indi A\u00fdnadyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tyg\u015fytly hoja\u00fdyn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Aga, h\u00f6k\u00fcmdar.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Doly hukukly h\u00f6k\u00fcmdar, \u00fdurt e\u00fdesi.<\/p><ul><li>Sowet adamlary \u00f6z \u00fdurduny\u0148 hoja\u00fdynlarydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00dd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdyn, Ka\u015fgar \u00e7a\u00fdyny bermese\u0148 boljak d\u00e4l! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c4r.<\/p><ul><li>Meni\u0148 hoja\u00fdynym ma\u0148a altyn sagat alyp berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hoja\u00fdynlyk","meaning":"<div><p>1. Bir zada bolan e\u00fdelik, e\u00fde\u00e7ilik, ygty\u00fdarlylyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z zadyna hoja\u00fdynlyk ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hojalygy we hojalyk i\u015flerini dolandyryjylyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 hoja\u00fdynlygyny alyp bar\u00fdan A\u015fyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agalyk, h\u00f6k\u00fcmdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokga","meaning":"<div><p>1. O\u00fdulan \u00fder, de\u015fik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u0148-ta\u0148 zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokgar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Durnalar ma\u015fgalasyndan bolan uzyn a\u00fdak, uzyn bo\u00fdun, uly gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokranmak","meaning":"<div><p>1. Ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4n \u00fdaly hykranyp, myla\u00fdym seslenmek (Esasan at barada).<\/p><ul><li>At ony hokranyp gar\u015fylady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>On\u00fdan\u00e7a \u00fdedi-sekiz \u00e4dimd\u00e4ki ba\u015fga bir at agzyndaky torbasyny \u00fdere urup hokrandy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ta\u00fd enesini\u0148 \u00fdanyna gelenden, hokranyp, ki\u015f\u0148\u00e4p gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z-\u00f6z\u00fcnden birine \u00fda-da bir zada s\u00f6g\u00fcnmek, garganmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokrany\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4n \u00fdaly hykranyp, myla\u00fdym sesleni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z-\u00f6z\u00fcnden s\u00f6g\u00fcni\u015fmek, gargany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokurdamak","meaning":"<div><p>Hokurdyly ses \u00e7ykmak, hokurdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ol gazap bilen \u00fderinden gobsunanda, \u00e7ep \u00e7igni bir hili hokurdan \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hokurdan","meaning":"<div><p>K\u00fcr\u00fcme, hine, g\u00f6mlen gurruga we \u015f. m. suw gidip emele gel\u00fd\u00e4n de\u015fik, suw giden \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Dy\u0148zap duran \u00e4girt bendi\u0148 birdenk\u00e4 hokurdan a\u00e7ysy \u00fdaly, seni\u0148 hem oslagsyz wagtda du\u00fddansyz ba\u015faga\u00fdlygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden barmagy\u0148 ge\u0148 zat d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdagy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hokurdatmak","meaning":"<div><p>Hokurdyly ses \u00e7ykarmak, hokurdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokurda\u015fmak","meaning":"<div><p>Hokurdyly ses \u00e7ykarmak, hokurdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokurdy","meaning":"<div><p>De\u015fige, bokurdakly gaba we \u015f. m. suw gu\u00fdlanda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hokurtga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hokurdan.<\/p><ul><li>Di\u0148e suwu\u0148 hokurtga gu\u00fdul\u00fdan g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hol","meaning":"<div><p>\u00abOl, holha, honha, hona, ho, \u015fol\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan g\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Eger meni\u0148 \u00e7enim \u00e7en bolsa, hol \u00fdogyn aga\u00e7da meni\u0148 tagmam bardyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hol g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n be\u00fdik ger\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcnde bizi\u0148 ara\u00e7\u00e4k belgimiz bar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"holha","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hol.<\/p><ul><li>Holha, \u00e4\u0148et, eljagazyny akja \u00fdaglyk bilen s\u00fcp\u00fcri\u015fine! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"holpuldamak","meaning":"<div><p>1. Holpuldyly ses \u00e7ykmak, holpuldyly seslenmek, larkyldamak.<\/p><ul><li>\u00ddokary \u00e7ekilen ke\u015fdeli balagyny\u0148 agzyndan ki\u00e7ijik gara injikleri darty \u00fdaly g\u00f6rn\u00fcp, \u00fdala\u0148a\u00e7 a\u00fdaklary gi\u0148 galo\u015fy\u0148 i\u00e7inde holpulda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 aladasyna d\u00fc\u015f\u00fcp selpemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"holpuldatmak","meaning":"<div><p>1. Holpuldyly ses \u00e7ykarmak, holpuldyly seslendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda hasanakladyp \u00fd\u00f6retmek, s\u00f6lp\u00fcldetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"holpulda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hemmesi gi\u0148, uly bolmak, bary taga\u015fyksyz bolmak (Ge\u00fdim, a\u00fdakgap we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birtopar bolup holpuldap \u00fd\u00f6remek, bir zady\u0148 ugrunda hasanakla\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"holpuldy","meaning":"<div><p>1. Gi\u0148, uly, taga\u015fyksyz ge\u00fdim, a\u00fdakgap we \u015f. m. gel\u00fdende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 aladasyna d\u00fc\u015f\u00fcp, s\u00f6lp\u00fcld\u00e4l \u00e7alt hereket edilende a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"holpy-solpy","meaning":"<div><p>Sallam-sajak bolup duran, gi\u0148 taga\u015fyksyz bolan (Ge\u00fdim-gejim hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"holtum","meaning":"<div><p>1. Gotany\u0148 alkymyny\u0148 a\u015fagyndaky halparyp duran \u00fdaly halta.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nebis, garyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"hompu\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u017e\u017eyk.<\/p><ul><li>S\u00f6wdeg\u00e4r hompu\u015f \u00fdaly \u00e7i\u015fip: -- Meni\u0148 ak e\u015fegimi tapyp ber! -- di\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hona","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> honha.<\/p><\/div>"},{"headword":"honha","meaning":"<div><p>\u00abHolha, ynha, ana, hona\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan g\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Honha k\u00e4kilikleri\u0148 biri ga\u00fda degip \u00fdykyldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hop","meaning":"<div><p>1. \u00abBol\u00fdar, \u00fdag\u015fy, lepbe\u00fd\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan jogap s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Hop, hop Emin aga! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ahmyr etmek, hyjuw saklamak, \u00f6k\u00fcnmek \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hop, bol\u00fdar-da! Sen, d\u00e4li, ahyrynda meni\u0148 elime d\u00fc\u015fersi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agyr \u00fd\u00fcki g\u00f6terjek bolany\u0148da \u00fda-da kyn i\u015fi \u00fderine \u00fdetireni\u0148de, g\u00fc\u00fd\u00e7 jemlenip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Kell\u00e4m gyrawlapdyr, agardy sa\u00e7ym, \u00fderimden turamda, \u00abhop\u00bb di\u00fdip galdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hop! -- di\u00fdip \u00fc\u00e7 \u00fda\u015f\u00e7igi g\u00f6terip \u00fderinden galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopbalamak","meaning":"<div><p>Arka\u0148a g\u00f6termek, arka\u0148a hopba edip almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hopbalatmak","meaning":"<div><p>Arkasyna g\u00f6tertmek, arkasyna hopba edip aldyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hopdurmak","meaning":"<div><p>\u00ddere sokdurmak, \u00fdok etdirmek, \u00fder \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Gazap edip bermezden dem, \u00fder hopduryp zarba ur\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopmak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6kmek, \u00fdykylmak, \u00fduwutmak.<\/p><ul><li>Asman \u00fcst\u00fcme hopdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopukdyrmak","meaning":"<div><p>1. Dem almagyny kynla\u015fdyrmak, demikdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcregine gorky salmak, gorky d\u00f6retmek, \u00fd\u00fcrek gysdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eol a\u00fdgytly hereket artygy hopukdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopukmak","meaning":"<div><p>1. Dem almagy\u0148 kynla\u015fmak, demikmek.<\/p><ul><li>Artyk o\u0148a elini berip-berm\u00e4nk\u00e4, hopugyp o\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdwew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir ha\u00fdukdan so\u0148 \u00fdorgany\u0148 i\u00e7inde gara dere batyp, hopugyp, \u00fderinden galdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorky arala\u015fmak, howsala d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u00fdna \u015fol \u00fdandyryjy o\u00fdlara gark bolup, hopugyp dem al\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopul-sopul","meaning":"<div><p>Egne la\u00fdyk d\u00e4l, ykjam bolmadyk, gi\u0148, sallany\u015fyp \u00fdatan.<\/p><ul><li>Ol gu\u015fagyny \u015fe\u00fdle eb\u015fir gu\u015fanan hem bolsa, egnind\u00e4ki donu\u0148 \u00fdakalaryny\u0148 dumly-du\u015fy hopul-sopul bolup duran. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol ge\u00fden e\u015figini, balagyny\u0148 u\u00e7guryny, \u00e7arygyny\u0148 bagyny o\u0148arman, s\u00fc\u00fdr\u00e4p hopul-sopul gezerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopuldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hopurdatmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ep a\u00fdagyny uzadyp, elind\u00e4ki \u00e7a\u00fdyny horpuldadyp i\u00e7di. <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kemine bolsa \u00e7aly horpuldadyp i\u00e7m\u00e4ge ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopurdatmak","meaning":"<div><p>Hopurdyly ses \u00e7ykarmak, hopurdyly i\u00e7mek, owurtlamak.<\/p><ul><li>Jepbar bir k\u00e4se \u00e7a\u00fdy hopurdadyp i\u00e7di. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Ol bir g\u00fcn hopurdadyp bulamak i\u00e7ip otyrka, \u00fdum\u015famadyk nan onu\u0148 bokurdagyna tegek bolupdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzgyn \u00e7a\u00fdy s\u00fcz\u00fcp d\u00e4l-de, hopurdadyp owurtla\u00fdan \u00c4\u015febibi birdenk\u00e4 \u00abp\u00e4h\u00bb di\u00fdlen \u00fdaly, s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hopurdy","meaning":"<div><p>Howlugylyp \u00e7a\u00fd i\u00e7ilende \u00fda-da suwuk nahar i\u00fdlende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hor","meaning":"<div><p>A\u00fddymly sazy bilele\u015fip \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n a\u00fddym\u00e7ylar topary, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da orkestr, a\u00fddym\u00e7ylar toplumy.<\/p><\/div>"},{"headword":"hor-homsy","meaning":"<div><p>Bolelinlikde, gurply \u00fdagda\u00fdda bolmadyk, \u00fdeter-\u00fdetmez \u00fdagda\u00fdda \u00fda\u015fa\u00fdan, horluk \u00e7ek\u00fd\u00e4n, m\u00e4t\u00e4\u00e7.<\/p><ul><li>Men\u00e4-h\u00e4 \u00e7agalarymy a\u00e7-\u00fdala\u0148a\u00e7, hor-homsy saklap biljek d\u00e4l! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hor-hor","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> horruldy.<\/p><ul><li>Go\u00fd, onu\u0148 demini biraz d\u00fc\u015f\u00fcrsin, hor-horuny biraz \u00fdatyrsyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgi walany\u0148 wala-walasy \u00fdatandan so\u0148, Meleba\u00fdy\u0148 hem hor-hory kesilipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hor-zar","meaning":"<div><p>Horlukda we zarlykda, hem hor, hem zar, m\u00e4t\u00e4\u00e7, g\u00f6rg\u00fcde.<\/p><ul><li>Bu oglan hor-zar a\u00e7-suwsuz geziberipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hora","meaning":"<div><p>Suwy s\u00fc\u00fdjemedik, bi\u015fmedik, g\u00f6k, tur\u015fy (Esasan \u00fcz\u00fcm hakda).<\/p><ul><li>Aga\u00e7 ba\u015fynda hora, Bilmedim d\u00fc\u015fd\u00fcm hora, Atam-enem bi\u00e7\u00e4re, Satdy meni \u00fdat \u00fdere. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Hora \u00fcz\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horan","meaning":"<div><p>Her bir zady i\u015fd\u00e4men i\u00fd\u00fd\u00e4n, i\u00fdermen, i\u015fd\u00e4li, i\u015fd\u00e4men.<\/p><ul><li>I\u00e7i k\u00f6keli, gantly, unly haltalar horan m\u00f6jeklerden hyryn-dykyn dolupdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horaz","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00e4ki\u00fdan d\u00e4l, erkek jynsly \u00f6\u00fd gu\u015fy.<\/p><ul><li>Horazlar ala-zenzele edip gygyr\u00fdardylar, itler \u00fc\u00fdr\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 horazlary bolsa bir tapgyr gygyryp go\u00fddular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hora\u015fa","meaning":"<div><p>Gowy d\u00e4l, g\u00f6rn\u00fckli d\u00e4l, \u00fd\u00f6neke\u00fd, bolgusyz.<\/p><ul><li>Hora\u015fa \u00fdabylylar o\u0148a \u00fdol berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horda","meaning":"<div><p>Aty\u0148 a\u00fdaklaryny\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnde mozol \u00fdaly emele gel\u00fd\u00e4n gury \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"hordalyk","meaning":"<div><p>Gowy d\u00e4llik, \u00fdaramazlyk, erbetlik.<\/p><ul><li>Garrylar matany\u0148 gowulygy-hordalygy hakynda e\u0148ekle\u015fdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horgurmak","meaning":"<div><p>Hokran\u00fdan \u00fdaly burnuny parryldadyp seslenmek.<\/p><ul><li>Ala\u015fa a\u00fdagyny\u0148 agyrysyna garaman, olary\u0148 \u00fc\u00fdtge\u015fik seslerini o\u0148anda horgurdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00e4si\u00fdetli janawar uzyn tanapyny\u0148 \u00fdetdik bo\u00fduna horguryp a\u00fdlanmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horjun","meaning":"<div><p>Haly \u00fdaly \u00e7itilip dokal\u00fdan, go\u015fa g\u00f6zli gap.<\/p><ul><li>Horjundan \u00e7ykaran sowgatlaryny ylga\u015fyp gelen agtyklaryna \u00fcle\u015fdirdi, Gotur s\u00f6wdeg\u00e4r \u00aboba \u00e4kit\u00bb di\u00fdip, ma\u0148a bir horjun k\u00fcm\u00fc\u015f pul tab\u015fyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horkuldamak","meaning":"<div><p>Horkuldyly seslenmek, hork-hork edip aglamak.<\/p><ul><li>Ol Artygy g\u00f6renden gujaklady, g\u00f6zlerini\u0148 \u00fda\u015fyny se\u00e7ip horkuldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><li>Di\u0148e bir a\u00fdal horkuldap agla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horkulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Horkuldyly ses edi\u015fmek, hork-hork edi\u015fip agla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar-da alyp gyzy\u0148 da\u015fyny, Horkulda\u015fyp sypa\u00fdarlar ba\u015fyny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horkuldy","meaning":"<div><p>Adam i\u00e7gin demigip aglanda, do\u0148uz seslenende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdnden b\u00e4ri g\u00f6z\u00fda\u015f bilen horkuldy dowam ed\u00fd\u00e4r gi\u0148 howlyny\u0148 i\u00e7inde. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Senemi\u0148 S\u00f6\u00fdg\u00fcsi)<\/span><\/li><li>Koridordan \u00e7alaja hamsykma bilen horkuldy e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horlamak","meaning":"<div><p>1. Arryklatmak, igletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Jebir, s\u00fctem etmek, g\u00f6rgi g\u00f6rkezmek, ez\u00fdet bermek, gynamak; ezmek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 agyr \u00fdagda\u00fdyndan habardar Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7 ony ondan artyk horlamagy \u00f6z\u00fcne uslyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fcp dursu\u0148 ahyryn, ol ar\u00e7yn obany n\u00e4hili horla\u00fdyn di\u00fdse horla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horlanmak","meaning":"<div><p>1. Arryklamak, iglemek.<\/p><ul><li>Ol horlanyp, \u00e7\u00f6pe d\u00f6n\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jebir-s\u00fctem \u00e7ekmek, g\u00f6rgi g\u00f6rmek, azap g\u00f6rmek, ezilmek.<\/p><ul><li>Biz bu \u00fderde gaty horlandyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gyt\u00e7ylyk \u00e7ekmek, m\u00e4t\u00e4\u00e7lige sezewar bolmak.<\/p><ul><li>Puldan-zatdan horlansa\u0148yz, du\u00fddury\u0148! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horlatmak","meaning":"<div><p>Jebir, s\u00fctem etdirmek, g\u00f6rgi g\u00f6rd\u00fcrmek, ez\u00fdet berdirmek, gynatmak.<\/p><ul><li>Du\u015f gelip durmu\u015f towuna, Gara horlatdy\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148i. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horla\u015fmak","meaning":"<div><p>Horruldyly ses edi\u015fmek, horryldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Da\u0148dan \u015f\u00f6w\u00fcr \u00e7ekip gelen myhmanlary\u0148 bir-iki sanysy h\u00e4zir hem horla\u015fyp \u00fdatyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horluk","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n jebir, s\u00fctem, g\u00f6rgi, azap, zulum.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcmde g\u00f6rmedik horlugymy g\u00f6rd\u00fcm. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly bu horluga \u00fdanyp-bi\u015fip, bir gazal a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hormat","meaning":"<div><p>Birini\u0148 hatyrasy saklanyp edil\u00fd\u00e4n sylagly gatna\u015fyk, sylag, hezzet.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bu \u00f6z \u00e7eninden artygrak edil\u00fd\u00e4n hormat \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men obamy\u0148 ekl\u00e4n, saklan oglany, Hormat, sylag bilen \u00fdatla\u00fdan seni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hormatlamak","meaning":"<div><p>Birine hormat go\u00fdmak, sylag, hormat etmek, birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 hatyrasyny tutmak, hezzet go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Olar Altyny gyzlary\u0148 seresi di\u00fdip hormatlardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hormatlanmak","meaning":"<div><p>Birine hormat edilmek, sylag, hormat go\u00fdulmak, hatyrasy tutulmak, hezzet edilmek.<\/p><ul><li>Hormatlanyp, s\u00f6w\u00fc\u015f edil\u00fd\u00e4n adamy\u0148 \u00fda\u015fy \u00fdigrimi b\u00e4\u015fden \u00fdokaryk ge\u00e7en. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hormatly","meaning":"<div><p>Hormat go\u00fdul\u00fdan, sylag, hormat edil\u00fd\u00e4n, hatyrasy tutul\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"horpuldy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hopurdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"horruk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> horruldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"horruldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> horlamak1.<\/p><ul><li>Kakam horruldap \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horrulda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> horla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"horruldy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir adam uklanda k\u00e4bir ha\u00fdwan seslenende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Di\u0148e d\u00fckanlary\u0148 i\u00e7inden gel\u00fd\u00e4n horryldylardan olary\u0148 sak\u00e7ylardygyny a\u0148mak bol\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Di\u0148e e\u00fd\u00fd\u00e4m s\u00fc\u00fdji uka giden Abadany\u0148 \u00fde\u0148iljek horruldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horsuldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorsuldamak.<\/p><ul><li>Ag\u015fam sagat on boluberende, eli gam\u00e7yly, horsuldap \u00fdatan \u00e4diklerini\u0148 gonjuna \u00e7enli batga batan bir adam gapydan girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horsuldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorsuldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"horsuldy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorsuldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"hortap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> horta\u0148.<\/p><ul><li>Hern\u00e4\u00e7e hortap bolsa-da, \u00e7agany A\u015fgabada-medisina h\u00fcn\u00e4rmenlerini\u0148 \u00fdanyna ugratmaly bolar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"horta\u0148","meaning":"<div><p>Semiz d\u00e4l, horrak, hortap.<\/p><ul><li>\u00c7okga murtly horta\u0148 bir adam kimdir birine g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdi. Bo\u00fdy ortadan uzynrak horta\u0148 Gylyjow bosagadan i\u00e7erik \u00e4tdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hortum","meaning":"<div><p>Pili\u0148 turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli uzyn burny.<\/p><\/div>"},{"headword":"horukmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdetmez\u00e7ilik etmegi zerarly horluk \u00e7ekmek, hor d\u00fc\u015fmek, horlanmak.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcleri\u0148 \u00fdagda\u00fdyny wagtal-wagtal barlap, horugan mallary\u0148 wagtynda s\u00fcr\u00fcden a\u00fdrylmagyny, olara sagaldy\u015f punktlarynda ideg edilmegini kada girizmeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hossa","meaning":"<div><p>Kyn\u00e7ylyk, b\u00f6kden\u00e7, p\u00e4sgel\u00e7ilik, dert.<\/p><ul><li>Bular has artykma\u00e7 hossa bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00d6leni-h\u00e4 \u00f6leni, g\u00f6z\u00fc\u0148i garga \u00e7okmasy n\u00e4me? ! -- di\u00fdlen \u00fdaly, meni\u0148 \u00f6\u0148ki derdimi\u0148 \u00fcst\u00fcne \u015fe\u00fdle hossany\u0148 n\u00e4me geregi bardy? ! -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hossar","meaning":"<div><p>Biri bilen garynda\u015flyk gatna\u015fygy bolan, hal-ahwalyny sorap dur\u00fdan adam, dogan-garynda\u015f.<\/p><ul><li>Olary\u0148 da\u015fyndan-da \u00f6z ogullaryny, atalaryny ugratmaga gelen hossarlary k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 menden ba\u015fga hossary\u0148 \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hossarlyk","meaning":"<div><p>Hossar bolmaklyk, garynda\u015flyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hossar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hossarlyk.<\/p><ul><li>O\u0148a \u00f6zba\u015fdak gadam basmaga \u00fdol berm\u00e4n, k\u00f6plen\u00e7 ownuk hossar\u00e7ylyk bilen ony gur\u015fap al\u00fdarlar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hoturdatmak","meaning":"<div><p>Hoturdyly ses \u00e7ykmak, hoturdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hoturda\u015fmak","meaning":"<div><p>Hoturdyly ses edi\u015fmek, hoturdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hoturdy","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi ga\u00fdmaklap duran \u015for \u00fderden gary\u0148 \u00fcst\u00fcnden we \u015f. m. \u00fderlerden \u00fd\u00f6relende d\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Da\u015farda bir hoturdy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"how","meaning":"<div><p>Hyjuw, bat, sust, jo\u015fgun.<\/p><ul><li>\u015eol gara\u015f bu sapar onu\u0148 howunly basdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddakymsyz habar jemend\u00e4ni\u0148 howuny basdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howa","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 atmosferasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n, esasan azot we kislorotdan ybarat gazlary\u0148 garyndysy.<\/p><ul><li>Howa gijelerine sowap ba\u015flandygy \u00fc\u00e7in, A\u00fdsyz asmany\u0148 \u00fdyldyzlary has \u00fditelen \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fda\u00fdylyp giden bo\u015f gi\u0148i\u015flik, jahan, \u00e4lem, d\u00fcn\u00fd\u00e4.<\/p><ul><li>Howa \u00fdagtylyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bulutsyz t\u00e4miz howada azajyk \u00f6w\u00fcsgin bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howala","meaning":"<div><p>Bat, hy\u00fdal, me\u00fdil.<\/p><ul><li>Onu\u0148 howalasy g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howalamak","meaning":"<div><p>1. Uzakdan be\u00fdgelip g\u00f6r\u00fcnmek, salgym atmak, salgymlap g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Arassa, t\u00e4miz howa \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"howalanmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> howalamak 1.<\/p><ul><li>Uzakdan K\u00fcmmethowzu\u0148 belent minarasy howalanyp g\u00f6r\u00fcndi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuwlanmak, hy\u00fdallanmak, me\u00fdillenmek, ruhy g\u00f6terilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"howaly","meaning":"<div><p>Dabaraly, ha\u00fdbatly.<\/p><ul><li>Aradan bir hepd\u00e4 \u00e7enli wagt ge\u00e7di, Gatlany gurdular gaty howaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6wez jan howaly gyr atyny m\u00fcn\u00fcp gitdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howandar","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyn garynda\u015f, \u00fdakyn hossar.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddakyn \u00fdolda\u015f, arkada\u00fdan\u00e7.<\/p><ul><li>Golum bagly, d\u00fc\u015fd\u00fcm ganym eline, Bu ja\u00fdlarda howandarym bolmady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howandarlyk","meaning":"<div><p>\u00ddakyn garynda\u015flyk, \u00fdakyn hossarlyk, \u00fdakyn \u00fdolda\u015flyk, syrda\u015flyk.<\/p><ul><li>Hemme \u00fderde n\u00e4ho\u015flara ata-enelik g\u00f6zi bilen edil\u00fd\u00e4n alada, howandarlyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howatyr","meaning":"<div><p>Gorky, alada, pikir, howsala, wehim, \u00e4ti\u00fda\u00e7.<\/p><ul><li>\u015eekere \u00abel degipdir\u00bb di\u00fden g\u00fcrr\u00fc\u0148 \u00e7ykar howatyry bija\u00fd horla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol b\u00fctin howatyry unudyp, \u015fol demde o\u0148a jogap ga\u00fdtardy. A\u00fdna ejesini\u0148 o\u00fdanmagyndan howatyr edip, dyzap duran da\u0148ylgy k\u00f6\u015fegi bo\u015fadyp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howatyrlanmak","meaning":"<div><p>\u00c4ti\u00fda\u00e7 etmek, howatyr etmek, howatyrly bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddagmyr garaja ma\u015fyny\u0148 batly \u00fd\u00f6re\u00fd\u015finden howatyrlanyp, \u00fderinden gozganman, do\u0148an \u00fdaly bolup otyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>N\u00e4me howatyrlan\u00fdarsy\u0148? Sapa, go\u00fd \u00fdagsa \u00fdagsyn, bereketdir! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howatyrly","meaning":"<div><p>Howatyr edil\u00fd\u00e4n, wehimli, hatarly, howsalaly, gorkuly.<\/p><ul><li>Gyzyl hany\u0148 otr\u00fdady howatyrly \u00fdagda\u00fddady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Anha, atlar e\u00fderlengi dur, howatyrly \u00fdagda\u00fd du\u015f gelse, miner-de deperin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howa\u00fdy","meaning":"<div><p>Biderek, bo\u015f, netijesiz, manysyz, \u00fdalan (gep, g\u00fcrr\u00fc\u0148 we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Halnazar ba\u00fd howa\u00fdy s\u00f6zlere \u00f6z\u00fcni aldyrmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Awtory\u0148 go\u015fgulary \u00e7endena\u015fa howa\u00fdy \u00fdazylypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Howa\u00fdy d\u00e4ldir s\u00f6z\u00fcm. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howdan","meaning":"<div><p>Suw saklan\u00fdan, ullakan gi\u0148 \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Galla \u00fc\u00e7in urular-da dol\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddow\u015fany\u0148 \u00f6zi obada \u00fdokdur, ol howdan gurlu\u015fygyna gidendir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howlamak","meaning":"<div><p>1. Howsala d\u00fc\u015fmek, darykmak, gyssanmak.<\/p><ul><li>Gulman ar\u00e7yn \u00fd\u00fcregi howla\u00fdan \u00fdaly bolup, ylgap e\u00fdwana \u00e7ykypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdrmek, jabjynmak, topulmak (it hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"howla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Howsala d\u00fc\u015f\u00fc\u015fip ba\u015flamak, gorkup aljyra\u015fmak, gyssany\u015fmak.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir zat \u00fdok \u00fderinden howla\u015fyp bar\u00fdarsy\u0148yz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdr\u00fc\u015fmek, jabjyny\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"howlugy\u015fmak","meaning":"<div><p>Howlukma\u00e7 depreni\u015fmek, gyssany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"howlukdyrmak","meaning":"<div><p>Howlukma\u00e7 deprendirmek, gyssagly \u00fdagd\u00fda salmak, gyssamak.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje A\u00fddurdyny howlukdyrdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Bizi siz bilen g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00e4ge howlukdyran hem, aslynda, \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u015fu agyrlygy boldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howlukmak","meaning":"<div><p>1. Howlukma\u00e7 deprenmek, gyssagly \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015fmek, gyssanmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, be\u00fdle howlukdy\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7\u00f6rek bi\u015firmek, nahar h\u00e4zirlemek i\u015fine howlug\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bisabyrlyk etmek, al\u0148asamak.<\/p><ul><li>Sabyr et, oglum, howlukma, basym bolar! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Oglan howlugar, tut wagtynda bi\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howlukma\u00e7","meaning":"<div><p>Gyssagly \u00fdagda\u00fdda, gyssagly, gyssanma\u00e7.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan n\u00e4me \u00fc\u00e7in be\u00fdle howlukma\u00e7 ga\u00fdtdy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Garly ussa zatlaryny howlukma\u00e7 \u00fdygna\u015fdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howlukma\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Gyssagly \u00fdagda\u00fddalyk, gyssaglylyk, gyssanma\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Ol howlukma\u00e7lyk bilen a\u015fak d\u00fc\u015fm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howly","meaning":"<div><p>T\u00f6weregine ha\u00fdat a\u00fdlanan \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, \u00fder u\u00e7astogy.<\/p><ul><li>\u015eirinleri\u0148 howlusy obany\u0148 ileri ba\u015fynda, \u00e7ola \u00fderdedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kebap ysy k\u00fck\u00e4p howla dolanda, G\u00f6w\u00fcnlerde gizlin g\u00f6terim jo\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howp","meaning":"<div><p>Gorkuly \u00fdagda\u00fd, gorky, wehim, hatar, bela.<\/p><ul><li>Men \u00e7ykyp gitsem, belki, \u015fol howp sizden sowlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howplanmak","meaning":"<div><p>Howpa d\u00fc\u015fmek, howp etmek, gorky arala\u015fmak, wehim etmek.<\/p><ul><li>I\u015fim ga\u00fdtdy! -- di\u00fdip howplan\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howplulyk","meaning":"<div><p>Hatarlylyk, gorkulylyk, wehimlilik.<\/p><ul><li>Olar harasatlara we howplulyklara \u00f6wreni\u015fipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7in \u015fe\u00fdle bir howplulyk \u00fdokdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howply","meaning":"<div><p>Gorkuly, hatarly, wehimli.<\/p><ul><li>Ine, indi has hem howply \u00fderler geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltany\u0148 howply g\u00f6zleri t\u00f6weregine alakjap seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howpsuz","meaning":"<div><p>Gorkusyz, wehimsiz.<\/p><ul><li>Bu d\u00f6w\u00fcrde trahoma howpsuz bol\u00fdar we ba\u015fga adamlara \u00fdoku\u015fma\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howpsuzlanmak","meaning":"<div><p>Howpsuz bolmak, gorkusyz bolmak, wehimsiz bolmak, hatarsyz bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"howpsuzlyk","meaning":"<div><p>Gorkusyzlyk, hatarsyzlyk, wehimsizlik.<\/p><ul><li>\u00d6z howpsuzlygy\u0148yz \u00fc\u00e7in sizi\u0148-de agzy\u0148yza \u00f6r\u00e4n ga\u00fdym, berk bolmagy\u0148yz parzdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsala","meaning":"<div><p>Alada, dowul, biynjalyk, gorky, wehim.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z howsalasy bilen i\u015finden hem bizar bolupdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Muny g\u00f6r\u00fcp, howsala tapan Gurbandursun: -- Muny nirden tapdy\u0148? -- di\u00fdip sorady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsalalandyrmak","meaning":"<div><p>Howsalaly \u00fdagda\u00fda salmak, gorkuly \u00fdagda\u00fda salmak, howatyrlandyrmak, wehimlendirmek.<\/p><ul><li>Bu \u00fdagda\u00fd bolsa Gurdowy \u00f6\u0148k\u00fcden hem beter howsalalandyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsalalanmak","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fmek, gorka d\u00fc\u015fmek, dowla d\u00fc\u015fmek, howatyrlanmak, wehimlenmek.<\/p><ul><li>Arina howsalalanyp ba\u015flady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsalaly","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fen, gorky arala\u015fan, dowla d\u00fc\u015fen, howatyrly, wehimli.<\/p><ul><li>Bular \u015fatlygy-da we hasyl ugrundaky howsalaly aladany-da bile pa\u00fdla\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsalalylyk","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fenlik, dowla d\u00fc\u015fenlik, howatyrlylyk, wehimlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"howsala\u00e7y","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fegen, dowul\u00e7y, galagop, alada\u00e7y, wehim\u00e7i.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi P\u00f6kgenden b\u00e4\u015f beter howsala\u00e7ydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Garry, seni gaty howsala\u00e7y g\u00f6r\u00fd\u00e4n! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howsala\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> howsalalylyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne sen \u00f6z howsala\u00e7ylygy\u0148 bilen meni\u0148 hem ganymy tas gyzdyrypdy\u0148. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howul-halat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> howul-hara.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel howul-halat d\u00fc\u015fjek bolup \u00fdykyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol howul-halat \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howul-halatlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> howul-haralyk.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 py\u00e7akdygyny du\u00fddy we ha\u00e7an du\u015fmany\u0148 bir pulem\u00fdotyny alyp, ony olary\u0148 \u00f6zlerine gar\u015fy atmaga ba\u015flanda, howul-halatlykda \u00e7ermegine gysdyrany \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howul-hara","meaning":"<div><p>1. Howul-halat, hasyr-husur, gyssanma\u00e7, howlukma\u00e7.<\/p><ul><li>Mallylar howul-hara \u00fdarar go\u015flaryny aldylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harsal, \u00fd\u00fczle\u00fd, g\u00f6dek.<\/p><ul><li>Howul-hara \u00e7ekilen suratlar \u00fd\u00fcregi\u0148e batma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howul-haralyk","meaning":"<div><p>1. Howul-halatlyk, gyssanma\u00e7lyk, howlukma\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Ol howul-haralyk bilen \u00e7akgydan, py\u00e7akdan hi\u00e7 zat g\u00f6term\u00e4ndi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harsal, \u00fd\u00fczle\u00fd edilenlik, g\u00f6dek i\u015flenenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"howur","meaning":"<div><p>Bir gyzgynlyk ber\u00fd\u00e4n jisimi\u0148, \u00fdanan zady\u0148 t\u00f6weregine t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdylylyk derejesi.<\/p><ul><li>G\u00fcnd\u00fczi\u0148 gyzgyn howry sowlup, gije salkynla\u015fypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Howry ga\u00e7an G\u00fcn \u00f6z\u00fcni a\u015fak go\u00fdberipdi sowlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howut","meaning":"<div><p>M\u00fcnmek, \u00fd\u00fck urmak \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 arkasyna salyn\u00fdan hataply enjam.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00e4biri \u00fda\u015f-\u00fdele\u0148leri\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny salyp m\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howutlamak","meaning":"<div><p>Howut salmak, d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howut-halygyny salyp ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f-alty ineri howutlap, Genjim kakasyny\u0148 \u00fdanyna gidiberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howutlatmak","meaning":"<div><p>Howat saldyrmak, howut-halygyny saldyryp ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"howutla\u015fmak","meaning":"<div><p>Howut salmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Myhmany\u0148 d\u00fc\u00fdelerini howutla\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"howuz","meaning":"<div><p>I\u00e7inde suw saklamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite gazylyp bejerilen uly we \u00e7u\u0148 \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e d\u00fc\u00fdp owadan garaga\u00e7 howzu\u0148 \u00fcst\u00fcne sa\u00fda sal\u00fdar. <span>(\u00abKolhoz g\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Mekdep howuzlarny\u0148 fontanlary hem, sesin go\u015f\u00fdar, \u00e7agalary\u0148 sesine. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hoz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Da\u015fy gaty gabykly togalak miwe getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Hoz aga\u00e7lary dumly-du\u015fa \u00f6w\u015f\u00fcn at\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 elinde ki\u015fde \u00fda-da hoz g\u00f6r\u00e4\u00fddigi, bar ondan so\u0148 Ta\u00fdlak hyzzyny\u0148 g\u00f6zi a\u00e7yl\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hoz aga\u00e7lary, aja\u00fdyp ymaratlar da\u0148 sazyna g\u00f6rk go\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hem hoz gerek, hem hozu\u0148 m\u00fcrr\u00fcgi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hoza","meaning":"<div><p>Hoz g\u00f6rn\u00fc\u015fli k\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasal\u00fdan togalak bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"hozanak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dcsti akja menekler bilen \u00f6rt\u00fclen garamtyl \u00fda\u015fyl ganatly, tomzaga me\u0148ze\u015f hazzyldap u\u00e7\u00fdan m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar hozanak, kebelek \u00fdaly d\u00fcrli m\u00f6r-m\u00f6jeklerden kolleksi\u00fda d\u00fcz\u00fcpdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hozanaklamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda i\u00e7gin aladanyp, \u00e7alasyn hereket etmek, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015fmek, hasanaklamak.<\/p><ul><li>Aknabat eje begenjinden \u00abbol\u00fdar\u00bb di\u00fdip hozanaklap gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hozanaklatmak","meaning":"<div><p>\u00c7alasyn hereket etdirmek, da\u015fynda a\u00fdlandyrmak, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015f\u00fcrmek, hasanaklatmak.<\/p><ul><li>N\u00e4dersi\u0148, men ony da\u015fy\u0148da hozanaklada\u00fdsam!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hozzuldamak","meaning":"<div><p>Hozzuldyly ses \u00e7ykmak, hozzuldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hozzuldatmak","meaning":"<div><p>Hozzuldyly ses \u00e7ykarmak, hozzuldyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hozzulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Hozzuldyly ses edi\u015fmek, hozzuldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hozzuldy","meaning":"<div><p>Hozanak we \u015f. m. u\u00e7anda d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u0148ka","meaning":"<div><p>Ho\u0148karyp, k\u00f6welip duran, o\u00fdulyp, de\u015filip duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u0148karmak","meaning":"<div><p>K\u00f6welip durmak, o\u00fdulyp, de\u015filip durmak.<\/p><ul><li>Ho\u0148karyp duran de\u015fige ussany\u0148 g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gu\u00fdyny\u0148 agzy \u00fdaly de\u015fik ho\u0148karyp durdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u0148kartmak","meaning":"<div><p>Ullakan o\u00fdup de\u015fmek, o\u00fduk etmek, o\u00fdmak, k\u00f6weltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u0148kary\u015fmak","meaning":"<div><p>O\u00fduly\u015fyp, de\u015fili\u015fip durmak, o\u00fduk bol\u015fup durmak, k\u00f6weli\u015fip g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u0148kudyklamak","meaning":"<div><p>Lo\u0148k-lo\u0148k edip \u00fd\u00f6remek, hompuldamak, ho\u0148kudyk-ho\u0148kydyk edip hereket etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u0148\u0148uldamak","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat barada ze\u00fdrenip s\u00f6g\u00fcni\u015f, n\u00e4gilelikli h\u00fc\u0148\u00fcrdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00abBol\u00fdar, \u00fdag\u015fy\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan jogap s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Ho\u015fu\u0148 atasy \u00f6lm\u00e4ndir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy, mazaly, \u00fdag\u015fy, \u00fdakymly, \u00fdaramly, myla\u00fdym.<\/p><ul><li>Garaderw\u00fc\u015f ho\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fdigit. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn\u00fcm-ho\u015f g\u00fcn\u00fcm. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ho\u015fla\u015fylanda \u00absag bol\u00bb di\u00fden manyda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fa","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcmi\u0148 tutu\u015f bir salkymy.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm ho\u015falary biri-birine \u00e7akny\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fal","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan g\u00f6wni bitgin, g\u00f6wni \u015fat, razy, minnetdar.<\/p><ul><li>Sizden k\u00f6p ho\u015faldyr z\u00e4hmetke\u015f halky. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garry oglundan \u00f6r\u00e4n ho\u015fal. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Barlap du\u015fmandygny anyk bildiler, Watan\u00e7y garrydan ho\u015fal boldular. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fallanmak","meaning":"<div><p>G\u00f6wn\u00fc\u0148 ho\u015f bolmak, ho\u015fal bolmak, g\u00f6wn\u00fc\u0148 bitmek, minnetdar bolma.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fallyk","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan g\u00f6wni bitginlik, g\u00f6wni ho\u015fluk, razylyk, minnetdarlyk.<\/p><ul><li>A\u00fdnany-da Artygy\u0148 ho\u015fallygy \u015fatlandyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Poltoraski\u00fd ba\u015fyny galdyranda, gapyjykdan Al\u00fdo\u015fany\u0148 janly g\u00f6zlerine g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi, ho\u015fallyk bilen \u00fderinden galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015famat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ho\u015fama\u00fd.<\/p><ul><li>Her kime bir hili ho\u015famat edip, badak atdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fama\u00fd","meaning":"<div><p>M\u00e4hirli, myla\u00fdym, \u00fdakymly, mylakatly.<\/p><ul><li>Ke\u00fdmir nobat\u00e7y bilen ho\u015fama\u00fd g\u00f6r\u00fc\u015fdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fama\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Myla\u00fdymlyk, \u00fdakymlylyk, mylakatlyk, m\u00e4hirlilik.<\/p><ul><li>Ke\u00fdgim, men ra\u00fdona bar\u00fdaryn! -- di\u00fdip, ho\u015fama\u00fdlyk bilen jogap berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen bu ja\u00fda bir t\u00e4zelik, t\u00fckeniksiz ho\u015fama\u00fdlyk gelip doldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fama\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ho\u015fama\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fa\u00e7y","meaning":"<div><p>Ho\u015fa \u00e7\u00f6ple\u00fd\u00e4n, ho\u015fa \u00fdygna\u00fdan, ho\u015fa ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u0148ki ga\u00e7anlary ho\u015fa\u00e7ylara \u00fdal, gu\u015f-gumrulara i\u00fdmit boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fbagt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bagtly.<\/p><ul><li>T\u00e4 \u00f6l\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4k ho\u015fbagt, gol tutu\u015fyp gezi\u015feli. <span>(G. Muhtaraow, S. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fbagtlylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bagtlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fbo\u00fd","meaning":"<div><p>Jana \u00fdakymly, jana \u00fdaramly, myla\u00fdym (Ys hakda).<\/p><ul><li>Gi\u0148 howlyny\u0148 i\u00e7inde t\u00e4ze bugda\u00fdy\u0148 ho\u015fbo\u00fd ysy burk ur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015flamak","meaning":"<div><p>Gowulygy g\u00f6wn\u00fc\u0148e ja\u00fd bolmak, gowudygyny makullamak, makul bilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fdanyndan a\u00fdrylyp gideni\u0148de, ugradany\u0148da we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdda \u00abho\u015f, sag bol\u00bb di\u00fdi\u015fmek, ho\u015f arzuw edi\u015fmek, sagbolla\u015fmak.<\/p><ul><li>Durdy oturanlar bilen ho\u015fla\u015fdy-da, \u00e7ykyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>O\u0148un bilen indiki du\u015fu\u015fyga \u00e7enli \u00e7ynlaka\u00fd ho\u015fla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Giden zatdan el \u00fczmek, gitse-gitsin di\u00fdip razy bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015fla\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00abSag bol\u00bb di\u00fdi\u015fmeklik, ho\u015fla\u015fmaklyk.<\/p><ul><li>Ol hem bizi\u0148 gulagymyza so\u0148ky gamly ho\u015fla\u015fyk bolup e\u015fidildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ho\u015fla\u015fyga wagt \u00fdetdi \u015fol zaman. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fluk","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, ho\u015fwagtlylyk, razylyk, minnetdarlyk.<\/p><ul><li>Agyr hasratda ge\u00e7ip \u00fda\u015flygy, Tapmandy durmu\u015fdan g\u00f6wn\u00fcho\u015flygy. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Ol, Azer\u00e4 g\u00f6wn\u00fcho\u015fluk bilen garap, \u00fd\u00fcregind\u00e4kini be\u00fdan etdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagyn A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fnut","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ho\u015fwagt.<\/p><ul><li>Annatagan \u00f6z\u00fcni n\u00e4\u00e7e ho\u015fnut g\u00f6rkezm\u00e4ge \u00e7aly\u015fsa-da \u00fd\u00fcregini\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur k\u00fcnj\u00fcnde \u00fderle\u015fen bir i\u0148kisjik ony rahat go\u00fdma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fnutlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, wagtyho\u015fluk, \u015fat g\u00f6w\u00fcnlilik.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u015fondan so\u0148 \u00fdene \u00f6\u0148ki ke\u015fbinde, \u00fdene \u00f6\u0148ki ho\u015fnutlygynda gadam urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fddym-saz ho\u015fnutlygy\u0148 alamatydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fro\u00fd","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owadan \u00fd\u00fczli, g\u00fcler \u00fd\u00fczli, g\u00f6rmege\u00fd, gel\u015fikli.<\/p><ul><li>Bu \u00fdigit ho\u015fro\u00fd bolan, emma gyzy\u0148 owadanlygy m\u00f6\u00e7bersiz eken. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nurnazar di\u00fden bir ho\u015fro\u00fd \u00fdigit j\u00f6wenlikden \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fro\u00fdlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owadan ke\u015fplilik, g\u00fcler \u00fd\u00fczl\u00fclik, g\u00f6rmege\u00fdlik, gel\u015fiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ho\u015ftap","meaning":"<div><p>Jana \u00fdaramly, myla\u00fdym, \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Bu gijeler isl\u00e4n i\u015fi\u0148 edere, A\u00fd \u015fe\u00fdle a\u00fddy\u0148dy, howa ho\u015ftapdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ho\u015fwagt","meaning":"<div><p>Wagty ho\u015f, \u00f6r\u00e4n ho\u015fal, ke\u00fdpi k\u00f6k, g\u00f6wni bitgin, ho\u015fnut, ho\u015fal.<\/p><ul><li>\u00c4r-hele\u00fd ikisi iki \u00fderden: -- Ma\u015fgalamyzy ho\u015fwagt etmek bizi\u0148 arzuwymyz! -- di\u00fdi\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Momom gyrasy e\u00fderlenen gapyrjaga \u00f6r\u00e4n ho\u015fwagt bolan \u00fdalydy, gaty myla\u00fdym \u00fdylgyryp, \u00f6z ho\u015fallygyny bildirdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hrestomati\u00fda","meaning":"<div><p>Sa\u00fdlanan eserlerden \u00fda-da eseri\u0148 b\u00f6leklerinden alnyp, \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n \u00fdygyndy- okuw kitaby.<\/p><ul><li>Onunjy klasy\u0148 hrestomati\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hristi\u00fdan","meaning":"<div><p>Hristian\u00e7ylygy\u0148 tarapdary, ha\u00e7paraz.<\/p><ul><li>Rim imperi\u00fdasynda hristian buthanasy uly g\u00fc\u00fd\u00e7 bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hristi\u00fdan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Esasynda mifiki Isus Hristi\u0148 kulty duran din, ha\u00e7parazlyk.<\/p><ul><li>Hristi\u00fdan\u00e7ylygy \u00fda\u00fdratmak bahanasy bilen gyly\u00e7 g\u00f6terijiler \u00fderli ilaty\u0148 bir b\u00f6legini gyrypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huda\u00fd","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a \u00abd\u00fcn\u00fd\u00e4ni dolandyr\u00fdan\u00bb barlyk, i\u0148 \u00fdokary g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><ul><li>Huda\u00fda ynansa\u0148 ynan weli, e\u015fejigi\u0148i berk du\u015fa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huda\u00fdsyz","meaning":"<div><p>Huda\u00fda ynanma\u00fdan, ateist.<\/p><\/div>"},{"headword":"huda\u00fd\u00fdoly","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Ma\u015fgala abadan\u00e7ylygy we \u015f. m. seb\u00e4pli Huda\u00fdy\u0148 adyna belir\u00fd\u00e4n sadaka.<\/p><ul><li>K\u00fcle girrigi\u0148 brigadasyny\u0148 \u00e7lenlerinden \u00fc\u00e7-d\u00f6rt sanysy \u00ab\u00fdagy\u015f \u00fdagsyn\u00bb di\u00fdip, Burkut atany\u0148 \u00fdoluna \u00e7ebi\u015f \u00f6ld\u00fcrip, huda\u00fd\u00fdoly etjek boldular. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hudo\u017enik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> surat\u00e7y.<\/p><ul><li>Akgyz halyny\u0148 nusgasyny \u00e7eken, hudo\u017enik Petrowa gelnimiz eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hudo\u017enik eserlerinde mydama onu\u0148 hakykata bolan gara\u00fd\u015fy bildir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hudo\u017eniklik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> surat\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 hudo\u017eniklik ornuny di\u0148e dramaturgi\u00fdada tapdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hukuk","meaning":"<div><p>D\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdeti tarapyndan bellen\u00fd\u00e4n hem-de garal\u00fdan, jemgy\u00fdetde adamlary\u0148 biri-birine bolan gatna\u015fygyny regulirle\u00fd\u00e4n d\u00fczg\u00fcn-tertip normalaryny\u0148 jemi, erk, ygty\u00fdar, hak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hukukly","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge \u00fda-da ba\u015fga bir zady etm\u00e4ge ygty\u00fdary bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"hukuklylyk","meaning":"<div><p>Ygty\u00fdary, erki barlyk, ygty\u00fdarlyk, erklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hukuksyz","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge \u00fda-da ba\u015fga bir zady amala a\u015fyrmaga ygty\u00fdary bolmadyk, erksiz.<\/p><\/div><div><p>2. Hukukdan kesilen, sa\u00fdlaw we be\u00fdleki gra\u017edanlyk hukugyndan mahrum edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"hukuksyzlyk","meaning":"<div><p>Ygty\u00fdary, erki bolmadyk, hukugy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hum","meaning":"<div><p>Da\u015fy syr\u00e7aly \u00fda-da syr\u00e7asyz ullakan k\u00fc\u00fdze, gap.<\/p><ul><li>Men \u015fu \u00fcz\u00fcmlerimi\u0148 birini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde bir hum tylla g\u00f6mendirin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"humar","meaning":"<div><p>1. Esasan pul go\u00fdlup o\u00fdnal\u00fdan a\u015fyk o\u00fdny.<\/p><ul><li>Wolostno\u00fd aga, kagyzy\u0148y ejem ogly bilen humara go\u00fd\u015fa\u00fdmarsy\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garry \u00f6lenden so\u0148, ogly bagy\u0148 ugruna-da seretm\u00e4n, humar o\u00fdnamak bilen wagtyny ge\u00e7irer ekeni. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ke\u00fdp, isleg, maksat.<\/p><\/div>"},{"headword":"humarbaz","meaning":"<div><p>Humar o\u00fdnamagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n we hemi\u015fe o\u00fdna\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Wagty gelende, edil humarbaz \u00fdaly meni\u0148 gulaklarym gij\u00e4ber\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcn Gejeler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"humarbazlyk","meaning":"<div><p>Humara gyzykmaklyk, humar o\u00fdnamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"humarlanmak","meaning":"<div><p>Bir zatdan ke\u00fdpi\u0148 k\u00f6k bolup oturmak, ke\u00fdpi\u0148 tutmak.<\/p><ul><li>Owlan g\u00f6wreler, humarlanan kelleler hem rahatlyk talap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huma\u00fd","meaning":"<div><p>1. Gadymy d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4, kimi\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00abk\u00f6lege\u00bb d\u00fc\u015fse, \u015fol adam \u00ab\u015fa bol\u00fdarmy\u015f\u00bb di\u00fdil\u00fd\u00e4n fantastik gu\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n owadan gel\u015fikli, g\u00f6rmege\u00fd.<\/p><ul><li>\u00abBatyr bol\u00bb di\u00fdipdi\u0148, sa\u0148a bakamda, Huma\u00fd g\u00f6zden ak\u00fdan \u00fda\u015flary\u0148 bilen. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"humrarylmak","meaning":"<div><p>T\u00fc\u0148\u0148erilip, gaharly seretmek.<\/p><ul><li>Bu garak\u00e7ylary\u0148 ba\u015ftutany bolan \u015fu e\u0148egi da\u0148ylgy adam humrarylyp, Wepa baka seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hun","meaning":"<div><p>\u00d6ld\u00fcrilen adamy\u0148 ganyny\u0148 deregine salyn\u00fdan jerime, alyn\u00fdan ar.<\/p><\/div>"},{"headword":"hunaba","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ga\u00fdgy-gussa, azap, jebir.<\/p><ul><li>Tutsalar \u00fdaka\u0148dan n\u00e4me di\u00fdersi\u0148? Hunaba \u00fduwudyp n\u00e4let i\u00fdersi\u0148! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hunhor","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Jan alyjy, ganhor, gan i\u00e7en.<\/p><\/div>"},{"headword":"hunsa","meaning":"<div><p>Erkeklik we a\u00fdallyk jynsy bar bolan adam \u00fda-da ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>B\u00e4, bu hunsa bola\u00fdmasyn-how, h\u00e4zir bolu\u0148 adammyka beri?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hup","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> O\u0148at, \u00fdag\u015fy, gowy.<\/p><ul><li>Hup mekana hup sara\u00fda sata\u015fdym. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hupbat","meaning":"<div><p>G\u00f6rgi, horluk, jebir, azap.<\/p><ul><li>Sen bize hupbat \u00fdamanyny berdi\u0148! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hurma","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00e4bir G\u00fcndogar \u00fdurtlarda bit\u00fd\u00e4n m\u00e4mi\u015fi-gyzyl re\u0148kli, s\u00fc\u00fdji miwe getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>G\u00f6zel tebigatly Gruzi\u00fda aja\u00fdyp kurortlary bilen, limony, hurmasy bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4 me\u015fhurdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>M\u00fcs\u00fcrde hurma palmalaryny\u0148 we akasi\u00fdalaryny\u0148 toka\u00fdlary bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hurmalamak","meaning":"<div><p>1. Hurma getirmek, hurma d\u00fcwmek.<\/p><ul><li>Gyzyletregi\u0148 subtropiki sowhozyndaky hurma aga\u00e7lary \u015fu \u00fdyl o\u0148at hurmalapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u0148at ho\u015fa baglamak, o\u0148at ho\u015falamak, ho\u015fala\u00fdan \u00fdaly d\u00e4nelemek (\u00fcz\u00fcm we k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikler hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni ga\u00fdgyrman ekinlerini we \u00fda\u0148y hurmalan \u00fcz\u00fcm baglaryny ga\u00fdgy ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hurma\u00fdy","meaning":"<div><p>Hurmany\u0148 re\u0148kine me\u0148ze\u015f, hurma re\u0148kli.<\/p><ul><li>Meni\u0148 asyl ullakan g\u00f6zlerim \u00fda\u0148y ukudan a\u00e7ylan wagtlarym bolany \u00fc\u00e7in, hurma\u00fdy gyzyl bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huru\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zada bolan g\u00fc\u00fd\u00e7li isleg, hyjuw, jo\u015fgun, h\u00f6wes.<\/p><ul><li>Huru\u00e7 bilen \u00f6\u0148e \u00fd\u00f6r\u00e4nler geldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>So\u0148ky g\u00fcnler huru\u00e7 ed\u00fd\u00e4r gyssanyp, Garaguma se\u00fdil, etjek hamala. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Y\u015fka d\u00fc\u015fen huru\u00e7 edip dem al\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huru\u015f","meaning":"<div><p>Nahar, \u00e7orba we \u015f. m. bi\u015firmek \u00fc\u00e7in, \u00e7\u00f6rek bilen i\u00fdmek \u00fc\u00e7in gerekli i\u00fdmit (gowurma, et, \u00fdag).<\/p><ul><li>Kimdir biri: -- Hur\u015fumyz hem gutardy, indi d\u00e4n\u00e4mizem azaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Asyl bu arpa oragyna n\u00e4\u00e7e g\u00fcn galdyka? -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huru\u015flyk","meaning":"<div><p>Huru\u015f \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, huru\u015f eder \u00fdaly zat.<\/p><ul><li>\u015eol alty go\u00fdun hem bize huru\u015flyga \u00fdetjek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"husn","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dd\u00fcz, jemal, ke\u015fp, g\u00f6rk.<\/p><ul><li>Sabyrdy o\u0148 ady, husny ak gardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hususan","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn, yla\u00fdta, umuman.<\/p><ul><li>Hususan hem i\u0148lis-\u00fdapan s\u00f6wdasy hakyndaky mesel\u00e4 garaldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hususy","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdete, d\u00f6wlete degi\u015fli bolmadyk, \u015fahsy, \u00f6z\u00fc\u0148e degi\u015fli, \u00fdekebara.<\/p><ul><li>Hususy i\u015flerini ta\u015flap, m\u00e4t\u00e4je k\u00f6mege \u00fdeti\u015fmegi \u00f6zlerini\u0148 mukaddes bor\u00e7lary hasap ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hususylyk","meaning":"<div><p>\u015eahsy e\u00fde\u00e7ilik, \u015fahsy dolandyryjylyk, \u00fdekebaralyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hususy\u00fdet","meaning":"<div><p>\u015eahsa degi\u015fli bolan, \u015fahs \u00f6zba\u015fdaklyk, a\u00fdratynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hususy\u00fdet\u00e7i","meaning":"<div><p>Hususy\u00fdeti\u0148 tarapdary, \u015fahsy\u00fdet\u00e7i.<\/p><ul><li>Bu arabany\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00abN\u00bb \u015f\u00e4herini\u0148 iki sany \u00f6z pe\u00fddasyny agtaryp \u00fd\u00f6ren hususy\u00fdet\u00e7i otyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hususy\u00fdet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Hususy\u00fdet\u00e7\u00e4 degi\u015flilik, hususy\u00fdet\u00e7\u00e4 degi\u015fli bolan, \u015fahsy\u00fdet\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Hususy\u00fdet\u00e7ilik d\u00fczg\u00fcni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"husyt","meaning":"<div><p>Jomart d\u00e4l, gysgan\u00e7, gysyk.<\/p><ul><li>Emma bu ba\u00fd gaty husyt ekeni. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Husyt s\u00fc\u00fdthor \u00f6kj\u00e4ni g\u00f6teripdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"husytlyk","meaning":"<div><p>Husyda degi\u015fli bolan, gylyk, h\u00e4si\u00fdet, gysgan\u00e7lyk, gysyklyk.<\/p><ul><li>\u00ddene biri: -- Bu husytlyk edip pul bas\u00fdandyr, n\u00e4me sen ony \u00f6le\u0148de gabry\u0148a alyp gitjekmi? ! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hyta\u00fd mama husytlykdan \u00fda\u0148a kire\u00fdsiz kilim kak\u00fdan d\u00e4ldir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hut","meaning":"<div><p>\u00abDogrudan-dogry, hakykatdan, t\u00fc\u00fds, edil\u00bb di\u00fden many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yny\u0148 \u00fdasawuly hut \u00f6z\u00fcme kagyz getirip: --Seni\u0148 \u00f6\u00fd saldygy\u0148 \u015fun\u00e7a -- di\u00fdip, a\u00fddyp gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Muny hut gyzy\u0148 enesinden-Nabatdan e\u015fitdim. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hutma-hut","meaning":"<div><p>1. Biri-birine algy-bergisiz, de\u0148me-de\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. Edil, t\u00fc\u00fds, asyl.<\/p><ul><li>Seni\u0148 haty\u0148 hutma-hut iki oglanjygy\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine me\u0148ze\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huwwa-huw","meaning":"<div><p>\u00c7aga h\u00fcwd\u00fclenende a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Sallan\u00e7aga gire\u0148de, Eje\u0148 gurban ady\u0148dan, Huwwa guzym huwwa-huw! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"huzur","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gar\u015fy, alyn, \u00f6\u0148.<\/p><ul><li>Onu\u0148 huzurynda durup, onu\u0148 tabydyna g\u00fcl go\u00fd\u00fdas. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Han aga jemagatlar seni\u0148 huzury\u0148a salama geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hu\u015f","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 sagdyn a\u0148y, \u00fdady, \u00f6z bol\u015funa, du\u00fdgusyna akyl \u00fdetirijilik ukyby.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4medir bir zady hu\u015funa saljak bol\u00fdan \u00fdaly k\u00fc\u00fdlenip otyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 Anyrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hu\u015fsuz","meaning":"<div><p>1. \u00ddatke\u015f d\u00e4l, \u00fdatke\u015fligi pes, hu\u015fy \u00fdok, a\u0148syz.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6terenini, go\u00fdanyny bilm\u00e4n \u00fd\u00f6ren hu\u015fsuz bir adamdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdhu\u015f edilen, hu\u015fundan giden, \u00f6z\u00fcnden gidip \u00fdatan.<\/p><ul><li>Hu\u015fsuz gyzy tama ta\u015flap, \u00abUly bir i\u015f bitirdiler\u00bb. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hu\u015fsuzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddatke\u015f d\u00e4llik, \u00fdatke\u015fligi peslik, hu\u015fy \u00fdokluk.<\/p><ul><li>Wi\u00fd, meni\u0148 hu\u015fsuzlygymy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu hu\u015fsuzlygym meni ahyrda bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden elt\u00e4\u00fdmese hem \u00fdag\u015fydyr! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdhu\u015flyk, \u00f6z\u00fcnden gidip \u00fdatmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyh","meaning":"<div><p>E\u015fek s\u00fcrlende, d\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6keriljek bolnanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol gu\u00fdrujagyny bula\u00fdlap, d\u00e4bi\u015fekl\u00e4p bar\u00fdan ta\u00fdhary\u0148 gidi\u015fini ha\u00fdal g\u00f6rdi-de, ony bir syhly debsedi, \u00abhyh, hyh\u00bb di\u00fdip bir syhly ga\u00fdtalap, onu\u0148 ger\u015fine d\u00fcrtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Myhmanlar \u00abhyh-da, \u00e7\u00f6k\u00bb bol\u015fup, ulagdan d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyh-t\u00fcf","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdk\u00fcrilende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Agzyny\u0148 pal\u00e7ygyny \u00fde\u0148i bilen s\u00fcp\u00fcrdi, \u00abhyh-t\u00fcf\u00bb di\u00fdip t\u00fc\u00fdk\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyjuw","meaning":"<div><p>I\u015fe we \u015f. m. bolan g\u00fc\u00fd\u00e7li arzuw, isleg, jo\u015fgun, g\u00f6\u00e7g\u00fcn.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 \u00fd\u00fcreginde fa\u015fist-ganymlardan, \u00f6\u00e7-ar almak hyjuwy jo\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol \u00fda\u015flyk hyjuwy bilen i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyjuwly","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li arzuwy, islegi bolan, jo\u015fgunly.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyk-\u00e7ok","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hykgy-pykgy.<\/p><ul><li>\u015eol wagtda Babalyny\u0148 hyk-\u00e7oky e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hykgy-pykgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hykgy-\u00e7okgy.<\/p><ul><li>S\u00e4hel\u00e7e hykgy-pykgy etse, \u00f6w\u00fcs di\u00fdl\u00e4\u00fd\u00fd\u00e4ndir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hykgy-\u00e7okgy","meaning":"<div><p>1. N\u00e4ho\u015fluk, n\u00e4saglyk zerarly edil\u00fd\u00e4n hykgyldy, n\u00e4saglyk.<\/p><ul><li>Ga\u00fdta hykgy-\u00e7okgusy has artyp ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fdumu\u015fy \u00fderine \u00fdetirmeklige g\u00f6wnemezlik zerarly bildiril\u00fd\u00e4n esassyz bahana.<\/p><ul><li>Hany hykgy-\u00e7okgyny go\u00fdally-la! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hykgyldamak","meaning":"<div><p>1. Hykgyldyly ses \u00e7ykarmak, hykgyldyly seslenmek, hyklamak.<\/p><ul><li>Werany\u0148 mamasy hykgyldap, otaga girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hykgy-\u00e7okgy etmek, bahana aramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hykgyldatmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 b\u00f6wr\u00fcne, garnyna urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hykgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hykgyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hykgy-\u00e7okgy edi\u015fmek, bahana ara\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hykgyldy","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderi\u0148 agyrmak \u00fda-da zarba bilen urulmak zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hykgy-\u00e7okgy, bahana.<\/p><ul><li>Hykgyldyny az edip, gowy i\u015flemek gerek! -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hykgy-\u00e7okgy, bahana.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hykgyldamak.<\/p><ul><li>Hassa endamyny\u0148 agyrysyna \u00e7ydaman, hyklap, iki \u00fdana agdaryl\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mirahyr hyklap, g\u00f6z\u00fcni a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hykyrdamak","meaning":"<div><p>Hykyrdyly ses \u00e7ykmak, hykyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Soltan, n\u00e4me be\u00fdle hykyrda\u00fdarsy\u0148 g\u00fcler \u00fdaly n\u00e4me bar?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Hykyrdyly ses edi\u015fmek, hykyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hykyrdy","meaning":"<div><p>Yzygiderli g\u00fclnende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>B\u00e4 bu \u00e7agalary\u0148 hykyrdysy \u00fdatmady-la!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyllalla","meaning":"<div><p>A\u0148sat d\u00e4l, g\u00f6rgi, \u00e7etin, m\u00fc\u015fgil i\u015f, alada.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00fcmizi\u0148 \u00fdakjak odunymyz i\u00fdjek nanymyz hyllalla bolup galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Senden odun ala\u00fdmaklyk hyllalla-la! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyllallaly","meaning":"<div><p>\u00c7etinlik bilen amala a\u015f\u00fdan, kyn\u00e7ylykly, aladasy k\u00e4n (zat, i\u015f, mesele).<\/p><\/div>"},{"headword":"hyl\u00e7yldamak","meaning":"<div><p>\u00ddere \u00f6z\u00fc\u0148i batly go\u00fdbermek, bir \u00fdere baryp batly urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyl\u00e7yldatmak","meaning":"<div><p>\u00ddere batly oturtmak, \u00fdere batly urmak.<\/p><ul><li>Bahar \u00fderinden turup, onu\u0148 donuny\u0148 \u00fdakasyndan eb\u015fir tutdy we \u00fdokary galdyrdy-da, \u00fdene oturgyja hyl\u00e7yldadyp go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Jogap ber, haramazada bularam t\u00f6hmetmi, senden soral\u00fdar? ! -- di\u00fdip, ony \u00fdokaryk g\u00f6terip, bat bilen oturgyjyna hyl\u00e7yldadyp urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hymmyl","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen a\u00fdal-gyzlaryny\u0148 eginlerini silkip, bogazlaryna salyp, l\u00e4le \u00fdaly a\u00fddy\u015f\u00fdan a\u00fddymlaryny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Sen hem il \u00fdaly ulaldy\u0148, Gyzlar bile hymmyl \u00e7aldy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hymyr-symyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fcm\u00fcr-s\u00fcm\u00fcr.<\/p><ul><li>Garly ba\u00fd g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 so\u0148uny hymyr-symra berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyna","meaning":"<div><p>Sa\u00e7, dyrnak re\u0148klen\u00fd\u00e4n, gyzgyl-sary re\u0148k alyn\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik we \u015fol re\u0148k, bo\u00fdag.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hyna urlan g\u00fcr go\u0148ur sakgaly bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olardan biri hyna \u00e7alnan ge\u00e7i sakgalyny elini\u0148 a\u00fdasy bilen sypalady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hynalamak","meaning":"<div><p>Hyna \u00e7almak, hyna bilen re\u0148klemek, hyna urmak.<\/p><ul><li>Ol, dyrnagyny hynalamaga oturdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hynalatmak","meaning":"<div><p>Hyna \u00e7aldyrmak, hyna bilen re\u0148kletmek, hyna urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hynny-pynny","meaning":"<div><p>Bolar-bolmaz, ugursyz, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148, bahana.<\/p><ul><li>Onso\u0148, ol garrylary\u0148 hynny-pynny igenjini \u00e7ekmegem onu\u0148 \u00fcstesine! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyn\u00e7gyrmak","meaning":"<div><p>1. A\u0148\u0148yrjak \u00fdaly edip \u00e7ala ses \u00e7ykarmak, sojamak (e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>Gandym aw\u00e7yny\u0148 howla girenini g\u00f6r\u00fcp, sygyr-go\u00fdunlar hantama\u00e7ylyk bilen dyzyny\u015fdylar, e\u015fek hyn\u00e7gyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Da\u0148ylgy duran e\u015fek bolsa \u00f6z \u00fdanyna barylmadygy \u00fc\u00e7in kemsin\u00fd\u00e4n \u00fdaly hyn\u00e7gyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Demini i\u00e7ine \u00e7ekip, i\u00e7igip aglamak, demi i\u00e7ine sygman demigip aglamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyn\u00e7gyry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. A\u0148\u0148yrjak \u00fdaly bolup, \u00e7ala sesleni\u015fmek (e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>Olar hyn\u00e7gy\u015fyryp ses etdiler-de, gu\u00fdruklaryny sagrylaryna g\u00f6terdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Demlerini i\u00e7lerine \u00e7eki\u015fip, i\u00e7igi\u015fip agla\u015fmak, demleri tutulyp agla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyr","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite kesilip edil\u00fd\u00e4n spiral g\u00f6rn\u00fc\u015fli nurbat a\u00fdlawy; t\u00fcpe\u0148i\u0148 inlini\u0148, ma\u015fyny\u0148 turbajyk-Na\u00fd\u00e7a pisint sa\u00fdlaryny\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki \u00e7yzyk-\u00e7yzyk \u00fdol.<\/p><ul><li>Ol hyr kesiji bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrawa","meaning":"<div><p>Orlan bugda\u00fdy\u0148, arpany\u0148 we \u015f. m. d\u00f6k\u00fclen d\u00e4nesinden \u00fda-da ba\u015fga \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 tohumyndan g\u00f6gerip \u00e7yk\u00fdan \u00f6s\u00fcntgiler.<\/p><ul><li>N\u00e4me me\u00fddanda hyrawa arpagandyr bugda\u00fd \u00fdokdur \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dderinde bir d\u00fc\u00fdp hyrawa tudu\u0148 g\u00f6gerenini g\u00f6r\u00fcp, indi bag ek\u00fd\u00e4r. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyra\u00e7","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Orta asyrlarda G\u00fcndogar \u00fdurtlarda da\u00fdhanlara salnan salgyt.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyrda","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Iri d\u00e4l, ownuk, ownujak, ma\u00fdda, u\u015fak.<\/p><\/div><div><p>2. Ownuk \u015fa\u00fdy pul.<\/p><ul><li>Bir stakan gazirowka i\u00e7er \u00fdaly hyrda\u0148 \u00fdokmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ownuk\u00e7yl, jinnek\u00e7i.<\/p><ul><li>Men ownuk-u\u015fak zady\u0148 syrtyna bukular \u00fdaly, hyrda gyrnakmydyryn?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrkyldamak","meaning":"<div><p>Hyrkyldyly ses \u00e7ykmak, agyr halda kynlyk bilen dem almak.<\/p><ul><li>Ol hyrkyldap dem al\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrkyldy","meaning":"<div><p>Agyrlyk bilen dem alnanda, dem tutulanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ah, ha\u00fdyn, d\u00f6n\u00fck! -- di\u00fddi we mikrofana \u00f6wr\u00fclip, \u00fdene bir zatlar di\u00fdmek\u00e7i boldy, emma bolmady, di\u0148e hyrkyldy \u00fdaly bolup \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrlamak","meaning":"<div><p>1. Hyrryldyly ses \u00e7ykmak, hyrryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>K\u00f6pek hyrla\u00fdar, Pi\u015fik myrla\u00fdar, I\u015f d\u00fczelenin sy\u00e7anlar du\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdrjek, \u00fdarjak \u00fdaly bolup seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyrla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hyrryldyly ses edi\u015fmek, hyrryldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdrjek, \u00fdarjak, \u00fdaly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyrly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Nilini\u0148 i\u00e7ine hyr edilen, agzyndan doldurylyp, \u00fdeke g\u00fclle at\u00fdan m\u00e4\u015feli t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergen \u00f6z\u00fcni\u0148 tamda asyp go\u00fdan hyrlysyny alyp \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ak gu\u015fagyny biline gu\u015fanyp, biline d\u00e4ri gutusyny, serkejini dakynyp, a\u00fdakly teke hyrlysyny asyp, hemi\u015fe daglara awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrra","meaning":"<div><p>Birden, \u00e7alt, tiz.<\/p><ul><li>Gelinler, gyzlar meni\u0148 da\u015fyma hyrra a\u00fdlanyp, \u00fc\u015ferili\u015fip seredi\u015fdiler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fuly hyrra yzyna dolanyp, kru\u017eka alyp geldi. <span>(B. Kurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrryldamak","meaning":"<div><p>Hyrryldyly ses \u00e7ykmak, hyrryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>By\u00e7gy hyrrylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrryldy","meaning":"<div><p>By\u00e7gy bilen aga\u00e7 kesilende, bir zat \u00fcwelende, it \u00fdarjak bolup ha\u00fdbat atanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>\u00ddap tarapdan g\u00fc\u00fd\u00e7li hyrryldy e\u015fidildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrs","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> a\u00fdy.<\/p><ul><li>Nurberdi aga: -- Ine, Elli\u0148 hem hyrs bolup \u00e7ykdy -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00abHydyr\u00bb di\u00fdip \u00fdapy\u015fanym, hyrs bolup \u00e7ykdy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrsyz","meaning":"<div><p>Sypa\u00fdy\u00e7ylyksyz, gagal, gaharja\u0148.<\/p><ul><li>Olar gaty hyrsyz adamlar ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>B\u00e4, munu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 hyrsyzdygyny! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrsyzlanmak","meaning":"<div><p>Myla\u00fdymlyk ke\u015fbinden a\u00fdrylmak, gaharja\u0148lyk sypatyna ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>A\u00fdna ejeligini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7i\u0148erilende onu\u0148 \u00fdazylyp \u00fdatan gara ga\u015flary hyrsyzlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 a\u0148la\u015fyna g\u00f6r\u00e4, ol kime ha\u00fdbat at\u00fdanyny-da unudyp, \u00f6z adatyna g\u00f6r\u00e4 ga\u015flaryny \u00e7yt\u00fdar, durdugy\u00e7a hyrsyzlan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrsyzlyk","meaning":"<div><p>Sypa\u00fdy\u00e7ylyksyzlyk, gaharja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ha\u00fdbatly murtlary, \u00fdaldyra\u00fdan mawy g\u00f6zleri hyrsyzlyk sypatyny \u00fdene-de artdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrt-hyrt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hyrtyldy.<\/p><ul><li>Annaguly s\u00f6lpi kellesini hyrt-hyrt ga\u015famaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrtyldy","meaning":"<div><p>Bir zat gazalanda, ga\u015fanylanda \u00fda-da ter zat i\u00fdlende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyru\u00e7","meaning":"<div><p>Hyjuw, jo\u015fgun.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyrydar","meaning":"<div><p>Bir zady almaga h\u00f6wesi, me\u00fdli, islegi bar bolan.<\/p><ul><li>Owadan gyzy\u0148 hyrydary hem k\u00f6p bol\u00fdar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fuk)<\/span><\/li><li>Ne g\u00f6zel \u00fdigitler sa\u0148a hyrydar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 ady\u0148y e\u015fidip hyrydar boldum. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyrydarlyk","meaning":"<div><p>Bir zady almaga me\u00fdillilik, arzuwy barlyk, h\u00f6weslilik.<\/p><ul><li>Bally han, ata biraz hyrydarlygymyz bar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen kitaba \u00f6z\u00fcmi\u0148 hyrydarlygymy bildirm\u00e4ge ba\u015fladym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyryn-dykyn","meaning":"<div><p>Dykylan \u00fdaly, dos-doly.<\/p><ul><li>Gon\u015fy-golamlardan \u00fc\u00fd\u015fen adamlardan G\u00f6zeli\u0148 tamy hyryn-dykyn doldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyr\u015f","meaning":"<div><p>Uru\u015fmaklyga, g\u00fc\u00fd\u00e7 synany\u015fmaklyga bolan me\u00fdil, isleg, hy\u00fdal.<\/p><ul><li>Buz \u00fcst\u00fcnde tozan arap, yrsarap s\u00fcr\u00fcn\u00fd\u00e4rsi\u0148, bizi\u0148 bilen hyr\u015fy\u0148 bar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hys-hys","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hyssyldy.<\/p><ul><li>Skwa\u017einada ak\u00fdan la\u00fd gutaryp, suwu\u0148 re\u0148kli kemsiz durlanandygy \u00fc\u00e7in agregatlary\u0148 g\u00fcss\u00fcldisi hys-hysa a\u00fdlanyp, birdenk\u00e4 tapba di\u0148di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyslamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hyssyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyssyldamak","meaning":"<div><p>Hyssyldyly ses \u00e7ykmak, hyssyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyssyldy","meaning":"<div><p>Dem alnanda, bir zada \u00fdel berlende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hysyrdamak","meaning":"<div><p>I\u015f, alada bilen \u00f6zba\u015fy\u0148a g\u00fc\u00fdmenip \u00fd\u00f6rmek, i\u015f bilen me\u015fgullanyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 ejesi bolsa \u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek aladasy bilen hysyrdap \u00fd\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hysyrdanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z i\u015fi\u0148 bilen aladalanyp \u00fd\u00f6rmek, bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirjek bolup \u00fd\u00f6rmek, g\u00fc\u00fdmenmek.<\/p><ul><li>Ol traktory\u0148 da\u015fynda hysyrdanyp \u00fd\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hysyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>I\u015f bilen gumra bol\u015fup \u00fd\u00f6rmek, bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirjek bolup a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hysyrdy","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak i\u015f, alada.<\/p><ul><li>Onu\u0148 hem hysyrdysy k\u00e4n-r\u00e4hneti az. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hysyrdyly","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak i\u015fi k\u00f6p bolan, aladaly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir topar hysyrdyly i\u015fi bar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyta\u00fdlar","meaning":"<div><p>Hyta\u00fd Halk Respublikasyny\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"hytdy-pytdy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hykgy-\u00e7okgy.<\/p><ul><li>Ol hytdy-pytdy ed\u00e4\u00fdse, men ony ysytma tutan \u00fdaly etdirerin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00c7alaja hytdy-pytdy etdimi, ger\u015finde ta\u00fdakdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hytlatmak","meaning":"<div><p>Berk urmak, pugta urmak, gaty urmak.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 te\u00fdi bilen b\u00f6wr\u00fcne hytlatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 \u00fdeke nil t\u00fcpe\u0148ini\u0148 te\u00fdi bilen \u00f6li \u00fdatan m\u00f6jegi\u0148 kellesine hytlatdy-da: -- Haramzada, \u00fdyrtyjy! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hytyrdamak","meaning":"<div><p>Hytyrdyly ses \u00e7ykmak, hytyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Hytyrdap gop\u00fdan \u00fder tohumlary\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fde\u0148iljek \u00f6rt\u00fcp, sel\u00e7e\u0148 \u00e7oganly d\u00fcz\u00fc\u0148 i\u00e7inden serhet \u00e7ekip ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00fderde bir zat hytyrda\u00fdar welin, unly \u00e7uwaly\u0148y sy\u00e7an kert\u00fd\u00e4n bola\u00fdmasa \u00fdag\u015fy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hytyrdatmak","meaning":"<div><p>Hytyrdyly ses \u00e7ykarmak, hytyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hytyrdy","meaning":"<div><p>Gaty zat i\u00fdlende \u00fdarda gazalananda, d\u00f6rjelenende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"hytyrtmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bokurdak, bogaz, damak.<\/p><ul><li>Hytyrtmagy\u0148dan alyp, demi\u0148i berm\u00e4n, g\u00f6k da\u015f edip ta\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hytyrtmagyndan alyp, nan ge\u00e7irgijini edil b\u00fcre owkalan \u00fdaly ederdim. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzlamak","meaning":"<div><p>Hyzzyldyly ses \u00e7ykmak, hyzzyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>I\u0148rik garalyp \u00e7irke\u00fd hyzla\u00fdar, Topbak g\u00f6ge\u00fdin irm\u00e4n wyzla\u00fdar. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzlatmak","meaning":"<div><p>Hyzzyldyly seslendirmek, hyzzyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Oglanjyklar hyzlawuklaryny hyzladyp o\u00fdna\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzlawuk","meaning":"<div><p>Ortasyndaky iki de\u015fikden eri\u015f ge\u00e7irilip, tow berlip, pyrlanyp o\u00fdnal\u00fdan tegelejik aga\u00e7 o\u00fdnawa\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde solak \u00e7\u00e4kmeni we ba\u015fynda hem gyrasyny\u0148 gas\u0148agy \u00e7ykyp duran depesi gyrpykly, hyzlawuk \u00fdaly gytyk sary telpegi bar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hyzzyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyzmat","meaning":"<div><p>\u00c7ekil\u00fd\u00e4n z\u00e4hmet, edil\u00fd\u00e4n i\u015f, gulluk.<\/p><ul><li>\u00d6z Watanyma men n\u00e4me bilen hyzmat etdim! ? <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Halka hyzmat etse\u0148, alky\u015f alarsy\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzmatda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bilelikde i\u015flemeklik, biri-birine arkala\u015fykly hyzmat etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyzmatk\u00e4r","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 hususy hojalygynda hyzmat ed\u00fd\u00e4n, i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcni\u0148 d\u00f6redijiligini, i\u015fini, gullugyny, hyzmatyny ba\u015fga birini\u0148-adamy\u0148 guramany\u0148, k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 b\u00e4hbidine bagy\u015flan adam.<\/p><ul><li>Ogult\u00e4\u00e7 deputat bolanyndan so\u0148, \u00f6z halkyny\u0148 hyzmatk\u00e4ridigini bildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli halkymy\u0148 hyzmatk\u00e4ri men. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzmatk\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Hyzmatk\u00e4ri\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Garyba hyzmatk\u00e4rlikden ba\u015fga senet \u00fdetdirme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hyzmat\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hyzmatk\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"hyzzynlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hyzzynlamak.<\/p><ul><li>Hyzzynlap ba\u015flady e\u015fek bi\u00e7\u00e4re, kem-kemden obadan a\u00e7dy ol ara. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>E\u015fek hem hyzzynlap b\u00f6k\u00fcberdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdal","meaning":"<div><p>Bir pikir, i\u015f barada d\u00f6re\u00fd\u00e4n me\u00fdil, isleg, arzuw.<\/p><ul><li>\u00dderi, mirap, bu g\u00fcn n\u00e4me hy\u00fdal geldi sa\u0148a! -- di\u00fdip sorady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Perrondaky eden hy\u00fdallary hem arzuwlary biderek boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Dag ba\u015fy dumansyz bolmaz, \u00e4r ba\u015fy-hy\u00fdalsyz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdallanmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fda-da bir zady \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge hy\u00fdal etmek, hy\u00fdala m\u00fcnmek, \u00fd\u00fcrege d\u00fcwmek.<\/p><ul><li>Artyk sapan\u00e7asyna \u00fdapy\u015fyp, ony atmaga hy\u00fdallandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ussa jan, \u00abeli\u0148-g\u00f6z\u00fc\u0148 dert g\u00f6rmesin\u00bb -- di\u00fdip, a\u00fdagyna galo\u015fyny ge\u00fdm\u00e4ge hy\u00fdallandy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdaly","meaning":"<div><p>Hakyky bolmadyk, bo\u015f arzuw, toslama, fantastik.<\/p><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdanat","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n \u00fdamanlyk, \u00fdetiril\u00fd\u00e4n zelel, zy\u00fdan, erbetlik.<\/p><ul><li>Go\u00fd, muny berk bilsin her bir ha\u00fdasyz! Hy\u00fdanat hi\u00e7 wagt galmaz jezasyz! <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gulluhany\u0148 hy\u00fdanatyny tassykla\u00fdan materiallary\u0148, \u015fa\u00fdatlary\u0148 \u00fdeterlikdigini m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt niredendir birden \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsine hy\u00fdanat eden M\u00e4hrini\u0148 suraty onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdanatk\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hy\u00fdanat\u00e7y.<\/p><ul><li>E\u00fdsem \u015fol hy\u00fdanatk\u00e4r kimdi? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdanat\u00e7y","meaning":"<div><p>Hy\u00fdanat ed\u00fd\u00e4n, hy\u00fdanat\u00e7ylyk, erbetlik ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>N\u00e4me, men bular hy\u00fdanat\u00e7ydyrlar di\u00fdip, hi\u00e7 a\u00fddyp bilmen -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>E\u00fdrany\u0148 aryny-namysyny bu hy\u00fdanat\u00e7ylardan goramak \u00fc\u00e7in geldim. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdanat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Hy\u00fdanat\u00e7a has bolan h\u00e4si\u00fdet, erbetlik, zy\u00fdan \u00fdetirijilik, \u00fdamanlyk.<\/p><ul><li>Nazar \u00e7aryny\u0148 go\u015faryndan \u015fapba tutagada: -- Seni\u0148 bu ed\u00fd\u00e4n i\u015fi\u0148 hy\u00fdanat\u00e7ylyk d\u00e4lmi? ! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u00fdar","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdr\u00fcmtik g\u00f6k hasyly bolan bakja \u00f6s\u00fcmligi we onu\u0148 hasyly.<\/p><ul><li>Serdary\u0148 uzadan tur\u015fy hy\u00fdaryny wary\u015fdadandan so\u0148, Kelhany\u0148 bogazy biraz gi\u0148edi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pomidory, kelemi, hy\u00fdary, gijir\u00e4k i\u00fd\u00e4\u00fderis! -- di\u00fdip, \u00fde\u0148sesini t\u00fc\u0148\u0148ertdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u0148ranmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fdrjek \u00fdaly edip \u00e7ala hyrlamak, \u00fc\u00fdrm\u00e4ge me\u00fdil edip hyrlamak.<\/p><ul><li>K\u00fcle k\u00f6pek art penjeleri bilen \u00fder d\u00f6r\u00fcp, \u00fd\u00fcz\u00fcni nobura bakan tutup hy\u0148ran\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u0148rany\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e hy\u0148ranmak, hyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>S\u00fc\u0148k tapan it \u00fdaly di\u015flerini syrtardyp, k\u00e4te a\u00e7yk, k\u00e4te gizlin hy\u0148rany\u015fyp, onda-munda oran edip g\u00f6rd\u00fcler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Galanyny hem \u00fdylgyrma berdi-de, ernini bir \u00fdere \u00fdygryp bilm\u00e4n, hy\u0148rany\u015fan g\u00fcj\u00fck \u00fdaly ep-esli syrtaryp durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u0148zamak","meaning":"<div><p>Jo\u015fup da\u015fmak, m\u00f6w\u00e7 urmak, p\u00fcre-p\u00fcr dolup batlanmak.<\/p><ul><li>Hy\u0148zap gelen g\u00f6z\u00fda\u015flary garry a\u00fdaly\u0148 g\u00f6zlerini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni gubarlandyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddokarlygyna hy\u0148zap uran gan, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni gyzardyp, kellesini agyrd\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u015f","meaning":"<div><p>Kowum, garynda\u015f, hossar.<\/p><\/div>"},{"headword":"hy\u015fa","meaning":"<div><p>Boldagany\u0148 i\u00e7i ak \u00fdum\u015fak madda bilen doly, gam\u015fa me\u0148ze\u015f, \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>T\u00f6weregind\u00e4ki g\u00fcr toka\u00fdlyk hy\u015fadan ba\u015fga ne oba bar, ne-de \u00e7atma. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u015falyk","meaning":"<div><p>Hy\u015fany\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi, hy\u015fany\u0148 k\u00f6p g\u00f6geren \u00fderi.<\/p><ul><li>I\u00e7inde \u015fagallar uwla\u015f\u00fdan hy\u015falyklary \u00fdok edip, a\u0148yrsyna g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n kartalar \u00e7ekdik. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdramyzdaky hy\u015falyk je\u0148\u0148elde \u015fagallar gygyry\u015f\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Dostlar hy\u015falygy\u0148 i\u00e7i bilen ep-esli \u00fd\u00f6r\u00e4p der\u00fdany\u0148 bo\u00fduna \u00e7ykdylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u015fy-py\u015fy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hy\u015fy-wu\u015fy.<\/p><ul><li>\u015eol wagt gelin-gyzlar \u00f6z aralarynda hy\u015fy-py\u015fy g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fip, turup gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Indi \u00abkimi \u00e7agyrarka\u00bb di\u00fden hy\u015fy-py\u015fylar bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u015fy-wu\u015fy","meaning":"<div><p>\u00d6zara \u00e7alaja, \u00fduwa\u015fja a\u00fddyl\u00fdan habar, gizlin g\u00fcrr\u00fc\u0148, hy\u015fy-py\u015fy.<\/p><ul><li>G\u00fcn heniz dogmanka, howa \u00fdagtylmanka, oba arasynda hy\u015fy-wy\u015fy g\u00fcrr\u00fc\u0148 gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gysga wagty\u0148 i\u00e7inde obada hy\u015fy-wu\u015fy g\u00fcrr\u00fc\u0148ler pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u015fyr-py\u015fyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hy\u015fy-wu\u015fy.<\/p><ul><li>Hy\u015fyr-py\u015fyr py\u015fyrdap, Habar ber\u00fd\u00e4r \u00abbar i\u015fden\u00bb. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u017e\u017eyldamak","meaning":"<div><p>Hy\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykarmak, hy\u017e\u017eyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sesi-de dogumly hem \u015fady\u00fdan d\u00e4l-de, umytsyz peri\u015fandy hem-de wagtal-wagtal ondan hy\u017e\u017eylda\u00fdan gaharly owazlar e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u017e\u017eyldatmak","meaning":"<div><p>Hy\u017e\u017eyldyly seslendirmek, hy\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"hy\u017e\u017eylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Hy\u017e\u017eyldyly ses edi\u015fmek, hy\u017e\u017eyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Tur\u015fy \u00c7ally k\u00fc\u00fdzeler hy\u017e\u017eylda\u015fyp hatara d\u00fcz\u00fclip durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"hy\u017e\u017eyldy","meaning":"<div><p>N\u00e4saglyk zerarly bogazdan \u00fda-da ajan, tur\u015fan suwuklykdan \u00e7yk\u00fdan g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldili ses.<\/p><ul><li>Sowuga urdurypdyrynmy, n\u00e4memi bokurdagymy\u0148 hy\u017e\u017eyldysy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4","meaning":"<div><p>1. Geple\u015fikde \u00abhawa, dogry\u00bb di\u00fden \u00fdaly razyla\u015fmaklygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat barada edil\u00fd\u00e4n pikiri, g\u00fcmany a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>H\u00e4, suwu\u0148 ba\u015fynda seni\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in egleneni\u0148i, bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji ownuk s\u00f6z b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Mugt bermedigine-h\u00e4 g\u00f6z\u00fcm \u00fdet\u00fd\u00e4r! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4h","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zatdan bihabar haly\u0148da ady\u0148 tutulsa \u00fda jogap, \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>H\u00e4h! -- di\u00fdip, bir adamyny\u0148 s\u00fc\u00fdji ukudan o\u00fdanany m\u00e4lim boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4ki","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00e4lki.<\/p><ul><li>H\u00e4ki g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4n ikinji a\u00fdal gapydan gargynyp \u00e7ykdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Altyn ke\u00e7\u00e4ni\u0148 a\u015fagyndaky h\u00e4ki haty aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4kim","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddurt e\u00fdesi h\u00e4kimi\u00fdet e\u00fdesi, h\u00f6k\u00fcmdar.<\/p><ul><li>Ol be\u00fdik h\u00e4kim ahyryn! Kim onu\u0148 gudratyny bilme\u00fd\u00e4r. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4kimi\u00fdet","meaning":"<div><p>1. Sy\u00fdasy h\u00f6k\u00fcmdarlyk.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6wlet gurlu\u015fy, edara etmek t\u00e4ri, \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00e4kimi\u00fdetlik","meaning":"<div><p>H\u00e4kimi\u00fdete has bolan, e\u00fde\u00e7ilik.<\/p><ul><li>\u00d6z t\u00f6weregine h\u00e4kimi\u00fdetli g\u00f6zi bilen garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4kimlik","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcm s\u00fcrmeklik, h\u00e4kimi\u00fdet e\u00fdesi bolmaklyk, h\u00f6k\u00fcmdarlyk, agalyk.<\/p><ul><li>Belent h\u00e4kimlik kreslolaryndan birine g\u00f6wresini atmak, onu\u0148 \u00fdet\u00fcwsiz arzuwydy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4li","meaning":"<div><p>1. \u015eu wagt d\u00e4l, bir e\u00fd\u00fd\u00e4m, \u00f6\u0148r\u00e4k, \u00f6\u0148.<\/p><ul><li>Biz-\u00e4 h\u00e4li okap g\u00f6rd\u00fck! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Heniz, \u015findi, entek.<\/p><ul><li>Toka\u00fd h\u00e4li-h\u00e4 parahat dem al\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>H\u00e4li men gitsem, bo\u015f bo\u015f gelmejegim-\u00e4 bil\u00fd\u00e4rin! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4li-\u015findi","meaning":"<div><p>Ga\u00fdta-ga\u00fdta, yzyny \u00fczm\u00e4n, bir syhly, yzly-yzyna, mydama.<\/p><ul><li>\u00ddeke galan \u015fu ja\u00fdda \u00fda\u015fa\u00fdan ma\u015fgalany\u0148 iki \u00fc\u00e7 sany ownukly-irili \u00e7agalary i\u015fikde o\u00fdna\u00fdardylar, h\u00e4li-\u015findi girip \u00e7yk\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar h\u00e4li-\u015findi g\u00f6z gytagy bilen Ahmede garap, \u00f6zara h\u00fcm\u00fcrde\u015fen bolup otyrdylar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>G\u00f6rn\u00fckli \u00fdazyjylarymyz t\u00e4ze ba\u015flan edebi\u00fdat\u00e7ylara h\u00e4li-\u015findi maslahat ber\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4lki","meaning":"<div><p>\u015eu wagtky d\u00e4l, \u015fol wagtky, \u00f6\u0148ki, h\u00e4ki.<\/p><ul><li>Ol \u00fdene-de h\u00e4lkisi, \u015f\u00e4hda\u00e7yklygy bilen meni gar\u015fylady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00e4lki agy-e\u0148remelere azaplanyp baranlar-da, he\u00fd du\u015fmana syr berermi?! <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4ndek","meaning":"<div><p>Gazylyp gumy gyrasyna \u00e7ykarylan uzyn \u00e7ukur.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00e4si\u00fdet","meaning":"<div><p>Adama mahsus bolan gylyk, \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f, endik bolan sypat, h\u00fc\u00fd.<\/p><ul><li>Adam\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdetini \u00fditiren \u00fdyrtyjylar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Potdy adam\u00e7ylygy \u00f6wrendekli h\u00e4si\u00fdetinden ileri tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ozal munu\u0148 be\u00fdle h\u00e4si\u00fdeti \u00fdokdy-la! ? <span>(\u00abSow\u00fdet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4si\u00fdetde\u015f","meaning":"<div><p>H\u00fc\u00fd-h\u00e4si\u00fdeti bir, h\u00e4si\u00fdetleri me\u0148ze\u015f, gylykda\u015f, pikirde\u015f.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bilen h\u00e4si\u00fdetde\u015f, pikirde\u015f bolmasa, ol dogan bolanda ne pe\u00fdda?! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4si\u00fdetlendirmek","meaning":"<div><p>Gylyk-h\u00e4si\u00fdetini be\u00fdan etmek gylyk- h\u00e4si\u00fdetini doly g\u00f6rkezmek, bol\u015funy a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Agahany h\u00e4si\u00fdetlendirmek \u00fc\u00e7in, biz \u015fol \u00e7opan hakyndaky \u015fu wakany be\u00fdan etdik. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4si\u00fdetli","meaning":"<div><p>Gowy \u00fduwa\u015f gylygy bolan.<\/p><ul><li>Ha\u00fd, janawar, ha\u00fdp boldy, adam \u00fdaly d\u00fc\u015fg\u00fcr h\u00e4si\u00fdetli ha\u00fdwandy! -- di\u00fdip taryplady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zir","meaning":"<div><p>1. \u015eu wagt, \u015fu wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde.<\/p><ul><li>Men h\u00e4zir \u00fdeke-de bolsam, mende milliony\u0148 ynanjy bardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oglanlar, biz h\u00e4zir hi\u00e7 zat edip bilmeris! <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir mekdebi\u0148 okuw-tejribe u\u00e7astogy ekin ekilmegine doly ta\u00fd\u00fdarlandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eundan biraz \u00f6\u0148, \u00fda\u0148y.<\/p><ul><li>H\u00e4zir \u00fdygnakda hemmesini a\u00fdtmadylarmy n\u00e4me?! <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ta\u00fd\u00fdarlanyp go\u00fdlan, ta\u00fdyn, ta\u00fd\u00fdar.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir daban \u00fderi \u00fc\u00e7in men janymy berm\u00e4ge h\u00e4zir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirki","meaning":"<div><p>1. \u015eu wagtky, \u015fu wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnd\u00e4ki, bolup duran.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy\u0148 h\u00e4zirki gu\u00fda\u00fd\u015fy ertir \u00fdola \u00e7ykylmagyny gorky astyna sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u0148ky, h\u00e4lki.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 h\u00e4zirki \u00e7yky\u015fy t\u00f6t\u00e4nden \u00fdaly bolsa-da, onu\u0148 aslynda gizlenip \u00fdatan bir syry bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirlemek","meaning":"<div><p>Ta\u00fd\u00fdar etmek, ta\u00fdyn etmek, h\u00e4zir etmek, ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>La\u00e7yny A\u015fgabada \u00e7apy\u015fyga \u00e4kitm\u00e4ge h\u00e4zirle\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>N\u00e4zik gap-gajy h\u00e4zirle\u00fd\u00e4r, hamyr \u00fdugur\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirlenmek","meaning":"<div><p>Ta\u00fd\u00fdar bolmak, ta\u00fd\u00fdarlanmak, h\u00e4zir edilmek, ta\u00fdynlanmak.<\/p><ul><li>To\u00fda h\u00e4zirlen \u00fda\u015f juwan \u00fdaly, Silkin\u00fd\u00e4r a\u00e7yl\u00fdar onu\u0148 jemaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mallara ag\u015fam oty h\u00e4zirlen\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirletmek","meaning":"<div><p>Ta\u00fd\u00fdar etdirmek, ta\u00fdyn etdirmek, h\u00e4zir etdirmek, ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><ul><li>Nahar h\u00e4zirletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirle\u015fmek","meaning":"<div><p>H\u00e4zirlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bile h\u00e4zirlemek, ta\u00fdynla\u015fmak, ta\u00fd\u00fdarla\u015fmak.<\/p><ul><li>Mallaryna ag\u015fam oty h\u00e4zirle\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirlik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ta\u00fd\u00fdarlyk, ta\u00fdynlyk.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00fc\u015fg\u00e4rlik, seresaplyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00e4zirlik\u00e7e","meaning":"<div><p>\u015eu wagt az m\u00f6hletli, wagtla\u00fdyn.<\/p><ul><li>Men bu gaz\u00fdeti ondan h\u00e4zirlik\u00e7e gizl\u00e4\u00fdin, muny okap g\u00f6rse, onu\u0148 \u00fd\u00fcregi \u00fdaryl\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6d\u00fcr","meaning":"<div><p>1. M\u00fcrehet, hormat, hezzet.<\/p><ul><li>Bizde, t\u00f6wereginde oturanlara h\u00f6d\u00fcr etm\u00e4n, nahar i\u00fdmek, bolma\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>H\u00f6d\u00fcr edeni\u0148iz \u00fc\u00e7in, sag bolu\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Akmak myhman \u00f6\u00fd e\u00fdesine h\u00f6d\u00fcr eder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148de bar bolan zady birine \u00fcndeme.<\/p><ul><li>Men o\u0148a \u00f6z dutarymy h\u00f6d\u00fcr etdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6d\u00fcr-kerem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00f6d\u00fcr.<\/p><ul><li>Bahary\u0148 bu h\u00f6d\u00fcr-kereminden \u00f6z\u00fc\u00e7e many \u00e7ykaran W\u00fc\u015fi kel \u00f6z\u00fcne g\u00f6wn\u00fc\u00fdetijilik bilen oturgy\u00e7da oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6d\u00fcrlemek","meaning":"<div><p>1. \u00abAl, i\u00fd\u00bb di\u00fdip, nahar i\u00fdmegini soramak, h\u00f6d\u00fcr etmek, hormat, hezzet etmek.<\/p><ul><li>Ussa aga, ynha demlije \u00e7a\u00fd! -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u00e7m\u00e4n go\u00fdan \u00e7a\u00fdyny h\u00f6d\u00fcrledi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mister Nelson stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatan sigary alyp, Ahmede h\u00f6d\u00fcrledi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148de bar bolan bir zady birini\u0148 almagyny \u00fcndemek.<\/p><ul><li>K\u00f6ne pikir bolup, men n\u00e4me sa\u0148a altmy\u015f \u00fda\u015fly gyz h\u00f6d\u00fcrledimmi-\u00fda hele\u00fd \u00fcst\u00fcne hele\u00fd al di\u00fddimmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Elbetde, ol galy\u0148 h\u00f6d\u00fcrl\u00e4p bilmez, iki\u0148iz hem t\u00e4ze d\u00f6wr\u00fc\u0148 adamy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6d\u00fcrsek","meaning":"<div><p>H\u00f6d\u00fcr edegen, h\u00f6d\u00fcr etmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, jomart, sahy.<\/p><ul><li>H\u00f6d\u00fcrsek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6d\u00fcrseklik","meaning":"<div><p>H\u00f6d\u00fcr edegenlik, sahylyk, jomartlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6kgermek","meaning":"<div><p>T\u00fcmmerip durmak, tammaryp g\u00f6r\u00fcnmek, k\u00fc\u00fdkermek, b\u00fck\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00ddagyrnysy bir azajyk h\u00f6kgerip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00ddag\u015fymyrat sahna \u00e7ykanda, hemmeler o\u0148a seredi\u015fdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4k\u00f6w, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6kman","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 bir g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, gepsiz, hytdy-pytdysyz (bola\u00fdmaly zat).<\/p><ul><li>Men indi o\u0148a h\u00f6kman \u00f6z islegimi m\u00e4lim ederin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Annagula Altyny g\u00f6rmek h\u00f6kman gerekdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Elbetde, adam boljak bolup geldik, h\u00f6kman adam bolarys, dostum! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6kmany","meaning":"<div><p>\u00dderine \u00fdetmegi, edilmegi h\u00f6kman bolan, zerur bolan.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4her sowetini\u0148 h\u00f6kmany karary \u00e7ap edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6km\u00fcnde","meaning":"<div><p>Hasabynda, derginde, ornunda, g\u00f6rn\u00fc\u015finde.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00e7\u00fclik pukaralar bolsa ar\u00e7ynlykdan elli-bizar tamasyz bolup, di\u0148e toma\u015fa\u00e7y h\u00f6km\u00fcnde durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6km\u00fcrowan","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcmi \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n, di\u00fdeni bol\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6km\u00fcrowanlyk","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcmi \u00fderine \u00fdetirmeklik, di\u00fdeni bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcdiklemek","meaning":"<div><p>Hompuldap, taga\u015fyksyz \u00fd\u00f6remek, h\u00f6k\u00fcdik-h\u00f6k\u00fcdik edip ylgamak.<\/p><ul><li>Elli \u00fda\u015fy\u0148 i\u00e7inde \u00f6\u00fdlenjek di\u00fdip, h\u00f6k\u00fcdikl\u00e4p \u00fd\u00f6rmezdi\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi h\u00f6kman \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n bu\u00fdruk, teklip.<\/p><ul><li>Dumly-du\u015fy barla\u0148, eger ol \u00fdere giren hem bolsa tapy\u0148! -- di\u00fdip h\u00f6k\u00fcm etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. H\u00e4kimi\u00fdet organyny\u0148 resmi bu\u00fdrugy.<\/p><\/div><div><p>3. Jena\u00fdat i\u015fleri bo\u00fdun\u00e7a sudu\u0148 \u00e7ykar\u00fdan karary.<\/p><ul><li>Sudu\u0148 h\u00f6k\u00fcmi okaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcmdar","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4ksiz \u00fda-da \u00fdokary h\u00e4kim, h\u00f6k\u00fcm beriji.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herde h\u00f6k\u00fcmdar \u00fda\u015fapdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcmdarlyk","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcm s\u00fcrmeklik, agalyk etmeklik, h\u00f6k\u00fcmdar bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcmet","meaning":"<div><p>D\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148 merkezi organlaryny\u0148 jemi, \u00fdurtda d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148 ba\u015f \u00fderine \u00fdetiriji we bu\u00fdruk beriji organy.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6k\u00fcr","meaning":"<div><p>Bo\u00fdny iki egnini\u0148 i\u00e7ine gidip duran.<\/p><ul><li>\u015eol gelenso\u0148, dat g\u00fcn\u00fc\u0148e, Dat g\u00fcn\u00fc\u0148e h\u00f6k\u00fcr mama. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6lt\u00fcldemek","meaning":"<div><p>\u00c7alasyn hereket etmek.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7-d\u00f6rt sany jojuk \u00fdolu\u0148 sag tarapyna h\u00f6lt\u00fcld\u00e4p ge\u00e7di. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ol ge\u00fdn\u00fcwlirak \u00fdigit ge\u00e7se, onu\u0148 yzyndan h\u00f6lt\u00fcld\u00e4p ylga\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6lt\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>\u00c7alasyn hereket etdirmek, \u00e7alt \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6lt\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir topar bolup h\u00f6lt\u00fcld\u00e4p \u00fd\u00f6rmek, hereket etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6nk\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Lo\u0148kulda\u015fyp \u00fd\u00f6remek, hereket etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6re-k\u00f6\u015fe","meaning":"<div><p>\u00ddakymly, myla\u00fdym s\u00f6z, hajyk-hujuk, k\u00f6\u015fe\u015fdiriji s\u00f6zler.<\/p><ul><li>I\u015fi\u0148 bolmasyn, men bir h\u00f6re-k\u00f6\u015fe edip g\u00f6re\u00fdin! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6rek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> I\u00fdmit, nahar.<\/p><ul><li>Bir soldat hapa gapda getiren h\u00f6regini hem-de edil gara pal\u00e7yga me\u0148z\u00e4p duran tokga bir zady \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fdup gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u0148sat i\u00fdjekdir ta\u00fd\u00fdar \u00e7\u00f6regi, \u00c7\u00f6rek \u00fderne g\u00fclle boldy h\u00f6regi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6rel","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fdanynda s\u00f6zi ge\u00e7\u00fd\u00e4n, di\u00fdeni-a\u00fddany \u00fder tut\u00fdan, edil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ogulsoltan di\u00fden h\u00f6rel a\u00fdaly Sadaby\u0148 elinden zorlap aldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6rele","meaning":"<div><p>Sar\u00e7 we tez d\u00fc\u00fd\u00e4 k\u00f6\u015fegini aldyrany\u0148da \u00fda-da sagjak bolany\u0148da ho\u015fama\u00fdlyk \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u015eol wagt bolsa A\u00fdnany\u0148 sesi e\u015fidildi: -- H\u00f6rele, d\u00fc\u00fd\u00e4m, h\u00f6rele! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6rp","meaning":"<div><p>Belent g\u00f6r\u00fcp, \u00fdokary ni\u00fdet, arzuw, uly isleg.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 oslagsyz s\u00f6z\u00fcne ge\u0148irgen\u00fd\u00e4n Ataba\u00fd o\u0148a soragly g\u00f6z bilen \u00e7i\u0148erildi: -- Akma\u00fda, h\u00f6rpi \u00fdaman \u00fdokardan tutdu\u0148-la! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e4he\u0148i \u00f6z\u00fcne \u00fdaramany \u00fc\u00e7in, operator h\u00f6rpi gi\u0148den aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6tde","meaning":"<div><p>Ala\u00e7, \u00e7\u00e4re, t\u00e4r, \u00fdol.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir h\u00f6tdesini taparys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c4hli kyn\u00e7ylyklary we p\u00e4sgel\u00e7iliklei \u00fde\u0148ip ge\u00e7m\u00e4ge h\u00f6tde gel\u00fd\u00e4n k\u00f6p z\u00e4hmet sarp etmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6w","meaning":"<div><p>Sygyr, g\u00f6le \u00fdaly mallar kowlanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>I\u015f wagtynda i\u015fe\u0148\u0148ire s\u00f6z gatar \u00abH\u00f6w\u00bb di\u00fdl\u00fd\u00e4n sygyr de\u00fd, s\u00fc\u00fdke\u015fip \u00f6ter. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wes","meaning":"<div><p>Bir zada bolan isleg, arzuw, s\u00f6\u00fdgi, me\u00fdil.<\/p><ul><li>Bag\u015fy aga, seni\u0148 t\u00e4ze d\u00fczen a\u00fddymy\u0148y h\u00f6wes bilen di\u0148l\u00e4nimiz \u00f6\u0148ki ag\u015fam d\u00e4lmidi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men gitjek-le, gitm\u00e4ge \u00f6r\u00e4n h\u00f6wesim hem bar! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wesje\u0148","meaning":"<div><p>Bir zada gyzyklan\u00fdan, islegi, arzuwy bar bolan, h\u00f6wesli, me\u00fdilli.<\/p><ul><li>T\u00e4ze habarlar e\u015fitmek tamasy bilen go\u0148\u015fy obalardan hem g\u00fcrr\u00fc\u0148e h\u00f6wesje\u0148 adamlar \u00fc\u00fd\u015f\u00fcpdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u00dcniwersitete baranlar okamaga gaty h\u00f6wesje\u0148 bolupdyrlar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wesje\u0148lik","meaning":"<div><p>Islegi, arzuwy barlyk, me\u00fdillilik, h\u00f6weslilik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kalbyndaky h\u00f6wesje\u0148lik h\u00e4si\u00fdeti dilini hemi\u015fe herekete getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6weslendirmek","meaning":"<div><p>H\u00f6wes d\u00f6retmek, h\u00f6wesini, islegini artdyrmak, me\u00fdil d\u00f6retmek, gyzyklandyrmak.<\/p><ul><li>Agronom\u00e7ylyk k\u00e4ri meni h\u00f6weslendir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6weslenmek","meaning":"<div><p>Bir zada gyzyklanmak, h\u00f6wesli bolmak, isleg d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Artyk G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesine h\u00f6weslenmek bilen bu\u00fdsananda, gapy \u015fakyrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sport bilen h\u00f6weslenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wesli","meaning":"<div><p>Bir zada gyzyklan\u00fdan, h\u00f6wesi bar olan, islegi artan, me\u00fdilli.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6weslilik","meaning":"<div><p>Bir zada h\u00f6wesje\u0148lik, isleglilik, me\u00fdillilik.<\/p><ul><li>Aman ady tutulandan, h\u00f6weslilik bilen \u00fderinden galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wessiz","meaning":"<div><p>H\u00f6wesli d\u00e4l, me\u00fdilsiz, islegsiz, arzuwy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wessizlik","meaning":"<div><p>H\u00f6wesli d\u00e4llik, me\u00fdilsizlik, islegsizlik, arzuwsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wl\u00fcm-h\u00f6wl\u00fcm","meaning":"<div><p>Sygyr sagyljak \u00fda-da g\u00f6lesi aldyryljak bolnanda s\u00f6\u00fdl\u00fcp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ejesi bolsa \u00abh\u00f6wl\u00fcm-h\u00f6wl\u00fcm\u00bb di\u00fdip, g\u00f6l\u00e4ni tutup sygra \u00fdalad\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00abH\u00f6wl\u00fcm-h\u00f6wl\u00fcm\u00bb di\u00fdip hi\u0148lenip, sygyr sagmak bilen garaba\u015fyna ga\u00fddy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6wr\u00fckmek","meaning":"<div><p>Bir adam \u00fda-da mal bilen \u00f6wreni\u015fmek, ysny\u015fmak, h\u00f6w\u00fcr edinmek, hemra edinmek.<\/p><ul><li>Bu \u00fc\u00e7\u00fcsi \u015fe\u00fdle h\u00f6wr\u00fckdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6w\u00fcr","meaning":"<div><p>\u00d6nd\u00fcriji, erkek (esasan at, d\u00fc\u00fde \u00fdaly mallar barada).<\/p><ul><li>H\u00f6w\u00fcr at.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6w\u00fcrtge","meaning":"<div><p>Gu\u015flaryn \u00fdumurtgala\u00fdan we \u00e7aga \u00e7ykar\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine g\u00f6r\u00e4, olar kemerlerden algyr gu\u015flary\u0148 h\u00f6w\u00fcrtgesini g\u00f6zl\u00e4p \u00fd\u00f6rk\u00e4ler, bu ogryn \u00e7ykalga tapylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6w\u00fcrtgelemek","meaning":"<div><p>H\u00f6w\u00fcrtge edinmek, h\u00f6w\u00fcrtge \u00fdasanmak.<\/p><ul><li>Gu\u015flar h\u00f6w\u00fcrtgel\u00e4p ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6zir","meaning":"<div><p>Bir zatdan g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ha\u00fdyr, \u00fdakym, lezzet, k\u00f6mek, e\u015fret.<\/p><ul><li>I\u00e7inde \u00fda\u015famagy\u0148 h\u00f6ziri bolmadyk gara \u00f6\u00fdi otlaryn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Senden g\u00f6r\u00fd\u00e4n h\u00f6zirimi men olary\u0148 hi\u00e7 birinden g\u00f6remok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hawa, sakgalda\u015f, ma\u015fyny\u0148 kemi \u00fdok. H\u00f6zirini \u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6r! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6\u00e7jet","meaning":"<div><p>Edil\u00fd\u00e4n zady\u0148 tersine ga\u00fdd\u00fdan, i\u00e7\u00fdakgy\u00e7, ke\u00e7jal, d\u00fckd\u00fc\u015fdi, kesir.<\/p><ul><li>G\u00f6r, bu n\u00e4hili h\u00f6\u00e7jet! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki men onu\u0148 baryp \u00fdatan h\u00f6\u00e7jetdigini, ke\u00e7jal hem urup agla\u00fdanlardandygyny bile oka\u00fdarkam bilipdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6\u00e7jetlik","meaning":"<div><p>Ke\u00e7jallyk, dikd\u00fc\u015fd\u00fclik, kesirlik.<\/p><ul><li>He\u00fd, \u015fe\u00fdle-de h\u00f6\u00e7jetlik, he\u00fd \u015funu\u0148 \u00fdaly-da erjellik bolarmy? ! -- di\u00fdip py\u015fyrdady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7ala sowatly, galmagal\u00e7yrak adamdy, her bir t\u00e4zeligi g\u00f6w\u00fcnsizlik, h\u00f6\u00e7jetlik, bilen kabul ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00f6\u0148k\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Lo\u0148kuldap \u00fd\u00f6remek, hereket etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcjre","meaning":"<div><p>Medrese talyplaryny\u0148 sowat \u00f6wren\u00fd\u00e4n we \u00fda\u015fa\u00fdan, depesi gupba g\u00f6rn\u00fc\u015fli ja\u00fdlary.<\/p><ul><li>Kemin\u00e4 bu \u015f\u00e4here baryp, \u00f6zba\u015fyna h\u00fcjre tutup okabermek ba\u015fartma\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Molla Oraz bir h\u00fcjrede iki bolup \u00fda\u015fa\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcj\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Du\u015fmany \u00fdok etmek, ony basmak maksady bile\u0148 go\u015funy\u0148 aktiw \u00e7ozu\u015fy, \u00f6\u0148e ed\u00fd\u00e4n hereketi.<\/p><ul><li>H\u00fcj\u00fcm edip her tarapdan k\u00e4n \u00fdagy, Len\u00e7 edildi depeleri\u0148 topragy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir maksat bilen edil\u00fd\u00e4n hyjuwly hereket.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne size tarap g\u00fc\u00fd\u00e7li h\u00fcj\u00fcm ba\u015flandy welin, oturyp bilm\u00e4n ga\u00fddyberdim. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Dumly-du\u015fdan Jully k\u00f6r\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne h\u00fcj\u00fcm ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcm","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> h\u00e4 1.<\/p><ul><li>Gelin uzyn gy\u0148ajyny\u0148 ujuny \u00fdene-de bir gezek agzyny\u0148 \u00fcst\u00fcne a\u00fdlap: --H\u00fcm! -- di\u00fdip jogap berdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durdy a\u00fdd\u00fdar, Nepes ber\u00fd\u00e4r h\u00fcm\u00fcni, Birdenk\u00e4 uludan aldy demini. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada bolan n\u00e4gileligi a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>H\u00fcm... maslahat edi\u0148 bakaly! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmer","meaning":"<div><p>Basa-baslyk, uly \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148, basgy.<\/p><ul><li>I\u015figi\u0148 agzynda oglandan-ula adamlar h\u00fcmer bol\u015fup dur\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bu aralykda g\u00f6zenegi\u0148 \u00f6\u0148i m\u00e4rekeden \u00fda\u0148a h\u00fcmer boldy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmerleni\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fc\u00fd\u015fmek, bir \u00fdere k\u00f6p bolup toplany\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar altynjy \u00abB\u00bb klasyny\u0148 agzyna gelip, koridorda h\u00fcmerleni\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmi-s\u00fcmi","meaning":"<div><p>Manysyna d\u00fc\u015f\u00fcp bolma\u00fdan, \u00e7ala e\u015fidil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, h\u00fcm\u00fcrdi.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z aralarynda h\u00fcmi-s\u00fcmi edip g\u00fcrle\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmmet","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ynamly ed\u00fd\u00e4n hereketleri-de be\u00fdleki \u00e7opanlara, yla\u00fdta-da Amana h\u00fcmmet ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdtakow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmmetdar","meaning":"<div><p>K\u00f6mek, \u00fdardam ber\u00fd\u00e4n, golda\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmmetli","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat ber\u00fd\u00e4n, bereketli, ha\u00fdyrly.<\/p><ul><li>Bugda\u00fd \u00e7\u00f6regi h\u00fcmmetli bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdratly, edermen.<\/p><ul><li>Tebilteble urup, du\u015fman gyrmaga, G\u00f6rogly, h\u00fcmmetli begler \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmmetsiz","meaning":"<div><p>Bereketi, g\u00fc\u00fdji, \u00e4hmi\u00fdeti bolmadyk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, ha\u00fdyrsyz.<\/p><ul><li>K\u00e4wagt bolsa ara\u00e7\u00e4k\u00e7ilerden az-owlak d\u00e4ri alyp, \u00f6z\u00fcni\u0148 h\u00fcmmetsiz d\u00e4risine go\u015fant ed\u00fd\u00e4rdi we \u00f6\u00fdi etsiz etme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmm\u00fcldemek","meaning":"<div><p>H\u00fcmm\u00fcldili ses \u00e7ykmak, h\u00fcmm\u00fcldili seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmm\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Gep-g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 al\u015fyp gitmek, uzak wagtlap asuda g\u00fcrle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcmm\u00fcldi","meaning":"<div><p>G\u00fcrr\u00fc\u0148 edilende, geplenende \u00e7yk\u00fdan sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Onu\u0148 h\u00fcmm\u00fcldisinden n\u00e4razlygy a\u00e7-a\u00e7an g\u00f6rn\u00fcp dursa-da, sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcm\u00fcr-s\u00fcm\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fcmi-s\u00fcmi.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen a\u00fdakgabyny \u00e7ykaryp, bir salym dymyp oturanso\u0148, h\u00fcm\u00fcr-s\u00fcm\u00fcr edip, Bahara hem \u015f\u00fcbheli seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcm\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>H\u00fcm\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, h\u00fcm\u00fcrdili seslenmek, geplemek.<\/p><ul><li>Bulutly gije boldy, asmany\u0148 \u00fdyldyzlaryndan hem bize ha\u00fdyr bolmady, \u00fdogsa \u00fdyldyzlardan \u00e7en tutmak, goram etmek bolardy -- di\u00fdip, \u00fduwa\u015f\u00e7a h\u00fcm\u00fcrdedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol gaty geplem\u00e4n, , di\u0148e hamsygyp h\u00fcm\u00fcrdedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcm\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6zara \u00fduwa\u015f ses bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmek, geple\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrekde\u015fi\u0148 bilen \u00e4tl\u00e4p, h\u00fcm\u00fcrde\u015fmek ne aja\u00fdyp! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcm\u00fcrdi","meaning":"<div><p>\u00d6zara \u00fduwa\u015f ses bilen edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, geple\u015fik.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 k\u00e4 \u00fderinde h\u00fcm\u00fcrdi, k\u00e4bir \u00fderinde bolsa \u00e7asly g\u00fclki sesi \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddola \u00fdakyn gelemde, Bir h\u00fcm\u00fcrdi e\u015fitdim. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcnji","meaning":"<div><p>Sapaga d\u00fcz\u00fclip bo\u00fdna dakyl\u00fdan d\u00fcrli re\u0148kli monjuk.<\/p><ul><li>G\u00fclen wagtlarynda ak owadan di\u015fleri h\u00fcnji \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4r","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148, tehnikany\u0148, sungaty\u0148 we \u015f. m. a\u00fdratyn pudaklary bo\u00fdun\u00e7a edil\u00fd\u00e4n k\u00e4r, bir k\u00e4re bolan ussatlyk, senet.<\/p><ul><li>Erkli d\u00f6wr\u00fc\u0148 gyzy, erki\u0148 eli\u0148de, Nalajy d\u00e4l, h\u00fcn\u00e4ri\u0148 bar golu\u0148da. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Da\u00fdhan\u00e7ylykdan ba\u015fga Orsgeldini\u0148 elini\u0148 h\u00fcn\u00e4ri \u00fda-da k\u00e4ri hem \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>H\u00fcn\u00e4ri \u00f6wren-de \u00fdigren. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rli","meaning":"<div><p>Bir h\u00fcn\u00e4ri, k\u00e4ri, i\u015f usulyny ele alan.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rlilik","meaning":"<div><p>Bir h\u00fcn\u00e4ri, k\u00e4ri, i\u015fi ussatlyk bilen \u00fderine \u00fdetirip bilijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rment","meaning":"<div><p>Bir h\u00fcn\u00e4r, k\u00e4r, senet bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, senetk\u00e4r.<\/p><ul><li>K\u00e4biri h\u00fcn\u00e4rment, k\u00e4birisi batrak. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fczler\u00e7e h\u00fcn\u00e4rmentler \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rment\u00e7i","meaning":"<div><p>H\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik, senet\u00e7ilik bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, senet\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik","meaning":"<div><p>H\u00fcn\u00e4rment\u00e7ini\u0148, senet\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>H\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik ep-esli \u00f6s\u00fc\u015fe \u00fdetdi. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rsiz","meaning":"<div><p>Elinden hi\u00e7 hili h\u00fcn\u00e4r, k\u00e4r, senet gelme\u00fd\u00e4n, k\u00e4rsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcn\u00e4rsizlik","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 hili h\u00fcn\u00e4ri, k\u00e4ri, seneti ba\u015farmazlyk, k\u00e4rsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcplemek","meaning":"<div><p>Birden batly urmak, gelmek (Esasan t\u00fcsse, \u00fdel we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Okara \u00fdalyn h\u00fcpl\u00e4p urdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcp\u00fck","meaning":"<div><p>K\u00e4bir towugy\u0148, gu\u015fu\u0148 depesind\u00e4ki h\u00fc\u017e\u017eerip galyp duran \u00fdelejikler.<\/p><ul><li>Ol kepderini\u0148 h\u00fcp\u00fcgi has hem owadandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcrri","meaning":"<div><p>Ogryn, gizlin (guzla\u00fdan towuk, mal hakda).<\/p><ul><li>Bizi\u0148 towugymyz h\u00fcrri guzla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcrseklemek","meaning":"<div><p>\u00ddumruk, tirsek bilen bir-birini\u0148 gapdalyna d\u00fcrtmek, urup, d\u00fcrt\u00fcp du\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Biri-birimizi\u0148 b\u00f6wr\u00fcmize h\u00fcrsekl\u00e4p, okaradan, \u00e7em\u00e7eden nobat \u00fdeterine gara\u015fyp, bokurdagymyzy gulkuldadyp otyrys. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fctd\u00fck","meaning":"<div><p>Pessejik, ki\u00e7ijik, gara\u0148ky ja\u00fd, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>O\u0148a howlusyny\u0148 bur\u00e7undan bir h\u00fctd\u00fck \u00fdasap berdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fctlemek","meaning":"<div><p>H\u00fct edip batly urulmak, batly baryp degmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdagyrnysy barha k\u00fc\u00fdker\u00fd\u00e4rdi, e\u0148egi \u00fdygy-\u00fdygydan d\u00f6\u015f\u00fcne h\u00fctl\u00e4p deg\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jany \u00e7ykan \u00fdolbars sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, g\u00f6\u00fd\u00e4 uly \u00f6l halta \u00fdaly bolup h\u00fctl\u00e4p ga\u00e7dy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fctletmek","meaning":"<div><p>Batly urmak, batly degirmek, symsyklak.<\/p><ul><li>Al\u00fdo\u015fa, indikile \u015funu\u0148 \u00fdaly bolanda, ma\u0148a s\u00f6z hem a\u00fdtma-da, \u00fd\u00f6ne b\u00f6wr\u00fcme h\u00fctled\u00e4\u00fd! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fct\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>H\u00fct\u00fcrdili ses \u00e7ykmak, h\u00fct\u00fcrdili seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fct\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>H\u00fct\u00fcrdili ses \u00e7ykarmak, h\u00fct\u00fcrdili seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fct\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>H\u00fct\u00fcrdile ses edi\u015fmek, h\u00fct\u00fcrdili sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fct\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Gatyrak zat i\u00fdlende, k\u00e4bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden basylanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwdi","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agany uklatmak \u00fc\u00e7in pessa\u00fd he\u0148li a\u00fddyl\u00fdan a\u00fddymjyk.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zler \u00ddag\u015fymyrada s\u00fc\u00fdt beren ej\u00e4ni\u0148 h\u00fcwd\u00fcsi \u00fdaly bolup lezzet ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze \u00fderde h\u00fcwd\u00fcler-de T\u00e4ze s\u00f6zd\u00fcr, t\u00e4ze he\u0148. <span>(B. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwd\u00fclemek","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agany h\u00fcwdi bilen allalap \u00fdatyrmak, h\u00fcwdi a\u00fddyp uklatjak bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna Babalyny adajyk ses bilen h\u00fcwd\u00fcledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4zik o\u00fdandy-da, da\u015faryk \u00e7ykman, gyzyny h\u00fcwd\u00fcl\u00e4p \u00fdatdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwd\u00fclenmek","meaning":"<div><p>H\u00fcwdi bilen allalanyp \u00fdatyrylmak, h\u00fcwdi a\u00fddylyp ukladyljak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwi","meaning":"<div><p>Awuny gijelerine al\u00fdan, ullakan, tegelek, sary owadan g\u00f6zli, \u00e7\u00fc\u0148ki egri \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Obany\u0148 uludan-ki\u00e7\u00e4 hemmesi, edil h\u00fcwini\u0148 g\u00f6z\u00fcne a\u015fyk bolan gu\u015flar \u00fdaly, duran \u00fderinde onu\u0148 t\u00f6weregine a\u00fdlan\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwjeri\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fc\u017e\u017eeri\u015fmek.<\/p><ul><li>Sa\u00e7lary\u0148 n\u00e4me h\u00fcwjeri\u015fip dur, mazalyja darasa\u0148 bolma\u00fdarmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwjermek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fc\u017e\u017eermek.<\/p><ul><li>Barmaklaryny sa\u00e7yny\u0148 arasyna sokup, h\u00fcwjerip duran sa\u00e7yny a\u00fdasy bilen \u00fdatyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwjertmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fc\u017e\u017eertmek.<\/p><ul><li>Aman, ne be\u00fdle sa\u00e7y\u0148y h\u00fcwjerdipsi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fcwj\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fc\u017e\u017e\u00fck.<\/p><ul><li>Egin-e\u015figi \u00fdyrtyk, h\u00fcwj\u00fck, sa\u00e7y bula\u015fan halda bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u00fd-h\u00e4si\u00fdet","meaning":"<div><p>Gylyk, bolu\u015f, h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>Olga d\u00e4l-de, b\u00fctinle\u00fd \u00fc\u00fdtg\u00e4n, h\u00fc\u00fd-h\u00e4si\u00fdeti degi\u015fgen, ba\u015fga bir Olgady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u00fdlemek","meaning":"<div><p>\u00ddaramazlyk tapynmak, bir kemi bolmaklyk (\u00fda\u015f \u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6zeli\u0148 \u00e7agasy h\u00fc\u00fdl\u00e4pdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u00fdp\u00fc\u00fdpik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gara-ala \u00fdelekli, uzyn h\u00fcp\u00fckli owadanja gu\u015f.<\/p><ul><li>H\u00fc\u00fdp\u00fc\u00fdpigi\u0148 \u00fdelegi \u00fdaly ala \u00fdekta\u00fdlaryny bolsa, k\u00f6ne \u00e7\u00e4kmene we dona \u00e7al\u015fyp, billerini \u00fd\u00fcp bilen gu\u015fa\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdgu\u015f bilen h\u00fc\u00fdp\u00fc\u00fdpik hem gar\u015fylykly gygyry\u015fmagyny go\u00fdanok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u00fdr","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owadan, g\u00f6rmege\u00fd, \u015fekilli, n\u00e4zenin.<\/p><ul><li>Jennetd\u00e4ki h\u00fc\u00fdr gyzlar bolup bilse sen\u00e7edir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Maral jan, sen h\u00e4zir edil ertekilerd\u00e4ki h\u00fc\u00fdr gyzlara me\u0148ze\u00fd\u00e4rsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148ek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ja\u00fdda, diwarda we \u015f. m. \u00fderde edil\u00fd\u00e4n \u015femal \u00e7ykar \u00fdaly de\u015fik, k\u00f6wek.<\/p><ul><li>Ussany\u0148 d\u00fckanyny\u0148 h\u00fc\u0148eklerinden tozanly k\u00f6wsar urup, ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ine a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u015fkler, galalar minaraly we h\u00fc\u0148ekli be\u00fdik diwarlar bilen gur\u015fal\u00fdar eken. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eol j\u00fclg\u00e4 inen \u00fderimizde k\u00f6m\u00fcr gazyl\u00fdan bir h\u00fc\u0148egi\u0148 agzyna bardyk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148k\u00e4r","meaning":"<div><p>1. H\u00f6k\u00fcmdar, paty\u015fa.<\/p><ul><li>H\u00fc\u0148k\u00e4rim \u00f6\u0148\u00fcnde bir tutaryk boldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u0148k\u00e4r hum \u00fdaly \u00e7i\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ganhor, gan i\u00e7en.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148mek","meaning":"<div><p>I\u00e7ini \u00e7u\u0148 k\u00f6wmek, \u00e7u\u0148 o\u00fdmak, gazmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148\u00fclmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u0148 k\u00f6w\u00fclmek, \u00e7u\u0148 o\u00fdulmak, gazylmak.<\/p><ul><li>A\u0148yrrak, h\u00fc\u0148len \u00fderine-de seredi\u0148! -- di\u00fdip, \u00f6z i\u015fine t\u00fcrgen geolog yhlas bilen g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148\u00fcr-h\u00fc\u0148\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> h\u00fc\u0148\u00fcrdi.<\/p><ul><li>H\u00fcn\u00fcr-h\u00fc\u0148r\u00fc\u0148i azrak et-de, n\u00e4me bu\u00fdursalar, \u015fony ed\u00e4\u00fd! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meret jogap berenden so\u0148, ba\u00fd h\u00fc\u0148\u00fcr-h\u00fc\u0148\u00fcr edip gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>\u00d6zba\u015fy\u0148a igen\u00e7li geplemek ze\u00fdrenip, k\u00e4\u00fdinip, \u00f6z ugru\u0148a geplemek.<\/p><ul><li>Elegi\u0148 ba\u015fy\u0148y i\u00fdsin! -- di\u00fdip, h\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p, \u00f6z-\u00f6zi i\u00e7in gepletdi, N\u00e4gile g\u00f6rn\u00fc\u015fde gizlin seretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>Ze\u00fdreni\u015fip, k\u00e4\u00fdini\u015fip, \u00f6zara geple\u015fmek, g\u00fcrle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ony bimamla hasaplap h\u00fc\u0148\u00fcrde\u015fdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u0148\u00fcrdi","meaning":"<div><p>N\u00e4razylyk bildirilip, h\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p geplenilende e\u015fidil\u00fd\u00e4n ses, g\u00fcrr\u00fc\u0148 h\u00fcm\u00fcrdi.<\/p><ul><li>Bu wagt \u00f6zba\u015fyna edip h\u00fc\u0148\u00fcrdi Annabike eje geldi-de durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015feri\u015fmek","meaning":"<div><p>Ke\u00fdkeri\u015fip di\u0148 salmak, hekgeri\u015fip seredi\u015fmek, ge\u0148 galyp \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015fermek","meaning":"<div><p>Ke\u00fdkerip di\u0148 salmak, hekgerip seretmek, ge\u0148 galyp \u00e4\u0148etmek, gulak salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015fg\u00e4r","meaning":"<div><p>Mydama eserde\u0148, seresap, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly, \u00f6r\u00e4n du\u00fdgur, \u00f6z\u00fcni gapyllyga saldyrma\u00fdan, \u00e4g\u00e4.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly ala garga kimin h\u00fc\u015fg\u00e4r seresap adam bolupdyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015fg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Eserde\u0148lik, \u00e4ti\u00fda\u00e7lyk, seresaplylyk, du\u00fdgurlyk.<\/p><ul><li>Geljekde h\u00fc\u015fg\u00e4rligi artdyrmak hakynda karar kabul etdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol omurmany\u0148 iki gulagyny-da ga\u00fdtaryp h\u00fc\u015fg\u00e4rlik bilen sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015f\u00e7","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, \u00fduwa\u015f bolmaklyga \u00fcndelip a\u00fddyl\u00fdan ses, \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Meret k\u00fc\u00fdki \u00f6z-\u00f6z\u00fcne \u00e7alaja \u00abh\u00fc\u015f\u00e7\u00bb di\u00fdip a\u015fak otur\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u015f\u00e7, \u00e7agajyklar, indi siz \u00fdaty\u0148, ukla\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015f\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Hojalygy\u0148daky eml\u00e4gi pula, mala \u00f6wreni\u0148de, bir \u00fdylda 40-dan bir b\u00f6legine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n salgyt.<\/p><ul><li>K\u00f6n\u00e4ni\u0148 galyndysy bolan h\u00fc\u015f\u00fcr bermeklik bizi\u0148 aramyzdan \u00fdok bolup gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015f\u00fcr-zekat","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> H\u00fc\u015f\u00fcr we zekat.<\/p><ul><li>Hojamyrat gadymky pirlerden bolup, onu\u0148 \u00fcst\u00fcne h\u00fc\u015f\u00fcr-zekat \u00fdag\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u015f\u00fcr-zekada gyzygar \u00fdaly, Halnazary\u0148 ogly tapar-tapmazy\u0148 \u00e7agasy d\u00e4l ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u015f\u00fcr\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> H\u00fc\u015f\u00fcr topla\u00fdan, h\u00fc\u015f\u00fcr \u00fdygna\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Eziz hany\u0148 h\u00fc\u015f\u00fcr\u00e7isine-de d\u00e4ne gerekdir weli, sen ondan ma\u0148a bir el gola\u00fdrak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u017e\u017eerilmek","meaning":"<div><p>1. Bula\u015fyp, \u00e7alam-\u00e7a\u015f bolup durmak, h\u00fcwjerilmek (esasan sa\u00e7, t\u00fc\u00fd barada).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat atmak, ha\u00fdbatlanmak.<\/p><ul><li>Horaz mu\u0148a h\u00fc\u017e\u017eerildi, bolup bilenini boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u017e\u017eeri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bula\u015fyp, \u00e7alam-\u00e7a\u015f bol\u015fup durmak, bulam-bujar bol\u015fup durmak, h\u00fcwjeri\u015fmek.<\/p><ul><li>Abadany\u0148 da\u00fdzasy g\u00f6re\u00fdm\u00e4ge sa\u00e7lary h\u00fc\u017e\u017eeri\u015fip duran \u00fdumruk \u00fdalyjak a\u00fdaldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garany\u0148 \u00fde\u0148sesind\u00e4ki h\u00fc\u017e\u017eeri\u015fip duran sa\u00e7lary Myrady ge\u0148 galdyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat aty\u015fyp durmak, ha\u00fdbat aty\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u017e\u017eermek","meaning":"<div><p>1. Taga\u015fyksyz gal\u015fyp durmak, bula\u015fyp durmak, bulam-bujar, \u00e7alam-\u00e7a\u015f bolmak.<\/p><ul><li>H\u00fc\u017e\u017eerip duran sa\u00e7laryny \u00fdatyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Pe\u015fmek \u00fdaly h\u00fc\u017e\u017eeren sa\u00e7yny\u0148 agramy agaran epe\u00fd bir adam g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat atmak.<\/p><ul><li>Pi\u015fijek h\u00fc\u017e\u017eerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u017e\u017eertmek","meaning":"<div><p>1. Bulam-bujar etdirmek, bula\u015fdyrtmak, h\u00fcwj\u00fck etmek.<\/p><ul><li>Akg\u00f6zel sa\u00e7laryny pozzam o\u00fdnalan \u00e7al telpek \u00fdaly h\u00fc\u017e\u017eerdip aglady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"h\u00fc\u017e\u017e\u00fck","meaning":"<div><p>Bulam-bujar bolup duran, \u00e7a\u015fyp duran, bula\u015fyk, h\u00fcwj\u00fck.<\/p><ul><li>Ol h\u00fc\u017e\u017e\u00fck sa\u00e7yny darap di\u0148ledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu \u00f6r\u00e4n owadan pi\u015fikdi: \u00e7al, h\u00fc\u017e\u017e\u00fck t\u00fc\u00fdli, gu\u00fdrugyny\u0148 ujunda bolsa gara tegmil bardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iberiji","meaning":"<div><p>Zat iber\u00fd\u00e4n adam (hat we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"iberilmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere ugradylmak, \u00fdollanylmak, g\u00f6nderilmek (birini \u00fda-da bir zady).<\/p><ul><li>A\u015fgabada sy\u00fdasy ta\u00fddan gi\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, ba\u015farja\u0148 parti\u00fda i\u015fg\u00e4rini\u0148 iberilmedigini talap etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u015fgabada iberilmegi\u011f barada men seni\u0148 eli\u0148e hat bere\u00fdin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ra\u00fdon we oblast edaralagyny\u0148 onlar\u00e7a i\u015fg\u00e4rleri Moskwa we A\u015fgabada wagtly-wagtynda okuwa iberilip durul\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu gyz ra\u00fdondan bizi\u0148 artelimizi\u0148 ba\u015flygy edilip iberilipdir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iberi\u015fdirmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdardaky zady d\u00fcrli \u00fderlere ibermek, \u00fdollamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"iberi\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere ugratmaga, \u00fdollamaga, g\u00f6nderm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ibermek","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady bir \u00fdere ugratmak, \u00fdollamak, g\u00f6ndermek.<\/p><ul><li>Ejeg\u00fcl\u00fc\u0148 ni\u00fdeti adama zar bolmaklyk, \u00e7agalaryn gowy ge\u00fdindirip, mekdebe ibermek, gowy ja\u00fdlarda \u00fda\u015famakdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u015fgabatdan Gyzylarbada, Gu\u015fga hem ba\u015fga birn\u00e4\u00e7e \u00fderlere \u00f6z \u00fcndew\u00e7ilerini iberdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eziz atly iberip, ogurlyk \u00fd\u00f6\u0148kel\u00fd\u00e4n \u00fdigidi getirtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sowet halkyny altyn \u015f\u00f6hleli matalar bilen ge\u00fdindirmek seni\u0148 z\u00e4hmeti\u0148e seni\u0148 iberen pagta\u0148a bagly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ibertmek","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady bir \u00fdere ugratdyrmak, \u00fdollatmak, g\u00f6ndertmek.<\/p><ul><li>Meni T\u00e4hrana \u00e7agyr\u00fdan-da siz, ba\u015fga \u00fdere ibertjek bol\u00fdan-da siz. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ibirtde-zibirt","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin e\u00fdl\u00e4k-de-be\u00fdl\u00e4k, iki baka edil\u00fd\u00e4n \u00e7alt gatnaw, hereket.<\/p><ul><li>Olar iki baka ibirtde-zibirt, edil a\u00fdagy oda bi\u015fen \u00fdalydylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ibirtde-zibirtlik","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin e\u00fdl\u00e4kde-be\u00fdl\u00e4k \u00fd\u00f6remeklik, howlukma\u00e7 \u00fdagda\u00fdda e\u00fdl\u00e4k-de-be\u00fdl\u00e4k edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/p><ul><li>Birinji t\u00fcpe\u0148 sesi \u00e7ykan badyna, ibirtde-zibirtlik ba\u015flanyp, obany\u0148 i\u00e7i gymyrsy boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eol ibirtde-zibirtlik-de \u00abjyn\u00bb onu\u0148 elinden bir s\u00f6\u00fd bilen sypyp, gyzyljagurt \u00fdaly gum tozadym, \u00f6z ba\u015fyny gutarsa razy boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iblis","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fe\u00fdtan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ideal","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148, me\u00fdli\u0148 esasynda go\u00fdul\u00fdan d\u00fc\u00fdp maksat, ahyrky maksat, \u00fdetilmek islen\u00fd\u00e4n arzuw.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 baryp \u00fdatan nusgasy.<\/p><ul><li>Hindistan parahat\u00e7ylyk we progres ideallaryna e\u00fderip d\u00fc\u0148\u00fd\u00e4ny\u0148 \u00e4hli halklaryny so\u00fduzda\u015flyk elini uzatdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idealist","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Idealizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div><div><p>2. Hakyky durmu\u015fy idealizirlem\u00e4ge ymtyl\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"idealistik","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Idealizme has bolan, idealizme mahsus bolan.<\/p><ul><li>Bu mesel\u00e4ni\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fcli\u015fi bilen baglylykda, iki ugur: materialistik we idealistik ugur tapawutlandyryl\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idealizirlemek","meaning":"<div><p>Hakyky bol\u015fundan hem gowy, ideal edip g\u00f6rkezmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"idealizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Hemme zady\u0148 esasy materi\u00fda bolman, ruh ide\u00fdadyr di\u00fdip hasapla\u00fdan, materializme gar\u015fy bolan \u00fdalan filosofi\u00fda ugry.<\/p><ul><li>Materializm bilen idealizmi\u0148 arasynda elmydama g\u00f6re\u015f alnyp barlypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idediji","meaning":"<div><p>Mal-gara we \u015f. m. wagtly-wagtynda ot-suw berip ided\u00fd\u00e4n, sered\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol birn\u00e4\u00e7e kem\u00e7ilikleri do\u0148uz idedijilere g\u00f6rkezdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idedilmek","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada esewan, gara\u015fyk, g\u00f6zeg\u00e7ilik edilmek, eklenip-saklanylmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly \u00f6z\u00fcni\u0148 h\u00e4zirki idedili\u015finden, ki\u00e7i oglundan ho\u015faldygyny a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Pionerler ekinleri\u0148 idedili\u015fiini \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7a o\u0148at idedilmegini talap ed\u00fd\u00e4n ekindir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idedi\u015fmek","meaning":"<div><p>Idetm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, ideg edi\u015fmek, gara\u015fyk edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ideg","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada esewan bolmaklyk, birine, bir zada edil\u00fd\u00e4n gara\u015fyk, g\u00f6zeg\u00e7ilik.<\/p><ul><li>\u00ddaslid\u00e4ki \u00e7agalary\u0148 idegi gowy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ugrunda edil\u00fd\u00e4n alada, sorag \u00fcnji.<\/p><ul><li>N\u00e4\u00e7e ideg etsem-de, Derek tapmadym senden. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birini tutmak \u00fda-da bir zady tapmak maksady bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n agtary\u015f, soraglama, g\u00f6zleg.<\/p><ul><li>Gozgala\u0148\u00e7y basylyp ga\u00e7aly b\u00e4ri, Artygy\u0148 idegi zordy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideg-sorag","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady sorap agtary\u015f, g\u00f6zleg, indeg.<\/p><ul><li>Pully nirelere baran bolsa\u0148, \u015fo ta\u00fddan ideg-sorag edip g\u00f6r, nirelere bardy\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideglemek","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat barada sora\u015fdyryp bilmek, g\u00f6zleg etmek.<\/p><ul><li>A\u017edar \u00f6z\u00fcni ideglem\u00e4ge gelen gyzy\u0148 burnuny \u00e7ek\u00fd\u00e4nini du\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idegli","meaning":"<div><p>1. Idegi bar bolan, ideg edil\u00fd\u00e4n gara\u015fyk, g\u00f6zeg\u00e7ilik edil\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. Ele salmak \u00fc\u00e7in yzyna d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fd\u00e4n, agtaryl\u00fdan; g\u00f6zlegli, soragly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzy ideglidi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idegsiz","meaning":"<div><p>1. Ideg, gara\u015fyk edilme\u00fd\u00e4n, seredilme\u00fd\u00e4n, \u00e4\u0148edilme\u00fd\u00e4n, indegsiz.<\/p><ul><li>Men muny idegsiz galdyrmaryn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u0148e\u015fsiz, g\u00f6zlegsiz, soragsyz.<\/p><ul><li>Idegsiz gelen d\u00fc\u015feksiz oturar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idegsizlik","meaning":"<div><p>Gara\u015fyk edilmezlik, idegsizlik.<\/p><ul><li>Ekinleri\u0148 idegsizligi hasyla zy\u00fdan ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideklemek","meaning":"<div><p>\u00d6z yzy\u0148 bilen \u00e4kitmek, idip \u00e4kitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"idelmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zleg edilmek, agtarylmak, g\u00f6zlenmek.<\/p><ul><li>Mert \u00fdanynda s\u00f6we\u015f tursa g\u00fc\u00fddelmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ideg-sorag edilip durulmak, hal-ahwalyndan habar alnyp durulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"idemek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zleg etmek, agtarmak, g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Gyrat di\u00fdp agtarsam dagy-d\u00fczleri, Bir \u00fdylda gelmesek, id\u00e4\u0148 bizleri. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ideg-sorag etmek, habar tutmak, sorap durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ideneklemek","meaning":"<div><p>Ba\u015f a\u00fdlanmak, b\u00fcdremek we \u015f. m. zerarly entirekl\u00e4p gitmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ba\u015fy a\u00fdlanyp, idenekl\u00e4p gitti.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idenekletmek","meaning":"<div><p>Itmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00e7ekmek we \u015f. m. zerarly entirekletmek; zor bilen itenekl\u00e4p \u00fd\u00f6retmek, s\u00fcd\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Meni idenekledip, getirip zawody\u0148 howlusyna dykdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideogramma","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni a\u0148lad\u00fdan \u015fertli \u00fdazuw belgisi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ideolog","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik synpy\u0148, jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy gurlu\u015fy\u0148, ugru\u0148 ideologi\u00fdasyny gora\u00fdan, \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Kemine z\u00e4hmetke\u015f halky\u0148 ekspluatirlen\u00fd\u00e4n synpy\u0148 g\u00f6rn\u00fckli ideologydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideologik","meaning":"<div><p>Ideologi\u00fda degi\u015fli bolan, ideologi\u00fda has bolan.<\/p><ul><li>Parti\u00fdany\u0148 ideologik esaslaryny gorap saklamak talap edil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ideologi\u00fda","meaning":"<div><p>Gara\u00fdy\u015flary\u0148 we ide\u00fdalary\u0148 sistemasy, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7eper edebi\u00fdat jemgy\u00fdet\u00e7ilik ideologi\u00fdasyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idetmek","meaning":"<div><p>1. Ekl\u00e4p-saklamak ekl\u00e4p-terbi\u00fdel\u00e4p \u00f6sd\u00fcrmek (adam barada) ; ot-i\u00fdm berip bakmak, \u00e4\u0148etmek (mal barada).<\/p><ul><li>Ol meni idetjek adam bolan bolup, meni \u00f6\u00fd\u00fcne alyp gitdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglum, sen daglarda aw at-da, geziber hem maly\u0148y idet. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Dokuz guty gur\u00e7uk idedip, plany bir \u00fd\u00fcz b\u00e4\u015f prosent berja\u00fd etdik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdwanlary idetmek a\u0148sat d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n bolara \u00e7emeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sorag-ideg etdirmek, indetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ide\u00fda","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 a\u0148ynda maddy d\u00fcn\u00fd\u00e4ni (hakyky \u00fda-da galp) suratlandyr\u00fdan hem-de onu\u0148 \u00f6z\u00fcni gur\u015fa\u00fdan d\u00fcn\u00fd\u00e4 bolan gara\u00fd\u015fyny a\u0148lad\u00fdan d\u00fc\u015f\u00fcnje, pikir.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 mazmunyny kesgitle\u00fd\u00e4n esasy pikir.<\/p><ul><li>Eseri\u0148 ide\u00fda ta\u00fddan-da, \u00e7eper\u00e7ilik ta\u00fddan-da \u015fowly bolmagy d\u00f6redil\u00fd\u00e4n tipleri\u0148 gowy bolmagyna baglydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eahyry\u0148 d\u00f6redijiliginde \u00e7eper\u00e7ilik seri\u015fdeleri ide\u00fdany obrazly bermeklige hyzmat ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ide\u00fdaly","meaning":"<div><p>Ide\u00fdasy bar bolan, ide\u00fdasy g\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00e7\u00fc\u0148 mazmunly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ide\u00fdalylyk","meaning":"<div><p>Ide\u00fdasy g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, \u00e7u\u0148 mazmunlylyk.<\/p><ul><li>Metbugat \u00fdokary ide\u00fdalylygy bilen tapawutlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 pozisi\u00fdasy sungata parti\u00fdalylykdan, ide\u00fdalylykdan ybarat bolup, yzagalaklary\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6re\u015f alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ide\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6zleg edi\u015fmek, agtary\u015fmak, g\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"idi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ideg.<\/p><ul><li>Tohum atlar \u00fc\u00e7in bolsa a\u00fdratyn idi zerurdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idili","meaning":"<div><p>1. Idisi bar bolan, gara\u015fyk edil\u00fd\u00e4n, idegli.<\/p><\/div><div><p>2. Gowy, o\u0148at, mazaly, ugurly, doly.<\/p><ul><li>Ol adam garryny\u0148 sowalyna idili d\u00fc\u015f\u00fcnmedik \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u015f\u00e7y edilip oturylan g\u00fcrr\u00fc\u0148i idili a\u0148\u015fyrar-a\u0148\u015fyrmaz g\u00fcrr\u00fc\u0148e go\u015fuldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, awtory\u0148 pikirlerini\u0148 birini-de idili be\u00fdan edip bilm\u00e4n, takal okamak bilen \u00e7\u00e4klenendigine gynan\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u015eu biografi\u00fda gurpsuz, idili guralsyz, \u00fdekebana T\u00fcrkmen da\u00fdhanyny\u0148 tipikle\u015fdirilen obrazyny\u0148 biografi\u00fdasydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idilmek","meaning":"<div><p>Yzy\u0148 bilen \u00e7ekilip \u00fd\u00f6redilmek, yzy\u0148 bilen idip \u00e4kidilmek.<\/p><ul><li>Gyzly \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 gapysyndan idilip gelen, kellesini al-asmanda tut\u00fdan g\u00f6k erkek t\u00f6wereginde ga\u00fdmala\u015f\u00fdanlara, gyk-baklara otlukly g\u00f6zlerini tegelep, \u00fdalt-\u00fdult garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idin","meaning":"<div><p>Rugsat, ygty\u00fdar, jogap.<\/p><ul><li>Ozaldan dille\u015fikli Dursun-da, Jemallary\u0148 tamyna gitm\u00e4ge ejesinde idin aldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idinsiz","meaning":"<div><p>Biygty\u00fdar, rugsatsyz, jogapsyz, bidin.<\/p><ul><li>Kim menden idinsiz g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flasa, agyr temmi bererin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idioma","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u015eol bir dile mahsus bolup, terjime edilende, \u00f6\u0148ki manysyny \u00fditir\u00fd\u00e4n s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"idiomatik","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Idioma we idiomatika degi\u015fli bolan, idioma has bolan.<\/p><ul><li>Idiomatik a\u0148latma.<\/li><li>Idiomatik s\u00f6zler \u00fdygyndysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idiomatika","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> Idiomalar hakkyndaky taglymat.<\/p><\/div><div><p>2. Bir dili\u0148 idiomalaryny\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"idirdetmek","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148sesinden g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen itip \u00fd\u00f6retmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen itel\u00e4p, \u00fd\u00f6redip alyp gitmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00f6z\u00fc\u0148e gar\u015fy \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Hatda \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fd\u00fcregine dakylan \u00fcz\u00fclmez tary \u015fol barmaklaryny\u0148 da\u015fyna orap, \u00f6z\u00fcni ma\u015fyna bakan idirdedip bar\u00fdan \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol galtagy idirdetip, e\u00fd\u00fd\u00e4m iki kwartaly ge\u00e7di. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7erkez hem onu\u0148 bir \u00fdanyndan \u00fdapy\u015fyp, ony \u00e7etr\u00e4ge idirdetdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 her bir gymyldysy, g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148 dartyjy bir magnit \u00fdaly, A\u00fdnany \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip, idirdedip bar\u00fdana d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u015fyry uzak s\u00f6zlem\u00e4ge go\u00fdman, idirdedip ugradylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"idisiz","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> idegsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Idili d\u00e4l, o\u0148at d\u00e4l.<\/p><\/div>"},{"headword":"idisizlik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> idegsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Idili d\u00e4llik, o\u0148at d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"igbag","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 da\u0148ly\u015fyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"igde","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownujak \u00fdaprakly, da\u015fy \u00fdukajyk gabykly miwe getir\u00fd\u00e4n ullakan aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Suwly \u00fdaby\u0148 gyralaryny bolsa igdedir tut aga\u00e7lary tutup otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>So\u0148abaka tal, erik, igde, tut \u00fdaly aga\u00e7lary \u00e4kid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Keseden durup seredeni\u0148de, igde agajyny\u0148 arasynda \u00e7ala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Igdeleri gon\u015fy\u0148yz \u00fc\u00e7in getirendir \u00f6\u00fdd\u00fcp siz g\u00f6wn\u00fc\u0148ize getirm\u00e4n! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uly \u00fdolu\u0148 gyrasynda bir d\u00fc\u00fdp uly igde \u00f6s\u00fd\u00e4r. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igdelik","meaning":"<div><p>Igde agajyny\u0148 k\u00f6p biten, g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><ul><li>Igdeligi\u0148 i\u00e7i bilen bir \u00fdodajyk ge\u00e7ip gid\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ige","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Metal gurallary \u00fditeltmek, b\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr \u00fderlerini \u00fdonmak, olara di\u015f kesmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00fczi ownuk hem iri di\u015fli polat esbap.<\/p><ul><li>Ig\u00e4ni\u0148 hyrt-hyrtymy? \u00ddok, bu-da d\u00e4l. Bir hili ge\u0148 ses \u00fdakyndan e\u015fidilip durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pili ige bilen taplady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bejer\u00fd\u00e4n zady metal, esasy z\u00e4hmet guraly ige. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igelemek","meaning":"<div><p>Ige bilen \u00fditeldilmek, ige bilen \u00fdonulmak, \u00fdylmanmak.<\/p><ul><li>Bu palta igelenip \u00fditeldilse, \u00fdalaw \u00fdaly bolardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igeletmek","meaning":"<div><p>Ige bilen \u00fditeltdirmek, ige bilen \u00fdondurmak, \u00fdylmatmak.<\/p><ul><li>Bu py\u00e7agy igeletmeli bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igele\u015fmek","meaning":"<div><p>Ige bilen \u00fditeldi\u015fmek, \u00fdonu\u015fmak, \u00fdylma\u015fmak, igelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"igeni\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri- biri\u0148e igenmek, biri-biri\u0148e i\u0148irdemek.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 miraplar biri-birlerine igeni\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bize hem indi biri-birimize igeni\u015fip oturmak gerek d\u00e4l. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igenje\u0148","meaning":"<div><p>Birsyhly igenm\u00e4ge, i\u0148irdem\u00e4ge endik eden (adam).<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n igenje\u0148 adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igenje\u0148lik","meaning":"<div><p>Igenmeklik h\u00e4si\u00fdeti, igenje\u0148i\u0148 gylygy, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Ynjyklygy\u0148 igenje\u0148ligi\u0148 nam-ny\u015fany \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igenmek","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan n\u00e4gile bolup, igen\u00e7li s\u00f6z a\u00fdtmak, i\u0148ird\u00e4p k\u00e4\u00fdinmek, i\u0148irdemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me sakla\u00fdarsy\u0148 -- di\u00fdip, \u015fof\u00fdora igendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Heniz Begenje y\u015fk eseri etmedimik\u00e4? -- di\u00fdip igenipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Indi Annagula ejesi igenip ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u00fd\u00fcnde a\u00fdalyna igendi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artyk saklanyp bilm\u00e4n, Balla igendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igen\u00e7","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan n\u00e4gile bolup edil\u00fd\u00e4n i\u0148irdi, k\u00e4\u00fdin\u00e7.<\/p><ul><li>Bu \u00fdagda\u00fd onu\u0148 gulagyna \u00fdet\u00fd\u00e4n t\u00fckeniksiz i\u0148irdiden we igen\u00e7den pe\u00fdda bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol edil\u00fd\u00e4n igen\u00e7lere \u00e7ydamadyk \u00fdaly \u00fd\u00fcz\u00fcni galdyrdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00f6zlerde: -- Hojam, sen i\u00fden nany\u0148a kast ed\u00fd\u00e4rsi\u0148 -- di\u00fden igen\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan o\u0148a igen\u00e7 bilen garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igen\u00e7li","meaning":"<div><p>Igen\u00e7 bilen, i\u0148irdili, k\u00e4\u00fdin\u00e7li.<\/p><ul><li>Onu\u0148 igen\u00e7li owazy e\u015fidilip duran \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hojamyrat wolostno\u00fd kagyzyndan hem, ar\u00e7yny\u0148 s\u00f6z\u00fcnden hem razy bolman igen\u00e7li gepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdalyny\u0148 igen\u00e7li s\u00f6zleri onu\u0148 gulagyna degende, ol ymyzgan\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ussa \u00f6\u0148ki igen\u00e7li pikirinden d\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iginmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ygylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"iglemek","meaning":"<div><p>1. Kesel zerarly horlanmak, arryklamak.<\/p><ul><li>I\u015fl\u00e4n \u00f6lmez, igl\u00e4n \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Adam gulagyndan igl\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanylmak zerarly k\u00f6nelmek, i\u00fdlip in\u00e7elmek (metal gurallar hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 elinde igl\u00e4n py\u00e7ak bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igletmek","meaning":"<div><p>1. Kesel zerarly horlatmak, arryklatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany kesel igledipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanmak zerarly k\u00f6neltmek, iglemek we \u015f. m. zerarly in\u00e7eltmek (metal gurallar hakda).<\/p><ul><li>Bu py\u00e7agy \u00fdaman igledipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"igli","meaning":"<div><p>1. N\u00e4saglyk zerarly horlanan, arryklar.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6z\u00fcne \u00fcns berdiri\u015fi, ynjyklygy igli \u00e7agany\u0148kydan hem beterr\u00e4k. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bolasy, hanym, edil iglije oglana d\u00f6n\u00e4\u00fdipsi\u0148-le! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gyzzyrmany\u0148 wagtal-wagtal ga\u00fdtalanyp tutmagyny\u0148 netijesinde \u00e7agalar hor we igli bolup, ysgynsyzlanyp \u00f6s\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Aky\u00fdew, Gyzzyrma Keseli We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 arkasyndaky iglije \u00e7aga \u00fd\u00fcz\u00fcni-g\u00f6z\u00fcni k\u00fcr\u015ferdip, \u00e7i\u0148\u0148erilip garady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanmak zerarly \u00fdonulan, in\u00e7elen (metal gurallar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"iglik","meaning":"<div><p>Ige degi\u015flik, ige has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"iglilik","meaning":"<div><p>Kesellilik zerarly arryklyk, horluk, ysgynsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"igrek","meaning":"<div><p>1. Latyn elipbi\u00fdini\u0148 \u00fdigrimi b\u00e4\u015finji harpyny\u0148 ady (y).<\/p><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> \u00abY\u00bb harpy bilen bellen\u00fd\u00e4n n\u00e4m\u00e4lim san.<\/p><\/div>"},{"headword":"ihtiol","meaning":"<div><p>Gazylyp tapyl\u00fdan balyk galyndylaryndan emele gelen dag jynsyny k\u00fck\u00fcrt kislotasy bilen i\u015flemek arkaly alyn\u00fdan \u00fdag g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6n\u00fcm, \u00fdara \u00e7almak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gara re\u0148kli \u00fdag, derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"ihtiolog","meaning":"<div><p>Ihtiologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"ihtiologi\u00fda","meaning":"<div><p>Zoologi\u00fdany\u0148 balyklary \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148, pamyk we \u015f. m. s\u00fc\u00fd\u00fcmli zatlar egril\u00fd\u00e4n sada el guraly.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 a\u00fdaly pyrlanyp duran igini saklady-da, g\u00fcl\u00fcmsirap, g\u00fcrr\u00fc\u0148 di\u0148lem\u00e4ge durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nurjahan igini egirm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bir elinde ikdir gapak bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikarralyk","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015f, waka bilen ikinji bir i\u015f, waka aralygy, \u015fol aralykdaky wagt, pursat.<\/p><ul><li>\u015eu ikaralykda d\u00fc\u00fd\u015f hem g\u00f6r\u00fcpdirin. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki zady\u0148 arasy, aralygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikat\u00fdok","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6pen\u00e7 \u00f6zi h\u00f6w\u00fcrtge \u00fdasanman, ba\u015fga h\u00f6w\u00fcrtgede guzla\u00fdan we bir \u00fdurtdan ikinji \u00fdurda g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4n toka\u00fd gu\u015fy.<\/p><ul><li>A\u015fak gapdaldan \u00fc\u00e7\u00fcnji brigadany\u0148 \u00fderind\u00e4ki i\u015fl\u00e4p \u00fd\u00f6ren \u00fc\u00e7 sany traktory\u0148 sesi, ikat\u00fdogy\u0148 we ga\u00fdry gu\u015flary\u0148 sesleri- bulary\u0148 hemmesi go\u015fulyp, kolhoz\u00e7ylary has \u015fatlandyr\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me be\u00fdle ikat\u00fdok \u00fdaly ga\u00fdtalap dursun? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikba\u015f","meaning":"<div><p>Igi\u0148 gowy pyrlanmagy \u00fc\u00e7in a\u015fak ujuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n, i\u00e7i de\u015fik konus pisint aga\u00e7.<\/p><ul><li>Bu tilkijik, birn\u00e4\u00e7e \u00fdurtlary g\u00f6zl\u00e4p \u00fdarty ikba\u015f tapypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Men ag\u015fam gelip \u00fdatanymda ikba\u015fly igim bardy welin, indi di\u0148e ikba\u015fym galypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki","meaning":"<div><p>1. 2 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Ine \u015fu obada iki sany garyp dost ma\u015fgala \u00fda\u015fa\u00fdardyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mahlasy, iki \u00fd\u00fcrek birlikde gop\u00fdardy, ikisini\u0148 hem maksady bir maksatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gije-g\u00fcndiz di\u00fdm\u00e4n iki elini \u00fdary\u015fdyryp i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6wez ol iki brigadany\u0148 her birinde bolmaly komsomollary\u0148 hem atlaryny \u00fdazyp ta\u00fd\u00fdarlan eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iki adam bir adamy\u0148 ta\u0148rysy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bir g\u00f6ren tany\u015f, iki g\u00f6ren garynda\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iki a\u00fdakly iki g\u00fcnde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iki go\u00e7u\u0148 kellesi bir gazanda ga\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iki at depi\u015fer, arasynda e\u015fek \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ikilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"iki-ikiden","meaning":"<div><p>Iki-iki bolup, ikibir-ikibir, go\u015fa-go\u015fadan.<\/p><ul><li>Ag\u015fam \u00fda\u015fulylar iki-ikiden \u00fdygnanyp ba\u015fladylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Iki-ikiden gelen kazy, Barmydyr gy\u015f g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdazy? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki-\u00fdeke","meaning":"<div><p>Bir-\u00fdarym, \u00fdek-\u00fdarym, \u00fdek-t\u00fck, k\u00e4bir.<\/p><ul><li>Gam\u00e7ysyny \u00e7ommaldyp geple\u00fd\u00e4n \u00e7inownikden, iki-\u00fdeke ba\u00fddan ba\u015fga t\u00e4ze donla g\u00f6z ilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u015fempa telpegini\u0148 a\u015fagyndan iki-\u00fdeke ak gyl g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00fcr gara sa\u00e7lary \u00e7ogup \u00e7ykyp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikiba\u015fdan","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bolmanda-da, \u00f6\u0148i-so\u0148y, barybir.<\/p><ul><li>Men ikiba\u015fdan gitmeli boldum.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikibir","meaning":"<div><p>Iki-ikiden, iki-iki bolup, iki adam bolup.<\/p><ul><li>Ikibir-\u00fc\u00e7bir \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, adamlar aljyra\u0148\u0148y g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atba\u015f\u00e7ylar ikibir-\u00fc\u00e7bir, k\u00e4 yza, k\u00e4 \u00f6\u0148e bakan at go\u00fddular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikibir-ikibir","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ikibir.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikidilli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ikigepli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikigat","meaning":"<div><p>G\u00f6wresinde \u00e7aga galan, a\u00fdagy agyr, to\u00fdly, hamyladar bolan, g\u00f6wreli.<\/p><ul><li>Wagt ge\u00e7ip Adybegi\u0148 a\u00fdaly ikigat bol\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikigepli","meaning":"<div><p>A\u00fddan-di\u00fdenini\u0148 \u00fcst\u00fcnde tapylma\u00fdan, wadasynda tapylma\u00fdan, wadasynda durma\u00fdan, \u00fdalan\u00e7y, ykrarsyz lebizsiz, ikidilli.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikigeplilik","meaning":"<div><p>A\u00fddan-di\u00fdenini\u0148 \u00fcst\u00fcnde tapylmazlyk, lebizsizlik, ikidillilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikig\u00f6w\u00fcnlili","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi ede\u00fdinmi etm\u00e4\u00fdinmi di\u00fdip \u00fda\u00fddan\u00fdan, ikirji\u0148len\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men \u015fu wagt ikig\u00f6w\u00fcnli bolup durun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikig\u00f6w\u00fcnlilik","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnlini\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Halnazar o\u0148a ikig\u00f6w\u00fcnlilik bilen seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikilemek","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi bilele\u015fip etmek, iki bolup \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Bu agajy ikil\u00e4p \u00fdykdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 da\u015fyna iki bolup ge\u00e7mek, birini iki bolup urmak.<\/p><ul><li>Olar ony ikil\u00e4pdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikilen\u00e7","meaning":"<div><p>1. Ikinji gezek, \u00fda\u0148adan, t\u00e4zeden, ga\u00fdtadan, \u00fdama\u015fgan.<\/p><ul><li>Ah, oglum! -- di\u00fdip, Berdi aga ikilen\u00e7 Annaguly bilen \u00fdene g\u00f6r\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Annaguly ikilen\u00e7: -- Sag bolu\u0148! -- di\u00fdip, k\u00e4sesini go\u00fdup turdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mundan be\u00fdl\u00e4k, indiden bu \u00fdana, dagy-duwara.<\/p><ul><li>\u015euny urup bilmesem, men ikilen\u00e7 elime t\u00fcpe\u0148 almaryn. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikiletmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi iki bolup etdirmek, iki bolup \u00fderine \u00fdetirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikilik","meaning":"<div><p>1. Ikini bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><ul><li>Owadan \u00fdazylan ikilik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015figi\u0148 b\u00e4\u015f bally sistemasynda \u00abkanagatlanarsyz\u00bb di\u00fden bahany a\u0148lad\u00fdan san.<\/p><ul><li>Hatda mugallyma Sona ikilik hem go\u00fdmandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. O\u00fdnal\u00fdan iki g\u00fclli kart.<\/p><ul><li>Ikilik o\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>Ikilik galo\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikil\u00e4n-\u00fc\u00e7l\u00e4n","meaning":"<div><p>Ikiden-\u00fc\u00e7den, iki \u00fda-da \u00fc\u00e7 bolup, iki-\u00fc\u00e7.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 i\u00e7inde kolhoz\u00e7y k\u00f6p bolmasa-da, her \u00fderde ikil\u00e4n-\u00fc\u00e7l\u00e4n i\u015fl\u00e4p \u00fd\u00f6r\u00e4nlere g\u00f6z il\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6wereginde ikil\u00e4n-\u00fc\u00e7l\u00e4n owlakly ge\u00e7i g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 her bir kwartalynda i\u015f\u00e7iler ikil\u00e4n-\u00fc\u00e7l\u00e4n d\u00fc\u015f\u00fcp gal\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikindi","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u00fda\u015fmazyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky wagt, G\u00fcn \u00fda\u015fmazyny\u0148 \u00f6\u0148isyrasy.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn hem G\u00fcn ikindi \u00fderine baran mahaly, obany\u0148 orta g\u00fcrp\u00fcnd\u00e4ki demir\u00e7i ussany\u0148 bolgusyz d\u00fckanyny\u0148 t\u00f6wereginde janly hereket ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00fcn ikind\u00e4 \u00fdakynlapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikindin","meaning":"<div><p>Ikindi bilen gi\u00e7 ag\u015fama \u00e7enli bolan wagt.<\/p><ul><li>Ikindinler mal-garalar \u00fdygnalyp, Yzynda \u00e7opanlar s\u00fcr\u00fcp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikindinara","meaning":"<div><p>Ikindi bolanda, ikindi wagty, ikindi \u00e7agy.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn Altyn ikindinara gu\u00fda suw almaga bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aknabat eje tomus a\u00fdlaryny\u0148 bir g\u00fcni ikindinara sygryny sagyp, eli s\u00fc\u00fdt bedreli \u00f6\u00fd\u00fcne \u00fdetip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dynjyn alandan so\u0148 ikindinara, \u00ddolda\u015flary bilen asmana u\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikirji\u0148lemek","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnlilik etmek, b\u00f6wr\u00fc\u0148i dinl\u00e4p durmak, a\u00fdgyt edip bilm\u00e4n durmak, \u00fda\u00fddanjyramak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a \u00fdarama\u00fdan \u00fderi seni\u0148 \u015fol a\u00fdgyt edip bilmezligi\u0148, ikirji\u0148lemegi\u0148, iki a\u015fdan galmagy\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00e4\u00e7li dilma\u00e7 kartasyna ga\u00fdta-ga\u00fdta seretdi-de, ikirji\u0148ledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp, ikirji\u0148lemek bilen: -Biz nir\u00e4k bar\u00fdarys? -- di\u00fdip sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6wez ilki ikirji\u0148le\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikirji\u0148letmek","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnli etmek, b\u00f6wr\u00fcni di\u0148letmek, \u00fda\u00fddanjyratmak.<\/p><ul><li>B\u00fctin ar\u00e7ynlary\u0148, eminleri\u0148, emeldarlary\u0148 diwana \u00e7agyrylan g\u00fcn\u00fcnde, wolostno\u00fdy\u0148 o\u0148a gitm\u00e4n galmagy ony biraz ikirji\u0148letdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikirji\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnli bol\u015fup durmak, \u00fda\u00fddanjyra\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikirji\u0148li","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnli, \u00fda\u00fddan\u00e7ly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ikirji\u0148siz","meaning":"<div><p>Ikig\u00f6w\u00fcnlilik etm\u00e4n, ikirji\u0148lenm\u00e4n, \u00fda\u00fddan\u00e7syz.<\/p><ul><li>Ol ikirji\u0148siz hereket ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00e7\u00e4k","meaning":"<div><p>Di\u0148e iki bolup, iki adam bolup, ikilikde.<\/p><ul><li>General stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde karta \u00fdazdy, iki\u00e7\u00e4k g\u00fcrle\u015fm\u00e4ge oturdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tig Jons bilen Eziz iki\u00e7\u00e4k s\u00f6zle\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fdal \u00e7ykandan so\u0148 bular iki\u00e7\u00e4k galdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00fdan","meaning":"<div><p>Iki tarapy, iki gapdaly, iki \u00fd\u00fczi.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7eleri\u0148 iki\u00fdan gyrasyny owadan ja\u00fdlar bez\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sa\u00e7laryny\u0148 iki\u00fdan \u00e7ekgesinden \u00fda\u0148yjyk ak g\u00f6rnen pe\u015feneli a\u00fdal bu g\u00fcn A\u00fdsoltany\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6r\u00e4n m\u00e4hirli g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Olar gapyny\u0148 iki\u00fdanynda durup s\u00f6zle\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ala\u015fa Artygy\u0148 iki\u00fdan gapdaly bilen o\u00fdnaklap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00fdanla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Iki tarapla\u00fdyn, gapdalla\u00fdyn, iki tarapdan.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan iki\u00fdanla\u00fdyn hereket edip, adamlar kerwenini alyp bar\u00fdan ekskalatora a\u00fdak basanda, a\u015fagyna g\u00f6zi ilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00fda\u015far","meaning":"<div><p>Iki \u00fda\u015fa \u00fdeten, iki \u00fda\u015fly (d\u00fc\u00fde we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"iki\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>M\u00f6hleti iki \u00fdyl bolan.<\/p><ul><li>Ol iki\u00fdyllyk respublikan parti\u00fda mekdebini gutarandan so\u0148ra, agitasi\u00fda b\u00f6l\u00fcmini\u0148 m\u00fcdirligine bellendi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men ertir iki\u00fdyllyk Gyzyl Go\u015fun gullugyna gid\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00fd\u00fczli","meaning":"<div><p>Her kime bir s\u00f6z berip \u00fd\u00f6ren, iki tarapa-da hyzmat ed\u00fd\u00e4n, dil ber\u00fd\u00e4n, ikidilli, biwepa.<\/p><ul><li>\u015eu ge\u00e7i sakgal baryp \u00fdatan kezzap, \u00fdalan\u00e7y mekir we iki\u00fd\u00fczli adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar iki\u00fd\u00fczl\u00fcleri we adalatsyz adamlary pa\u015f ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma seni\u0148 s\u00f6z ur\u015fu\u0148 pursat arap \u00fd\u00f6ren iki \u00fd\u00fczli esere \u00e7alym ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Iki\u00fd\u00fczlini\u0148 \u00fd\u00fczi gurasyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iki\u00fd\u00fczl\u00fclik","meaning":"<div><p>Her kime bir s\u00f6z berip \u00fd\u00f6rmeklik, iki\u00fd\u00fczlini\u0148 \u00fdagda\u00fdy, bol\u015fy.<\/p><ul><li>Gogol H\u00f6k\u00fcmdarlyk ed\u00fd\u00e4n synplary\u0148 wekillerini\u0148 iki\u00fd\u00fczl\u00fcligini, adamk\u00e4r\u00e7iliksizligini, ha\u00fdasyzlygyny we ujypsyzlygyny rehimsiz pa\u015f etdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ikona","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Hristianlarda huda\u00fda, pygambere, peri\u015fd\u00e4 me\u0148zedilip \u00e7ekilen surat.<\/p><\/div>"},{"headword":"iksalyk","meaning":"<div><p>Ik salyn\u00fdan gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"iku\u00e7lulyk","meaning":"<div><p>Belli d\u00e4llik, n\u00e4m\u00e4limlik, n\u00e4takyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"iku\u00e7ly","meaning":"<div><p>Takyk kesgitlenmedik, bir zady\u0148 boljagy-bolmajagy n\u00e4m\u00e4lim, g\u00fcm\u00fcrtik.<\/p><ul><li>Bu gije \u00fdagy\u015f \u00fdagjagy iku\u00e7ly d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il","meaning":"<div><p>1. Halk, ilat adamlar.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z pukaralygyna garaman, il b\u00e4hbidi bardyr \u00f6\u00fdden \u00fderinde janyny a\u00fdama\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Iller bir e\u00fd\u00fd\u00e4m pagta gitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistan ilinden \u015f\u00f6hret sa\u0148a, dokuzynjy gurulta\u00fd! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddigit \u00f6\u00fdlendirilende, onu\u0148 gelnini\u0148 milletine, iline seredilme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Il o\u0148lasa-aty\u0148y so\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Il agzy keramat. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Il aglak bolsa, do\u0148uz dep\u00e4 \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Il bilen gelen-to\u00fd-da ba\u00fdram. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Il agzyn \u00fdygyp bolmaz, \u00e7elek agzyn- bogup. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddurt, watan.<\/p><ul><li>Artyk ele d\u00fc\u015fm\u00e4n, il a\u015fyp bilermi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il-g\u00fcn","meaning":"<div><p>Halk, jemagat, ilat.<\/p><ul><li>N\u00e4me, il-g\u00fcn seni\u0148 \u00fda\u015fdygy\u0148y bilme\u00fd\u00e4rmi? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol ili\u0148-g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde dile d\u00fc\u015fdi, betnam boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>K\u00e4n wagt zaryn \u00e7ekip, Soradym ilden-g\u00fcnden. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Il-g\u00fcn parahatlykmydyr? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ilim-g\u00fcn\u00fcm bolmasa, A\u00fdym-G\u00fcn\u00fcm dogmasyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il-ulus","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> il 1.<\/p><ul><li>Uru\u015fda edermen ga\u00fdduwsyzlyk il-ulusy\u0148yzy\u0148 abra\u00fdydyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mary bilen Tejeni\u0148 arasyndaky boz \u00fdatan gi\u0148 me\u00fddan bag-bakjaly il-ulus hem bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilat","meaning":"<div><p>Bir \u00fdurtda, \u015f\u00e4herde we \u015f. m. \u00fda\u015fa\u00fdan halk, il.<\/p><ul><li>K\u00e4li\u0148 ugrunda b\u00e4\u015f ar\u00e7ynlyk ilat bolup, Artyklary\u0148 obasy hem \u015fonu\u0148 biridi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol Ilaty\u0148 agzyny alardyp, \u00f6z\u00fcne gy\u015fyk sereden adamlary tutup ba\u015flapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dder hem ilaty\u0148ky, suw hem ilaty\u0148ky. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u015eu bary\u015flaryna galandarlary\u0148 \u00fdoly Arabystan ilatyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilde\u015f","meaning":"<div><p>Bir ilden, \u00fdurtdan bolan, ili bir bolan, watanda\u015f.<\/p><ul><li>Olar ba\u015fga wzwoddan gelen tany\u015flary we ilde\u015fleridi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ony s\u00f6\u00fd\u00fcp hormat ed\u00fd\u00e4r ilde\u015fi, Gara sa\u00e7laryndan ak hem giripdir. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ildirgi\u00e7","meaning":"<div><p>1. A\u00fdal b\u00f6r\u00fcklerini\u0148 ma\u0148la\u00fdyna dakyl\u00fdan, \u00fd\u00fczi ga\u015fly bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fyna garaman, Maryny\u0148 kerpi\u00e7-kerpi\u00e7 \u015felpeli ildirgijini hem ma\u0148la\u00fdyna dakyndy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyzyl gupba \u00fdalpylda\u00fdar ba\u015fynda, ildirgiji\u0148 s\u00fcms\u00fclesi yran\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Mamag\u00fcl g\u00fclli \u00f6\u00fdme da\u0148nypdyr, ma\u0148la\u00fdyna-da k\u00f6kenli gyzylly ildirgi\u00e7 oturdypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ildirmek, asmak \u00fc\u00e7in ujy egrelip duran ga\u0148yr\u00e7ak.<\/p><ul><li>Telpegini ildirgi\u00e7den ildirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ildiri\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Ildirip \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Duru\u0148, men gury \u00e7ybyklary \u00fdygna\u015fdyryp, ge\u00e7i\u0148 \u015fahyna ildiri\u015fdire\u00fdin. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ildirmek","meaning":"<div><p>Bir zady ildirgi\u00e7den asmak, asyp, \u00f6t\u00fcrip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Biline gyly\u00e7 gu\u015fanan Artyk, Halnazary\u0148 go\u015fasyny hem egninden ildirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Turup daragyny duldan ildirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kakasy-da \u00fdaty\u015f telpegini kellesine atyp, serdessesini eline ildirip ylgapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilen-\u00e7alan","meaning":"<div><p>Da\u015frak garynda\u015f, kowum.<\/p><ul><li>Ba\u00fdy\u0148 ilen-\u00e7alanlaryndan, dost \u00fdarlaryndan ba\u015fga-da gelenler k\u00e4ndi, \u00fdene geljeklere-de gara\u015f\u00fdardylar. \u00d6\u0148i bilen A\u015fyrdan aslap, onu\u0148 ilen-\u00e7alan onun ilen \u00e7alan \u00fderlerine a\u00fdlandylar. Atlanan atlylar A\u015fyry\u0148 ilen-\u00e7alanlaryny\u0148 tany\u015f-bili\u015flerinin baryna a\u00fdlanyp \u00e7yktylar, . <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ilen-\u00e7alandan di\u0148e obada bir inisi bardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ileri","meaning":"<div><p>1. G\u00fcnorta tarap, g\u00fcnorta tarapa bolan ugur.<\/p><ul><li>Birkemsiz asfaltlanan k\u00f6\u00e7eler ilerden ga\u00fdra uzalyp gid\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddolu\u0148 ileri \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zeneginde gu\u00fdlunyp \u00fdatan ala ganjyk ok \u00fdaly zybyrdap geldi-de, \u00fdabyny\u0148 gu\u00fdrugyndan gabyr-gubur edip agyz saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148 tarap, \u00f6\u0148.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Olar bizi\u0148 ilerimizden ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ileri-ga\u00fdra","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e-yza, a\u0148ryk-b\u00e4rik, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k.<\/p><ul><li>Buldozer \u00fdene birn\u00e4\u00e7e gezek ileri-ga\u00fdre omzandan so\u0148, suwu\u0148 akymy mese-m\u00e4lim \u00fduwa\u015fady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde taga\u015fyksyz dyzlaryny ileri-ga\u00fdra s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, d\u00f6\u015f\u00fcni \u00fdere berip oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ileri-ileri","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148 tarapa, gitdigi\u00e7e \u00f6\u0148e.<\/p><ul><li>Biz oglanlary \u00f6r\u00e4n o\u0148at terbi\u00fdele\u00fd\u00e4ndiris -- di\u00fdip, ileri-ileri omzady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar ileri-ileri omza\u015fdylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilerlemek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148e tarap hereket, ileri s\u00fc\u00fd\u015fmek, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. O\u0148k\u00fcsinden has \u00f6smek, pugtalanmak, berkemek.<\/p><ul><li>H\u00f6k\u00fcmeti\u0148 ileril\u00e4p bary\u015fy, \u00ddylba-\u00fdyldan k\u00f6pd\u00fcr pe\u00fdda beri\u015fi. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilerletmek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e tarap hereket etdirmek, ileri s\u00fc\u00fd\u015fd\u00fcrmek, gola\u00fdlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ilerle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00f6\u0148e tarap hereket etmek, ileri s\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ilerli-ga\u00fdraly","meaning":"<div><p>Ilerden ga\u00fdra baka, ga\u00fdradan ileri baka.<\/p><ul><li>G\u00fcndogardan g\u00fcnbatara bakan uzan agyr k\u00fcren oba ilerli-ga\u00fdraly hatar gurap, asudalyk bilen \u00fda\u00fdnap oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ilerli-ga\u00fdraly oturan k\u00fcren-k\u00fcren obalary\u0148 arasynda tam di\u00fden zady az g\u00f6rmek bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilerligine","meaning":"<div><p>Ileri tarapa, ileri ugra, ileri baka.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 \u00fdoly gatyk d\u00f6k\u00fclen \u00fdaly \u00e7a\u0148jaryp, dik ilerligine bakan uzap gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol obany\u0148 i\u00e7inden ilerligine baka da\u015f k\u00f6\u00e7e ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00dclker ilerligine bakan e\u0148ip, ikindi \u00fderine gola\u00fdlapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi ilerligine tarap alyp ugrady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilgen\u00e7ek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148 \u00fdakasyna \u00fda-da gy\u0148ajy\u0148 bir ujuna berkidil\u00fd\u00e4n ujy ga\u0148yr\u00e7akly \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>\u00ddakasyny\u0148 ilgen\u00e7ekleri barmaklaryny\u0148 arasyndan h\u00e4li-\u015findi sypyp durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u015fa\u00fd-selleri: syrga, bilezik, monjuk, ilgenjek \u00fdasamagy ba\u015far\u00fdar ekenler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gapyny, \u00e4pi\u015fgani we \u015f. m. \u00fdapmak \u00fc\u00e7in i\u00e7inden edil\u00fd\u00e4n ildirgi\u00e7.<\/p><ul><li>M\u00fcrze g\u00f6z\u00fcni a\u00fdlap, penjir\u00e4ny\u0148 gabsasyny\u0148 ilgen\u00e7egini\u0148 goparylyp, da\u015fyndan, \u00fdokary er\u0148ekden berk pahna urlup berkidilendigini g\u00f6rdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilgezek","meaning":"<div><p>1. Dogumly, \u00e7alasyn, \u00e7alt.<\/p><ul><li>Artyk bulutly hawada ilgezek \u00fd\u00f6r\u00e4p, Gandymy\u0148 \u00e7atmasyna bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Da\u015f hem bolsa getir! -- di\u00fdilip bu\u00fdrulandan so\u0148, ol oglanjyk ilgezek turup, ylgap gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeserlik bilen, biha\u00fdalyk bilen, g\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcp i\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4n, mekir, \u00fdeser.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni \u00f6zi kethuda sa\u00fdlap, ilgezek hoja\u00fdyn: -- Birinji s\u00f6zi ma\u0148a ber! - di\u00fdip ha\u00fdy\u015f etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilgezeklik","meaning":"<div><p>1. Dogumlylyk, \u00e7alasynlyk, \u00e7altlyk.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmeklik, mekirlik, \u00fdeserlik, biha\u00fdalyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi walany\u0148 ilgezekliginden, \u00f6wlat adamsy \u00fdaly sokjarylyp bar\u015fyndan, jozzuk \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ke\u015fbinden G\u00fcljemal han ony \u00f6wlatdyr hasap etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilg\u00f6zl\u00fcgin","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 alynynda, il g\u00f6z\u00fcne, g\u00f6z-g\u00f6rtele, mesa\u0148a, \u00e4\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Milli komitet bilen Agsak m\u00fcrz\u00e4ni\u0148 arasynda ilg\u00f6zl\u00fcgin du\u015fmanlyk bolsa-da, olary\u0148 \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fdollary birdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilik","meaning":"<div><p>Ge\u00fdime \u00fda-da ba\u015fga zatlara ildirmek \u00fc\u00e7in dakyl\u00fdan d\u00fcwme, sadap.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 ilikleri \u00fdazdyrylypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol kostumy\u0148 balagy bilen k\u00f6\u00fdnegi biti\u015fikdi, e\u015figi\u0148 bo\u00fddan-ba\u015fy hem ilikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>E\u015fgerler kemerlerine, iliklerine \u00e7enli barlap, \u00f6zlerini tije\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ilik gytmy n\u00e4me? <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><li>I\u0148\u0148e, sapak, gury \u00e7a\u00fd \u00fda-da ilik olarda halan wagty\u0148 tapyl\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ili\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Ujuny \u00e7ala ildirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ili\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fda-da bir zada \u00e7ola\u015fyp, dola\u015fyp galmak, asylyp galmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde bir agaja gapdalyny \u00f6\u00fdkap ga\u015fanypdyr we \u015fonda g\u00f6k sapaklar ili\u015fipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilkag\u015fam","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u00fda\u015fandan az salym so\u0148, \u00fdassyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky wagt, gara\u0148ky gatly\u015fan wagty.<\/p><ul><li>Go\u015funy\u0148 esasy g\u00fc\u00fdji ilkag\u015famdan Garaguma girdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gyz bolsa ilkag\u015fam ba\u015fga birine ga\u00e7yp gidipdir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilki","meaning":"<div><p>Ozaly bilen, \u00f6\u0148\u00fcrti, ba\u015fda, deslap.<\/p><ul><li>Annagulyny\u0148 kolhozynda pagtany\u0148 ilki \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fda\u0148y \u00fdygmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ilki ga\u00fdgyly, aladaly \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men \u015fu gij\u00e4ny\u0148 \u00f6z\u00fcnde ilki bilen Artyk bilen bellisini ederin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilkibada","meaning":"<div><p>Ilki bilen, ozaly bilen, deslap, \u00f6\u0148irti, ba\u015fda.<\/p><ul><li>E\u015fek ilkibada bir azrak wagt \u00f6k\u00fczi\u0148 a\u00fdagyna e\u00fderen bolsa-da, so\u0148abaka \u00fdadap, halys \u00fdaraman yza galmaga ba\u015flady. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ofiserler ilkibada wzwoddan-wzwoda ke\u00fdpihonlyk bilen ylga\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ejesi bolsa ilkibada: --Gyzyma bir kesel \u00fdolugypdyr -- di\u00fdip em-\u00fdom etdi, so\u0148abaka bolsa bilgi\u00e7lere gatnady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilkidurmu\u015f","meaning":"<div><p>Adamzat taryhyny\u0148 gadymy d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli bolan \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ill\u00fduzi\u00fda","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcn aldawy me\u00fdledip pikire getirmek, salgyma \u00e7apy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ilmek","meaning":"<div><p>1. Asylyp, \u00e7ola\u015fyp galmak, \u00fdapy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp \u015fahadan indi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Degmek, d\u00fc\u015fmek, gapjalmak.<\/p><ul><li>Gurdu\u0148 agzy gu\u00fdruga ilse, artky a\u00fdagy hem gurulgy gapana il\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Bir k\u00fcti kitap onu\u0148 eline ildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 onu\u0148 eline Artygy\u0148 gyrmyzy dony ildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilsiz","meaning":"<div><p>1. Ili-g\u00fcni bolmadyk, biwatan, watansyz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ilsiz-g\u00fcns\u00fcz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ilsiz-g\u00fcns\u00fcz","meaning":"<div><p>Il, halk, adam \u00fda\u015fama\u00fdan.<\/p><ul><li>Ozallar ilsiz-g\u00fcns\u00fcz i\u0148l\u00e4p \u00fdatan \u00e7\u00f6ll\u00fck barha janlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilsizlik","meaning":"<div><p>Ili-g\u00fcni \u00fdokluk, watansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"iltelmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala da\u0148lyp go\u00fdulmak, \u00e7alaja \u00e7atylmak, baglanmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 ujy agaja ilteldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir i\u015f \u00fd\u00fcklenilmek, tab\u015fyrylmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamsy aradan \u00e7ykyp, dul galan gelni adamsyny\u0148 doganyna, doganoglanyna \u00e4re berilmek.<\/p><ul><li>Jemal \u00fd\u00fcw\u00fcrjesine ilteldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iltemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala da\u0148yp go\u00fdmak, \u00e7ala \u00e7atmak, baglamak.<\/p><ul><li>Billerini \u00fdaglyk bilen ilt\u00e4n, gollary \u00e7ermelgi a\u00fdallar m\u00e4hnet gazanlary\u0148 a\u015fagyna ot sal\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Artyk Melegu\u015fu\u0148 iri\u015fme tanapyny gazyga iltedi-de, nir\u00e4dir gyssanma\u00e7 howlukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir i\u015f \u00fd\u00fcklemek, tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Hany bu muraplygy kimi\u0148 \u00fdakasyndan ilt\u00e4ris? -- di\u00fden sowala d\u00fcrli \u00fderden d\u00fcrli atlar tutuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamsy aradan \u00e7ykyp, dul galan gelni adamsyny\u0148 doganyna, doganoglanyna \u00e4re bermek.<\/p><ul><li>Ol gelni ga\u00fdyn agasyna iltediler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iltenmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala da\u0148ylmak, \u00e7ala \u00e7atylmak, baglanmak.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 \u00f6z yzynda galdyran egrem-bugram \u00fdoly A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fcregine iltenen ersi\u0148 be\u00fdleki ujy \u00fdaly s\u00fc\u00fdg\u00fcp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir i\u015f \u00fd\u00fcklenmek, tab\u015fyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"iltetmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala da\u0148dyrmak, \u00e7ala baglatmak, \u00e7atdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 u\u00e7laryny biri-birine \u00e7ala iltetdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir i\u015fi \u00fd\u00fckletmek, tab\u015fyrtmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamsy aradan \u00e7ykyp dul galan gelin adamsyny\u0148 doganyna, doganoglanyna \u00e4re berdirmek, dakdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ilte\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e zady ilt\u00e4p \u00e7ykmak, biri-birine iltemek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri \u00fdygna\u015fdyryp, \u00e7uwallary\u0148 k\u00f6\u015felerini ilte\u015fdirdik. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilte\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00c7alaja ili\u015fip duran, \u00e7agylyp, baglanyp duran.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdem barmak tolkundan sypan balyk \u00fdaly zy\u0148lyp gitdi, ba\u015fam barmagy\u0148 bolsa \u00e7ala ilte\u015figi galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garynda\u015flyk \u00fda-da ba\u015fga bir ta\u00fddan bolan \u00fdakynlyk, galta\u015fyk.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4te \u00d6wezi\u0148 bol\u015funa gaharlanyp: -- Arman, garynda\u015flyk ilte\u015figimiz bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol hem bir \u00fdal\u0148y\u015flyk bilen bolan zat, \u00fdagsam seni tanamazdym -- di\u00fdip a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol T\u00e4hranda mesgen tutup, \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6ne dostlary bilen ilte\u015fik g\u00f6zlem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>K\u00f6rpe ogulda seni\u0148 ilte\u015figi\u0148 \u00fdokdur. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ilte\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7ala ili\u015fip durmak, \u00e7ala da\u0148ylmak, \u00e7atylmak, baglanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"iltimas","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Birinden \u00fda-da bir zat barada edil\u00fd\u00e4n umyt, ynam.<\/p><ul><li>Di\u0148e onu\u0148 \u00fd\u00fcreginde iltimas-umyt d\u00f6retdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Diplomati\u00fda<\/span> \u00ddokary derejeli diplomatik wekil.<\/p><ul><li>\u00dda bir d\u00f6wleti\u0148 il\u00e7isini\u0148 \u00fda-da meni barlamak \u00fc\u00e7in iberilen bir jansyzsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Il\u00e7iler G\u00f6roglyny\u0148 \u00fdanyna geldiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Il\u00e7\u00e4 \u00f6l\u00fcm \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il\u00e7ihana","meaning":"<div><p>Il\u00e7i tarapyndan \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk edil\u00fd\u00e4n diplomatik wekillik hem-de \u015fol wekilligi\u0148 ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcnler k\u00e4bir da\u015fary \u00fdurt il\u00e7ihanalary reaksi\u00fdany\u0148 s\u00f6we\u015fje\u0148 \u015ftabyna \u00f6wr\u00fclipdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Bu gezek o\u0148a arka duran da\u015fary d\u00f6wletlerden ba\u015fga birini\u0148 T\u00e4hrandaky il\u00e7ihanasyny\u0148 i\u015fg\u00e4rleri boldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"il\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Il arasynda bol\u00fdan, k\u00f6p\u00e7\u00fclik.<\/p><ul><li>Bu il\u00e7ilik, munu\u0148 i\u00e7inde her ha\u00fdsy bar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iman","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Musulman dinine bolan ynan\u00e7, u\u00fdmaklyk, musulman dinini a\u00e7yk ykrar etmeklik.<\/p><ul><li>\u00ddene dilersem, ahyret g\u00f6wher imanymy beri\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ykrary \u00fdogyn-imany \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Arym k\u00f6\u00fdenden, imanym k\u00f6\u00fds\u00fcn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imanly","meaning":"<div><p>Musulman dinine ynan\u00fdan, u\u00fd\u00fdan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 imanly gidenim seni\u0148 n\u00e4 ga\u00fdgy\u0148a. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Imanly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imansyz","meaning":"<div><p>Musulman dinine ynanma\u00fdan, u\u00fdma\u00fdan, dinsiz.<\/p><ul><li>Din \u00fc\u00e7in a\u00fdaga galany\u0148, A\u015fyr \u00fdaly imansyzy \u00f6ld\u00fcreni\u0148 kesewisi g\u00f6gerer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imansyzlyk","meaning":"<div><p>Musulman dinine ynanmazlyk, u\u00fdmazlyk, dinsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ime\u015fik","meaning":"<div><p>Bula\u015fyp duran, ime\u015fip, bula\u015fyp galan, timarlanmadyk (\u00fd\u00fc\u0148, gyl, t\u00fc\u00fd. we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Onu\u0148 go\u015farlarynda ime\u015fik t\u00fc\u00fdleri bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 murty towlama gelipdir, \u00fdala\u0148a\u00e7 e\u0148egine bolsa ime\u015fik gara gyllar \u00f6r\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fd \u00fdagtysy onu\u0148 ime\u015fik sargylt sa\u00e7laryna, ak \u00fduwha \u00fd\u00fcz\u00fcne \u015f\u00f6hle sa\u00e7le sa\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ime\u015fmek","meaning":"<div><p>Bula\u015fyp durmak, bula\u015fyp galmak, bula\u015fmak.<\/p><ul><li>Ogly bolsa e\u0148egind\u00e4ki ime\u015fip duran t\u00fc\u00fdleri dyrmalap, \u00f6z\u00fc\u00e7e belle\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imi-sala","meaning":"<div><p>Asuda, parahat, dyn\u00e7.<\/p><ul><li>Mama gelende imi-sala, ho\u015fama\u00fd g\u00fcrle\u015fip oturdyk. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imi-salalyk","meaning":"<div><p>Asudalyk, parahatlyk, dyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Emma obada ba\u015flanan imi-salalyk uzaga \u00e7ekmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ymy-salalyk, a\u00fd a\u00fddy\u0148 gijesi, \u00fcz\u00fcm\u00e7ilikde bilbiller jak-jaklap sa\u00fdra\u00fdardylar. Howa parahat, t\u00f6werek imi-salalykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Iki hepde ge\u00e7di, hemme zat imi-salalykdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Ojagy\u0148 ba\u015fy \u00fdyljak we i\u00e7eri imi-salalyk. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"immigrant","meaning":"<div><p>Hemi\u015felik \u00fda\u015famak \u00fc\u00e7in da\u015fary \u00fdurda gitme.<\/p><\/div>"},{"headword":"immunitet","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokan\u00e7 keselleri organizmi\u0148 kabul etmezligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"imperator","meaning":"<div><p>K\u00e4bir monarhlary\u0148 tituly.<\/p><ul><li>Ol imperatory\u0148 suratydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imperialist","meaning":"<div><p>Imperializmi\u0148 sy\u00fdasatyny \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n iri kapitalist.<\/p><ul><li>Basybalyjy imperialistler bakna \u00fdurtlary\u0148 ba\u00fdlygyny demlerine dart\u00fdarlar-da, onu\u0148 \u00fderine a\u00e7lyk, geda\u00fd\u00e7ylyk belasyny d\u00f6k\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eger imperialistler bizi asuda g\u00fcnlerimize go\u00fdmak istemeseler, onda fa\u015fizm takdyryny\u0148 olara-da gara\u015f\u00fdanyny go\u00fd olar unutmasynlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imperialistik","meaning":"<div><p>Imperializme has bolan.<\/p><ul><li>Imperialistik uru\u015f.<\/li><li>Imperialistik monopoli\u00fdalar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imperializm","meaning":"<div><p>Kapitalizmi\u0148 i\u0148 \u00fdokary we i\u0148 so\u0148ky stadi\u00fdasy.<\/p><ul><li>\u00ddapon imperializmi, zynjyrdan bo\u015fap, Bize h\u00fcj\u00fcm edip bilmersi\u0148 \u00fda\u015fap. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Siz imperializmi\u0148 \u00fdagly lukmasyna gyzygyp, bu g\u00fcn meni da\u0148sa\u0148yz, ertir olar \u00f6z\u00fc\u0148ize me\u0148ze\u015f itlere sizi da\u0148dyrarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"imperi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fynda imperator dur\u00fdan monarhik d\u00f6wlet.<\/p><\/div><div><p>2. Iri imperialistik kolonial d\u00f6wlet.<\/p><\/div>"},{"headword":"import","meaning":"<div><p><span>Ykdysady\u00fdete degi\u015fli<\/span> Bir \u00fdurda da\u015fary \u00fdurtdan haryt getiri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"import\u00fdor","meaning":"<div><p><span>Ykdysady\u00fdete degi\u015fli<\/span> Da\u015fary \u00fdurtdan haryt getir\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"imrindirmek","meaning":"<div><p>M\u00e4hir bilen s\u00f6\u00fdd\u00fcrmek, gowy g\u00f6rd\u00fcrmek, m\u00e4hir indirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"imrinmek","meaning":"<div><p>M\u00e4hirli s\u00f6\u00fdmek, gowy g\u00f6rmek, m\u00e4hir inmek, ynanmak, berilmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 edeni em bolmalydyr di\u00fd\u00fd\u00e4n s\u00f6zlerine-de biraz imrindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in","meaning":"<div><p>Ten, beden, endam.<\/p><ul><li>Kelj\u00e4ni g\u00f6rende, onu\u0148 ini j\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4p gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indeg","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ideg.<\/p><\/div>"},{"headword":"indeks","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ady \u00fdazylan spisok, at \u00fdazgylary, g\u00f6rkezgi\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 sifra bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6rkezgiji.<\/p><ul><li>Senagat \u00f6n\u00fcm\u00e7iliginin indeksi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Matematika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 uly harpy\u0148 a\u015fak \u00e7etinde go\u00fdul\u00fdan san \u00fda-da harp alamaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"indelmek","meaning":"<div><p>Ideg, indeg edilmek, habar tutulmak, sorag-ideg edilmek, soralmak.<\/p><ul><li>Gel di\u00fdp indelmedik \u00fdere, Galkynyp baryjy bolma\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Indelmezden gelen myhmany hem \u015fe\u00fdle gahar bilen gar\u015fyla\u00fdmasa \u00fdag\u015fydyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indemek","meaning":"<div><p>1. Biri \u00fda-da bir zat barada aladalanmak, ynjalyksyzlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini \u00fda-da bir zady idemek, sorag-ideg etmek, g\u00f6zlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"indemir","meaning":"<div><p>Dokal\u00fdan matany\u0148 inini kadaly saklamak \u00fc\u00e7in matany\u0148 gyrasyna d\u00fcrt\u00fcl\u00fd\u00e4n, iki ujy demirli aga\u00e7 ta\u00fdajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"inderi\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00ddokardan a\u015faklygyna go\u00fdberm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"indermek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdokardan a\u015faklygyna batly go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Olar k\u00e4tmenlerini inderip, \u00fdokary g\u00f6ter\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddumruk \u00fda-da ba\u015fga zat bilen urmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4n weli, ol seni\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148den inderip ba\u015flasa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indertmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdokardan a\u015faklygyna batly go\u00fdbertmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini urdurmak.<\/p><ul><li>Ol: -Sen gowuja gez, \u00fdogsam kell\u00e4\u0148e tokmak inderderin- di\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fcrmek, birini tankyt etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"indew","meaning":"<div><p>K\u00fcnji \u00fdaly dik \u00f6s\u00fd\u00e4n, sary g\u00fclli, d\u00e4nesinden ajy \u00fdag alyn\u00fdan bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Indew suwaran \u00fdaly. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indi","meaning":"<div><p>1. \u015eu wagt, h\u00e4zir, \u015findi.<\/p><ul><li>Hany, indi sesi\u0148izi go\u00fdu\u0148-da, gulak asy\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mundan bu\u00fdana, mundan be\u00fdl\u00e4k.<\/p><ul><li>Gel, indi ikimiz hemi\u015felik dost bolaly. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Garaz, indi sizi\u0148 \u00fdany\u0148yzda men agzymy a\u00e7maly d\u00e4l-d\u00e4! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indi-indiler","meaning":"<div><p>Hut z\u00e4hirki wagtda, t\u00fc\u00fds \u015fu wagtlar, \u015findi.<\/p><ul><li>Indi-indiler hem esgerlere g\u00f6zi kakly\u015fanda, olara parhsyz garap bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indikator","meaning":"<div><p>1. Bug ma\u015fynlaryny\u0148 silindrind\u00e4ki basy\u015fy g\u00fc\u00fdjenm\u00e4ny we \u015f. m. \u00f6l\u00e7emek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Himi\u00fda<\/span> Himiki reaksi\u00fdany\u0148 gutarandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n madda, reaktiw.<\/p><ul><li>Indikatorlary\u0148 bellenen atomlaryny\u0148 girizilmegi \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00fdapraklaryndan k\u00f6k\u00fcne tarap hereket ed\u00fd\u00e4n organiki jisimleri\u0148 bardygyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indiki","meaning":"<div><p>Geljek, geljekki, so\u0148ky.<\/p><ul><li>Artyk t\u00fcrm\u00e4 girende \u00fdeke bolsa, \u00e7ykanda doganly bolup onu\u0148 bilen indiki du\u015fu\u015fyga \u00e7enli \u00e7ynlaka\u00fd ho\u015fla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indiki mejlis \u015fu \u00fdyly\u0148 6-ynjy fewralyna bellendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indikile","meaning":"<div><p>Indiden be\u00fdl\u00e4k, mundan be\u00fdl\u00e4k, mundan bu\u00fdana, gelejekde.<\/p><ul><li>Al\u00fdo\u015fa, indikile \u015funu\u0148 \u00fdaly bolanda ma\u0148a s\u00f6z hem a\u00fdtma-da, \u00fd\u00f6ne b\u00f6wr\u00fcme h\u00fctled\u00e4\u00fd! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indikile alajyny tapsa\u0148yz traktory bir minut hem saklamajak bolu\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indirmek","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00fcp, kowup, belli bir \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden alyp gelmek.<\/p><ul><li>Sygyrlarymy derrew toplap, \u00fd\u00fcz\u00fcmi oba tarap g\u00f6neltdim we obany\u0148 \u00fdokary \u00e7etinden \u00e7a\u0148jardyp indirdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indirtmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrd\u00fcrip, kowduryp, belli bir \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden eltdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"indiwidual","meaning":"<div><p>Indiwiduama has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"indiwidualist","meaning":"<div><p>Pikirinde hem-de hereketlerinde indiwidualizmi\u0148 tarapyny tut\u00fdan adam, \u00f6z\u00fcni be\u00fdleki adamlardan a\u00fdry tut\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"indiwidualizm","meaning":"<div><p>Bir \u015fahsy\u0148 b\u00e4hbitlerini jemgy\u00fdeti\u0148 b\u00e4hbitlerine gar\u015fy go\u00fdan bur\u017euaz d\u00fcn\u00fd\u00e4 gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Bur\u017euaz edebi betnebisligini\u0148 indiwidualizmini\u0148 tersine, sosialistik proletariat parti\u00fdaly edebi\u00fdat prinsipini \u00f6\u0148e \u00e7ykarmalydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indiwiduallyk","meaning":"<div><p>Bir \u015fahsy\u0148, hadysany\u0148 be\u00fdlekilerden a\u00fdratynlykda bolan h\u00e4si\u00fdetlerini\u0148 toplumy a\u00fdratynlygy.<\/p><ul><li>Ol olary\u0148 her birini \u00f6z\u00fcne has bolan indiwiduallyk bilen g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"indiwiduum","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn \u015fahsy, \u00f6zba\u015fdak organizm.<\/p><\/div>"},{"headword":"induksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Fizika<\/span> Elektrik we magnit energi\u00fdasyny\u0148 jisimlere bolan t\u00e4siri.<\/p><ul><li>Elektrostatiki induksi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Hususy \u00fdagda\u00fdlardan, faktlardan umumy netijeler \u00e7ykary\u015f, pikirlenme.<\/p><\/div>"},{"headword":"induktiw","meaning":"<div><p>Induksi\u00fda degi\u015fli bolan, induksi\u00fda esaslanan.<\/p><ul><li>Induksion generatorda iki sany esasy b\u00f6lek bar: magnit me\u00fddanyny emele getir\u00fd\u00e4n b\u00f6lege induktiw di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"induslar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hindistany\u0148 \u00fderli ilatyny\u0148 umumy ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"industrial","meaning":"<div><p>Industri\u00fda esaslanan, industri\u00fdany\u0148 \u00f6smegi bilen baglany\u015fykly.<\/p><ul><li>Industrial tehnikumyny\u0148 \u00e7eper h\u00f6wesje\u0148ler kollektiwlerini\u0148 \u00e7yky\u015flary boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"industrializasi\u00fda","meaning":"<div><p>Senegaty\u0148 bir pudagyna \u00fda-da b\u00fctinle\u00fd hemme pudaklaryna industrial ma\u015fyn gurlu\u015fyk tehnikasyny orna\u015fdyry\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"industrializirlemek","meaning":"<div><p>Industrializasi\u00fda i\u015fini ge\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"industri\u00fda","meaning":"<div><p>Ma\u015fynla\u015fdyrylan tehnikaly zawod-fabrik senagaty.<\/p><ul><li>Agyr industri\u00fda dyn\u00e7lygy\u0148 da\u00fdanjydyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Industri\u00fdany\u0148 t\u00e4ze gigantlary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ine","meaning":"<div><p>Ynha, \u015fu.<\/p><ul><li>Ine, bu meni\u0148 gije-g\u00fcndiz \u00fdatman, yzynda ser-sepil bolup \u00fd\u00f6ren eserim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ine i\u015fden \u00e7ykyp \u00f6\u00fde gel\u00fd\u00e4n, i\u015fi\u0148 ulusy onso\u0148 ba\u015flan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ine-gana","meaning":"<div><p>Arka\u00fdyn, al\u0148asaman, howlukman.<\/p><ul><li>Men \u015fol iki \u00fdarym a\u00fd i\u00e7inde ne arka\u00fdyn i\u00fdip-i\u00e7dim, ne-de ine-gana ukymy aldym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bar\u00fdan\u00e7ak hemme zatlar hakynda ine-gana g\u00fcrle\u015feris. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ine-ganalyk","meaning":"<div><p>Arka\u00fdynlyk, howlukmazlyk, al\u0148asamazlyk.<\/p><ul><li>Ol gyzlary\u0148 \u00f6\u00fd bege\u015flerine ine-ganalyk bilen syn ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ined\u00f6rd\u00fcl","meaning":"<div><p>1. D\u00f6rt tarapy hem biri-birine de\u0148 kwadrat g\u00f6rn\u00fc\u015fli, kwadrat g\u00f6rn\u00fc\u015finde, kwadrat \u015fekilli.<\/p><ul><li>Ined\u00f6rd\u00fcl tamy\u0148 bir dulundaky \u00fd\u00fczi owadan, nepis nagy\u015fly Mary sandygyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde m\u00fcnder-m\u00fcnder edilip \u00fdorganlar, per \u00fdassyklar galdyrylypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7a ined\u00f6rd\u00fcl gamiklenip ekildi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gysga bo\u00fdly, semiz, togalak.<\/p><ul><li>Gara\u00fdagyz, ined\u00f6rd\u00fcl \u00e7opan a\u00fdak \u00fcst\u00fcnde durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inelge","meaning":"<div><p>A\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fd\u00e4n, a\u015fak inil\u00fd\u00e4n \u00fder, a\u015fak d\u00fc\u015fer \u00fdaly \u00fdapgyt \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"inen","meaning":"<div><p>Enelik jynsy bar bolan, urka\u00e7y (d\u00fc\u00fde barada).<\/p><ul><li>Halnazar olardan birn\u00e4\u00e7e inen d\u00fc\u00fde alypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iner","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Arwana bilen bugradan bolan erkek mal.<\/p><ul><li>\u00d6zi bolsa inere m\u00fcn\u00fcp, be\u00fdleki s\u00fcrini\u0148 yzyndan gitdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Hatarda her bolsa, \u00fd\u00fck \u00fderde galmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inersi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Jisimleri\u0148 \u00f6z asuda \u00fdagda\u00fdyny \u00fda-da hereketini da\u015fky g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 t\u00e4siri \u00fdet\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 saklap bilmegi.<\/p><ul><li>Aristotel tarapyndan inersi\u00fda kanuny \u00fdazylypdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Jisimleri\u0148 \u00f6z hereketini\u0148 tizligini \u00f6z-\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fc\u00fdtgetm\u00e4n saklamak h\u00e4si\u00fdetine inersi\u00fda di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"infeksion","meaning":"<div><p>Infeksi\u00fda has bolan, \u00fdokan\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"infeksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Kesel d\u00f6rediji mikroorganizmleri\u0148 organizme arala\u015fmagy, \u00fdokan\u00e7 kesel mikroby.<\/p><\/div>"},{"headword":"infinitiw","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> I\u015fligin n\u00e4m\u00e4lim formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"informasion","meaning":"<div><p>Informasi\u00fda degi\u015fli bolan, has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"informasi\u00fda","meaning":"<div><p>I\u015fi\u0148, bir zady\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdy barasynda beril\u00fd\u00e4n habar, maglumat.<\/p><\/div>"},{"headword":"informator","meaning":"<div><p>Informasi\u00fda ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n adam, informasi\u00fda ber\u00fd\u00e4n adam, habardar ediji.<\/p><\/div>"},{"headword":"informb\u00fduro","meaning":"<div><p>Informasion b\u00fduro, informasion habar ber\u00fd\u00e4n b\u00fduro.<\/p><\/div>"},{"headword":"ingal\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> I\u00e7i\u0148e suwuklyk, bug we \u015f. m. \u00e7ekip almak arkaly \u00fdokarky dem aly\u015f organlary bejeri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ingi","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Garyn bo\u015flugyndan ha\u00fdsy-da bolsa i\u00e7ki organy\u0148 (k\u00f6plen\u00e7 in\u00e7e i\u00e7eg\u00e4ni\u0148) a\u015fak s\u00fc\u00fd\u015fmegi zerarly emele gel\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ingisi azar ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eonu\u0148 netijesinde gasykda emele gelen \u00e7i\u015f, \u00fdumry.<\/p><\/div>"},{"headword":"ini","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcnden \u00fda\u015fy ki\u00e7i bolan s\u00fc\u00fdtde\u015f erkek dogan we doganoglan.<\/p><ul><li>A\u00fd, meni\u0148 bir \u00f6werlikli k\u00e4rim \u00fdokdy, meni\u0148 agam, inim ylymly alym, h\u00fcn\u00e4rli bolup gitdiler. Men bolsam bihepbe \u00e7ykdym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy ki\u00e7i adama \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 g\u00fcn\u00e4mizi \u00f6t\u00fc\u0148, inim! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bah, inim illi jan, meni\u0148 janym j\u00e4hennem bazaryna gidip bar\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ini-bo\u00fdy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 keseligi we uzynlygy.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 birn\u00e4\u00e7esi entek inini-bo\u00fduny kemally almandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Birini\u0148 ini-bo\u00fdy bolanok, garaz gepi\u0148 gysgasy, \u00f6z obamyzda synym otur\u00fdan \u00fdeke gyz bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inisiatiwa","meaning":"<div><p>1. I\u015fi\u0148 t\u00e4ze g\u00f6rn\u00fc\u015fine bolan i\u00e7ki hyjuw, ba\u015flangy\u00e7.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek\u00e7ilik brigadasyny d\u00f6retmek di\u00fdmek halky\u0148 inisiatiwasyny \u00fdatyrmak di\u00fdildigi d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy-da bolsa bir i\u015fde, hereketde \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk rol, g\u00f6relde.<\/p><\/div>"},{"headword":"inisiator","meaning":"<div><p>Bir zatda \u00f6z inisiatiwasyny g\u00f6rkezip, ba\u015flangy\u00e7 hereket ed\u00fd\u00e4n adam, bir zady\u0148 ba\u015fyny ba\u015fla\u00fdjy.<\/p><ul><li>K\u00f6p m\u00fc\u0148ler\u00e7e a\u00fdallar z\u00e4hmet usullaryny\u0148 inisiatorlarydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ini\u015f","meaning":"<div><p>A\u015fak tarapa bolan \u00fdapgyt, e\u0148\u0148it, inelge.<\/p><ul><li>Geri\u015fden a\u015fak ini\u015fden gu\u00fdrugyny hilelik bilen bula\u00fdlap gel\u00fd\u00e4n k\u00f6pek gele-gelm\u00e4ne s\u00fcr\u00e4 k\u00fcrs\u00e4p ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inji","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7aga onu\u0148 \u00fdakyn hossary, garynda\u015fy tarapyndan ady tutulyp beril\u00fd\u00e4n mal.<\/p><ul><li>Sa\u0148a inji d\u00fc\u00fde, go\u00fdun, sygyr bererin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"injik","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> A\u00fdagy\u0148 topuk bilen baldyr aralygy.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdagy\u0148 topuk bilen dyz aralygyndaky \u00fdogun s\u00fc\u0148ki.<\/p><ul><li>\u00c7orlan injiklerini, \u00e7\u00f6\u0148\u00fcrtge sypjyran barmaklaryny gyzgyn \u00e7\u00e4ge gatadypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7a\u0148 si\u0148en injiklerini \u00e7\u00f6p-\u00e7alamlar \u00e7yzypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"injir","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00f6s\u00fd\u00e4n s\u00fc\u00fdji miweli aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Iki \u00fdyllyk narlar, injirler heniz miwe getirm\u00e4n \u00f6s\u00fcp bar\u00fdan \u00fda\u015f \u00e7aga \u00fdaly in\u00e7emik bo\u00fdlaryny \u00fda\u0148y \u00fdetiripdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderde erik, injir, \u00ddene d\u00fcrli i\u00fdmi\u015f bar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inkassator","meaning":"<div><p><span>Mali\u00fde i\u015flerine degi\u015fli<\/span> Pul almak, pul go\u00fdbermek \u00fdaly inkasso operasi\u00fdasyny ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n kassir.<\/p><\/div>"},{"headword":"inkasso","meaning":"<div><p><span>Mali\u00fde i\u015flerine degi\u015fli<\/span> Ynan\u00fdany\u0148 tab\u015fyrmagy bo\u00fdun\u00e7a weksel \u00fda-da ba\u015fga dokumentler esasynda pul alma.<\/p><\/div>"},{"headword":"inkorporasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Bir zady sostawyna girizme, go\u015fma, birle\u015fdirme.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir wagtda \u00e7ykan kanunlary bir \u00fdygyndyda sistemle\u015fdirme.<\/p><\/div>"},{"headword":"inkubator","meaning":"<div><p>\u00ddumurtgadan emeli \u00fdol bilen j\u00fc\u00fdje \u00e7ykar\u00fdan apparat.<\/p><\/div>"},{"headword":"inkubatori\u00fd","meaning":"<div><p>Inkubasi\u00fda i\u015fi ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite salnan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Gur\u00e7uklar inkubatori\u00fdden berlende, ol hemme zwenolara gow\u015furyl\u00fdar. <span>(W. Z. Ra\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6nde Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inkwizisi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Katolik bilen horlan der\u0148ew hem-de jeza beriji organy.<\/p><\/div>"},{"headword":"inkwizitor","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Inkwizisi\u00fdany\u0148 \u00e7leni, sud\u00fdasy.<\/p><ul><li>Inkwizitorlar \u00fderetikleri we \u00fdeneslikde \u015f\u00fcbheli bolan adamlary g\u00f6zl\u00e4p tapypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ink\u00e4r","meaning":"<div><p>Ink\u00e4r etmek-bir zady\u0148 barlygyny dogrulygyny we \u015f. m. \u00fdalana \u00e7ykarmak, ret etmek, \u015fo\u0148a ynanmazlyk, bo\u00fdun egmezlik.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk T\u00e4zeg\u00fcl\u00fc\u0148 tejribelerini, \u00fdum\u015fak h\u00e4si\u00fdetlidigini, \u00f6r\u00e4n tutan\u00fderli g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdigini ink\u00e4r edip bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir soralan zady ink\u00e4r edip bilm\u00e4nligine gynanyp, yzyna ga\u00fdtdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inli","meaning":"<div><p>Ini uzyn bolan, ini az bolmadyk.<\/p><ul><li>Bu mata gaty inli eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan a\u015faklygyna d\u00fc\u015fmek, a\u015faklamak.<\/p><ul><li>Gu\u015flar ga\u00fdyp \u00fd\u00f6r\u00fc\u015flerine birden a\u015fak in\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdik \u00fderden a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcp ga\u00fdtmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmek, e\u0148mek, d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u015eol mahal urmak \u00fc\u00e7in ma\u00fda\u00e7 bolan \u00fdagyrnysyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne ta\u00fdak indi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"insiz","meaning":"<div><p>Inli d\u00e4l, ini gysga, keseligine ini uly bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6rel\u00fd\u00e4n \u00fdoda bolsa gaty insizdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inspeksion","meaning":"<div><p>Inspeksi\u00fda we inspektirlem\u00e4ge degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>\u00ddakyn wagtda komissi\u00fdany\u0148 g\u00f6\u00e7me inspeksion tomarlaryny\u0148 ikisi \u015fol punktlara ugrajak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inspeksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Bir zady inspektirlemek i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan edara, gurama.<\/p><ul><li>Oblast d\u00f6wlet s\u00f6wda inspeksi\u00fdasyny\u0148 i\u015fg\u00e4ri barlag netijesinde a\u015fakdakylary \u00fd\u00fcze \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Der\u0148ew, barla\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"inspektirlemek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148, hereketi\u0148 dogrulygyna g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek maksady bilen barlamak, der\u0148emek.<\/p><\/div>"},{"headword":"inspektor","meaning":"<div><p>\u00d6z gara\u015fly guramalaryny\u0148 we i\u015fg\u00e4rlerini\u0148 i\u015fini barla\u00fdan we kontrollyk ed\u00fd\u00e4n wezipeli adam.<\/p><ul><li>Inspektor uzak eglenm\u00e4n, mekdepden \u00e7ykyp gitdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol inspektor bolup i\u015fledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inspektorlyk","meaning":"<div><p>Inspektory\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"inssenirowka","meaning":"<div><p>Instsenirlenen, sahnala\u015fdyrylan eser, sahnala\u015fdyry\u015f prosesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"instansi\u00fda","meaning":"<div><p>D\u00f6wleti\u0148 biri-birine gara\u015fly bolan edara ediji, parti\u00fda, profso\u00fduz we \u015f. m. organlaryny\u0148 sistemasyndaky yzygyderli basgan\u00e7ak.<\/p><ul><li>A\u015faky we \u00fdokary instansi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instinkt","meaning":"<div><p>Dogrudan-dogry \u00f6z erkine d\u00e4l, isleg bo\u00fdun\u00e7a maksada la\u00fdyk hereketleri etmeklige bolan me\u00fdil, gylyk.<\/p><ul><li>Dogry \u00fdola go\u00fdnan fiziki terbi\u00fde \u00e7agada jynsy instinkti\u0148 wagtyndan \u00f6\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni al\u00fdar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instinktiw","meaning":"<div><p>Instinkte has bolan, instink bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><ul><li>Instinktiw edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"institut","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir \u00fdokary okuw ja\u00fdlaryny\u0148 we ylmy edaralaryny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Men Moskwadaky s\u00f6wda institutyna gitjek. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 okuwymy gutaryp, instituta gitmek arzuwym bar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bellenen, dowam edip gel\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6relge, d\u00e4p-d\u00fczg\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"instruksi\u00fda","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge degi\u015fli bolan g\u00f6rkezmeleri\u0148, d\u00fczg\u00fcnleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Kazak komandowani\u00fdesini\u0148 \u015fol missi\u00fdadan instruksi\u00fda alan \u00fdigrimi ofiseri h\u00e4zir Hywa, Buhara ga\u00fddypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instrukta\u017e","meaning":"<div><p>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdetli g\u00f6rkezme, gollanma, instruksi\u00fda.<\/p><ul><li>A\u00fdna i\u015fl\u00e4p \u00e7ykarmak bo\u00fdun\u00e7a instrukta\u017e beril\u00fd\u00e4n \u00fderde orta tehniki bilimli adamlar i\u015flejekdirler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instruktirlemek","meaning":"<div><p>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdetli g\u00f6rkezme bermek, instruksi\u00fda bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"instruktiw","meaning":"<div><p>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdeti bolan, instruksi\u00fda ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlawlar ge\u00e7irmek hakynda ukaz \u00e7ykan badyna agitkollektiwi\u0148 instruktiw maslahaty boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instruktor","meaning":"<div><p>Instruktirlemek i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, instruksi\u00fda ber\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>1949. ynjy \u00fdyldan b\u00e4ri bolsa Ogutbibi seri\u00fda instruktory bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ta\u00fd\u00fdarlanyp \u00fdeti\u015fdirilen instruktorlary\u0148 birentegi mekdeplerde, kru\u017eok i\u015flerinde uly \u00e7\u00e4releri ge\u00e7irdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instruktorlyk","meaning":"<div><p>Instruktory\u0148 wezipesi, k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Men 1932-nji \u00fdylda seri\u00fdany\u0148 instruktorlygy wezipesine bellendim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instrument","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmekde ulanyl\u00fdan el guraly, esbap, \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>Brigadany traktorlar \u00fc\u00e7in gerek bolan zapas \u015fa\u00fdlar bilen, instrument bilen \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Medikamentleri\u0148, medisina enjamlaryny\u0148 we instrumentlerini\u0148 \u00f6nd\u00fcrili\u015fi barha artdyryl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instrumental","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Instrument we \u015f. m. ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan, instrumente degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>K\u00f6p adam instrumental zawodynda i\u015f\u00e7i bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instrument\u00e7i","meaning":"<div><p>Instrument \u00fdasa\u00fdan spesialist.<\/p><ul><li>Instrument\u00e7i i\u015f\u00e7ilerden Medwedew \u00f6z tejribeleri hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"instsenirlemek","meaning":"<div><p>Edebi eserleri teatrda go\u00fdmak \u00fda-da kinoda g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in d\u00fczetmek, la\u00fdykla\u015fdyrmak, sahnala\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"integral","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> \u00d6z\u00fcni\u0148 \u00e7\u00e4ksiz ownuk b\u00f6leklerini\u0148 jemi h\u00f6km\u00fcnde garal\u00fdan bitewi san, bitewi ululyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"intellekt","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirijilik ukyby, pa\u00fdhas.<\/p><\/div>"},{"headword":"intellektual","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirijilik ukyby, pa\u00fdhasy bar bolan, intellekte degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"intelligensi\u00fda","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148, tehnikany\u0148 we medeni\u00fdeti\u0148 d\u00fcrli pudaklary bo\u00fdun\u00e7a \u00fd\u00f6rite bilimi bolan, akyl z\u00e4hmeti bilen me\u015fgullan\u00fdan sosial gatlak.<\/p><ul><li>Oba intelligensi\u00fdasi \u00fc\u00e7in \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00f6\u00fdlerini\u0148 500 m\u00fc\u0148\u00fcsi guruldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intelligent","meaning":"<div><p>Intelligensi\u00fda gatlagyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Hormatly intelligent, \u00fdurtda gozgala\u0148 tura\u00fdsa, siz ha\u00fdsy tarapda bolarsy\u0148yz: halk bilenmi \u00fda o\u0148a gar\u015fy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddazyjylar bu du\u015fu\u015fyklary\u0148 hemmesinde intelligentlere g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intendant","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Intendantlyk gullugyny\u0148 harby i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>In\u00e7ejik k\u00fcm\u00fc\u015f pogonjykly, heniz peti a\u00fdrylmadyk t\u00e4p-t\u00e4zeje papakly iki sany intendant bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol Hojamyrat wolostno\u00fdy\u0148 intendant gullugynda fura\u017eir bolup i\u015fle\u00fd\u00e4nini e\u015fitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intendantlyk","meaning":"<div><p>1. Harby b\u00f6l\u00fcmleri we go\u015fyny hojalyk enjamlary bilen \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n harby gurama.<\/p><\/div><div><p>2. Intendanty\u0148 wezipesi, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"intensiw","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00fdokary derejeli.<\/p><ul><li>Intensiw z\u00e4hmet.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> I\u0148 \u00fdokary \u00f6nd\u00fcrijilik ber\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"intermedi\u00fda","meaning":"<div><p>Drama \u00fda-da opera eserlerini\u0148 perdelerini\u0148 arasynda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdda \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n komiki h\u00e4si\u00fdetli go\u015fma\u00e7a sahna \u00fda-da p\u00fdesa.<\/p><\/div>"},{"headword":"internasionalist","meaning":"<div><p>Internasionalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"internasionalistik","meaning":"<div><p>Internasionalizme esaslanan, internasionalizme has bolan.<\/p><ul><li>Olar i\u015f\u00e7iler synpyny\u0148 \u00fdeke-t\u00e4k internasionalistik parti\u00fdasyny\u0148 bolmagyny isleme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"internasionalizasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir zady internasionaly\u0148ky, halklary\u0148 arasyndaky di\u00fdip bili\u015f, ha\u00fdsy hemde bolsa bir territori\u00fdany, der\u00fdany we \u015f. m. pe\u00fddalanmakda d\u00f6wletlere de\u0148 hukuk beri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"internasionalizirlemek","meaning":"<div><p>Bir zady internasionala degi\u015fli etmek, halkara pe\u00fddalanmak m\u00fcmkinligini yglan etmek, makullamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"internat","meaning":"<div><p>Okuw\u00e7ylar \u00fc\u00e7in okuw ja\u00fdyny\u0148 \u00fdanyndaky umumy \u00fdatakhana.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje \u00e7agalaryny internada \u00fderle\u015fdirendigini a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"interwal","meaning":"<div><p>1. Bir predmet bilen ikinji bir predmeti\u0148 arasyndaky bo\u015fluk, aralyk, uzaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Iki sesi\u0148 aralygyndaky belentlik tapawudy.<\/p><\/div>"},{"headword":"interwensi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Bir \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e \u00fdurtlary\u0148 ba\u015fga bir \u00fdurdu\u0148 i\u00e7ki i\u015flerine g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen gary\u015fmagy (territori\u00fda almak, rewol\u00fdusi\u00fdany \u00fda-da milli azat edi\u015f hereketleri we \u015f. m. \u00fdatyrmak maksady bilen).<\/p><ul><li>Interwensi\u00fda zerarly tozdurylan oba hojalygy gallany\u0148 \u00f6nd\u00fcrili\u015fini kemeltdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Interwensi\u00fdany\u0148 guran \u00abJemgy\u00fdeti gora\u00fdy\u015f\u00bb komiteti dargady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"interwent","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Interwensi\u00fdany guran \u00fda-da o\u0148a gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>Interwentler bizi\u0148 \u00fdurdumyza n\u00e4me \u00fc\u00e7in bagyrlaryny ger\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 e\u015fidi\u015fime g\u00f6r\u00e4 bizi\u0148 ara\u00e7\u00e4gimize a\u00fdak bas\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"interw\u00fdu","meaning":"<div><p>Korrespondenti\u0148 sy\u00fdasy we jemgy\u00fdet\u00e7ilik i\u015fg\u00e4ri bilen \u00e7apa ta\u00fd\u00fdarlanan g\u00fcrr\u00fc\u0148i, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da g\u00fcrr\u00fc\u0148i be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n gazet makalasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"intilmek","meaning":"<div><p>Bir zada \u00fcns bilen seretmek, k\u00f6p gara\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 intil\u00fd\u00e4n \u00fderinde aga\u00e7 b\u00f6lejigini\u0148 \u00fdatandygyny g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intizar","meaning":"<div><p>G\u00f6rm\u00e4ge zar, g\u00f6zi \u00fdolda, gara\u015f\u00fdan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 intizar g\u00f6zleri \u00fda\u0148ky gelni\u0148 giren gapysyna dikildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne go\u00fdunlary\u0148 oty gutaryp, olar sowuk howada m\u00e4lem\u00e4ge \u00fdaraman agyzlaryny a\u00e7y\u015fyp, \u00f6z \u00fdoluna intizar baky\u015fyp duran \u00fdalydy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intizarlyk","meaning":"<div><p>Intizar bolmaklyk, uzak gara\u015fmaklyk, g\u00f6z dikip durmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"intonasi\u00fda","meaning":"<div><p>Geple\u015figi\u0148 sazla\u015fykly, myla\u00fdym he\u0148li gurlu\u015fy, geplenende \u00e4he\u0148i\u0148, sesi\u0148 \u00fdokary galyp we a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcp gezekle\u015fip durmagy.<\/p><ul><li>Olar originaly\u0148 intonesi\u00fdasyny, emosional g\u00fc\u00fdj\u00fcni berip bilipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"intria","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Romanda, dramada esasy hereketi\u0148 \u00f6smegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"inwalid","meaning":"<div><p>Kesellilik, \u00fdaradarlyk \u00fda-da garrylyk zerarly i\u015fe \u00fdarawlylyk ukybyny \u00fditiren adam, ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcp.<\/p><ul><li>Inwalidlere we i\u015fe \u00fdarawlylygyny elden gideren kolhoz\u00e7ylara k\u00f6mek fondy d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Birden inwalid bolup gel\u00e4\u00fdse n\u00e4dersi\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inwalidlik","meaning":"<div><p>Kesellilik \u00fda-da garrylyk zerarly i\u015fe \u00fdarawlylyk ukybyny \u00fditirenlik, inwalidi\u0148 \u00fdogda\u00fdy, ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcplik.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyny\u0148 \u00e7ene \u00fdetenligine salgylanyp, prawleni\u00fde o\u0148a i\u015fden bo\u015fap, inwalidlige ge\u00e7megi telim gezek teklip edipdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inwentar","meaning":"<div><p>Edara, k\u00e4rhana we \u015f. m degi\u015fli bolan predmetleri\u0148, zatlary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00f6z motosikletimiz, medeni inwentarymyz bolar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inwentarizasion","meaning":"<div><p>Inwentarizasi\u00fda degi\u015fli inwentarizasi\u00fda ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Inwentarizasion komissi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inwentarizasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148, guramany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148 we \u015f. m. eml\u00e4gini hasaba alyp, spisogyny d\u00fcz\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Kolhozlarda hasabat \u00fdygnaklaryna ta\u00fd\u00fdarlygy inwentarizasi\u00fda ge\u00e7irmek bilen birlikde alyp barmak gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"inwentarizirlemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 inwentar \u00fdazuwyny ge\u00e7irmek, inwentarlary\u0148 hasabatyny alyp, spisogyny \u00fdazmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"inwersi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 a\u0148lad\u00fdan manysyny kesgitlemek, s\u00f6ze stilistik h\u00e4si\u00fdet bermek maksady bilen s\u00f6zlemd\u00e4ki s\u00f6zleri\u0148 adaty tertibini bozu\u015f.<\/p><ul><li>Mollanepes \u00f6z \u015fygyrlarynda inwersi\u00fdany has k\u00f6p pe\u00fddalan\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7e","meaning":"<div><p>1. \u00ddogyn d\u00e4l, \u00fdogyn bolmadyk.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdde in\u00e7e sapagy\u0148-da \u00fcz\u00fclenini derrew bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belent, \u00fditi (ses hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 sesi \u00f6r\u00e4n in\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nepis, n\u00e4zik.<\/p><ul><li>Halnazar olardan in\u00e7e \u00e7\u00e4kmenlik alypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c7yl\u015fyrymly, kyn.<\/p><ul><li>Ol in\u00e7e zatlara o\u0148ly d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4n y\u0148darma bir adamdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Seret<\/span> in\u00e7ekesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"in\u00e7ekesel","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Koh ta\u00fdajyklary di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan mikrob arkaly d\u00f6re\u00fd\u00e4n hem-de \u00f6\u00fdkene, s\u00fc\u0148ke, bogunlara, i\u00e7eg\u00e4 zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4n \u00fdokan\u00e7 kesel.<\/p><ul><li>Doktor onu\u0148 in\u00e7ekeselini\u0148 barlygyny a\u00fdd\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7ekeselli","meaning":"<div><p>In\u00e7ekesel bilen syrkawlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"in\u00e7elemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> in\u00e7eltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"in\u00e7eli-\u00fdogynly","meaning":"<div><p>1. In\u00e7e we \u00fdogyn gaty\u015fykly.<\/p><\/div><div><p>2. Belentli-pesli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gapdalyndan in\u00e7eli-\u00fdogynly g\u00fclki sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7elik","meaning":"<div><p>1. \u00ddogyn d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. Belentlik, \u00fditililik (ses hakda).<\/p><ul><li>Bag\u015fyny\u0148 sesi birneme in\u00e7elik ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nepislik n\u00e4ziklik.<\/p><ul><li>In\u00e7elik bilen dokalan haly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c7yl\u015fyrymlylyk, kynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"in\u00e7elmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddogynlykdan in\u00e7e hala gelmek, in\u00e7e bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ylgamlar gitdik\u00e7e in\u00e7elip, ahyrso\u0148y \u00e7\u00f6lde \u00fditip gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Horlanmak, arryklamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 doly g\u00f6wresi elip \u00fdaly in\u00e7elip, gapyrgasy garnyna \u00fdelme\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7eltmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdonup, rendel\u00e4p we \u015f. m. \u00fdol bilen in\u00e7e hala getirmek.<\/p><ul><li>Ussa tamdyrany\u0148 sapyny birneme in\u00e7eltjek bolup, a\u00fdna bilen gyryp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Horlatmak, arryklatmak.<\/p><ul><li>Ol in\u00e7ekeseli\u0148 \u00fda\u015f organizmi in\u00e7eldip aljagyny hem unutma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7emik","meaning":"<div><p>1. On\u00e7akly in\u00e7e bolmadyk, \u00fdogyn d\u00e4l, in\u00e7er\u00e4k.<\/p><ul><li>Iki \u00fdyllyk narlar, injirler heniz miwe getirm\u00e4n, \u00f6s\u00fcp bar\u00fdan \u00fda\u015f \u00e7aga \u00fdaly in\u00e7emik bo\u00fdlaryny \u00fda\u0148y \u00fdetiripdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. On\u00e7akly \u00fdogyn d\u00e4l, aga\u00e7 etli, in\u00e7esagt (adam hakda).<\/p><ul><li>In\u00e7emik bir oglan meni\u0148 g\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysy d\u00fc\u015f\u00fcp duran garamtyl in\u00e7emik \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdolda\u015flaryna tarap \u00f6w\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u00e7esagt","meaning":"<div><p>In\u00e7eden gelen sagdyn, aga\u00e7 etli.<\/p><ul><li>Komba\u00fdnda keltejik in\u00e7esagt oglanjyk pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u017eener","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir ugurdan \u00fdokary tehniki bilim alan spesialist.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi, sen \u00fdokary okuwly boljakdy\u0148, doktor \u00fda in\u017eener boljakdy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fderik Ukrainadan in\u017eenerler geldiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"in\u017eenerlik","meaning":"<div><p>In\u017eeneri\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 in\u017eenerlik ed\u00fd\u00e4n promyseli di\u0148e bir trest bo\u00fdun\u00e7a d\u00e4l, \u00abT\u00fcrkmennebit\u00bb birle\u015figi bo\u00fdun\u00e7a-da i\u0148 \u00f6nd\u00e4kileri\u0148 hataryna go\u015fuldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ion","meaning":"<div><p>Fiz. Elektrik zar\u00fdady bilen zar\u00fdadlanan atom \u00fda-da atomlar gruppasy.<\/p><ul><li>Ionlary\u0148 k\u00f6p mukdarda bolmagyna g\u00f6r\u00e4, ol gatlaklara ionosferalar di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ionizasi\u00fdala\u015fma","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Ionlary\u0148 emele gelmegi, d\u00f6remegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ionizirlemek","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Ion emele getirmek, ion d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"iprit","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u00ddara emele getir\u00fd\u00e4n z\u00e4herle\u00fdiji madda. .<\/p><\/div>"},{"headword":"ir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Arassa ganly, garnuwsyz (T\u00fcrkmen halk barada).<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 az-owlak garnuwy bar, t\u00fc\u00fds ig d\u00e4l ekenler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Indi teke gulu\u0148y, igi\u0148i sa\u00fdlap duranok. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ir-gi\u00e7","meaning":"<div><p>I\u0148 sonu\u0148da, bir wagt, irde-gi\u00e7de, iru-gi\u00e7.<\/p><ul><li>Ir-gi\u00e7 gelmeli-h\u00e4 bolarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ir-i\u00fdmi\u015f","meaning":"<div><p>Miweleri\u0148 umumy ady, d\u00fcrli miweler.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 bag-bak\u00e7alaryndaky ir-i\u00fdmi\u015fleri\u0148 baly go\u00fdaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu haltalary\u0148 i\u00e7inde ir-i\u00fdmi\u015fler, s\u00fc\u00fdde bi\u015fen k\u00fcl\u00e7eler bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irgin","meaning":"<div><p>Bir zatdan halys iren, bizar bolan, pete\u0148 bolan, bez bolan, \u00fdadan.<\/p><ul><li>\u00ddasawul janyndan irgin halda s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Durmu\u015fdan irgin bolsa\u0148, bar zatdan bizar bolar ekeni\u0148. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irginli","meaning":"<div><p>\u00ddadaw, argyn; \u00fdadad\u00fdan, ardyr\u00fdan.<\/p><ul><li>Uzyn g\u00fcn\u00fc\u0148 irginli \u00fdolundan sarsygan jemagat \u00f6z\u00fcni ullakan \u015f\u00e4heri\u0148 goltugyna atmaga ta\u00fdynlan\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irginsiz","meaning":"<div><p>Irm\u00e4n-arman, yzy \u00fcz\u00fclm\u00e4n, bir syhly, \u00fdadawsyz.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 irginsiz z\u00e4hmeti, dynuwsyz aladasy netijesinde gowa\u00e7a g\u00fcnsa\u00fdyn \u00fc\u00fdtg\u00e4p, onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcni g\u00fcnsa\u00fdyn galkyjakladyp, i\u0148 so\u0148unda \u015fu g\u00fcnki g\u00f6rn\u00fc\u015fine gelip \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kolhozy\u0148 t\u00e4ze ba\u015flygy \u00fdaltanmazak hem irginsiz adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irginsizlik","meaning":"<div><p>Yzy \u00fcz\u00fclmezlik, birsyhlylyk, \u00fdadawsyzlyk, irmezeklik.<\/p><ul><li>Gel, bu gaty g\u00f6rse-de, \u00abDileme, dileme!\u00bb di\u00fdip tab\u015fyryklar berse-de, \u00absat\u00bb di\u00fden irginsizlige tuta\u00fdyn-da otura\u00fdyn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irg\u00f6zin","meaning":"<div><p>Ir bilen, gij\u00e4 galman, g\u00fcn \u00fda\u015fyp gara\u0148ky d\u00fc\u015fm\u00e4nk\u00e4, irr\u00e4jikden.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 to\u00fd\u00e7y \u00fdaly bu jo\u015fan ahwal, N\u00e4 seb\u00e4pden \u00fc\u00fd\u015fd\u00fclerk\u00e4 irg\u00f6zin? <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bular irg\u00f6zinden biri-birine gygyry\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iri","meaning":"<div><p>1. Ownuk bolmadyk, ma\u00fdda d\u00e4l, uly.<\/p><\/div><div><p>2. Uly g\u00f6wresi bolan, g\u00f6wr\u00fcmi uly bolan, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Meni\u0148 s\u00fc\u0148kba\u015fy iri ullakan g\u00f6wr\u00e4me la\u00fdyk ullakan kell\u00e4m bar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Uly tutumly, k\u00f6p material m\u00fcmkin\u00e7iligi bolan, \u00fda\u00fdba\u0148.<\/p><ul><li>Iri hojalyga onu\u0148 ba\u015farja\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygy her bir \u00e4dimde du\u00fdul\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irig\u00f6z","meaning":"<div><p>Iri zatlary ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n, g\u00f6zleri iri bolan (elek we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Go\u00fdy damjalar irig\u00f6z elekden ge\u00e7en bugda\u00fd \u00fdaly \u00fdag\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men suwsadym, suw i\u00e7esim gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a irig\u00f6z elekden suw berse\u0148 uklaryn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irikmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan irmek, halys bolmak, \u00fdadamak, ber\u00e7ikmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"irimtik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> irim\u00e7ik.<\/p><\/div>"},{"headword":"irim\u00e7ik","meaning":"<div><p>1. Birneme iri, on\u00e7akly ownuk bolmadyk, geregin\u00e7e ma\u00fdda bolmadyk, irir\u00e4k.<\/p><ul><li>Onu\u0148 irim\u00e7ik endigan di\u015fleri akjaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uly g\u00f6wreli, g\u00f6r\u00fcmi uly, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gatyrlary hem onu\u0148 Owganystanda g\u00f6ren gatyrlaryndan irim\u00e7ikdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol uzyn bo\u00fdly, irim\u00e7ik adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. In\u00e7e d\u00e4l, nepis d\u00e4l, \u00fdogyn.<\/p><ul><li>Irim\u00e7ik gyldyrganly \u00e7\u00e4kmen ilkibada onu\u0148 kirli endamyny\u0148 gijisini getir\u00fd\u00e4n \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Irim\u00e7ik \u00fd\u00fc\u0148 matalary\u0148 i\u015flenip \u00e7ykaryly\u015fy 88 prosent artdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irinje\u0148","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi g\u00f6wnem\u00e4n, irinip \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n irinje\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irinje\u0148lik","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi g\u00f6wnem\u00e4n, irinip \u00fderine \u00fdetirijilik.<\/p><ul><li>Bir i\u015fe ba\u015flany\u0148da irinje\u0148lik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irinmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi g\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz etmek, irinje\u0148lik bilen \u00fderine getirmek.<\/p><ul><li>Telpegini duldan ildirenlerinde, \u00fderinden turup almaga irindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7agyrylan \u00fdere irinme, \u00e7agyrylmadyk \u00fderde g\u00f6r\u00fcnme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irizmek","meaning":"<div><p>Bizar etmek, \u00fd\u00fcrege d\u00fc\u015fmek, bizar pete\u0148e getirmek, \u00fdadatmak.<\/p><ul><li>Bu e\u015fikler meni halys irizdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen \u015fu g\u00fcn \u00abgitjek-gitjegi\u0148\u00bb bilen meni halys irizdi\u0148. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iri\u0148","meaning":"<div><p>Organizmi\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerinde emele gel\u00fd\u00e4n erbet ysly, sarymtyl-g\u00f6k re\u0148kli go\u00fdy suwuklyk.<\/p><ul><li>\u00ddarada iri\u0148 emele gelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iri\u0148lemek","meaning":"<div><p>Organizmi\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerinde iri\u0148 emele gelmek, iri\u0148 emele gelip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Hojam, onu\u0148 degen \u00fderi azyp iri\u0148lemese-de biridir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir n\u00e4\u00e7e wagt ge\u00e7enden so\u0148 trahomaly g\u00f6z \u00e7ylpyklamaga we iri\u0148lem\u00e4ge ba\u015fla\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iri\u0148letmek","meaning":"<div><p>Iri\u0148 emele getirtmek.<\/p><ul><li>\u00ddara\u0148yzy iri\u0148ledipsi\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iri\u015fme","meaning":"<div><p>U\u00fdana we kellek\u00e4 baglanyp, aty\u0148, e\u015fegi\u0148 we \u015f. m. alkymyndan ga\u00fdd\u00fdan zynjyr.<\/p><ul><li>Ol heniz ba\u015fyna iri\u015fme, arkasyna howut degmedik tez mal \u00fdaly deprendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meret \u00fdabyny\u0148 u\u00fdanyny salyp, iri\u015fmesini k\u00fclterl\u00e4p, zeri\u0148 ga\u015fyndan asdy-da, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna m\u00fcn\u00fcp \u015f\u00e4here gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irki","meaning":"<div><p>1. Ir bilen bolan, ertirki, azandaky.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ba\u015flangy\u00e7 d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli bolan, ilki d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli bolan, \u00f6\u0148ki.<\/p><ul><li>Irki \u00fdaz s\u00fcr\u00fcmini wagtynda ge\u00e7ireli\u0148! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Irki kelem ekilip gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irkildirmek","meaning":"<div><p>\u00c7ala uka gidermek, ymyzgandyrmak, Pe\u00e7i\u0148 \u00fdany adamy irkildirjek.<\/p><\/div>"},{"headword":"irkili\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ukla\u015fyp oturmak.<\/p><ul><li>Erteki dinl\u00e4p oturan \u00e7agalar irkili\u015fip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Irginsizlik bilen gara\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"irkilmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala uka gitmek, uklamak, ymyzganmak.<\/p><ul><li>Annaguly \u00fdabyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde edil irkil\u00fd\u00e4n \u00fdaly yranyp, obany\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ip bar\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bahar da\u0148a gola\u00fd azajyk irkilip bildi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Asuda, \u00fduwa\u015f, parahat halda bolmak; irginsiz gara\u015fmak.<\/p><ul><li>Bu g\u00f6rn\u00fc\u015f irkilip \u00fdatan Garagum \u00fc\u00e7in t\u00e4zelik d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irlandi\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Irlandi\u00fdany\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"irlemek","meaning":"<div><p>Wagtyndan \u00f6\u0148 gelmek, ir bilen gelmek.<\/p><ul><li>Bu n\u00e4me be\u00fdle irledik\u00e4! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irmek","meaning":"<div><p>Bizar bolmak, halys bolmak, l\u00fct\u00fc\u0148 \u00e7ykmak, \u00fdadamak.<\/p><ul><li>Ol Geldini\u0148 towlanyp \u00fd\u00f6r\u00fc\u015finden halys irindi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irm\u00e4n-arman","meaning":"<div><p>Armazlyk bilen, asla \u00fdadaman, \u00fdadawsyz, dynuwsyz, irniksiz.<\/p><ul><li>Irm\u00e4n-arman i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irnik","meaning":"<div><p>1. Edilen i\u015fe a\u0148sat g\u00f6wni \u00fdetme\u00fd\u00e4n, ynjyk.<\/p><ul><li>B\u015flygymyz \u00f6r\u00e4n irnik adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p zahmet talap ed\u00fd\u00e4n \u00e7ylsyrymly, ownuk, kyn.<\/p><ul><li>Bu \u00f6r\u00e4n irnik i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irniksiz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> irm\u00e4n-arman.<\/p><\/div>"},{"headword":"irrasional","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Idealistik filosofi\u00fdada pa\u00fdhas, akyl \u00e7atma\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Bitin \u00fda-da drob, rasional san bilen dogry g\u00f6rkezip bolma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"irrasionalizm","meaning":"<div><p>Idealistik filosofi\u00fdada hakykaty irrasional di\u00fdip hasapla\u00fdan hem-de logiki akyl \u00fdetiri\u015fi ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n a\u0148ryba\u015f reaksion ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"irrigasion","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Irrigasi\u00fda degi\u015fli bolan suwary\u015f.<\/p><ul><li>\u00c4hli \u00fderlerde irrigasion set arassalan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Irrigasion desga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irrigasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Suwsuz \u00fderleri emeli \u00fdol bilen suwary\u015f.<\/p><ul><li>Irrigasi\u00fda we meliorasi\u00fda i\u015fleri bolsa ep-esli derejede gi\u0148eldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"irrigator","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Irrigasi\u00fda i\u015fi bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>At gazanan irrigator di\u00fden hormatly ady dakmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iru-gi\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ir-gi\u00e7.<\/p><ul><li>Iru-gi\u00e7 jogap bermeli bolarys. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"isgene","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 de\u015fmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ujy \u00fditi gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"isgenje","meaning":"<div><p>I\u015flenil\u00fd\u00e4n zady gysyp almak, saklamak \u00fc\u00e7in gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"isim","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> at2 1.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> At, sypat, san, \u00e7aly\u015fma we \u015f. m. s\u00f6z toparlaryny\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>I\u015flikler umuman isimlerden we i\u015fliklerden \u00fdasal\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"islandi\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Islandi\u00fdany\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"isleg","meaning":"<div><p>Bir zada bolan h\u00f6wes, me\u00fdil, arzuw.<\/p><ul><li>Amatly \u00fder mi\u00fdesser gelse, men indi o\u0148a h\u00f6kman \u00f6z islegimi m\u00e4lim ederin di\u00fden karara gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"islemek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 islegini etmek, bir zady h\u00f6wes etmek, bir zada me\u00fdil, arzuw etmek.<\/p><ul><li>Her gektardan isl\u00e4n hasylymyzy alarys. <span>(A. Gow\u015fudow, Polestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"islenmek","meaning":"<div><p>Bir zat h\u00f6wes edilmek, me\u00fdil, arzuw edilmek.<\/p><ul><li>K\u00e4rendeden islen\u00fd\u00e4n hasyl emele geljekmi \u00fda bir apat pe\u00fdda bolup, g\u00f6kl\u00fcgine orlup gitjekmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"islimi","meaning":"<div><p>Altyn suwy \u00e7a\u00fdylan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ispany\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Ispani\u00fdany\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ispolkom","meaning":"<div><p>Ispolnitel komitet.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4her ispolkomyna gutlag telegramma gelip gowu\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>So\u0148ra bary birle\u015fip, Ispolkoma bardylar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ispolnitel","meaning":"<div><p>Sudu\u0148 kararyny \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n wezipeli adam, i\u015fg\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"isrip","meaning":"<div><p>Za\u00fda, harap.<\/p><ul><li>A\u00fdal-gyzlary\u0148 \u00f6zi hasyly isrip etm\u00e4n \u00fdygnamaga h\u00f6wesje\u0148 hem bol\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"isripsiz","meaning":"<div><p>Za\u00fdasyz, haraplaman, \u00fditgisiz.<\/p><ul><li>Pagta hasylyny isripsiz \u00fdygnap d\u00f6wlete tab\u015fyrmak ugrundaky g\u00f6re\u015fe \u00f6z go\u015fantlaryny go\u015fmaga olar-da isleg bildirdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ak altyny\u0148 bol hasylyny isripsiz \u00fdygnap, aja\u00fdyp \u00fcst\u00fcnlikler gazan\u00fdarys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"istrebitel","meaning":"<div><p><span>Awi\u00fdasia<\/span> Du\u015fman awiasi\u00fdasyny howa s\u00f6we\u015flerinde urup \u00fdykmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n, \u00e7alt u\u00e7\u00fdan s\u00f6we\u015f samol\u00fdoty.<\/p><\/div>"},{"headword":"it","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddyrtyjy s\u00fc\u00fdtemdirijileri\u0148 a\u00fdratyn ma\u015fgalasyndan bolan \u00f6\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>Emma ol \u00fc\u00fdtge\u015fik gara Myrat agany\u0148 g\u00f6zi d\u00fc\u015fmezden ozal, itleri\u0148 g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(H. Der\u00fda\u00fdew, Ykbal)<\/span><\/li><li>Hern\u00e4 wagtynda \u00fdeti\u015fm\u00e4\u00fddi\u0148, \u00fdogsa ol it meni gemr\u00e4\u00fdjek eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>It \u00fc\u00fdrer, kerwen ge\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ity\u0148 bo\u00fdnuna g\u00f6wher daksa\u0148 it hem aglar, g\u00f6wher hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>It \u00fd\u00fcwr\u00fcgi\u0148 tilki s\u00f6\u00fdmez, gamly ki\u015fi g\u00fclki s\u00f6\u00fdmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>It geda\u00fddan gorkar, geda\u00fd hem itden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>It gara g\u00f6rmese \u00fc\u00fdrmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>It \u00fdassanan ynjalmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nejis, ha\u00fdyn.<\/p><ul><li>Siz, adam\u00e7ylygyny \u00fditiren, \u00fdyrtyjylyk \u00fc\u00e7in \u00fdallan\u00fdan bir topar a\u0148maz itler! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"it-gu\u015f","meaning":"<div><p>It-gu\u015f \u00fdok-janly-jemende \u00fdok, hi\u00e7 kim \u00fdok.<\/p><\/div>"},{"headword":"itali\u00fdalylar","meaning":"<div><p>Itali\u00fdany\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"itdirmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady \u00e7ekdirip, \u00f6z yzy bilen \u00e4kitdirmek, idip \u00fd\u00f6retdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itdirsek","meaning":"<div><p>Gabagy\u0148 gyrasyndan d\u00f6m\u00fcp \u00e7yk\u00fdan agyryly d\u00fcw\u00fcrtik.<\/p><\/div>"},{"headword":"itek-\u00e7omak","meaning":"<div><p>Kynlyk bilen, zordan.<\/p><ul><li>Itek-\u00e7omak \u00fdazan bol\u00fdan welin, ugry \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iteklemek","meaning":"<div><p>1. Itip, itel\u00e4p \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, itelemek.<\/p><ul><li>Ol bir eli bilen gapyny itekl\u00e4p a\u00e7anda, bulutdan \u00e7ykan A\u00fd \u00fdaly g\u00f6zele \u00fd\u00fczi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar ony \u015fol \u00fdere eltip, gara\u0148ky \u00fderk\u00fcm\u00e4ni\u0148 i\u00e7ine itel\u00e4p saldylar-da, gapyny da\u015fyndan gulpladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015fe \u00fda-da bir zada \u00fcndemek, ugrakdyrmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu s\u00f6\u00fdg\u00fcs\u00fc ony dogry \u00fdola itekledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iteklenmek","meaning":"<div><p>1. Itilip, itelenip \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, batly itilip, itelenip go\u00fdberilmek, itelenmek.<\/p><ul><li>Arada itelenen men boldum.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015fe \u00fda-da bir zada \u00fcndelmek, ugrukdyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"itekletmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 yzyndan itdirilip, iteledip \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, \u00f6z\u00fc\u0148i itdirmek, iteletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itekle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi\u0148d\u00e4ki zatlary, \u00f6\u0148\u00fc\u0148e gabat gelen zatlary itmek, iti\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Halnazar t\u00f6weregini itlere aldyran \u00fdekegapan \u00fdaly bolup, her ha\u00fdsyny bir \u00fdana itekle\u015fdirip dyzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gazabyna b\u00e4s gelm\u00e4n sandyra\u00fdan soldaty\u0148 biri gabadyndakylary iki baka itekle\u015fdirip platforma towsup \u00e7ykanyny-da du\u00fdman, elin papagyny\u0148 etegine galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itekle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady itm\u00e4ge, iteklem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148 bilen, iti\u015fmek, itekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itelemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> iteklemek.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan bir gapyny iteledi-de: -Eje, a\u00fd eje! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Nemesi\u0148 g\u00f6wresini \u00fdere ta\u015flap, a\u00fdagyny\u0148 burny bilen itel\u00e4p go\u00fdberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itelenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> iteklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"iteletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> itekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itele\u015fdirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> itekle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykanlary itele\u015fdirip, Ahmed\u00e4 ma\u015fyna tarap \u00fdol a\u00e7dy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itele\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> itekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itermek","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady itip go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Hawa, ol ma\u015fyny hem \u015fol gobul \u00fdere iteri\u0148, \u00fcst\u00fcne kenary e\u0148teri\u0148! -- di\u00fdip, \u00f6z adamlaryna bu\u00fdruklar berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini bir i\u015fe g\u00f6ndermek, n\u00e4me bolsa\u0148, \u015fol bol di\u00fden \u00fdaly edip ibermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ite\u015fen","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokumsyz i\u00fdmit i\u00fdlende i\u00fdmit \u00e7al\u015fygy netijesinde bedene \u00f6r\u00fd\u00e4n gijilew\u00fckli \u00f6rg\u00fcn.<\/p><ul><li>Ite\u015fen hem \u015fe\u00fdle \u00fd\u00fcrege d\u00fc\u015fg\u00fc\u00e7 bolarmy? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 muny\u0148 gijilew\u00fck hem bolman, ite\u015fen bola\u00fdmasyn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itibermek","meaning":"<div><p>Itip, itel\u00e4p go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Ony bir tarapa itiberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol e\u015fiklerini\u0148 \u00fcst\u00fcne gapdalynda duran galtagyny hem itiberip go\u00fdberdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itigi","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> K\u00f6plen\u00e7 \u00e7agalarda bol\u00fdan o\u0148urga keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"itilmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen bir tarapa s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Bu stol azajyk \u00f6\u0148e itilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen bir \u00fdere sokulmak, dykylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"itinmek","meaning":"<div><p>G\u00fcn-g\u00fczerany\u0148y \u00fdag\u015fy-\u00fdaman dolandyryp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"iti\u015fidirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> itekle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>S\u00e4het olary\u0148 her ha\u00fdsyny bir tarapa iti\u015fdirip, howludan \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"iti\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> itekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"itlik","meaning":"<div><p>Biabra\u00fd\u00e7ylyk, hatyrasyzlyk, ha\u00fdwanlyk.<\/p><ul><li>Aslynda miraplygy\u0148 \u00f6zi, da\u015f \u00fd\u00fczden gara\u0148da, \u00fda\u015fululyk \u00fdaly g\u00f6r\u00fcnse-de, hakykatyna d\u00fc\u015f\u00fcnse\u0148 itlikdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u015fu bol\u015fu\u0148dan meni\u0148 itligim gowudyr welin, men bu g\u00fcnler it d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00e7ekip, \u00f6z yzy\u0148 bilen alyp gitmek.<\/p><ul><li>Agta \u00fdabysyny idip ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kaka, idip \u00e4kid\u00e4\u00fde\u00fdin-le?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 ygty\u00fdaryny ele alyp, yzy\u0148 bilen \u00fd\u00f6retmek, birini yzy\u0148a e\u00fdertmek.<\/p><ul><li>Sen bizi nir\u00e4 itse\u0148 idip \u00fd\u00f6rjek-ow! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"itni\u015fik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dykny\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"itni\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dykny\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"itsi\u0148ek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Itde bol\u00fdan si\u0148ek.<\/p><\/div>"},{"headword":"it\u00fcz\u00fcm","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00d6r\u00e4n ma\u00fdda, \u00fcz\u00fcme me\u0148ze\u015f, garaja miwe getir\u00fd\u00e4n gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"izolirlemek","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Bir zady t\u00f6weregind\u00e4ki zatlardan a\u00fdryba\u015fgala\u015fdyrmak, bir \u00fderden (adamlary\u0148 arasyndan we \u015f. m.) ba\u015fga \u00fdere a\u00fdryp \u00e7e\u015fle\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"izol\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> Elektrik toguny ge\u00e7irme\u00fd\u00e4n esbap \u00fda-da jisim.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdryp \u00e7etle\u015fdirme, izolirleme, a\u00fdryba\u015fgala\u015fdyrma.<\/p><\/div>"},{"headword":"izol\u00fdator","meaning":"<div><p>1. <span>Fizika<\/span> Elektrik toguny ge\u00e7irme\u00fd\u00e4n jisim.<\/p><\/div><div><p>2. Elektrik simini\u0148 roligi.<\/p><ul><li>Elektrik ma\u00e7tada \u00fdere gitmezlik \u00fc\u00e7in, sim farfor izol\u00fdatorlara berkidil\u00fd\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdry saklanmaly adamlar \u00fda-da ha\u00fdwanlar \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ja\u00fd.<\/p><ul><li>G\u00f6le d\u00fc\u015f\u00fcren sygry derrew izol\u00fdatora ge\u00e7irmeli. <span>(B. A. Trofimowski\u00fd, \u00dda\u015f \u015eahly Iri Mallary \u00d6sd\u00fcrip \u00ddeti\u015fdirmek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> G\u00f6wrede a\u015fgazany\u0148, i\u00e7eg\u00e4ni\u0148, b\u00f6wregi\u0148 we \u015f. m. \u00fderle\u015fen \u00fderi.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 agyrsa, eli\u0148i \u00e7ek, i\u00e7i\u0148 agyrsa-damagy\u0148y. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 tut\u00fdan g\u00f6wr\u00fcmi, ortasy, zat sygyp, \u00fderle\u015fip bil\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Ol kabineti\u0148 i\u00e7inde iki \u00fdana gezim etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7aly","meaning":"<div><p>Ba\u015fga d\u00f6wlete harby \u00fda-da \u00f6zge syr bermek, bilen me\u015fgullan\u00fdan gizlin \u015fpion, jansyz.<\/p><ul><li>Ony bol\u015fewik i\u00e7alysy di\u00fdip a\u00fdypladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7alylyk","meaning":"<div><p>I\u00e7alylary\u0148 jena\u00fdatly i\u015fi, \u015fpionlyk, jansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ege","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamy\u0148 we ha\u00fdwany\u0148 i\u00fdmit si\u0148diriji organyndaky \u00fdum\u015fajyk turba.<\/p><ul><li>\u00ddartygulak bolsa \u015fol b\u00f6lejik i\u00e7egede eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Emma i\u00e7eg\u00e4miz jugurda\u015fyp durandan so\u0148, a\u0148rymyza d\u00fc\u015fen zat bolmady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7egen","meaning":"<div><p>Spirtli i\u00e7gileri normasyndan artyk i\u00e7\u00fd\u00e4n, k\u00f6p i\u00e7\u00fd\u00e4n, k\u00f6p i\u00e7megi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Olar \u015fe\u00fdle i\u00e7egenmi? <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7eri","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fal\u00fdan ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i, i\u00e7 g\u00f6wr\u00fcmi, \u00fda\u015fal\u00fdan ja\u00fd, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Elbetde, i\u00e7erini t\u00e4miz saklamak gowy zat. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi ylgap i\u00e7erden \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u00fd, ma\u015fgala, \u00e7aga-\u00e7uga, oglan-u\u015fak.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly, bizi\u0148 i\u00e7erimiz gurgunmy? <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7erik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u00e7eri1.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen i\u00e7erik girmegi bilen oturgy\u00e7da hem oturman, t\u00f6re d\u00fc\u015felen haly\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7erki","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdy\u0148, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 we \u015f. m. i\u00e7inde bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Bir d\u00f6wleti\u0148 guramyny\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ki \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyna, durmu\u015funa degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ermen","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> i\u00e7egen.<\/p><\/div><div><p>2. I\u00e7m\u00e4ge me\u00fdil bildiren, i\u00e7mek\u00e7i bolan, i\u00e7mek isl\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ge\u00e7me","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> I\u00e7eg\u00e4ni\u0148 kadaly i\u015flemegini\u0148 bozulmagy zerarly, \u00e7alt-\u00e7altdan me\u00fddan etmeklik bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdokan\u00e7 kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7gi","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> I\u00e7il\u00fd\u00e4n spirtli zatlar.<\/p><ul><li>Bu i\u00e7gini i\u00e7se\u0148, sende ne abra\u00fd go\u00fdar, ne-de saglyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki d\u00fcrli gaplarda bolan j\u00fcrbe-j\u00fcr i\u00e7giler we ba\u015fga n\u00e4zi-nygmatlar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7gili","meaning":"<div><p>Spirtli i\u00e7gi i\u00e7en.<\/p><ul><li>Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fine seredeni\u0148de, i\u00e7gili \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7gin","meaning":"<div><p>1. Birneme i\u00e7 tarapda bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Janypke\u015flik bilen, \u00e7yn \u00fd\u00fcrekden, m\u00e4hirli.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje olar bilen \u00f6r\u00e4n i\u00e7gin g\u00fcrle\u015fdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol go\u015funy \u00fderde go\u00fdup, onu\u0148 bilen i\u00e7gin salamla\u015fdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakyndan, \u00e7u\u0148, d\u00fc\u00fdpli.<\/p><ul><li>Parti\u00fda guramalary bu mesele bilen i\u00e7gin me\u015fgul boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Kemin\u00e4ni\u0148 durmu\u015fy, d\u00f6redijiligi \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 sosial gatna\u015fyklary bilen i\u00e7gin baglany\u015fyklydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7gin-i\u00e7gin","meaning":"<div><p>1. Has janypke\u015flik bilen, \u00fd\u00fcrek bilen.<\/p><ul><li>Ekskursowodlar respublikamyzy\u0148 ba\u00fdlyklary hakynda i\u00e7gin-i\u00e7gin g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6r\u00e4p geli\u015flerine i\u00e7gin-i\u00e7gin s\u00f6zle\u015fdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dykgat bilen, \u00fdakyndan.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan bu \u00fdetginjekden bir \u00fc\u00fdtge\u015fik alamat g\u00f6rjek bolup, i\u00e7gin-i\u00e7gin synla\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ginlik","meaning":"<div><p>1. I\u00e7gin \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, birneme i\u00e7 tarapdalyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Janypke\u015flik, \u00fdakynlyk, m\u00e4hirlilik.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrat i\u00e7ginlik bilen sora\u015fdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7igara","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fcbilmezlik ed\u00fd\u00e4n, \u00fdaman ni\u00fdetli, bahyl, g\u00f6rip.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in ma\u0148a \u00f6\u0148\u00fcnden habar berm\u00e4nsi\u0148, sen W\u00fc\u015fi kel, i\u00e7igara ekeni\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>I\u00e7igara adamlary derrew tanamak bol\u00fdar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7igaralyk","meaning":"<div><p>\u00ddaman ni\u00fdetlilik, bahyllyk, g\u00f6riplik.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7igara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u00e7igaralyk.<\/p><ul><li>Ellini\u0148 i\u00e7igara\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdeti me\u00fdle g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdi, ondaky hemme h\u00e4si\u00fdetlerden i\u0148 \u00fdokarky derejede dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7igli","meaning":"<div><p>Birinden ahmyrly, arly, \u00f6\u00e7li, gaharly.<\/p><ul><li>Artyk birn\u00e4\u00e7e gezek i\u00e7gili \u00fdaly depdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ballyny\u0148 g\u00fcn\u00fcni e\u015fiden gelin o\u0148a bakan g\u00f6z\u00fcni\u0148 gytagyny a\u00fdlady, \u00fda\u015fmagyny \u00e7e\u00fdn\u00e4p, b\u00fcrenjegini i\u00e7igli \u00fdaly \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ikdirmek","meaning":"<div><p>Urup demini i\u00e7ine doldurmak, gaty urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ikmek","meaning":"<div><p>Urulmak zerarly demi\u0148 i\u00e7i\u0148e dolmak, gaty urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ilmek","meaning":"<div><p>I\u00e7ilip gutarylmak, t\u00fckedilmek.<\/p><ul><li>Inim, i\u00fdil\u00fd\u00e4n, i\u00e7il\u00fd\u00e4n d\u00e4ldir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7im","meaning":"<div><p>I\u00e7m\u00e4ge \u00fdaramlylyk derejesi, m\u00f6\u00e7beri.<\/p><ul><li>Bu \u00e7a\u00fdy\u0148 i\u00e7imini\u0148 ugry \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7imlik","meaning":"<div><p>I\u00e7er \u00fdaly, i\u00e7mek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan, i\u00e7m\u00e4ge ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herleri i\u00e7imlik suw bilen \u00fcpj\u00fcn etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik berjekdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdn d\u00e4lmidi \u00e7elek bilen bu \u00e7\u00f6le, i\u00e7imlik suw da\u015fal\u00fdany g\u00fcna\u015fa. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7irgi","meaning":"<div><p>E\u00fderi\u0148, ga\u0148\u0148any\u0148 a\u015fagyndan maly\u0148 arkasyna salyn\u00fdan ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 endamyny i\u00e7irgi bilen s\u00fcp\u00fcrdi, \u00e7ul salman, \u00e7yplak e\u00fderledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Annaguly atyny\u0148 agyzdyrygyny salyp atyny\u0148 i\u00e7irgidilerini d\u00fczeltmek bilen s\u00f6z\u00fcni dowam etdirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7irgilemek","meaning":"<div><p>At, e\u015fek we \u015f. m. mallary\u0148 arkasyna i\u00e7irgi salyp e\u00fderlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7irmek","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdsy-da bolsa bir suwuklygy i\u00e7m\u00e4ge bermek \u00fduwutdyrmak.<\/p><ul><li>Doktor derrew Akmyrada derman i\u00e7irdi-de: -- Hany munu\u0148 ejesi? -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gep \u00f6wretmek, ynandyrmak.<\/p><ul><li>Ol o\u0148a a\u00fdtmaly zatlaryn a\u00fddyp, e\u00fd\u00fd\u00e4m i\u00e7irendir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7i\u00fdangynly","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan g\u00f6wni galyp ahmyr \u00e7ekip \u00fd\u00f6ren, i\u00e7i kit\u00fcwlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7i\u00fdangynlylyk","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan g\u00f6wn\u00fc\u0148 galyp, ahmyr \u00e7ekip \u00fd\u00f6rmeklik, i\u00e7i kit\u00fcwlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00e7i\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bile i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Hany entek \u00fd\u00f6r, \u00e7a\u00fd-pa\u00fd i\u00e7i\u015feli, biraz \u00f6z\u00fc\u0148i d\u00fcrse!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Arak-\u015ferap i\u00e7ip me\u00fdlis gurmak, \u00fdygnany\u015fyp bilelikde spirtli i\u00e7gi i\u00e7mek.<\/p><ul><li>Bu sapar \u015fe\u00fdle me\u00fdlis gurmaga, olar bilen bile i\u00e7i\u015fm\u00e4ge mejbur eden bir zat boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7ki","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7inde bolan, i\u00e7ind\u00e4ki.<\/p><ul><li>Elli haty hem alyp, i\u00e7ki ja\u00fda girip, i\u015figi \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>I\u00e7ki otagdan P\u00e4lwan Agany\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015f \u00e7ykarylman, i\u00e7den edil\u00fd\u00e4n (pikir, du\u00fdgy, we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Men sizi\u0148 i\u00e7ki pikiri\u0148izi da\u015fky \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148izden g\u00f6r\u00fd\u00e4n ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddazyjy \u00f6z gahrymanyny\u0148 i\u00e7ki du\u00fdgularyny \u00fdazmakda ep-esli \u00f6\u0148e gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u00e7den ge\u00e7il\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol di\u0148e i\u00e7ki ge\u00fdiminden galdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir guramany\u0148, d\u00f6wleti\u0148 i\u00e7ki durmu\u015fyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ezizi Tejeni\u0148 hany di\u00fdip tana\u00fdardylar, onu\u0148 i\u00e7ki i\u015fine hi\u00e7 wagt-da p\u00e4sgel bermezlige sert go\u00fd\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7lekli","meaning":"<div><p>I\u00e7ine d\u00f6wlen et, gowurdak salnyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n etli \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe i\u00e7lekli mi\u00fdesser bolup duranok. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7lemek","meaning":"<div><p>Bir neme \u00fdag \u00fdygnap semr\u00e4p ugramak (mal barada).<\/p><ul><li>Baga bakyl\u00fdan go\u00fdunlary\u0148 gu\u00fdrugy i\u00e7l\u00e4p ugrapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 s\u00e4hel gu\u00fdrugy i\u00e7lese, sa\u0148a-da, ma\u0148a-da rehim etmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7lik","meaning":"<div><p>Kost\u00fdumy\u0148, paltony\u0148 we \u015f. m. i\u00e7 tarapyna tutul\u00fdan mata.<\/p><ul><li>Onu\u0148 paltosy sandan galyp, telim \u00fderinden i\u00e7ligi g\u00f6rn\u00fcp dur. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7liklik","meaning":"<div><p>I\u00e7lik \u00fc\u00e7in alnan, ni\u00fdetlenen mata, i\u00e7lige \u00fdaramly mata.<\/p><ul><li>Kost\u00fdumyna i\u00e7liklik mata aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7mek","meaning":"<div><p>Go\u00fdun derisinden \u00fd\u00fc\u0148 tarapy i\u00e7ine edilip tikil\u00fd\u00e4n da\u015fky gi\u00fdim, possun.<\/p><ul><li>Artyk ala\u015fasyny A\u015fyry\u0148 kakasy S\u00e4het golaga tab\u015fyryp, azygyny da\u00fdhanlary\u0148 e\u015feklerine \u00fd\u00fckledi-de, i\u00e7megini egnenine atyp, elkin\u00e7e gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen meni\u0148 i\u00e7megime sygman oturmagyma seretme! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7meklik","meaning":"<div><p>I\u00e7mek tikmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan deri.<\/p><ul><li>I\u00e7meklik deri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7mek\u00e7e","meaning":"<div><p>Gu\u015faklygyna \u00fdet\u00fd\u00e4n gysga i\u00e7mek, gysga possun.<\/p><ul><li>Eger ol \u015fol sandan kem bolsa, o\u0148a \u00abi\u00e7mek\u00e7e\u00bb \u00fda-da ba\u015fga o\u0148a me\u0148ze\u015f at dak\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7\u00fdakgy\u00e7","meaning":"<div><p>Gaty gahary\u0148y getir\u00fd\u00e4n, jany\u0148y \u00fdak\u00fdan, dikd\u00fc\u015fdi.<\/p><ul><li>O\u0148un \u00fdaly i\u00e7\u00fdakgy\u00e7 adamyny bizi\u0148 jemgy\u00fdetimizde men henize \u00e7enli g\u00f6rm\u00e4ndim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sary \u00e7a\u00fdyny owurtlap, i\u00e7\u00fdakgy\u00e7 habar gatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7\u00fdakgy\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Gaty gahary\u0148y getirijilik, jany\u0148y \u00fdakyjylyk, dikd\u00fc\u015fd\u00fclik.<\/p><ul><li>Ba\u00fd, sen hem i\u00e7\u00fdakgy\u00e7lygyny ed\u00fd\u00e4rsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7\u00fdan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bogna\u00fdakly z\u00e4herli m\u00f6jek.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 ortasyna baranlarynda i\u00e7\u00fdan gurbagany\u0148 arkasyndan \u00e7akypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddazy\u0148 \u00e7ykmagy bilen \u00e7\u00f6lde \u00fdylan, i\u00e7\u00fdan \u00fdaly m\u00f6r-m\u00f6rjekler-de g\u00f6rn\u00fcp ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00e7\u00fdanagyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddere \u00e7yzyk \u00e7yzylyp o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdnu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdal ge\u00fdimine, hala salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fddirip-i\u00e7irip","meaning":"<div><p>1. Eklemek-saklamak.<\/p><ul><li>Ol oglany \u00f6z ogly hasaplap, i\u00fddirip-i\u00e7irip \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcnde saklaberipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine hormat edip nahar bermek.<\/p><ul><li>Myhmanlary i\u00fddirip-i\u00e7irenlerinden so\u0148 ugratdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fddirmek","meaning":"<div><p>1. Nahar bermek, naharlamak.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 \u00fda\u015fly igli \u00e7agasyny ne o\u0148ly i\u00fddirip bil\u00fd\u00e4rdi, ne-de ge\u00fddirip bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00e7lyk n\u00e4me i\u00fddirmez, dokluk n\u00e4me di\u00fddirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00e4n\u00e4ni, miw\u00e4ni we \u015f. m. mal-gara, m\u00f6r-m\u00f6jege, gu\u015f-gumra \u015fam etmek, aldyrmak, za\u00fdalatmak.<\/p><ul><li>A\u00fd n\u00e4bile\u00fdin, ony hem sy\u00e7ana i\u00fddir\u00e4\u00fddi\u0148mik\u00e4\u0148 \u00f6\u00fdtd\u00fcm. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jik-jiki tikenli \u00fdandaga gaharlanyp: -- Seni ge\u00e7i agama i\u00fddirmesem bolmaz -- di\u00fdip, u\u00e7up gidipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6wse, \u00fdelne s\u00fc\u00fdt inmek, s\u00fc\u00fdt gelmek, s\u00fc\u00fdt gelip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>A\u00fdna i\u00fddiren d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 her emjegini \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek g\u00fc\u017e\u017e\u00fcldetdi-de, k\u00f6\u015fegini go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sygyr i\u00fddiren badyna g\u00f6l\u00e4ni\u0148 nogtasyndan \u00e7ekip a\u00fdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Haky\u0148y gidermek, almaly pulu\u0148y hasaplap doly alman gidermek, hakyndan artyk zat bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fdegen","meaning":"<div><p>K\u00f6p i\u00fd\u00fd\u00e4n, horan, i\u00fdermen.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fderlik","meaning":"<div><p>I\u00fder \u00fdaly zat, i\u00fdmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan zat.<\/p><ul><li>Ynha erte-birig\u00fcn m\u00fclk harmanymyzy alarys, i\u00fderlik d\u00e4ne \u015fondan galar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdermen","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> i\u00fdegen.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6zi we \u00f6z hojalygy \u00fc\u00e7in alyp-\u00fdolup bar\u00fdan, bol-telki i\u00fdmegi hala\u00fdan, \u00fdolujy.<\/p><ul><li>I\u00fdermen adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdermenlik","meaning":"<div><p>K\u00f6p i\u00fdegenlik, horanlyk.<\/p><ul><li>G\u00e4w\u00fc\u015fg\u00f6zel di\u00fdse\u0148, G\u00e4w\u00fc\u015fg\u00f6zel di\u00fd\u015fip, onu\u0148 i\u00fdermenligine i\u00e7lerini \u00e7eki\u015fip ge\u0148 g\u00f6r\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fderoglif","meaning":"<div><p>Ideogramma me\u0148zedilip \u00fdazyl\u00fdan M\u00fcs\u00fcr we Hyta\u00fd \u00fdazuwy.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fderoglifik","meaning":"<div><p>I\u00fderoglifler arkaly a\u0148ladyl\u00fdan, bildiril\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>I\u00fderoglifik hat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdiji","meaning":"<div><p>Kertip, i\u00fdip za\u00fdala\u00fdjy (himiki maddalar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fdilmek","meaning":"<div><p>1. Nahar edinilmek, naharlanylmak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek i\u00fdil\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 gara\u0148ky d\u00fc\u015fer. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Nahar i\u00fdlip gutardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanylmak, k\u00f6nelmek zerarly \u00fdonulyp in\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Motory\u0148 zynjyry i\u00fdlipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdip-i\u00e7mek","meaning":"<div><p>Garny\u0148y do\u00fdurmak, nahar edinmek, naharlanmak, do\u00fdmak.<\/p><ul><li>Men \u00fda\u0148yja \u00fdokarky obadan i\u00fdip-i\u00e7ip ga\u00fdtdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdi\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde \u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek i\u00fdmek, nahar edinmek.<\/p><ul><li>Siz bilen birn\u00e4\u00e7e wagt duz- \u00e7\u00f6rek i\u00fdi\u015fdik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdm","meaning":"<div><p>Mala we \u015f. m. beril\u00fd\u00e4n ot, arpa we \u015f. m. i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Go\u015fawujyny i\u00fdmden dolduryp, da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlananan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit kabul etmek, i\u00fdmitlenmek, naharlanmak.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7yny\u0148 mekdepden geleninde, i\u00fdm\u00e4ge we dyn\u00e7 almaga m\u00fcmkinligi bolmalydyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Men de\u0148iz suwuna \u00fdugrulan \u00e7\u00f6regi i\u00fddim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bir d\u00f6w\u00fcm hem \u00e7\u00f6rek i\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Berseler i\u00fdersi\u0148 \u00fdagly k\u00f6meji. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>I\u00fdip do\u00fdmadyk-\u00fdalap do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanmak, k\u00f6nelmek zerarly \u00fdonup in\u00e7eltmek.<\/p><\/div><div><p>3. Birini\u0148 zadyny, hakyny bikanun almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmek-i\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. Nahar edinmek, naharlanmak.<\/p><ul><li>I\u00fdmek-i\u00e7mek, g\u00fcl\u00fc\u015fmek-o\u00fdna\u015fmak, \u015fahandazlyk etmek bolsa sizi\u0148 \u00f6z ygty\u00fdary\u0148yzda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu za\u0148\u0148ary\u0148 i\u00fdip-i\u00e7ip, tur\u015fusy depesine \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 saz-s\u00f6hbet, i\u00fdmek-i\u00e7mek \u00fdady\u0148yza d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00fdil\u00fd\u00e4n i\u00fdmit, nahar.<\/p><ul><li>Ony bir p\u00e4kize ja\u00fda saldylar we i\u00fdmek-i\u00e7mek berdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>I\u00fdmek-i\u00e7mekde\u0148 ge\u00fdimden kem zody \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmit","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmek \u00fc\u00e7in \u00f6nd\u00fcrilen \u00f6n\u00fcm, azyk, nahar.<\/p><ul><li>Bagda \u00e7agalara i\u00fdmitler wagtly-wagtynda beril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ja\u00fdy, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegi, gap-gajy, \u00fdeterlik i\u00fdmiti hem bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kolhozy\u0148 i\u00fdmiti gyt bolmasa-da, A\u00fdsoltan La\u00e7yny\u0148 i\u00fdmine \u00fdumurtga garyp bermegi ha\u00fdy\u015f ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Organizm \u00fc\u00e7in gerek bolan her hili \u00fdokumly maddalar, d\u00f6k\u00fcn.<\/p><ul><li>Bejergisi gowy \u00fdetse, suwdan, i\u00fdmitden horlanmasa, her d\u00fc\u00fdp gowa\u00e7amyz bir go\u00fdnu\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u00e7e pagta berer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmitlendirmek","meaning":"<div><p>1. Gerek bolan i\u00fdmitleri i\u00fddirmek, i\u00fdmit bermek, naharlamak.<\/p><ul><li>\u00c7agany n\u00e4dagry i\u00fdmitlendirmegi\u0148 zy\u00fdany uludyr. <span>(S. O. Duliski\u00fd, Rahit)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ekini, \u00f6s\u00fcmligi we \u015f. m. ders bilen, mineral d\u00f6k\u00fcnler bilen d\u00f6k\u00fcnlemek, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Bagy\u015fla\u0148 bizi\u0148 bir n\u00e4\u00e7elerimiz sizi\u0148 \u00fderleri\u0148izi tebigaty\u0148 \u00f6zi i\u00fdmitlendir\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4ris. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmitlenmek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit kabul etmek, i\u00fdmek.<\/p><\/div><div><p>2. Organizme gerek bolan her hili \u00fdokumly maddalary kabul etmek (\u00f6s\u00fcmlikler hakda).<\/p><ul><li>Agajy\u0148 \u00f6s\u00fd\u00e4ndigini\u0148 seb\u00e4bi onu\u0148 toprakdan we howadan al\u00fdan maddalary bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4ndigindendir. <span>(S. N. Binogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmitlik","meaning":"<div><p>I\u00fdmit bolar \u00fdaly, i\u00fdmit \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Mekgej\u00f6weni\u0148 \u00e7ala bi\u015fen ba\u015flaryny \u00fdygyp almagy\u0148, onu\u0148 i\u00fdmitlik hilini kemeltme\u00fd\u00e4ndigini ylmy-barlag tassyk etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmi\u015f","meaning":"<div><p>Hasyl ber\u00fd\u00e4n agajy\u0148, \u00f6s\u00fcmligi\u0148 i\u00fdil\u00fd\u00e4n miwesi.<\/p><ul><li>Lezzet al\u00fdardylar g\u00f6zel durmu\u015fdan, Gawundan, \u00fcz\u00fcmden, d\u00fcrli i\u00fdmi\u015fden. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderde erik, injir \u00fdene d\u00fcrli i\u00fdmi\u015f bar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu durmu\u015fda du\u015fmanlar uzada\u00fdsa burnuny i\u00fdjek bolsa i\u00fdmi\u015fden, \u00fdyrty\u015fdyrarys ernini. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7 i\u00fdmi\u015finden belli, adam-kylmy\u015fyndan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmlemek","meaning":"<div><p>Ot-i\u00fdm bermek, i\u00fdm i\u00fddirmek, naharlamak.<\/p><ul><li>Uzakdan \u00f6r\u00fclerde dowarlary i\u00fdmlemegi\u0148 \u015fertlerini gowulandyryp, \u00f6l\u00fcm-i\u00fdtimsiz saklanylmagyny gazanarys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmlenmek","meaning":"<div><p>Ot-i\u00fdm berilmek, i\u00fdm i\u00fddirilmek, naharlanmak.<\/p><ul><li>Gu\u015flary\u0148 o\u0148at i\u00fdimlenmegini \u00fcpj\u00fcn etmeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmli","meaning":"<div><p>I\u00fdm berlen, naharlanan.<\/p><ul><li>Uly kalibrli pulem\u00fdotlary\u0148 sesi i\u00fdmli torbany g\u00f6ren \u00fdabyny\u0148 hokrany\u015fy \u00fdaly bolup, gopdalda bir \u00fderden e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdmlik","meaning":"<div><p>I\u00fdm \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan \u00fda-da b\u00f6l\u00fcnip go\u00fdlan \u00f6n\u00fcm (ot, silos, d\u00e4ne we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>I\u00fdmlik arpa, k\u00fcnjara \u00fdaly zatlar salyn\u00fdan sklad, t\u00f6weregine ined\u00f6rd\u00fcl edilip ot basylan agyl edi otlu\u00e7\u00f6p gutulary \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddakynda atyp ta\u00fd\u00fdarlan gyzyly\u0148yz bar bolsa, bar atlara i\u00fdmlik getir! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>I\u00fdmlik \u00f6l\u00e7egler bo\u00fdunja \u00e7ala bi\u015fen mekgej\u00f6weni\u0148 siloslanan ba\u015flary bi\u015fen mekgej\u00f6wene barabardyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdm\u00e7i","meaning":"<div><p>I\u00fdm i\u00fd\u00fd\u00e4n, i\u00fdm i\u00fdmegi \u00f6wrenen.<\/p><ul><li>I\u00fdm\u00e7i mallar i\u00fdm wagty bolanda gapa gel\u00fd\u00e4rler. I\u00fdm\u00e7i tokly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdul","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 \u00fdedinji a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>On birinji i\u00fdulda bolsa es-erler \u00fda\u0148adandan gozgala\u0148 turuzdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u00fdun","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 altynjy a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>On \u00fdedinji i\u00fdunda A\u015fgabatda birinji gezek kontrrewol\u00fdusion agdaryly\u015fyga synany\u015fypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148","meaning":"<div><p>\u00d6z so\u0148undaky gel\u00fd\u00e4n s\u00f6z\u00fc\u0148 manysyny g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>I\u0148 so\u0148unda to\u00fdu\u0148 birinji g\u00fcn\u00fcni A\u00fdsoltanlarda, ikinji g\u00fcn\u00fcni Begen\u00e7lerde ge\u00e7irmek kararyna geldiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148.<\/li><li>Maksadym d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 \u015firin almalar \u00fdeti\u015fdirmekdir. <span>(G. Muhtaraw, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Tilkini\u0148 m\u00fc\u0148de bir sapalagy bar, i\u0148 gowusy g\u00f6r\u00fcnmezlik. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148ir-i\u0148ir","meaning":"<div><p>I\u0148ir-i\u0148ir etmek-irginsiz i\u0148irdemek, bir syhly, igenmek, igenip oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148irdemek","meaning":"<div><p>N\u00e4razlyk bildirmek, igen\u00e7li geplemek, te\u00fdene etmek.<\/p><ul><li>Halha, go\u0148\u015fy\u0148 gelni baldyzy bilen kino gid\u00fd\u00e4r, hi ga\u00fdny gelnine, gyzyna i\u0148irde\u00fdarmi?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu sapar-da Merede bir i\u015f \u00fc\u00e7in i\u0148irdem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148irdi","meaning":"<div><p>Birine bildiril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcrege d\u00fc\u015fg\u00fcn\u00e7 n\u00e4gilelik, te\u00fdene, igen\u00e7.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 Artyk \u00fdadyna d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdagty \u015f\u00f6hle \u00e7a\u00fdyljak \u00fdaly etse-de, eneligini\u0148 i\u0148irdisini e\u015fidende, n\u00e4zik \u00fd\u00fcz\u00fcnde ynjy alamaty pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men onu\u0148 a\u00fddanlaryna ynandym, \u00fd\u00f6ne welin, ke\u00fdwanyny\u0148 i\u0148irdisini e\u015fidip oturmaga \u00fd\u00fcregim takat bermedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148irdili","meaning":"<div><p>Te\u00fdeneli, igen\u00e7li.<\/p><ul><li>I\u0148irdili g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148kis","meaning":"<div><p>Bir zat barada edil\u00fd\u00e4n \u00fcnji, ynjalyksyzlyk, g\u00f6w\u00fcnde gal\u00fdan g\u00fcman.<\/p><ul><li>A\u00fdna onu\u0148 kesbi- k\u00e4rine belet bolandygy \u00fc\u00e7in, o\u0148a bir hili \u015f\u00fcbhe bilen garady, g\u00f6wn\u00fcne bir hili i\u0148kis gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk ejesini\u0148 bolup otury\u015fyndan onu\u0148 bir i\u0148kisini\u0148 baryny syzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148lemek","meaning":"<div><p>I\u0148\u0148ildili ses \u00e7ykarmak, i\u0148\u0148ildili ses etmek, i\u0148remek, i\u0148renmek.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 \u00fdanyna baryp g\u00f6rse, h\u00e4lki \u015fa\u00fdly gelin i\u0148l\u00e4p \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 a\u00fddanlarym t\u00e4 ky\u00fdamat bol\u00fdan\u00e7a, gulagy\u0148da i\u0148lesin-de dursun. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148letmek","meaning":"<div><p>I\u0148\u0148ildili ses \u00e7ykartmak, i\u0148\u0148ildili seslendirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyndan d\u00fc\u015fen \u00fdara ony n\u00e4\u00e7e wagt i\u0148letdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>I\u0148\u0148ildili sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00fcm getiriji oklary\u0148 iki ta\u00fdla\u00fdyn i\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n sesleri gara\u0148kylygy basdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynlar i\u0148le\u015fip zordan hereket ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148lisler","meaning":"<div><p>Angli\u00fdany\u0148 esasy ilatyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148re","meaning":"<div><p>Igenje\u0148, i\u0148irdegen, ma\u00fdda\u00e7yl.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148remek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u0148lemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148renmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u0148\u0148ildemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148rik","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u00fda\u015fyp, gara\u0148ky d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flan wagt, \u00e7ag.<\/p><ul><li>T\u00f6werekde i\u0148rik garalmaga me\u00fdil edeni \u00fc\u00e7in, \u00fdatymlyk gamyna d\u00fc\u015fen ba\u015faga\u00fd ser\u00e7eler alazenzele edip j\u00fcr\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Otly stansi\u00fda gelip duranda, i\u0148rik e\u00fd\u00fd\u00e4m mazaly garalypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148e","meaning":"<div><p>1. Tikin i\u015fi \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fditi u\u00e7ly, sapak ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00f6zli metal esbap.<\/p><ul><li>Soldat bolan adamy\u0148 \u00fdanynda i\u0148\u0148e bilen sapagy hemi\u015fe bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyzym, bar, ma\u0148a bir i\u0148\u0148e bilen sapak getirip ber. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ary i\u00e7\u00fd\u00e4n \u015f. m. m\u00f6r-m\u00f6jeklerin\u0148 \u00e7ak\u00fdan, awy go\u00fdber\u00fd\u00e4n organy, ne\u015fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148ebagjyk","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fdakasyna \u00fda-da ba\u015fga \u015f. m. zada ildiril\u00fd\u00e4n metal esbap, temen\u00e7e.<\/p><ul><li>Kellesi ki\u00e7elip, i\u0148\u0148ebagjygy\u0148 tommuja ujy \u00fdaly bolar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148elik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> i\u0148\u0148ebagjyk.<\/p><\/div><div><p>2. I\u0148\u0148e d\u00fcrt\u00fcp go\u00fdmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdassykjagaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148ildemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u0148lemek.<\/p><ul><li>\u00ddatymdan birini\u0148 uky arasynda samra\u00fdanlygy, i\u00e7i-i\u00e7ine sygman hamsygyp agla\u00fdanlygy we i\u0148\u0148ilde\u00fd\u00e4nligi e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Zalda zaryn \u00fdas he\u0148i i\u0148\u0148ilde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148ildi","meaning":"<div><p>Kesel \u00fda-da agyry zerarly \u00e7ala \u00e7yk\u00fdan na\u00fdynjar ses.<\/p><ul><li>\u00ddaralananlary\u0148 i\u0148\u0148ildisi, adamlary\u0148 gykylygy howada \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Aradan az salym ge\u00e7ende, Myrady\u0148 \u00fduwa\u015f\u00e7a i\u0148\u0148ildisi e\u015fidildi. <span>(B. D\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>On\u00fdan\u00e7a-da \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky suw ge\u00e7\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik \u00f6t\u00fckden i\u0148\u0148ildi sesi Meredi\u0148 gulagyna geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148\u00e4-i\u0148\u0148\u00e4","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fajyk b\u00e4bek aglanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Nurjahany\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde i\u0148\u0148\u00e4-i\u0148\u0148\u00e4 di\u00fden ses \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ikinji otagdan: -- I\u0148\u0148\u00e4-i\u0148\u0148\u00e4 -- di\u00fd\u00fd\u00e4n b\u00e4bek sesi e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u0148\u0148\u00e4n","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n, juda, beter, gaty, has, he\u00fdwere.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y-\u00fdakynda kapitan Wepa Amany\u0148 batare\u00fdasy nemes fa\u015fistlerini\u0148 i\u0148\u0148\u00e4n berkiden berkitme galasyny \u00fdumurmak i\u015fine gatna\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilikde i\u015flemek i\u0148\u0148\u00e4n gyzyklydy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015f","meaning":"<div><p>1. Energi\u00fdany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 ba\u015fga bir g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7meklik prosesi, hereketde bolmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Edil\u00fd\u00e4n, \u00e7ekil\u00fd\u00e4n z\u00e4hmet.<\/p><ul><li>I\u015f Saparg\u00fcli \u00fdadatmady, ga\u00fdtam onu\u0148 \u00fd\u00fck\u00fcni \u00fde\u0148letdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bu eden i\u015f\u015fini Mergen Aga halamady. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Bar-bar i\u015fden bar, i\u015flemedik nana zar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdlygy\u0148 \u00e7e\u015fmesi h\u00f6km\u00fcnde ha\u00fdsy-da bolsa bir guramada edil\u00fd\u00e4n gulluk, k\u00e4r.<\/p><\/div><div><p>4. Z\u00e4hmet netijesinde d\u00f6redilen eser we \u015f. m.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ylmy i\u015fi \u00e7ap edildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Z\u00e4hmet \u00e7ekilip \u00fderine getiril\u00fd\u00e4n zat.<\/p><ul><li>Ol edip oturan i\u015fini ta\u015flap, da\u015faryk \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015f-alada","meaning":"<div><p>I\u015f-pi\u015fe, g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><ul><li>Obany\u0148 i\u00e7i g\u00fcnd\u00fczki i\u015f-alada bilen, hereket bilen, d\u00fcrli-d\u00fcmen ses bilen doludy. Kolhoz me\u00fddany, i\u015f-alada, gowa\u00e7a, bag-bakja-da hemi\u015fekisi \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015f-pi\u015fe","meaning":"<div><p>1. Bar i\u015fi, ed\u00fd\u00e4n i\u015fi, me\u015fgul bol\u00fdan zady.<\/p><ul><li>Ol ta\u00fdpany\u0148 il-g\u00fcni talamakdan ba\u015fga i\u015fi-pi\u015fesi bolmandyr. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4r, h\u00fcn\u00e4r.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u015fi-pi\u015fesi zer \u00fdasamakdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Molladan so\u0148ky dini dereje, at.<\/p><ul><li>Molla, i\u015fan, hoja, se\u00fddi. Azyp ili\u0148 hamyn so\u00fddy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda Jelil i\u015fan pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u015fany\u0148 i\u015fi t\u00fckenmez, dagy\u0148-da\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fbil","meaning":"<div><p>Balyk \u00fdumurtgalaryny\u0148 tohumyny\u0148 massasy, ikra.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015fde\u015f","meaning":"<div><p>Bile bir i\u015fde i\u015fle\u00fd\u00e4n, kollega.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 i\u015fde\u015f \u00fdolda\u015flaryny\u0148 \u00fdagda\u00fdy hakyndaky maglumatlary g\u00f6zden ge\u00e7irdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Be\u00fdleki i\u015fde\u015f \u00fdolda\u015flary\u0148 hem gel\u00fd\u00e4rler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcp, \u00fd\u00fcpl\u00fck we \u015f. m. tarlaryny birle\u015fdirip \u00fd\u00fcp etdirmek, towlatdyrmak, b\u00fckd\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir g\u00f6l\u00e4mize nogta i\u015fdir\u00fd\u00e4rin -- di\u00fdip, ejesi \u00fd\u00fc\u0148 daragyny \u00f6\u0148\u00fcnden a\u00fdyrdy-da: -- Oglum, ajygansy\u0148, men go\u00fdultmak bi\u015firdim -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4","meaning":"<div><p>Nahar i\u00fdm\u00e4ge bolan isleg, me\u00fdil.<\/p><ul><li>Kadaly gezim ed\u00fd\u00e4n sygyrlary\u0148 i\u015fd\u00e4si gowy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>I\u015fd\u00e4 di\u00fdeni\u0148 \u015funu\u0148ky \u00fdaly bola\u00fdsa, zat dannamasy \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>I\u015fd\u00e4 a\u00e7ylmak-nahar i\u00fdm\u00e4ge isleg, me\u00fdil artmak, i\u015fd\u00e4li bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4li","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u015fd\u00e4men.<\/p><ul><li>Men \u00fda\u0148yja i\u00fddim -- di\u00fdenso\u0148 Annaguly i\u015fd\u00e4li i\u00fdm\u00e4ge oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen \u00fdaman i\u015fd\u00e4li \u00fdaly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bu topary\u0148 arasynda bir adam t\u00f6weregne has i\u015fd\u00e4li gara\u00fdar. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4men","meaning":"<div><p>1. I\u015fd\u00e4si g\u00fc\u00fd\u00e7li, i\u015fd\u00e4 bilen, horan, i\u015fd\u00e4li.<\/p><ul><li>Merdan olary\u0148 i\u015fd\u00e4men i\u00fdi\u015flerine syn edeninden so\u0148 gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6wes bilen, isleg, arzuw bilen, gylawly.<\/p><ul><li>Ol i\u015fe i\u015fd\u00e4men \u00fdapy\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4menlik","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk i\u015fd\u00e4lilik, nahara me\u00fdillilik.<\/p><ul><li>I\u015fd\u00e4menlik bilen nahar edinmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fe \u00fda-da ba\u015fga bir zada h\u00f6weslilik, gylawlylyk.<\/p><ul><li>Ol demirgazyga tarap i\u015fd\u00e4menlik bilen seretdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Kelje bolsa, bir hili i\u015fd\u00e4menlik bilen kagyzy aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4siz","meaning":"<div><p>1. Kem i\u015fd\u00e4, \u00e7\u00fcmh\u00f6rek, me\u00fdilsiz.<\/p><ul><li>Nahary i\u015fd\u00e4siz i\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015f\u015fe me\u00fdli, h\u00f6wesi az bolan, h\u00f6wessiz, gylawsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015fd\u00e4sizlik","meaning":"<div><p>1. Kem i\u015fd\u00e4lilik, \u00e7\u00fcmh\u00f6reklik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6wessizlik, i\u015flegsizlik, gylawsyzlyk. .<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015fe\u0148\u0148ir","meaning":"<div><p>I\u015f ba\u015farja\u0148lykda tapawutlan\u00fdan, i\u015f ba\u015far\u00fdan, aktiw, i\u015fje\u0148.<\/p><ul><li>Bu ogryn \u00fdodany i\u015fe\u0148\u0148ir partizanlary\u0148 k\u00f6megi bilen tapyp, batyr razwed\u00e7iklerimiz pe\u00fddalanypdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00e4jig\u00fcl \u00fdaly i\u015fe\u0148\u0148ir gyz az-azdyr, onu\u0148 elinden d\u00fcr d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz i\u015fe i\u015fe\u0148\u0148ir gatna\u015f\u00fdarys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fe\u0148\u0148irlik","meaning":"<div><p>I\u015f ba\u015farjanlyk, aktiwlik, i\u015fje\u0148lik.<\/p><ul><li>Bedenterbi\u00fde kollektiwlerini\u0148 i\u015fe\u0148\u0148irligine \u00fdardam bermelidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Kolhoz\u00e7ylar i\u015fe\u0148\u0148irlik bilen i\u015fle\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fg\u00e4r","meaning":"<div><p>1. I\u015fle\u00fd\u00e4n, z\u00e4hmet \u00e7ek\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde ol \u00f6z\u00fcni\u0148 o\u0148at i\u015fg\u00e4rdigini derrew subut ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Gurlu\u015fyga i\u015fg\u00e4rler geldiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallaryy\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Z\u00e4hmeti\u0148 bir pudagynda i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u00ddeke bo\u00fdda\u015f d\u00e4l, men sizi\u0148 hemm\u00e4\u0148izi\u0148 ylmy i\u015fg\u00e4r bolup \u00fdeti\u015fmegi\u0148izi arzuw ed\u00fd\u00e4rin. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Sungat i\u015fg\u00e4ri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015figa\u00fdtgynlyk","meaning":"<div><p>I\u015fi erbetlik, i\u015fi ba\u015fa barmazlyk, d\u00fc\u00fdpden \u015fowuna d\u00fc\u015fmezlik, betbagtlyk.<\/p><ul><li>Hi\u00fd, \u015fundan beter hem bir i\u015figa\u00fdtgynlyk bormy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015figa\u00fdtgyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u015figa\u00fdtgynlyk.<\/p><ul><li>Ol i\u015figa\u00fdtgyn\u00e7ylygy\u0148 ny\u015fanydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ullakan i\u015figa\u00fdtgyn\u00e7ylyk bolupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gapy.<\/p><ul><li>Birinji otagy\u0148 iki i\u015figi bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>So\u0148ra olardan biri i\u015figi \u00e7alaja kakdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fiks\u00f6\u00fde","meaning":"<div><p>Gabsany\u0148 da\u015fyny gurma\u00fdan d\u00f6rt bur\u00e7 aga\u00e7, \u00e7ar\u00e7uwa.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u015fik s\u00f6\u00fdesi go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fje\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u015fe\u0148\u0148ir.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe \u015fady\u00fdan, ke\u00fdpi k\u00f6k i\u015fje\u0148 ba\u015flygy\u0148 be\u00fdle gazaply g\u00f6rn\u00fc\u015fe d\u00fc\u015fmegi brigadirleri ge\u0148 galdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4zelik\u00e7ileri\u0148 i\u015fje\u0148 i\u015flemeklerini gazanmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fje\u0148lik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u015fe\u0148\u0148irlik.<\/p><ul><li>Komsomol aktiwistlerini\u0148 i\u015fje\u0148lik ukyplaryny \u00fdokary g\u00f6termelidiris. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015flemek","meaning":"<div><p>1. Z\u00e4hmet \u00e7ekmek, bir i\u015f bilen me\u015fgul bolmak.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcrr\u00fc\u0148ler o\u0148a i\u015fde ga\u00fdduwsyz i\u015flemegine kuwwat ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>I\u015flemedik-di\u015flemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Uly ba\u015flar, ki\u00e7i i\u015fl\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hereketde bolmak bilen bir zady \u00f6nd\u00fcrmek, \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Zawot i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir edarada gulluk etmek, bir wezip\u00e4ni, k\u00e4ri \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Ylmy i\u015fg\u00e4r bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Abat bolup \u00fd\u00f6r\u00e4p durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015flenmek","meaning":"<div><p>1. Z\u00e4hmet \u00e7ekip, i\u015f edilmek, z\u00e4hmet \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>Pagta \u00fdygymy wagtynda k\u00f6p i\u015flen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148, mesel\u00e4nin \u00fcst\u00fcnde i\u015f alnyp barylmak.<\/p><ul><li>Mesele i\u015flendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fletmek","meaning":"<div><p>1. Hereketde bolup bir \u00f6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrtmek, \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Mehanizmi saz i\u015fletmegi ba\u015far\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, men allany\u0148 e\u015fegini ogurlapmydyryn, sen gezmeli, meni i\u015fletmeli di\u00fdip bu\u00fdruk \u00e7ykarar \u00fdaly? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Z\u00e4hmet \u00e7ekdirip bir i\u015f bilen me\u015fgul boldurmak.<\/p><\/div><div><p>3. Gulluk etdirmek, bir wezip\u00e4ni, k\u00e4ri \u00fderine \u00fdetirtmek.<\/p><\/div><div><p>4. Abat edip \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015fle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. I\u015flem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup i\u015flemek.<\/p><ul><li>Be\u00fdlekiler i\u015fle\u015fip \u00fd\u00f6ren wagty, elimi gow\u015furyp oturmak g\u00f6wn\u00fcme ja\u00fd d\u00e4ldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>E\u0148leri \u00e7yzgalgy gelin-gyzlar i\u015fle\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fli","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015f bilen me\u015fgul bolup \u00fd\u00f6ren, eli bo\u015f d\u00e4l, i\u015fi k\u00f6p bolan.<\/p><ul><li>Siz be\u00fdle hemm\u00e4\u0148iz i\u015fli bolsa\u0148yz a\u00fdtmaly ekeni\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015f bilen, i\u015f bilen baglany\u015fykly.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 \u00fdany\u0148a i\u015fli geldim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Eli h\u00fcn\u00e4rli, \u00e7eper, z\u00e4hmets\u00f6\u00fder (gyz, gelin hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015flik","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Gymyldy-hereket we gymyldamazlyk \u00fdagda\u00fdy bildir\u00fd\u00e4n s\u00f6z topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"i\u015flilik","meaning":"<div><p>Bir i\u015f bilen me\u015fgullyk edip, bo\u015f d\u00e4llik, i\u015fi k\u00f6pl\u00fck.<\/p><ul><li>Ol i\u015fliligi zerarly to\u00fda gi\u00e7 geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp, \u00fd\u00fcpl\u00fck we \u015f. m. zatlary\u0148 dinini, taryny birikdirip berkitmek, sapaga, tanapa \u00f6w\u00fcrmek, b\u00fckd\u00fcrmek, towlap \u00fd\u00fcp, sapak etmek.<\/p><ul><li>P\u00e4lwan bir \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuny i\u015fip otyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 biri \u00e7\u00f6p\u00fcr darap, pi\u015fge edip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4r, biri hem elini\u0148 aldygyna ha\u00fddap \u00fd\u00fcp i\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcnde bir bolgusyz hokga \u00e7ykaryp, \u00ab\u00c7emmer i\u015f\u00fd\u00e4rsi\u0148iz d\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6kerip\u00bb. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015fsiz-pi\u015fesiz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir hili i\u015fi-pi\u015fesi bolmadyk, i\u015fsiz, bik\u00e4r.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7eleri bolsa hi\u00e7bir i\u015fsiz-pi\u015fesiz, \u00fd\u00f6ne endik edinen adatlary bo\u00fdun\u00e7a gezelenje gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015f\u00e7ek","meaning":"<div><p>Iki \u00fda\u015fy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki go\u00fdun.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6rite sa\u00fdlan i\u015f\u00e7ek go\u00fdnun etinden \u00fcsti \u00fcwmewk bugaryp duran palaw tabak-tabak \u00e7ekildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men ertir s\u00fcr\u00fcden sizi\u0148 \u00fc\u00e7in bir i\u015f\u00e7egi getirerin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"i\u015f\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u015fg\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"jabjyndyrmak","meaning":"<div><p>1. Gaharly \u00fc\u00fdrd\u00fcrmek (it hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaharly azgyrtmak, ajysyny p\u00fcrkd\u00fcrmek, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i aldyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jabjynmak","meaning":"<div><p>1. Gaharly \u00fc\u00fdrmek (it hakda).<\/p><ul><li>\u00c7agalar: -- G\u00fcj\u00fck n\u00e4me jabjyn\u00fdarka? -- di\u00fd\u015fip g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary g\u00f6ren itler \u00f6zlerini \u00f6ldire getirip jabjyndylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaharly azgyrylmak, birine ajy\u0148y p\u00fcrkmek, birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni almak.<\/p><ul><li>Men olary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne jabjynman, kakam olara: -- Hojam, \u015fu mesele \u00fc\u00e7in \u015fundan so\u0148 biri\u0148i garap hem bakma! -- di\u00fdip kowdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jabjyny\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilelikde, \u00fderli-\u00fderden jabjynmak, birn\u00e4\u00e7e bolup jabjynmak (it hakda).<\/p><ul><li>Itler \u00fdokarky hatardan jabjyny\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e azgyryly\u015fmak, ajy\u0148y p\u00fcrk\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Galmagal edip jabjyny\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jady","meaning":"<div><p>1. Gadymy d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4, adamlara, tebigata t\u00e4sir edip bil\u00fd\u00e4n \u00abkeramatly\u00bb g\u00fc\u00fd\u00e7, owsun, g\u00f6zbag\u00e7ylyk, tilsim.<\/p><ul><li>\u00ddyldyzlar \u00fdaldyrap jady g\u00f6z \u00fdaly, \u00ddatanla\u0148 \u00fcst\u00fcne y\u015fygyn sa\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> jadyg\u00f6\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"jadyg\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p>1. Jadylyk bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, g\u00f6zbag\u00e7y.<\/p><ul><li>\u015eol gowakda kyrk sany jadyg\u00f6\u00fd \u00fda\u015fa\u00fdan ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir galdyr\u00fdan, \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n, \u00fdesir ed\u00fd\u00e4n, erki\u0148i al\u00fdan, jadyla\u00fdan.<\/p><ul><li>Hatyja hem o\u0148a jadyg\u00f6\u00fd gara\u00fdy\u015flary bilen seredip, g\u00fcl\u00fcp jogap ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jadyg\u00f6\u00fdlik","meaning":"<div><p>Jadyg\u00f6\u00fdi\u0148 k\u00e4ri, g\u00f6zbag\u00e7ylyk, jadylyk.<\/p><ul><li>Jadyg\u00f6\u00fdlik edip ili aldamak. Ol jadyg\u00f6\u00fdlik bilen me\u015fgul bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jadyg\u00f6\u00fd\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jadyg\u00f6\u00fdlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jadylamak","meaning":"<div><p>1. Jady etmek, owsunlamak, g\u00f6z baglamak.<\/p><ul><li>Mede\u00fda jadylap hem-de jadyly dermanlar bilen a\u017edarhany ukladypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> T\u00e4sin galdyrmak, \u00f6z\u00fc\u0148e \u00e7ekmek, \u00fdesir etmek, erkini almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jadylanmak","meaning":"<div><p>1. Jady edilmek, owsunlanmak, tilsim edilmek, g\u00f6z\u00fc\u0148 baglanmak.<\/p><ul><li>Jadylanan \u00fdaly bolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> T\u00e4sin galmak, \u00fdesir bolmak, erki\u0148 alynmak.<\/p><ul><li>O\u0148a syn ed\u00fd\u00e4nler edil jadylanan \u00fdaly, uzak wagtlap onu\u0148 \u00fdanyndan a\u00fdrylyp bilme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jadylatmak","meaning":"<div><p>1. Jady etdirmek, owsunlatmak, tilsim etdirmek, g\u00f6z\u00fcni baglatmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7u\u0148 t\u00e4sir etdirmek, t\u00e4sin galdyrtmak, erkini aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jadyly","meaning":"<div><p>1. Jadysy bar bolan, owsunly, tilsimli.<\/p><ul><li>Jadyly hereket. Jadyly adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> T\u00e4sin galdyr\u00fdan, \u00fdesir ed\u00fd\u00e4n, erki\u0148i al\u00fdan.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4hili be\u00fdle jadyly kitap, Alyp bilemok-la \u00e7igit dek many! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jady\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jadyg\u00f6\u00fd\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jaggyldamak","meaning":"<div><p>Jaggyldyly ses \u00e7ykarmak, jaggyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>G\u00fcr baglykda gu\u015flar jaggylda\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jaggylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birtopar bolup jaggyldy etmek, bilelikde jaggyldamak, jagyl-jugul edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Da\u015farda \u00e7agajyklary\u0148 jaggylda\u015fyp o\u00fdna\u00fdan sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jaggyldy","meaning":"<div><p>Sa\u00fdra\u00fdan gu\u015flary\u0148, o\u00fdna\u00fdan \u00e7agalary\u0148 gary\u015fyk \u00e7yk\u00fdan sesi, galmagally owazy.<\/p><\/div>"},{"headword":"jagyl-jugul","meaning":"<div><p>Garja\u015fyk \u00e7yk\u00fdan ses, jaggyldy.<\/p><ul><li>Oba bu g\u00fcn da\u0148 atandan jagyl-jugul bilen \u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jahan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00fcn\u00fd\u00e4 1.<\/p><ul><li>Jahany\u0148 guraklygy seni\u0148 \u00fdaly bozgaklary\u0148, ha\u00fdasyzlary\u0148 k\u00f6pelmegi zerarly d\u00e4lmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jahangir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> basybalyjy.<\/p><ul><li>Jahangir zalymlary\u0148 indi bagty \u00fdatanydyr. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jahangirlik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> basybalyjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jahanke\u015fde","meaning":"<div><p>Sy\u00fdahat edip \u00fd\u00f6ren, gezende.<\/p><\/div>"},{"headword":"jahanke\u015fdelik","meaning":"<div><p>Jahanke\u015fd\u00e4ni\u0148 \u00fdagda\u00fdy, sy\u00fdahat edijilik, gezendelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jahyl","meaning":"<div><p>\u00ddigitlik \u00fda\u015fyndaky, heniz orta \u00fda\u015fa \u00fdetmedik, \u00fdigit.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00e4\u00fdmege jahyl siz, n\u00e4\u00e7e atam \u00fda\u015fy\u0148yz? <span>(Nury Annagyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jahyllanmak","meaning":"<div><p>Da\u00fdanyp jahyl g\u00f6r\u00fcnmek, \u00fdigdelmek, juwanlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jahyllyk","meaning":"<div><p>Jahyly\u0148 \u00fda\u015fynda bolmaklyk, jahyl\u00e7ylyk, \u00fdigitlik, juwanlyk.<\/p><ul><li>Jahyllyk \u00fda\u015fyna gadam basypdym. <span>(D. Ba\u00fdmyradow, T\u00e4ze Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Jahyllyk wagty.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jahylsyramak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i jahyl sa\u00fdmak, jahyl boljak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jahyl\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jahyllyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jakgyldamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7asly ses bilen sa\u00fdramak, jakgyldyly ses \u00e7ykarmak, jak-jak etmek (gu\u015f, towuk hakda).<\/p><ul><li>Bilbili\u0148 jakgyldysy-da e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jak-jak edip g\u00fclmek, hahaha\u00fdlamak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan jakgyldap g\u00fclenini hem du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol jakgyldap arkan-\u00fd\u00fczin ga\u00fd\u015far\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jakgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilelikde \u00e7asly se\u00fde bilen sa\u00fdramak, k\u00f6p bolup jakgyldyly seslenmek (gu\u015f, towuk we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bilelikde jak-jak edip g\u00fclmek, hahaha\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar jakgylda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jakgyldy","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir gu\u015flary\u0148 \u00e7ykar\u00fdan sesi, sa\u00fdra\u00fd\u015fy.<\/p><ul><li>Gu\u015flary\u0148 jakgyldysy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015eonu\u0148 \u00fdaly ses bilen \u00e7yk\u00fdan g\u00fclki, jak-jak edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u015eatlany\u015fyp oturan oglanlary\u0148 jakgyldysy uzakdan e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jala","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagy\u015f, \u00e7abga.<\/p><\/div>"},{"headword":"jalata\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jala\u00fd.<\/p><ul><li>Jalata\u00fda \u00fdalnyp g\u00fcn g\u00f6r\u00fcbilmersi\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a i\u015fsiz, bo\u015f wagtyny n\u00e4hili ge\u00e7irjegini bilm\u00e4n \u00fd\u00f6ren jalata\u00fd di\u00fderler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jalata\u00fdlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jala\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Ol jalata\u00fdlygyny ta\u015flady, bedenini\u0148 we ge\u00fdimini\u0148 p\u00e4kjeligine k\u00f6p \u00fcns berip ba\u015flady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jala\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148il durmu\u015f alyp bar\u00fdan, ke\u00fdpihonlyk ed\u00fd\u00e4n, gezegen, pul sowragan, jalata\u00fd.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fds bedasyly\u0148 biri, Jala\u00fd di\u00fdse\u0148, \u00e7yn jala\u00fd. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><li>Ol tany\u015f \u00fd\u00fczler kile\u0148 ogry, jala\u00fd \u00fd\u00fczlerdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak ma\u00fdany\u0148 \u00fdoly)<\/span><\/li><li>Jala\u00fdy erbet g\u00f6r\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jala\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Jala\u00fdy\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, jala\u00fd bolmaklyk, jalata\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Ol elini sowuk suwa urman, jala\u00fdlyk edip ge\u00e7iripdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Amany\u0148 jala\u00fdlygy doly subut edilip, i\u015fden bo\u015fadyldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jalbar","meaning":"<div><p>Erkek adamy\u0148 bilinden topugyna \u00e7enli aralygy \u00f6rt\u00fd\u00e4n \u00fcstki ge\u00fdimi, balak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 melemtil jalbaryny \u00e7yzgap, dyzyndan \u00fdokary ge\u00e7iripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Jalbary\u0148 za\u00fda bolmaz, dyzy\u0148a de\u0148 \u00e7ermese\u0148. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jalbarlyk","meaning":"<div><p>Jalbar tikmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen mata, balaklyk.<\/p><ul><li>Magazinden iki jalbarlyk mata satyn aldyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jam","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mis 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"jamal","meaning":"<div><p>G\u00f6rk, g\u00f6rmek, g\u00f6zellik, husn.<\/p><ul><li>N\u00e4 seredip dur\u00fda\u0148? Gel i\u00e7eli \u00e7a\u00fd! Jemaly\u0148y \u00fdakyndan hem g\u00f6re\u00fdin. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Dik asmana galan A\u00fdy\u0148 jemaly, Suwda tolkun bilen o\u00fdna\u015f\u00fdan \u00fdaly. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jamb\u00f6r\u00fck","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Birneme \u00e7ukurrak tikilen nagy\u015fly tah\u00fda, b\u00f6r\u00fck.<\/p><ul><li>Wolostno\u00fd \u015fempa ak telpegini gapdalynda go\u00fdup, jamb\u00f6r\u00fcgini ma\u0148la\u00fdyna ge\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdl\u00e4nler G\u00f6zel tamynda \u00fdekeje oturyp, jamb\u00f6r\u00fck tik\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in, bu tamlary\u0148 her birini\u0148 da\u015fyna jamb\u00f6r\u00fck nag\u015fy salmadyka? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jan","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 psihiki i\u00e7ki d\u00fcn\u00fd\u00e4si, onu\u0148 a\u0148y, du\u00fdgy-d\u00fc\u015f\u00fcnjesi we \u015f. m.<\/p><ul><li>A\u00fddan s\u00f6zi lezzet berdi janyma, Oka! -- di\u00fddi, men oka\u00fdyn, atam jan! <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adama, ha\u00fdwanlara dirilik ber\u00fd\u00e4n ruh.<\/p><\/div><div><p>3. S\u00f6\u00fdgi, gadyr bildirilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Hawa, Illi jan, men Kislowodskide edil \u00e7aga pi\u015figi\u0148 g\u00fcni \u00fdaly g\u00fcn g\u00f6rd\u00fcm. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Sany g\u00f6rkezilende \u00abadam\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 deregine ulanyl\u00fdan s\u00f6z, ki\u015fi.<\/p><ul><li>Olar b\u00e4\u015f jandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dd\u00fcrekden syzdyrylyp a\u00fddyl\u00fdan jogap s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Jan, sesi\u0148e d\u00f6ne\u00fdin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jana-jan","meaning":"<div><p>Wepaly, \u00fd\u00fcrekde\u015f, janypke\u015f, jank\u00f6\u00fder.<\/p><ul><li>Sen bizi\u0148 i\u0148 \u00fdakyn jana-janymyz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir \u00fd\u00fcrekli iki gu\u015f dek iki go\u0148\u015fy, jana-jan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jana-janlyk","meaning":"<div><p>Wepalylyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik, janypke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"janalgy\u00e7","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: Ezra\u00fdyl.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 janalgy\u00e7 gelip, janymy j\u00e4hennem bazaryna iber\u00fd\u00e4n \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janan","meaning":"<div><p>S\u00f6\u00fdg\u00fcli, dildar, m\u00e4hriban, mag\u015fuk.<\/p><ul><li>Karlen jan, jananym! -- di\u00fdip b\u00f6kd\u00fcrmege durdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wah, rehim etmez janyma jananym meni\u0148, K\u00f6\u00fddi hasrat odundan k\u00f6\u00fdmedik janym meni\u0148. <span>(\u00abEdebi\u00fdat we sungat\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janawar","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Sygyr \u00f6r\u00e4n pe\u00fddaly janawardyr.<\/li><li>Jeren ymgyr \u00e7\u00f6lde erkin gez\u00fd\u00e4n janawarlary\u0148 i\u0148 g\u00f6zelidir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>At janawar ep-esli \u00fdol a\u015f\u00fdan\u00e7a, \u015fol gidi\u015fine gidipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dert \u00e7ek\u00fd\u00e4n, hor \u00fda-da \u00f6len ha\u00fdwana rehim inip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ha\u00fd, janawar, ha\u00fdp boldy, adam \u00fdaly d\u00fc\u015fg\u00fcr, h\u00e4si\u00fdetli ha\u00fdwandy -- di\u00fdip taryplady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol e\u00fd\u00fd\u00e4m oba barandyr, bu janawar bolsa har-ha\u015fal ota g\u00fc\u00fdmenip galypdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jandar","meaning":"<div><p>1. Jany bar bolan, diri \u00fda\u015fa\u00fdanlar, janly organizm (adam, ha\u00fdwan, m\u00f6r-m\u00f6jek).<\/p><ul><li>Maldarlar janly-jandarlar bilen i\u015f saly\u015f\u00fdar ahyryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adam.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdde orta \u00fda\u015fa \u00fdakynla\u015fan bir a\u00fdaldan ba\u015fga jandar \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdwan, ha\u00fdwanlar, ha\u00fdwanat.<\/p><ul><li>Towuklar bolsa wagtly-wagtynda keteklerine \u00fdygnanmagy \u00f6zge jandarlardan gowy bil\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderde bir jandary\u0148 \u00e7y\u0148sa\u00fdan sesi \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janhowul","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky \u00fdagda\u00fd, pursat.<\/p><ul><li>Bary\u0148, eglenm\u00e4\u0148! -- di\u00fdip, janhowul \u00fdaly bolup gygyrdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Tow\u015fan n\u00e4\u00e7e gaty \u00fdaralansa hem, janhowluna ga\u00e7yp bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jank\u00f6\u00fder","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jana-jan.<\/p><ul><li>Senden \u00fdakyn jank\u00f6\u00fder garda\u015fy \u00fdok eken. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddogsa-da jank\u00f6\u00fderi\u0148 bolmasa \u015fe\u00fdle bol\u00fdar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fap ba\u015flamak, jan girmek, direlmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Herekete gelmek, o\u00fdanmak, ruhlanmak, ba\u015farja\u0148lygy artmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fd\u00f6rite toplar hem minom\u00fdotlar, toka\u00fdy\u0148 i\u00e7inde janlan\u00fdan du\u015fmany\u0148 ot nokatlaryny \u00fdatyr\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janly","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fd\u015fa ukyby bar bolan, jany bar bolan, diri.<\/p><\/div><div><p>2. Ownuk \u015fahly mal, dowar.<\/p><ul><li>A\u00fdna b\u00e4\u015fl\u00e4n-\u00fc\u00e7l\u00e4n janly edindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Janly alyp gel, dogrusyny a\u00fdtsam, dograma i\u00fdm\u00e4limiz b\u00e4ri hem gaty k\u00f6p wagt bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzgala\u0148ly, \u00e7alasyn, dogumly, ruhlanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"janly-jemende","meaning":"<div><p>Adam, ynsan.<\/p><ul><li>Iki gulak janly-jemend\u00e4ni\u0148 \u00e4hlisinde bar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>G\u00f6k de\u0148iz \u00fdaly tolkun atyp \u00fdatan gowa\u00e7aly kartalary\u0148 i\u00e7inde hem bu wagt janly-jemende \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 howlusynda janly-jemende \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janlylyk","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fd\u015fa ukyplylyk, jany barlyk, dirilik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzgala\u0148lyk, \u00e7alasynlyk, dogumlylyk, ruhlulyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri ge\u00e7en \u00fdyldaky \u00fdaly umytsyz garaman, janlylyk, tiz p\u00e4himlilik bilen \u00fdalpylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>O\u0148a si\u0148e syn edip otursa\u0148, hemme hereketinde \u00fc\u00fdtge\u015fik janlylyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janserek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni \u00fditiren, n\u00e4me etjegini bilm\u00e4n aljyrap \u00fd\u00f6ren, aljyra\u0148\u0148y, \u00e7a\u015fgyn.<\/p><ul><li>Adam bary janserekdi. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular We Poemalar)<\/span><\/li><li>Ol iki arada janserek bolup gara\u015fdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jansyz","meaning":"<div><p>1. Jany bolmadyk, diri d\u00e4l, \u00f6li.<\/p><ul><li>\u00d6z kapitanyny\u0148 jansyz g\u00f6wresini s\u00fc\u00fdr\u00e4p, da\u015faryk \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alasyn hereketde bolmazlyk, ruhdan d\u00fc\u015fen, hereketsiz.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcr jansyz \u00fdurda \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Jansyz g\u00f6zleri k\u00fcle ta\u015flanan m\u00e4z \u00fdaly s\u00e4m\u00e4p g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir d\u00f6wleti\u0148 harby we be\u00fdleki syrlaryny ba\u015fga bir d\u00f6wlete a\u0148tap \u00fdetir\u00fd\u00e4n gizlin agent, i\u00e7aly.<\/p><ul><li>B\u00fctin T\u00fcrk\u00fcstan, general Mallesony\u0148 jansyzlary hem harby agentleri bilen doldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu jansyz mende gadagan edilen kitaby\u0148 barlygyny nirden bildik-\u00e4. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jansyzlyk","meaning":"<div><p>1. Jany bolmazlyk, jany \u00fdokluk, diri d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzgala\u0148ly d\u00e4llik, hereketsizlik, ruhsuzlyk.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jansyzy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, i\u00e7alylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"janykmak","meaning":"<div><p>Bir zat etmeklige \u00fd\u00fcrek bilen \u00e7aly\u015fmak, jan \u00e7ekmek, yhlasly bolmak, gyzykmak.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 janygyp ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ine A\u00fdsoltan ynamsyz \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A gyz, n\u00e4m\u00e4 g\u00fcl\u00fd\u00e4rsi\u0148? Ynana\u0148okmy? Seret ahyry! -- di\u00fdip janykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Eziz Buhara meselesi barasynda janykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janypke\u015f","meaning":"<div><p>1. I\u015fini janygyp ed\u00fd\u00e4n, bir zada yhlasly \u00fdapy\u015f\u00fdan.<\/p><ul><li>Ga\u00fdratly, janypke\u015f z\u00e4hmet batyry, Du\u00fddansyz aradan \u00e7ykdy-da gitdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanak eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wepadar, \u00fd\u00fcrekde\u015f.<\/p><ul><li>Janypke\u015f dost.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"janypke\u015flik","meaning":"<div><p>1. Janygyp i\u015flemeklik, yhlaslylyk.<\/p><ul><li>Janypke\u015flik bilen \u00fdapy\u015fylan i\u015fi\u0148 zarp\u00e7ylary\u0148 \u00fdanynda manysy bolma\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wepadarlyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik, t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berlenlik.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 janypke\u015fligini o\u0148a subut etjek bolup \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jany\u00fdangyn","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan n\u00e4razy bolan, gaharly, i\u00e7i \u00fdanyp duran, \u00fdangynly.<\/p><ul><li>Jany\u00fdangyn adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jany\u00fdangynlyk","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan n\u00e4razylyk, gaharlylyk, \u00fdangynlylyk.<\/p><ul><li>Kapitan jany\u00fdangynlyk bilen ba\u015fyny silkip \u00fdalandan g\u00fcldi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jar","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fclm\u00e4n galan ba\u015f gaty\u015fykly d\u00e4ne, d\u00f6wek d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Ylga\u015fyp gelen towuklara jar gaty\u015fykly bugda\u00fd sepip go\u00fdberdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jaran","meaning":"<div><p>\u015eahalanyp a\u00fdryl\u00fdan ki\u00e7ijik jarlar.<\/p><ul><li>Ora\u00e7amdyr ola\u0148 \u00f6\u00fdi, Bir jarany\u0148 bo\u00fdundady. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Artyk Amyder\u00fdadan b\u00f6l\u00fcnip bar\u00fdan iki sany jarana elini salgady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jarka","meaning":"<div><p>Birbada, birden (sesli hereket hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"jarkyldamak","meaning":"<div><p>Jarkyldyly ses \u00e7ykarmak, jarkyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Jarkyldap i\u015fl\u00e4p duran diwar sagady birden togtan \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gapy jarkyldap a\u00e7yldy we ja\u00fdy\u0148 i\u00e7inden \u00fd\u00fcregi \u00fdangynly m\u00e4reke baslygyp da\u015fary \u00e7ykdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jarkyldatmak","meaning":"<div><p>Jarkyldyly ses \u00e7ykartmak, jarkyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Gapyny jarkyldadyp a\u00e7mak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jarkyldy","meaning":"<div><p>Gapyny\u0148 batly a\u00e7ylmagy, bir zady\u0148 sesli iki \u00fdarylmagy we \u015f. m. zerarly \u00e7yk\u00fdan, emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00fdarylanda, g\u00fc\u00fd\u00e7li jarkyldy emele gel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jarnama","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in, \u00e7agyry\u015f bilen k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fd\u00fczlenme, \u00e7akylyk.<\/p><ul><li>Erte ag\u015fam sa\u0148a jarnamany\u0148 tekstini gow\u015furarlar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jar\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir habary, bildiri\u015fi il arasynda gygyryp yglan ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Halnazar ba\u00fd, g\u00f6z\u00fc\u0148 a\u00fddy\u0148 how! -- di\u00fden jar\u00e7yny\u0148 sesi \u00fda\u0148landy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Jar\u00e7yny\u0148 wezipesi, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Bu sesi\u0148 bilen jar\u00e7ylyk etmegi\u0148 gerek. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jaslatmak","meaning":"<div><p>1. Awuly \u00e7akmak, sokmak (\u00fdylan, i\u00e7\u00fdan, ary hakda).<\/p><ul><li>Ary elimden jasladyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Atyp go\u00fdbermek, atmak.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i jaslatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jassyldy","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 we \u015f. m. zatlar atylanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jatyrdamak","meaning":"<div><p>Jatyrdyly ses \u00e7ykmak, agram d\u00fc\u015fmek, zor g\u00f6rmek zerarly jatyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Tel\u00e4ri\u0148 \u00fcst\u00fcndeki aga\u00e7 jatyrdap d\u00f6w\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jatyrdatmak","meaning":"<div><p>Jatyrdamagyna seb\u00e4p bolmak, jatyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Agajy jatyrdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jatyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna jatyrdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jatyrdy","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 \u00fda-da aga\u00e7dan edilen zatlar d\u00f6wlende, ja\u00fdrylanda, \u00e7at a\u00e7anda, \u00fdarylanda emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jaz","meaning":"<div><p>1. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Kakylyp we \u00fcflenip \u00e7alyn\u00fdan d\u00fcrli saz gurallaryndan ybarat orkestr.<\/p><\/div><div><p>2. Jaz sazy.<\/p><ul><li>Ag\u015famlaryna klubda jaz orkestri saz \u00e7al\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazlamak","meaning":"<div><p>Nahary jaz bilen bi\u015firmek, nahara jaz go\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jazlanmak","meaning":"<div><p>Nahara jaz go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Gazandaky \u00fdaga jazlan\u00fdan etleri demine darta\u00fdasy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazlatmak","meaning":"<div><p>1. Jazly bi\u015firtmek, nahara jaz go\u015fdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> jazzyldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jazly","meaning":"<div><p>Jaz go\u015fulan, jaz go\u015fulyp bi\u015firilen, jazy bar bolan.<\/p><ul><li>Jazly bi\u015firilen g\u00f6k.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazlyk","meaning":"<div><p>Jaz \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenip go\u00fdlan.<\/p><ul><li>Jazlyk \u00fdag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazyrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jazzyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jazyrdatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jazzyldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jazyrdy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jazzyldy.<\/p><ul><li>Jazyrdy d\u00f6retmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazzyldamak","meaning":"<div><p>Jazzyldyly ses \u00e7ykmak, jazzyldyly seslenmek, jazyrdamak.<\/p><ul><li>Gazanda jazzyldap gowrul\u00fdan eti\u0148 ysy gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jazzyldatmak","meaning":"<div><p>1. Jazzyldyly ses d\u00f6retmek, jazzyldyly seslendirmek. jazyrdatmak.<\/p><ul><li>Jazzyldadyp et gowurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Awuly \u00e7akmak, jaslatmak (ary, i\u00e7\u00fdan hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"jazzyldy","meaning":"<div><p>1. Et gowrulyp ba\u015flanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses, jazyrdy.<\/p><\/div><div><p>2. Ary, i\u00e7\u00fdan we \u015f. m. \u00e7akanda du\u00fdul\u00fdan \u00fditi agyry.<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u00fd","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli, o\u0148at, o\u0148a\u00fdly.<\/p><ul><li>Ma\u015fgala terbi\u00fdesinde akyla ja\u00fd ulanyl\u00fdan g\u00f6tergilemek we temmi bermek \u00e7\u00e4relerini\u0148 uly \u00e4hmi\u00fdeti bardyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Ja\u00fd gep, rast a\u00fdd\u00fda\u0148! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6ni, dogry, ykjam.<\/p><ul><li>Ok ja\u00fd degeni \u00fc\u00e7in, m\u00f6jek bada-bat \u00f6l\u00fcpdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdba-ja\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dderbe-\u00fder, \u00fderli-\u00fderinde, tertipli.<\/p><ul><li>Aslynda galy\u0148 t\u00f6l\u00e4p, \u00fderli-\u00fderinde halat-serpa\u00fdyny ja\u00fdba-ja\u00fd edip \u00f6\u00fdlendirm\u00e4ge garryda g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdba-ja\u00fdlyk","meaning":"<div><p>\u00dderbe-\u00fderlik, \u00fderli-\u00fderindelik, tertiplilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u00fddar","meaning":"<div><p>1. O\u0148at, gowy, \u00fderlikli.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi bu ag\u015fam hemi\u015feki adaty bo\u00fdun\u00e7a ja\u00fddar ag\u015fam naharyndan so\u0148, \u00f6z\u00fcni\u0148 radiopri\u00fdomnigini\u0148 gulaklaryny towlady we radio di\u0148lem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdymyzdan ja\u00fddar ja\u00fdy a\u0148madym, Ja\u00fdlary\u0148 ja\u00fdyna ja\u00fdla\u015fan wagtym. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdly, berk, pugta, g\u00f6ni.<\/p><ul><li>Ol oturgyjy\u0148 ja\u00fddar go\u00fdlandygyny barlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ok, ja\u00fddar degm\u00e4ndir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. \u00dderli-\u00fderinde, ja\u00fdba-ja\u00fd go\u00fdmak, tyg\u015fytlyja go\u00fdmak, \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdrylan aga\u00e7lary tama salyp, ja\u00fdlap go\u00fdduk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aradan \u00e7ykan adamyny \u00fderlemek, depin etmek.<\/p><ul><li>Ony ja\u00fdlanymyz \u00fda\u0148y d\u00e4lmidi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol hem atasyny \u015fu \u00fderde ja\u00fdlady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderli-\u00fderinde, ja\u00fdba-ja\u00fd edilip go\u00fdulmak, tyg\u015fytly go\u00fdulmak, \u00fderle\u015fdirilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Aradan \u00e7ykan adam \u00fderlenmek, depin edilmek.<\/p><ul><li>Magtymgulyny\u0148 ja\u00fdlanan \u00fderine gidip g\u00f6rmek\u00e7i. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderbe-\u00fder, ja\u00fdba-ja\u00fd go\u00fddurmak, \u00fderle\u015fdirtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Aradan \u00e7ykan adamy \u00fderletmek, depin etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dderbe-\u00fder go\u00fdu\u015fdyrmak, \u00fderli-\u00fderine salmak, sygdyrmak.<\/p><ul><li>Gurt go\u015flaryny ja\u00fdla\u015fdyryp, \u00f6z\u00fcne g\u00f6rkezilen krowatda oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderbe-\u00fder, ja\u00fdba-ja\u00fd go\u00fdu\u015fmak.<\/p><ul><li>Odun ja\u00fdla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dder almak, orun almak, ja\u00fdly oturmak, \u00fderle\u015fmek.<\/p><ul><li>Myrat hem \u00f6z ornunda ja\u00fdla\u015fdy, . <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma ol bir seretdi-de, \u00fdene hi\u00e7 bir zat di\u00fdm\u00e4n, di\u0148e \u00f6z otury\u015fyny d\u00fczedip ja\u00fdla\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Aradan \u00e7ykany ja\u00fdlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, depin edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdla\u015fykly","meaning":"<div><p>Ykjam, ynjalykly, ja\u00fdly, \u00fderle\u015fikli.<\/p><ul><li>Aman per \u00fdassykdan tirsegini galdyryp, ja\u00fdla\u015fykly oturdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdly","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdy bar bolan, ja\u00fd bilen \u00fcpj\u00fcn edilen, orunly.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ja\u00fdla\u015fykly.<\/p><ul><li>Bag\u015fy aga, \u00fdadap gelensi\u0148iz, ja\u00fdly otury\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Maksada la\u00fdyk, \u00fderlikli.<\/p><ul><li>Ellini der\u0148emek ja\u00fdly bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdryk","meaning":"<div><p>\u00ddarylmak zerarly emele gelen uzyn a\u00fdryk, \u00e7at a\u00e7an \u00fder, \u00fdaryk.<\/p><ul><li>\u00c4hli \u00fderi o\u0148at sanitar \u00fdagda\u00fdyna getirmeli, diwarlardaky we ha\u00fdatlardaky ja\u00fdryklary suwamaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdryk-ja\u00fdryk","meaning":"<div><p>Tutu\u015f ja\u00fdryk bolup duran, a\u00fdryk-a\u00fdryk, \u00fdarykly.<\/p><ul><li>Ja\u00fdryk-ja\u00fdryk k\u00f6ne howlulary tor\u00e7 edipdirler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak ma\u00fdany\u0148 \u00fdoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdrylmak","meaning":"<div><p>Ja\u00fdryk, \u00fdaryk emele gelmek, \u00e7at a\u00e7mak, \u00fdarylmak.<\/p><ul><li>Gawunlary\u0148 k\u00e4birini\u0148 syrty ja\u00fdrylyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdtarmak","meaning":"<div><p>Towlanyp galyp durmak, ga\u0148tarylyp durmak, \u00f6\u0148e \u00e7ykyp durmak; ga\u00fd\u015farylmak.<\/p><ul><li>Murty ja\u00fdtaryp duran gara\u00fdagyz s\u00fcr\u00fcji \u00fdola d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 bu b\u00f6r\u00fcksiz ja\u00fdtaryp \u00fd\u00f6r\u015f\u00fc\u0148e men n\u00e4me il \u00f6\u0148\u00fcnde utan\u00fdan d\u00e4ldirin \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdtartmak","meaning":"<div><p>Towlap \u00fdokary galdyrmak, ga\u0148taryp duruzmak, ga\u00fd\u015fartmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fdrugyny ja\u00fdtardyp, \u00fd\u00fczin salyp \u00f6t\u00e4gitdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>I\u00e7\u00fdan gu\u00fdrugyny ja\u00fdtardyp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdty","meaning":"<div><p>Ja\u00fdtarylyp duran, towlanyp galyp duran, ja\u00fdtar\u00fdan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 in\u00e7ejik, ja\u00fdty murty bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdyrdamak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdyrdyly ses \u00e7ykmak, ja\u00fdyrdyly seslenmek, ja\u00fdyrt-ja\u00fdyrt etmek, gaty jygyldamak.<\/p><ul><li>Orazy\u0148 t\u00e4ze k\u00f6w\u015fi ja\u00fdyrda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyrtylyp gitmek (\u00fdukajyk mata hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdyrdyly ses \u00e7ykarmak, ja\u00fdyrdyly seslendirmek, jygyldatmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e4digini ja\u00fdyrdadyp ge\u00e7ip gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyrtyp go\u00fdbermek, \u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>Elindeki t\u00fc\u00fdn\u00fckli \u00fdaglygy ja\u00fdyrdadyp iki b\u00f6ldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdyrdawuk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Ja\u00fdyrdyly ses ed\u00fd\u00e4n, jygyldap duran.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 ja\u00fdyrdawuk, sesine hem guwanardy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat we sungat\u00bb gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdyrdawuk k\u00f6w\u00fc\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u00fdyrdy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 s\u00fcrt\u00fclmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fditi ses, jygyldy (\u00e4dik, tigir we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u00e4digi\u0148 ja\u00fdyrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u0148","meaning":"<div><p>1. Ses signalyny bermek \u00fc\u00e7in i\u00e7i dillije metal gural.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne birden uzakdan e\u015fidilen ja\u0148 sesi ony ukusyndan o\u00fdarypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol gural kakylanda \u00e7yk\u00fdan ses, signal.<\/p><ul><li>Poltoraski\u00fd telegrafhanadan \u00e7ykanda, gije sagat \u00fc\u00e7\u00fc\u0148 ja\u0148y urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>Ja\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykarmak, ja\u0148\u0148yrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddene \u00e7ykdy ja\u0148y\u0148 tany\u015f owazy, Ena\u00fdy ja\u0148\u0148yrdap \u00e7agyrdy bizi. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>Ja\u0148\u0148yrdamaga mejbur etmek, ja\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykartmak, seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ja\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde, yzly-yzyna ja\u0148\u0148yrdamak, k\u00f6p \u00fderde ja\u0148\u0148yrdamak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck \u00fcst\u00fcnde ja\u0148 go\u00fdsa\u0148, Ja\u0148\u0148yrda\u015far \u00fdar-\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ja\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Ja\u0148 \u00fda-da metaldan \u00fd\u00f6rite edilen zatlara kakylanda, urlanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Uzakdan gel\u00fd\u00e4n kerweni\u0148 ja\u0148yny\u0148 ja\u0148\u0148yrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je","meaning":"<div><p>\u00abJ\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"jebir","meaning":"<div><p>Azap, jepa, g\u00f6rgi, zulum, s\u00fctem, horluk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u015fu alty a\u00fdda \u00e7eken jebrim dagy\u0148 depesinden inse, belki, \u00fdykylardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jebir-jepa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jebir.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6p jebir-jepalary ba\u015fyndan ge\u00e7irdi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jebir-s\u00fctem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jebir-jepa.<\/p><\/div>"},{"headword":"jebirli","meaning":"<div><p>Azaply, jepasy k\u00f6p bolan, zulumly, s\u00fctemli, horlukly.<\/p><ul><li>Jebirli \u00fdagda\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jebis","meaning":"<div><p>1. Berk, pugta.<\/p><ul><li>Turup k\u00f6w\u015f\u00fcni ge\u00fdip da\u015faryk \u00e7ykdy, dolanyp gapyny jebis \u00fdapdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Fizika ylmy ba\u015fga ylymlar bilen jebis baglany\u015fyklydyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. La\u00fdyk, mynasyp, barabar.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen agany\u0148 ra\u00fdona baranda ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148leri bilen bu \u00fderde ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148leri jebis gelme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gabatma-gabat, pete-pet, g\u00f6ni, du\u015f, de\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"jebislemek","meaning":"<div><p>1. Biri-birine degrip pugta birle\u015fdirmek, jebis getirmek, jebis etmek, la\u00fdyk getirmek.<\/p><ul><li>\u00c7ynjyry \u00fderine jebisledi-de, ony berkitmege ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzybirlik gazanyp birle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligini jebislemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jebislenmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birine degrilip, pugta birle\u015fdirilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzybirlik gazanylyp birle\u015fdirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jebisle\u015fikli","meaning":"<div><p>Gurama\u00e7ylykly, agzybir, ysny\u015fykly.<\/p><ul><li>Esgerler jebisle\u015fikli hatarda s\u00f6we\u015fe \u00e7ykypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jebisle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Jebis bolmak, berk gysylmak, la\u00fdyk bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzybir bolmak, birle\u015fmek, pugtala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jebislik","meaning":"<div><p>1. Jebis bolmaklyk, jebis gelijilik.<\/p><\/div><div><p>2. Agzybirlikli birle\u015fik, pugta, berk birlik, ysny\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedel","meaning":"<div><p>\u00d6z pikiri\u0148 dogrulygyny mamladygyny gorap, bir zat dogrusynda alnyp baryl\u00fdan gar\u015fylykly pikir, \u00e7eki\u015fme.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedelke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jedel\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedelke\u015flik","meaning":"<div><p>Jedel edijilik, jedel etmegi gowy g\u00f6r\u00fcjilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedelle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Jedel edi\u015fmek, \u00e7eki\u015fmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 ol b\u00f6wr\u00fcnde oturan birn\u00e4\u00e7e gelin-gyz \u00f6z aralarynda haly nagy\u015flaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde jedelle\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa edi\u015fmek, galmagalla\u015fmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bilen jedelle\u015fip durmaga wagtym \u00fdok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jedelli","meaning":"<div><p>1. Jedel d\u00f6red\u00fd\u00e4n, \u00e7eki\u015fmeli.<\/p><ul><li>Mesele jedelli we gorkuly bolany \u00fc\u00e7in, men sizi\u0148 hut \u00f6z\u00fc\u0148ize arz etmege mejbur. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawaly, jenjelli, galmagally.<\/p><ul><li>Jedelli g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jedelsiz","meaning":"<div><p>1. Jedel d\u00f6retme\u00fd\u00e4n, \u00e7eki\u015fmeli d\u00e4l.<\/p><ul><li>Jedelsiz mesele.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawasyz, g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, \u015feksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedel\u00e7i","meaning":"<div><p>Jedel etmegi hala\u00fdan adam, jedeli k\u00f6p ed\u00fd\u00e4n adam, jedelke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedirdemek","meaning":"<div><p>Jedir-jedir edip g\u00fcrlemek, \u00f6r\u00e4n \u00e7alt we \u00e7alasyn geplemek.<\/p><ul><li>Ol jedird\u00e4p ba\u015flady. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jedirde\u015fmek","meaning":"<div><p>Jedir-jedir edi\u015fip g\u00fcrle\u015fmek, \u00e7alt we \u00e7alasyn geple\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jedirdi","meaning":"<div><p>Jedird\u00e4p g\u00fcrlenende \u00e7yk\u00fdan ses, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"jelega\u00fd","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6werekd\u00e4ki gola\u00fd-goltum \u00fderler, t\u00f6werek.<\/p><ul><li>Olar 2-3 g\u00fcnden b\u00e4rde bu jelega\u00fdlarda gyzyllar g\u00f6rner \u00f6\u00fdd\u00fcp pikir hem etme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(H. Ysma\u00fdypow, Powestler)<\/span><\/li><li>Bu jelega\u00fdda durmaryn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jellap","meaning":"<div><p>Alyp satyjy, s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/p><ul><li>Jellaplara i\u0148 iri senagat\u00e7ylar di\u00fdip at berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jellaplyk","meaning":"<div><p>Jellaby\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy, s\u00f6wdeg\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jellap\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jellaplyk.<\/p><ul><li>Ol jellap\u00e7ylyk bilen g\u00fcn g\u00f6r\u00fd\u00e4n jalata\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jellat","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6l\u00fcm jezasy baradaky h\u00f6k\u00fcmi \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div><div><p>2. Ganhor, zalym, jebir ediji.<\/p><ul><li>Gan i\u00e7en jellatlar py\u00e7agyn \u00fdalap, K\u00e4n kelle kesdiler k\u00f6ne d\u00f6w\u00fcrde. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jellatlyk","meaning":"<div><p>1. Jellady\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ganhorlyk, zalymlyk.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 jellatlygy harby s\u00fcl\u00e7ini \u00fdekeje-de ynjalykdyn a\u00fdyrma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jellat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jellatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jem","meaning":"<div><p>M\u00fcrepb\u00e4ni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemagat","meaning":"<div><p>1. Adamlar, jemende, m\u00e4helle, m\u00e4reke.<\/p><ul><li>\u015eol wagt \u015f\u00e4her tarapdan bir atlyny\u0148 atyny gam\u00e7a basyp, ak k\u00f6p\u00fck edip gel\u00fd\u00e4nligini g\u00f6r\u00fcp duran jemagat: -- Bol\u015fewigi\u0148 \u00f6\u0148i gel\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip sandyra\u015fmaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00abAdamlar\u00bb di\u00fden manyda k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Jemagatlar, miraplygy \u015fu agzalan adamlary\u0148 ha\u00fdsyna berse\u0148 hem, gezegini ge\u00e7irer. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jemagat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jemgy\u00fdet\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemende","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jemagat.<\/p><ul><li>G\u00fcn gu\u015fluk galandan so\u0148, b\u00fctin jemende a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00f6werekde bolsa g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n jemende \u00fdok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jemgy\u00fdet","meaning":"<div><p>1. Maddy durmu\u015fy\u0148 (\u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148) umumy konkret-taryhy \u015fertleri esasynda birle\u015fen adamlary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Uly-ki\u00e7i, a\u00fdal-erkek adamlary\u0148 bary bizi\u0148 jemgy\u00fdetimizde de\u0148 bir hatardaky adam hasaplan\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Taryh -- adamzat jemgy\u00fdetini\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy hakynda ylymdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gelip \u00e7yky\u015fy, \u00fdagda\u00fdlary, b\u00e4hbitleri we \u015f. m. umumylygy esasynda birle\u015fen adamlar topary.<\/p><\/div><div><p>3. Umumy meseleleri \u00f6zleri \u00fc\u00e7in maksat edin\u00fd\u00e4n adamlary\u0148 birle\u015figi, edara, gurama.<\/p><ul><li>Gyzyl \u00fdarym a\u00fd jemgy\u00fdeti.<\/li><li>Sy\u00fdasy we ylmy bilimleri \u00fda\u00fdratmak baradaky jemgy\u00fdet.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jemgy\u00fdet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdete degi\u015fli bolan, jemgy\u00fdete has bolan, jemgy\u00fdetde adamlary\u0148 i\u015fine baglany\u015fykly bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemhuri\u00fdet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> respublika.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemi","meaning":"<div><p>Hemmesi, \u00e4hlisi, bary.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcr \u00fdazuwynda jemi 700-den-de k\u00f6pr\u00e4k belgi bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>So\u0148ky du\u015fu\u015fykdan so\u0148, jemi n\u00e4\u00e7e adam serhetden ge\u00e7irildi? <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jemlemek","meaning":"<div><p>1. Jem etmek, bir \u00fdere toplamak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, \u00fdygnamak.<\/p><ul><li>De\u0148-du\u015flaryndan karz alyp, d\u00f6rt \u00fd\u00fcz tyllany jemledi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 hemmesini\u0148 pikirini bir \u00fdere jeml\u00e4n tapyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mat. Go\u015fup jemini \u00e7ykarmak, hasabyny \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>3. Belli bir netij\u00e4 gelmek, netije \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Kelhan i\u0148 so\u0148unda g\u00fcrr\u00fc\u0148i bir \u00fdere jemledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garry \u00f6z pikirini jemlemek \u00fc\u00e7in \u00fcsg\u00fcresi gelmese-de \u00fcsg\u00fcren boldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bes etmek, gutarmak, tamamlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemlenmek","meaning":"<div><p>1. Jem bolmak, bir \u00fdere toplanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, \u00fdygnanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Mat. Go\u015fulyp jemi \u00e7ykarylmak.<\/p><\/div><div><p>3. Belli bir netij\u00e4 gelinmek, netije \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Sessi\u00fdada edilen dokladlar jemlendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bes edilmek, gutarylmak, tamamlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemletmek","meaning":"<div><p>1. Jem etdirmek, bir \u00fdere toplatmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, \u00fdygnatmak.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7i g\u00fc\u00fdj\u00fcni jemletmek.<\/li><li>\u00c4hli g\u00fc\u00fdji bir \u00fdere jemletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mat. Go\u015fup jemini \u00e7ykartmak, hasaplatmak.<\/p><ul><li>\u00ddygnagy\u0148 i\u015fini jemletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bes etdirmek, gutartmak, tamamlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Hemmesini bir \u00fdere jemlemek.<\/p><ul><li>Materiallary jemle\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jemle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere toplany\u015fmak, \u00fdygnany\u015fmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek, jem bolmak.<\/p><ul><li>Emma bu saparky s\u00f6\u00fdgi onu\u0148 hemmesine gurp ber\u00fd\u00e4n, hemme s\u00f6\u00fdg\u00fclerini\u0148 bir jemle\u015fen \u00e7ugdamy \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, netije \u00e7ykary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jemper","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00fclen \u00fdakasyz we iliksiz kofta.<\/p><\/div>"},{"headword":"jenan","meaning":"<div><p>G\u00f6rkli, g\u00f6rmege\u00fd, n\u00e4zenin (a\u00fdal ma\u015fgala hakda).<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00fcregime bu jenany\u0148 suraty nagy\u015f bolaly b\u00e4ri, gije-g\u00fcndiz meni\u0148 ke\u00fdpim b\u00e4\u015fdi. <span>(G. Muhtarow, g. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdat","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilikli hereket, kanundan \u00e7ykmaklyk, kanuny bozmaklyk, g\u00fcn\u00e4, etmi\u015f.<\/p><ul><li>Eger men jena\u00fdat etmedik bolsamdym, onda meni hi\u00e7 kim zyndana salmazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00abJena\u00fdat\u00bb s\u00f6z\u00fcni e\u015fidip, onu\u0148 has-da gany gyzyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdatk\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jena\u00fdat\u00e7y.<\/p><ul><li>Sen hem ozal jena\u00fdatk\u00e4r bolup g\u00f6rd\u00fc\u0148mi? <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdatk\u00e4rlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jena\u00fdat\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdatly","meaning":"<div><p>Jena\u00fdaty bar bolan, g\u00fcn\u00e4li, etmi\u015fli.<\/p><ul><li>Gurt \u015fu jena\u00fdatly k\u00e4rlerden halys ber\u00e7 bolan bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdat\u00e7y","meaning":"<div><p>Jena\u00fdat eden, jena\u00fdatly i\u015f eden adam, g\u00fcn\u00e4k\u00e4r, jena\u00fdatk\u00e4r.<\/p><ul><li>Jena\u00fdat\u00e7ylary hem gula \u00f6wr\u00fcpdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Olar sud \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki jena\u00fdat\u00e7y \u00fdaly, ak tam bolup durdular. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ondan jena\u00fdat\u00e7ylara degi\u015fli jeza bermegini ha\u00fdy\u015f etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jena\u00fdat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Jena\u00fdat i\u015fi, g\u00fcn\u00e4k\u00e4r\u00e7ilik, jena\u00fdatk\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jenjel","meaning":"<div><p>1. Galmagally dawa, gykylykly jedel.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6z aralarynda bor-bolmaz jenjeller hem \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Heniz agy-garany seljerip bilme\u00fden bu neresse \u00e7agajyk \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inde jenjel ba\u015flanan mahaly ejesiny\u0148 a\u00fdagyndan \u00fdapy\u015fyp, g\u00f6r n\u00e4\u00e7e gezekler bagyryp aglapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gykylyk, galmagally ses, gopgun.<\/p><ul><li>\u00c7agalary\u0148 jenjeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jenjelke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jenjel\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"jenjelle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen jenjel etmek, dawala\u015fmak, k\u00e4\u00fdi\u015fmek, gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>H\u00e4zir jenjelle\u015fip oturmaga wagt \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aman aga onu\u0148 bilen jenjelle\u015fip durmany uslyp bilmedi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jenjelli","meaning":"<div><p>Dawaly, gykylykly, galmagally.<\/p><\/div>"},{"headword":"jenjel\u00e7i","meaning":"<div><p>Jenjel etmegi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, galmagal\u00e7y, dawa\u00e7yl, gykylyk\u00e7y, jenjelke\u015f.<\/p><ul><li>Kazyny\u0148 b\u00e4\u015f-alty l\u00fct\u00e7egi hyzmatk\u00e4rler bilen birle\u015fip, jenjel\u00e7ileri \u00fdepbe\u015fl\u00e4p howludan \u00e7ykardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Ma\u00fdany\u0148 \u00ddoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jennet","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: \u015ferigaty\u0148 kada-kanunlaryny berja\u00fd edip \u00f6len, namazhon adamlary\u0148 ruhy \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi, behi\u015ft.<\/p><ul><li>Kakasy jenneti\u0148 ak gu\u015fudyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sapaly, e\u015fretli, o\u0148at \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Azat bir durmu\u015fda \u015fol azat z\u00e4hmet \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnde d\u00f6redipdir jenneti. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 dagla\u0148, seni\u0148 bagla\u0148 se\u0148 \u00e7\u00f6lle\u0148, Di\u00fdsem, meni\u0148 \u00fc\u00e7in hakyky jennet. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fyny g\u00f6rmek hem jennet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jepa","meaning":"<div><p>1. Horluk, azap, jebir, s\u00fctem, ejir.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6p jepalary ba\u015fdan ge\u00e7irdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azaby k\u00f6p bolan agyr z\u00e4hmet.<\/p><ul><li>Bu \u00e4hli zynat halky\u0148 agyr jepalary netijesinde d\u00f6redilipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jepake\u015f","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmetden ga\u00e7ma\u00fdan, z\u00e4hmets\u00f6\u00fder, hi\u00e7 bir kyn\u00e7ylykdan ga\u00e7ma\u00fdan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 agtygym ulyny\u0148 di\u00fdenini tut\u00fdan, d\u00fcn\u00fd\u00e4de da\u00fdhan\u00e7ylyk, i\u015finden ba\u015fga zady bilme\u00fd\u00e4n jepake\u015f oglan. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Tapdym, ynha seni\u0148 famili\u00fda\u0148, jepake\u015f \u00fdigit. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jepake\u015flik","meaning":"<div><p>Jepake\u015f bolmaklyk, z\u00e4hmetden ga\u00e7mazlyk, z\u00e4hmets\u00f6\u00fd\u00fcjilik, z\u00e4hmets\u00f6\u00fderlik.<\/p><ul><li>Jepake\u015flik bilen i\u015flemek.<\/li><li>Jepake\u015flik bilen z\u00e4hmet \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jeren","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gum we dag ke\u00fdigini\u0148 ge\u00e7isi, ke\u00fdik.<\/p><ul><li>Jeren dek b\u00f6k\u00fc\u015fip bagda gez\u00fd\u00e4rler, Gerek zady\u0148 ma\u015fyn bilen \u00fdaz\u00fdarlar, Hemme zady bir gulakdan d\u00fcz\u00fd\u00e4rler, Gollary h\u00fcn\u00e4rli gyzlary g\u00f6rd\u00fck. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jerhet","meaning":"<div><p>Ba\u015fda, \u00fdarada emele gel\u00fd\u00e4n iri\u0148.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgyn \u00fdaga daglanan a\u00fdaklary \u00e7i\u015fipdir, eti d\u00f6k\u00fclipdir, dabanyndan, sy\u0148raklaryndan jerhet akypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jerime","meaning":"<div><p>Temmi h\u00f6km\u00fcnde salyn\u00fdan pul salgydy.<\/p><ul><li>N\u00e4dogry edilen hereket \u00fc\u00e7in jerime t\u00f6lemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jer\u00e7i","meaning":"<div><p>Ownuk s\u00f6wdeg\u00e4r, ownuk-u\u015fak zatlar sat\u00fdan adam, satyg\u00e7y.<\/p><ul><li>Sa\u0148a dakny\u015fyk etmege jer\u00e7ini\u0148 n\u00e4me hetdi bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6z\u00fcmiz saman dek sowruldy \u00fdele, Bazar jer\u00e7isi dek jenjel gurjak d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jer\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Jer\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, s\u00f6wdeg\u00e4rlik, satyjylyk.<\/p><ul><li>Ol bazarda jer\u00e7ilik ederdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jer\u00e7ilik etmek.<\/li><li>Jer\u00e7ilik bilen me\u015fgullanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jeset","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ten, beden.<\/p><ul><li>Jeset toprak, jan j\u00f6wherdir, Alyp bolmaz zer bil\u00e4ni. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jet","meaning":"<div><p>Biri-biri bilen du\u015fman\u00e7ylykly aragatna\u015fykda bolan, aralary bozulan, tersle\u015fik, ters.<\/p><ul><li>He\u00fd, ak\u00fd\u00fcrekli bilen gara\u00fd\u00fcrekli hem jet bolmazmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Obada ba\u015fga-da oglanlar k\u00f6pdi, emma olar bu ikisi \u00fdaly jet d\u00e4ldiler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jetle\u015fik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> jetlik.<\/p><\/div><div><p>2. Dawa, jenjel.<\/p><ul><li>Go\u00fd, olary\u0148 jetle\u015figi n\u00e4me bolsa \u015fol bolsun. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda jetle\u015fik bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jetle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri bilen jet bolmak, biri bilen tersle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00d6z biri-biri\u0148 bilen jetle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawala\u015fmak, galmagal edi\u015fmek.<\/p><ul><li>I\u015f \u00fcst\u00fcnde jetle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jetlik","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen jet bolmaklyk, aralary \u00fdokluk, terslik, jetle\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"jeza","meaning":"<div><p>Edilen g\u00fcn\u00e4 \u00fda-da jena\u00fdata gar\u015fy g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4re, beril\u00fd\u00e4n berk temmi.<\/p><ul><li>Hy\u00fdanat\u00e7yny\u0148 birini \u00fdok edip, iki-\u00fdeke galanyna-da g\u00f6z edip bilsem, men-\u00e4 \u015fonu\u0148 jezasyny \u00e7ekm\u00e4ge-de razy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gurt garta eden g\u00fcn\u00e4sine g\u00f6r\u00e4 jeza berildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jezalamak","meaning":"<div><p>Jeza bermek, berk temmi bermek, jezalandyrmak.<\/p><ul><li>Sud g\u00fcn\u00e4k\u00e4rleri jezalady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jezalanmak","meaning":"<div><p>Jeza berilmek, berk temmi berilmek, jezalandyrylmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4k\u00e4r jezalandy.<\/li><li>Eden jena\u00fdaty\u0148a g\u00f6re jezalanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jezit","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Arap\u00e7a \u00abt\u00e4ze\u00bb di\u00fden manyda.<\/p><\/div>"},{"headword":"jezit\u00e7e","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Arap\u00e7a \u00abt\u00e4zele\u015fdirilen\u00bb , \u00abt\u00e4ze\u00e7e\u00bb di\u00fden manyda.<\/p><ul><li>Jezit\u00e7e hat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u00fdhun","meaning":"<div><p>1. M\u00f6w\u00e7 ur\u00fdan, mes, gazaply ak\u00fdan, jo\u015f\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. Amyder\u00fdany\u0148 k\u00f6ne ady.<\/p><ul><li>Go\u00fd \u00fda\u0148lanyp aksyn go\u015fgy he\u0148imiz, Je\u00fdhuny\u0148 jo\u015f urup aky\u015fy \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Je\u00fdhuny agdarsa\u0148 k\u00e4n hasyl \u00f6njek, T\u00fcrkmenistan \u00e7\u00f6li g\u00fclzara d\u00f6njek. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Poezi\u00fdasyny\u0148 Antologi\u00fdasy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Uru\u015f, s\u00f6we\u015f, dawa-jenjel.<\/p><\/div>"},{"headword":"je\u0148baz","meaning":"<div><p>Je\u0148 isle\u00fd\u00e4n adam, uru\u015fparaz, uru\u015f oduny tuta\u015fdyryjy.<\/p><ul><li>Je\u0148bazlara her g\u00fcn gar\u015fy jo\u015f\u00fdar azatlygy\u0148 g\u00fc\u00fdji. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular We Poemalar)<\/span><\/li><li>Bu ses betp\u00e4l je\u0148bazlara -- du\u015fmanlara harasatdyr. <span>(J. Ilmyradow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148bazlyk","meaning":"<div><p>Uru\u015f oduny tuta\u015fdyryjylyk, uru\u015fparazlyk.<\/p><ul><li>Maksady belli onu\u0148, Gel\u00fd\u00e4r je\u0148bazlyk ysy. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular We Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148paraz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> uru\u015fparaz.<\/p><ul><li>Je\u0148parazlar uru\u015f isle\u00fd\u00e4rmi\u015fler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148\u00e7i","meaning":"<div><p>Je\u0148 edip \u00fd\u00f6r\u00e4n, jenjel\u00e7i, dawa\u00e7yl, gykylyk\u00e7y.<\/p><ul><li>Je\u0148\u00e7i \u00fdene parahatlanmady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148\u0148el","meaning":"<div><p>G\u00fcr aga\u00e7lyk \u00fder, g\u00fcr toka\u00fd.<\/p><ul><li>Ga\u00fdramyzdaky je\u0148\u0148elde \u015fagallar gygyry\u015f\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Baksak \u00fclk\u00e4mizi\u0148 her bir ta\u00fdyna, Je\u0148\u0148elne d\u00fcz\u00fcne, belent-o\u00fduna. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"je\u0148\u0148ellik","meaning":"<div><p>G\u00fcr aga\u00e7lyk \u00fder, giden g\u00fcr toka\u00fdlyk.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fim \u015fatlygy\u0148 derdinden je\u0148\u0148ellige baryp \u00fdetendigini hem du\u00fdman galdy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jibirdemek","meaning":"<div><p>1. Zaryn ses bilen j\u00fc\u00fdg\u00fcldemek, j\u00fcrk\u00fcldemek (gu\u015f hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> jibrinmek.<\/p><ul><li>Jibird\u00e4p g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><li>Jibird\u00e4p be\u00fdan etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jibirde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup bilelikde jibirdemek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri bilen ze\u00fdreni\u015fmek, arzy-haly\u0148y a\u00fddy\u015fmak.<\/p><ul><li>Jibirde\u015fip oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jibirdi","meaning":"<div><p>K\u00e4bir gu\u015flar j\u00fcrk\u00fcld\u00e4nde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ser\u00e7eleri\u0148 jibirdisi \u00fdatmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jibrinmek","meaning":"<div><p>Ze\u00fdrenip k\u00e4\u00fdinmek, n\u00e4gilelik bildirmek, \u00fdanyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, \u00fdanyp-bi\u015fmek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel jany-dili\u0148 bilen jibrinip g\u00fcrledi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ojar ody basylan dek jibrinip, Eziz myhmanyny\u0148 tarapyn \u00e7aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jiger","meaning":"<div><p>Bot. \u00dda\u015fajyk kerkaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"jigerbent","meaning":"<div><p>Eziz g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, jan-ten bilen s\u00f6\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>G\u00fclnar jigerbendim, \u00fdek\u00e4m-\u00fdal\u0148yzym. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Jigerbendim, umydym Teselli ber\u00fd\u00e4n g\u00f6wne. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jigi","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy ki\u00e7i bolan erkek \u00fda-da a\u00fdal dogan.<\/p><ul><li>Ol jigilerine \u00fdaz g\u00fcnlerinde n\u00e4meleri\u0148 bol\u00fdandygy hakynda ekabyrlyk bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 berip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy ki\u00e7\u00e4 \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Jeren, jigi, dur! -- di\u00fdip \u00fdabysyndan d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir oku\u0148-a biderek gidendir, jigi! <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jigirdek","meaning":"<div><p>Go\u00fdnu\u0148 gu\u00fdrugy \u00fda-da maly\u0148 \u00fdagy gowrulandan so\u0148 erem\u00e4n gal\u00fdan gowurdak, \u00fdag gowurdagy, jyzzyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jigit","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusi\u00fdadan ozal atly go\u015fun n\u00f6keri, atly go\u015funda gulluk ed\u00fd\u00e4n esger.<\/p><ul><li>Sowet Gyzyl gwardi\u00fda otr\u00fdadyny d\u00fczse, Eziz \u00f6z t\u00f6weregine jigit toplap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 jigitleri me\u00fddany\u0148 bir \u00e7etinde durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jigitba\u015fy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Jigitleri\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Jigitba\u015fy Nobada habar gatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jigitlik","meaning":"<div><p>Jigidi\u0148 k\u00e4ri, n\u00f6kerlik.<\/p><ul><li>Bu haramzada \u015fol jahyl wagty jigitlikde gulluk ed\u00fd\u00e4rk\u00e4 hem, bizi\u0148 atlara ge\u00fddir\u00fd\u00e4n arpalarymyzy ogurlardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jiji","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> jigi.<\/p><ul><li>\u00dderi, jijim, sen hem be\u00fd di\u00fden bolmasana! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jikge","meaning":"<div><p>\u00c7ukurjykly \u00fd\u00fczi, t\u00fckg\u00e4ni\u0148 tersi (a\u015fyk hakda).<\/p><ul><li>Jikge \u00fdatan a\u015fyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jikgeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde jikgermek, biri-biri\u0148e herrelip seretmek, biri-biri\u0148e herreli\u015fmek, ha\u00fdbat aty\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikgermek","meaning":"<div><p>Birine herrelip, gaharly seretmek, ha\u00fdbat atmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikgildemek","meaning":"<div><p>1. Jikgildili ses \u00e7ykarmak, jik-jik edip seslenmek, jirkildemek (gu\u015f hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6pbilmi\u015flik satmak, sokjarylyp \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikgilde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup jikgildemek, birtopar bolup sa\u00fdramak, jirkilde\u015fmek (gu\u015f hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e k\u00f6pbilmi\u015flik satmak, sokjarylyp \u00f6wn\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikgildi","meaning":"<div><p>Ser\u00e7e, jikjiki \u00fdaly gu\u015fu\u0148 sa\u00fdra\u00fdan sesi.<\/p><ul><li>Da\u015farda ser\u00e7eleri\u0148 jikgildisi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jikjeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e jikjermek, herreli\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikjermek","meaning":"<div><p>\u00ddoknasyzlyk etmek, sokuljyramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jikjiki","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ser\u00e7eler toparyndan bolan ki\u00e7ijik gu\u015fjagaz.<\/p><ul><li>Jikjikiler \u00e7ir-\u00e7ir edip b\u00f6k\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jikjikiler seslenip, Mal-garalar gerindi. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular We Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jikme-jik","meaning":"<div><p>Birin-birin, \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n, \u00e7intgel\u00e4p, anyk, doly.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 \u00e4hli \u00fdagda\u00fdyny jikme-jik bilmegimiz zerur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a ol hakda jikme-jik g\u00fcrr\u00fc\u0148 beripdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jikme-jiklik","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00e4hli bol\u015fy, doly suratda anyklyk, doly derejede barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jilt","meaning":"<div><p>Kitaby\u0148 da\u015fy, sahap.<\/p><\/div>"},{"headword":"jiltge","meaning":"<div><p>\u00ddeke gat, i\u015fliksiz tikilen penjek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 jiltgemi\u0148 a\u015fagyndan uzyn k\u00f6\u00fdnegimi\u0148 eteklerini\u0148 \u00e7ykyp duranyna seretme. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jiltlemek","meaning":"<div><p>Sahypalary jilde salyp berkitmek, sahaplamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jiltlenmek","meaning":"<div><p>Sahypalar jilde salnyp berkidilmek, sahaplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jiltletmek","meaning":"<div><p>Jilt etdirmek, sahaplatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jiltle\u015fmek","meaning":"<div><p>Jiltlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, sahapla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jilt\u00e7i","meaning":"<div><p>Kitap sahapla\u00fdan i\u015fg\u00e4r, h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"jilwe","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> N\u00e4z-kere\u015fme, n\u00e4z.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz-m\u00fc\u0148 jilwe bilen kylarsen mukam, Go\u00fdnu\u0148 pasly-bahar, a\u00e7ykdyr \u00fdaka\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>G\u00fclg\u00fcn ge\u00fdip jilwe berip \u00f6z\u00fcne, Meni y\u015fk oduna \u00fdakanlar geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jilweli","meaning":"<div><p>N\u00e4z-kere\u015fmeli, n\u00e4zli.<\/p><\/div>"},{"headword":"jinde","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl ge\u00fdim, k\u00f6ne e\u015fik.<\/p><ul><li>Egnine jinde ge\u00fddirdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Garyp da\u00fdhan zardy nana, Ge\u00fden jindesi sal-saldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jinnek","meaning":"<div><p>1. Ujypsyz ownuk zat, s\u00e4hel\u00e7e zat.<\/p><ul><li>D\u00f6rt \u00fdyl i\u00e7inde hak di\u00fdip, Halnazardan bir jinnek hem almandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bir jinnek \u00fc\u00e7in jan ber\u00fd\u00e4n adam bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> jinnek\u00e7i.<\/p><ul><li>Gully jinnekden galan m\u00fclkde garrap t\u00f6\u0148\u0148e bolup galan kel-k\u00f6r \u00fcz\u00fcm, birn\u00e4\u00e7e d\u00fc\u00fdp erik, garran \u015fetdaly, tut aga\u00e7lary somaly\u015fyp otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jinnek\u00e7i","meaning":"<div><p>Biderek zatlara uly \u00e4hmi\u00fdet ber\u00fd\u00e4n adam, ownuk\u00e7yl.<\/p><\/div>"},{"headword":"jir","meaning":"<div><p>\u00dduka nah mata.<\/p><ul><li>Magazinde jir matany\u0148 her hili sorty bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jirim","meaning":"<div><p>Gowrulan eti\u0148, eredilen mesge \u00fdagy\u0148 \u00fda-da suw\u00e7ilimi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde \u00fdygnan\u00fdan l\u00f6dere.<\/p><\/div>"},{"headword":"jirkildemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jikgildemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jirkilde\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jikgilde\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00fcr baglykda ser\u00e7eler jirkilde\u015fip ses ed\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jisim","meaning":"<div><p>Gi\u0148i\u015flikd\u00e4ki a\u00fdratyn alnan predmet \u00fda-da gi\u0148i\u015fligi\u0148 bir madda bilen dolan b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ji\u0148kerilmek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148i ji\u0148kerdip seretmek.<\/p><ul><li>Molla gyzy\u0148 hossarlaryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne ji\u0148kerilip seretdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ji\u0148keri\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fditi-\u00fditi seredi\u015fmek, biri-biri\u0148e \u00fditi-\u00fditi baky\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ji\u0148kermek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fditi-\u00fditi seretmek, bakmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcne ji\u0148kerip sered\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ji\u0148kildemek","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fcnmesiz \u00fderde g\u00f6r\u00fcnmek, barmasyz \u00fdere barmak, dogumsyran bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ji\u0148kilde\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup ji\u0148kild\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jogap","meaning":"<div><p>1. Sorag zerarly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan pikir.<\/p><ul><li>Sowallar \u00fc\u00e7in hem \u00f6z \u00fdanyndan jogap besl\u00e4p gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Alnan hata \u00fda-da ba\u015fga bir zada bolan ga\u00fdtargy.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcm g\u00fcl a\u00e7anso\u0148 \u00fdazan haty\u0148a, Men hem sa\u0148a jogap \u00fdaz\u00fdan, e\u00fd Bibi! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Matematikada: mesele \u00e7\u00f6z\u00fclende \u00e7yk\u00fdan ahyrky netije.<\/p><\/div><div><p>4. Ygty\u00fdar, razylyk, rugsat.<\/p><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4r","meaning":"<div><p>\u00d6z hereketi\u0148, bol\u015fu\u0148, gulluk \u00fdagda\u00fdy\u0148 we \u015f. m. \u00fc\u00e7in jogap berip bilerlik hukuga we borja e\u00fde bolan.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary\u0148 z\u00e4hmet terbi\u00fdesi \u00fc\u00e7in mekdep jogapk\u00e4r bolsa-da, ma\u015fgalada degi\u015fli z\u00e4hmete fiziki terbi\u00fde bolmadyk wagtynda ol bu wezip\u00e4 h\u00f6tde gelip bilmez. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Ol u\u00e7astogy\u0148 \u00e4hli i\u015fine jogapk\u00e4r ahyryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4rli","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcm, wajyp.<\/p><ul><li>Jogapk\u00e4rli wezipe.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4rlik","meaning":"<div><p>\u00d6z hereketi\u0148, bol\u015fu\u0148, gulluk \u00fdagda\u00fdy\u0148 we \u015f. m. \u00fc\u00e7in jogapk\u00e4r bolmaklyk, olar \u00fc\u00e7in jogap bermeklige bor\u00e7lulyk.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle jogapkerligi\u0148 bo\u00fdnu\u0148da boldugyna d\u00fc\u015f\u00fcnmegi\u0148 \u00f6zi \u015fe\u00fdle agyr i\u015fi \u00fderine \u00fdetirip biljegi\u0148i g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4rsiz","meaning":"<div><p>Jogapk\u00e4r\u00e7iligi bolmadyk, jogapk\u00e4r\u00e7ilik \u00e7ekme\u00fd\u00e4n, jogapk\u00e4r\u00e7iligi \u00fdok bolan. I\u015fe jogapk\u00e4rsiz garamak bolmaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4rsizlik","meaning":"<div><p>Jogapk\u00e4r\u00e7iligi bolmazlyk, jogapk\u00e4r\u00e7ilik \u00e7ekmezlik, jogapk\u00e4r\u00e7ilik \u00fdokluk.<\/p><ul><li>A\u00fdala \u00e4sgermezlik bilen garamak, hormat go\u00fdmazlyk we \u00e7agalara jogapk\u00e4rsizlik bilen garamak, jynsy bozuklygy\u0148 esasy bolup dur\u00fdar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jogapk\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jogapk\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Siz \u00f6z\u00fc\u0148izi\u0148 \u015fol kesbi\u0148iz bilen halky\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde jogapk\u00e4r\u00e7ilik \u00e7ekmeli bolarsy\u0148yz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu zer-za\u00fda\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in sizi jogapk\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekmeli. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, S\u00f6\u00fdgi Mukamy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jogapsyz","meaning":"<div><p>1. Jogap berilmedik, ga\u00fdtargysyz.<\/p><ul><li>Soragy jogapsyz go\u00fdmady. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jogaby g\u00f6rkezilmedik (matematikada).<\/p><ul><li>Jogapsyz mesele.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ygty\u00fdarsyz, razylyk berilmedik, rugsatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"jojuk","meaning":"<div><p>Do\u0148zu\u0148 \u00e7agasy, \u00e7aga do\u0148uz, \u00fdabany do\u0148uz.<\/p><ul><li>Yzynda-da jojuklary bar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Jojuklar \u00e7ygyry\u015f\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jojuklamak","meaning":"<div><p>Guzlamak (do\u0148uz hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"jokjoky","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ser\u00e7eler ma\u015fgalasyndan bolan re\u0148ki gara, ki\u00e7ir\u00e4k gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"jokrama","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n yssy, g\u00fc\u00fd\u00e7li yssy.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6l\u00fc\u0148 i\u0148 jokrama g\u00fcn\u00fcni\u0148 a\u015fagynda-da \u00f6lm\u00e4ndi. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Be\u00fdni\u0148den ge\u00e7ip bar\u00fdan jokrama yssyda hem \u00e7\u00f6lde durmu\u015f da\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomart","meaning":"<div><p>Eli a\u00e7yk, gysgan\u00e7 d\u00e4l, sahy, al\u00e7ak.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetdir ba\u00fdlygy\u0148 jomart atasy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomartlanmak","meaning":"<div><p>Birneme sahy bolmak, jomart bolup ba\u015flamak, al\u00e7ak bolmak.<\/p><ul><li>Mama tirsegine galdy, g\u00f6z\u00fcni \u00fda\u015fartdy, jomartlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomartlyk","meaning":"<div><p>Eli a\u00e7yklyk, gysgan\u00e7 d\u00e4llik, sahylyk, al\u00e7aklyk.<\/p><ul><li>Tebigat yzgary jomartlyk bilen e\u00e7ildi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomruk","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen \u00fda-da kesilen agajy\u0148 t\u00f6\u0148\u0148esi, d\u00fc\u00fdbi, d\u00f6wlen \u00fderi.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fderde jomruk bir \u00fdogyn aga\u00e7 d\u00fc\u00fdbi galypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomrulmak","meaning":"<div><p>D\u00f6wl\u00fcp a\u00fdrylmak, d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><ul><li>Me\u00fddanda jomrulan aga\u00e7 \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jomurmak","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcp a\u00fdyrmak, d\u00f6wmek, d\u00f6w\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdagy jomrup ta\u015flamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jontarmak","meaning":"<div><p>Jontuk bolup galmak.<\/p><ul><li>Birden onu\u0148 jontaryp duran s\u00fc\u00fdem barmagyny g\u00f6rende, onu\u0148 \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, S\u00f6\u00fdgi Mukamy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jontmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ujuny kesip \u00fda-da d\u00f6w\u00fcp a\u00fdyrmak, jontuk etmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdnegi\u0148 j\u00fcr\u00fcndigini jontmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jontuk","meaning":"<div><p>Ujy kesilip \u00fda-da d\u00f6wl\u00fcp a\u00fdrylan, k\u00fcle.<\/p><ul><li>Garry bolsa jontuk k\u00fc\u00fdzesine g\u00fc\u00fdmenip, Artygy\u0148 s\u00f6z\u00fcne berilmek bilen, gu\u00fdyny\u0148 ba\u015fyny \u00f6z\u00fcne mesgen edindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen \u00f6z jontuk e\u015fegi\u0148i m\u00fcn\u00fcp, ondan-o\u0148a ykdy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jontulmak","meaning":"<div><p>Ujy d\u00f6wl\u00fcp \u00fda-da kesilip a\u00fdrylmak, jontuk edilmek.<\/p><ul><li>K\u00fcnd\u00fcgi\u0148 j\u00fcr\u00fcndigi jontulypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jora","meaning":"<div><p>Biri-biri bilen \u00fdolda\u015flyk, dostluk gatna\u015fygyny sakla\u00fdan gyz \u00fda-da a\u00fdal, bo\u00fdda\u015f.<\/p><ul><li>Doganlarymyz tiz gel\u00fd\u00e4r, Jo\u015fup l\u00e4le kak, jora! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>De\u0148-du\u015f joralarym mekdepde ok\u00fdar, H\u00f6k\u00fcmet olara k\u00f6p \u00fdag\u015fy bak\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"joralar\u00e7a","meaning":"<div><p>Joralyk hatyrasy \u00fc\u00e7in, jora \u00fdaly bolup, bo\u00fdda\u015flar\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"joralyk","meaning":"<div><p>Joralary\u0148 aragatna\u015fygy, olary\u0148 arasyndaky dostluk, bo\u00fdda\u015flyk.<\/p><ul><li>Iki k\u00e4rde\u015fi\u0148 joralygy has \u00fdakynla\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"joran","meaning":"<div><p>Tow\u015fan \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fdoda, tow\u015fany\u0148 gatnaw eden \u00fdodasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"jorap","meaning":"<div><p>A\u00fdaga ge\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6rme trikota\u017e \u00fda-da \u00fd\u00fc\u0148den \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Ol jorabyny \u00e7ykaryp, krowady\u0148 a\u015fagynda go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jork","meaning":"<div><p>Uly batgalyk, l\u00fc\u00fdk suwly, suw d\u00f6k\u00fclen \u00fder.<\/p><ul><li>Emma heniz hem ekini\u0148 ba\u015fyna barar \u00fdaly d\u00e4l: me\u00fddan batga, jork bolup \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>La\u00fda batyp galarsy\u0148, \u00fcst\u00fc\u0148-ba\u015fy\u0148 jork bolar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jorkuldamak","meaning":"<div><p>Jork bolmak, uly batgalyga \u00f6wr\u00fclmek, b\u00fctinle\u00fd l\u00fc\u00fdk bolmak; suw d\u00f6k\u00fclip, batga bolup \u00fdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jorlamak","meaning":"<div><p>Sesli akmak, d\u00f6k\u00fclmek (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Ternawdan suw jorlap ak\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jortmak","meaning":"<div><p>\u00ddogyndan gelen bo\u00fdy kelte, uzyn bolmadyk.<\/p><ul><li>Jortmak ta\u00fdak.<\/li><li>Ol bir jortmak adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jowranmak","meaning":"<div><p>1. \u00dditi agyry zerarly awunmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditgi zerarly gynanmak, \u00e7\u00fcrkenmek.<\/p><ul><li>A\u015fakdaky s\u00f6zleri \u00fdaz\u00fdar Anna jowranyp. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jozzuk","meaning":"<div><p>Semiz, etli-ganly (adamy\u0148 \u00fd\u00fczi hakda a\u00fddyl\u00fdar).<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasynda \u00fd\u00fczi jozzuk adam a\u00fdratyn bolup g\u00f6ze il\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Semr\u00e4pdir, \u00fd\u00fczi jozzuk \u00fdaly, bo\u00fdny howut \u00fdaly bolupdyr. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u00fda","meaning":"<div><p>Hatar ekilen ekinlerde hatarlary\u0148 arasyna \u00e7ekilen darajyk zolak, ki\u00e7ijik \u00fdapjagaz.<\/p><ul><li>Iki jo\u00fdany\u0148 arasyny tapy\u015fdyryp bar\u00fdan bi\u00fdaralary\u0148 i\u00e7inde her hili gawunlar serli\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u00fdalamak","meaning":"<div><p>Jo\u00fda gazyp \u00e7ykmak, jo\u00fda \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ertir o\u0148a traktor jo\u00fdalamaga barar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u00fdalatmak","meaning":"<div><p>Jo\u00fda gazdyrmak, jo\u00fda \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Gawun ekiljek \u00fderleri jo\u00fdalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u00fdala\u015fmak","meaning":"<div><p>Jo\u00fda gazy\u015fmak, jo\u00fda \u00e7ekm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jo\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Jo\u00fdany\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><ul><li>Ownujak \u00fdaplyk, jo\u00fdalyk bolup \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fczi petir bezelen \u00fdaly \u00e7ukanak bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ilersini d\u00fc\u00fde agyly, \u00fde\u0148sesini jo\u00fdalyk tutup gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u0148k-jo\u0148k","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga o\u00fdnuny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Ol oglanlyk d\u00f6wr\u00fcnde jo\u0148k-jo\u0148k o\u00fdnanlarynda, A\u00fdnany\u0148 donuny serpip ga\u00e7andygyny g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7irdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00f6kjekl\u00e4p, lo\u0148kuldap \u00fd\u00f6ri\u015f.<\/p><ul><li>Jikjiki jo\u0148k-jo\u0148k edip, ol aga\u00e7dan bu agaja b\u00f6k\u00fcp, u\u00e7up-gonup \u00fd\u00f6rk\u00e4, bir \u00fdandagy\u0148 \u00fcst\u00fcnden bar\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Atajyk depder-kitaplaryny alyp, jo\u0148k-jo\u0148k edip oglanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7di. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u0148kuldamak","meaning":"<div><p>Jo\u0148k-jo\u0148k edip \u00fd\u00f6remek, b\u00f6kjekl\u00e4p \u00fd\u00f6remek, lo\u0148kuldamak.<\/p><ul><li>Gu\u015flar jo\u0148kuldap \u00fd\u00f6rd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u0148kulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup jo\u0148kuldap \u00fd\u00f6remek, jo\u0148k-jo\u0148k edi\u015fip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Jo\u0148kulda\u015fyp gitmek.<\/li><li>Jo\u0148kulda\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u015fdurmak","meaning":"<div><p>1. Jo\u015fmaga m\u00fcmkinlik bermek, jo\u015fup akdyrmak, da\u015fdyrmak (suw hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li du\u00fdgy d\u00f6retmek, ylhamy artdyrmak, m\u00f6w\u00e7 aldyrmak.<\/p><ul><li>M\u00fcdimi mesgeni bagty\u0148, \u015fatlygy\u0148, Jo\u015fdur\u00fdar \u00fde\u0148i\u015fe bar\u00fdan halkymy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat We Sungat\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Nazary\u0148 \u00fdylgyryp duran suraty ony \u00f6\u0148k\u00fcden-de beter jo\u015fdurdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, S\u00f6\u00fdgi Mukamy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6wesini artdyrmak, gyzgala\u0148ly etmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jomartlyk etdirmek, e\u00e7ildirmek.<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Suwsuzlygy du\u00fddurmak, suwsatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jo\u015fgun","meaning":"<div><p>1. Der\u00fdada suwu\u0148 k\u00f6pelip da\u015fmagy, m\u00f6w\u00e7 urmagy, da\u015fgyn.<\/p><ul><li>Jo\u015fgun Amyder\u00fda galdy uzakda. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular We Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li du\u00fdgy, hyjuw, m\u00f6w\u00e7.<\/p><ul><li>Toka\u00fd tarapyndan gelen g\u00fc\u0148le\u00e7 ses g\u00f6z \u00fdumup-a\u00e7asy salym kesildi-de, \u00fdene \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem batly we hyjuwly jo\u015fgun bilen dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Zelili \u00f6z \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen \u00fderini\u0148 tebigatyny hem birn\u00e4\u00e7e \u015fygyrlarynda uly jo\u015fgun bilen suratlandyrypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u015fgunly","meaning":"<div><p>1. M\u00f6w\u00e7 ur\u00fdan, da\u015fgynly, batly (suw hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jo\u015f ur\u00fdan, ylhamly, hyjuwly.<\/p><ul><li>\u00c7aldakylary\u0148 jo\u015fgunly sesi kluby sarsdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Jo\u015fgunly \u00fda\u0148lan\u00fdan a\u00fddymy\u0148 sesi b\u00fctin oba \u00fda\u00fdrady. <span>(D. Ba\u00fdmyradow, T\u00e4ze Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Azatlyk der\u00fdasy jo\u015fgunly ak\u00fdar, Rugsat berse\u0148 bo\u00fdlap \u00fd\u00fczsem, atam jan! <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00e4sirli, gyzgala\u0148ly.<\/p><\/div>"},{"headword":"jo\u015fgunlyk","meaning":"<div><p>1. Hyjuwlylyk, da\u015fgynlyk, batlylyk (suw hakda).<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 jo\u015fgunlygy art\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ylhamlylyk, hyjuwlylyk.<\/p><\/div><div><p>3. T\u00e4sirlilik, gyzgala\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jo\u015fgunlylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jo\u015fgunlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jo\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li akmak, suw k\u00f6pl\u00fck edip da\u015fmak, kenardan agmak.<\/p><ul><li>Tejeni\u0148 der\u00fdasy bu \u00fdyl alabahardan jo\u015fup gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li du\u00fdgy d\u00f6remek, m\u00f6w\u00e7 almak, hyjuwlanmak.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemaly\u0148 \u00fd\u00fcreginde Wepa bolan s\u00f6\u00fdgi has beter jo\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu gi\u0148 me\u00fddanda her kim bir i\u015fde, janly hereket jo\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6wesi artmak, gyzgala\u0148ly bolmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jomartlyk etmek, e\u00e7ilmek.<\/p><ul><li>Jo\u015fan mahalyna sata\u015fsa\u0148, sa\u0148a bir te\u0148\u0148e-iki te\u0148\u0148e berer. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jo\u015furmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jo\u015fdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"juda","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa, halys, has, \u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>Sen juda gysyklygy\u0148-da g\u00f6z\u00fcni \u00e7ykar\u00fdarsy\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Juda men bo\u00fdnumy \u00fdygryp gezsem-de, meni tow\u015fany\u0148 \u00e7agasydyr \u00f6\u00fdtme. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Juda bolmasa \u015fu pulu\u0148 \u00fdaryny bir al. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jugrafi\u00fda","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> geografi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"jugur","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 sa\u00e7a dakyn\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> jar3.<\/p><\/div>"},{"headword":"jugurdamak","meaning":"<div><p>Jugurdyly ses \u00e7ykarmak, jugurdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jugurdatmak","meaning":"<div><p>Jugurdyly seslendirmek, jugurdyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jugurda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna jugurdamak, jugurdap durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jugurdy","meaning":"<div><p>\u00ddakmaz zat i\u00fdmek netijesinde i\u00e7i\u0148 \u00fdellenmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jukguldamak","meaning":"<div><p>Jukguldyly ses \u00e7ykarmak, jukguldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jukguldatmak","meaning":"<div><p>Jukguldyly seslendirmek, jukguldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"jukgulda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p jukguldyly seslenmek, bilelikde jukguldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jukguldy","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen a\u00fddymlary a\u00fddylanda, bokurdakda ga\u00fdnap \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Bag\u015fyny\u0148 jukguldysy hem gelip durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jul","meaning":"<div><p>1. Aty\u0148, tazyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapyl\u00fdan \u00fdapynja, basyryk.<\/p><ul><li>Ol aty\u0148 juluny salyp, \u00f6\u0148\u00fcne ot d\u00f6kdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><li>\u00ddetip-\u00fdetm\u00e4n atdan d\u00fc\u015f\u00fcp, sypyrdyk biz jullaryny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bedew -- jul i\u00e7inde, g\u00f6wher -- k\u00fcl. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Egin-e\u015fik, ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Meni\u0148 julumy ters salan sen d\u00e4lmi? <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"julk","meaning":"<div><p>1. Suwdan dolan, suwly.<\/p><ul><li>Bizi \u00e7a\u00fddan julk edip g\u00f6nenjekdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Za\u00fdalanan, pak.<\/p><ul><li>Julk \u00fdumurtga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"juma","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> anna.<\/p><\/div>"},{"headword":"juwan","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f, jahyl, \u00fdigit.<\/p><ul><li>Gi\u0148 sa\u00e7ak nygmatyn g\u00fcje\u0148l\u00e4p \u00fdatyr, Dokuz juwan myhman gara\u015fyp otyr. <span>(K. Gurbannepesow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Juwan \u00f6mr\u00fc\u0148 syndy, dostum, G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcmde \u00fdatyr me\u00fddi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"juwana","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Iki \u00fda\u015far \u00f6k\u00fcz\u00e7e.<\/p><\/div>"},{"headword":"juwanlyk","meaning":"<div><p>\u00dda\u015flyk, jahyllyk, \u00fdigitlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"juwaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddag i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan \u00fd\u00f6neke\u00fd abzal, \u00fdag \u00e7ykaryl\u00fdan \u00fder.<\/p><ul><li>K\u00f6p mukdardaky gullar dokma\u00e7ylyk ussahanalarynda we juwazlarda z\u00e4hmet \u00e7ekipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f \u00fdigit agras gadam basyp, juwaza go\u015fulan iner kimin \u00e7atmany\u0148 da\u015fyna birsyhly a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"juwaz\u00e7y","meaning":"<div><p>Juwazda \u00fdag \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>\u015eol juwaz\u00e7y \u00fdetim oglan, \u00d6z \u00fdaryna \u00fdetdi, Kempir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"juwaz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Juwaz\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"jybar","meaning":"<div><p>\u00c7alaja sepel\u00e4p \u00fdag\u00fdan gubarly ownuk \u00fdagy\u015f, \u00e7is\u0148\u00e4p duran howa.<\/p><ul><li>Sabyr ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4, jybar \u00fdag\u015fa \u00f6wr\u00fcldi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Yzly-yzyndan akyp meni\u0148 g\u00f6z \u00fda\u015fym, \u00ddyly jybar \u00fdaly gu\u00fduldy \u00fdere. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jybarlamak","meaning":"<div><p>\u00c7alaja sepel\u00e4p gubarly ownuk \u00fdagy\u015f \u00fdagmak, \u00e7is\u0148\u00e4p durmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00fderden biraz sa\u00fdlanandan so\u0148, jybarlap \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdylmap, tozanyny \u00fdatyrdy-da di\u0148di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Howany\u0148 heniz hem \u015fol jybarlap dur\u015fudy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyda","meaning":"<div><p>A\u00fdra, a\u00fdralyk.<\/p><ul><li>Siz bil\u00fd\u00e4nsi\u0148iz, bizi\u0148 gana-gan garda\u015flarymyz asyrlar bo\u00fdun\u00e7a biri-birinden jyda \u00fda\u015fa\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jydalyk","meaning":"<div><p>A\u00fdra d\u00fc\u015fmeklik, a\u00fdralyk, a\u00fdra\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Pelek a\u00fdra salsa, jydalyk d\u00fc\u015fse, \u00c4htibarly \u015fir \u00fdolda\u015fy gerekdir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Men ahyr k\u00f6p g\u00fcnl\u00e4p jydalyk \u00e7eken. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyga","meaning":"<div><p>1. Gylgu\u00fdrugy\u0148 owadan gu\u00fdruk \u00fdelegi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015ealary\u0148 kellesine ge\u00fd\u00fd\u00e4n zatlaryny\u0148 ma\u0148la\u00fdyna gysdyr\u00fdan \u00fdelege me\u0148ze\u015f bezegi, t\u00e4\u00e7.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00f6z\u00fcm on\u00fc\u00e7-ond\u00f6rt \u00fda\u015fymda, Tylladan j\u00fcp jygam bardyr ba\u015fymda. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ba\u015fym akyldan doly, Kekejim jyga \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyggyldy","meaning":"<div><p>Suw ga\u00fdnajak bolanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyglamak","meaning":"<div><p>Jyg-jyg edip ses \u00e7ykarmak, jyggyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Semawar jygla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyglym","meaning":"<div><p>\u00c7agly\u0148 ownujak-ownujak b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"jygyldamak","meaning":"<div><p>Jygyldyly ses \u00e7ykarmak, jygyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddagy ga\u00e7an tigirler dynuwsyz jygyldamak bilen ze\u00fdren\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elini oturgyjy\u0148 sapynda go\u00fdup, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen basdy welin, oturgy\u00e7 jygyldap gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddykyljak araba kyrk g\u00fcn \u00f6\u0148\u00fcnden jygyldar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jygyldatmak","meaning":"<div><p>Jygyldyly ses \u00e7ykartmak, jygyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Jygyldatman a\u00e7dy ja\u00fdy\u0148 i\u015figni. <span>(\u00abBe\u00fdik \u015eahyr\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u00fdagyndaky py\u015fbaga me\u0148ze\u015f pa\u015fmagyny jygyldatmaga durdy. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jygyldawuk","meaning":"<div><p>Jygyldysy bar bolan, jygyldap duran.<\/p><ul><li>A\u00fdagy jygyldawuk gara \u00e4dikli bir adam ussahanada pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jygylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup jygyldamak, k\u00f6p bolup jygyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jygyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 s\u00fc\u00fdke\u015fmegi netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fditi ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jygyldyk","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl zat satyl\u00fdan bazar, \u00fder.<\/p><ul><li>Dyn\u00e7 aly\u015f g\u00fcnleri jygyldykda her hili zatlar satyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jygyldyly","meaning":"<div><p>Jygylda\u00fdan, jygyldy sesini d\u00f6red\u00fd\u00e4n, jygyldap seslen\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gapy birden jygyldyly ses etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jygyllym","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 k\u00f6p \u00fc\u00fd\u015fen \u00fderi, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148, uly m\u00e4reke.<\/p><ul><li>Jygyllyma d\u00fc\u015fen \u00fda\u015f, garry a\u00fdallary\u0148-da a\u0148y ga\u00e7ypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyk","meaning":"<div><p>Pamygy\u0148 s\u00fc\u00fd\u00fcmini \u00e7igidinden sa\u00fdla\u00fdan aga\u00e7 gural.<\/p><ul><li>Juwazyma ok bolmasa, ik bolar, B\u00f6lekleri \u00e7arh \u00fda-da jyk bolar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jykgyldy","meaning":"<div><p>Sagat i\u015fl\u00e4ninde d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses, emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 jykgyldysyndan ba\u015fga ses \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jykjyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tomzaklar ma\u015fgalasyndan bolan, tomzaga me\u0148ze\u015f ki\u00e7ir\u00e4jik m\u00f6jek.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 olar jykjyk \u00fdaly zol gatnap ugrapdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyklamak","meaning":"<div><p>1. Pagtany jykdan ge\u00e7irip arassalamak.<\/p><\/div><div><p>2. Ogryn\u00e7a garamak, \u00f6z\u00fc\u0148i g\u00f6rkezm\u00e4n seretmek, y\u015fyklamak.<\/p><ul><li>Jyklap duran \u00fderinden gapyny kakdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><li>Gyz durlugy\u0148 de\u015figinden jyklap otury\u015fyna Annagylyjy g\u00f6rdi. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyklatmak","meaning":"<div><p>1. Pagtany jykdan ge\u00e7irtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Jyklamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek, y\u015fyklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Pagtany jykdan ge\u00e7irm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e bolup ogryn\u00e7a seretmek, k\u00f6p bolup jyklamak, y\u015fykla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gapydan jykla\u015fyp durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jykyr","meaning":"<div><p>Der\u00fdadan, \u00fdapdan emeli \u00fdol bilen suw \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan sada gurlu\u015fly desga.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykyr-jykyr","meaning":"<div><p>Jykyrdyly \u00e7yk\u00fdan ses, yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan g\u00fclki sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykyrdamak","meaning":"<div><p>1. Jykyrdyly ses etmek, jykyrdy d\u00f6remek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sesli g\u00fclmek, yzly-yzyna g\u00fclki sesi \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>G\u00fclesi gelmese-de, jykyrdap g\u00fclen boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7agajyklar jykyrdap g\u00fcl\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup jykyr-jykyr edi\u015fmek, birn\u00e4\u00e7e bolup jykyrdamak, yzly-yzyna jykyrdyly ses etmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir jykyrda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jykyrdy","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 aga\u00e7 gurallar hereket edende, \u00e7agalar g\u00fclende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykyryk","meaning":"<div><p>1. Tow tutmazlyk \u00fc\u00e7in iki ujy we ortasy de\u015filip, go\u00fdnu\u0148 bo\u00fdunbagyna berkidil\u00fd\u00e4n insiz \u00fdasyja aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Degirmeni\u0148 ortasyndaky ortasy k\u00f6wek, keltejik s\u00fc\u00fdbek ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n aga\u00e7jyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykyryklamak","meaning":"<div><p>Tow tutmazlyk \u00fc\u00e7in iki ujy we ortasy de\u015fik agajy maly\u0148 bo\u00fdnuna berkitmek, jykyryk berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jykyryklanmak","meaning":"<div><p>Tow tutmazlyk \u00fc\u00e7in iki ujy we ortasy de\u015filip, maly\u0148 bo\u00fdunbagyna berkidil\u00fd\u00e4n jykyryk bilen baglanmak, da\u0148ylmak, jykyryk berkidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jylaw","meaning":"<div><p>Agyzdyrygy\u0148, kellekini\u0148 \u00fda-da nogtany\u0148 iki tarapyna berkidilen ga\u00fdy\u015f bag.<\/p><ul><li>N\u00e4me, olary\u0148 jylawyny silkip, sen bulary atdyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148, bular it ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00c7ekil\u00fd\u00e4n jylaw Melegu\u015fu\u0148 altyn bo\u00fdnuny \u00fda\u00fd \u00fdaly eg\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jylawlamak","meaning":"<div><p>1. Jylaw ge\u00fddirmek, jylaw salmak.<\/p><\/div><div><p>2. Jylawyny tutup saklamak.<\/p><ul><li>G\u00fcrzelek \u00e7al sakgaly\u0148 kimdigini t\u00e4ze hyzmatk\u00e4r bilmese-de, ony\u0148 ha\u00fdbatyndan sussy basylyp, derrew \u00fdabysyny jylawlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirmek, tabyn etmek.<\/p><ul><li>Birini jylawlamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jylawlanmak","meaning":"<div><p>1. Jylaw ge\u00fddirilmek, jylaw salynmak.<\/p><\/div><div><p>2. Jylawy tutulyp saklanmak, togtadylmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilmek, tabyn edilmek.<\/p><ul><li>B\u00fctin front bo\u00fdun\u00e7a der\u00fdany\u0148 akymy jylawlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jylawlatmak","meaning":"<div><p>1. Jylaw saldyrmak, ge\u00fddirtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Jylawyndan tutduryp saklatmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirtmek, tabyn etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jylawla\u015fmak","meaning":"<div><p>Jylawlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Atlary jylawla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jylawly","meaning":"<div><p>1. Jylaw ge\u00fddirilen, jylaw salnan.<\/p><ul><li>Jylawly at.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilen, tabyn edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"jynaza","meaning":"<div><p>Dini. \u00d6li ja\u00fdlanmazdan \u00f6\u0148\u00fcrti d\u00e4p-dessur bo\u00fdun\u00e7a okal\u00fdan a\u00fdat.<\/p><ul><li>Uly il bolup G\u00f6roglyny\u0148 jynazasyny okap, depin etdiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ony jynaza okaljak \u00fdere eltip go\u00fddular. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jynlanmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gazaba m\u00fcnmek, gaty gaharlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jynlatmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gaty gaharyny getirmek, gazaba m\u00fcnd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jynly","meaning":"<div><p>1. D\u00e4li, kakynly, tutga\u00fdly (adam).<\/p><ul><li>Jynly adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gazaply, gaharja\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"jynlylyk","meaning":"<div><p>Jynlyny\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyns","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni\u0148 belli fiziki alamatlary: erkeklik, a\u00fdallyk \u00fda-da erkeklik, urka\u00e7ylyk, re\u0148ki we \u015f. m. bilen tapawutlan\u00fdan janly-jandarlary\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, topary.<\/p><ul><li>Iki jynsdan bolan \u00e7agalary \u00fda\u015f \u00e7agalykdan ba\u015flap, birlikde terbi\u00fdelemeklik ma\u015fgalada amala a\u015fyryl\u00fdar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Ol it k\u00fc\u015fg\u00fcrilen ugra baka seredip, \u00fdolda\u015flaryny\u0148 \u00f6zlerinden \u00fc\u00fdtge\u015fik bir jyns bilen s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4nlerini g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geol. \u00dder \u015faryny\u0148 gaty gatlagyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da \u00fderi\u0148 a\u015faky hem-de \u00fdokarky gatlaklarynda emele gelen mineral.<\/p><ul><li>Ol gyrman\u00e7a der\u00fdany\u0148 getiren dag jynslaryny\u0148 b\u00f6lejiklerinden emele gel\u00fd\u00e4r. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jynsparaz","meaning":"<div><p>Jynsparazlygy\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Fa\u015fistik jynsparazlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jynsparazlyk","meaning":"<div><p>Adamzady\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy bilen baglany\u015fykly jyns a\u00fdratynlygyny \u00f6\u0148e go\u00fd\u00fdan reaksion, fa\u015fistik teori\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"jynssyz","meaning":"<div><p>A\u00fdylgan\u00e7, gorkun\u00e7, \u00fdakymsyz; depe sa\u00e7y\u0148y \u00fc\u00fd\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4n, \u00e7irkin.<\/p><ul><li>Bu \u00e7aga a\u00fdylgan\u00e7 bir jynssyz gygyrdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>I\u00e7erde bir jynssyz ses e\u015fidilen \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jypydyklamak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 ugruna \u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, \u00e7apyp gitmek.<\/p><ul><li>O\u0148a me\u00fdil berip jypydyklady-da, Artygy\u0148 \u00f6zi hem ylgady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jypydykla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Birtopar bolup \u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, \u00e7apy\u015fyp gitmek.<\/p><ul><li>\u00c7agalar jypydykla\u015fyp gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> B\u00fctinle\u00fd, t\u00fc\u00fds, baryp\u00fdatan.<\/p><ul><li>Sopy, sen-\u00e4, ga\u00fdta, jyrk parsa tutdu\u0148-ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gynnagy\u0148 jyrk sary kirpigini s\u00fcrmeletmege oturany-da \u015foldy welin, go\u0148\u015fy arteli\u0148 fotografi\u00fdasynda bir gopgun turdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrkyldamak","meaning":"<div><p>Jyrkyldyly ses \u00e7ykarmak, jyrkyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyrkyldatmak","meaning":"<div><p>Jyrkyldy d\u00f6retmek, jyrkyldy emele getirmek, jyrkyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Gapyny\u0148 kildini jyrkyldatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna jyrkyldamak, birn\u00e4\u00e7e \u00fderde jyrkyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyrkyldy","meaning":"<div><p>Sagat mehanizmi we \u015f. m. i\u015fl\u00e4n wagtda e\u015fidil\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 jyrkyldysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrlatmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddyrtyp go\u00fdbermek, \u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>B\u00f6r\u00fcgine \u00fdapy\u015fan el onu\u0148 gy\u0148ajyny parran jyrladyp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Ga\u00e7yp gitmek, gorkup \u00f6kj\u00e4ni g\u00f6termek.<\/p><ul><li>Gorkuly \u00fderden jyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrrarylmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> A\u00fdak aldygy\u0148a ga\u00e7mak, bar g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 bilen ylgap gitmek.<\/p><ul><li>\u00ddeke ke\u00fdigi\u0148 jyrrarylyp arany a\u00e7yp bar\u00fdanyna Annagy\u0148 g\u00f6zi ildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>At\u00e7apar h\u00e4zir \u015fulary\u0148 jyrrarylyp ga\u00fddan \u00fderindedir. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrryk","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148y bolan guzyny\u0148 eti, arryk et.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyrryldamak","meaning":"<div><p>\u00ddyrtylyp jyrryldyly ses \u00e7ykarmak, jyrryldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyrryldy","meaning":"<div><p>Mata-marlak \u00fdyrtylanda \u00e7yk\u00fdan ses, k\u00e4bir gu\u015flary\u0148 we \u015f. m. sesi.<\/p><ul><li>Mamany\u0148 horruldysy, \u00e7yrlagy\u0148 jyrryldysy olary\u0148 gulagyna ilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyrtlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jyzzynlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyrtla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jyzzynla\u015fmak.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bolsa ol aga\u00e7lary\u0148 arasynda e\u00fdesiz e\u015fekler jyrtla\u015fyp \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyssyldamak","meaning":"<div><p>Jyssyldyly ses \u00e7ykmak, jyssyldyly ses bilen atylmak.<\/p><ul><li>Depesinden oklary\u0148 jyssyldap ge\u00e7\u00fd\u00e4ndigini e\u015fitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00fcpe\u0148 jyssyldap gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyssyldatmak","meaning":"<div><p>Jyssyldyly ses \u00e7ykarmak, d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Jyssyldadyp t\u00fcpe\u0148 atmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyssylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna jyssyldamak, bilelikde jyssyldap atylmak.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna atyl\u00fdan t\u00fcpe\u0148leri\u0148 sesleri jyssylda\u015f\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyssyldy","meaning":"<div><p>G\u00fclle at\u00fdan ownuk kalibrli t\u00fcpe\u0148 atylanda, \u00abjys\u00bb edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Olara atyl\u00fdan oku\u0148 jyssyldysy olary aljyra\u0148\u0148ylyga salsa-da, topbaklaryny \u00fdazma\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jytlatmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00abJyt\u00bb edip ses etdirmek, sesli t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala nasyny jytladyp jomartlyk satdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyza","meaning":"<div><p>1. Galapyn g\u00fc\u00fdz a\u00fdlary \u00fdagy\u015fdan so\u0148, do\u0148aklyk zerarly emele gel\u00fd\u00e4n gyraw, burjy.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6gertgiler jyza gaplanyp, buz bolup dur\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adamy\u0148 tenine \u00f6r\u00fd\u00e4n saryja ki\u00e7ijik d\u00fcw\u00fcrtijek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Sa\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n sirke.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sa\u00e7yna jyza d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzlamak","meaning":"<div><p>1. Jyzzyldyly ses \u00e7ykarmak, jyzzyldyly seslenmek (jyzlan hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Awu\u015fap gaty agyrmak (\u00fdara \u00fda-da tene bir zat batan wagtynda).<\/p><ul><li>Welmyrady\u0148 d\u00f6\u015fi jyzlap gitdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Ma\u00fdany\u0148 \u00ddoly)<\/span><\/li><li>Jyzlap agyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzlan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tomus a\u00fdlarynda aga\u00e7larda \u00fda\u015fa\u00fdan gysga \u00f6m\u00fcrli m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fdagda\u00fd ga\u00fddyp gelmezmik\u00e4n, \u00fda-da jyzlany\u0148 \u00f6mri \u00fdaly \u00f6m\u00fcrlik s\u00f6nd\u00fcgimik\u00e4n? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6mri jyzlany\u0148 \u00f6mri \u00fdaly gysga. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup jyzlamak, bilelikde jyzlamak (jyzlan hakda).<\/p><ul><li>\u00ddaz a\u00fdlarynda jyzlanlar jyzla\u015fyp ses ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Endam-jany\u0148 awu\u015fap gaty agyrmak.<\/p><ul><li>Endam-jany tiken-tiken bolup jyzla\u015fdy, agzyny\u0148 i\u00e7ine \u00f6t atylan \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzyrdamak","meaning":"<div><p>1. Jyzyrdyly ses \u00e7ykarmak, jyzyrdyly seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcne \u00fdanmak.<\/p><ul><li>\u015eol e\u0148egi da\u0148ylgy adam tomsu\u0148 j\u00f6wzasynda g\u00fcne jyzyrdap, hatara duran d\u00f6wek\u00e7ilere baka azm urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Jyzyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakyp barmak, \u00f6r\u00e4n gaty gyzdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Jyzyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdagyny\u0148 burny bilen jyzyrda\u015f\u00fdan gazany\u0148 a\u015fagyndaky otlary pyzy\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilelikde jyzyrdap g\u00fcne \u00fdanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzyrdy","meaning":"<div><p>Sogan, et we \u015f. m. zatlar jazlananda \u00fda-da gowrulanda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Heniz jyzyrdysy \u00fdatmadyk gyzgyn gowurmaly tarelkalar arala\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jyzzyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jigirdek2.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzzyldy","meaning":"<div><p>Jyzlan we \u015f. m. m\u00f6r-m\u00f6jekden \u00e7yk\u00fdan \u00fditi ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzzyn","meaning":"<div><p>1. Jyzzyn atmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> jyzzynlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzzynlamak","meaning":"<div><p>Jyzzyn atmak, jyrtyk atmak, art a\u00fdagy bilen depejeklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jyzzynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde jyzzynlamak, jyzzyn aty\u015fmak, jyrtyk aty\u015fmak (e\u015fek, gyl\u00fdal hakda).<\/p><ul><li>Ta\u00fdly ba\u00fdtallar, k\u00fcrreli e\u015fekler biri-birini kowala\u015fyp, jyzzynla\u015fyp obany\u0148 t\u00f6weregini tor\u00e7 ederdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jy\u0148kytmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Nebsew\u00fcrlik bilen i\u00e7mek, bir ba\u015fa \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdmaz baba sowan \u00e7a\u00fdy jy\u0148kytdy. <span>(K, Gurbannepesow, Go\u015fgular We Po\u00fdemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jy\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>Jy\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykarmak, jy\u0148\u0148yrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>K\u00e4seler dynuwsyz jy\u0148\u0148yrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk ra\u00fdondan \u00f6\u00fd\u00fcne gelip, \u00fda\u0148y \u00f6\u0148\u00fcne bir \u00e7\u00e4\u00fdnek \u00e7a\u00fd alanynda, telefon jy\u0148\u0148yrdady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jy\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>Jy\u0148\u0148yrdyly seslendirmek, ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ba\u015flygy\u0148 galam bilen k\u00e4s\u00e4ni jy\u0148\u0148yrdatmagyna garaman, N\u00e4zikjemaly\u0148 ynjyly \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ukanak g\u00f6zlerini g\u00fcld\u00fcrip seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Derwezeban elind\u00e4ki a\u00e7arlaryny jy\u0148\u0148yrdadyp, howlusyna bakan \u00f6kje g\u00f6teripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"jy\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00fderde jy\u0148\u0148yrdamak, yzly-yzyna jy\u0148\u0148yrdamak, jy\u0148\u0148yrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"jy\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Metal, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe we \u015f. m. zatlary\u0148 \u00fda-da ja\u0148y\u0148 urulmagyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n yrgyldyly titrew\u00fck ses.<\/p><ul><li>Torga\u00fdlary\u0148 j\u00fc\u00fdp-j\u00fc\u00fdbi \u015fahalardaky yran\u00fdan gozalary d\u00fcwmeleri\u0148 jy\u0148\u0148yrdysy \u00fdaly bolup e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>K\u00e4se gapb\u00f6w\u00fcrdeki tagana degip, jy\u0148\u0148yrdy bilen pytrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki telefony\u0148 jy\u0148\u0148yrdysy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4gildemek","meaning":"<div><p>J\u00e4gildili ses \u00e7ykarmak, j\u00e4gildili seslenmek, j\u00e4k-j\u00e4k edip aglamak.<\/p><ul><li>\u00c7aga j\u00e4gild\u00e4p agla\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4gildetmek","meaning":"<div><p>J\u00e4gildili seslendirmek, j\u00e4k-j\u00e4k etdirip aglatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00e4gilde\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde j\u00e4gildemek, birn\u00e4\u00e7e bolup j\u00e4gildemek, j\u00e4k-j\u00e4k edi\u015fip agla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00e4gildi","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fajyk \u00e7agany\u0148 agla\u00fdan sesi.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 \u00fdorgany\u0148 a\u015fagyndan bir j\u00e4gildi e\u015fidildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fajyk \u00e7agany\u0148 j\u00e4gildi sesi gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze bolan \u00e7agany\u0148 j\u00e4gildisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4hek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fda-da ba\u015fga \u015f. m. zatlary\u0148 gyrasyna gel\u015fik \u00fda-da pugtalyk \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n bejergi.<\/p><ul><li>Ol go\u0148\u015fusyny j\u00e4hek \u00e7almak bahanasy bilen \u00f6\u00fd\u00fcne \u00e7agyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4heklemek","meaning":"<div><p>Gyrasyna j\u00e4hek \u00e7ekmek, j\u00e4hek tutmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 k\u00f6\u00fdnegimi gyzyl \u00fd\u00fcpek bilen j\u00e4hekl\u00e4pdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4heklenmek","meaning":"<div><p>Gyrasyna j\u00e4hek \u00e7ekilmek, j\u00e4hek tutulmak.<\/p><ul><li>J\u00e4heklenen don.<\/li><li>J\u00e4heklenen k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4hekletmek","meaning":"<div><p>J\u00e4hek etdirmek, j\u00e4hek tutdurmak.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdakasyny j\u00e4hekletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4hekle\u015fmek","meaning":"<div><p>J\u00e4heklem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, j\u00e4hek \u00e7aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Don j\u00e4hekle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4hennem","meaning":"<div><p>N\u00e4me bolsa \u015fol bolsun, owarram.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00e4het","meaning":"<div><p>Nukda\u00fdnazardan, tarapdan, ta\u00fddan, seb\u00e4pli.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy d\u00f6wr\u00fcnd\u00e4ki t\u00fcrkmen \u00e7eper edebi\u00fdaty \u00f6z\u00fcni\u0148 ide\u00fda-mazmuny j\u00e4hetden \u00fdokary derejede dur\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Poezi\u00fdasyny\u0148 Antologi\u00fdasy\u00bb)<\/span><\/li><li>Paty\u015falygy\u0148 \u00fderi san j\u00e4hedinden hemmesinden artykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddazypdyr ol \u015f\u00e4her bilen oba hem, \u00d6s\u00fcp de\u0148le\u015fmeli her bir j\u00e4hetden. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00e4jek","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen a\u00fdna, farfor \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 b\u00f6lejikleri.<\/p><ul><li>Syr\u00e7aly owadan j\u00e4jekler \u00fdaldyra\u015f\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 i\u00e7inde kese j\u00e4jekleri pytrap \u00fdatyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Da\u015fy j\u00e4jek, i\u00e7i m\u00f6jek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00f6gi","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4r, mekir.<\/p><ul><li>Olar sa\u0148a: -- \u015ee\u00fdtana sapak beren j\u00f6gi -- di\u00fddiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddalan\u00e7y, \u00fdalan s\u00f6zle\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00f6g\u00fclik","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4rlik, mekirlik.<\/p><ul><li>J\u00f6g\u00fclik eden bolma, seni\u0148 n\u00e4meler edip \u00fd\u00f6reni\u0148i men gowy bil\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol j\u00f6g\u00fclige salyp, \u00f6z\u00fcnden giden ki\u015fi bolup ba\u015flady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddalan s\u00f6zl\u00fclik, \u00fdalan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00f6wen","meaning":"<div><p>Uzyn bo\u00fdly, \u00e7i\u0148rik g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 galla h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan se\u00e7m\u00e4 me\u0148ze\u015f ak d\u00e4nesi, hasyly.<\/p><ul><li>K\u00f6jelik j\u00f6wenimiz hem \u00f6z \u00fdanymyzdan \u00f6\u0148di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>J\u00f6wen, mekgej\u00f6wen di\u00fdil\u00fd\u00e4n zat suw bolsa boluberjek ekeni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00f6wenek","meaning":"<div><p>Buz halynda \u00fdag\u00fdan togalajyk \u00fdagyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00f6wenlik","meaning":"<div><p>K\u00f6p j\u00f6wenli \u00fder, j\u00f6weni\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi.<\/p><ul><li>J\u00f6wenligi\u0148 a\u015fak \u00e7etinden ki\u00e7ir\u00e4k bir tam g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00f6wher","meaning":"<div><p>1. Gymmat baha da\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Solmazak bo\u00fdag we onu\u0148 re\u0148ki.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddokary sortly polat.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde \u00f6z\u00fcne la\u00fdyk gyrmyzy don, a\u00fdagynda formaly gara \u00e4dik, bilinde \u00fd\u00fcz\u00fcne gyzyl \u00e7a\u00fdylan k\u00fcm\u00fc\u015f gynly j\u00f6wher gyly\u00e7 bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ak s\u00fc\u0148k saply, j\u00f6wher-polat tygly \u00fd\u00f6neke\u00fd pukara py\u00e7akdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00f6wza","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li gyzdyr\u00fdan wagty, tomsu\u0148 yssy g\u00fcnleri, \u00fdangynly yssy.<\/p><ul><li>Gy\u015fy\u0148 \u015fatlama sowuklarynda-da, tomsu\u0148 j\u00f6wzasynda-da elmydam g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan g\u00fcr toka\u00fd hem \u015fu mahal bir hili re\u0148k a\u00e7yp, \u00fdaldyrap \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sary aga gyzgyn g\u00fcn\u00fc\u0148 j\u00f6wzasy astynda \u00fdanyp saralan gi\u0148 d\u00fczl\u00fcge perwa\u00fdsyz nazar saldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcbi","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak zat salmak \u00fc\u00e7in ge\u00fdime tikil\u00fd\u00e4n haltajyk, kise.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir j\u00fcb\u00fcsinden tapylan birn\u00e4\u00e7e a\u00e7ar bilen gapyny a\u00e7dylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>J\u00fcb\u00fcsinden \u00fdaglygyny \u00e7ykaryp, ma\u0148la\u00fdyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcb\u00fclik","meaning":"<div><p>Ge\u00fdime j\u00fcbi, kise eder \u00fdaly mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcb\u00fct","meaning":"<div><p>1. Ik\u00e4 galyndysyz b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n, t\u00e4k bolmadyk.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fct sanlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Go\u015fa, iki.<\/p><ul><li>Iki j\u00fcb\u00fct el\u00fdaglygyny we bir haltajyk \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir ol Hywaly myhmanyna sowgat edip, onu\u0148 a\u00fdaly \u00fc\u00e7in bir j\u00fcb\u00fct gulak halkasyny \u00fdasap gutaryp bar\u00fdardy. <span>(\u00abBe\u00fdik \u015eahyr\u00bb)<\/span><\/li><li>Men magazinden j\u00fcb\u00fct kese aldym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-birine mynasyp, ta\u00fd.<\/p><ul><li>Di\u00fd\u00fd\u00e4rdi: -- G\u00f6zel gyz, g\u00f6rmege\u00fd \u00fdigit, Bular bir-birine mynasyp j\u00fcb\u00fct. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcb\u00fctle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7akny\u015fmak (gu\u015flar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fclge","meaning":"<div><p>Der\u00fdany\u0148, dagy\u0148 ugruna uzap gid\u00fd\u00e4n \u00f6\u0148i bekli dere.<\/p><ul><li>D\u00f6rt tarapyny dag tutan bu \u00f6r\u00e4n gi\u0148 j\u00fclge al-\u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abBe\u00fdik \u015eahyr\u00bb)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn \u00fdapa\u015fak inip, g\u00f6m-g\u00f6k otly gi\u0148 j\u00fclge d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fclj\u00fcl","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 \u00fcfl\u00e4p \u00e7al\u00fdan o\u00fdnawajy, j\u00fcrlew\u00fck.<\/p><ul><li>J\u00fclj\u00fcl \u00e7alyp j\u00fcrletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fclp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>J\u00fclp\u00fcldili ses \u00e7ykarmak, suwa \u00e7\u00fcm\u00fcp \u00fda-da batyp, j\u00fclp\u00fcldili seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fclp\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>J\u00fclp\u00fcldili seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fclp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde j\u00fclp\u00fcldemek, k\u00f6p bolup j\u00fclp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Adamlar j\u00fclp\u00fclde\u015fip suwu\u0148 i\u00e7i bilen \u00e4dimle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fclp\u00fcldi","meaning":"<div><p>Suwuklygy\u0148 i\u00e7ine gaty zat ga\u00e7anda \u00fda \u00fdagy\u015fda \u00fd\u00f6relende emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcmj\u00fcme","meaning":"<div><p>Bot. \u00dda\u015fyl g\u00fcll\u00fcje i\u00fdil\u00fd\u00e4n ot.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi edil j\u00fcmj\u00fcme g\u00fcli \u00fdaly menek-menek gyzardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><li>J\u00fcmj\u00fcme \u00fdaz a\u00fdlary g\u00f6ger\u00fd\u00e4r.<\/li><li>\u00c7agalar toparlany\u015fyp, j\u00fcmj\u00fcme \u00fdygmaga gid\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcmle","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> s\u00f6zlem.<\/p><ul><li>Bahar gaz\u00fdete seredip birn\u00e4\u00e7e j\u00fcml\u00e4ni okady.<\/li><li>Meni\u0148 hem seni\u0148 bilen a\u00fdlanasym gel\u00fd\u00e4r -- di\u00fden j\u00fcmlesini a\u00fdratyn nygtap a\u00fddy\u015fy hem onu\u0148 \u00fd\u00fcreginde bir \u015f\u00fcbhe bardygyny a\u0148lad\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcmle-jahan","meaning":"<div><p>B\u00fctin \u00fder \u00fd\u00fczi, hemme \u00fdurt, \u00e4hli \u00fder, \u00e4lem-jahan.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcmm\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Bir \u00fderi\u0148 ortarasy, arasy, i\u00e7i.<\/p><ul><li>Asuda Garagumy\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015fi bu g\u00fcn \u00f6r\u00e4n \u015fagala\u0148dy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen, iki-\u00fdeke \u00e4diml\u00e4p, gurlu\u015fygy\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015fine girip gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol adamlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015fine si\u0148jek bolup, barha \u00f6\u0148e dyza\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Egri e\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcmri","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Ogry, aldaw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcm\u015f\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Endamy\u0148a \u00fduwa\u015fjadan tiken \u00e7\u00fcmd\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00fdaly du\u00fdulmak, endamy\u0148 tikeneklemek.<\/p><ul><li>Serdary\u0148 bolup \u00fdaty\u015fyna g\u00f6zi d\u00fc\u015fende, onu\u0148 garta\u015fan endamy j\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4p gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Akgyz di\u00fden \u00fdazgyny okamda, endamym j\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4p gitdi. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcm\u015f\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148 hemme \u00fderi yzly-yzyna tiken d\u00fcrt\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolmak.<\/p><ul><li>Jereni\u0148 bedeni bir hili j\u00fcm\u015f\u00fclde\u015fip, gara g\u00f6zlerinde bir hili \u00fdylgyrma pe\u00fdda boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcm\u015f\u00fcldi","meaning":"<div><p>Endamy\u0148 j\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4nde syzyl\u00fdan du\u00fdgy.<\/p><ul><li>Se\u0148 syna\u0148da j\u00fcm\u015f\u00fcldi d\u00f6remedi. <span>(A. Kowusow, Go\u015fgular We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcp","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> j\u00fcbt.<\/p><ul><li>Aty\u0148 garnyndan dolandyryp j\u00fcp gam\u00e7y urdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Iki a\u00fdagyn j\u00fcp basyp, Pert-pert a\u00fddar s\u00f6zlerin. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol iki a\u00fdagyny j\u00fcp urup raport berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcpdek","meaning":"<div><p>Mala d\u00fc\u015fen gurtlary gurdamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan demir esbap.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gu\u015fagynda go\u00fdun gurdal\u00fdan j\u00fcpdegi asylgydy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat we Sungat\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>J\u00fcpdek bilen gurt a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcpt\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kellesi ki\u00e7ijik, gara re\u0148kli uly suw gu\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcr","meaning":"<div><p>Tab\u015fyrylan i\u015fi \u00f6z wagtynda \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, \u00f6z i\u015fine ga\u00fdym, h\u00fc\u015fg\u00e4r, sak, hakyna ga\u00fdym.<\/p><ul><li>Gullugy\u0148a sak hem j\u00fcr bolmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol da\u015fdan g\u00f6r\u00e4\u00fdmege \u00f6r\u00e4n gow\u015fak \u00fdaly hem bolsa, i\u015fine \u00f6r\u00e4n j\u00fcr adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>I\u015fi\u0148e j\u00fcr bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrbe-j\u00fcr","meaning":"<div><p>Her hili, d\u00fcrli hili, j\u00fcre-j\u00fcre, d\u00fcrli-d\u00fcrli, hil-hil.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kitaphanasynda \u00f6z\u00fcni\u0148 oka\u00fdan ugrundan ba\u015fga-da j\u00fcrbe-j\u00fcr edebi\u00fdatlary g\u00f6rmek bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrdek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00fc\u00fdze.<\/p><ul><li>Ol suwly j\u00fcrdegi ba\u015fyna g\u00f6terdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Doganlar)<\/span><\/li><li>J\u00fcrdegi dolduryp suw getirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcre","meaning":"<div><p>Wet. Tarpa-ta\u00fdyn \u00f6ld\u00fcr\u00fd\u00e4n gyl\u00fdal keseli.<\/p><ul><li>He\u00fd ba\u00fdtaly\u0148 gursun, ba\u00fdtaly\u0148a j\u00fcre degsin, ketew degsin, \u015fundan ba\u015fga ge\u00e7ere \u00fder tapmady\u0148my? -- di\u00fdip s\u00f6gdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyl\u00fdalym barlygyna bar welin, j\u00fcre getirmi\u015f, \u00f6r\u00e4n garry. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcre-j\u00fcre","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> j\u00fcrbe-j\u00fcr.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrjen","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ki\u00e7ijik garaja m\u00f6jek.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrk\u00fcldemek","meaning":"<div><p>J\u00fcrk\u00fcldili seslendirmek, j\u00fcrk-j\u00fcrk etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrk\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup j\u00fcrk-j\u00fcrk edi\u015fmek, k\u00f6p bolup j\u00fcrk\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Gu\u015flar j\u00fcrk\u00fclde\u015fip, h\u00f6w\u00fcrtgelerine \u00fdetm\u00e4ge howlug\u00fdardylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>G\u00fcr baglykda gu\u015flar j\u00fcrk\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrk\u00fcldi","meaning":"<div><p>K\u00e4bir gu\u015flar sa\u00fdranda \u00e7yk\u00fdan ses (ser\u00e7e we \u015f. m. gu\u015flar hakda).<\/p><ul><li>\u00c7ar t\u00f6werekden gu\u015flary\u0148 j\u00fcrk\u00fcldisi, d\u00fcrli m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 i\u0148\u0148ildisi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> j\u00fcrr\u00fcldemek.<\/p><ul><li>\u015eorlukda gezerdi tow\u015fan, s\u00fclg\u00fcnler, Buzaw t\u00e4sin j\u00fcrl\u00e4p toprak k\u00f6werdi. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k asman)<\/span><\/li><li>J\u00fcb\u00fcsinden j\u00fcrlew\u00fcgini \u00e7ykaryp, arasyny \u00fczm\u00e4n j\u00fcrletdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> j\u00fcrr\u00fcldetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrlew\u00fck","meaning":"<div><p>\u00dcflenip \u00e7alnanda, j\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7yk\u00fdan aga\u00e7 \u00fda-da metal enjam, j\u00fclj\u00fcl.<\/p><ul><li>\u00c7agalar, size t\u00e4ze \u00e7ykan j\u00fcrlew\u00fck getirip bere\u00fdin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> j\u00fcrr\u00fclde\u015fmek.<\/p><ul><li>Sel\u00e7e\u0148 aga\u00e7lardaky ser\u00e7eler, g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148, bir zatdan howatyr ed\u00fd\u00e4n \u00fdaly janygy\u015fyp j\u00fcrle\u015fmek bilen gizlendiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddylgynlary\u0148 aralarynda ga\u00fdmala\u015f\u00fdan gu\u015flar d\u00fcrli owaz bilen j\u00fcrle\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrr\u00fcldemek","meaning":"<div><p>J\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7ykarmak, j\u00fcrr\u00fcldili seslenmek, j\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Gu\u015flary\u0148 j\u00fcrr\u00fclde\u00fd\u00e4n sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrr\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>J\u00fcrr\u00fcldili ses \u00e7ykartmak, j\u00fcrletmek.<\/p><ul><li>J\u00fcrlew\u00fcgi j\u00fcrr\u00fcldetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrr\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup j\u00fcrr\u00fcldemek, yzly-yzyna j\u00fcrr\u00fcldemek, j\u00fcrle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ser\u00e7eler, torga\u00fdlar j\u00fcrr\u00fclde\u015fip, gary a\u00e7ylan \u00fderlerden \u00f6zlerine i\u00fdmit agtar\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcrr\u00fcldi","meaning":"<div><p>J\u00fcrlew\u00fck \u00e7alnanda \u00e7yk\u00fdan ses; k\u00e4bir gu\u015flary\u0148 \u00fda-da m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 emele getir\u00fd\u00e4n sesi.<\/p><ul><li>Artyk da\u0148 saz berende, gu\u015flary\u0148 j\u00fcrr\u00fcldisine o\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>J\u00fcrlew\u00fcgi\u0148 j\u00fcrr\u00fcldisine ma\u015fyn sakga durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fcr\u00fcndik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4\u00fdnek, semawar we \u015f. m. zatlary\u0148 suw akary, burny, j\u00fcrn\u00fcgi.<\/p><ul><li>Ol apparaty\u0148 rezin na\u00fdyny\u0148 ujundaky, mis j\u00fcr\u00fcndigina \u00fdokaryk galdyryp, agajy\u0148 t\u00f6weregine \u00e7altlyk bilen a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f aldygyna \u00fdag\u00fdardy, edil k\u00fcnd\u00fcgi\u0148 j\u00fcr\u00fcndiginden d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdg\u00fcldemek","meaning":"<div><p>J\u00fc\u00fdk-j\u00fc\u00fdk etmek, j\u00fc\u00fdk-j\u00fc\u00fdk edip seslenmek, j\u00fc\u00fdg\u00fcldili seslenmek (gu\u015f, j\u00fc\u00fdje hakda).<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6p\u00fc\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde bir gu\u015fjagaz j\u00fc\u00fdg\u00fcldedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdg\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup j\u00fc\u00fdk-j\u00fc\u00fdk edi\u015fmek, k\u00f6p bolup j\u00fc\u00fdg\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Gu\u015flar d\u00fc\u015fen \u00fdaly hepbik, duzaga, J\u00fc\u00fdg\u00fclde\u015fip k\u00e4birisi sygyr\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdg\u00fcldi","meaning":"<div><p>J\u00fc\u00fdj\u00e4ni\u0148 we k\u00e4bir ownuk gu\u015flary\u0148 ed\u00fd\u00e4n sesi.<\/p><ul><li>G\u00f6k me\u00fddanda gu\u015flary\u0148 j\u00fc\u00fdg\u00fcldisi k\u00f6pel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat We Sungat\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdje","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Towugy\u0148 \u00e7agasy.<\/p><ul><li>J\u00fc\u00fdjeleri\u0148 \u00f6l\u00fcm-\u00fditimsiz saklanylmagy olary\u0148 o\u0148at i\u00fdmlendirilmegi arkaly hem gazanyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Hi, ge\u00e7en \u00f6mr\u00fc\u0148de ma\u015fyn bilen j\u00fc\u00fdje \u00e7ykarylanyny g\u00f6r\u00fcpmidi\u0148? Ynha indi g\u00f6r\u00e4\u00fderis, ke\u00fdgim! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdk","meaning":"<div><p>Ujy \u00e7i\u015f, s\u00fc\u00fdnmek, in\u00e7e.<\/p><ul><li>J\u00fc\u00fdk burunly \u00fda\u015f \u00fdigit \u00e7emedany\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturyp, \u00fdolag\u00e7ylary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148lerine go\u015fulman, \u00fdeti\u015fibildiginden \u00e7ilim \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"j\u00fc\u00fdp-j\u00fc\u00fdp","meaning":"<div><p>1. J\u00fc\u00fdj\u00e4ni\u0148 \u00fda-da k\u00e4bir gu\u015flary\u0148 yzly-yzyna \u00e7ykar\u00fdan sesi.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00f6zel jo\u015fgun bilen sa\u00fdra\u00fdan torga\u00fdlary\u0148 j\u00fc\u00fdp-j\u00fc\u00fdbi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. J\u00fc\u00fdjeler \u00e7agyrylanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"kada","meaning":"<div><p>1. D\u00fczg\u00fcn, kanun.<\/p><ul><li>\u00ddazyjy \u00f6z\u00fcni\u0148 gahrymanlary hakyndaky heka\u00fdasyny edebi dili\u0148 kadasy bo\u00fdun\u00e7a be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00e4p, adat, endik bolup giden tertip.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcsti i\u0148lis kadasyna g\u00f6r\u00e4 serwizlenipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kada-kanun","meaning":"<div><p>D\u00fczg\u00fcn-tertip, kada, kanun.<\/p><ul><li>Her zady\u0148 \u00f6z kada-kanuny bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kadala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Belli bir kada salmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kanunla\u015fdyrmak, d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirmek, tertiple\u015fdirmek, sazlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kadaly","meaning":"<div><p>D\u00fczg\u00fcnli, tertipli, kanunly.<\/p><ul><li>Mekdep okuw\u00e7ylaryny\u0148 durmu\u015fynda kadaly tertibi bilmek-de \u00f6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcmdir. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kadalylyk","meaning":"<div><p>1. D\u00fczg\u00fcnlilik, tertiplilik, kanunlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Yzygiderlilik, normallylyk, sazla\u015fyklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kadasyz","meaning":"<div><p>1. D\u00fczg\u00fcnsiz, tertipsiz, kanunsyz.<\/p><ul><li>Kadasyz \u00fdagda\u00fd dowam ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzygiderli bolmadyk, normal d\u00e4l, sazla\u015fyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"kadasyzlyk","meaning":"<div><p>1. D\u00fczg\u00fcnsizlik, tertipsizlik, kanunsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Yzygiderli d\u00e4llik, normal d\u00e4llik, saz d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 i\u015fle\u015fini\u0148 kadasyzlygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kadr","meaning":"<div><p>1. <span>Kinematografi\u00fda<\/span> Kinopl\u00fdonkadaky a\u00fdry-a\u00fdry surat.<\/p><ul><li>\u00abSergezden\u00bb kinofilminden kadr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kinofilmd\u00e4ki a\u00fdratyn sahna \u00fda-da epizod.<\/p><\/div>"},{"headword":"kadrlar","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Go\u015fun b\u00f6l\u00fcmini\u0148 hemi\u015felik d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir edarany\u0148, guramany\u0148 \u00fd\u00f6rite ta\u00fd\u00fdarlan i\u015fg\u00e4rler topary, d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><ul><li>Ylymlar akademi\u00fdasynda, \u00fdokary okuw ja\u00fdlarynda her ugurdan ba\u015fy \u00e7yk\u00fdan milli kadrlar \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kagyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddazmak, surat \u00e7ekmek we \u015f. m. \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan, pamykdan we \u015folar \u00fdaly zatlardan ta\u00fd\u00fdarlanan seri\u015fde.<\/p><ul><li>Gadym wagtlarda, \u00fdazuw \u00fd\u00fcze \u00e7ykmanka, go\u015fgy kagyz \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdazylmandyr. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Kagyzlary\u0148 gyrasy \u00fdyrtyk -- \u00fdyrtyk sahypalaryna el kiri d\u00fc\u015f\u00fcp, yz galdyryp gidipdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iki tagta kagyz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Resmi hat, dokument.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eline iki barmak kagyz \u00fdazyp berip go\u00fdberdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>S\u00e4hedi\u0148 gerekli kagyzlar di\u00fdip hasapla\u00fdan kagyzlaryny\u0148 hemmesi \u015fu sana\u00e7da \u00fderle\u015fdiril\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6l \u00fderlerde, gumda o\u00fd \u00fdere \u00fdygnan\u00fdan \u00fdagy\u015f suwy.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 eli\u0148izden i\u00e7ilse, Garagumdaky kaky\u0148 suwy hem \u015ferbet bolup biler. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kaka","meaning":"<div><p>Ma\u015fgala aragatna\u015fygynda \u00e7agany\u0148 i\u0148 \u00fdakyn hossary bolan erkek adam, ata.<\/p><ul><li>Durdymyrady\u0148 kakasy P\u00e4lwan bolsa kolhozy\u0148 atbakarydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Balalarym, kaka\u0148yzy hem unutma\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakaba\u015f","meaning":"<div><p>1. Burunlygy ba\u015fyna oralyp \u00fda-da bo\u00fdnuna atylyp ba\u015fyna go\u00fdberlen mal.<\/p><ul><li>\u00d6li, \u00fdaraly kakaba\u015f at \u015fol zolda d\u00f6k\u00fclip galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6zba\u015fdak \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen, erkin terbi\u00fde alan.<\/p><ul><li>Kakaba\u015f \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen oglanlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakaba\u015flyk","meaning":"<div><p>Ba\u015fyna gezip \u00fd\u00f6renlik, kakaba\u015fy\u0148 bol\u015fy, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kakaba\u015flygy hem howply. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakamak","meaning":"<div><p>1. Suwy \u00e7ekilmek, sarygyp gurap ba\u015flamak, gatamak.<\/p><ul><li>\u015eeker ol wagt kakan s\u00f6kleri \u00fdygnamak bilen me\u015fguldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Eti \u00e7ekilmek, horlanyp gurap galmak, gaty arryk d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Men bu \u00fdaragy garny \u00fdasy ba\u00fdy\u0148 gepine gidip, \u00f6z\u00fcm \u00fdaly garyby\u0148 kakan g\u00f6wresinden gan almak \u00fc\u00e7in g\u00f6teremok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakatmak","meaning":"<div><p>Suwuny \u00e7ekdirmek, \u00f6l\u00fcni sarykdyryp guratmak, sarykdyrmak, gatatmak.<\/p><ul><li>Eti kakatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kaka\u015fmak","meaning":"<div><p>Kakap ba\u015flamak, gurap ba\u015flamak, suwy sarygyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Serlen kaklar kaka\u015fyp ba\u015flapdyr.<\/li><li>Et kaka\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcnden urdurmak, urup girdirmek.<\/p><ul><li>Gazyk kakdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urup tozany\u0148y a\u00fdyrdyrmak, silkdirmek.<\/p><ul><li>Kilim kakdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady \u00fda\u0148sa alyp a\u00fdtmak, degip a\u00fdtmak, \u00e7ala degmek.<\/p><ul><li>S\u00f6z\u00fc\u0148 gerdi\u015fi bilen, ol Mama biraz kakdyryp hem g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Urdurmak, \u00e7aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>5. Yraladyp, silkdirip, urduryp \u00fdere ga\u00e7yrtmak, d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Men kakama howlymyzdaky erik agajyndan erik kakdyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Du\u00fdman durka\u0148 garbap aldyrtmak, birdenk\u00e4 silkip aldyrtmak.<\/p><ul><li>Bah, \u00fda\u0148ky bir dogry gelen awdy weli, elimden kakdyrdym-da!<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Degdirmek, galta\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Men welosipedimi tas ja\u00fdy\u0148 bur\u00e7una kakdyrypdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kaklamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddukajyk edip dilmek, kakatmak \u00fc\u00e7in dilmek, kesmek (et barada).<\/p><ul><li>Ol \u015faralyk et kesi\u015fdirip kaklap otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok etmek, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kaklanmak","meaning":"<div><p>1. Kaklap go\u00fdulmak, \u00fdukajyk edilip dilinmek, kesilmek.<\/p><ul><li>So\u00fdlan go\u00fdnu\u0148 eti kaklandy we d\u00fcrli naharlar ta\u00fd\u00fdarlanmaga ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddok edilmek, \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kaklatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddukajyk edip dildirmek, kesdirmek.<\/p><ul><li>Et kaklatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok etdirmek, \u00f6ld\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Kaklamaga k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fdukajyk edip dili\u015fmek.<\/p><ul><li>Baggo\u00fdnu\u0148 etini kakla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. S\u00e4hel\u00e7e degmek, galta\u015fyp ge\u00e7mek, galta\u015fmak, s\u00fc\u00fdke\u015fmek.<\/p><ul><li>Awtomobil agaja kakly\u015fman ge\u00e7ip gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pili\u0148 \u00fd\u00fczi gapyny\u0148 \u00fdokarki i\u015figine degip, sapy \u00f6z\u00fcne gyltyz kakly\u015fan \u00fdigidi entetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir oglana at to\u00fdnagy kakly\u015fyp, ony honda zy\u0148yp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gola\u00fdla\u015fmak, \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Kakly\u015fsa garbap aljak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakma","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Gyly\u00e7, darak bilen kakylyp dokal\u00fdan (k\u00e4bir mata, palas \u00fdaly \u00f6n\u00fcmler hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6zel ej\u00e4ni\u0148 halylary kakma kilime d\u00f6n\u00fcp, g\u00f6z-g\u00f6rtele kembaha gidip bar\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcnden urup girizmek, \u00fcst\u00fcnden urmak.<\/p><ul><li>Gazyk kakmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urup tarkyldatmak, tarkyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ynha otyryn weli, biri gapyny kak\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urup tozanyny a\u00fdyrmak, silkmek.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimi\u0148 tozanyny kakmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Silkip ga\u00e7yrmak, yralap \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrmek, urup d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Tut kakmak, erik kakmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Garbap almak, birdenk\u00e4 silkip almak.<\/p><ul><li>Elinde saklap durka, kakyp go\u00fdberdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Degmek, galta\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol elime kakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakma\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk dilnen et, iri kesilen et b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Kakma\u00e7 \u015farasy.<\/li><li>Kakma\u00e7 bi\u015firmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakma\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Kakma\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015finde kesmek, eti \u00fdukajyk dili\u015fdirmek, kakma\u00e7 dilmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Eti kakma\u00e7lap go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakma\u00e7lanmak","meaning":"<div><p>Kakma\u00e7-kakma\u00e7 edilmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek edilip kesilmek, b\u00f6leklenmek.<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u00f6ld\u00fcrilen go\u00fdnu\u0148 eti kakma\u00e7lanyp, uly gazana atyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakma\u00e7latmak","meaning":"<div><p>Kakma\u00e7-kakma\u00e7 etdirmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek edip kesdirmek, b\u00f6l\u00fc\u015fdirtmek.<\/p><ul><li>Eti kakma\u00e7latmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakylmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcnden urulmak, urulup girizilmek.<\/p><ul><li>Diwara \u00e7\u00fc\u00fd kakyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tark-tark edilip urulmak (gapy barada).<\/p><ul><li>\u015eol arada birden gapy kakyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>I\u00e7ki gapy \u00fduwa\u015fjadan kakyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urlup tozany a\u00fdrylmak, silkilmek.<\/p><ul><li>Ke\u00e7eler kakyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Silkilip ga\u00e7yrylmak, yralanyp \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Erikleri\u0148 hemmesi kakyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Garbap alynmak, birdenk\u00e4 silkip alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kakyn","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Tutga\u00fd keseli.<\/p><ul><li>Akg\u00f6zel: --\u00ddeteweri\u0148, meni\u0148 agzymy gan \u00fdalan ganjyga d\u00f6nderdi -- di\u00fdip, buduna kakyp, \u00abkakyny\u00bb tutan a\u00fdal: \u00fdaly hahaha\u00fdlap, \u00fder depip aglady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakyn-silkinli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kakynly.<\/p><ul><li>Kakynly-silkinliler gutulyp gid\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakyn-silkinlilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kakynlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kakynjyramak","meaning":"<div><p>\u00dcst-ba\u015fy\u0148y kaky\u015fdyrmak, silkinjiremek.<\/p><ul><li>Endamyndan g\u00f6ge\u00fdin di\u015fle\u00fd\u00e4n mal \u00fdaly, G\u00f6rogly kakynjyrap dek duranok. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol kakynjyrap turdy-da, t\u00f6wellasyzja gelip, Orazalyny\u0148 gapdalynda oturdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakynlamak","meaning":"<div><p>Kakynly, tutga\u00fdly bolmak, kakyn tapynmak.<\/p><ul><li>Kakynlamak erbet kesel.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakynly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tutga\u00fdly.<\/p><ul><li>Emma ha\u00e7an-da a\u00fdaly\u0148 \u00fde\u0148lerini \u00fdyrtyp ba\u015flanyny g\u00f6rende, ol tisginip gitdi we: --Bu gelin kakynly eken-di\u00fdip tassyklady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kakynlylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tutga\u00fdlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kakynmak","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim-gejimi\u0148i kaky\u015fdyrmak, silkinmek.<\/p><ul><li>Tozan basan ge\u00fdimleri\u0148i kakynmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in kakmak.<\/p><ul><li>Erik kakynmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urnup \u00fdatmak, \u00e7abalanyp \u00fdatmak, urunmak, \u00e7abalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kaky\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Kakyp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd kaky\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Silkip, kakyp arassalamak, silki\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Egin -- e\u015fiklerini kaky\u015fdyrdy, mazaly \u00fduwundy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kaky\u015fdyr\u00fdas tozan, \u00e7a\u0148y, G\u00fc\u00fdj\u00fcmizi\u0148 \u00fdokdur de\u0148i. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Silkip, yralap ga\u00e7yry\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Erigi kaky\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kaky\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Kakmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a gazyk kaky\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady silkip kakmaga k\u00f6mekle\u015fmek, silki\u015fmek.<\/p><ul><li>Men ejeme palas kaky\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Silkip, yralap ga\u00e7yrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kalina","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ak g\u00fclli ajymtyk gyzyl miwe getir\u00fd\u00e4n gyrymsy aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcpdir kanuna, dub hem ber\u00fdoza, Bu \u00fderi\u0148 tomusy \u00e7alymda\u015f \u00fdaza. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kalp","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dd\u00fcrek, g\u00f6w\u00fcn.<\/p><ul><li>\u015eol du\u015fu\u015fyk A\u00fdsoltany\u0148 kalbyny\u0148 n\u00e4zik \u00fderinde bir du\u00fdgy o\u00fdandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Arassa kalply, sada g\u00f6rn\u00fc\u015fli bir garryja a\u00fdal ony wokzala \u00e7enli ugratdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kamat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bo\u00fd, syrat, kat.<\/p><ul><li>Y\u015fk elinden \u00e7ekdim pygany-nala, Elip dek kamatym og\u015fady dala. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kamatly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Katdy-kamaty bolan, bo\u00fdy-syraty gel\u015fikli bolan, syratly.<\/p><\/div>"},{"headword":"kambala","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> G\u00f6zleri bir \u00fdan tarapynda \u00fderle\u015fen de\u0148iz balygy.<\/p><ul><li>Kambaladan edilen konserw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kampani\u00fda","meaning":"<div><p>\u00c4hmi\u00fdetli jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy, hojalyk meselelerini, \u00e7\u00e4releri amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in belli bir wagtlarda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n i\u015f \u00fda-da g\u00f6re\u015f.<\/p><ul><li>Abuna \u00fdazyly\u015fmak kampani\u00fdasyny ge\u00e7irmek \u00fdakynla\u015f\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garda\u015f, ekin kampani\u00fdasy \u00fdetip geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagat","meaning":"<div><p>Sabyr, \u00e7ydam, takat.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdoklugyna kanagat edip oturybilmediler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00f6zel Annagulyny\u0148 \u00fd\u00fcregine kanagat berjek bolup: --Annaguly, gyzy\u0148-a gowusyny al\u00fda\u0148 -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatlanarlyk","meaning":"<div><p>1. Kanagatlandyryp bil\u00fd\u00e4n, \u00fcpj\u00fcn ederlik, \u00fdeterlik.<\/p><\/div><div><p>2. Orta baha, orta.<\/p><ul><li>Edilen i\u015fe kanagatlanarlyk baha berdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatlanarlyksyz","meaning":"<div><p>1. Kanagatlandyryp bilme\u00fd\u00e4n \u00fdeterliksiz.<\/p><ul><li>Bu i\u015fi \u00fdygnakda kanagatlanarlyksyz di\u00fdip bellediler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Orta baha e\u00fde bolmadyk, mynasyp bolmadyk, orta baha bolup bilme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanagatlandyrmak","meaning":"<div><p>Kanagatlanar \u00fdaly etmek, razy etmek, g\u00f6wn\u00fcni ja\u00fd etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanagatlanmak","meaning":"<div><p>Kanagat etmek, razy bolmak, g\u00f6wn\u00fc\u0148 ja\u00fd bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fd oglum, ine bu s\u00f6z\u00fc\u0148den kanagatlandym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Men mugallymy\u0148 leksi\u00fdasyndan doly kanagatlandym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatly","meaning":"<div><p>Kanagat ed\u00fd\u00e4n, sabyrly, \u00e7ydamly, takatly.<\/p><ul><li>Kanagatly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatlylyk","meaning":"<div><p>Kanagat edijilik, sabyrlylyk, \u00e7ydamlylyk, takatlylyk.<\/p><ul><li>Her bir zada kanagatlylyk gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatsyz","meaning":"<div><p>Kanagat edip bilme\u00fd\u00e4n, sabyrsyz, \u00e7ydamsyz, takatsyz.<\/p><ul><li>Kanagatsyz adam.<\/li><li>Kanagatsyz bolmaklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanagatsyzlyk","meaning":"<div><p>Kanagat etmezlik, sabyrsyzlyk, \u00e7ydamsyzlyk, takatsyzlyk.<\/p><ul><li>Kanagatsyzlyk gowy d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanal","meaning":"<div><p>1. Emeli \u0131ol bilen gazylan uly aryk, jar.<\/p><ul><li>Kanaly\u0148 gazyl\u00fdan \u00fderinde g\u00f6\u00e7me ussahana bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kanaldan \u00e7ekilen \u00fdaba Mirap etseler bolarmy\u0148? <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Janly organizmlerde i\u00e7inden her hili maddalar ge\u00e7ip gid\u00fd\u00e4n egrem-bugram turbajyk.<\/p><ul><li>Pe\u015few \u00e7yk\u00fdan kanal.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanun","meaning":"<div><p>1. Ob\u00fdektiw hakykat hadysalaryny\u0148 belli bir tertip -- d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a biri -- birine baglylygy we \u00f6zara t\u00e4siri.<\/p><ul><li>Logika pikirleri dogry guramagy\u0148 kanunlary we formalary hakyndaky ylymdyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Oka\u00fdan wagtlarynda, durmu\u015fy\u0148 \u015fe\u00fdle agyr kanunlaryny hu\u015funa-da getirme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdeti\u0148 belli bir pudagyyny tertip-d\u00fczg\u00fcne salmak \u00fc\u00e7in d\u00f6wlet tarapyndan \u00e7ykaryl\u00fdan h\u00f6kmany kada, karar.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> Kada, d\u00fczg\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanunla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Kada-kanuna la\u00fdyk etmek, kada-kanuna dogry getirmek, kanuny g\u00fc\u00fdje girizmek.<\/p><ul><li>To\u00fdjan \u00f6z bahanasyny kanunla\u015fdyrmaga n\u00e4\u00e7e \u00e7aly\u015fsa-da, s\u00fc\u0148\u0148i bir zat syzan ussa o\u0148a ynanmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanunly","meaning":"<div><p>Kanuna esaslanyl\u00fdan, kanun bo\u00fdun\u00e7a, kanun esasynda bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Kanunly edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanunlylyk","meaning":"<div><p>Kanuna dogry gelijilik, kanuna la\u00fdyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanunsyz","meaning":"<div><p>Kanuna la\u00fdyk bolmadyk, kanuna dogry gelme\u00fd\u00e4n, kanuny d\u00e4l, kanuny boz\u00fdan.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 kanunsyz hereketlerine sowukganlylyk bilen seredip bilme\u00fd\u00e4rin. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Kanunsyz \u00fdazylan hat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanunsyzlyk","meaning":"<div><p>Kanuna la\u00fdyk d\u00e4llik, kanuna dogry gelmezlik, kanuny d\u00e4llik, kanundan \u00e7ykmaklyk.<\/p><ul><li>\u00d6z d\u00f6w\u00fcrlerini\u0148 kanunsyzlyklaryna gar\u015fy g\u00f6re\u015fipdirler. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanuny","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kanunly.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00e4\u00fdin\u00e7leri kanuny k\u00e4\u00fdin\u00e7mi \u00fda-da \u00fdok? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fdlary\u0148 hemmesi Annatagany\u0148 g\u00f6wn\u00fcne kanuny \u00fdaly du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kanun\u00e7y","meaning":"<div><p>Hukuk meseleleri bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen, hemme kanunlary bil\u00fd\u00e4n adam, \u00fdurist.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Kanun bilijilik, kanun\u00e7y bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kanwa","meaning":"<div><p>G\u00f6zenekleri bo\u00fdun\u00e7a ke\u015fde \u00e7ekmek, nagy\u015f salmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, krahmallanan nah mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"kapas","meaning":"<div><p>Dem almagy kyn bolan, ys-kokly, dymyk, gabsal.<\/p><ul><li>Kepb\u00e4ni\u0148 kapas howasy onu\u0148 burnuna urdy, \u00fd\u00fcreginde \u00fdakymsyz du\u00fdgy d\u00f6retdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kapasa","meaning":"<div><p>1. Gu\u015f sakla\u00fdan g\u00f6zenek -- g\u00f6zenek \u00f6\u00fdj\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> T\u00fcrme, gazamat, tussaghana.<\/p><ul><li>Bu kapasalar \u00f6m\u00fcrlik d\u00e4ldir. <span>(K. Imanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Kapasa d\u00fc\u015fen dek du\u015fman elinde, Edere ala\u00e7 \u00fdok, g\u00f6rere \u00e7\u00e4re. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kapaslyk","meaning":"<div><p>Dem almagy kyn bolan, howasy agyr \u00fder.<\/p><ul><li>Ol kapaslykdan ejir \u00e7eken adam \u00fdaly, \u00f6wh\u00fcll\u00e4p dem aldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kapy\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span><span>Seret<\/span> rifma.<\/p><ul><li>Kapy\u00fdasy ritmi d\u00fcz \u015fygyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Go\u015fgy d\u00fcz\u00fcli\u015figinde i\u0148 uly rol o\u00fdna\u00fdan zady\u0148 biri hem rifmadyr -- kapy\u00fdadyr. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kapy\u00fdala\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rifmala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kapy\u00fdaly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rifmaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"kapy\u00fdasyz","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span><span>Seret<\/span> rifmasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"karam","meaning":"<div><p>O\u00fdnu\u0148 we \u015f. m. d\u00fczg\u00fcnini bozmaklyk, aldaw.<\/p><ul><li>A\u015fyry karam bije bilen p\u00e4lelige iberdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Karam etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"karam\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>O\u00fdnu\u0148 we \u015f. m. d\u00fczg\u00fcnini bozmaklyk, aldamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"karar","meaning":"<div><p>Sabyr, \u00e7ydam, takat.<\/p><ul><li>Biri-birlerini g\u00f6rmeseler, \u00fd\u00fcrekleri karar bermezdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderde durmaga kararym \u00fdetm\u00e4n, iki \u00fdana zowzuldap \u00fd\u00f6r\u00fcn. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kararla\u015fmak","meaning":"<div><p>Belli bir netij\u00e4, karara gelmek, badala\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar kararla\u015fyp \u00e7ykyp gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kararly","meaning":"<div><p>Sabyrly, \u00e7ydamly, takatly.<\/p><ul><li>Senden karar tapar jahan, Mydam bir kararly daglar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n kararly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kararsyz","meaning":"<div><p>Sabyrsyz, \u00e7ydamsyz, takatsyz.<\/p><ul><li>Kararsyz adam.<\/li><li>Kararsyz hal-\u00fdagda\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kararsyzlyk","meaning":"<div><p>Sabyrsyzlyk, \u00e7ydamsyzlyk, takatsyzlyk.<\/p><ul><li>Ol heniz hem kararsyzlygy bilen gara\u015fyp, ag\u015famy\u0148 t\u00fcm-gara\u0148kysyny \u00fdag\u015fy d\u00fc\u015f\u00fcrdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"karikatura","meaning":"<div><p>G\u00fclk\u00fcn\u00e7 edilip \u00e7ekilen surat.<\/p><ul><li>Listokda iki sany karikatura \u00e7ekilipdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"karikatura\u00e7y","meaning":"<div><p>G\u00fclk\u00fcn\u00e7 suratlary \u00e7ek\u00fd\u00e4n hudo\u017enik.<\/p><\/div>"},{"headword":"kary","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kitaby \u00fdat tutan, \u00fdatke\u015f adam (k\u00f6plen\u00e7 k\u00f6r adam hakda).<\/p><ul><li>Kary bir g\u00fcn b\u00fcdr\u00e4p \u00fdykylypdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"karz","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtaryp bermek \u015ferti bilen wagta\u00fdyn alyn\u00fdan \u00fda beril\u00fd\u00e4n, \u015fe\u00fdle hem alnan pul, zat.<\/p><ul><li>Ma\u0148a k\u00f6p pul gerek d\u00e4l, iki \u00fd\u00fcz manat karz berse\u0148 bol\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen h\u00f6k\u00fcmete geljek \u00fdylky bergi\u0148i beripsi\u0148, eger gyssansa\u0148 ondan karz hem alyp bilersi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"karzdar","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtaryp bermek \u015ferti bilen wagtla\u00fdyn pul \u00fda-da zat alan adam, bergidar.<\/p><ul><li>Karzdar bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kasam","meaning":"<div><p>Dabaraly suratda beril\u00fd\u00e4n s\u00f6z, wepaly bolmak \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n wada, ant.<\/p><ul><li>Artyk, ma\u0148a kasam etdirmejek bolsa\u0148, meni\u0148 s\u00f6z\u00fcme ynan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kasamly","meaning":"<div><p>Kasam edilen, antly, wadaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"kasamlyk","meaning":"<div><p>Ant edilenlik, antlylyk, wadalylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kast","meaning":"<div><p>Betp\u00e4llik bilen edil\u00fd\u00e4n hereket, \u00f6\u0148\u00fcnden o\u00fdlanylan bet ni\u00fdet, hy\u00fdanat.<\/p><\/div>"},{"headword":"kat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> kamat.<\/p><ul><li>\u00c7ep \u00fda\u0148aga bezeg ber\u00fd\u00e4rdi haly, in\u00e7e, sagdyn katdy gu\u00fdulan \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"katdy-kamat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bo\u00fd-syrat, da\u015f sypat.<\/p><ul><li>Jygaly Beg agtygyny\u0148 katdy-kamatyna guwanyp, \u015fat bolup jo\u015fup, b\u00e4\u015f keleme s\u00f6z a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bahary\u0148 katdy-kamatyny, syratyny g\u00f6r\u00fcp, \u00f6\u00fdlenjek \u00fdigidi\u0148 \u00fd\u00fcregi giden bolara \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"katra","meaning":"<div><p>Ownuk damja.<\/p><ul><li>Asmandan bir katra hem dammady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kazak","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini<\/span> 15-17 asyrlarda Rus d\u00f6wletinde: d\u00f6wleti\u0148 gyrak \u00e7etlerine (Dona, Zaparo\u017e\u00fde) ga\u00e7yp giden krepostno\u00fd da\u00fdhanlardan, hyzmat\u00e7ylardan we \u015f\u00e4her garyplaryndan bolan erkin adam.<\/p><\/div><div><p>2. 18-nii asyrda: Russi\u00fdany\u0148 gyrak \u00e7etlerind\u00e4ki harby-ekeran\u00e7ylyk ob\u015f\u00e7inany\u0148 \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"kazy","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> K\u00f6ne wagtlarda: musulmanlary\u0148 sud\u00fdasy, dini wekil.<\/p><ul><li>Birni ik\u00e4 aldyk, kaza \u00fdazdyryp. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6r, kaza gideli -- di\u00fdip, ony kazyny\u0148 \u00fdanyna alyp barypdyrlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kazylyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kazyny\u0148 wezipesi.<\/p><ul><li>Men her n\u00e4\u00e7e okasam hem kazylyga \u00fdeti\u015fmejegimi bil\u00fd\u00e4n -- di\u00fdip, \u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z degi\u015fme bilen jogap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ka\u00fdyl","meaning":"<div><p>Razy, makul.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6g\u00fclse-de, urulsa-da ka\u00fdyl bolup otyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ka\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>Bildiril\u00fd\u00e4n makullyk, razylyk.<\/p><ul><li>Ol o\u0148a ka\u00fdyllyk bilen gulak sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ka\u0148kamak","meaning":"<div><p>1. I\u015fsiz a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek, biderek gapy-gapy syryp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>It a\u00fdagyny i\u00fden \u00fdaly ka\u0148kap \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ata Kelow di\u00fden biri ka\u0148kap \u00fd\u00f6ren eken. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ysyrganyp a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Meger hem m\u00f6jekdir, olar bu \u00fderde gijesine k\u00f6p ka\u0148ka\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ka\u0148katmak","meaning":"<div><p>A\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rd\u00fcrmek, gapy-gapy syrdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ka\u0148ka\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup ka\u0148kap \u00fd\u00f6rmek, biderek a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, gapy-gapy syry\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ka\u015fa\u0148","meaning":"<div><p>Nepis, owadan, gel\u015fikli.<\/p><ul><li>Ol \u015fkaf bilen bo\u00fdda\u015f bolup, onu\u0148 simlerini zar\u0148yldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ka\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7em\u00e7e.<\/p><\/div>"},{"headword":"ka\u015f\u00e7ak","meaning":"<div><p>Ki\u015fi hakyny i\u00fd\u00fd\u00e4n, kezzap, mekir, hileg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bir zalym s\u00fc\u00fdthory\u0148 bakdym go\u00fdnuny, G\u00f6r, oglum, sen ol ka\u015f\u00e7agy\u0148 o\u00fdnuny. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me bizleri a\u00e7 ka\u015f\u00e7agy\u0148 ogly kasapla\u00fdarmy\u0148? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kebap","meaning":"<div><p>Otda bi\u015firilen kakma\u00e7 et, \u00e7i\u015flik.<\/p><ul><li>Ol \u00fdolag\u00e7ylara ilki \u00e7a\u00fd, so\u0148ra bolsa owlak etinden kebap edip berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kebelek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00f6r-m\u00f6jekler toparyna gir\u00fd\u00e4n go\u015fa ganatly d\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki ki\u00e7ijik jandar.<\/p><ul><li>Ho\u015ftap gyzgynly howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde kebelekler, m\u00f6jejikler g\u00fczz\u00fcldi turuz\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ot kebelegi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kebeleklemek","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdmalamak, pelpellemek, u\u00e7ganaklamak.<\/p><ul><li>Bir gezek, gy\u015fy\u0148 a\u00fdazly s\u00e4her \u00e7agynda, gar kebelekl\u00e4p \u00fdagyp durka, men suw getire\u00fdin di\u00fdip gu\u00fda tarap ugradym.<\/li><li>Ertir turanymyzda, gar kebelekl\u00e4p \u00fdag\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fynda a\u00fdlanmak, yhlas bilen birine hyzmat etmek, gulluk etmek, pyrlanmak.<\/p><ul><li>\u015eepagat u\u00fdasy syrkawy\u0148 da\u015fynda kebelekl\u00e4p \u00fd\u00f6rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6z\u00fc\u0148 o\u0148i u\u00e7ganaklamak, \u00fcmezlemek.<\/p><ul><li>\u00dderimden turanymda, g\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148i kebelekl\u00e4p ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keber","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dda\u015fy deresogany\u0148 \u00fdapragyna me\u0148ze\u015f, nahar bilen i\u00fdil\u00fd\u00e4n ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"kebze","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Arkany\u0148 \u00fdokary tarapynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdasy, kepj\u00e4 me\u0148ze\u015f s\u00fc\u0148k, pil\u00e7e.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kebzesi edil \u00fdumak go\u00fdlan \u00fdaly t\u00fc\u0148\u0148erip dur. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Kebze agyrmak.<\/li><li>Kebze batmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Arka.<\/p><ul><li>Iki a\u00fdak ha\u00fdwan geldi gum pe\u015f\u00e4p, Biz ur\u00fdas, ol ga\u00e7\u00fdar kebzesin ga\u015fap. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Kebz\u00e4 py\u00e7ak sok\u00fdan sypa\u00fd\u00e7ylykdan, Tum\u015fugy\u0148a kak\u00fdan g\u00f6deklik \u00fdag\u015fy. <span>(Gurbannazar Eziz, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keb\u015firlemek","meaning":"<div><p>Metaly we \u015f. m. biri-birine tutdurmak, seplemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"keb\u015firlenmek","meaning":"<div><p>Biri-birine tutdurylmak, seplenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"keb\u015firletmek","meaning":"<div><p>Metaly we \u015f. m. biri-birine tutdurtmak, sepletmek.<\/p><ul><li>Turbany\u0148 d\u00f6wlen \u00fderini keb\u015firletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keb\u015firle\u00fdji","meaning":"<div><p>Elektrik g\u00fc\u00fdji bilen metaly biri-birine seple\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i, seple\u00fdji.<\/p><ul><li>Ol zawotda keb\u015firle\u00fdji bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keb\u015firle\u015fmek","meaning":"<div><p>Keb\u015firlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, seple\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"keb\u015firli","meaning":"<div><p>1. Sepli-seplenen.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderbe-\u00fder, \u00f6z \u00fderinde, \u00fderli-\u00fderinde (saz hakda).<\/p><ul><li>B\u00e4, her \u00fderde keb\u015firli s\u00f6ze \u00e7eper adamlar bar-ow! -- di\u00fdip, kellesini yralap tassyklady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kejebe","meaning":"<div><p>1. Gelin alnanda, gelin d\u00fc\u00fd\u00e4 m\u00fcnd\u00fcrip alyp ga\u00fdtmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite aga\u00e7dan \u00fdasal\u00fdan \u00fcsti d\u00f6rt tarapa \u00fdapgyt enjam.<\/p><ul><li>Gaty k\u00e4n g\u00fcnler \u00fd\u00f6r\u00e4p bir \u00e7\u00f6l\u00fcstanlyga \u00fdetenlerinde, g\u00f6z\u00fcne bir kejebe g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hala salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ler \u00abkejebe\u00bb g\u00f6l\u00fcni hala salardyk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kejele\u015fmek","meaning":"<div><p>Kejine ga\u00fdtmak, birini\u0148 tersine gitmek, sene-mene edi\u015fip durmak, jedelle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00d6z ogly \u00fdaly adam bilen kejele\u015fmegi \u00f6z\u00fcne uslyp bilmedi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen kejele\u015fip oturmagy uslyp bilmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keje\u0148ek","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kimi\u0148 a\u00fddan -- di\u00fdenine gulak asma\u00fdan, \u00f6z di\u00fdenini ed\u00fd\u00e4n, kesir.<\/p><ul><li>Her \u015fe\u00fdle keje\u0148egi hem yryp bolarmy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><li>Adam di\u00fdeni\u0148 be\u00fdle garagol, keje\u0148ek bolmaz. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keje\u0148eklik","meaning":"<div><p>\u00d6z di\u00fdeni\u0148i edijilik, \u00f6z di\u00fdenlilik, ke\u00e7lik, kesirlik.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle keje\u0148ekligini edip berkine tutup otursa, n\u00e4me di\u00fdip, n\u00e4me a\u00fddarsy\u0148, janlarym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keje\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kejele\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"keji","meaning":"<div><p>Arassa \u00fd\u00fcpek \u00e7ekilenden so\u0148 galan \u00fd\u00fcpek galyndysy, \u00fd\u00fcpegi\u0148 \u00fdaramaz hili.<\/p><\/div>"},{"headword":"kekene","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gawun pazylyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n we o\u0148a zy\u00fdan beriji ki\u00e7ijik m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Oraz han kekene i\u00fden terne kimin goturrak \u00fd\u00fcz\u00fcni g\u00fcld\u00fcrip, sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen oturdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Gawuna kekene d\u00fc\u015fende, dermanlap gyr\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keke\u00e7","meaning":"<div><p>Sakynyp geple\u00fd\u00e4n, sakaw.<\/p><ul><li>Keke\u00e7 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keke\u00e7lek","meaning":"<div><p>Kekeji uly bolan.<\/p><ul><li>Keke\u00e7lek horaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keke\u00e7lemek","meaning":"<div><p>Sakynyp g\u00fcrlemek, sakawlamak.<\/p><ul><li>Keke\u00e7lem\u00e4n geplemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kekirdew\u00fck","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Ha\u00fdwanlary\u0148 we adamlary\u0148 organizmind\u00e4ki syklygy we \u00e7e\u00fdeligi bilen tapawutlan\u00fdan birle\u015fdiriji dokumany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. Halka-halka turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli bokurdak d\u00fcwni \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n dem aly\u015f organy.<\/p><\/div>"},{"headword":"kekre","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> Ajy ha\u015fal ot.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaty ajy.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdy\u0148 d\u00fc\u00fdbi kekre \u00fdaly bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kel","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Kell\u00e4 \u00e7yk\u00fd\u00e4n \u00fdokan\u00e7 deri keseli, \u00fdara.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eol kesel bilen kesell\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol kel hem d\u00e4ldi, emma o\u0148a \u015fol at has bolup galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelam","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> S\u00f6z, s\u00f6zlem.<\/p><ul><li>Biri-birilerine kelam agyz-da a\u00fdtma\u00fdardylar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelamylla","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gurhan.<\/p><ul><li>Mollalary\u0148 a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, so\u0148ky inen a\u00fdat bilen \u00f6\u0148kini laguw ed\u00fd\u00e4n kelamylla-da barmy\u015fyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kela\u00fdy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015fa atyl\u00fdan \u00f6\u00fdme (\u00fdaglyk, gy\u0148a\u00e7).<\/p><\/div>"},{"headword":"kelek","meaning":"<div><p>\u015eahy bolmadyk, \u015fahy \u00fdok, \u015fahsyz.<\/p><ul><li>Kelek ge\u00e7i.<\/li><li>Kelek sygyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelekbaz","meaning":"<div><p>O\u00fdun\u00e7y, pyrrylak\u00e7y, aldaw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"kelekbazlyk","meaning":"<div><p>O\u00fdun\u00e7ylyk, pyrrylak\u00e7ylyk, aldaw\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Kelekbazlyk gowy d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelem","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uly \u00fdasy \u00fdaprakly we \u00fdaprak-\u00fdaprak togalak hasyl getir\u00fd\u00e4n bakja ekini hem-de \u015fonu\u0148 hasyly.<\/p><ul><li>Atyzlary\u0148 i\u00e7ini kelem, sogan \u00fdaly g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler beze\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kelemi, pomidory, hy\u00fdary we ba\u015fga her hili g\u00f6k ekini \u00fc\u00e7 esse artyk ekmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kelem \u00fdapragy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keleme","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Musulmanlyk \u015fertini kesgitle\u00fd\u00e4n Gurhandan alnan bir sitata we onu\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6z, s\u00f6zlem.<\/p><ul><li>Delminip b\u00e4\u015f keleme s\u00f6z a\u00fddar gerek. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelemenlemek","meaning":"<div><p>Be\u00fdiklikden ba\u015fa\u015fak kelemenl\u00e4p ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Horaz dik ba\u015fa\u015fak ga\u00fdtdy-da, patlap \u00fdere d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelemenletmek","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdiklikden ba\u015fa\u015fak kelemenledip go\u00fdbermek.<\/p><\/div><div><p>2. Bula\u00fdlamak.<\/p><ul><li>A\u00fdna ellerini kelemenledip Ballyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne-g\u00f6z\u00fcne urdy-da, a\u015fak sallandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelep","meaning":"<div><p>Belli bir derejede k\u00fclterlenen haly \u00fd\u00fcpi \u00fda-da \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Re\u0148klenen kelepler asylgy durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keleplemek","meaning":"<div><p>Haly \u00fda-da tara dokamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcpl\u00fcgi kelep agajyna k\u00fclt\u00fcrlemek, kelep etmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpl\u00fck keleplemek.<\/li><li>\u00dd\u00fcpek keleplemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelepletmek","meaning":"<div><p>Kelep etdirmek.<\/p><ul><li>Haly \u00fd\u00fcp\u00fcni kelepletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keleple\u015fmek","meaning":"<div><p>Keleplem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, \u00fd\u00fcpi \u00fda-da \u00fd\u00fcpl\u00fcgi kelep edi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp keleple\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelesa\u0148lyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi emelli-ba\u015fly alyp baryp bilmezlik, kelesa\u0148y\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, sa\u0148sarlyk.<\/p><ul><li>Men d\u00fc\u015fn\u00fcksiz, ge\u00e7irimsiz kelesa\u0148lyk etdim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelew","meaning":"<div><p>Tentek, samsyk, ugursyz, \u00fde\u0148il.<\/p><ul><li>Kelew gylyk-h\u00e4si\u00fdetli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelewlik","meaning":"<div><p>Tenteklik, samsyklyk, ugursyzlyk, \u00fde\u0148illik.<\/p><ul><li>Kelewlik etmek n\u00e4me gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelle","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 \u00fda-da ha\u00fdwany\u0148 be\u00fdni s\u00fc\u0148klerinden emele gelen we \u00fd\u00fcz b\u00f6legini\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n organy, ba\u015f.<\/p><ul><li>Ol oglan onu\u0148 kellesini sypala\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kellesinde sa\u00e7 \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir predmeti\u0148 \u00fda-da zady\u0148 i\u0148 \u00fdokarsy, ba\u015fy.<\/p><ul><li>Tudy kesip \u00fd\u00f6ne kelle edip \u00f6t\u00e4\u00fddipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelleba\u015fa\u00fdak","meaning":"<div><p>1. \u00d6ld\u00fcrilen maly\u0148 kellesi we a\u00fdaklary.<\/p><\/div><div><p>2. Kelleba\u015fa\u00fdakdan edilen, ta\u00fd\u00fdarlanan nahar.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fymyzdan kelleba\u015fa\u00fdak i\u00fddim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellekeser","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Kelle kesiji, garadan ga\u00fdtmaz, \u00fdol \u00e7apan.<\/p><\/div><div><p>2. Ile ot \u00fdakdyrma\u00fdan, guduz adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"kelleki","meaning":"<div><p>1. Aty\u0148 \u00fda-da e\u015fegi\u0148 kellesine salmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n ga\u00fdy\u015f nogta.<\/p><ul><li>Ata kelleki salmak.<\/li><li>E\u015fege kelleki tikmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7i gyrlan gawuny\u0148 pa\u00e7agyna salnyp gatadylan kak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kellekilemek","meaning":"<div><p>Kelleki ge\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Aty kellekil\u00e4p m\u00fcndi-de, \u00fdola d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellekilenmek","meaning":"<div><p>Kelleki ge\u00fddirilmek, kelleki salynmak.<\/p><ul><li>Mallary\u0148 hemmesi kellekilendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellekiletmek","meaning":"<div><p>Kelleki saldyrmak, kellekisini ge\u00fddirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kellekile\u015fmek","meaning":"<div><p>Kelleki saly\u015fmak, kellekisini ge\u00fddiri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kelleli","meaning":"<div><p>1. Kellesi bar bolan, kellesi \u00fderinde bolan.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4miz \u00fda\u0148ky ullakan kelleli adamy\u0148 t\u00f6weregine \u00fc\u00fd\u015fd\u00fck. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Akylly, p\u00e4himli, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Ol kelleli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellesiz","meaning":"<div><p>1. Kellesi bolmadyk.<\/p><ul><li>Kellesiz g\u00f6wre.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Akylsyz, p\u00e4himsiz, pa\u00fdhasyz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdaly i\u015fi kellesiz adamlar eder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellesizlik","meaning":"<div><p>1. Kellesi \u00fdokluk.<\/p><\/div><div><p>2. Akylsyzlyk, p\u00e4himsizlik, pa\u00fdhassyzlyk.<\/p><ul><li>Kellesiz etmek gerek d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kellik","meaning":"<div><p>Kell\u00e4\u0148e \u00fdokan\u00e7ly deri keseli \u00fdoku\u015fyp kel bolmaklyk, keli\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Kellik erbet zat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelpez","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kelpe\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"kelpeze","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u017e\u017eyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kelpe\u0148","meaning":"<div><p>Batnyksyz, \u00fde\u0148ilkelle, kel\u00e7ik, suwumsuz (adam hakda).<\/p><ul><li>Obamyzdaky k\u00e4bir kelpe\u0148 jahyllar jowlan urardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hawa, s\u00f6z\u00fc\u0148 agzynda kelpe\u0148 gwardi\u00fda\u00e7ylary\u0148 seni\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148e \u00e7ozup, \u00fd\u00fcregi\u0148i bulanlaryny men bil\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelpe\u0148lik","meaning":"<div><p>Batnyksyzlyk, kel\u00e7iklik, \u00fde\u0148illik, \u00fde\u0148ilkellelik, suwumsyzlyk.<\/p><ul><li>K\u00f6r hem kelpe\u0148ligine garamazdan, garyp bolandygy \u00fc\u00e7in, \u00fderden -- suwdan pa\u00fd aldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Kelpe\u0148lik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelte","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gysga.<\/p><ul><li>Ine, kelte bo\u00fdly Annag\u00fcl \u00f6z\u00fcni\u0148 bloknotyna elini uzad\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Palto\u0148 kelte bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddetmez, \u00fdeterlik d\u00e4l, doly d\u00e4l.<\/p><ul><li>I\u015fi kelte edipsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keltek\u00e7e","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> G\u00fcpbi, kelte palto.<\/p><ul><li>Derrew keltek\u00e7esini ge\u00fdm\u00e4ge durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Keltek\u00e7e tikdirinmek.<\/li><li>Gy\u015f g\u00fcnleri keltek\u00e7e ge\u00fdil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keltelik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysgalyk.<\/p><ul><li>Bo\u00fdumy\u0148 k\u00e4wagt keltelik ed\u00fd\u00e4n \u00fderi bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keltelmek","meaning":"<div><p>1. Gysgalmak.<\/p><ul><li>Gy\u015f a\u00fdlarynda g\u00fcn keltel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Girip gysgalmak, girmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fde\u0148i keltelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kelteltmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gysgaltmak.<\/p><ul><li>Palto\u0148 gaty uzyn, birneme kelteltmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kel\u00e7ik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kelpe\u0148.<\/p><ul><li>K\u00e4bir kel\u00e7ik adamlar \u015fe\u00fdle ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kel\u00e7iklik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kelpe\u0148lik.<\/p><ul><li>Kel\u00e7iklik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem","meaning":"<div><p>Bolmaly derejesinden az, egsik bolan; \u00fdeterlik d\u00e4l.<\/p><ul><li>De\u0148izde hem uru\u015f hereketlerini\u0148 \u00fcst\u00fcnligi \u015fondan kem bolmandyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00dderi, janym, niresini\u0148 kemi bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem-kem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kem-kemden.<\/p><ul><li>K\u00f6petdagy\u0148 garly ger\u015fini \u00fdaldyradyp duran A\u00fd kem-kem pessa\u00fdlap, gara\u0148ky derelere batdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem-kemden","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan, az-azdan, gitdigi\u00e7e, kem-kem, barha.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lar kem-kemden sel\u00e7e\u0148l\u00e4p ugrady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Asmany\u0148 \u00fditi \u00fdyldyzlary kem-kemden \u00f6l\u00fcgsilenip, g\u00fcndogardan g\u00f6terilen da\u0148 \u015fapagy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alymtyk \u00e7\u00e4kmen bolup \u00e7a\u00fdyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem-k\u00e4s","meaning":"<div><p>\u00ddeter-\u00fdetmez, kem\u00e7ilik, \u00fdetmez\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Kem-k\u00e4s \u00fderlerini d\u00fczedip go\u00fdberse\u0148, arka\u00fdyn i\u015fl\u00e4p biljek ma\u015fyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemakyl","meaning":"<div><p>Akyly \u00fdeterlikli bolmadyk, akyly kem, akylsyz, akyly gelip-gitmelir\u00e4k.<\/p><ul><li>K\u00e4bir adamlar bar weli, akyllydygyny, kemakyldygyny olary\u0148 sesinden we g\u00fclk\u00fcsinden hem dogry bilmek bol\u00fdar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemakyllyk","meaning":"<div><p>Akyly kemlik, az akyllylyk, akyly \u00fdeterlik d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Sen kemakyllyk etme-de, a\u00fddylanyny \u00fderine \u00fdetir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemally","meaning":"<div><p>1. O\u0148ly, mazaly, o\u0148at.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 birn\u00e4\u00e7esi entek inini-bo\u00fduny kemally almandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kemally bolmak.<\/li><li>Kemally ma\u015fgala.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeterlikli, doly, emelli-ba\u015fly.<\/p><ul><li>Kemally jogap bermek.<\/li><li>Kemally edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemalsyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddeterlikli d\u00e4l, doly edilmedik, emelli-ba\u015fly edilmedik.<\/p><\/div><div><p>2. Ugursyz, bolgusyz, gowy d\u00e4l, mazasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"kemalsyzlyk","meaning":"<div><p>Ugursyzlyk, bolgusyzlyk, gowy d\u00e4llik, mazasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"keman","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fda\u00fd.<\/p><ul><li>Gylyjyn a\u00fdlady, atdy kemany, Kawkaz daglarynda k\u00f6p d\u00f6kdi gany. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keman\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fd atyjy, \u00fda\u00fd atmak h\u00fcn\u00e4rine \u00f6kde, t\u00fcrgen adam, \u00fda\u00fd\u00e7y.<\/p><ul><li>I\u0148lis keman\u00e7ylary b\u00fctin \u00ddewropada \u015f\u00f6hrat gazanypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kembaha","meaning":"<div><p>1. Bahasy \u00fdeterlik d\u00e4l.<\/p><ul><li>Maly kembaha satmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowuk-sala, g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik bilen, \u00e4sgerm\u00e4n.<\/p><ul><li>Kolhoz ba\u015flygyna hi\u00e7 wagtda kembaha garalmady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>I\u015fe kembaha garamak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemelmek","meaning":"<div><p>1. A\u015fak d\u00fc\u015fmek, azalmak, peselmek, egsilmek, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 suwy kemelipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agramy azalmak, \u00fde\u0148lemek.<\/p><ul><li>Kakan eti\u0148 agramy kemel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Agraly\u015fmak, pese d\u00fc\u015fmek, gow\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kemeltmek","meaning":"<div><p>A\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrmek, pese d\u00fc\u015f\u00fcrmek, azaltmak, peseltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kememek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kemelmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 agramy bir neme kem\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kement","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddogyn \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Kement bilen baglamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemen\u00e7e","meaning":"<div><p>Gyjak \u00e7almak \u00fc\u00e7in aty\u0148 gu\u00fdruk gyly dartylan in\u00e7ejik uzyn ta\u00fdajyk.<\/p><ul><li>Gy\u00e7ak\u00e7y kemen\u00e7esini gyjagy\u0148 kir\u015fine syhap \u00e7almaga ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemer","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdy\u015f gu\u015fak, ga\u00fdy\u015fdan edilen bil bagy.<\/p><ul><li>Kemeri\u0148i gu\u015fany\u015fy\u0148a bir seret, ba\u015fgalary\u0148ka-da bir seret! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Possunyny\u0148 da\u015fyndan pugta gu\u015falan kemerini d\u00fczetdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gur\u015faw, a\u00fdlaw-a\u00fdlaw \u00fdol, \u00e7yzyk (dag hakda).<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan ar\u00e7alary\u0148 i\u00e7i bilen a\u00fdlanyp ge\u00e7\u00fd\u00e4n kemer, dagy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdol \u00fdaly agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemerli","meaning":"<div><p>1. Kemer gu\u015fanan, ga\u00fdy\u015f gu\u015fakly.<\/p><ul><li>Bili kemerli oglan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bili a\u00fdlawly, a\u00fdlaw -- a\u00fdlaw \u00fdoly bolan (dag hakda).<\/p><ul><li>J\u00fclgeli, kemerli Kawkaz daglary, Gezm\u00e4ge sapaly, hezil \u00e7aglary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kemerli daglar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemis","meaning":"<div><p>Doly wagtynda bolmadyk, \u00f6z wagtyndan \u00f6\u0148 bolan, kem.<\/p><\/div>"},{"headword":"kemi\u015f-kemi\u015f","meaning":"<div><p>Kemi\u015f-kemi\u015f etmek, aglajak-aglajak bolup dodaklary\u0148y m\u00fc\u0148k\u00fcldetmek, aglamjyramak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 n\u00e4zijek dodaklary kemi\u015f-kemi\u015f etdi. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 dodaklary kemi\u015f-kemi\u015f ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemlik","meaning":"<div><p>San, mukdar ta\u00fddan \u00fdetmez derejede bolmaklyk, azlyk, \u00fdetmezlik.<\/p><ul><li>Dur g\u00f6zelim, b\u00e4ri gel, Bize bir nazary\u0148 sal, Kimlerden kemligim bar, Jogabyn ber \u015fu mahal. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><li>I\u015f\u00e7i g\u00fc\u00fdji kemlik ed\u00fd\u00e4r.<\/li><li>\u00ddorgana mata kemlik ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemmek","meaning":"<div><p>Nyrhyny azaltmak, bahasyndan a\u00fdyrmak, a\u00fdyrmak, azaltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kempa\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Arka tarap, arka, \u00fde\u0148se.<\/p><ul><li>Artyk \u00fdylany\u0148 yzyndan okdurylyp, pili\u0148 \u00fde\u0148sesi bilen kempa\u00fdyna berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kempermek","meaning":"<div><p>O\u00fdulyp galmak, \u00fdemrilmek.<\/p><ul><li>E\u0148ekleri kemperip, dur\u015funa dym-ak t\u00fc\u00fd bolup duran garry salamyny aldy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kempertmek","meaning":"<div><p>O\u00fdulan \u00fdaly etmek, \u00fdempertmek (agza degi\u015fli).<\/p><ul><li>Ol agzyny kemperdip s\u00f6zledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kempir","meaning":"<div><p>1. Gaty garry a\u00fdal.<\/p><ul><li>Bir kempir bilen bir goja bar ekeni. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Umuman \u00aba\u00fdal, hele\u00fd, ke\u00fdwany\u00bb manysynda deg\u015filip ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"kempirlik","meaning":"<div><p>Kempiri\u0148 \u00fdagda\u00fdy, garrylyk.<\/p><ul><li>G\u00fcn-g\u00fcnden kempirlik basyp bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemrysgal","meaning":"<div><p>Rysgaly az, pa\u00fdy, nesibesi kem, az rysgally.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, kakasy bir kemrysgaldyr, \u015fony g\u00f6wnetm\u00e4n i\u015fi bardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemrysgallyk","meaning":"<div><p>Rysgaly azlyk, pa\u00fdy, nesibesi kemlik, az rysgallyk.<\/p><ul><li>Nabat, g\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148 muny, bizi\u0148 kemrysgallygymyzy\u0148 seb\u00e4bi \u015funu\u0148 dilindendir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemsik","meaning":"<div><p>N\u00e4gile edilen, kem tutulan, ynjan.<\/p><ul><li>\u00c7ar\u00fdar kimin garyplary\u0148, Kemsik g\u00f6wn\u00fcn biraz aldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemsinmek","meaning":"<div><p>Bir zady \u00f6z\u00fc\u0148e kemlik bilmek, bir zatdan g\u00f6wn\u00fc\u0148 galmak, n\u00e4gile bolmak, \u00e7\u00f6kg\u00fcn g\u00f6w\u00fcnli bolmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u015fol gel\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 pagta \u00fdygyp bilm\u00e4ndigine kemsin\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bike gyzyny \u00e7ykaranynda, \u00e7agyrylmanyna gaty kemsinipdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemsitmek","meaning":"<div><p>Kemlik du\u00fdurmak, n\u00e4gile etmek, \u00e7\u00f6kg\u00fcn g\u00f6w\u00fcnli etmek, bir zatdan g\u00f6wn\u00fcni galdyrmak.<\/p><ul><li>Siz sergini g\u00f6rd\u00fc\u0148izmi, ol ni\u00e7ik? Bu soragy\u0148yz bizi kemsid\u00fd\u00e4r a\u00e7yk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kemsid\u00fd\u00e4n d\u00e4pler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemsiz","meaning":"<div><p>Kemi \u00fdok, doly, \u00fdeterlikli.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn ja\u00fd kemsiz ta\u00fd\u00fdar boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemter","meaning":"<div><p>Birneme kemr\u00e4k bolan, \u00fdeterlikli d\u00e4l, \u00fdetmez, kelte, azrak, \u00e7ala.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary\u0148 her birini\u0148 d\u00fczen planyny\u0148 kemter \u00fderlerini mugallym d\u00fczed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMugallymlar Gaz\u00fdeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemtik","meaning":"<div><p>Be\u00fdlekilere garanda kemi bar bolan, kemter.<\/p><ul><li>Gulagy d\u00f6w\u00fck, burny kemtik gazanlary\u0148 i\u00e7inde etler jyzyrda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kemzol","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Uzyn sy\u00fdly \u00fcstki ge\u00fdim, \u00fdekta\u00fd, don.<\/p><ul><li>Emma biri g\u00f6r\u00e4\u00fdse-de, men seni \u00f6z kemzolyma dolaryn. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egninde kemzol bardy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem\u00e7ilik","meaning":"<div><p>I\u015fde, mehanizmlerde we \u015f. m. bol\u00fdan n\u00e4sazlyk, \u00fdetmez\u00e7ilik.<\/p><ul><li>\u00c4\u015fg\u00e4r bolsun z\u00e4hmetke\u015fi\u0148 \u00f6z\u00fcne, Her bir kem\u00e7ilige \u00fdarar tyg\u015fytlyk. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>I\u015fi\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015finde hi\u00e7bir kem\u00e7ilik tapmadylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary \u017durnaly\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem\u00e7iliksiz","meaning":"<div><p>Kem\u00e7iligi bolmadyk, \u00fdetmez\u00e7iliksiz.<\/p><ul><li>I\u015fi kem\u00e7iliksiz \u00fderine \u00fdetirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem\u015ferilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kem\u015fermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kem\u015fermek","meaning":"<div><p>Kemi\u015f-kemi\u015f etmek, aglamjyramak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 galy\u0148 dodaklary g\u00fclm\u00e4ge utan\u00fdan \u00fdaly kem\u015fer\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kem\u015fertmek","meaning":"<div><p>Dodaklaryny m\u00fc\u0148k\u00fcldetmek, aglamjyratmak.<\/p><ul><li>Dodagyn kem\u015ferdip, g\u00f6z\u00fcn delmirdip, \u00abA\u00fdlar jan\u00bb di\u00fdip, gujaklady gyzyny. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kenar","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00fder bilen \u00e7\u00e4kle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, de\u0148zi\u0148 der\u00fdany\u0148 er\u0148egi, gyra, \u00fdaka, bo\u00fd.<\/p><ul><li>Kanaly\u0148 sag kenarynda i\u015fle\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary \u017durnaly\u00bb)<\/span><\/li><li>Anha de\u0148iz kenary hem g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kenarynda belent toka\u00fd \u00f6s\u00fcpdir, Dyz bo\u00fdy ot d\u00fc\u00fdplerini basypdyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyra, t\u00f6werek (mata, \u00fdaglyk we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Kenary se\u00e7ekli \u00fdaglyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kenara","meaning":"<div><p>Ke\u015fdelenen \u00fdaglygy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"kenaraly","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi, kenary nagy\u015fly.<\/p><ul><li>Ortada naz-nygmat \u00fda\u00fdylyp \u00fdatyr, Da\u015fy kenaraly \u00e4pet \u00fdaglykda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kendirik","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde un elen\u00fd\u00e4n we hamyr \u00fdugrul\u00fdan sana\u00e7, mata.<\/p><ul><li>Akjemal kendirigi\u0148 \u00fcst\u00fcnde una\u015f kesm\u00e4ge oturypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kenek","meaning":"<div><p>A\u015fyk o\u00fdnunda atylyp o\u00fdnal\u00fdan sa\u00fdlama a\u015fyk \u00fda-da sygyr, d\u00fc\u00fde a\u015fygy.<\/p><ul><li>T\u00fcweleme, Mawym gur\u015funly kenek \u00fdalydyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kenegim suwa ga\u00e7dy, Menden arany a\u00e7dy! -- di\u00fdip, oglan dymanmy\u015f. <span>(K. Ta\u0148ryguly\u00fdew, Altyn A\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keniz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Paty\u015fany\u0148 a\u00fdalyna \u00fda-da gyzyna hyzmat ed\u00fd\u00e4n gyz.<\/p><ul><li>Bir zamandan so\u0148 kenizler Mahymy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00fclap sepip, hu\u015funa getirdiler. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kenizek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> keniz.<\/p><\/div>"},{"headword":"kent","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> oba.<\/p><ul><li>Asly jany\u0148 obasy bar, kendi bar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kentlew\u00fck","meaning":"<div><p>Agyz bo\u015flugyny\u0148 \u00fdokarky digir-digir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Kentlew\u00fcklerde t\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00fderine onu\u0148 \u00fdelim \u00fdaly gurak \u015fepbe\u015figi galypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepbe","meaning":"<div><p>1. Hy\u015fadan, \u00fdylgyndan, gamy\u015fdan \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n t\u00e4rime me\u0148ze\u015f gurlu\u015fyk materialy.<\/p><ul><li>Gamy\u015f kepbe Hy\u015fadan \u00f6r\u00fclen kepbe.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eonu\u0148 \u00fdaly materialdan da\u015fy suwalyp salyn\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Gutly bolsun tutan kepb\u00e4\u0148, e\u00fdjejik. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tamlary\u0148, kepbeleri\u0148 turbalaryndan \u00e7yk\u00fdan t\u00fcsseler duw-dagyn bolup pytra\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepbeg\u00f6wen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Sakyz alyn\u00fdan tikenli, gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Kolhoz kepbeg\u00f6wen sakgyjyny \u00fdygna\u00fdjylary\u0148 brigadiri bilen \u015fertnama bagla\u015fypdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tragokant astragallary \u00fda-da kepbeg\u00f6wen di\u00fdip atlandyryl\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik k\u00f6s\u00fckliler ma\u015fgalasyna gir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepderi","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Elde ekdi edilip saklan\u00fdan \u00fda-da me\u00fddanda \u00fda\u015fa\u00fdan g\u00f6ger\u00e7ine me\u0148ze\u015f gu\u015f.<\/p><ul><li>Mekdebimizde guralan janly bur\u00e7da tow\u015fan, kepderi towuk boljak. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Akja patrak \u00fdyldyzlar, Nurly patrak \u00fdyldyzlar, Akja kepderiler \u00fdaly Beze\u00fd\u00e4rler asmany. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Parahat\u00e7ylyk kepderisi-parhat\u00e7ylyk simbolyny a\u0148lad\u00fdan ak kepder \u015fekili.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepdirmek","meaning":"<div><p>Birneme guratmak, \u00e7alykdyrmak, \u00f6l\u00fcni a\u00fdryp gatatmak, kepetmek.<\/p><ul><li>Ag\u015famky gury \u00fdel bolsa \u00fderi\u0148 yzgaryny has hem kepdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepek","meaning":"<div><p>\u00dcwelen d\u00e4n\u00e4ni\u0148 elenenden so\u0148ky gal\u00fdan b\u00f6lejikleri, gabyklary.<\/p><ul><li>Men tow\u015fanlary bede, \u015fugundyr, kepek we nahar galyndysy bilen g\u00fcnde b\u00e4\u015f wagtyna naharla\u00fdaryn. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu gapdaky n\u00e4me-de bolsa, suwa ga\u00fdnan kepege me\u0148ze\u015f bir zatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepemek","meaning":"<div><p>1. Birneme guramak, \u00f6li a\u00fdrylyp gatamak, \u00e7alykmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zini\u0148 \u00fda\u015flary kep\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwsuzlykdan guramak, suwsamak.<\/p><ul><li>Ol me\u00fddany\u0148 kep\u00e4n m\u00e4hri ganmandyr, Gy\u015fda gar, \u00fdazda hem \u00fdagy\u015f suwundan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepen","meaning":"<div><p>\u00d6lini\u0148 da\u015fyna dolan\u00fdan ak mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"kepenlik","meaning":"<div><p>Kepen etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly, kepen edil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Kepenlik mata alyndy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepetmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kepdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kepgir","meaning":"<div><p>Palaw bi\u015firilende, et gowrulanda agdarmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn saply, de\u015fik-de\u015fik gural.<\/p><ul><li>Ol elinde kepgir tutup, k\u00e4 palawly gazana, k\u00e4te bolsa towukly gaba nazar sal\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Gazan\u00e7ylar, jer\u00e7iler kepgirlerini galgady\u015fyp gygyry\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kepgir \u00fdasamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepil","meaning":"<div><p>1. Biri hakda g\u00fcman edil\u00fd\u00e4n jogapk\u00e4rlige bo\u00fdun bolu\u015f, zamun.<\/p><ul><li>Kemi \u00fdok, kepil bolaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 etmeli i\u015fini eder \u00fda-da bir i\u015f \u00fderine \u00fdeter di\u00fdip bo\u00fdun bolu\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148\u00fcnden \u00fda\u00fdradylan reklama kitaby\u0148 satylyp gutaryljagyna kepil boljakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepillik","meaning":"<div><p>Birini\u0148 etmeli i\u015fi hakynda \u00f6z \u00fcst\u00fc\u0148e alyn\u00fdan jogapk\u00e4rlik \u00fdagda\u00fdy, zamunlyk.<\/p><ul><li>Prawleni\u00fde \u00e7lenlerinden biri \u015fa\u00fdatlyk kepilligini berenden so\u0148, ony kolhoza g\u00f6termeli edildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepje","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik pil, pil\u00e7e.<\/p><ul><li>Alyp kepje-\u00e7\u00e4\u00fdnegini, \u00ddetjek \u00fderne \u00fdetip bar\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hatyja ir bilen baranda, balagyny dyzyndan \u00fdokary \u00e7erm\u00e4p, kepjesini egnine atyp, batga bolup \u00fdatan atyzy\u0148 i\u00e7inde \u015folkuldap \u00fd\u00f6ren S\u00e4hede u\u00e7rady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kepjeba\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kellesi uly, z\u00e4herli \u00fdogyn gara \u00fdylan.<\/p><ul><li>Adaty kepjeba\u015flary\u0148 z\u00e4her m\u00e4zleri g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fde\u0148sesinde \u00fderle\u015fendir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker","meaning":"<div><p>E\u015fidi\u015f organlaryndan mahrum bolan, gulagy agyr, e\u015fitme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"keramat","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini -- mifiki d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: tebigatdan da\u015fgyn g\u00fc\u00fd\u00e7, mifiki g\u00fc\u00fd\u00e7, gudrat.<\/p><ul><li>G\u00f6rd\u00fc\u0148izmi, ol sadagasy boldugymy\u0148 keramatyny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdigini! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keramatly","meaning":"<div><p>Keramaty bar bolan, dini-mifiki g\u00fc\u00fdji bar bolan, gudratly.<\/p><ul><li>I\u015fleri\u0148 hemmesi onu\u0148a boldy, a\u00fddy\u015fym \u00fdaly, keramatly atam-babam goldady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerem","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Merhemet, rehim.<\/p><ul><li>Ba\u00fdy\u0148 berenin g\u00f6rmedim, Huda\u00fdy\u0148-keremin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keremara","meaning":"<div><p>Ine-gana, arka\u00fdynlykda, howlukman, gijr\u00e4k.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 keremara proraby\u0148 \u00fdanyna giderin di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol howlukman, keremara \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keremli","meaning":"<div><p>Merhemetli, rehimli.<\/p><ul><li>G\u00f6r, n\u00e4hili g\u00f6rn\u00fckli, keremli daglar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Berimsiz ba\u00fdlara barandan, keremli daglara bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keren","meaning":"<div><p>\u00abSapar, gezek, mertebe, esse, \u00fdola\u00bb manysynda ulanyl\u00fdan ownuk s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol \u00fdol \u00fd\u00fcz keren a\u00fdlanyp, \u00fd\u00fcz keren dolanyp, \u015fol ba\u015fy agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n garly dagy\u0148 i\u00e7ini s\u00f6ker-de gider. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerep","meaning":"<div><p>1. Le\u0148kebudu\u0148, m\u00f6\u00fd\u00fc\u0148 we \u015f. m. m\u00f6r-m\u00f6jejikleri\u0148 sara\u00fdan tory.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelme\u015fen kerepleri bag\u015fy g\u00f6rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Duzak, \u00e7or\u015fak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kere\u015fme","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddakymly, myla\u00fdym gara\u00fdy\u015f, n\u00e4z.<\/p><ul><li>Ol bulary\u0148 kere\u015fmesini g\u00f6r\u00fcp, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Kere\u015fmeli \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 me\u0148zetdim A\u00fda, Ha\u00fdsy hany\u0148 ogly ekeni\u0148 bilmedim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerga\u00fd","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> G\u00fcl\u00e4ni a\u00fdak bilen basmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00e7ukur, gozak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kerim","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Keremli, rehimdar.<\/p><ul><li>\u00dda \u00fdaradan kerim huda, Meni \u00fdetir perizada. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwan (bir \u00fda-da iki \u015fahy bol\u00fdar).<\/p><ul><li>Emma kerki\u0148 \u00fdanynda pili\u0148 hem manysy bolmazmy\u015fyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerkaw","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fdaprakly be\u00fdik gaty aga\u00e7.<\/p><ul><li>Kerkaw aga\u00e7lary ony ge\u0148 galdyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerki","meaning":"<div><p>\u00dder gazylanda, iki \u00fd\u00fczi bilen i\u015flenil\u00fd\u00e4n \u00e7eki\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli gural, k\u00fcl\u00fcn.<\/p><ul><li>I\u015f k\u00e4tmeni\u0148 we kerkini\u0148 k\u00f6megi bilen ge\u00e7irildi. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Elinde by\u00e7gysy bilinde kerki, Adam g\u00fc\u00fdji \u00fdetmez, tokmagy\u0148 erki. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerle\u00e7","meaning":"<div><p>Gulagy gowy e\u015fitme\u00fd\u00e4n, gulagy agyrrak.<\/p><ul><li>Ol garry t\u00f6weregine g\u00f6zi \u00fdetdiginden seretdi hem-de kerle\u00e7 di\u0148 saldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerlik","meaning":"<div><p>E\u015fidi\u015f organyndan mahrumlyk, ker bolmaklyk.<\/p><ul><li>Kerlikden \u00fda\u0148a horluk \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerna\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dcfle\u00fdip \u00e7alyn\u00fdan saz guralyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"kerpi\u00e7","meaning":"<div><p>La\u00fddan \u00fda-da gaty jisimden \u00fdasalan d\u00f6rt bur\u00e7 formaly gurlu\u015fyk materialy.<\/p><ul><li>Eger bir b\u00f6lejik kerpiji suwly stakany\u0148 i\u00e7ine salsak, kerpi\u00e7den k\u00f6p\u00fcrjik \u00e7ykyp \u00fdokary gal\u00fdar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><li>Kerpi\u00e7leri \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n, Nagy\u015f \u00fdaly \u00f6r\u00fd\u00e4r ussa. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fuly ussa meni\u0148 kerpi\u00e7 \u00f6rmek i\u015find\u00e4ki ilkinji kem\u00e7iliklerimi h\u00e4li-\u015findi d\u00fczetdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerpi\u00e7\u00e7i","meaning":"<div><p>Kerpi\u00e7 gu\u00fd\u00fdan, \u00fdasa\u00fdan i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7\u00e7iler kerpi\u00e7 gu\u00fd\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerrew","meaning":"<div><p>\u00c7ala e\u015fid\u00fd\u00e4n, zordan e\u015fid\u00fd\u00e4n, e\u015fidi\u015f organy \u00e7ala i\u015fle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Gulagy \u00fdok kerrew, g\u00f6zi \u00fdok sokur. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Kerrew adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerri","meaning":"<div><p>Gulagy \u00e7ala e\u015fid\u00fd\u00e4n, gulagy agyr (mal barada).<\/p><ul><li>Kerri go\u00fdun gi\u00e7 \u00fcrker. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kersen","meaning":"<div><p>Aga\u00e7dan i\u00e7i o\u00fdulyp \u00fdasal\u00fdan uly \u00e7anak.<\/p><ul><li>Mawy ortaky \u00f6\u00fdden bir kersen d\u00fc\u00fde s\u00fc\u00fdd\u00fcni alyp \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148ki tallar kersen bolup, K\u00f6p obalar go\u00fdup -- g\u00f6\u00e7en. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerseng\u00f6ti","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00f6r-m\u00f6jekler ma\u015fgalasyndan bolan, tomzaga me\u0148ze\u015f \u00fcsti \u00fdarym \u015far g\u00f6rn\u00fc\u015fli m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 heniz kerseng\u00f6tini\u0148 adamyny \u00e7akanyny g\u00f6remok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kersenlemek","meaning":"<div><p>Kerseni doldurmak, kersene salmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 dilen kakyny garry a\u00fdaly kersenl\u00e4p g\u00f6terip \u00e7\u00f6p\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne ser\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kert","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n \u00e7alymtyl re\u0148kli bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Gy\u015fyna d\u00fc\u00fdeler i\u00fder \u00fdaly kert \u00fdandak basyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kertdirmek","meaning":"<div><p>1. Kertik-kertik etdirmek, py\u00e7ak \u00fda-da ige bilen kesdirip bellik etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gemriji m\u00f6r-m\u00f6jege i\u00fddirmek.<\/p><ul><li>\u00c7uwaly\u0148 bagyny \u015fy\u00e7ana kertdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u0148ylmak netijesinde bedende belli yz galdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpe eli\u0148i kertdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kertik","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak, ige we \u015f. m. zatlary bilen o\u00fdulan \u00fder, galdyryl\u00fdan yz, \u00e7apyk, bellik.<\/p><\/div>"},{"headword":"kertik-kertik","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak \u00fda-da ige bilen birn\u00e4\u00e7e gezek o\u00fdulyp bellik edilen, k\u00f6p kertigi bar bolan.<\/p><ul><li>Di\u0148e munu\u0148 ak s\u00fc\u0148kden sapy kertik-kertik edilip \u00e7yzykdan doldurylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kertikli","meaning":"<div><p>Kertigi bar bolan, kertilip bellik edilen, kertilen.<\/p><ul><li>Emin kertikli ta\u00fdagyny \u00fdokary galdyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kertik\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fck o\u00fdnalanda, o\u00fdun\u00e7ylary\u0148 utuk hasabyny alyp bar\u00fdan, ta\u00fdga agaja we \u015f. m. bellik ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"kertili\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Kertilip ba\u015flamak, i\u00fdlip in\u00e7eli\u015fmek, in\u00e7elip \u00fcz\u00fclere \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Epininden \u00fdyrtyly\u015fmak, epininden gitmek, kertilip gyrasyndan gidi\u015fmek.<\/p><ul><li>Durdy epinleri kerti\u015filen hatlary okady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kertilmek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdlip \u00fdolunmak, in\u00e7elip \u00fcz\u00fclmek (\u00fd\u00fcp, kendir, sapak we \u015f. m. hakda.).<\/p><\/div><div><p>2. Yz galmak, kertik emele gelmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 orak kesen barmagy kertilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Epininden \u00fdyrtylmak, gyrasyndan gitmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnekler sandykda kertilip gidipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerti\u015fmek","meaning":"<div><p>Kertm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, py\u00e7ak \u00fda-da ige bilen kesip bellik edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kertmek","meaning":"<div><p>1. Kertik etmek, kertik emele getirmek, py\u00e7ak bilen kesip bellik etmek.<\/p><ul><li>\u00c7eke her gezek \u00e7ykarylanda, emin ta\u00fdajygyny\u0148 ujuny kert\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yz etmek, yz galdyrmak, kesmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 z\u00f6mmejik \u015fypyrmasyny\u0148 t\u00fc\u00fdi d\u00fc\u015fen er\u0148egi ma\u0148la\u00fdyny kert\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddolmak, \u00fczmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 sargymy kertip, meni azat edi\u0148. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerwen","meaning":"<div><p>\u00dcsti \u00fd\u00fckli bar\u00fdan tirke\u015fdirilen hatar (d\u00fc\u00fde, ma\u015fyn we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Pagta \u00fd\u00fckli kerwenler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt Halnazary\u0148 ja\u0148ly, hatarly kerweni \u00fc\u00fd\u015fmek bugda\u00fda bakan \u00fdetip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcnorta bolanda ot-i\u00fdm \u00fd\u00fckli ma\u015fyn kerwenini\u0148 ba\u015fy gelip \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>It \u00fc\u00fdrer, kerwen ge\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerwenba\u015fy","meaning":"<div><p>Kerwene \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Kerwenba\u015fymyz da\u00fdaw bir garry adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerwengyran","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddow\u015fana me\u0148ze\u015f tikenli, g\u00fc\u00fdzde we \u00fdazda g\u00fclle\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"kerwensara\u00fd","meaning":"<div><p>Kerwen d\u00fc\u015fle\u00fd\u00e4n sara\u00fd, kerwen\u00e7ileri\u0148 myhmanhanasy.<\/p><ul><li>Gije \u00fdarymdan agandan so\u0148, Al\u00fdo\u015fa Ty\u00e7enkony\u0148 komandasynda bolan gyzyl gwardi\u00fda\u00e7ylar kerwensara\u00fdy g\u00fcndogar hem demir \u00fdol tarapyndan gabap aldylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kerwen\u00e7i","meaning":"<div><p>Kerweni alyp bar\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Ba\u015fga bir kerwen\u00e7i hem s\u00f6ze go\u015fuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7","meaning":"<div><p>K\u00e4selenen gawuny\u0148 \u00fda-da garpyzy\u0148 bir b\u00f6lejigi.<\/p><ul><li>H\u00e4zir \u00e7ykaranok hi\u00e7 ha\u00fdsy sesin, K\u00e4s\u00e4\u0148 ker\u00e7leri-de g\u00e4dilm\u00e4n dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol adam garpyzy\u0148 birini \u00fdaryp, kelewe bir ker\u00e7 beripdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>A\u015fyr iki ker\u00e7 gawun i\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7elemek","meaning":"<div><p>1. Ker\u00e7-ker\u00e7 etmek, ker\u00e7\u00e4p kesmek, ker\u00e7\u00e4p \u00e7ykmak, k\u00e4selemek.<\/p><ul><li>Gawun dilimlerini ker\u00e7el\u00e4p, myhmanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apym-\u00e7apym etmek, ker\u00e7im-ker\u00e7im edip kesmek, kesip b\u00f6lek -- b\u00f6lek etmek.<\/p><ul><li>Ker\u00e7el\u00e4p et dogramak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7eletmek","meaning":"<div><p>Ker\u00e7em-ker\u00e7em etdirmek, dogram-dogram etdirmek, kesdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7ele\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ker\u00e7elem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, gawun dilimlerini ker\u00e7-ker\u00e7 edi\u015fmek, k\u00e4sele\u015fmek.<\/p><ul><li>Gawun ker\u00e7ele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apym-\u00e7apym edi\u015fmek, kesi\u015fmek, kesip b\u00f6lek-b\u00f6lek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7em-ker\u00e7em","meaning":"<div><p>Kesim-kesim, dogram-dogram, b\u00f6lek-b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Dikilen \u00e7ybyklary gyly\u00e7lary bilen ker\u00e7em-ker\u00e7em edip kesi\u015fdirip bar\u00fdandyklaryna gyzyg\u00fdanyndandyr di\u00fdip, belli birini a\u00fdtmak gaty kyndy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7emek","meaning":"<div><p>Kesip \u00fda-da \u00e7apyp b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, kesmek.<\/p><ul><li>\u00ddorunjany ker\u00e7emek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ker\u00e7e\u015fmek","meaning":"<div><p>Ker\u00e7em\u00e4ge k\u00f6mek etmek, ker\u00e7em-ker\u00e7em, dogram-dogram edi\u015fmek, kesi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesanasyna","meaning":"<div><p>Kesanasyna tutmak-belli bir m\u00f6\u00e7berde nyrh kesip, hak berip i\u015fletmek, hakyna tutmak.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 kesanasyna tutan bag\u015fy\u0148mydym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesatym","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Nah gaty\u015fykly gyzyl mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesbi-k\u00e4r","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> k\u00e4r.<\/p><ul><li>Hojany\u00fdazy\u0148 esasy kesbi-k\u00e4ri da\u00fdhan\u00e7ylyk bolupdyr. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz bu kesbi-k\u00e4rimizi ta\u015flap bilmeris. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gylyk-h\u00e4si\u00fdet, \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f.<\/p><ul><li>Sen hem \u00f6z bildigi\u0148den, kesbi-k\u00e4ri\u0148den galma. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesdirmek","meaning":"<div><p>1. Kesm\u00e4ge bermek, kesim-kesim etdirmek.<\/p><ul><li>Bir zuwala hamyry a\u015f bi\u015firmek \u00fc\u00e7in kesdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditi \u00fdaraga endamy\u0148y dildirmek, \u00fdaralatmak.<\/p><ul><li>P\u00e4k\u00e4 kesdirmek.<\/li><li>Eli\u0148i py\u00e7aga kesdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6ld\u00fcrtmek, \u00e7apdyrmak, so\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Inisin \u00e7agyryp, kesdirdi go\u00fdun, Garamazdan gijigenligne g\u00fcn\u00fc\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddardyryp, dildirip bejertmek, operasi\u00fda etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kese","meaning":"<div><p>1. Gorizont tekizligine parallel \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, dik d\u00e4l, gy\u015fyk gorizontal.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdoluny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdogyn p\u00fcrsi kese go\u00fdan bolsam, ine, onda \u00e4htimal. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7agany kese halda tutman, has dikr\u00e4k halda tutmak gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fga, \u00f6zge, \u00fdat.<\/p><ul><li>Kese \u00fderden gelenler \u00fc\u00e7in bellenilen ja\u00fdda biz tiz \u00fderle\u015fdik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Zolak bolup giden, tutu\u015f.<\/p><ul><li>K\u00f6pr\u00fcden a\u0148yrsy kese giden odynlyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6mek\u00e7i at rolunda.<\/p><ul><li>Ak pagtany\u0148 kesesinden giripdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 kesesinde durup seretse\u0148, b\u00fctinle\u00fd g\u00f6k \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesek","meaning":"<div><p>Tokgalanyp gatan toprak, tokga tutup gatan toprak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli agyr harsa\u0148 kesekleri pilini\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnd\u00fcrip ra\u00fdy\u015fdan a\u0148ryk g\u00fctde-g\u00fctde a\u015fyryp ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keseki","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga \u00fderden \u00fdurtdan gelen, \u00fdat, big\u00e4ne.<\/p><ul><li>Keseki adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148ki bolmadyk, ba\u015fga degi\u015fli bolan \u00f6zge.<\/p><ul><li>Kesekini\u0148 sa\u00e7y bilen sa\u00e7ly boljak bol\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keseklemek","meaning":"<div><p>Kesek zy\u0148mak, kesek salmak, kesek bilen urmak.<\/p><ul><li>Ol itleri nabat bilen kesekl\u00e4pdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglanlar \u00fdylany kesekl\u00e4p ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesekletmek","meaning":"<div><p>Kesek zy\u0148dyrmak, kesek bilen urdurmak.<\/p><ul><li>Ekabyrrak oglanlar gelnajylary oba \u00e7agalaryna kesekletdirdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e kesek zy\u0148mak, kesek zy\u0148y\u015fmak.<\/p><ul><li>Ikisini\u0148 arasyndaky g\u00fcrr\u00fc\u0148-k\u00f6pleri\u0148 kesekle\u015fi\u015fine d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesel","meaning":"<div><p>1. Organizmi\u0148 kadaly i\u015flemegini\u0148 bozulmagy, dert.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> syrkaw.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00dcr\u00e7 edilen zat, \u00fdo\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"keselbent","meaning":"<div><p>Keselden a\u00e7ylman \u00fd\u00f6ren, uzak wagt kesell\u00e4n \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"keselhana","meaning":"<div><p>Kesellileri\u0148 \u00fdatyrylyp bejeril\u00fd\u00e4n ja\u00fdy, edarasy.<\/p><ul><li>Gadam, K\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc\u0148 kakasy bizi\u0148 keselhana d\u00fc\u015fdi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Keselhana-poliklinika kolhoz\u00e7ylara hyzmat ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesellemek","meaning":"<div><p>Syrkawlamak, n\u00e4ho\u015flamak, n\u00e4saglamak, hassalamak.<\/p><ul><li>Kesell\u00e4p g\u00f6ren g\u00f6rg\u00fcsi, \u00c7ekipdir ni\u00e7e a\u00fdlara. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>On \u00fdyly\u0148 i\u00e7inde adam hem kesellem\u00e4n \u00fda\u015fa\u00fdar, emma bir g\u00fcn g\u00f6rse\u0148 birden \u00fdok bol\u00fdar. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keselletmek","meaning":"<div><p>Kesele du\u00e7ar etmek, kesel \u00fdokdurmak, syrkawlatmak, n\u00e4ho\u015flatmak, hassalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"keselli","meaning":"<div><p>Keseli bar bolan, kesel \u00fdoku\u015fan, n\u00e4ho\u015f, n\u00e4sag, syrkaw, hassa.<\/p><ul><li>Araba\u00e7y kesellini\u0148 ha\u00fdkylygyny\u0148 arasyna \u00abh\u00e4 -- \u00e7\u00fcw\u00bb di\u00fdip sesini go\u015fdy-da, k\u00f6pr\u00fcden assalyk bilen arabany s\u00fcr\u00fcp ge\u00e7di. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Keselli adamlary\u0148 sany gitdigi\u00e7e azal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keser","meaning":"<div><p>Haly dokalanda \u00e7itil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcpi kesmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ki\u00e7ijik py\u00e7ak.<\/p><ul><li>Ussa ertir turup d\u00fckana girdi, g\u00fcnortana \u00e7enli b\u00e4\u015f -- alty sany gowy keser \u00fdasady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesermek","meaning":"<div><p>1. Keseligine uzalyp gitmek, uzalyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Keserip \u00fdatan gara dagy\u0148 arkasynda gizlenipdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gy\u015farmak, s\u00fc\u00fdnmek.<\/p><ul><li>Ol halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde keserip \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesewi","meaning":"<div><p>Ot gorsamak, d\u00f6rmek \u00fc\u00e7in ta\u00fdak.<\/p><ul><li>\u015eol wagt hem elim kesewi, sa\u00e7ym s\u00fcbsedi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kesewi bilen ot gorsamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgin","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli, berk, pert-pert.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni jorta \u00fdolup, kesgin jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditi, \u00f6tg\u00fcr, sowuk.<\/p><ul><li>G\u00fcndogardan kesgin sowuk \u015femal \u00f6ws\u00fcp ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgir","meaning":"<div><p>1. Gaty \u00fditi, \u00fdalaw \u00fdaly, \u00f6tg\u00fcr.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 \u00f6zleri \u00fc\u00e7in kesgir \u00fdaragdygyny ol unutmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Se\u0148 bedew aty\u0148 bar, kesgir gylyjy\u0148 bar, Par\u00e7ala du\u015fmany, \u00fdegsan et ony. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, \u00f6tg\u00fcr (s\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Kesgir s\u00f6zli bolmak. Kesgir s\u00f6zler bilen a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgirlik","meaning":"<div><p>1. \u00dditilik, \u00f6tg\u00fcrlik, \u00fdalaw \u00fdalylyk.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy\u0148 kesgirligi \u00e7aky\u0148 d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Berk t\u00e4sir edijilik, \u00f6tg\u00fcrlik.<\/p><ul><li>A\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zleri\u0148 kesgirligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgit","meaning":"<div><p>Belli bir netije, karar.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesgitlemek","meaning":"<div><p>Belli etmek, \u00e4\u015fg\u00e4r etmek, netije \u00e7ykarmak, takyklamak.<\/p><ul><li>Garak\u00f6li baganalary\u0148 sortlaryny kesgitlemek i\u015fine onu\u0148 n\u00e4hili be\u00fdle \u00f6kdel\u00e4nligini soradyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgitle\u00fdji","meaning":"<div><p>Takykla\u00fdjy, a\u00fddy\u0148la\u015fdyryjy, anykla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Ol atomy kesgitle\u00fdji d\u00fcrli mehanizmler bilen birlikde radiometri, gulaga tutul\u00fdan apparatly guraly hemmelere g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesgitli","meaning":"<div><p>Anyk, a\u00e7yk, belli, takyk.<\/p><ul><li>Elbetde, belli bir eser hakynda \u015fe\u00fdle kesgitli d\u00fcrli pikirleri\u0148 a\u00fddylmagyny \u00e7eki\u015fm\u00e4ni\u0148 gyzykly we i\u015fje\u0148 ge\u00e7endigini\u0148 a\u00fddy\u0148 \u015fa\u00fdady h\u00f6km\u00fcnde bell\u00e4p ge\u00e7mek gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 her biri kesgitli bir re\u0148k bilen re\u0148klenipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesik","meaning":"<div><p>1. Kesilip a\u00fdrylan, by\u00e7gy \u00fda-da py\u00e7ak bilen kesilen, b\u00f6l\u00fcnen.<\/p><ul><li>Kesik aga\u00e7.<\/li><li>Kesik sa\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apyk yzy, \u00e7apyk.<\/p><ul><li>Kesik \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesik-kesik","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek edilen, \u00e7apyk-\u00e7apyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesilmek","meaning":"<div><p>1. B\u00f6l\u00fcnip a\u00fdrylmak, b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><ul><li>E\u00fderlik, horjunlyk, gapy kilimi, Yz-yzyna kesilerdi telimi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb . \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agla\u00fdan \u00e7agany\u0148, \u00fc\u00fdr\u00fd\u00e4n itleri\u0148 sesi kesildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Akmasy galmak, \u00fdatmak.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 suwy kesildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Za\u00fdalanmak, \u00e7\u00fc\u00fdremek.<\/p><ul><li>Kesilen s\u00fc\u00fdt.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dowam etdirilm\u00e4n galmak, go\u00fdbolsun edilmek, arasy \u00fdolunmak, \u00fcz\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesim-kesim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kesik-kesik.<\/p><ul><li>Olar t\u00e4jirleri kesim-kesim edip, diri \u00fderlerini go\u00fdmandyrlar. <span>(A. P. \u00c7ehow Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesindi","meaning":"<div><p>Bir ajy \u00fdanyp duran aga\u00e7 b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Kesindini \u00f6l\u00e7erm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(I. S Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>Hellew \u00fdanyp duran otly kesindini eline alan badyna, Osman e\u00fd\u00fd\u00e4m k\u00f6w\u015f\u00fcni eline alyp, dazlap da\u015faryk \u00e7ykyp bar\u00fdardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddanyp duran kesindini babamy\u0148 dagry ma\u0148la\u00fdyna somlady. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesir","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Ma\u00fddalaw\u00e7y, drob.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesirlik","meaning":"<div><p>\u00d6z di\u00fdeni\u0148i etdirijilik, erjellik, tutan\u00fderlilik, ke\u00e7jallyk.<\/p><ul><li>Kesirlik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesi\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Kesip \u00e7ykmak, kesim-kesim edi\u015fdirmek, kesip dogram-dogram etmek.<\/p><ul><li>Ol \u015faralyk et kesi\u015fdirip kaklap otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f \u00fdigitler d\u00fc\u015fmany\u0148 telefon lini\u00fdalaryny kesi\u015fdir\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Kesm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, b\u00f6lm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, bilelikde kesmek, b\u00f6l\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7ybyk ke\u015fi\u015fmek.<\/li><li>Aga\u00e7 ke\u015fi\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birini kesip ge\u00e7mek, biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden atanak b\u00f6l\u00fcp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Galany\u0148 eteginde iki \u00fdol ke\u015fi\u015fip ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Iki g\u00f6ni \u00e7yzyk ke\u015fi\u015fip, d\u00f6rt sany bur\u00e7 emele getir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 \u00fdarany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n gaty gabyk.<\/p><ul><li>\u00ddara kesmek baglapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir nahar bi\u015firilende, gazany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde gal\u00fdan \u00fdanyk galyndy \u00fda-da emele gel\u00fd\u00e4n gatlak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesmeklemek","meaning":"<div><p>1. Kesmek baglamak, \u00fd\u00fczi gatamak (bir zady\u0148 \u00fcsti hakda).<\/p><ul><li>Aradan birn\u00e4\u00e7e wagt ge\u00e7enden so\u0148, kepderjigi\u0148 \u00fdarasy kesmekledi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesmek tutmak, a\u015fa bi\u015fip kesmek emele gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kesmekletmek","meaning":"<div><p>1. Kesmek baglatmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni gatatmak.<\/p><ul><li>\u00ddara\u0148y kesmekledipsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty bi\u015firip kesmek emele getirtmek.<\/p><ul><li>Gazany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni kesmektletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesmik","meaning":"<div><p>Ga\u00e7yp gitmez \u00fdaly ga\u00e7ak maly\u0148 a\u00fdagyna dakyl\u00fdan \u00fda-da bo\u00fdnuna dakylyp, a\u015fak sallanylyp ga\u00fdberil\u00fd\u00e4n aga\u00e7.<\/p><ul><li>Kesmikden bo\u015fan a\u00e7ma\u0148yz sygyrlar ondan-o\u0148a hars ur\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kesp","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4r 1.<\/p><ul><li>Ata kesbi-ogla halal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ketde","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> uly.<\/p><\/div><div><p>2. Uly gullukda i\u015fle\u00fd\u00e4n, \u00fda\u015fuly, \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>Ketdelerini\u0148 biri bolmaga \u00e7emeli; onu\u0148 egninde polkownik ny\u015fanlary bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ketek","meaning":"<div><p>1. Towuk, it we \u015f. m. \u00fc\u00e7in salnan ja\u00fd.<\/p><ul><li>G\u00f6reni\u0148 keteginde towuk go\u00fdmady. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 towuklarym juda k\u00f6pelip gitdi, indi ma\u0148a \u00fd\u00f6rite ketekler, gi\u0148 ja\u00fdlar gurap beri\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>It ketegine k\u00fcrs\u00e4p urdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ki\u00e7ijik, \u00fdaramazja \u00fdasa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Her kim ketekli-ketegine dargady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"keteni","meaning":"<div><p>A\u00fdal k\u00f6\u00fdnekligi \u00fc\u00e7in elde dokal\u00fdan \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Ketenisi el degirse pasyrdap, \u00dd\u00fcregine guwan\u00e7-kuwwat ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(K. Imanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Egni keteni k\u00f6\u00fdnekli, sallanyp suwa gidipdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ketew","meaning":"<div><p><span>Zooweterinari\u00fda<\/span> Atlara we \u00fdeke to\u00fdnakly ha\u00fdwanlara deg\u00fd\u00e4n \u00fdokan\u00e7 kesel, ma\u0148ka.<\/p><ul><li>He\u00fd, seni\u0148 bir ba\u00fdgaly\u0148a ketew degsin-di\u00fdip s\u00f6gdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ketewlemek","meaning":"<div><p>Ketew keseli degmek, ketew keseli bilen kesellemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ketgen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Mal oty h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddanyl\u00fdan, baldaklary tikenli bir\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik, ha\u015fal ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"kethuda","meaning":"<div><p>Maslahat beriji, ba\u015ftutanlyk ediji, \u00fda\u015fululyk ed\u00fd\u00e4n, aksakgallyk ed\u00fd\u00e4n, ge\u0148e\u015fdar, k\u00e4huda.<\/p><ul><li>Salyh i\u015fan hem, ba\u015fga kethuda aksakgallary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148lerine ynananlar hem olara go\u015fulypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kethudalyk","meaning":"<div><p>Kethuda bolmaklyk, ge\u0148e\u015fdarlyk, \u00fda\u015fululyk, aksakgallyk, ba\u015ftutanlyk, k\u00e4hudalyk.<\/p><ul><li>Kethudalygy, aksakgallygy \u00f6z ellerine alan Pirguly ba\u015flykla\u00fdyn s\u00fc\u00fdthorlar, ba\u00fdlar suwumyzy\u0148 alkymyna \u00e7ykdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kezzap","meaning":"<div><p>\u00ddalan\u00e7y, aldaw\u00e7y, hileg\u00e4r, mekir.<\/p><ul><li>Siz, e\u00fd, wy\u017edanlaryny pula satan kezzaplar. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kezzaplyk","meaning":"<div><p>\u00ddalan\u00e7ylyk, aldaw\u00e7ylyk, hileg\u00e4rlik, mekirlik.<\/p><ul><li>Kezzaplykda Amyder\u00fdany\u0148 sebitine hem \u00fdakasyny tanatdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kezzap\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kezzaplyk.<\/p><ul><li>Daga eltip, edibilen kezzap\u00e7ylyklaryny edipdirler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00d6z di\u00fdenini ed\u00fd\u00e4n, kesir ke\u00e7jal.<\/p><ul><li>Ke\u00e7 gylykly oglan.<\/li><li>Ke\u00e7 adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugruna d\u00e4l, ters n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>Kejine ga\u00fdda\u00fdsa\u0148, almyty\u0148 nagt. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Indi dogry d\u00f6rt \u00fdyl b\u00e4ri, Meni\u0148 i\u015fim \u00e7ek\u00fd\u00e4r keje. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7e","meaning":"<div><p>Go\u00fdun \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden basylyp edil\u00fd\u00e4n d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Oglanlar ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7ip oturdylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7elik","meaning":"<div><p>Ke\u00e7e etmek \u00fc\u00e7in go\u00fdlan \u00fd\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Bir ke\u00e7elik \u00fd\u00fc\u0148\u00fcmiz bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7jal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00e7 1.<\/p><ul><li>Be\u00fdleki \u00e7agalar bilen bir hatarda ke\u00e7jal Rejep-de m\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 ke\u00e7jal h\u00e4si\u00fdetine g\u00f6r\u00e4 hi\u00e7 bo\u00fdun alman, \u00f6z\u00fcni a\u00fdypsyz hem m\u00fc\u00fdns\u00fcz g\u00f6rkezm\u00e4ge \u00e7aly\u015fdy-da, ha\u00fd\u00fdarlyga tutundy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7jallyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00e7lik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne ke\u00e7jallyk edip a\u00fddyp otyr-da! <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fdatasym gelenok-di\u00fdip A\u00fddogdy ke\u00e7jallyk bilen jogap berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7je","meaning":"<div><p>1. Ba\u015f \u00e7ykaryp bilme\u00fd\u00e4n, tiz a\u0148\u015fyrma\u00fdan, d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4n, k\u00fctek.<\/p><ul><li>A\u00fd, sen-\u00e4 bir ke\u00e7je ekeni\u0148!<\/li><li>A\u015fyr ke\u00e7je adamdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ke\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7jellik","meaning":"<div><p>1. Ba\u015f \u00e7ykaryp bilmezlik, tiz a\u0148\u015fyrmazlyk, d\u00fc\u015f\u00fcnmezlik.<\/p><ul><li>Ke\u00e7jelik etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ke\u00e7lik.<\/p><ul><li>\u00c7yn \u00fd\u00fcrekden, dostlar\u00e7a g\u00fcrr\u00fc\u0148 edilse, Sopa-da ke\u00e7jeligine tutup oturasy \u00fdok-la! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00e7lik","meaning":"<div><p>\u00d6z di\u00fdeni\u0148i edijilik, kesirlik, ke\u00e7jelik, ke\u00e7jallyk.<\/p><ul><li>Ke\u00e7lik etmek gerek d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fderilmek","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi\u0148e garamak, garanjaklamak, ke\u00fdkerilmek, \u00fc\u015ferilmek, towsarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fderi\u015fmek","meaning":"<div><p>T\u00f6werege seredi\u015fip durmak, garanjakla\u015fmak, ke\u00fdkeri\u015fmek, \u00fc\u015ferili\u015fmek, towsary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fderjeklemek","meaning":"<div><p>Keerilip t\u00f6weregi\u0148e seretmek, garanjaklap seretmek, garanjaklamak.<\/p><ul><li>A\u00fdna k\u00fcd\u00e4 \u00e7ykan me\u00fddan horazy \u00fdaly ke\u00fderjekl\u00e4p t\u00f6weregine garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ala\u015fa ke\u00fderjekl\u00e4p, o\u00fdnaklap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4me t\u00f6weregi\u0148e ke\u00fderjekle\u00fd\u00e4rsi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fderjekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde keerilmek, ke\u00fderili\u015fip t\u00f6werege seredi\u015fmek, garanjakla\u015fmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler ke\u00fderjekle\u015fdi, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k selpe\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdermek","meaning":"<div><p>T\u00f6werege seretmek, garanjyramak, ke\u00fdkermek, dikelmek, \u00fc\u015ferilmek, towsarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdertmek","meaning":"<div><p>T\u00f6werege seretdirmek, garanjaklatmak, dikeltmek, galdyrmak, \u00fc\u015fertmek, towsartmak.<\/p><ul><li>Atlar \u00fdakynlykda agyl barlygyny du\u00fdup, gulaklaryny ke\u00fderdip we g\u00f6zlerini gara\u0148kylyga dikip gyssan\u00fdardylar. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdgim","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00dda\u015fy ki\u00e7i a\u00fdal -- gyzlara \u00fd\u00fczlenilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Fartugy, ke\u00fdgim, \u00f6r\u00e4n ykjam dakynaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdgim, ol ses \u00fdeterden da\u015fda. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7\u00f6lde we dagda \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdiriji, ge\u00e7i pisint ha\u00fdwan, jeren.<\/p><ul><li>Biz ke\u00fdik awlamaga gitm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdardyk. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdkerilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fderilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdkeri\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fderi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdkermek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdermek.<\/p><ul><li>T\u00e4 iki gulagy sa\u00e7yny\u0148 arasyndan tow\u015fany\u0148 gulagy \u00fdaly ke\u00fdkerip \u00e7yk\u00fdan\u00e7a daramazdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdkertmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdp","meaning":"<div><p>I\u00e7ki du\u00fdgy \u00fdagda\u00fdy, bir zatdan alyn\u00fdan lezzet, hezillik, sapa.<\/p><ul><li>Ol bar\u00fdanlary\u0148 ke\u00fdpleri k\u00f6k, ruhlary \u015fat. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpi-sapa","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp-lezzet, gyzyk, i\u00e7ki du\u00fdgy-ruhu\u0148 g\u00f6terili\u015f \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Tow\u015fanjyklar o\u00fdnakla\u015fyp depede, \u00c4hli jandar bol\u00fdar ke\u00fdpi sapada. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hawa, \u00fdag\u015fy \u00fdigit, bagy\u0148 \u015fe\u00fdle ke\u00fdpi-sapasy bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpihon","meaning":"<div><p>Me\u00fdletinlik bilen, \u00f6z islegine g\u00f6r\u00e4, \u00f6z islegi bilen, ke\u00fdpine.<\/p><ul><li>So\u0148ra birden ba\u015fyn galdyrdy g\u00fcl\u00fcp, Gepledi ke\u00fdpihon, he\u00fdjana gelip. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oba ke\u00fdpihon i\u015fe ga\u00fdtdym. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpihonlyk","meaning":"<div><p>\u00d6z isleglilik, me\u00fdletinlik.<\/p><ul><li>Ol mundan \u00f6\u0148ki gorkusyndan ed\u00fd\u00e4n i\u015flerini indi ke\u00fdpihonlykdan etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpik\u00f6kl\u00fck","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi gowulyk, ke\u00fdpli \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Hawa, gel\u00fd\u00e4rdi ol ke\u00fdpik\u00f6kl\u00fckde. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpine","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp edip, \u00f6z islegine g\u00f6r\u00e4, me\u00fdletin, \u00fd\u00f6ne.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n o\u0148at g\u00fcn boldy, ke\u00fdpine gezibermeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u015f\u00e4here ke\u00fdpine gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdplendirmek","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpini g\u00f6termek, serho\u015f etmek, i\u00e7ki du\u00fdgusyny g\u00f6termek.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 edip ke\u00fdplendirmek.<\/li><li>Saz \u00e7alyp ke\u00fdplendirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdplenmek","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi\u0148i g\u00f6termek, gyzyklanmak, serho\u015f bolmak.<\/p><ul><li>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148 ke\u00fdplenmek.<\/li><li>Bir zady\u0148 y\u015fkyna d\u00fc\u015f\u00fcp ke\u00fdplenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpli","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpli k\u00f6k bolan, \u015fat, begen\u00e7li.<\/p><\/div><div><p>2. Gyzykly.<\/p><ul><li>Ke\u00fdpli g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><li>Ke\u00fdpli o\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ke\u00fdpli k\u00f6k, serho\u015f.<\/p><ul><li>Ol birneme ke\u00fdpli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdplilik","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpik\u00f6kl\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. Gyzyklylyk.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Serho\u015f \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpsiz","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpi \u00fdok, \u015fat d\u00e4l, ugry \u00fdok, tukat.<\/p><ul><li>\u00abBolanok\u00bb jogabyn e\u015fdip, ol \u00fderden, Bu g\u00fcn hem ke\u00fdpsiz ara a\u00e7dylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sag d\u00e4l, n\u00e4ho\u015f.<\/p><\/div><div><p>3. Gyzyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdpsizlik","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpi \u00fdokluk, \u015fat d\u00e4llik, ugry \u00fdokluk, tukatlyk.<\/p><ul><li>Mugallyma \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148den \u00ab\u015fe\u00fdle\u00bb di\u00fdip, ke\u00fdpsizlik bilen okuwa ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sag d\u00e4llik, n\u00e4ho\u015fluk. .<\/p><\/div><div><p>3. Gyzyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdp\u00e7il","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp \u00e7ekm\u00e4ni gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, ke\u00fdpe gyzyg\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdtik","meaning":"<div><p>Bir a\u00fdagy\u0148a agsa\u00fdan, agsak.<\/p><ul><li>Ke\u00fdtik adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdtiklemek","meaning":"<div><p>Bir a\u00fdagy\u0148a agsap \u00fd\u00f6remek, agsaklamak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148den ke\u00fdtikl\u00e4p bar\u00fdan Gulluhan a\u00fdak \u00e7ekip, yzyndakylara garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fdwany","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdal.<\/p><ul><li>\u015eol \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 ke\u00fdwanysy i\u015f, alada bilendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Orazg\u00fcl elli \u00fda\u015fyna \u00fdakynlan ke\u00fdwany a\u00fdaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fd\u015ferilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fd\u015fermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u00fd\u015fermek","meaning":"<div><p>Birneme egilmek, b\u00fck\u00fclmek (k\u00f6plen\u00e7 agyr zat g\u00f6terilende).<\/p><ul><li>A\u015fyr egni doly haltaly ke\u00fd\u015ferip bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fd\u015fertmek","meaning":"<div><p>Birneme egildirmek, b\u00fck\u00fcldirmek.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fck adamy ke\u00fd\u015ferd\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fd\u015fik","meaning":"<div><p>Gy\u015fyk a\u00fdak, ma\u00fdyp a\u00fdak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sag a\u00fdagy ke\u00fd\u015fik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u00fd\u015fiklemek","meaning":"<div><p>Agsap \u00fd\u00f6remek, ke\u00fd\u015ferilip \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u015f","meaning":"<div><p>Go\u015fulan s\u00f6z\u00fcni\u0148 manysy bilen baglylykda adamy\u0148 me\u015fgul bol\u00fdan k\u00e4rini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy affiks.<\/p><ul><li>Arabake\u015f, d\u00fc\u00fdeke\u015f, \u00e7ilimke\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fara","meaning":"<div><p>Ba\u015fa\u015fa ke\u015f, bir ke\u015fi, jo\u00fdany ge\u00e7irip.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a me\u00fddanlaryny ke\u015fme-ke\u015f d\u00e4l-de, di\u0148e ke\u015fara suwarmagy dowam etdir\u00fd\u00e4r eken. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fde","meaning":"<div><p>B\u00f6r\u00fcge, k\u00fcrt\u00e4 we \u015f. m. salynla\u00fd \u00e7yl\u015fyrymly nagy\u015f.<\/p><ul><li>Barmagyna \u00fd\u00fcwsesini \u00f6t\u00fcrip, ke\u015fde etm\u00e4ge oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dokma dokap hat \u00fdazyp, Ke\u015fde \u00e7ekmek sende bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fdelemek","meaning":"<div><p>Ke\u015fde \u00e7ekmek, nagy\u015f salmak, nagy\u015flamak.<\/p><ul><li>Tylla pioner ba\u00fddagyny ke\u015fdel\u00e4p boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Bir ellik bir sany temm\u00e4ki gabyn, Ke\u015fdel\u00e4pdir \u00fcst\u00fcni o\u0148 nagy\u015flap. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fdelenmek","meaning":"<div><p>Ke\u015fde bilen bejerilmek, ke\u015fde salynmak.<\/p><ul><li>\u00c7eper el bilen ke\u015fdelenen haltajyk elden-ele ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fdeletmek","meaning":"<div><p>Ke\u015fde \u00e7ekdirmek, ke\u015fde saldyrmak, ke\u015fde etdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7ilim haltajygyny\u0148 agzyny ke\u015fdeletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fdele\u015fmek","meaning":"<div><p>Ke\u015fde \u00e7eki\u015fmek, ke\u015fde edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ke\u015fik","meaning":"<div><p>Ke\u015figini \u00e7ekmek-hyzmatyny etmek, gullugyny etmek.<\/p><ul><li>Myrat jan \u00f6z enesini\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden hi\u00e7bir \u00fdana gitm\u00e4n, ki\u015fini\u0148 ke\u015figini \u00e7ekm\u00e4n, hat \u00f6wrendi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u015fp.<\/p><ul><li>\u015eol wagt hem penjireden g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdagtysy sy\u00e7rap, onu\u0148 ke\u015fimlerini a\u00fdyl-sa\u00fdyl \u015fekillendir\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015flemek","meaning":"<div><p>Ke\u015f \u00e7elmek, jo\u00fda \u00e7ekmek suw akar \u00fdaly \u00fdapjagaz \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a suwarmak bolsa ba\u015fga hili, suwuny \u015fildirdedip akdyryp, ke\u015fl\u00e4p suwarmaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015fp","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz sypaty, \u015fekili, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zlerden so\u0148, onu\u0148 \u00fd\u00fcz ke\u015fbini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirmek kyn d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kakasyny\u0148 ke\u015fbi hi\u00e7 wagt onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gitme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ke\u015ft","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gezelen\u00e7, sy\u00fdahat.<\/p><ul><li>Ke\u015ft edip gezer men ilden-illere. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fd\u00e4, m\u00e4de.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bi\u015firen naharlary\u0148y ke\u015fdi\u0148 \u00e7ekip i\u00fder \u00fdaly d\u00e4l. <span>(N. Ponma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Alada, hyzmat, i\u015f.<\/p><ul><li>Artyk gidenden so\u0148, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 b\u00fctin ke\u015fdi A\u00fdnany\u0148 bo\u00fdnuna d\u00fc\u015f\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kibirdemek","meaning":"<div><p>Pytrap durmak, kibirt-kibirt edip durmak owranmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kibirdetmek","meaning":"<div><p>Kibirdili ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kibirdi","meaning":"<div><p>Bir zat owrananda, kibirt-kibirt edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"kibit","meaning":"<div><p>Egin, gerden, bo\u00fdun.<\/p><ul><li>Sowukda kibtini gysyp, iki sany \u00fdetim \u00e7aga, \u00c7ykyp gid\u00fdar ertir bilen, \u00e7\u00f6plemejik \u00e7\u00f6plem\u00e4ge. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kile\u0148","meaning":"<div><p>Ba\u015fdan-a\u00fdak, bary, b\u00fctinle\u00fd, hemme, \u00e4hli.<\/p><ul><li>\u00ddollary\u0148 gyralary kile\u0148 g\u00f6k baglyk bolmaly. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4r t\u00fcrgenligne port\u00e7ula\u0148, \u00c7alasyn i\u015fle\u00fd\u00e4r olary\u0148 bary. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kilim","meaning":"<div><p>Haly \u00fdaly \u00fd\u00fcw\u00fcrdilip, er\u015fini\u0148 i\u00e7inden iki gat arga\u00e7 ge\u00e7irilip dokal\u00fdan d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Sandygyny\u0148 i\u00e7inde kilime dolangy bir zat \u00fdatan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6w\u015f\u00fcll\u00e4n kilimini serpip, onu\u0148 i\u00e7inden bir \u00fdigit \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kire\u00fdsiz kilim kakylmaz, ojaksyz \u00f6\u00fde bakylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kilise","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Buthana, ybadathana.<\/p><\/div>"},{"headword":"kilt","meaning":"<div><p>Gapa we \u015f. m. edil\u00fd\u00e4n z\u00fclp, gapyny gulplamak \u00fc\u00e7in ildirgi\u00e7.<\/p><ul><li>Sapa \u00fdana gapa di\u0148 salyp, gapyny\u0148 kildini \u00fdazdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00f6rd\u00fc\u0148izmi, \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 i\u00e7ki kiltleri ildirilm\u00e4ndir-di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiltlemek","meaning":"<div><p>Kildini ildirmek, indirgijini, z\u00fclp\u00fcni ildirmek, gulplamak.<\/p><ul><li>Bahar turdy-da, a\u00e7yk i\u015figi \u00e7ekip i\u00e7inden kiltledi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiltlenmek","meaning":"<div><p>Kilt ildirilmek, z\u00fclp ildirilmek, gulplanmak. .<\/p><ul><li>Gapy kiltlenipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiltletmek","meaning":"<div><p>Kildini ildirtmek, z\u00fclp\u00fcni ildirtmek, gulp urdurmak, gulplatmak.<\/p><ul><li>Gapyny da\u015fyndan kiltletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiltli","meaning":"<div><p>1. Kildi bar bolan, z\u00fclpli.<\/p><ul><li>Kiltli gapyny beklemek a\u0148sat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapyk, gulply, kiltlenen.<\/p><ul><li>Meret \u00f6\u00fdlerine gelende, gapy kiltli eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiltsiz","meaning":"<div><p>1. Kildi, gulpy bolmadyk, z\u00fclps\u00fcz, gulpsuz.<\/p><ul><li>Kiltsiz gapyny \u00fdapyp bolmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapyk d\u00e4l, a\u00e7yk, kiltlenmedik.<\/p><ul><li>Sara\u00fdy\u0148 derwezesi sagat 10-a \u00e7enli kiltsiz dur\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kilwan","meaning":"<div><p>Degirmende bugda\u00fd \u00fcwemeklik i\u015finde i\u015fle\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>Meni\u0148 kakama-ha kilwan di\u00fderler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol hemi\u015fe una bula\u015fyp \u00fd\u00f6ren i\u015f\u00e7i bolany \u00fc\u00e7in, Kerim adyndan kilwan lakamy has \u015f\u00f6hratlyrakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kilwanlyk","meaning":"<div><p>Kilwany\u0148 k\u00e4ri, kilwany\u0148 wezipesi.<\/p><ul><li>Degirmende kilwanlyk i\u015fini \u00fderine \u00fdetirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kim","meaning":"<div><p>Adama degi\u015fiklilikde ulanyl\u00fdan sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Kim o\u0148a kel toklusyny ynan\u00fdardy? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kim mu\u0148a gyzyny berer, hi\u00e7 kim hem bermez. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kim pula, kim hata, kim gazete gara\u015fardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kim at \u015fa\u00fdyn, kim sagadyn \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kimin","meaning":"<div><p>\u00ab\u00ddaly, kibi, dek, de\u00fdin\u00bb manyda ulanyl\u00fdan poslelog.<\/p><ul><li>San-sola bolmady a\u00fdal hem gyzda, Mal kimin satyldy gy\u015fynda, \u00fdazda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kimograf","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Organizmde bol\u00fdan prosesleri \u00fdazyp belle\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z owazlaryny \u00fdazyp belle\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"kimse","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> kim.<\/p><ul><li>Hijri derdi-dagyny hi\u00e7 kimse menden sormasyn. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Kimse -- go\u015f-golamyny da\u0148\u00fdardy, kimse -- \u00fduwun\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kina\u00fda","meaning":"<div><p>Kakdyryp a\u00fddyl\u00fdan a\u0148latma s\u00f6zler \u00fda-da pikir, ironi\u00fda.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u00fdene kina\u00fda bilen \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Jijim, \u00f6kd\u00e4 \u00f6kde di\u00fdmek gerek -- di\u00fdip, bu s\u00f6zleri kina\u00fda bilen a\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kina\u00fdalamak","meaning":"<div><p>Kina\u00fda etmek, kakdyryp a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Hanha, g\u00f6tergile\u00fd\u00e4n adamy\u0148, g\u00f6r, n\u00e4me i\u015f ed\u00fd\u00e4r? -- di\u00fdip kina\u00fdalap g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kina\u00fdaly","meaning":"<div><p>Kina\u00fda bilen a\u00fddyl\u00fdan, kakdyrylyp a\u00fddyl\u00fdan.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zler kina\u00fdaly \u00fdylgyrmak bilen a\u00fdryldy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Hally ol soraga \u00e4hmi\u00fdet berm\u00e4n, kina\u00fdaly \u00fdylgyrdy-da, garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kindiwan","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6r\u00e4n ki\u00e7i, ki\u00e7ijik.<\/p><ul><li>Gyzjagazy\u0148 kindiwan burunjygy has eziz g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kine","meaning":"<div><p>G\u00f6wne degilmek zerarly edil\u00fd\u00e4n \u00f6\u00fdke, g\u00f6w\u00fcn galmaklyk.<\/p><ul><li>Kine di\u0148e namart adamlara gel\u015fer. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f Gapyrjak)<\/span><\/li><li>Ol gaharja\u0148 \u00f6we\u00fd ene, \u00dd\u00fcreginde jo\u015fdy kine. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kineli","meaning":"<div><p>G\u00f6wni galan \u00f6\u00fdkeli.<\/p><ul><li>\u00c7ala a\u0148lan\u00fdan kineli labyzda gepledi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>J\u00fcne\u00fdt Ezize \u00fdene bir gezek kineli garandan so\u0148, s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kinelilik","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcn galanlyk, \u00f6\u00fdkelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"kinesiz","meaning":"<div><p>G\u00f6wni galmadyk, \u00f6\u00fdkesiz.<\/p><ul><li>A\u00e7yk g\u00f6k \u00fd\u00fcz\u00fcnde gu\u015flar j\u00fcrle\u015fip, dostlukda \u00f6\u00fdkesiz kinesiz sa\u00fdrar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Dagry dost kinesiz bolar, bol\u015fu\u0148y \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e di\u00fder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiparlamak","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015famak, peselmek, ha\u00fdallamak, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Da\u0148 atmaga az galandyr di\u00fdlip \u00e7aklan\u00fdardy, \u00e7abga kiparlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Da\u015farda harasat, ol g\u00fc\u00fdjemese, kiparlama\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kir","meaning":"<div><p>1. Hapa, \u00e7irk, kir-kimir.<\/p><ul><li>Tozan nire, kir nire. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f Gapyrjak)<\/span><\/li><li>Skatertlerde be\u00fdle bir lap eder \u00fdaly, do\u0148y \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00e4n \u00fdatan kir-\u00e4 \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kirl\u00e4n ge\u00fdimler.<\/p><ul><li>Kiri kir a\u00e7ar, kin\u00e4ni -- s\u00f6z. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kir-kimir","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kir.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir kir-kimir \u00fdok asman \u00fd\u00fcz\u00fcnde, Ne tolkun, ne gom bar de\u0148iz d\u00fcz\u00fcnde. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirbe\u0148ke","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> 409, 5 grama barabar agyrlyk \u00f6l\u00e7egi, gadak.<\/p><ul><li>Iki kirbe\u0148ke t\u00fcwi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirbe\u0148kelik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> 409, 5 grama de\u0148 bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n (da\u015f).<\/p><ul><li>Kirbe\u0148lik da\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kire\u00fd","meaning":"<div><p>Ulag bilen edilen i\u015fi\u0148 haky \u00fda-da wagtla\u00fdyn alnan ja\u00fd, mal \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n t\u00f6leg.<\/p><ul><li>Kire\u00fdine tutup \u00fc\u00e7 d\u00fc\u00fde, \u00d6z\u00fcne \u00fdeten ojary, Bazara \u00e4kitdi da\u0148dan, \u00ddene-de \u00e7ekip ejiri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Kire\u00fdsiz kilim kakylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gu\u015f ganatyndan kire\u00fd islemez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kire\u00fdke\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6z maly bilen kire\u00fd ed\u00fd\u00e4n, kire\u00fdine \u00fd\u00fck da\u015fa\u00fdan, i\u015f ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"kire\u00fdke\u015flik","meaning":"<div><p>\u00d6z maly bilen kire\u00fd edijilik, kire\u00fdine \u00fd\u00fck \u00e7ekmeklik k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"kire\u0148","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> kir.<\/p><ul><li>Ol d\u00fc\u00fdb\u00fcnden kire\u0148 degmedik owadan halyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni dyrma\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4gile\u00e7ilik, n\u00e4razylyk.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcnde \u00e7igit \u00fdaly kire\u0148 bolmadyk Ho\u015fgeldi bolsa \u00f6\u0148ki otury\u015fyny \u00fc\u00fdtgetm\u00e4n, bu bolu\u015flara perwa\u00fdsyz garap oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kire\u0148siz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kirsiz.<\/p><ul><li>\u00ddigidi\u0148 sadap \u00fdaly kire\u0148siz ak di\u015fleri \u00fdyldyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirikdirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kirjikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kirikmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kirjikmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kiri\u015f","meaning":"<div><p>1. Saz gurallaryny\u0148 tary, simi.<\/p><ul><li>Bu \u00e7al\u00fdan sazymy\u0148 ho\u015f owaz ber\u015fi Perdesi k\u00fcm\u00fc\u015fdir, polatdyr kir\u015fi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tamdyrany\u0148 kir\u015fi \u00e7ig \u00fd\u00fcpekden i\u015fil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u00fdy\u0148 kir\u015fi zar\u0148yldap durdy.<\/p><ul><li>Gaty \u00e7ekip \u00fda\u00fdy\u0148 kir\u015fini \u00fczmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gurlu\u015fykda diwarlary g\u00f6ni salmak \u00fc\u00e7in we \u015f. m. i\u015flerde ulanyl\u00fdan, gazyjaklary dartdyrylyp berkidil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a hatarlary kiri\u015f \u00e7ekilen \u00fdaly g\u00f6n\u00fcdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kiri\u015flemek","meaning":"<div><p>Kiri\u015f tutmak; kiri\u015f \u00e7ekip i\u015flemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kirjikdirmek","meaning":"<div><p>Kir \u00fdokdurmak, s\u00e4hel\u00e7e kirletmek, kirikdirmek.<\/p><ul><li>Egin-e\u015fikleri kirjikdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirjikmek","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e kirlemek, kirikmek.<\/p><ul><li>Kost\u00fdum birneme kirjigipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirlemek","meaning":"<div><p>Hapa bolmak, kir \u00fdoku\u015fmak, \u00e7irk bolmak, hapalanmak.<\/p><ul><li>Ol toprak, tozana te\u00fdim edenso\u0148, kirl\u00e4p giden k\u00f6ne namazlyk \u00e7ykardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ak k\u00f6\u00fdnek tiz kirle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirletmek","meaning":"<div><p>Hapa etmek, kir \u00fdokdurmak.<\/p><ul><li>Ak telpegi kirletmek. K\u00f6\u00fdnegi kirletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirli","meaning":"<div><p>Hapa bolan, kirl\u00e4n, kir \u00fdoku\u015fan, hapalanan.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148leri goparylyp a\u00fdrylan kirli k\u00f6\u00fdnegi bar eken. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kirli donly garryni\u0148 dilewarlygy oturanlary ha\u00fdran galdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirlik","meaning":"<div><p>\u00c7agany\u0148 ge\u00fdimi hapalanmazlyk \u00fda owadanlyk \u00fc\u00e7in ge\u00fdimi\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite \u00f6\u0148l\u00fck.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcne kirlik ge\u00fddirilen \u00e7aga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirliklik","meaning":"<div><p>Kirlik etmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ni\u00fdetlenip go\u00fddan \u00fda-da bi\u00e7ilen mata.<\/p><ul><li>Kirliklik mata almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirlilik","meaning":"<div><p>Kirli bolmaklyk, hapa bolmaklyk, \u00e7irklilik.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimi\u0148 kirliligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirpi","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bedeni syh-syh tikenli jandar.<\/p><ul><li>Kirpini\u0148 tikeni \u00fdaly g\u00fcr sakgalyny welin, hemi\u015fe syr\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirpik","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 gabaklaryny\u0148 gyrasyna \u00e7yk\u00fdan gyl.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fd \u00fdaly gara ga\u015f ok de\u00fd kirpikler, Awlajaga me\u0148ze\u00fd\u00e4r gola\u00fd \u00fdeteni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Kirpikleri ja\u00fdtaryp, in\u00e7ejik i\u0148\u0148e \u00fdaly \u00fdalpyldady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kirpikmen","meaning":"<div><p>Kirpigi uzyn, g\u00fcr we uzyn kirpikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"kirsiz","meaning":"<div><p>Kiri \u00fdok bolan, kir, hapa \u00fdoku\u015fmadyk, kirlenmedik, kire\u0148siz, arassa.<\/p><ul><li>Kirsiz ge\u00fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kir\u015fen","meaning":"<div><p>Tor\u00e7 edilen \u00fdoldaky toprakdan \u00fda-da topur gumdan emele gel\u00fd\u00e4n \u00fde\u0148iljek tozan, \u00e7a\u0148, toz.<\/p><ul><li>Demirgazykdan gel\u00fd\u00e4n sowuk \u015femal \u00e7\u00e4ges\u00f6w kir\u015fenleri asmana g\u00f6ter\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00fdigit hem gum, kir\u015fen bilen gaty \u00abowadanlanjak\u00bb bol\u00fdar -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kir\u015fensiz","meaning":"<div><p>Kir\u015feni bolmadyk, kir\u015feni \u00fdok.<\/p><ul><li>Kir\u015fensiz galan G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni topbak bulut \u00f6rtdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fd a\u00fddy\u0148 a\u00fdazly gy\u015f gijesi kir\u015fensiz asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdyldyzlar \u00fdyldyra\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kir\u015fensiz \u00fdol.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kise","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> j\u00fcbi.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7\u00fcnji hatyn ag\u015fam alypdy, Okap \u00fdene kisesine salypdy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Go\u015f-golam salyn\u00fdan halta.<\/p><ul><li>Go\u015flaryny\u0148 hemmesini kis\u00e4 salyp, agzyny bogdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitap","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00fdazgyly we da\u015fy sahaplanyp \u00e7ap edilen eser \u00fda-da eserler \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>Ol kitap okamagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Kitaby s\u00f6\u00fd\u00fc\u0148 we oka\u0148! Gyzykly kitap. Bu kitap \u00e7agalar barada \u00fdazylypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitaphana","meaning":"<div><p>Ne\u015fir edil\u00fd\u00e4n kitaplar saklan\u00fdan we k\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fck \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n edara.<\/p><\/div>"},{"headword":"kitaphana\u00e7y","meaning":"<div><p>Kitaphana i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Tehnikumy gutaran Galina bu \u00fdere kitaphana\u00e7y bolup geldi. <span>(\u00abMugalymlar Gazeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitap\u00e7a","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik kitap, uly bolmadyk kitap.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet ne\u015fir\u00fdaty kore\u00fd ertekilerini\u0148 ikisini a\u00fdratyn kitap\u00e7a edip \u00e7apdan \u00e7ykardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sy\u00fdasy kitap\u00e7alary we d\u00fcrli gezet-\u017eurnallary g\u00f6rd\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitir","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd ga\u00fdnadyl\u00fdan demir \u00fda-da \u00e7o\u00fdun \u00e7\u00e4\u00fdnek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly gar\u015fydaky ojakda kitir oturdypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitirdemek","meaning":"<div><p>Kitirt-kitirt etmek, kitirt-kitirt edip owranmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kitirdetmek","meaning":"<div><p>Kitirt-kitir etdirmek, kitirt-kitirt etdirip gemirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kitirdew\u00fck","meaning":"<div><p>Kitird\u00e4p duran, owranyp bar\u00fdan, pytrap bar\u00fdan.<\/p><ul><li>Kitirdew\u00fck k\u00f6ke.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kitirdi","meaning":"<div><p>Gaty zat gemrilende \u00fda-da owrananda emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Agyldaky go\u00fdnu\u0148 kitirdisini Mamany\u0148 nyzamly horruldysy \u00f6rt\u00fcp gid\u00fd\u00e4rdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015ekafdan kitirdi sesi e\u015fidili\u00fd\u00e4rdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kit\u00fcw","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrekde galan \u00f6\u00fdke, ar alma du\u00fdgusy, kine, n\u00e4razylyk, arman.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 olardan hi\u00e7 bir kit\u00fcwimiz \u00fdok. Artyk kit\u00fcwini i\u00e7inden \u00e7ykarman durup biljek adamlar hilinden d\u00e4l ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kit\u00fcwli","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdkeli, kineli, n\u00e4razy, armanly, g\u00f6wni galan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u00e7elmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00fcmi ki\u00e7i bolmak.<\/p><ul><li>Annadurdy murtu\u0148 g\u00f6zleri ki\u00e7elen \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sykylmak, horlanmak, in\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Adam garradygy\u00e7a ki\u00e7elen \u00fdaly bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u015fak d\u00fc\u015fmek, a\u015faklamak, peselmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gullugy ki\u00e7elipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ruhdan d\u00fc\u015fmek, peselmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u00e7eltmek","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7i etmek, g\u00f6wr\u00fcmini \u00f6\u0148k\u00fcsinden hem ki\u00e7i etmek.<\/p><\/div><div><p>2. A\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrmek, peseltmek, a\u015faklatmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 wezipesini ki\u00e7eldipdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dar we kelte etmek, daraltmak.<\/p><ul><li>Paltomy ki\u00e7eltdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek, peseltmek.<\/p><ul><li>Bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148ler adamy ki\u00e7eld\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u00e7i","meaning":"<div><p>1. Uly d\u00e4l, uly bolmadyk, \u00e7akla\u0148ja bolan.<\/p><ul><li>Ki\u00e7i \u00e7a\u00fd. Ki\u00e7i stol.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dar hem kelte, dar.<\/p><ul><li>Ki\u00e7i a\u00fdakgap.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u015fy uly bolmadyk, az \u00fda\u015fly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fda\u015fy bulary\u0148 hemmesini\u0148kiden ki\u00e7i bolsa gerek. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7i ogly Hojamuhammet 4-nji klasda oka\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wr\u00fcmi ki\u00e7i bolmaklyk, uly d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Palto o\u0148a ki\u00e7ilik etse gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6wni peslik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u015fde","meaning":"<div><p>1. Guradylan erik.<\/p><ul><li>Olary\u0148 elinde ki\u015fde \u00fda-da hoz g\u00f6r\u00e4\u00fddigi, bar ondan so\u0148 g\u00f6zi a\u00e7yl\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fdal-gyzlar \u00f6\u00fdlerine ga\u00fddanlarynda bolsa: -- \u00c7agalary\u0148yz, jigileri\u0148iz hem agyzlaryny s\u00fc\u00fdj\u00fctsinler -- di\u00fdip, gant, nabat, ki\u015fde pisse di\u00fden \u00fdaly zatlardan her birine bir d\u00fcw\u00fcn\u00e7ek sowgat hem berip go\u00fdberdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umuman guradylan ir-i\u00fdmi\u015f.<\/p><ul><li>Pomidor ki\u015fdesi. Alma ki\u015fdesi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u015fi","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> adam.<\/p><ul><li>\u00c7ar\u00fdary\u0148 g\u00f6ren ki\u015fisi dogrudan-da \u00fdalkap eken. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy ki\u015fi a\u015f \u00fcst\u00fcne. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Keseki, \u00fdat, \u00f6zge.<\/p><ul><li>Ki\u015f\u00e4 ge\u0148e\u015f, \u00f6z bileni\u0148den galma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c4r, batyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u015filik","meaning":"<div><p>Mertlik, edermenlik, ga\u00fdratlylyk, batyrlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u015fmir","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn a\u00fdakly, togalak kelleli m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u015fmi\u015f","meaning":"<div><p>Serlip guradylan \u00fcz\u00fcm.<\/p><ul><li>Ki\u015fmi\u015f ser\u00fd\u00e4ris, kaka\u0148 hem \u015fol \u00fderdedir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Uly gyzyl \u015fal \u00fdaglyga D\u00fcw\u00fcpdir ol gant hem ki\u015fmi\u015f. <span>(R. Se\u00fdidow, Wagtlylar)<\/span><\/li><li>Nahary\u0148 i\u0148 pesi b\u00e4\u015f a\u00fdlyk \u00e7ebi\u015f \u00e7i\u015fligi bilen i\u00e7i bid\u00e4ne ki\u015fmi\u015f salnan palaw bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ki\u015fmi\u015f i\u00fdse\u0148, \u00e7\u00f6pi bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u015f\u00e7iklemek","meaning":"<div><p>Ki\u015f\u00e7ik-ki\u015f\u00e7ik etmek, \u00fda\u015f \u00e7agany towsakladyp o\u00fdnatmak, g\u00fc\u00fdmemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ki\u015f\u00e7iklenmek","meaning":"<div><p>Ki\u015f\u00e7ik-ki\u015f\u00e7ik edilmek, towsakladylyp o\u00fdnadylmak.<\/p><ul><li>Ol iki arada ki\u015f\u00e7iklenen oglan \u00fdaly bir gezek \u00c7aryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne, bir gezek G\u00f6zeli\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u015f\u0148emek","meaning":"<div><p>Sazla\u015fykly, \u00e7irkin ses \u00e7ykarmak (at hakynda).<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 meni m\u00fcn di\u00fd\u00fd\u00e4n dek ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4r, Her birini\u0148 tutulanda atlary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde bozlap, at ki\u015f\u0148\u00e4p, janlylyk d\u00f6redi da\u015fda. <span>(R. Se\u00fdidow, Wagtlylar)<\/span><\/li><li>Dar j\u00fclg\u00e4ny\u0148 i\u00e7inde \u00fdeke go\u00fdup ga\u00fddan aty \u00fdekesir\u00e4p ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u015f\u0148etmek","meaning":"<div><p>Ata \u00e7irkin ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Anna atyn ki\u015f\u0148edip, k\u00f6\u00e7eden ge\u00e7ip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ki\u015f\u0148e\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde ki\u015f\u0148emek, k\u00f6p bolup ki\u015f\u0148\u00e4p seslenmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler g\u00e4w\u00fc\u015fe\u00fd\u00e4r, ta\u00fdlar ki\u015f\u0148e\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdeler bagyry\u015fyp, atlar ki\u015f\u0148e\u015fip, sygyrlar mola\u015fyp, e\u015fekler a\u0148\u0148yry\u015fyp, go\u00fdun-ge\u00e7iler m\u00e4le\u015fip mekg\u00e4me m\u00fcnd\u00fcler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"klarnet","meaning":"<div><p>\u00c7alyn\u00fdan aga\u00e7 t\u00fc\u00fdd\u00fcgi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Meredow bolsa klarnet \u00e7almagy \u00f6wredil\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcme girdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"klassisizm","meaning":"<div><p>1. 17-19 asyrlary\u0148 edebi\u00fdatynda we sungatynda \u00fd\u00f6rg\u00fcnli bolan, antik nusgalara \u00f6\u00fdk\u00fcnmekligi esaslandyrylan ugur.<\/p><ul><li>Karamzin\u00e7iler \u00f6z ebedi jemgy\u00fdetini d\u00f6redip, k\u00f6nelen klassisizmi\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilim almagy\u0148 antik filologi\u00fdasyni \u00f6wrenmeklige esaslandyrylan sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"klassyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni\u0148 eserlerini\u0148 gymmatlylygy bilen hemmeler tarapyndan ykrar edilen ylym, sungat we edebi\u00fdat i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Magtymguly klassyk \u015fahyrdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Klassisizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div><div><p>3. Gadymy grek we latyn filologi\u00fdasyndan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"klassyky","meaning":"<div><p>Klassyklar tarapyndan d\u00f6redilen, g\u00f6relde alarlykly, \u00f6r\u00e4n k\u00e4mil.<\/p><ul><li>Drama teatry\u0148 repertuarynda klassyky dramaturgi\u00fda ep-esli orun e\u00fdele\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kli\u015fe","meaning":"<div><p><span>Tipografi\u00fda<\/span> Metbugatda \u00e7ap etmek \u00fc\u00e7in metaldan \u00fda-da aga\u00e7dan \u00fdonulyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan surat \u015fekili.<\/p><ul><li>Suraty\u0148 kli\u015fesini ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kokamak","meaning":"<div><p>Ys gelmek, \u00fdakymsyz ys bermek, a\u0148kamak.<\/p><ul><li>Tur\u00fdar tupan, koka\u00fdar gan. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kokun","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00d6leni\u0148 hatyrasyna we o\u0148a degsin etmek \u00fc\u00e7in bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6rek, nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"kompas","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 taraplaryny kesgitle\u00fd\u00e4n, ugur almak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan magnit dilli, elmydama demirgazygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n gural, kyblanama.<\/p><\/div>"},{"headword":"kompozisi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz eserlerini d\u00fczmegi\u0148 teori\u00fdasy.<\/p><\/div><div><p>2. Eseri\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik ta\u00fddan d\u00fcz\u00fcli\u015fi we gurlu\u015fy.<\/p><ul><li>Kompozisi\u00fda, s\u00fdu\u017eet \u00e7eper edebi\u00fdaty\u0148 be\u00fdan edijilik formasyny emele getir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kompozitor","meaning":"<div><p>Saz eserlerini \u00fdaz\u00fdan: d\u00f6red\u00fd\u00e4n, saz eserlerini\u0148 awtory.<\/p><ul><li>Ony \u00fdazyjylar bilen kompozitorlar so\u00fduzyndan sora. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kompozitor bolmak \u00fc\u00e7in halky\u0148 taryhyny, onu\u0148 medeni\u00fdetini o\u0148at bilmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"komsomol","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015flary\u0148 Kommunistik So\u00fduzy.<\/p><ul><li>Sagat sekizde meni\u0148 komsomol \u00fdygnagym bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eu so\u00fdyzy\u0148 \u00e7leni, agzasy.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 komsomollary \u00fdygnandylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 b\u00e4\u015fimiz-de komsomol. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"komsomollyk","meaning":"<div><p>Komsomol \u00e7leni bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddok, A\u00fdsoltan, komsomollyk hatyrasyna ynan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 komsomollyk \u00fd\u00fcregim akdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"komsorg","meaning":"<div><p>Komsomol gurama\u00e7ysy, ikinji komsomol guramasyny\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Kolhozda komsorg aman sa\u00fdlanyp, \u00ddygymda \u00fda\u015flara k\u00f6mek ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Komsorg bolup sa\u00fdlanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"konserwatiw","meaning":"<div><p>\u00d6zgeri\u015fe we \u00f6s\u00fc\u015fe, \u00f6\u0148e gitm\u00e4ge gar\u015fy bolan, k\u00f6n\u00e4ni\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Nikony\u0148 buthana reformasy k\u00f6\u015fk beglerini\u0148 uly bolmadyk konserwatiw toparyny\u0148 hem-de \u00fdokary ruhanylary\u0148 bir b\u00f6legi arasynda hem gar\u015fylyk g\u00f6rkezilmegine sezewar bolupdyr. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"konserwatizm","meaning":"<div><p>K\u00f6ne d\u00fczg\u00fcni\u0148, gara\u00fd\u015fy\u0148 tarapyny tutujylyk, konserwatiw gara\u00fdy\u015fly ynamlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"konserwator","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fc\u015fi\u0148, \u00f6\u0148e gitmegi\u0148 du\u015fmany, konserwatiw reaksion sy\u00fdasy parti\u00fdasyny\u0148 \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"konsul","meaning":"<div><p>Dipl. \u00d6z d\u00f6wletini\u0148 we gra\u017edanlaryny\u0148 b\u00e4hbitlerini ba\u015fga bir d\u00f6wleti\u0148 \u00fderli h\u00e4kimi\u00fdetlerini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde gora\u00fdan wezipely wekil.<\/p><ul><li>Serdary\u0148 h\u00e4kimi\u00fdeti iki konsuly\u0148 hakimi\u00fdeti bilen \u00e7al\u015fyrylypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Bu i\u015fler bilen konsul edarasy me\u015fgul bol\u00fdar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"korrektor","meaning":"<div><p>Korrektura oka\u00fdan \u00e7aphana \u00fda-da ne\u015fir\u00fdat i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"korrektorlyk","meaning":"<div><p>Korrektory\u0148 h\u00fcn\u00e4ri, wezipesi.<\/p><ul><li>Korrektorlyk i\u015finden \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan ebedi i\u015fg\u00e4rlige ge\u00e7dim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowalatmak","meaning":"<div><p>Bir zady tutdurmak \u00fc\u00e7in \u00fda-da birini\u0148 yzyndan \u00fdetdirmek \u00fc\u00e7in ylgatmak.<\/p><ul><li>Taza tow\u015fan kowalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 yzyndan ylgamak, \u00fdetjek bolup \u00fda-da tutjak bolup ylga\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne kowala\u015fyp bar\u00fdan \u00e7agalar g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilelikde kowalap yzyndan \u00fdetm\u00e4ge, tutmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men Ata bilen ge\u00e7ini tutmak \u00fc\u00e7in kowala\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 y\u015fkyna d\u00fc\u015fmek, ugrunda gezmek, yzyna d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol nirededir ke\u00fdpi-sapa kowala\u015fyp \u00fd\u00f6r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlar gyltyma kowala\u015f\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowdurmak","meaning":"<div><p>1. Yzyndan ylgatmak, yzyndan kowgy ibermek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir \u00fderden \u00e7ykyp gitmegini, a\u00fdrylmagyny gazanmak.<\/p><ul><li>Hawa, sen o\u0148a t\u00fc\u00fds dost bolany\u0148 \u00fc\u00e7in, ony i\u015fden kowdurjak bolup, tozan turzup \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148 -- d\u00e4?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz \u00e7alnanda a\u00fddym a\u00fddylanda sazandary \u00f6z yzy\u0148a e\u00fdertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kowgu\u00e7y","meaning":"<div><p>Kowgu\u00e7a gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>\u00d6z atlaryny\u0148 \u00fdyndamlygyna ynanan kowgu\u00e7ylary\u0148 serkerdesi Aly beg eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowgy","meaning":"<div><p>Kowup gel\u00fd\u00e4n adam \u00fda-da adamlar topary.<\/p><ul><li>D\u00f6rt topara iberilen kowgy hakynda alada etm\u00e4n, ha\u00fdalllyk bilen howzu\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglum, yzy\u0148a bir gara, kowgular indi n\u00e4hili? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowha-kow","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin kowgy, tutda -- bas, kowala\u015fyk.<\/p><ul><li>Ol ga\u00e7ha-ga\u00e7, kowha-kowda-da \u00f6z\u00fcni \u00fditirmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna d\u00fc\u015fmek, yzyndan ylgamak, gitmek, kowalamak.<\/p><ul><li>Gorkagy kowsa\u0148, batyr bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderden \u00fda-da bir ja\u00fddan mejbury \u00fdagda\u00fdda \u00e7ykaryp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Emma \u00f6z ke\u015fbinden do\u00fdup bilenok, A\u00fdna\u0148 \u00fdandan kowup, a\u00fdryp bolanok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni kowdy bo\u015f peli\u0148den, \u015eu k\u00e4ri\u0148i go\u00fdgun indi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wezipeden, i\u015fden, okuwdan we \u015f. m. bo\u015fatmak, \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>4. S\u00fcr\u00fcp \u00e4kitmek s\u00fcr\u00fcp gitmek, s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol sagyl\u00fdan d\u00fc\u00fdeleri \u00f6r\u00e4 kowdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowulmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderden \u00fda-da ja\u00fddan \u00e7ykyp gitm\u00e4ge mejbur edilmek, \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Sa\u00fdra\u015f\u00fdar bilbili kowuldy gazlar, Gezm\u00e4ge sapaly gyzykly \u00e7aglar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdden kowulma.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u015fadylmak, a\u00fdrylmak, \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Ol wezipesinden kowlupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00fcrl\u00fcp gidilmek, s\u00fcr\u00fclmek, alyp gidilmek.<\/p><ul><li>Ba\u00fdy\u0148 i\u015find\u00e4ki mallary kowlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowum","meaning":"<div><p>Ata-baba nesli bo\u00fdun\u00e7a biri-birlerine \u00fdakyn adam, garynda\u015f.<\/p><ul><li>Emma o\u0148a olar edil \u00f6z \u00fdakyn kowumyna ynanan \u00fdaly i\u00e7 syrlaryny ynan\u00fdardylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Bir kowumdan 30-40 \u00f6\u00fdli bolup \u00fda\u015fa\u00fdarlar. Toplanan adamlary\u0148 i\u00e7inde bizi\u0148 kowumymyzdan adam \u00fdok eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowum-garynda\u015f","meaning":"<div><p>Garynda\u015flyk aragatna\u015fygyndaky adamlar, dogan-garynda\u015f, ilen-\u00e7alan.<\/p><ul><li>Akg\u00f6zel ej\u00e4ni\u0148 bir \u00fderde kowum-garynda\u015fy bar bolsa \u00fdygnandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowumda\u015f","meaning":"<div><p>Bir kowumdan, nesilden bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"kowumda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir kowumdan, nesilden bolmaklyk.<\/p><ul><li>Kowumda\u015flyk gowy zat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kowu\u015fmak","meaning":"<div><p>Kowmaga k\u00f6mek edi\u015fmek, s\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, s\u00fcr\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Gandym.<\/li><li>\u015e\u00e4here mal kowu\u015fmaga gitdi. S\u00fcr\u00e4 sygyr kowu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kow\u00e7um","meaning":"<div><p>1. Uzak, da\u015fky dogan-garynda\u015f, kowum.<\/p><\/div><div><p>2. Topar, b\u00f6lek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kow\u00e7um-kow\u00e7um","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e kow\u00e7umdan ybarat bolan; topar-topar.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 \u00e7etlerinde kow\u00e7um-kow\u00e7um adamlar g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kulak","meaning":"<div><p>Garyp-batraklary ekspluatirle\u00fd\u00e4n ba\u00fd.<\/p><ul><li>\u00dder -- suwlar kulaklary\u0148, ba\u00fdlary\u0148 ellerinden alnyp, batraklara, garyplara berildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kulak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Kulaklar, ba\u00fdlar.<\/p><ul><li>\u00ddurdy b\u00fctinle\u00fd kollektiwle\u015fdirmek arkaly kulak\u00e7ylyk \u00fdok edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kuwwat","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, gujur, zor.<\/p><ul><li>Kuwwatymyz artar, asla egsilmez. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kuwwatlanmak","meaning":"<div><p>Kuwwatly bolmak, zor bolmak, gujurlanmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><ul><li>Gymmatly s\u00f6zler bilen kuwwatlandy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kuwwatly","meaning":"<div><p>Gujurly, zor, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Ak go\u015fary\u0148 kuwwatly, \u00e7yn z\u00e4hmeti\u0148 burawy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kuwwatlylyk","meaning":"<div><p>Gujurlylyk, zorluk, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik.<\/p><ul><li>Kuwwatlylyk, agzybirlik bizde bar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kuwwatsyz","meaning":"<div><p>Zor d\u00e4llik, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, gujursyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"kuwwatsyzlanmak","meaning":"<div><p>Kuwwatdan d\u00fc\u015fmek, g\u00fc\u00fd\u00e7den galmak, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"kybap","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada la\u00fdyk, bap, me\u0148ze\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"kybapda\u015f","meaning":"<div><p>Bir kybap gel\u00fd\u00e4n, la\u00fdyk bap bolan.<\/p><ul><li>Sowet halkyny\u0148 hemmesini\u0148 hem hereketi nebit\u00e7ileri\u0148ki bilen kybapda\u015f. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kybapda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir kybap gelijilik, la\u00fdyklyk, me\u0148ze\u015flik.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148 g\u00f6w\u00fcnde\u015fleri\u0148 g\u00f6wn\u00fcne kybapda\u015flyk isle\u00fd\u00e4n \u00fdaly, h\u00e4liden bula\u015f\u00fdan jahan \u00fdene \u00fdagtylyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kybla","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcnorta-g\u00fcnbatar.<\/p><ul><li>Gurtgeldi bulary g\u00f6ren badyna \u00fd\u00fcz\u00fcni kybla tutup, \u00e7\u00f6ke d\u00fc\u015f\u00fcp oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bulut eger kybladan tursa, g\u00fc\u00fd\u00e7li boran bolarmy\u015f. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyblanama","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> kompas.<\/p><\/div>"},{"headword":"kylmak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> etmek.<\/p><ul><li>Serwiden tabyt kylyp, g\u00fclden kepen etmek gerek. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyn","meaning":"<div><p>A\u0148sat d\u00e4l, m\u00fc\u015fgil, \u00e7etin, agyr.<\/p><ul><li>Kyn i\u015fleri a\u0148sat ed\u00fd\u00e4r samol\u00fdot. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>So\u0148 bu ikisi ur\u015fu\u0148 ilki ba\u015flaryndaky kyn \u015fertleri\u0148 i\u00e7inde s\u00f6we\u015fe gatna\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kynalmak","meaning":"<div><p>Kyn bolmak, m\u00fc\u015fgil bolmak, \u00e7etinle\u015fmek, agyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle sistemada gurnama i\u015fleri kynal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>\u00c7erny\u015fowy\u0148 \u00fdagda\u00fdy has kynaldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kynaltmak","meaning":"<div><p>\u00d6nk\u00fcsinden kyn etmek, agraltmak, \u00e7etinle\u015fdirmek, agyrla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>A\u0148saltyk bilen \u00fderine \u00fdetirilip bilinjek i\u015fi kynaltmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kynaly\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kynla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"kynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Barha kyn bolup ba\u015flamak, \u00e7etinle\u015fmek, agyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a hasyla durup, onu\u0148 i\u00e7ine girmek kynla\u015fypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kynlyk","meaning":"<div><p>A\u0148sat d\u00e4llik, m\u00fc\u015fgilik, \u00e7etinlik, agyrlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bize n\u00e4me kynlygy bar?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kynlykdan gorkmady\u0148, z\u00e4hmete bakdy\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kynlyk.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylygy basyp, gu\u015f \u00fdaly u\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kyn\u00e7ylyklary batyrga\u00fd \u00fde\u0148ip ge\u00e7megi \u00f6wrenen adamlar onlar\u00e7a bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrk","meaning":"<div><p>40 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Kyrk kilo ser urdy \u00fdygnanan \u015fa\u00fdlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Sep halym \u00f6mr\u00fcmi\u0148 ba\u00fddagy boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kyrk gulany\u0148 i\u00e7inde bir agsagy bildirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Kyrk gysymda gysmasa\u0148, bir gysymda gysdyrmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrka\u00fdak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6p a\u00fdaklylar ma\u015fgalasyndan bolan, gur\u00e7uga me\u0148ze\u015f uzyn, z\u00e4herli m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"kyrkbo\u00fdun","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bogun bogun bolup \u00fdere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n ha\u015fal otu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Kyrkbogun mala beril\u00fd\u00e4n otdur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrkgaryn","meaning":"<div><p>Gat-gat, gasyn-gasyn g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolan ki\u00e7i garyn.<\/p><ul><li>To\u00fdda \u00f6len janlylary\u0148 kyrkgarynlary dulda \u00fdatyrdy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Ejem so\u00fdlan go\u00fdnu\u0148 kyrk garnyny \u00fduwdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrkg\u00fcnl\u00fck","meaning":"<div><p>Ir bi\u015f\u00fd\u00e4n togalajyk sary zam\u00e7a, gawun.<\/p><ul><li>Her goltugyna bir sany ullakan kyrkg\u00fcnl\u00fck tutdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7lar k\u00f6p miwe getiren erik bagy \u00fdaly ba\u015flaryny a\u015fak egip otur\u00fdardylar, olary\u0148 tozanly \u00fdapraklary kyrkg\u00fcnl\u00fck \u00fdaly saralyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrklyk","meaning":"<div><p>K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>Kyrklyk tigir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyrksakanak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> kyrkgaryn.<\/p><\/div>"},{"headword":"kyrk\u00e7ille","meaning":"<div><p>Gy\u015fy\u0148 i\u0148 sowuk d\u00f6wri, gy\u015fy\u0148 \u00f6rk\u00fcji.<\/p><ul><li>Oturgy\u00e7lar kyrk\u00e7ill\u00e4ni\u0148 garyny \u00fdada sal\u00fdan mata bilen \u00f6rt\u00fclen. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kysmat","meaning":"<div><p>Ykbal, \u00fdazgyt, nesibe.<\/p><ul><li>\u015eol s\u00fc\u00fdj\u00fclik ma\u0148a kysmat bolmazmy? -- di\u00fdip \u00fdazypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hala\u015fyp alybilsem-\u00e4 alaryn, alybilmesem-de kysmatymdakyny g\u00f6rerin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyssa","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> G\u00fcrr\u00fc\u0148 bilen \u00fdazyl\u00fdan eser, rowa\u00fdatly eser.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00e7eper kyssa\u0148 e\u00fd be\u00fdik. Pu\u015fkin, Ertekiden romanlara \u00fdetirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u015fgy bilen \u00fdazylan eser kyssa bilen \u00fdazylan eserlerden tapawutlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bolan g\u00fcrr\u00fc\u0148, g\u00fcndelik hadysa, rowa\u00fdat.<\/p><ul><li>Kolhoz zamanyny\u0148 a\u015fyk-mag\u015fugy hakyndaky kyssa \u00fdadyma d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kyssa\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Kyssa, proza bilen edebi eser \u00fdaz\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Merhum T\u00fcrkmen kyssa\u00e7ysy Hajy Ysma\u00fdylowy\u0148 powestlerini kitap edip \u00e7apdan \u00e7ykardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kyssa a\u00fdd\u00fdan adam, rowa\u00fdat, heka\u00fda bil\u00fd\u00e4n adam, g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 kyssa\u00e7y dek g\u00f6wn\u00fcni ho\u015flap, Gaz\u00fdet okadyk\u00e7a g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi g\u00f6zi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kysym","meaning":"<div><p>1. Belli bir tipd\u00e4ki zat, marka.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6rn\u00fc\u015f, hil, ugur.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry kysymynda bolanlary \u00fc\u00e7in, kolhoz\u00e7yny\u0148 dili bilen i\u015f\u00e7ini\u0148 dilinde h\u00f6kman tapawut bol\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Edebi\u00fdat Teori\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Hawa, \u00fda\u015fa\u00fdarlar \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde, A\u00fdraty\u0148 kysymdan bolan ynsanlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"kysymly","meaning":"<div><p>Belli bir tipd\u00e4ki, belli bir bellikli, markaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ky\u00fdamat","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 so\u0148y, ahyrzaman.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015fa d\u00fc\u015fen agyr \u00fdagda\u00fd, waka, i\u015f.<\/p><ul><li>Wa\u00fd meni\u0148 ba\u015fymda \u015fu g\u00fcn ky\u00fdamat! -- di\u00fdip ses ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddagmyr, bir g\u00fcn olar ba\u015fy\u0148yza ky\u00fdamat gopdurarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4","meaning":"<div><p>1. Gezekle\u015figi g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdyjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi ertire \u00e7enli k\u00e4 \u00e7ytylyp, k\u00e4 a\u00e7ylyp durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4 gaty, k\u00e4 \u00fduwa\u015frak \u00e7yk\u00fdan h\u00f6m\u00fcrdini\u0148 arasy \u00fcz\u00fclm\u00e4n e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddaz a\u00fdlarynda k\u00e4 \u00fdagyn \u00fdag\u00fdar, k\u00e4 g\u00fcn \u00e7yk\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Asyl s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gelip go\u015ful\u00fdan go\u015fulma.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00fdarym \u00fdagy\u015f \u00fdag\u00fdar. K\u00e4bir adamlar k\u00fc\u015ft a\u00fdny bilen gaty h\u00f6weslen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4-k\u00e4","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4te-k\u00e4te.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 k\u00e4-k\u00e4 der\u00fdadan da\u015fla\u015fyp gid\u00fd\u00e4ndigini kenar gola\u00fdyndaky gamy\u015flyklara garap, \u00e7en tutmak bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4be","meaning":"<div><p>Mekged\u00e4ki ybadathana.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki zamany\u0148 i\u015fan-mollalary K\u00e4b\u00e4 gidenlerinde-de, e\u015fekli giderdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00abK\u00e4b\u00e4 gidip gelse\u0148-de, \u00f6\u0148k\u00fcje g\u00f6z\u00fc\u0148-le\u00bb di\u00fden \u00fdaly, ol tussagdan \u00f6\u0148k\u00fcje h\u00fc\u00fd-h\u00e4si\u00fdeti bilen ga\u00fddyp geldi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4bir","meaning":"<div><p>1. Hemmesi d\u00e4l, kim-de bolsa, ha\u00fdsy-da bolsa biri, a\u00fdry-a\u00fdry.<\/p><ul><li>Synap g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in eseri\u0148 k\u00e4bir \u00fderinden okap berdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir \u00fderlerde gowa\u00e7alar basdyrylyp suwaryl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdarym, k\u00e4wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4biri","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa arasyndan biri, birn\u00e4\u00e7eleri, k\u00e4si.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4b\u00e4m","meaning":"<div><p>Gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u00fdakyn adamy\u0148a \u00fd\u00fcz tutulanda \u00abjanym, jigerim\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>K\u00e4b\u00e4m enem.<\/li><li>Bar, k\u00e4b\u00e4m, bir bedre suw alyp gel!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4di","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gawun pazylyna g\u00f6r\u00e4 ulurak pazylly bakja ekini we onu\u0148 her hili g\u00f6wr\u00fcmd\u00e4ki hasyly.<\/p><ul><li>K\u00e4dini\u0148 pazyly gawuny\u0148 pazyly \u00fdaly \u00fdere \u00fdazylyp \u00fdatyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hemedan da\u015f bolsa, k\u00e4di \u00fdakyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4halat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 k\u00e4bir \u015fahyrlarymyz k\u00e4halatda \u00f6z sa\u00fdlap alan temalaryny\u0148 k\u00e4sini \u00fdeterlikli \u00f6wrenme\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4huda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kethuda.<\/p><ul><li>\u015eol to\u00fda \u00e4hli obalary\u0148 aksakgal k\u00e4hudalaryny \u00e7agyryp, olara emiri\u0148 adyndan halat-serpa\u00fd berdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7yn di\u00fddi, k\u00e4huda di\u00fddi, pukaralara g\u00fcn \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4hudalyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kethudalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4kelemek","meaning":"<div><p>1. \u00abK\u00e4-k\u00e4\u00bb edip, gygyryp ses etmek (towuk hakda).<\/p><ul><li>Gygyr\u015fyp k\u00e4kel\u00e4p, ganat kak\u00fdarlar, Horozlar, towuklar ony g\u00f6rende. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sabyrdan ga\u00e7mak, a\u00fdagyn bi\u015fen \u00fdaly bolmak, n\u00e4me etjegi\u0148i bilm\u00e4n elewr\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me ertirden b\u00e4ri k\u00e4kel\u00e4p \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148, e\u00fdgilikmi?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4kelew\u00fck","meaning":"<div><p>K\u00f6p k\u00e4kele\u00fd\u00e4n, k\u00e4kel\u00e4p \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>Bike ej\u00e4ni\u0148 k\u00e4kelew\u00fck towugy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4kele\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup k\u00e4kelemek, bilelikde \u00abk\u00e4-k\u00e4\u00bb edip gygyry\u015fmak (towuk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4kil","meaning":"<div><p>Ma\u0148la\u00fd sa\u00e7y, sa\u00e7.<\/p><ul><li>Halka-halka k\u00e4killeri zerew\u015fan, Bahar \u00fdeli degi\u015fip bolmu\u015f peri\u015fan. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4kilik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Towuklar ma\u015fgalasyndan bolan me\u00fddan gu\u015fy, gylgu\u00fdruga me\u0148ze\u015f owadan aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Ertir k\u00e4kilige gideris! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dor ala\u015fa k\u00e4kilik \u00fdaly \u00fdorgalap bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4l","meaning":"<div><p>Tebigi o\u00fd \u00fder, uly bolmadyk uzyn \u00e7a\u00fd, jar.<\/p><ul><li>Tozanladyp k\u00e4li\u0148 i\u00e7in, Ga\u00e7ypdy ol iki atly. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>K\u00e4li\u0148 gyrasyna a\u00fdagy\u0148yzy basmaga milt hem ed\u00e4\u00fdm\u00e4\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4mahal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>K\u00e4mahal g\u00fcn g\u00f6rn\u00fcp, \u00fdene \u00e7alymtyl bulutlary\u0148 a\u0148yrsynda gizlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4mahallar ag\u015famlaryna kakasy hatda \u015fokolad hem getirip ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4mil","meaning":"<div><p>1. \u00ddeti\u015fen, bi\u015fi\u015fen, gowy.<\/p><ul><li>Elbet-de, bu heka\u00fdalara heniz juda k\u00e4mil eser di\u00fdmek bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Doly, gutarnykly, berk.<\/p><ul><li>K\u00e4mil suratda abzalla\u015fdyrylan berkitmedi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4mille\u015fdirmek","meaning":"<div><p>K\u00e4millik derejesine \u00fdetirmek, k\u00e4mille\u015fen derej\u00e4 eltmek, t\u00fcrgenle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u015eahyr \u00f6z ussatlygyny hemi\u015fe k\u00e4mille\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4mille\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00e4mil bolmak, k\u00e4millik derejesine \u00fdetmek, \u00fdeti\u015fmek, berkle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4millik","meaning":"<div><p>K\u00e4mil bolup \u00fdeti\u015fenlik, berkle\u015fenlik.<\/p><ul><li>Sa\u0148a ozalkydan s\u00f6\u00fdgim indi k\u00e4n, k\u00e4milligi\u0148 sende a\u00fddy\u0148 belgisi. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem k\u00e4milligi\u0148 we ussatlygy\u0148 jogapk\u00e4rli barlagydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4n","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tebigi \u00fderasty ba\u00fdlygy bolan \u00fder, gymmatbaha da\u015flar, metallar bolan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4nelmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6pelmek.<\/p><ul><li>Ol indi k\u00e4nelip \u00fdetipdir \u00fd\u00fcze, G\u00f6\u00fd\u00e4 uly \u015f\u00e4her o\u0148a birle\u015fen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4neltmek","meaning":"<div><p>Artyk etmek, mukdaryny k\u00f6peltmek, bol etmek, artdyrmak, k\u00f6peltmek.<\/p><ul><li>Zady k\u00e4neltmek.<\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148i k\u00e4netmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4nlik","meaning":"<div><p>K\u00f6pl\u00fck, bolluk, artyklyk.<\/p><ul><li>Biz k\u00e4nlikdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4r","meaning":"<div><p>Isimlere go\u015fulanda, kesp-k\u00e4r bilen baglany\u015fykly d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni, belli bir zat bilen me\u015fgullanmagy a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy go\u015fulma.<\/p><ul><li>Ol jogapk\u00e4r i\u015fe bellendi.<\/li><li>G\u00fcn\u00e4k\u00e4rlere sud edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rderi","meaning":"<div><p>Inerden ga\u00fdan, arwanadan bolan inen mal.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rde\u015f","meaning":"<div><p>Bir k\u00e4r, bir kesp bilen me\u015fgul bol\u00fdanlar.<\/p><ul><li>Kitap bilen i\u015f saly\u015f\u00fdandyryn di\u00fddi\u0148mi, \u00fdag\u015fy \u00fdigit? ! Ondan ikimiz k\u00e4rde\u015f ekenik-d\u00e4?! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rende","meaning":"<div><p>Kire\u00fdine alnan ekin \u00fderi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ene-atasy \u00fderi pul berip, k\u00e4rendesine al\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rende\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dderi, ekini k\u00e4rendesine alan adam.<\/p><ul><li>Hemme k\u00e4rende\u00e7ini bir a\u00fdakdan s\u00fcrmek bolmaz ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00e4rende\u00e7iler i\u015fe giri\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rhana","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan edara.<\/p><ul><li>D\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fd\u00e4ki senagat k\u00e4rhanalary \u00fd\u00fczl\u00e4p sanal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4riz","meaning":"<div><p>\u00dderasty suwlary ekeran\u00e7ylykda pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in gazyl\u00fdan gu\u00fdulary\u0148 sistemasy.<\/p><ul><li>Ol i\u0148 suwly k\u00e4riz hasaplan\u00fdan k\u00e4rizi\u0148 suwundan hem birn\u00e4\u00e7e esse artykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oglanlyny\u0148 \u00fdanyndaky k\u00e4riz, elbetde, has amatly bolsa-da, kolhoz\u00e7y o\u0148a a\u00e7yk py\u015fgyrma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rizgen","meaning":"<div><p>K\u00e4riz gaz\u00fdan i\u015f\u00e7i, ussa.<\/p><ul><li>Orazy\u0148 atasy k\u00e4rizgen bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rsiz","meaning":"<div><p>1. Kesbi, h\u00fcn\u00e4ri bolmadyk, senetsiz, h\u00fcn\u00e4rsiz.<\/p><ul><li>K\u00e4rsiz adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 \u00fderde i\u015fleme\u00fd\u00e4n, i\u015fsiz, bik\u00e4r.<\/p><ul><li>K\u00e4rsiz gezmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4rsizlik","meaning":"<div><p>1. Kesbi, h\u00fcn\u00e4ri \u00fdokluk, kespsizlik, senetsizlik, h\u00fcn\u00e4rsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 \u00fderde i\u015flemezlik, i\u015fsizlik, bik\u00e4rlik.<\/p><ul><li>K\u00e4rsizlik adamyny iriz\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4se","meaning":"<div><p>1. Esasan \u00e7a\u00fd i\u00e7il\u00fd\u00e4n agzy \u00fda\u00fdba\u0148 syr\u00e7aly gap.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki k\u00e4sesini \u00fderde go\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ilkinji k\u00e4s\u00e4ni \u00e7\u00e4\u00fdnege ga\u00fdtardym-da, siz kim bolarsy\u0148yz? ! -- di\u00fdip soradym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gawuny\u0148 \u00fda-da garpyzy\u0148 k\u00e4selemek, ker\u00e7-ker\u00e7 etmek \u00fc\u00e7in kesilen bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Gawun k\u00e4seleri buldurap t\u00e4sin ysy oturanla\u0148 burnuna ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ertir bilen bir k\u00e4se gawun i\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4selemek","meaning":"<div><p>Gawuny \u00fda-da garpyzy ker\u00e7-ker\u00e7, k\u00e4se-k\u00e4se edip b\u00f6lmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzyndan gawun \u00fdaryp k\u00e4sele\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4selenmek","meaning":"<div><p>K\u00e4se-k\u00e4se edilip b\u00f6l\u00fcnmek, k\u00e4se-k\u00e4se edilip dilinmek (gawun, garpyz, hakda).<\/p><ul><li>Gawynlary\u0148 hemmesi k\u00e4selendi-de, myhmanlara \u00e4berildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4seletmek","meaning":"<div><p>K\u00e4se-k\u00e4se etdirip b\u00f6ld\u00fcrmek, k\u00e4sel\u00e4p gawun kesdirmek.<\/p><ul><li>Gawun k\u00e4seletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4sele\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00e4se-k\u00e4se edip b\u00f6l\u00fc\u015fmek, k\u00e4selem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Kak dil\u00fd\u00e4nlere gawun k\u00e4sele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4si","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4biri.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4te","meaning":"<div><p>K\u00e4wagt, wagtal-wagtal, k\u00e4te-k\u00e4te, k\u00e4mahal, k\u00e4\u00fdarym.<\/p><ul><li>Jeren hem gabak astynda Atamyrada k\u00e4te bir sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00c7u\u0148\u0148ur o\u00fdda k\u00e4 galdyrman ba\u015fyny, K\u00e4te garanjaklap bak\u00fdar da\u015fyny. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4te-k\u00e4te","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4te.<\/p><ul><li>Zenany\u0148 alaja \u015fl\u00fdapajagy k\u00e4te-k\u00e4te g\u00f6z\u00fcme kaky\u015fyp dur\u00fdardy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymy\u0148 Gahrymany)<\/span><\/li><li>K\u00e4te-k\u00e4te \u00fdoldan \u00e7ykyp, ma\u015fyny gabatlap s\u00fcrmeli bol\u00fdan wagtymyz hem bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tip","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sekretar.<\/p><ul><li>1830-njy \u00fdyly\u0148 aprelinde departamente k\u00e4tip bolup i\u015fe durdy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tiplik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sekretarlyk.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4tiplik wezipesini \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tmen","meaning":"<div><p>\u00dder bejermek, k\u00e4tmenlemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan oba hojalyk guraly.<\/p><ul><li>Meret k\u00e4tmenini egnine atdy-da, gapdalyndaky suwly \u00fdaba dogrulady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u015fyndan a\u015fyryp ur\u00fdar k\u00e4tmeni, z\u00e4hmet \u00fda\u00fdlasynda bek\u00e4n bedeni. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tmenlemek","meaning":"<div><p>\u00dderi k\u00e4tmen bilen bejermek, k\u00e4tmen bilen \u00fder i\u015flemek, k\u00e4tmen urmak.<\/p><ul><li>K\u00e4tmenledik, \u00fdekeledik, Kesip zy\u0148dyk ha\u015fal otun. <span>(A. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><li>Hatar aralaryny birn\u00e4\u00e7e gezek k\u00e4tmenl\u00e4pdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tmenlenmek","meaning":"<div><p>K\u00e4tmen bilen bejerilmek, i\u015flenmek.<\/p><ul><li>Hatar aralary k\u00e4tmenlenip gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tmenletmek","meaning":"<div><p>\u00dderi k\u00e4tmen bilen bejertmek, k\u00e4tmen urdurmak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a ekilen \u00fderi k\u00e4tmenletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4tmenle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00e4tmen bilen bejerm\u00e4ge, i\u015flem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, k\u00e4tmen uru\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4wagt","meaning":"<div><p>Wagtal-wagtal, k\u00e4bir \u00fdagda\u00fdda, k\u00e4mahal, k\u00e4\u00fdarym, k\u00e4halat.<\/p><ul><li>K\u00e4wagt gara bulutlary\u0148 arasyndan \u00fdaldyrap \u00e7yk\u00fdan G\u00fcn di\u0148e A\u00fdaz babany\u0148 \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe g\u00f6zlerini \u00fdaldyrad\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4wagtlarda bolsa onu\u0148 g\u00f6wni der\u00fda \u00fdaly da\u015fardy, agyr i\u015fleri bir demde ederdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdarym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4\u00fdarym erkegini otlamaga go\u00fdber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4\u00fdarym seni-de \u00e7agyrardym men. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdelmek","meaning":"<div><p>Birinden k\u00e4\u00fdin\u00e7 e\u015fitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdemek","meaning":"<div><p>N\u00e4dogry edilen i\u015f \u00fc\u00e7in \u00fdazgarmak, \u00fdazykly adama \u00f6w\u00fct-nesihat etmek.<\/p><ul><li>\u00ddok, Muhammet, men-\u00e4 k\u00e4\u00fdemek \u00fc\u00e7in seni \u00e7agyrmandym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Bu babatda o\u0148a d\u00fc\u015f\u00fcndiripdirler, k\u00e4\u00fd\u00e4pdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fderde","meaning":"<div><p>Hemme \u00fderde d\u00e4l, belli-belli \u00fderde, a\u00fdry-a\u00fdry \u00fderde, k\u00e4bir \u00fderde.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148i bilen awtory\u0148 eserlerini\u0148 dilini\u0148 k\u00e4 \u00fderde o di\u00fden g\u00f6wneja\u00fd d\u00e4ldigini bellemelidiris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4\u00fderde bir \u00fdyldyz \u00f6\u00e7\u00fcgsi, gamgyn g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fdyldyra\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdindirmek","meaning":"<div><p>Ze\u00fdrendirmek, k\u00e4\u00fditmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdinje\u0148","meaning":"<div><p>K\u00e4\u00fdinip \u00fd\u00f6ren, igenje\u0148.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00fdinje\u0148 adam, k\u00e4\u00fdinje\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdinje\u0148lik","meaning":"<div><p>K\u00e4\u00fdinje\u0148 bolmaklyk, k\u00e4\u00fdinip \u00fd\u00f6r\u00fcjilik, igenje\u0148lik.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00fdinje\u0148lige endik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdinjiremek","meaning":"<div><p>Igen\u00e7li k\u00e4\u00fdinmek, \u00f6z n\u00e4giledigi\u0148i bildirip igenip k\u00e4\u00fdinmek.<\/p><ul><li>Telefon geple\u015figinden so\u0148, P\u00f6kgen \u00f6z-\u00f6z\u00fcne k\u00e4\u00fdinjiredi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol k\u00e4\u00fdinjirem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdinmek","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da \u00f6z \u00f6z\u00fcni \u00fdazykly edip, k\u00e4\u00fd\u00e4p durmak, kime-de n\u00e4m\u00e4-de bolsa gaty k\u00e4\u00fdinjiremek, birini\u0148 eden i\u015fine \u00fda-da bolan waka \u00f6z n\u00e4giledigi\u0148i k\u00e4\u00fdin\u00e7 bilen bildirmek.<\/p><ul><li>O\u0148a her ha\u00fdsy bir zat di\u00fdip k\u00e4\u00fdindiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u0148\u00fcrd\u00e4p k\u00e4\u00fdiner azary \u00fdeter, Tabakda\u015f bola\u00fdsa\u0148 i\u015fd\u00e4\u0148i tutar. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdin\u00e7","meaning":"<div><p>1. N\u00e4dogry \u00fda-da \u00fdaramaz edilen i\u015f \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n jeza, temmi, \u00fdazgarma.<\/p><ul><li>Men sa\u0148a \u00f6z \u00fdanymdan \u015fu g\u00fcnki \u00fc\u00e7l\u00fcgi\u0148 \u00fc\u00e7in k\u00e4\u00fdin\u00e7 ber\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatdan n\u00e4razy bolup edil\u00fd\u00e4n ze\u00fdren\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fditmek","meaning":"<div><p>1. Temmi, jeza berdirmek, \u00e7\u00e4re g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdindirmek, ze\u00fdrendirmek.<\/p><ul><li>Ogly atasyny k\u00f6p k\u00e4\u00fditdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u00fdi\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e gaty-ga\u00fdrym s\u00f6z a\u00fddy\u015fmak, s\u00f6g\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ara d\u00fc\u015fmedik bolsa, ga\u00fdyn-gi\u00fdewi\u0148 k\u00e4\u00fdi\u015f\u00e4\u00fdmesi hem da\u015f d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z aralarynda jedelle\u015fdiler, k\u00e4\u00fdi\u015fdiler, onso\u0148 bary puja \u00e7ykdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u015fg\u00e4","meaning":"<div><p>Hern\u00e4.<\/p><ul><li>K\u00e4\u015fg\u00e4 sen \u00e7\u00f6rek bi\u015firip bil\u00fd\u00e4n bolsa\u0148?! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00e4\u015fir","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki miweli bakja ekini we \u015fol ekini\u0148 k\u00f6s\u00fck \u00fdaly s\u00fc\u00fdri i\u00fdil\u00fd\u00e4n hasyly.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde t\u00fcwi, \u00fdag, et, k\u00e4\u015fir n\u00e4\u00e7e di\u00fdse\u0148 bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Atyzlary\u0148 i\u00e7ini kelem, k\u00e4\u015fir \u00fdaly g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler beze\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6je","meaning":"<div><p>J\u00f6wen \u00fdarmasyndan bi\u015firil\u00fdan nahar.<\/p><ul><li>Gara gazanda \u00fdarma k\u00f6je d\u00f6wmegi-de d\u00e4l, barjak \u00fderine bar\u00fdan\u00e7a ony kilwana me\u0148zedip d\u00fc\u015f\u00fcrjegine-de \u015fek-\u015f\u00fcbhe \u00fdokdur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Parh bilmeze \u00fdarma-da bir k\u00f6je-de. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddetim a\u015fy-\u00fdarma k\u00f6je, ol her bi\u015fer \u00fdarym gije. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6jelik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4nelije \u015for ot (mal oty).<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6jelmek","meaning":"<div><p>K\u00f6j\u00fcgi g\u00f6zelmek, g\u00f6zelip agzy da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Her kimi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne barsa\u0148, agzy k\u00f6jelgi ganarlar hatarlanyp dur. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agzy k\u00f6jelen \u00e7uwallar \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne basylyp go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6jemek","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148 \u00fda-da horjuny\u0148 k\u00f6j\u00fcgini g\u00f6zemek, g\u00f6z\u00e4p agzyny da\u0148mak. Horjuny\u0148 agzyny k\u00f6jemek.<\/p><ul><li>Bugda\u00fddan doly \u00e7uwallary\u0148 agzyny k\u00f6jemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6jetmek","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148 \u00fda-da horjuny\u0148 k\u00f6j\u00fcgini g\u00f6zetmek, g\u00f6z\u00e4p agzyny da\u0148dyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7uwallary\u0148 agzyny k\u00f6jetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6je\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148 \u00fda-da horjuny\u0148 k\u00f6j\u00fcgini g\u00f6ze\u015fmek k\u00f6jem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7uwallary\u0148 agzyny k\u00f6je\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ji","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148 agzyny k\u00f6jemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6j\u00fcg","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148, horjuny\u0148 agzyny\u0148 gyralaryna k\u00f6jemek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcpden edil\u00fd\u00e4n halkalar.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6j\u00fcgi \u00fcz\u00fclen ganary gapany\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6j\u00fclik","meaning":"<div><p>K\u00f6ji etmek \u00fc\u00e7in \u00fdaramly bolan, k\u00f6ji \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>K\u00f6j\u00fclik \u00fd\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6k","meaning":"<div><p>Wagty ho\u015f, gurgun, ke\u00fdpli, \u015fady\u00fdan, mes.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ke\u00fdpi k\u00f6k, \u00f6k\u00e7esi \u00fde\u0148ildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gandymy\u0148 ke\u00fdpi k\u00f6kdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015f geldi\u0148, sapa geldi\u0148, dostum! Gurgunmysy\u0148? K\u00f6km\u00fcsi\u0148? Bu \u00fderler nire, sen nire. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ke","meaning":"<div><p>1. \u00c7agajyklar \u00fc\u00e7in ki\u00e7ijik k\u00fcl\u00e7e \u00fdaly edilip bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6rek.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00fc\u00fdji, \u00fdag we s\u00fc\u00fdt \u00fdaly zatlar go\u015fulyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n pe\u00e7ene.<\/p><ul><li>I\u00e7i gantly, s\u00fc\u00fdji k\u00f6keli gapjagazlary go\u00fdup, \u00e7ykyp gitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Kempir i\u00fd\u00fd\u00e4r k\u00f6ke hem s\u00fc\u00fdtli k\u00fcl\u00e7e. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kelmek","meaning":"<div><p>1. Mes bolmak, ke\u00fdpi\u0148 k\u00f6k bolmak, ke\u00fdpi\u0148 artmak.<\/p><ul><li>P\u00fdotry\u0148 \u015fe\u00fdle bir ke\u00fdpi k\u00f6keldi, hat-da begenjinden \u015fol gije onu\u0148 ukusy hem tutmady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdpimiz k\u00f6keldi. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Keselden a\u00e7ylyp da\u00fdanmak, sagadyna \u00e7ykmak, sagalmak, gowula\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6keltmek","meaning":"<div><p>1. Mes etmek, ke\u00fdpini k\u00f6k etmek, ke\u00fdpini artdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddokary okuwy gutarmagy onu\u0148 ke\u00fdpini k\u00f6keldipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Keselden halas edip da\u00fdandyrmak, sagadyna \u00e7ykarmak, sagaltmak.<\/p><ul><li>Syrkawlan adamyny k\u00f6keltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ken","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00fcd\u00e4ki go\u00fdun-ge\u00e7iler saglanda, baglanyp go\u00fdul\u00fdan k\u00f6p halkaly uzyn \u00fd\u00fcp, k\u00f6kermek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlary k\u00f6kene k\u00f6perip go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kenek","meaning":"<div><p>K\u00f6kenek germek (bolmak) -birini\u0148 ugrunda aladaly z\u00e4hmet \u00e7ekmek, jany\u0148y paralamak.<\/p><ul><li>Bu ikisi gije-de, g\u00fcnd\u00fcz-de i\u015f di\u00fdip k\u00f6keneklerini ger\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Birini\u0148 ugrunda k\u00f6kenek bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kenlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6kermek.<\/p><ul><li>Bibi sagym -- zat gutarandan so\u0148 owlak -- guzularny k\u00f6kenl\u00e4p g\u00fc\u00fdmenip \u00fd\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kenlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6kerilmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar bir ujunda k\u00f6kenlenip go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kenletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6kertmek.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcden gelen go\u00fdunlary k\u00f6kenletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kerilmek","meaning":"<div><p>K\u00f6kene da\u0148lyp go\u00fdulmak, k\u00f6kene baglanmak, k\u00f6kenlenmek.<\/p><ul><li>K\u00f6kerilen go\u00fdun \u00fdaly \u00fd\u00fczlerini a\u015fak sallap oturardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ala\u015falar k\u00f6kerilen \u00fdaly biri -- birine ha\u00fdbat aty\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6keri\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6kerm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, k\u00f6kene d\u00fcz\u00fc\u015fmek, k\u00f6kene bagla\u015fmak.<\/p><ul><li>Owlak -- guzulary k\u00f6keri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kermek","meaning":"<div><p>K\u00f6kene da\u0148mak, k\u00f6kene baglamak.<\/p><ul><li>Dowarlary k\u00f6kermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kertmek","meaning":"<div><p>K\u00f6kene da\u0148dyrmak, k\u00f6kene baglatmak, k\u00f6kenletmek.<\/p><ul><li>Sagmak \u00fc\u00e7in gelen go\u00fdun -- ge\u00e7ileri k\u00f6kertmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6klemek","meaning":"<div><p>Wagty\u0148y ho\u015f etmek, ke\u00fdpi\u0148i gowulandyrmak, ke\u00fdpden \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ke\u00fdplerini k\u00f6kle\u015fip, Ugradylar myhmanlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Olar ke\u00fdplerini k\u00f6kl\u00e4p, gezelenje \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kletmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6k atdyrmak, k\u00f6k \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgany k\u00f6kletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6k bilen berkitdirmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimini k\u00f6kletdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6klem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, k\u00f6k aty\u015fmak, k\u00f6k \u00e7eki\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgany k\u00f6kle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6k bilen berkidi\u015fmek.<\/p><ul><li>T\u00e4rimi k\u00f6kle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6kl\u00fck","meaning":"<div><p>Wagtyho\u015fluk, ke\u00fdplilik, meslik.<\/p><ul><li>Myraly ol \u00e7opany\u0148 ke\u00fdpini\u0148 k\u00f6kl\u00fcgine ha\u00fdran galyp, ondan habar sorapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdpini\u0148 k\u00f6kl\u00fcginden \u00fda\u0148a ol a\u00fddym hem a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6l","meaning":"<div><p>Kenarlary gury \u00fder bilen \u00e7\u00e4klen\u00fd\u00e4n uly bolmadyk suwly \u00fder, uly howdan.<\/p><ul><li>Birwagtlar ol je\u0148\u0148eli\u0148 a\u015fagy garalyp \u00fdatan suwly k\u00f6l eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sonalar \u00fd\u00fczm\u00e4ge k\u00f6ller a\u00e7yldy, Jerenler gezm\u00e4ge \u00e7\u00f6ller a\u00e7yldy. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6lege","meaning":"<div><p>Bir predmeti\u0148 \u00fdagtylyk \u00fda-da g\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n tarapyny\u0148 gar\u015fylykly tarapyna sal\u00fdan sa\u00fdasy.<\/p><ul><li>Yssylap geldi\u0148iz, k\u00f6leg\u00e4 ge\u00e7i\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6legelerini uzyn-uzyn uzadan aga\u00e7larda gu\u015flar j\u00fcrr\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eol e\u00fdwany\u0148 \u00f6\u0148i a\u00fdtym bolup belent aga\u00e7lary\u0148 g\u00fcr \u00fdapraklary o\u0148a k\u00f6lege sal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6legelemek","meaning":"<div><p>1. Sa\u00fda salmak, k\u00f6lege d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6legede oturmak, sa\u00fdalamak.<\/p><ul><li>Olar \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 k\u00f6legesinde k\u00f6legel\u00e4p otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6legeletmek","meaning":"<div><p>\u00ddagtylygy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni tutup, k\u00f6lege d\u00fc\u015f\u00fcrmek, sa\u00fda saldyrmak, sa\u00fdalatmak.<\/p><ul><li>Ol elini k\u00f6legeledip garanda, bir zady\u0148 ga\u00fdyp gel\u00fd\u00e4nini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6legeli","meaning":"<div><p>K\u00f6legesi bar bolan, sa\u00fdasy bolan, sa\u00fdaly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00fdmi\u015fli, k\u00f6legeli baglary gatyrlara, atlara \u00fdatak bolupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6legeli aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6legelik","meaning":"<div><p>K\u00f6legesi k\u00f6p \u00fder, sa\u00fdalyk.<\/p><ul><li>Toka\u00fdy\u0148, i\u00e7i giden k\u00f6legelik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6legesiz","meaning":"<div><p>K\u00f6legesi \u00fdok bolan, sa\u00fdasy bolmadyk, sa\u00fdasyz.<\/p><ul><li>Olar hem k\u00f6legesiz d\u00e4ldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>K\u00f6legesiz aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6l\u00e7e","meaning":"<div><p>Suw toplanan ki\u00e7ijik k\u00f6l, \u00fder.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7inde k\u00e4bir \u00fderinde er\u00e4n gary\u0148 suwundan ki\u00e7ijik k\u00f6l\u00e7e emele gelip, mal dersini\u0148 e\u00fde\u0148i \u00e7ykan sary suwlar tegelenip \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ma\u00fdda-ma\u00fdda k\u00f6l\u00e7eler, \u00e7iller, jo\u00fdalar alabeder bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6mek","meaning":"<div><p>Beril\u00fd\u00e4n hema\u00fdat, \u00fdardam, goldaw.<\/p><ul><li>Ilkinji g\u00fcn k\u00f6mek sorap, kolhoza gelmeli eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli\u0148 ba\u015fyna i\u015f d\u00fc\u015fen wagty, K\u00f6mek etmek lazym meni\u0148 bo\u00fdnumda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Bize k\u00f6mek bermegi\u0148izi sora\u00fdarys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00f6lde \u00f6z \u00fdanyna ilkinji bolup k\u00f6mege gelen adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6megi bar olan adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6mekde\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6mekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine \u00fdardam etmek, birine k\u00f6mek bermek, k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Men eneme k\u00f6mekle\u015fdim. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><li>Men \u00e7\u00f6le \u00e4kitmek \u00fc\u00e7in gawun-garpyz ta\u00fd\u00fdarladym, \u00fd\u00fcklem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015f! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6meksiz","meaning":"<div><p>1. K\u00f6megi \u00fdok bolan, \u00fdardam edilme\u00fd\u00e4n, goldawsyz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddekelli.<\/p><ul><li>K\u00f6meksiz bolsa\u0148 a\u0148sat d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6mek\u00e7i","meaning":"<div><p>1. K\u00f6mek ber\u00fd\u00e4n, \u00fdardam ed\u00fd\u00e4n adam, k\u00f6mekde\u015f.<\/p><ul><li>Pataby\u0148 gyzy hem bu i\u015flerde her sapar Pataba uly k\u00f6mek\u00e7i bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Her o\u00fdun\u00e7yny\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6mek\u00e7i g\u00f6zeg\u00e7isi bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gulluk wezipesi bo\u00fdun\u00e7a orunbasar, \u015f\u00e4girt.<\/p><ul><li>Annadurdy sary murtuny h\u00fc\u017e\u017eerdip, k\u00f6mek\u00e7isine alarylyp seretdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z k\u00f6mek\u00e7isi bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148e kemsiz gyzy\u015fypdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6mek\u00e7ilik","meaning":"<div><p>K\u00f6mek berijilik, k\u00f6mek\u00e7i bolmaklyk, k\u00f6mek etmeklik.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fy kolhozy\u0148 buhgalterini hem olara k\u00f6mek\u00e7ilige i\u015fe \u00e7ekipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sa\u015fa k\u00f6mek\u00e7ilik \u00fdumu\u015flaryny \u00fderine \u00fdetirmek bilen, bir-iki hepde i\u015fledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6melek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dderi\u0148 astynda bit\u00fd\u00e4n hem-de spora arkaly k\u00f6pel\u00fd\u00e4n i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Men k\u00f6melek we ismanak \u00fdygyp gel\u00fd\u00e4rdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Nury oglanlary k\u00f6melek \u00e7\u00f6plem\u00e4ge \u00e7agyrdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6me\u00e7","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen et \u00fda-da jigirdek salnyp bi\u015firilen \u00e7\u00f6rek, \u00fdagly g\u00f6mme \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Berseler i\u00fdersi\u0148 \u00fdagly k\u00f6meji. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6m\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Gazylyp alyn\u00fdan gaty halyndaky \u00fdangy\u00e7, magdan.<\/p><ul><li>K\u00f6m\u00fcr k\u00f6wlemek-de, ony \u00fd\u00fcklemek, da\u015famak i\u015fleri-de ma\u015fyn g\u00fc\u00fdji bilen \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gandymy\u0148 \u00fda-da ojary\u0148 k\u00f6zi s\u00f6nd\u00fcrilip ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan \u00fdangy\u00e7.<\/p><ul><li>Tany\u015f \u00fderim bolmany \u00fc\u00e7in, k\u00f6mr\u00fcmi \u00fd\u00fc\u0148\u00fcmi alany\u0148ka myhman bolup d\u00fc\u015fd\u00fcm. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6m\u00fcrtur\u015fy","meaning":"<div><p>Him. D\u00fcz\u00fcminde k\u00f6m\u00fcr kislotasy bar bolan.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcmlikler howadan k\u00f6m\u00fcrtur\u015fy gazyny al\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6m\u00fcr\u00e7i","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6m\u00fcr ta\u00fd\u00fdarlamak we satmak bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p wagt ge\u00e7ip \u00fda-da k\u00f6p ulanylyp sondan galan, za\u00fdalanan.<\/p><ul><li>Akjemal k\u00f6ne ke\u00e7esini \u00fdazyp, una\u015f kesm\u00e4ge oturypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne bedre. K\u00f6nesi bolmadygy\u0148 t\u00e4zesi bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015fy k\u00f6neli\u015fen, \u00fda\u015fy ge\u00e7en, garry.<\/p><ul><li>K\u00f6ne adamlary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini di\u0148lemek \u00f6r\u00e4n gyzykly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p wagtdan b\u00e4ri gel\u00fd\u00e4n, has \u00f6\u0148ki, gadymky.<\/p><ul><li>K\u00f6ne du\u015fman \u00f6m\u00fcr baky p\u00e4k bolmaz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne tany\u015flar ge\u00e7eni \u00fdatla\u015fyp, ilki g\u00f6k \u00e7a\u00fd i\u00e7diler, \u00e7a\u00fddan so\u0148 etli b\u00f6rek geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>He\u00fd, duruber, muny dolanyp k\u00f6ne adata ynanmaz \u00fdaly ede\u00fdin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hakyky d\u00e4l, wagty ge\u00e7en.<\/p><ul><li>K\u00f6ne bilet. K\u00f6ne \u015fahadatnama.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-sana, \u00fdyrtyk-\u00fdirik.<\/p><ul><li>\u015eu k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl zatlar n\u00e4m\u00e4 derkar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne-sana","meaning":"<div><p>Ser. K\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl.<\/p><ul><li>Bu asyl k\u00f6ne-sanasyndan el \u00e7ekm\u00e4n ge\u00e7jek. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne-sana setirlerden soguryp, \u00dd\u00fczl\u00e4p go\u015fgy \u00fdazdy gijeler \u00fdatman. <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6nek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde sa\u00fdlanda bedre degerine ulanyl\u00fdan deri gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6neli\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6nelip ba\u015flamak, birneme k\u00f6nelmek.<\/p><ul><li>K\u00f6neli\u015fen \u00e7al jalbarly, a\u00fdagy \u00fdala\u0148a\u00e7 Agahan e\u00fdwany\u0148 ortasynda ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Paltosy k\u00f6neli\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garrap ba\u015flamak, \u00fda\u015f ge\u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Kakam k\u00f6neli\u015fen g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6nelmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6ne bolmak, ge\u00fdlip sary gitmek, t\u00e4zeligini \u00fditirmek, k\u00f6p ulanylyp sary gitmek.<\/p><ul><li>A\u00fdakgabym k\u00f6nelipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcnden wagt ge\u00e7mek, \u00fdatdan \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>K\u00f6nelen g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><li>Onu\u0148 \u00fdarasy k\u00f6nelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6neltmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p ulanyp k\u00f6nelen \u00fdagda\u00fda getirmek, saryny gidermek, g\u00f6w\u015f\u00fclletmek.<\/p><ul><li>K\u00f6p ge\u00fdip egin-e\u015figi k\u00f6neltmek A\u00fdaman ge\u00fdip k\u00f6neltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne\u00e7e","meaning":"<div><p>1. K\u00f6n\u00e4 e\u00fderip, k\u00f6ne d\u00e4p-dessur bo\u00fdun\u00e7a, k\u00f6ne d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a, .<\/p><ul><li>K\u00f6p k\u00e4rhanalar heniz k\u00f6ne\u00e7e i\u015flemeklerini dowam etdir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> K\u00f6ne elipbi\u00fd esasynda, k\u00f6ne elipbi\u00fd, okuw bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><ul><li>Men k\u00f6ne\u00e7e okapdyryn, k\u00f6p\u00fcsi indi \u00fdadymdan \u00e7ykypdyr. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne\u00e7il","meaning":"<div><p>K\u00f6ne d\u00e4p-dessura u\u00fd\u00fdan, k\u00f6ne tertip -- d\u00fczg\u00fcne e\u00fder\u00fd\u00e4n, k\u00f6n\u00e4ni\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>K\u00f6ne\u00e7il bolmasyn \u00ababra\u00fdly-atly\u00bb , \u00d6z\u00fc\u0148 t\u00e4ze \u00fdola salandan seni\u0148. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma meni\u0148 pikirim\u00e7e, ol bozuk, kulak pikirli, k\u00f6ne\u00e7il d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ne\u00e7ilik","meaning":"<div><p>K\u00f6ne\u00e7il bolmaklyk, k\u00f6n\u00e4 e\u00fdermeklik, k\u00f6ne d\u00e4p-dessura u\u00fdmaklyk, k\u00f6n\u00e4ni\u0148 tarapdary bolmaklyk.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fimize p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4n k\u00f6ne\u00e7iligi\u0148 gar\u015fysyna bary\u015fyksyz g\u00f6re\u015f alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p","meaning":"<div><p>Mukdary bo\u00fdun\u00e7a k\u00e4n bolan, az d\u00e4l, k\u00e4n, bol.<\/p><ul><li>Bizde okuw\u00e7ylary\u0148 sany k\u00f6p. K\u00f6p okamak. K\u00f6p hasyl almak ugrunda g\u00f6re\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pbilmi\u015f","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4r, mekir, \u015fe\u00fdtan.<\/p><ul><li>\u00ddedi der\u00fdany\u0148 suwuny i\u00e7en k\u00f6pbilmi\u015f garrylar bardy. <span>(\u00abG\u00f6roglu\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol \u00fda\u015fy kesilmi\u015f bir k\u00f6pbilmi\u015fdir, ha\u00fd\u00fdardyr. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p bilen bol\u00fdan adam, bilimsire\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pbilmi\u015flik","meaning":"<div><p>1. Hileg\u00e4rlik, mekirlik, \u015fe\u00fdtanlyk.<\/p><ul><li>\u00ddok, ol bil\u00fd\u00e4r, ol k\u00f6pbilmi\u015flik ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p bilen bolmaklyk, bilimsiremeklik.<\/p><ul><li>Bilmek gerek, k\u00f6pbilmi\u015flik etmek gerek d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pbilmi\u015fsiremek","meaning":"<div><p>K\u00f6pbilmi\u015flik eden bolmak, k\u00f6p bil\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolmak, k\u00f6p bilen bolmak, bilimsiremek.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4\u0148 meni\u0148 ba\u015fyma k\u00f6pbilmi\u015fsire\u00fd\u00e4rsi\u0148izow! -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Atak agany\u0148 brigadasyna-ha bara\u00fdmaz \u015fol; ne be\u00fdle k\u00f6pbilmi\u015fsir\u00e4n bol\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pek","meaning":"<div><p>Erkek it.<\/p><ul><li>\u00ddolbars gysga wagty\u0148 i\u00e7inde uly k\u00f6pek bolup \u00fdeti\u015fer. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir tarapda go\u00fdun\u00e7y k\u00f6pegi\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Arkaly k\u00f6pek gurt alar! Go\u00fd, ol han bag\u015fysy bolsun! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6peli\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup ba\u015flamak, toplany\u015fmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek, \u00fdygnany\u015fmak.<\/p><ul><li>Bazary\u0148 adamsy barha k\u00f6peli\u015f\u00fd\u00e4r komsomol put\u00fdowkasy bilen i\u015fe gitmek \u00fc\u00e7in arza ber\u00fd\u00e4nleri\u0148 sany gitdigi\u00e7e k\u00f6peli\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pelmek","meaning":"<div><p>San ta\u00fdyndan k\u00f6p bolmak, artmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, toplanmak, \u00fdygnanmak.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7y gyzlary\u0148 sany \u00fdylsa\u00fdyn k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Adamlar to\u00fd m\u00e4rekesi \u00fdaly k\u00f6peldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6peltmek","meaning":"<div><p>1. San ta\u00fdyndan k\u00f6p etmek, artdyrmak.<\/p><ul><li>Seredip otursam, sen ge\u00fdim-e\u015figi k\u00f6peltm\u00e4ge hi\u00e7 pikir berme\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arasyny \u00fdygaltmak \u00e7altla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman bulara gelmesini has hem k\u00f6peltdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Matematika<\/span> Bir sany ikinji bir sana g\u00f6termek, g\u00f6terip jemini \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fi b\u00e4\u015fe k\u00f6peltse\u0148, n\u00e4\u00e7e bolar?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pemek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6k atan \u00fdaly edip tikmek, syrdamak.<\/p><ul><li>Doktor san\u00e7jak di\u00fdip, howut k\u00f6p\u00e4n \u00fdaly i\u0148\u0148esini barsyldadyp ursa, men n\u00e4dip \u00e7ydaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015fmek, \u00fdellenmek, g\u00fcbermek.<\/p><ul><li>Aglandan so\u0148, M\u00e4hrini\u0148 \u00fd\u00fczi k\u00f6pen \u00fdaly, \u00fdellenen \u00fdaly bolup, g\u00f6zleri hem gyzarypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6petmek","meaning":"<div><p>K\u00f6k atan \u00fdaly edip tikdirmek, syrdatmak.<\/p><ul><li>Howut k\u00f6petmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pe\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6k atan \u00fdaly edip tiki\u015fmek, syrda\u015fmak.<\/p><ul><li>Howut k\u00f6pe\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6plemek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup bir i\u015fe giri\u015fmek, birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge \u00fdapy\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p bolup birini\u0148 da\u015fyna ge\u00e7mek, k\u00f6p bolup urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6plen\u00e7","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p wagtlarda hemi\u015fe di\u00fden \u00fdaly, galapyn.<\/p><ul><li>Nazar mekdebine gidende, k\u00f6plen\u00e7 Ma\u00fdsalary\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnden gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Esasan, k\u00f6p.<\/p><ul><li>Seni\u0148 k\u00f6plen\u00e7 wagty\u0148 \u00fdygnakda, me\u00fdlisde ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pl\u00fck","meaning":"<div><p>1. Mukdar ta\u00fdyndan k\u00f6p bolmaklyk, k\u00e4nlik, agdyklyk, artyklyk, bolluk.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik, halk ilat.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pmilletli","meaning":"<div><p>K\u00f6p millet \u00fda\u015fa\u00fdan, k\u00f6p milleti bar bolan, k\u00f6p milleti \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6premek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjiklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pretmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjikletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6pri","meaning":"<div><p>Der\u00fdany\u0148, demir \u00fdolu\u0148, \u00fdaby\u0148 we \u015f. m. \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ip gitmek \u00fc\u00e7in gurul\u00fdan desga.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 k\u00f6pr\u00fcsine baran bady\u0148a ol ja\u00fd \u00f6z\u00fcni sa\u0148a tanadar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00abK\u00f6pr\u00fcde d\u00fc\u00fd\u00e4\u0148 ulusy ta\u00fdak i\u00fder\u00bb di\u00fdli\u015fi \u00fdaly ol i\u015fini o\u0148armadyk wagty bizi k\u00f6tekle\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 topary, k\u00f6pl\u00fck, m\u00e4reke, jemende, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 i\u00e7ine \u00fda bir \u00f6\u00fde gezm\u00e4ge baryp bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y utandy we k\u00f6p\u00e7\u00fclik du\u00fdmanka gel\u015fi \u00fdaly, \u00fdene yzyna ga\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup, k\u00f6pl\u00fck bolup, birn\u00e4\u00e7e bolup, k\u00f6p adam bolup.<\/p><ul><li>Tejribe u\u00e7astogyny k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin baryp g\u00f6rmegi teklip etdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlary\u0148 k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin guzla\u00fdan g\u00fcnleri bolany \u00fc\u00e7in s\u00fcri uzakda d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fck","meaning":"<div><p>Manady\u0148 \u00fd\u00fczden bir b\u00f6leginden ybarat ownuk pul birligi.<\/p><ul><li>Bir k\u00f6p\u00fck pul har\u00e7lamadyk halyna g\u00fcpl\u00e4n bolup otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Eline d\u00fc\u015fen pulu\u0148 bir k\u00f6p\u00fcgini hem sowman, kakasyna eltip ber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjiklemek.<\/p><ul><li>To\u015fap gazanlary\u0148 \u00fdarpysyndan a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fd\u00fczi biraz k\u00f6p\u00fckl\u00e4pdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fckletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjikletmek.<\/p><ul><li>Sen bolsa\u0148 agzy\u0148y k\u00f6p\u00fckledip dursun. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcklik","meaning":"<div><p>Bir k\u00f6p\u00fcge de\u0148 bolan pul birligini a\u0148lad\u00fdan \u015fa\u00fdy pul.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kepen.<\/p><ul><li>I\u00e7erde Halnazary\u0148 me\u00fddi \u00fduwul\u00fdan wagtynda M\u00e4mmetweli hojany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygy bilen gapydaky d\u00fc\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde o\u0148a k\u00f6p\u00fcn tikm\u00e4ge oturdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcnlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> kepenlik.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00fcnlik mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcrjik","meaning":"<div><p>1. Sabyn bilen el \u00fda-da kir \u00fdawlanda emele gel\u00fd\u00e4n \u00fdeljik.<\/p><ul><li>Eller n\u00e4zik ge\u00fdme agram sal\u00fdardy, Tazda k\u00f6p\u00fcrjikler \u00e7ogup gal\u00fdardy. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Sabyn k\u00f6p\u00fcrjigi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gazly suwlarda \u00fda-da de\u0148iz tolkunlarynda emek gel\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcrjiklemek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00fcrjik emele gelmek, k\u00f6premek, k\u00f6p\u00fcklemek, \u00fdeljiklemek.<\/p><ul><li>Tolkunlar k\u00f6p\u00fcrjikl\u00e4p gel\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup, so\u0148undan \u00fdene mawy suwa go\u015fulyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u015for suwda hem k\u00f6p\u00fcrjikle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fcrjikletmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00fcrjik emele getirtmek, k\u00f6pretmek.<\/p><ul><li>Gulluhany\u0148 sowgadyny kabul eden es-erler agyzlaryny k\u00f6p\u00fcrjikledip geplediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fc\u00e7i\u015f","meaning":"<div><p>Howut tikmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan temenden ulurak demir gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6p\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fdyllap \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e \u00fdyllap dowam ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6r","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u00e7den galan, g\u00f6rmek ukybyndan mahrum bolan, g\u00f6zi hi\u00e7 zat g\u00f6rme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bir ker, bir k\u00f6r, bir \u00fdala\u0148a\u00e7 -- \u00fc\u00e7\u00fcsi \u00fdolda\u015f bolupdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mynasypmy, d\u00e4lmi satdylar k\u00f6re, G\u00fcl \u00fdaly gyzlary har eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ker e\u015fidenini biler, k\u00f6r -- tutanyny. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Hemsa\u00fda\u0148 k\u00f6r bolsa, g\u00f6z\u00fc\u0148i gyparak. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>K\u00f6r\u00fc\u0148 bar bileni iki g\u00f6zi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>K\u00f6r hasasyn bir aldyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6re-k\u00f6r","meaning":"<div><p>So\u0148una \u00fdetm\u00e4n, a\u0148\u015fyrman, anyklaman, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n.<\/p><ul><li>Men sizi zor edip k\u00f6re-k\u00f6r ynandyrjak bol\u00fdaryn. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymyzyn Gahrymany)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148ler adamlary\u0148 k\u00e4birlerinde k\u00f6re-k\u00f6r gaharlanma d\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6re-k\u00f6rl\u00fck","meaning":"<div><p>A\u0148\u015fyrmazlyk, d\u00fc\u015f\u00fcnmezlik, anygyna \u00fdetmezlik.<\/p><ul><li>K\u00f6re-k\u00f6rl\u00fck bilen i\u015f etmeklik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6regsi","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00fdan\u00fdan, \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>K\u00f6regsi \u00fdanyp duran \u00e7yrany\u0148 peltesini galdyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rek","meaning":"<div><p>Gowa\u00e7any\u0148 a\u00e7ylmadyk hoz \u015fekilli gozasy.<\/p><ul><li>\u00ddeti\u015fen k\u00f6rekler a\u00e7ylypdyr. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c7il \u00e7ekip \u00fdap gazmakdan, uzyn gijel\u00e4p k\u00f6rek a\u00e7makdan dyndyran ma\u015fyn d\u00e4lmi?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6reken","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gi\u00fdew.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 ol k\u00f6rekenimiz \u00f6r\u00e4n eserde\u0148 \u00fdigit. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bize k\u00f6reken boljak hem kolhoz ba\u015flygyny\u0148 ogly. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rele\u00e7","meaning":"<div><p>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fck, \u00f6\u00e7\u00fcgsi, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz.<\/p><ul><li>K\u00f6rele\u00e7 gyzgylt \u015f\u00f6hle \u00fdagtylan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6remek","meaning":"<div><p>Tuta\u015fyp \u00fdanyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Gandym k\u00f6mri k\u00f6r\u00e4p, dumly -- du\u015fa u\u00e7gunlar sy\u00e7ra\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6retmek","meaning":"<div><p>K\u00f6r\u00e4p \u00fdanmaga mejbur etmek, \u00fdell\u00e4p tuta\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Bir b\u00f6lek fanera bilen \u00e7i\u015fligi\u0148 k\u00f6z\u00fcni k\u00f6redip oturan agzy \u00fda\u015fmakly a\u00fdaldan ba\u015fga adama g\u00f6zi d\u00fc\u015fmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6re\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6rap ugramak, tuta\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00ddakylan k\u00f6m\u00fcr k\u00f6re\u015fip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ri\u00e7ege","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00ddogyn i\u00e7eg\u00e4ni\u0148 ba\u015flan\u00fdan \u00fderind\u00e4ki barmak \u015fekilli \u00f6s\u00fcntgi.<\/p><ul><li>\u00ddogyn i\u00e7eg\u00e4ni\u0148 ilki ba\u015fky b\u00f6legine k\u00f6r i\u00e7ege di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rl\u00fck","meaning":"<div><p>1. G\u00f6z\u00fc\u0148 k\u00f6r bolmaklyk, g\u00f6rmekden galmaklyk \u00fdagda\u00fdy, g\u00f6r\u00fc\u015f organyndan mahrumlyk.<\/p><ul><li>K\u00f6rl\u00fck bilen \u00f6wreni\u015fen Annag\u00fcl sessiz aglady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sowatsyzlyk, nadanlyk.<\/p><ul><li>Sapa, okuwsyzlyk -- k\u00f6rl\u00fckdir. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rpe","meaning":"<div><p>Oturylanda \u00fda gy\u015faryp \u00fdatylanda a\u015faga d\u00fc\u015fel\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fak ki\u00e7ir\u00e4k d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Meni g\u00f6terip alyp gidip, \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcnde bir mahmal k\u00f6rp\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rpelik","meaning":"<div><p>Ma\u015fgalany\u0148 i\u0148 ki\u00e7isi bolmaklyk; oglanlyk, \u00fda\u015flyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rpe\u00e7","meaning":"<div><p>Owlak-guzy salmak \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan kepbe edilip \u00fda-da \u00fderden gazylyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00fd\u00f6rite \u00fdatak.<\/p><ul><li>Guzulary k\u00f6rpe\u00e7lere, agyla, \u00f6\u00fd\u00fcmize-de da\u015fa\u00fdmaly bolduk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6rpe\u00e7leri\u0148 bolmagy maldarlary\u0148 i\u015fini \u00fde\u0148ille\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Dik k\u00f6rpe\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rpe\u00e7e","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ir\u00e4k \u00fdorgana me\u0148ze\u015f d\u00fc\u015fek, d\u00fc\u015fek\u00e7e.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 i\u00e7inde myhmanlar \u00fc\u00e7in atylan k\u00f6rpe\u00e7e hem \u00fdassyklardan ba\u015fga hi\u00e7 zat \u00fdokdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rsy\u00e7an","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> M\u00f6r-m\u00f6jek i\u00fdijiler otr\u00fdadyndan bolan, hinde \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdiriji.<\/p><ul><li>K\u00f6p mukdardaky k\u00f6rsy\u00e7anlary \u00f6ld\u00fcrip \u00fdok ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rzehin","meaning":"<div><p>Zehini k\u00fctek, d\u00fc\u015fbi d\u00e4l, zehinsiz.<\/p><ul><li>Indi seredip otursam, ol hi\u00e7 zat bilme\u00fd\u00e4n, gazykdan \u00fd\u00f6retmeli k\u00f6rzehin eken. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6rzehinlik","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015fbi d\u00e4llik, k\u00fctek zehinlilik, zehinsizlik.<\/p><ul><li>K\u00f6rzehinligi ma\u015fgala \u00e7lenlerini\u0148 hemmesini\u0148 lapyny ke\u00e7 ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6r\u00fck","meaning":"<div><p>1. Demir\u00e7i ussalary\u0148 ot \u00fdakmak \u00fc\u00e7in \u00fdel ber\u00fd\u00e4n sanajy.<\/p><ul><li>Ussa k\u00f6r\u00fcgini basyp duran \u00fderinden, g\u00f6z\u00fcni adam\u00e7y erkegi\u0148 g\u00f6zi \u00fdaly edip, ga\u0148rylyp seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ullakan k\u00f6r\u00fck wassyk-wassyk edip dem al\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tamdyry\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki howa gir\u00fd\u00e4n de\u015fik.<\/p><ul><li>Tamdyry\u0148 k\u00f6r\u00fcgini a\u00e7yk go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6se","meaning":"<div><p>Aslynda sakgal-murt \u00e7ykmadyk \u00fda-da sel\u00e7e\u0148 sakgal-murtly.<\/p><ul><li>A\u00fdaklary kelte, elleri uzyn, k\u00f6se, ga\u015flary \u00e7atyk bir adam ja\u00fda girdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sele\u00e7","meaning":"<div><p>Sakgal-murty sel\u00e7e\u0148, k\u00f6ser\u00e4k.<\/p><ul><li>Iki \u00e7ekgesinde tozgalap duran k\u00f6sele\u00e7 sakgaly bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bag\u015fylardan k\u00f6sele\u00e7 biri w\u00e4\u015filige saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6selmek","meaning":"<div><p>Ser. Gorsalmak.<\/p><ul><li>Ol oda k\u00f6selen go\u00fdun a\u00fdagyna me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6semek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6sendirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdratyn hem ony suwsuzlyk k\u00f6se\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sendirmek","meaning":"<div><p>Azap \u00e7ekdirmek, horlamak \u00f6rtemek, jibrindirmek.<\/p><ul><li>Men indiden so\u0148 seni k\u00f6sendiresim gelme\u00fd\u00e4nligine d\u00fc\u015f\u00fcn! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Elimden pilimi alyp, k\u00f6sendirdi\u0148-de go\u00fda\u00fddy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6senmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gorsatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6setmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6sendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6se\u015fmek","meaning":"<div><p>Gorsa\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sse","meaning":"<div><p>Egri gyly\u00e7, gyly\u00e7.<\/p><ul><li>Atam pakyr \u015fu k\u00f6ss\u00e4ni g\u00f6teren, obasyny du\u015fmanlardan gutaran. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><li>K\u00fcm\u00fc\u015f kemer, k\u00fcm\u00fc\u015f gynly k\u00f6ss\u00e4ni, \u015eakyrdadyp \u015fa\u00fd \u00fcst\u00fcne oklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ssek","meaning":"<div><p>\u00ddaby\u0148 \u00fda-da e\u015fegi\u0148 bir \u00f6\u0148 we bir art a\u00fdaklaryny da\u0148mak \u00fc\u00e7in du\u015fakdan uzynrak \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Aty\u0148 a\u00fdagyndan k\u00f6ssegini almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sseklemek","meaning":"<div><p>K\u00f6ssek bilen \u00fdabyny\u0148 \u00fda-da e\u015fegi\u0148 a\u00fdagyny baglamak.<\/p><ul><li>\u00ddabyny\u0148 a\u00fdagyny k\u00f6ssekl\u00e4p go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sseklenmek","meaning":"<div><p>K\u00f6ssek bilen baglanmak, k\u00f6ssekl\u00e4p da\u0148dyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddabyny otluk \u00fderde k\u00f6ssekletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6ssekle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6sseklem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, bilelikde k\u00f6sseklemek.<\/p><ul><li>Gyl\u00fdallary k\u00f6ssekle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6st","meaning":"<div><p>Kem\u00e7ilik, \u00fdetmez\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcnki i\u015fi \u00aberte ederin\u00bb di\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdok. <span>(Nury Annagyly\u00e7. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 eden i\u015fimi\u0148 k\u00f6sti bolmaz, \u00abgideli\u00bb di\u00fdse\u0148, gid\u00e4\u00fderis! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6stli","meaning":"<div><p>Kemi bar bolan, \u00fdetmez\u00e7ilikli, kem\u00e7ilikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6sts\u00fcz","meaning":"<div><p>Kemi \u00fdok bolan, kemsiz, \u00fdetmez\u00e7iliksiz.<\/p><ul><li>Bir k\u00f6sts\u00fcz g\u00f6zel bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6s\u00fck","meaning":"<div><p>Bot. Gumda bit\u00fd\u00e4n, k\u00f6ki k\u00e4\u015fire me\u0148ze\u015f \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>G\u00f6zeli\u0148 altyn \u00fd\u00fczigi, onu\u0148 k\u00f6s\u00fck \u00fdaly barmakly ellerine \u00fc\u00fdtge\u015fik bir g\u00f6zellik ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Guma k\u00f6s\u00fck \u00fdygmaga gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6s\u00fcklemek","meaning":"<div><p>K\u00f6s\u00fck baglap ba\u015flamak, d\u00fc\u00fdp tutup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>K\u00e4\u015fir k\u00f6s\u00fckl\u00e4p ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6s\u00fckli","meaning":"<div><p>K\u00f6s\u00fcge me\u0148ze\u015f d\u00fc\u00fdbi bolan.<\/p><ul><li>K\u00f6s\u00fckli \u00f6s\u00fcmlikler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6tek","meaning":"<div><p>1. Urgy, \u00fdumruk.<\/p><ul><li>K\u00f6tek g\u00fc\u00fd\u00e7li bolsa, \u00fd\u00fc\u0148 gazyk \u00fdere gider. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdin\u00e7, i\u0148irdi, igen\u00e7.<\/p><ul><li>Garryny\u0148 bu g\u00fcrr\u00fc\u0148i ogullaryna a\u00fdd\u00fdan: b\u00e4l\u00e7ik gyjalatly k\u00f6tegidi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00abHo\u015f geldi \u00fdene meni k\u00f6ne k\u00f6tegi\u0148 astyna aldy\u00bb di\u00fdip pikirlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6teklemek","meaning":"<div><p>1. Urmak, \u00fdumruklamak.<\/p><ul><li>N\u00e4hak \u00fdere k\u00f6teklemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdemek, igenmek, \u00fdazgarmak.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 Wepany\u0148 agalary-da ony k\u00f6teklemeklerini go\u00fddular. Erni suwly, s\u00f6lpi -- di\u00fdip at dakyp k\u00f6tekle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6teklenmek","meaning":"<div><p>1. Urulmak, \u00fdenjilmek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6\u00fdelmek, \u00fdazgarylmak.<\/p><ul><li>Ol di\u0148e wejera masgara bol\u00fdar, k\u00f6teklen\u00fd\u00e4r. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6tekletmek","meaning":"<div><p>1. Urdurmak, \u00fden\u00e7dirmek.<\/p><ul><li>Big\u00fcn\u00e4 adamyny k\u00f6tekletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdertmek, \u00fdazgartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6tel","meaning":"<div><p>\u00ddolu\u0148 \u00fdokary galyp gid\u00fd\u00e4n \u00fderi, \u00fdapy \u00fdokary.<\/p><ul><li>\u00c7ary k\u00f6tel dag \u00fdodajygy bilen \u015fu aralygy dyn\u00e7 alman ylgap ge\u00e7ipdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Toplary\u0148 hereketi k\u00f6tel \u00fderlerde has-da kynla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w","meaning":"<div><p>Suw giden gi\u0148 o\u00fd \u00fder; \u00e7u\u0148 o\u00fd \u00fder, o\u00fdtak \u00fder, k\u00f6wlen \u00fder.<\/p><ul><li>Ine, ummasyz me\u00fddany tutup \u00fdatan uly k\u00f6w. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Gazdyrmak, o\u00fddurmak, k\u00f6wletmek.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni k\u00f6wd\u00fcrmek.<\/li><li>Ha\u00fdaty\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni k\u00f6wd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wejeklemek","meaning":"<div><p>1. T\u00f6weregine gorkuly, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly garamak, garanjaklamak.<\/p><ul><li>E\u015fek bolsa \u00fdykylyp \u00fdatan seredip, gulagyny \u00fc\u015ferdip, k\u00f6wejekl\u00e4p ga\u00e7\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fynda k\u00f6w salyp a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6wejekl\u00e4p durjak boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Durmady ol k\u00f6wejekl\u00e4p a\u00fdlanyp, Bell\u00e4p aldy \u00f6z \u00e7\u00e4gini\u0148 pellesin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wejekle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup k\u00f6wejeklemek, t\u00f6werege gorkuly, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly seredi\u015fmek.<\/p><ul><li>Aranjakla\u015fmak. Oglanlar k\u00f6wejekle\u015fip \u00fd\u00f6rd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyna k\u00f6w salyp a\u00fdlany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6weje\u0148lemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6wejeklemek.<\/p><ul><li>A\u015fyr ondan \u00e7ekinip biraz k\u00f6werje\u0148lese-de, howsala d\u00fc\u015fmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6weje\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6wejekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Agyly\u0148 t\u00f6wereginde k\u00f6weje\u0148le\u015fip \u00fd\u00f6ren k\u00f6pekler \u00fdalmany\u015fyp, Orazy\u0148 t\u00f6weregine \u00fc\u00fd\u015fd\u00fcler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 o\u00fd \u00fderi, \u00e7ukur \u00fderi, uly de\u015fik gowak.<\/p><ul><li>Selbi g\u00f6z a\u00e7yp-\u00fdumasy salymda g\u00fcj\u00fcmi\u0148 k\u00f6weginde gizlendi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>G\u00f6rd\u00fck \u015firle\u0148 nagra \u00e7ek\u00fd\u00e4n gowagyn, Garagumla\u0148 girip-\u00e7yk\u00fdan k\u00f6wegin, hi\u00e7 \u00fderinde hi\u00e7 g\u00f6rmedik suwagyn, D\u00fc\u015f\u00fcndirsem size many bil\u00e4ni. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> O\u00fdnalyp \u00fd\u00f6ren, o\u00fdnak, suwumsyz.<\/p><ul><li>K\u00f6wek adam \u00f6z\u00fc\u0148e belli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6weklik","meaning":"<div><p>1. K\u00f6wek \u00fderler.<\/p><ul><li>K\u00f6weklik me\u00fddan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> O\u00fdnaklyk, suwumsyzlyk.<\/p><ul><li>K\u00f6weklik etmek gerek zat d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6welmek","meaning":"<div><p>O\u00fdnaklyk etmek, pa\u0148karylmak, suwumsyzlyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6were","meaning":"<div><p>K\u00fc\u00fdze, da\u015f gap \u00fdaly zatlar bi\u015firilip \u00fdasal\u00fdan \u00fd\u00f6rite pe\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6werje\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6weje\u0148le\u015fmek.<\/p><ul><li>Bir zatdan gorkup k\u00f6werje\u0148le\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wlemek","meaning":"<div><p>Gelip-gidip durmak, a\u00fdlanyp durmak, gara bermek, dolanyp gelmek.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 \u015fol gidi\u015fi boldy, ol dolanyp oba k\u00f6wlemedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurdu\u0148 \u00fdatak \u00fderine k\u00f6wleme\u00fd\u00e4n gijeleri-de bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wlenilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6wlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wlenmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdlanyp gelmek, dolanyp gelmek, gara bermek.<\/p><ul><li>Ag\u015famlaryna \u00fdatak \u00fderine k\u00f6wlenenok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Girdap bolup a\u00fdlanmak, towlanyp akmak.<\/p><ul><li>Akmak \u00fdatyr \u00f6z ugruna towlanyp, k\u00e4te bolsa \u015fowhun ed\u00fd\u00e4r k\u00f6wlenip. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 k\u00f6wletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wle\u015fmek","meaning":"<div><p>Ser. K\u00f6w\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7igildem k\u00f6wle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wmek","meaning":"<div><p>Gazyp \u00e7ukur etmek, o\u00fdmak, gazmak (k\u00f6plen\u00e7 bir zady\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni).<\/p><ul><li>Sakgaly burjulap d\u00fc\u015f\u00fcpdir arryk, Gu\u00fdrugy z\u00fcrrelip bolupdyr tyrryk, \u00d6lmegne az galan degipdir \u00e7errik, Tapy\u0148 hine girse k\u00f6wmek bil\u00e4ni. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><li>Ol kep\u00e7esi bilen gu\u00fdyny\u0148 b\u00f6w\u015fe\u0148r\u00e4k tarapyny k\u00f6w\u00fcp ba\u015flapdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wsar","meaning":"<div><p>\u00d6ws\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u015femal, \u00f6ws\u00fcp ur\u00fdan \u015femal.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wsarlamak","meaning":"<div><p>\u00d6ws\u00fcp \u015femal urmak, k\u00f6wsar urup \u015femal d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Di\u0148e \u015femal k\u00f6wsarlan wagtynda, gamy\u015flary\u0148 uzynja \u00fdapraklary has gatyrak \u015fygyrda\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6wsarlap \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 b\u00fctin g\u00f6wresini yrala\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wzemek","meaning":"<div><p>1. Sowrup \u00fda-da silkip hapasyny a\u00fdyrmak, sowurmak (bugda\u00fdy, t\u00fcwini we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Bugda\u00fdy \u00fdele k\u00f6wz\u00e4p, hapasyny a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Soka salyp, gabygyny a\u00fdyrmak, d\u00f6wmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wzetmek","meaning":"<div><p>1. Sowrup \u00fda-da silkip hapasyny a\u00fdyrdyrmak, sowurtmak.<\/p><ul><li>T\u00fcwi k\u00f6wzetmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Soka salyp gabygyny a\u00fdyrtmak, d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6wze\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6wzem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Bugda\u00fd k\u00f6wze\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fck","meaning":"<div><p>K\u00f6wek bolup duran, o\u00fdulan, gazylan.<\/p><ul><li>M\u00fc\u0148 \u00fda\u015fan aga\u00e7lar \u015fatyrda\u015fyp, zordan saklan\u00fdarlar, \u00e7\u00fcnki olary\u0148 d\u00fc\u00fdbi \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck, i\u00e7i k\u00f6w\u00fckdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fclmek","meaning":"<div><p>K\u00f6wek emele gelmek, o\u00fd bolmak, \u00e7ukur bolmak, o\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 d\u00fc\u00fdpleri k\u00f6w\u00fcp, \u00fcst\u00fcne \u00fdykyljak bolup dur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>On\u00fdan\u00e7a-da a\u015fagy k\u00f6wlen ha\u00fdat \u00fdaly g\u00fcrp\u00fcld\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in k\u00f6wmek, k\u00f6wek gazynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>1. Teletinden tikil\u00fd\u00e4n apgyrtsyz, be\u00fdik \u00f6kjeli a\u00fdakgaby\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>A\u00fdagyna gyrma k\u00f6w\u00fc\u015f ge\u00fden a\u00fdal i\u00e7erik girdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gon\u00e7suz a\u00fdakgaplary\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>K\u00f6w\u015f\u00fcmi \u015fe\u00fdle bir s\u00fcp\u00fcri\u015fdiri\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fd\u00fcz\u00fcm g\u00f6r\u00fcnsin. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bahar k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 burnuna seredip, azajyk sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6wm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, k\u00f6wle\u015fmek, gazy\u015fmak, o\u00fdu\u015fmak.<\/p><ul><li>Odun k\u00f6w\u00fc\u015fmek.<\/li><li>Agajy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni k\u00f6w\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fc\u015f\u00e7i","meaning":"<div><p>A\u00fdakgap tik\u00fd\u00e4n ussa, k\u00f6w\u00fc\u015f tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6w\u00fderik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Kelter\u00e4k, syrkyna me\u0148ze\u015f we mal i\u00fdmity \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan ot.<\/p><ul><li>\u00ddakmak \u00fc\u00e7in k\u00f6w\u00fderik \u00fdow\u015fandan o\u0148atdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6z","meaning":"<div><p>\u00ddanan aga\u00e7dan \u00fda-da k\u00f6m\u00fcrden galan ot, \u00e7og.<\/p><ul><li>Bular \u00fdanyp duran odu\u0148 k\u00f6zlerini bir gapdalyna \u00fdazyp, \u00fcst\u00fcne kakma\u00e7 at\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ojakda ilkag\u015famky \u00fdakylan odu\u0148 k\u00f6zleri s\u00f6n\u00fcp, bire\u00fd\u00fd\u00e4m k\u00fcl boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6zemek","meaning":"<div><p>K\u00f6ze \u00f6wr\u00fclip \u00fdanyp ba\u015flamak, k\u00f6z bolup \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Ojar oduny so\u0148abaka k\u00f6z\u00e4p \u00fdanyp ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00e7e","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4her \u00fda-da oba \u00fderlerinde iki giden hatar ha\u00fdaty\u0148, ja\u00fdy\u0148 arasyndaky \u00fdol, \u00fd\u00f6relge.<\/p><ul><li>Ag\u015fam salkynyna k\u00f6\u00e7\u00e4 \u00e7ykan janly-jemende k\u00f6pdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Pikir-alada, pikir, hy\u00fdal, o\u00fd.<\/p><ul><li>Ine \u015fe\u00fdle gowy p\u00e4kize ja\u00fdda, D\u00f6rt adam otyr m\u00fc\u0148 d\u00fcrli k\u00f6\u00fdde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. A\u015fa bi\u015firip \u00fdakmak, \u00fdakyp za\u00fdalamak, \u00fdakmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6regi tamdyrda k\u00f6\u00fdd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Janyny \u00fdakmak, erbet \u00fdagda\u00fda salmak, gaty k\u00e4\u00fdindirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdd\u00fcrdi \u00fd\u00fcregmi y\u015fkyny\u0148 dagy. <span>(G. Muhtarow, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdd\u00fcren-de dil, k\u00f6\u00fdd\u00fcren-de dil. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Derek tutdurman galdyrmak, yr\u00fda etmek, dereksiz gidermek.<\/p><ul><li>Men da\u00fdhany\u0148 \u00e4hli z\u00e4hmetini k\u00f6\u00fdd\u00fcrip biljek d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 pikirini etmek, o\u00fdlanmak, pikirlenmek, hy\u00fdallanmak.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4me a\u00fdlan\u00fdar, n\u00e4me o\u00fdlan\u00fdar, Ol n\u00e4me k\u00f6\u00fdlen\u00fd\u00e4r, n\u00e4me k\u00f6\u00fdlen\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdmek","meaning":"<div><p>1. A\u015fa bi\u015fip \u00fdanmak, \u00fdanyp za\u00fdalanmak, \u00fdanmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jany\u0148y \u00fdakmak, jowranmak, \u00f6rtenmek, k\u00e4\u00fdinmek, .<\/p><ul><li>Dostum, men S\u00fclg\u00fcni \u00fd\u00fcrekden s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, Men onu\u0148 y\u015fkynda \u00f6rten\u00fd\u00e4n, k\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz gaty mes, i\u00e7i\u0148iz \u00fdansyn, bagry\u0148yz k\u00f6\u00fds\u00fcn! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Derek tutman galmak, biderek gitmek, dereksiz gitmek.<\/p><ul><li>Biz zadymyzy\u0148 k\u00f6\u00fd\u00fcp gitmejegine ynanyp, arka\u00fdyn bol\u00fdarys. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdmet","meaning":"<div><p>Pi\u015fme, \u00e7apady, byzmyk, gatlama \u00fdaly zatlar bi\u015firilip, to\u00fda eltil\u00fd\u00e4n sowgat.<\/p><ul><li>Ogul gutlamaga gel\u00fd\u00e4n k\u00f6\u00fdmetli a\u00fdallary\u0148 yzy \u00fcz\u00fclme\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdnek","meaning":"<div><p>Bedenini \u00f6rter \u00fdaly matadan tikil\u00fd\u00e4n ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Egninde ak k\u00f6\u00fdnegi bardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hojaw hem onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip, onu\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdakasyny a\u00e7y\u015fdyrmaga ba\u015flady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>A\u00fdal k\u00f6\u00fdnegi.<\/li><li>\u00dd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdneklik","meaning":"<div><p>K\u00f6\u00fdnek tikmek \u00fc\u00e7in mata, k\u00f6\u00fdnege ni\u00fdetlenen mata.<\/p><ul><li>Ilki bilen bir \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdneklik alarys. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Borjak G\u00fcljan \u00fc\u00e7in hem k\u00f6\u00fdneklik mahmal we bir tirme \u00f6\u00fdme almagy \u00fdatdan \u00e7ykarmandy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fdnek\u00e7e","meaning":"<div><p>1. Egnine di\u0148e k\u00f6\u00fdnek ge\u00fden, egni k\u00f6\u00fdnekli.<\/p><ul><li>Indi onu\u0148 egni k\u00f6\u00fdnek\u00e7e, ba\u015fy bolsa \u00fd\u00fcz\u00fcne sa\u00fda salyp duran sele\u0148 telpeklidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00fdnek\u00e7e halyna tran\u015fe\u00fdalary\u0148 i\u00e7i bilen emedekledi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bezeg h\u00f6km\u00fcnde aty\u0148 e\u00fderini\u0148 \u00fda-da ke\u00e7esini\u0148 \u00fcst\u00fcnden atyl\u00fdan haly \u00fdaly dokalan se\u00e7ekli jul.<\/p><ul><li>Mahmal derlik, g\u00fclnary \u00fdona, tylla ga\u00fdy\u015fly e\u00fder, zerew\u015fan se\u00e7ekli k\u00f6\u00fdnek\u00e7e, g\u00fcd\u00fcri g\u00fcpjek\u00e7e salyp, Gyraty e\u00fderl\u00e4p kemsiz bezedi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u00fd\u00fck","meaning":"<div><p>\u00ddanyp garalan, oda \u00fdanan, \u00fdanyk.<\/p><ul><li>\u00ddanyp, gara k\u00f6\u00fd\u00fck bolan s\u00fct\u00fcn dek. Gara \u00f6\u00fdler otyrdy gara t\u00fct\u00fcn dek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u0148\u00fcl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> g\u00f6w\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015fe","meaning":"<div><p>\u00c7uwaly\u0148, torbany\u0148 we \u015f. m. Iki \u00fdan gapdalyndaky bagyny \u00fda-da \u00fd\u00fcp\u00fcni ildirip da\u0148mak \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdan halka.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri \u00fdygna\u015fdyryp, \u00e7uwallary\u0148 k\u00f6\u015felerini ilte\u015fdirdik. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015fek","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 bir \u00fda\u015fa \u00fdetmedik bolasy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz d\u00fc\u00fdeden al\u00fdar hem \u00fd\u00fcz k\u00f6\u015fegi, Elli k\u00fcrre ber\u00fd\u00e4r, elli e\u015fegi. <span>(Nury Annagyly\u00e7. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u015feginden a\u00fdra d\u00fc\u015fen, Gura d\u00fc\u00fde gitdi bozlap. <span>(\u00c7ary A\u015fyr. Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00f6\u00fdl\u00fcp, o\u0148at g\u00f6rl\u00fcp \u00e7agalara, oglanlara a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fdaly, k\u00f6\u015fegim, men \u00f6z\u00fcm dogumly \u00fdigitleri gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015femek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcregi\u0148 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek, rahatlanmak, ynjalmak.<\/p><ul><li>Amany\u0148 gahary birneme k\u00f6\u015fedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddatmak, \u00fdaty\u015fmak, \u00fduwa\u015famak, peselmek.<\/p><ul><li>\u00ddel birneme k\u00f6\u015fedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015fetmek","meaning":"<div><p>Rahatlandyrmak, ynjaltmak, \u00fduwa\u015fatmak.<\/p><ul><li>H\u00e4zir ony k\u00f6\u015fetmegi\u0148 m\u00fcmkin d\u00e4ldigini kapitan bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Myraly Soltan S\u00f6\u00fdni k\u00f6\u015fetm\u00e4ge \u00e7al\u015fypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015fe\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcregi\u0148 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek, birneme ynjalmak, rahatlanmak, gitdigi\u00e7e k\u00f6\u015femek.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148-a Durdy \u00f6\u00fd\u00fcne ga\u00fdtdy, \u00c7opan hem k\u00f6\u015fe\u015fip rahat \u00fdatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015famak, peselmek, \u00fdaty\u015fmak, di\u0148i\u015fmek.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi garalyp, ertirden b\u00e4ri \u00e7is\u0148e\u00fd\u00e4n \u00fdagy\u015f gijaralar k\u00f6\u015fe\u015fdi howany\u0148 \u00fd\u00fczi duraldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00f6\u015fk","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wlet h\u00e4kimini\u0148 bol\u00fdan uly ja\u00fdy, howlusy.<\/p><ul><li>\u015eu ja\u00fd hany\u0148 me\u00fdlishanasy \u00fda-da k\u00f6\u015fgi bolandyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Gelin bezenip, \u00f6z\u00fcne timar berip, paty\u015fany\u0148 k\u00f6\u015fg\u00fcne bar\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcni\u0148 gurlu\u015fy, arhitektura a\u00fdratynlygy bilen tapawutlan\u00fdan k\u00f6p\u00e7\u00fclik ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Pionerler k\u00f6\u015fgi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcde","meaning":"<div><p>1. Bede desselerini\u0148, \u00fdandak petdelerini\u0148 bir \u00fdere \u00fdygnalyp basylan \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Guranlaryny ma\u015fyn bilen \u00e7ekip, k\u00fcde \u00fdasa\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddandagy bassa\u0148 k\u00fcde bolar, bed\u00e4ni bassa\u0148 -- pide. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fdatan zatlar, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148\u00fcnde k\u00fcde bolup \u00fdatan kagyz papkalary bir \u00fdana s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Bir g\u00f6rse\u0148, egrijiler sehinde k\u00fcde bolup \u00fdatan \u00fd\u00fcpl\u00fckli na\u00fd\u00e7alary g\u00f6zden ge\u00e7ir\u00fd\u00e4ndir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcdelemek","meaning":"<div><p>K\u00fcde etmek, k\u00fcde edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Sowhozy\u0148 kollektiwi h\u00e4zir sypal k\u00fcdelemegi tamamlap bar\u00fdar, \u00fderleri g\u00fc\u00fdzl\u00fck ekinler ekmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarla\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddatyrylan otlary k\u00fcdelemek i\u015fi gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcdelenmek","meaning":"<div><p>K\u00fcde edilmek, k\u00fcde edilip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>\u00ddatyrylan \u00fdandaklyry\u0148 bary k\u00fcdelendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcdeletmek","meaning":"<div><p>K\u00fcde etdirmek, k\u00fcde edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00ddandak petdelerini \u00fda\u015f oglanlara k\u00fcdeletdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcdele\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00fcde edi\u015fmek, k\u00fcdelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men kolhoz\u00e7ylary\u0148 \u00fdatyran otlaryny k\u00fcdele\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fchhe-k\u00fchhe","meaning":"<div><p>K\u00fchhe-k\u00fchhe edip \u00fcsg\u00fcrmek-bokurdagy\u0148a salyp, demi\u0148i kesip-kesip dowamly \u00fcsg\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bokurdagy, burny gij\u00e4p duranso\u0148, \u00fdene-de k\u00fchhe-k\u00fchhe edip \u00fcsg\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcji","meaning":"<div><p>Dokma dokalanda er\u015fini biri-birin \u00fdokary dartdyryp go\u00fdul\u00fdan desga.<\/p><ul><li>Dokmany\u0148 k\u00fcj\u00fcsini \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcj\u00fclemek","meaning":"<div><p>Dokma k\u00fcji etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcj\u00fclenmek","meaning":"<div><p>Dokma k\u00fcji edilmek.<\/p><ul><li>Sen dokma k\u00fcj\u00fclenenden so\u0148 geldi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcj\u00fcletmek","meaning":"<div><p>K\u00fcji etdirmek.<\/p><ul><li>Dokmamyzy k\u00fcj\u00fcletdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcj\u00fcle\u015fmek","meaning":"<div><p>Dokma k\u00fcji edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fckemek","meaning":"<div><p>1. \u00dditi ys gelmek, ys bermek.<\/p><ul><li>Kebap ysy k\u00fck\u00e4p howla dolanda, G\u00f6w\u00fcnlerde gizlin g\u00f6terim jo\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015e\u00f6hlesini d\u00f6k\u00fd\u00e4n G\u00fcn\u00fc\u0148 astynda, G\u00fclden k\u00fcke\u00fd\u00e4rdi duhi -- atyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddanman t\u00fcssel\u00e4p durmak, burugsamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcketmek","meaning":"<div><p>1. \u00dditi ys \u00e7akyrmak, ys bermek, ys \u00fda\u00fdratmak.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00fcsseletmek, buragsatmak.<\/p><ul><li>\u00c7ilimini k\u00fckedip, tamy t\u00fcsseden doldurdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fckrek","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fda-da ha\u00fdwany\u0148 bokurdagyny\u0148 \u00e7ykan \u00fderinden d\u00f6\u015f\u00fc\u0148 gutar\u00fdan \u00fderine \u00e7enli \u00f6\u0148 tarapy, d\u00f6\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fckremek","meaning":"<div><p>1. Ser. Esremek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdk\u00fcn di\u00fdse\u0148, ol \u00fda\u0148y a\u00fdak biten g\u00f6lejik hem k\u00fckr\u00e4p duran iner hem bolup bererdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iner agzyndan ak k\u00f6p\u00fck sa\u00e7yp k\u00fckr\u00e4p \u00e7yrpyn\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaharlanyp gaty gygyrmak, \u00fcst\u00fcne dyzymak.<\/p><ul><li>\u00ddigrenen adamsyna \u015fe\u00fdle bir \u015ferebeli s\u00f6zler bilen k\u00fckl\u00e4p ba\u015fla\u00fdar welin, zada me\u0148ze\u015f d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> P\u00fdan, mes bolup g\u00fcrlemek, d\u00fcblemek.<\/p><ul><li>Arka\u00fdyn bol, ol geler, onda-da k\u00fckr\u00e4p geler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fckre\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup k\u00fckremek, esre\u015fmek.<\/p><ul><li>Esre\u015f\u00fd\u00e4r erkekler, k\u00fckre\u015f\u00fd\u00e4r nerler. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4r \u00fdolda\u015flar \u00e4r dek a\u00fdaga galyp, \u00ddolbars dek k\u00fckre\u015fip, \u015firler \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fck\u00fcrt","meaning":"<div><p>1. \u00ddan\u00fdan sary mineral jisim, himiki element (tehnikada we medisinada pa\u00fddalanyl\u00fdar).<\/p><ul><li>D\u00fcrli magdan: k\u00f6m\u00fcr, k\u00fck\u00fcrt \u00e7ykyp dur. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> otlu\u00e7\u00f6p.<\/p><ul><li>\u00d6wez kisesinden k\u00fck\u00fcrdini tapyp bilm\u00e4n duran ba\u015flygyny\u0148 papirosyny otlap berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl","meaning":"<div><p>\u00ddanan zatdan galan \u00e7al \u00fda-da gara re\u0148kli, un \u00fdaly galyndy.<\/p><ul><li>Nabat eje Meredi i\u015fe ugradandan so\u0148, hasyr-husur edip, i\u00e7erileri syry\u015fdyryp, k\u00fcl\u00fcni atdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nebit\u00e7iler k\u00fcl\u00fcn, t\u00fcss\u00e4ni\u0148 n\u00e4medigini bir e\u00fd\u00fd\u00e4m unudypdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pul boldy, k\u00fcl boldy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>K\u00fcl d\u00f6kmedik \u00fderi \u00fdok-\u00fda\u015famadyk, i\u015flemedik \u00fderi \u00fdok.<\/li><li>Gulluk meselesinde onu\u0148 k\u00fcl d\u00f6kmedik \u00fderi \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-k\u00fcl\u00fcne","meaning":"<div><p>K\u00fcl-k\u00fcl\u00fcne d\u00fc\u015fmek-bir zat bilen ba\u015faga\u00fd bolup \u00fd\u00f6rmek, bir zady\u0148 y\u015fkyna d\u00fc\u015fmek, \u00fd\u00fcregi\u0148 bilen bir zady\u0148 ugrunda bolmak.<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdorlyk k\u00e4rini ele almagy\u0148 k\u00fcl-k\u00fcl\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-owram","meaning":"<div><p>Owram-owram bolup d\u00f6wlen, berbat bolan, k\u00fcl-talhan.<\/p><ul><li>\u00dcmm\u00fclmez \u00fdogyn-\u00fdogyn aga\u00e7lar gara-\u00f6rt bolup k\u00fcle d\u00f6nipdir, k\u00fcl-owram bolup pytrapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol naw baryp degjekdi da\u015f sa\u00fdyna, \u015ee\u00fdle bolsa naw k\u00fcl-owram bolardy. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-pagy\u015f","meaning":"<div><p>K\u00fcl-u\u015fak, owram-owram bolan, pag\u015fyldap owranan, d\u00f6wlen.<\/p><ul><li>\u00c4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 a\u00fdnasyny k\u00fcl-pagy\u015f edip i\u00e7erik d\u00fc\u015fen granat \u00fdaryldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wagt bolar, bu daglary k\u00fcl-pagy\u015f ederis. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-pe\u00fdekun","meaning":"<div><p>1. Dyr-pytrak bolup d\u00f6wlen, k\u00fcl-u\u015fak, ma\u00fdda-ma\u00fdda bolan.<\/p><ul><li>Gap-\u00e7anak k\u00fcl-pe\u00fdkun bolup \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Derbi-dagyn etmek, \u00fdykan-\u00fdumran etmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 esasy goranmak lini\u00fdasy, k\u00fcl-pe\u00fdkun edilmese, ol be\u00fdiklige baryp bolmajakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>E\u00fd siz, \u00fdaraglary\u0148yzy ta\u015fla\u0148-da, eli\u0148izi galdyry\u0148, bolmasa gala\u0148yzy k\u00fcl-pe\u00fdkun ederin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-talhan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00fcl-owram.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl-u\u015fak","meaning":"<div><p>D\u00f6wl\u00fcp k\u00fcl-owram bolan, tike-tike bolup d\u00f6wlen; derbi-dagyn bolan.<\/p><ul><li>Ma\u00fdakowski\u00fd \u00f6z\u00fcni\u0148 talantyny\u0148 \u00e4hli g\u00fc\u00fdjini Watany goramaklyga, zandy\u00fdaman du\u015fmanlary k\u00fcl-u\u015fak etmeklige sarp etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdna da\u015fa degip k\u00fcl-u\u015fak boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclbe","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bolgusyzja \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00e7a\u00fdy, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 k\u00fclb\u00e4mizde tuta\u015fdyrlyk gury \u00e7\u00f6p \u00fdokdur. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Garly ussa bilen Myrat dawala\u015fyp, k\u00f6neje k\u00fclbelerine bordylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclbike","meaning":"<div><p>Eli\u0148 \u00fda a\u00fdagy\u0148 b\u00e4\u015finji, i\u0148 ki\u00e7ijik barmagy.<\/p><ul><li>Elind\u00e4ki keseri k\u00fclbikesini\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcni gy\u00fdyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7ep elini\u0148 k\u00fclbikesi bilen ogulhajady jontukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcldan","meaning":"<div><p>\u00c7ilim k\u00fcli atyl\u00fdan gap, \u00e7ekilen \u00e7ilim atyl\u00fdan guty.<\/p><ul><li>Papirosuny k\u00fcldana basyp mynjyratdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7ary aga \u00e7ekip gutaran mahorkasyny k\u00fcldana atdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcle","meaning":"<div><p>Gu\u00fdrugy jontuk, gu\u00fdrugy kesik.<\/p><ul><li>Gu\u00fdruklary k\u00fcle k\u00f6pekler \u00fdatyrdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gu\u00fdrugy k\u00fcle e\u015fek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcle\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148 matadan tikilen da\u015fky a\u00fdal ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki k\u00fcle\u00e7esini\u0148 \u00fdakalaryny galdyryp gobsundy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hawa, garaz, bizi hem \u00fd\u00f6ne \u00fdatmadyk -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcni\u0148 egnind\u00e4ki k\u00fcle\u00e7esini\u0148 iliklerini \u00fdazdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcljermek","meaning":"<div><p>K\u00fcl \u00fdaly bolmak, ma\u00fddalanmak, owranmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 balkylda\u00fdan gara g\u00f6zlerind\u00e4ki durmu\u015f u\u00e7gunlary s\u00f6n\u00fcp, k\u00fcljer\u00fd\u00e4n ojar k\u00f6zi \u00fdaly umytsyz sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclj\u00fcmek","meaning":"<div><p>K\u00fcle me\u0148ze\u015f re\u0148kde bolan, k\u00fcl re\u0148k.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu\u00fdda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fczi gandym k\u00f6mr\u00fcni\u0148 tozany bilen k\u00fclj\u00fcmek bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclke","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 owuntygy, ma\u00fdda b\u00f6legi, ownuk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7inden \u00e7alymtyk da\u015fy\u0148 k\u00fclkesini tapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00fclke \u00e7a\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclkelemek","meaning":"<div><p>K\u00fclke hala \u00f6w\u00fcrmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda etmek, ownuk etmek, owratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fclkelenmek","meaning":"<div><p>K\u00fclke bolmak, ownuk edilmek, ma\u00fddalanmak, owranmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fclli","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c4hli, hemme b\u00fctin.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148 k\u00fclli \u00fdurt e\u00fdesi \u00f6zi \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclpet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Azap, horluk, jebir, s\u00fctem, zulum.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcltem","meaning":"<div><p>Keleplenen \u00fd\u00fcpek \u015fekilli k\u00fclterlenen \u00fd\u00fcp da\u0148ysy, kelep \u015fekilli edilip \u00fdygnalan \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 toplamy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek\u00e7iler akly, saryly \u00fd\u00fcpek k\u00fcltemlerini gujaklap, kontrol sehe tarap alyp bar\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garly ussa t\u00e4rime ildirilgi k\u00fcltem \u00fd\u00fcpi aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclterlemek","meaning":"<div><p>Kelep \u015fekilinde \u00fd\u00fcp \u00fdygnamak, k\u00fcltem-k\u00fcltem etmek.<\/p><ul><li>Bedr\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcp\u00fcni k\u00fclterl\u00e4p, Annagulyny\u0148 eline berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Radiony\u0148 simlerini k\u00fclterledi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclterlenmek","meaning":"<div><p>Kelep \u015feklinde \u00fdygnalmak, k\u00fcltem-k\u00fcltem edilmek (\u00fd\u00fcp hakda).<\/p><ul><li>Egni \u015f\u00e4her bi\u00e7\u00fcwli, melew\u015fe \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnekli iki \u00f6r\u00fcm gara sa\u00e7y \u00fdala\u0148a\u00e7 kellesinde tertipli k\u00fclterlenen gyzy\u0148 surasty onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde ga\u00fdmala\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclterletmek","meaning":"<div><p>Kelep \u015fekilinde \u00fdygnatmak, k\u00fclterl\u00e4p da\u0148dyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpi k\u00fclterletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fclterle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00fclterlem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, kelep \u015fekilinde \u00fdygna\u015fmak.<\/p><ul><li>Oduny\u0148 \u00fd\u00fcpini k\u00fclterle\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00ddag, \u00fdumurtga we gant go\u015fulyp, s\u00fc\u00fdde \u00fdugrulyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n tegelek k\u00f6ke, \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Bu haltalary\u0148 i\u00e7inde ir-i\u00fdmi\u015fdir s\u00fc\u00fdde bi\u015fen k\u00fcl\u00e7eler bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onso\u0148 hem, ol \u00fderde kim sa\u0148a palaw bi\u015firer, kim sa\u0148a g\u00f6k \u00e7a\u00fd deml\u00e4r. <span>(G. Muhtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>\u00dder we dag i\u015flerinde \u00fder gazmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan bir tarapy \u00e7i\u015f g\u00f6rni\u015fli we be\u00fdleki tarapy hem te\u015fe g\u00f6rn\u00fc\u015fli gural.<\/p><ul><li>K\u00fcl\u00fc\u0148i g\u00f6terip gelse-de Perhat, Di\u00fder ussat bolu\u0148 z\u00e4hmetde ma\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00fc\u0148lemek","meaning":"<div><p>K\u00fcl\u00fc\u0148 bilen gazmak, k\u00fcl\u00fc\u0148 urup i\u015flemek.<\/p><ul><li>Gaty \u00fderi k\u00fcl\u00fc\u0148l\u00e4p gazmak.<\/li><li>\u00c7agylly \u00fderi k\u00fcl\u00fc\u0148lemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00fc\u0148lenmek","meaning":"<div><p>K\u00fcl\u00fc\u0148 bilen gazylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00fc\u0148letmek","meaning":"<div><p>K\u00fcl\u00fc\u0148 bilen gazdyrmak, k\u00fcl\u00fc\u0148 urdurmak.<\/p><ul><li>K\u00fcl\u00fc\u0148ledip gu\u00fdy gazdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcl\u00fc\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00fcl\u00fc\u0148 bilen gazy\u015fmak, k\u00fcl\u00fc\u0148lem\u00e4ge k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcme","meaning":"<div><p>Tomus a\u00fdlarynda \u00fda\u015famak, go\u015f-golam \u00fda-da mal satmak \u00fc\u00e7in \u00e7ybykdan, aga\u00e7dan edilen ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6p k\u00fcm\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnden towuklar g\u00f6zlerini\u0148 gytaklary bilen \u00fdere seredi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u015fa obasyndaky bir k\u00fcm\u00e4ni\u0148 gapdalynda birn\u00e4\u00e7e da\u00fdhan gy\u015faryp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcms\u00fck","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcregi ak d\u00e4l, eli egri, ogry.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bolsa bu k\u00fcms\u00fck kilwanlar hakynda kimi gepletse\u0148: --A\u00fd, towza-powza hi\u00e7-le! --di\u00fd\u00fd\u00e4r-de, di\u015flerini gyjyrdady ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcms\u00fcklik","meaning":"<div><p>Eli egrilik, \u00fd\u00fcregi ak d\u00e4llik, pyssy-pyjurlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fleri-de k\u00fcms\u00fcklikden ba\u015fga zat d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcm\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyk ak re\u0148kli \u00fdalpyldawuk gymmat baha metal.<\/p><ul><li>Bu \u00e7al\u00fdan sazymy\u0148 ho\u015f owaz ber\u015fi, Perdesi k\u00fcm\u00fc\u015fden, polatdyr kir\u015fi. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suwly \u00fdaby\u0148 bo\u00fdundaky uzyn deregi\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fdaly lowurda\u00fdan \u00fdapraklary ertiri\u0148 \u015femaly bilen o\u00fdnakla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcm\u00fc\u015fle\u00e7","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kine me\u0148ze\u015f, k\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdagtysyna k\u00fcm\u00fc\u015fle\u00e7 \u00f6w\u015f\u00fcn atyp, g\u00f6k salyp oturan d\u00fczl\u00fcge seredip durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sel\u00e7e\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015fle\u00e7 sa\u00e7ly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7i","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015f ussasy, k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdlar \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>Elini k\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7ini\u0148 eli \u00fdaly sandyradyp, taga\u015fyksyz iri-iri harplar bilen ol, ine, \u015fe\u00fdle \u00fdazdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcm\u015f\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Alyn di\u015fler bilen, \u00e7\u00f6rek i\u00fdip, agzyny hereket etdirmek, agzyny gymyldatmak.<\/p><ul><li>Di\u015fleri g\u00e4dili\u015fen, i\u00fdmiti k\u00fcms\u00fcld\u00e4p i\u00fd\u00fd\u00e4n N\u00e4zikjemal Nursoltana gola\u00fd oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcm\u015f\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>Alyn di\u015fi\u0148 bilen \u00e7\u00f6rek i\u00fdip, agzy\u0148y k\u00fcm\u00fc\u015f-k\u00fcm\u00fc\u015f etdirmek.<\/p><ul><li>Agzy\u0148y k\u00fcm\u015f\u00fcldetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcnde","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Agyr jena\u00fdat edenleri\u0148 eline \u00fda-da a\u00fdagyna salyn\u00fdan zynjyr, gandal.<\/p><ul><li>A\u00fdaklaryndan k\u00fcnde asylan \u00fdaly, biri-birini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne zordan ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz baranymyzda a\u00fdagy agyr k\u00fcndeli \u00fdesirler k\u00e4n ekeni. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcnd\u00fck","meaning":"<div><p>Suw gu\u00fdlup el-\u00fd\u00fcz \u00fduwmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, t\u00fc\u0148\u00e7\u00e4 me\u0148ze\u015f j\u00fcr\u00fcndikli \u00e7o\u00fdun \u00fda-da mis gap.<\/p><ul><li>Altyn eline k\u00fcndigi alyp, suwdan dolduryp, ojagy\u0148 ba\u015fynda go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ine g\u00f6rse\u0148, bir \u00fderde gadymy k\u00f6ne semawar, gara k\u00fcnd\u00fck, t\u00fc\u0148\u00e7e otyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcnjara","meaning":"<div><p>\u00ddagy alynan pagta \u00e7igidini\u0148, k\u00fcnji, kepen \u00fdaly \u00f6s\u00fcmlik d\u00e4nelerini\u0148 gemresi.<\/p><ul><li>Pagtadan \u00fdag, sabyn, her hili dermanlar, k\u00fcnjara, kagyz \u00f6n\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcnjek","meaning":"<div><p>1. Tamy\u0148, ja\u00fdy\u0148 bur\u00e7y.<\/p><ul><li>Bagy\u0148 d\u00fcrli k\u00fcnjeklerinden a\u00fddym-saz sesi \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Merkezden uzakda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderler, \u00e7et.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde di\u0148e bir bizi\u0148 Watanymyzy\u0148 d\u00e4l, e\u00fdsem \u00e4hli \u00fdurtlary\u0148 d\u00fcrli k\u00fcnjeklerinden gelen adamlara-da du\u015f gelin\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcnji","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownujak d\u00e4nelerinden \u00fdag alyn\u00fdan bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz \u00fdaly ekinler-de emele gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>J\u00f6wen, m\u00e4\u015f, k\u00fcnji \u00fdaly ekinlerden birneme hasyl aldyk. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00fcnjek.<\/p><ul><li>Ejem k\u00fcn\u00e7de stulu\u0148 \u00fcst\u00fcnde otyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcpe","meaning":"<div><p>Arka, \u00fdagyrny.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcp\u00fcrsek","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak, tozanjyrap duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcp\u00fcrsemek","meaning":"<div><p>1. Bo\u015f, \u00fdum\u015fak halda bolmak (\u00fder, \u00fdel we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>K\u00e4tmen uran \u00fderi k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol a\u0148\u0148at alty a\u00fd ozal k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatan me\u00fddandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Awtoma\u015fynlar k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p duran gum depelerine dyrma\u015fdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuwly geplemek, \u00e7alt-\u00e7alt g\u00f6dek, taga\u015fyksyz hereket, etmek.<\/p><ul><li>Agzyna gelenini urup k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p, dumly-du\u015fy jena\u00fdat bilen doldurdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men mu\u0148a d\u00fc\u00fdb\u00fcnden gar\u015fy! -- di\u00fdip, Gyzyl aga k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr","meaning":"<div><p>E\u015fegi, k\u00fcrr\u00e4ni \u00fd\u00f6retmek, kowmak \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Kimisi go\u00fdun agyla girjek bolup duran e\u015fege, k\u00fcrr\u00e4 \u00abk\u00fcr\u00bb di\u00fdip, gelip e\u015fegi\u0148 b\u00f6wr\u00fcne \u00fdumruk bilen ur\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcre","meaning":"<div><p>Kerpi\u00e7 bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite pe\u00e7.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7 bi\u015firer \u00fdaly iki sany k\u00fcre salnan bolsak, has gowy boljak eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ilkibada onu\u0148 \u00fde\u0148sesinde k\u00fcreler burum-burum t\u00fcsseler \u00e7ykaryp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrek","meaning":"<div><p>1. Bugda\u00fd sowurmak we \u00fde\u0148il zatlary ardyp-arassalamak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek \u00fc\u00e7in tagtadan pil.<\/p><ul><li>K\u00fcrek bilen gar artmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdygy s\u00fcrmek, suwda k\u00fcrekl\u00e4p hereket etdirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan kep\u00e7\u00e4 me\u0148ze\u015f tagta gural.<\/p><ul><li>\u00ddigidi\u0148 gazap bilen jo\u015f\u00fdan \u00fd\u00fcregi, Tolkunlar i\u00e7inde ur\u00fdar k\u00fcregi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcreklemek","meaning":"<div><p>1. K\u00fcrek bilen artmak, k\u00fcrek bilen sowurmak.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 garyny k\u00fcrekl\u00e4p artdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fcrek urup ga\u00fdygy \u00f6\u0148e hereket etdirmek, k\u00fcrek bilen s\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcreklenmek","meaning":"<div><p>1. K\u00fcrek bilen ardylmak, k\u00fcrek bilen sowrulmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00fcrek urlup hereket etdirilmek, k\u00fcrek urlup s\u00fcr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ga\u00fdyk k\u00fcreklenip ba\u015flandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrekle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00fcrek bilen ardy\u015fmak, k\u00fcrek bilen sowurmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Gar k\u00fcrekle\u015fmek.<\/li><li>Harman k\u00fcrekle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fcrek uru\u015fmak, bilelikde k\u00fcrekl\u00e4p s\u00fcrmek, k\u00fcreklem\u00e4ge k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Gezekme-gezek k\u00fcrekle\u015fip, ga\u00fdyk bilen \u00fd\u00fczd\u00fck.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrek\u00e7i","meaning":"<div><p>K\u00fcrek urup ga\u00fdyk \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 k\u00fcrek\u00e7iler k\u00fcreklerini ta\u015flap, hereketsiz nazar dikdiler. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Garyplylar \u00fd\u00fck da\u015fa\u00fdjy we k\u00fcrek\u00e7iler bolup i\u015fe dur\u00fdardylar. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcren","meaning":"<div><p>K\u00fcren bora-giden uly oba, g\u00fcr ilatly oba k\u00f6p \u00f6\u00fdli oba.<\/p><ul><li>K\u00fcren obany\u0148 ga\u00fdra \u00e7etinde baryp d\u00fc\u015fd\u00fck. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni k\u00fcren obadaky uly to\u00fdu\u0148 \u00fda\u015fulusy h\u00f6km\u00fcnde du\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcre\u00e7i","meaning":"<div><p>Kerpi\u00e7 bi\u015firmekde h\u00fcn\u00e4rmen, k\u00fcrede kerpi\u00e7 bi\u015fir\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><ul><li>Asly kerpi\u00e7 bi\u015fir\u00fd\u00e4n k\u00fcre\u00e7i bolsa gerek. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrk","meaning":"<div><p>Guzlamakdan galyp, basyrmak d\u00f6wri \u00fdeten, basyryl\u00fdan wagty gelen (towuk hakda).<\/p><ul><li>Olary\u0148 hy\u00fdaly \u00e7agany k\u00fcrk towuk \u00fdaly edip, \u00f6\u00fdden \u00e7ykarman saklamakda! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar k\u00fcrk towuklara pugta g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrmek","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 \u015falyny\u0148 i\u00e7inde g\u00f6ger\u00fd\u00e4n gara d\u00e4nelije \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrre","meaning":"<div><p>Heniz m\u00fcng\u00e4 \u00fdarama\u00fdan \u00fda\u015f e\u015fek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fol wagtlar bir k\u00fcrr\u00e4\u0148 bardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Arpa, bugda\u00fd, k\u00fcnji, m\u00e4\u015fek, Bir k\u00fcrre bersin her e\u015fek, Her inen d\u00fc\u00fdeden bir k\u00f6\u015fek, Almak \u00fc\u00e7in \u00fdary\u015faly\u0148. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, \u00dd\u00fcrek Depderi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrrelemek","meaning":"<div><p>K\u00fcrre dogurmak, guzlamak (e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>Myrady\u0148 e\u015fegi k\u00fcrrel\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrsemek","meaning":"<div><p>Hasyrdap girmek, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 ugruna baryp batly girmek.<\/p><ul><li>Halyk, ylgawyny \u00fdazdyrman, mekdebe k\u00fcrs\u00e4p girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel ga\u00e7yp baryp, k\u00fcrs\u00e4p \u00e7adyra girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrsi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> oturgy\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6rkezen \u00fcsti gyzyl mahmally k\u00fcrs\u00fcsinde oturyp, hal-ahwal sora\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y ak sepip ba\u015flan \u00e7ekge sa\u00e7laryny sypalap, g\u00f6wresini \u00fdum\u015fak k\u00fcrs\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrtd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Birdenk\u00e4 saklanyp durmak, birden a\u00fdak \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Emma weli, ol \u015fu \u00fdere \u00fdeteninden so\u0148, birdenk\u00e4 k\u00fcrtd\u00fcrip durdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrte","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 ba\u015fyna atyl\u00fdan bejergili \u00fcstki ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>A\u00fdallar derrew t\u00e4ze k\u00fcrte getirip, meni\u0148 ba\u015fyma atdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna dini palasa saldyryp s\u00fc\u00fdretm\u00e4n, gyzyl k\u00fcrt\u00e4 \u00e7ala b\u00fcrenip, \u00f6zi \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki goltugyny\u0148 a\u015fagy bagjykly, iki \u00fdan gapdaly dilik, \u00e7aga ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n \u00fcstki ge\u00fdim.<\/p><ul><li>\u00c7aga k\u00fcrtesi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrtek\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148siz, syrama \u00fdyly ge\u00fdim.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrti","meaning":"<div><p>K\u00fcrti go\u00fdun-uzyn gu\u00fdruk garak\u00f6li go\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrtler","meaning":"<div><p>Esasan E\u00fdranda hem-de T\u00fcrki\u00fdede, Pakistanda, Siri\u00fdada, Yrakda, \u00fda\u015fa\u00fdan E\u00fdran diller toparyna degi\u015fli halk.<\/p><ul><li>Emma Gyly\u00e7 mergen ony k\u00fcrt dilidir di\u00fdip pikir etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcrt\u00fck","meaning":"<div><p>Belke kesilip, etli \u00e7orbada pi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar, ga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u00fcm","meaning":"<div><p>Sy\u00e7an, alaka \u00fdaly gemrijileri\u0148 gaz\u00fdan hini we da\u015fyna \u00fc\u00fd\u015f\u00fcren gumy.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u00fcmguradan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Me\u00fddanda, ekin arasynda \u00fda\u015fa\u00fdan k\u00fcl re\u0148k ullakan sy\u00e7an.<\/p><ul><li>Bir k\u00fcr\u00fcmguradany\u0148 gymmat tohumlara baka dyza\u00fdany \u00f6ten ag\u015fam onu\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcne-de girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u00fc\u015fge","meaning":"<div><p>Suw \u00fda-da suwuklyk gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in stakandan ulurak saply, gulply gap.<\/p><ul><li>Ejesi bir k\u00fcr\u00fc\u015fge suwy Merede alyp berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Al, \u00fc\u015femezlik derman! -- di\u00fdip, bir k\u00fcr\u00fc\u015fge \u00e7akyr uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u015ferilmek","meaning":"<div><p>N\u00e4razylyk bildirmek, n\u00e4gile g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolup \u00fd\u00fcz\u00fcni sortdurmak.<\/p><ul><li>Ussa onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne k\u00fcr\u015ferilip seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eginleri gysylyp bir gysym boldy, \u00fd\u00fczi k\u00fcr\u015ferildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u015feri\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup n\u00e4gile\u00e7ilik, n\u00e4razy\u00e7ylyk bildirmek, bilelikde k\u00fcr\u015fermek.<\/p><ul><li>N\u00e4me k\u00fcr\u015feri\u015fip dursu\u0148yz?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u015fermek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i tur\u015fatmak, n\u00e4razylyk bildirmek, n\u00e4razy, g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni sortdurmak.<\/p><ul><li>\u015eomuka, \u015fo d\u00e4lmik\u00e4? ! -- di\u00fdip, bir \u00fdylgyryp, bir k\u00fcr\u015ferip, \u00fd\u00fcregi g\u00fcrs-g\u00fcrs ur\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcr\u015fertmek","meaning":"<div><p>K\u00fcr\u015ferip n\u00e4razylyk bildirmek, n\u00e4razylyk g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i sortdurmak.<\/p><ul><li>Hek\u00e7i \u00fd\u00fcz\u00fcni k\u00fcr\u015fertdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sen \u00e7aga \u00fdaly \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i k\u00fcr\u015ferdip ba\u015flady\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcssermek","meaning":"<div><p>Ha\u00fdbaty ga\u00e7mak, susty pes bolmak, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Ol sazandany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredende, \u00e7al murty k\u00fcsser\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fct","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> top.<\/p><ul><li>Sanly salym i\u00e7inde, \u00abAk altyny\u00bb k\u00fct ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fct-k\u00fct","meaning":"<div><p>Gat-gat, top-top.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fctek","meaning":"<div><p>1. Kesgir d\u00e4l, kesmezek, \u00f6tmezek.<\/p><ul><li>K\u00fctek p\u00e4ki. K\u00fctek py\u00e7ak. K\u00fctek orak. K\u00fctek py\u00e7ak el keser. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Akyly \u00fditi d\u00e4l, d\u00fc\u015fbi d\u00e4l, k\u00f6rzehin.<\/p><ul><li>Kim zehinli, kim k\u00fctek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>K\u00fctek adamlar geljege seredenlerinde di\u0148e i\u015fik bilen t\u00f6r\u00fc\u0148 arasyny g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men indi \u00f6z-\u00f6z\u00fcmi tanama\u00fdan, yza galak k\u00fctek adam bolup bar\u00fdaryn. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7ala g\u00f6r\u00fd\u00e4n, gowy g\u00f6rme\u00fd\u00e4n, g\u00f6zi kesme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>K\u00fctek g\u00f6zli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcteklik","meaning":"<div><p>Akyly \u00fditi d\u00e4llik, d\u00fc\u015fbi d\u00e4llik, k\u00f6rzehinlik.<\/p><ul><li>Dogabitdi k\u00fctekligine garamazdan \u00fdatdan a\u00fdd\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcteli\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00fctelip, \u00f6tmezek bolup ba\u015flamak, kesmezek bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Py\u00e7ak k\u00fcteli\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6rzehin bolup ba\u015flamak, akyldan galy\u015fmak.<\/p><ul><li>Akylym k\u00fcteli\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00fctelip ugramak, g\u00f6rmek ukyby peseli\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00fcteli\u015fen g\u00f6zlerini s\u00fcz\u00fcljiredip, n\u00e4medir bir zat hakynda o\u00fdlan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00fctelip ba\u015flamak, gal\u0148a\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fctelmek","meaning":"<div><p>1. K\u00fctek bolmak, kesmezek bolmak, \u00f6tmezek bolmak.<\/p><ul><li>Se\u0148 beren \u00f6w\u00fcdi\u0148-\u00fditi \u00fdaragym. D\u00f6w\u00fclmedi, k\u00fctelmedi s\u00f6we\u015fde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00fctelen p\u00e4ki. K\u00fctelen py\u00e7ak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6rzehin bolmak, akyly k\u00fctek bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Gara g\u00f6z\u00fc\u0148 bilen gy\u00fda ga\u015fy\u0148y, k\u00fctelmejek akyl- hu\u015funy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet g\u00f6rmek, gowy g\u00f6rmekden galmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00fctelen g\u00f6reji \u00fcnji bilen \u00fdylpyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00fcti bolmak, gal\u0148amak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fcteltmek","meaning":"<div><p>1. K\u00fctek etmek, kesmezek, \u00f6tmezek etmek.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy k\u00fcteltmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00fcti etmek, gal\u0148atmak.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fd\u015fen \u00fd\u00fcrekleri\u0148 arasyndaky diwary k\u00fcteldip, t\u00e4ze \u00fdagda\u00fdlara getirdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcti","meaning":"<div><p>\u00dduka d\u00e4l, galy\u0148.<\/p><ul><li>Suwdan \u00e7\u00f6m\u00fck emele gelen k\u00fcti hek gatyny g\u00f6rmek bol\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>D\u00f6l\u00e4ni\u0148 bir b\u00f6wr\u00fcne zy\u0148lyp, \u00e7alam-\u00e7a\u015f bolup \u00fdatan bir k\u00fcti kitap onu\u0148 eline ildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fcti-k\u00fcti","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00fcti.<\/p><ul><li>Elinde k\u00fcti-k\u00fcti kitaplary bar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fct\u00fcle\u015fmek","meaning":"<div><p>Gal\u0148ap ba\u015flamak, k\u00fcti bolup ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fct\u00fclik","meaning":"<div><p>K\u00fcti g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmaklyk, \u00fduka d\u00e4llik, galy\u0148lyk.<\/p><ul><li>Kitaby\u0148 k\u00fct\u00fcligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00e7en","meaning":"<div><p>Maly\u0148 ger\u015fini \u00fdaralamazlyk \u00fc\u00e7in hamydy\u0148 i\u00e7 tarapyna d\u00fc\u00fdrlenip go\u00fdul\u00fdan ke\u00e7e \u00fda-da \u015fo\u0148a me\u0148ze\u015f \u00fdum\u015fak enjam.<\/p><ul><li>Alaja bo\u00fdnuna k\u00fc\u00e7en salnyp, boz agta \u00fdana\u015fdyrylanda ha\u00fdkyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol gaty ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp, elini agzyna tutup, \u00fdakasyny k\u00fc\u00e7en \u00fdaly towlady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fd","meaning":"<div><p>Hy\u00fdal, pikir, o\u00fd.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli bar k\u00fc\u00fd\u00fcni kolhozy\u0148 i\u015fine berip, i\u015fden bir g\u00fcn hem galman i\u015fl\u00e4p geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdi-pikiri","meaning":"<div><p>Pikiri-hy\u00fdaly, bar hy\u00fdaly, bar o\u00fdy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00fc\u00fdi-pikiri k\u00fc\u015ftdedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdkerilmek","meaning":"<div><p>Garrap bili\u0148 b\u00fck\u00fclmek, a\u015fak eglip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilinden \u00fdokarsyny\u0148 bir hili k\u00fc\u00fdkeril\u00fd\u00e4ndigi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdkeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Bil b\u00fck\u00fcli\u015fmek, k\u00fc\u00fdkerip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Bu iti g\u00f6ren pi\u015fikler k\u00fc\u00fdkeri\u015fip, o\u0148a ha\u00fdbat atdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdkermek","meaning":"<div><p>1. Garrap bili\u0148 b\u00fck\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. A\u015fak eglip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Olar indi k\u00fc\u00fdkeren billerini \u00fdaz\u00fdarlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdkertmek","meaning":"<div><p>K\u00fc\u00fdk\u00fclik derejesine, \u00fdagda\u00fdyna eltmek.<\/p><ul><li>Garrylyk adamyny k\u00fc\u00fdkerd\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdki","meaning":"<div><p>1. Bili b\u00fck\u00fck, bili egrelen, b\u00fck\u00fcr.<\/p><ul><li>Meret k\u00fc\u00fdki di\u00fden Nazary\u0148 garryja go\u0148\u015fusydyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Birden k\u00fc\u00fdki jenan \u00f6\u0148\u00fcnde pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00fc\u00fdki adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fc\u0148\u0148i, egri.<\/p><ul><li>Kim ga\u00fdkyny s\u00f6\u00fder, kim k\u00fc\u00fdk\u00fcni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdk\u00fclik","meaning":"<div><p>Bili b\u00fck\u00fcklik, bili b\u00fck\u00fcrlik, t\u00fc\u0148\u0148\u00fclik.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etmegi\u0148 pikirine d\u00fc\u015fmek, bir zady amala a\u015fyrmagy \u00fd\u00fcregi\u0148e d\u00fcwmek, hy\u00fdallanmak, pikirlenmek.<\/p><ul><li>Senem jo\u015fa geldi, u\u00e7dy k\u00fc\u00fdlenip, \u00dd\u00f6rem\u00e4ge g\u00f6wni etm\u00e4n kanagat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol, n\u00e4medir bir zady hu\u015funa saljak bol\u00fdan \u00fdaly, k\u00fc\u00fdlenip otyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdli","meaning":"<div><p>1. K\u00fc\u00fdlenip \u00fd\u00f6ren, \u00fd\u00fcregine k\u00fc\u00fd d\u00fc\u015fen, hy\u00fdally.<\/p><\/div><div><p>2. Akyl ta\u00fddan n\u00e4sag, \u00fdetmez\u00e7ilikli.<\/p><ul><li>Ol edil k\u00fc\u00fdli adam \u00fdaly erjellik bilen \u00fdapy\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00e4te k\u00fc\u00fdli \u00fdaly duran bir laldyr, \u00dde\u0148sesin t\u00fc\u0148\u0148erder gaty ketjaldyr. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdl\u00fclik","meaning":"<div><p>K\u00fc\u00fdli bolmaklyk, hemi\u015fe k\u00fc\u00fd edip \u00fd\u00f6rmeklik, hy\u00fdallylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdsemek","meaning":"<div><p>1. Arzuw etmek, islemek.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6resi\u0148 gelmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ki\u00e7i ogullaryny k\u00fc\u00fdsemekleri has hem g\u00fc\u00fd\u00e7lenipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdsenmek","meaning":"<div><p>Arzuw edinmek, islemek.<\/p><ul><li>Hatyjany\u0148 \u00f6zi ba\u015flygy\u0148 ornuna ge\u00e7m\u00e4ge k\u00fc\u00fdsen\u00fd\u00e4n bola\u00fdmasyn? <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdsetmek","meaning":"<div><p>1. Arzuw etdirmek, isletmek.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6resi\u0148i getirmek.<\/p><ul><li>O\u0148a obany k\u00fc\u00fdseden zat n\u00e4mek\u00e4?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, Annam jan kakasyny k\u00fc\u00fdsetme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdze","meaning":"<div><p>Iki \u00fda-da d\u00f6rt gulply, k\u00f6wereden bi\u015firilip \u00fdasal\u00fdan \u00fda\u00fdba\u0148 billi, bokurdakly gap, j\u00fcrdek.<\/p><ul><li>Suw getiren hem bir, k\u00fc\u00fdze d\u00f6wen hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Suw k\u00fc\u00fdzesi suwda synar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r","meaning":"<div><p>To\u00fdundan k\u00fc\u00fdze \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>K\u00f6p \u00fdolag\u00e7ylar uzyn bo\u00fdly k\u00fc\u00fdzeg\u00e4re g\u00f6rip\u00e7ilik bilen gara\u00fdardylar. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar k\u00fc\u00fdzeg\u00e4rler, tetetin\u00e7iler we altyn i\u015flerini\u0148 ussalarydyr. <span>(Gadyma D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdzeg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>To\u00fdundan k\u00fc\u00fdze gu\u00fdmak seneti, k\u00fc\u00fdzeg\u00e4ri\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol \u00c7\u00e4rjew \u015f\u00e4hirende k\u00fc\u00fdzeg\u00e4rlik ed\u00fd\u00e4ndir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00fc\u00fdzeg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>K\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7ilik bilen me\u015fgul bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u0148re","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdy\u0148, ha\u00fdaty\u0148 \u00fcst\u00fcnden gurul\u00fdan di\u015f-di\u015f s\u00fct\u00fcnjikler, pagsany\u0148 \u00fdylman\u00e7ak tara\u015fy.<\/p><ul><li>Ol iki mertebeli ja\u00fddy we onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden iki k\u00fc\u0148reli minara salnan ol \u00fderde garawul durdy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00fc\u0148reli howly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdma, bilen salyn\u00fdan nag\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>K\u00fc\u0148relerini h\u00fcn\u00e4rli eller bejeripdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00fc\u0148reli k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u00fdwanlar \u00fda-da gu\u015flar kowlanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015f! Gyran degenler, gur\u00e7ugy \u00e7ekip gutardy\u0148yz. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015fg\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6j\u00fckdirilmek, k\u00fc\u015fg\u00fcrip go\u00fdberilmek.<\/p><ul><li>Ol it k\u00fc\u015fg\u00fcrilen ugra baka seredip, \u00fdolda\u015flaryny\u0148 \u00f6zlerinden \u00fc\u00fdtge\u015fik bir jyns bilen s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Garly \u00f6z yzyndan \u00fdarak iti\u0148 k\u00fc\u015fg\u00fcrilenini a\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6j\u00fckdirilmek, erbet, \u00fdaramaz ugra iteklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015fg\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne iti \u00f6j\u00fckdirip ugrukdyrmak.<\/p><ul><li>Tejribeli aw\u00e7y ony k\u00fc\u015fg\u00fcrip awa saldy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6teril\u00e4p, azdyryp, birini ba\u015fga birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6j\u00fckdirmek, erbet i\u015f etm\u00e4ge iteklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015ft","meaning":"<div><p>1. A\u00fdratyn d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a 64 \u00f6\u00fdli tagtada 32 sany ak we gara mally o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>Hawa, \u00fdany\u0148yz bilen k\u00fc\u015ft, damka almagy hem \u00fdady\u0148yzdan \u00e7ykara\u00fdma\u0148! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol o\u00fdnu\u0148 tagtasy, py\u00fdadalary, mallary.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft \u00fdasamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00fc\u015ft o\u00fdnunda bir mal bilen \u015fany\u0148 \u00fcst\u00fcne h\u00fcj\u00fcm edilende a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Sen \u00e7ykarma\u00fdajak bol, men hem \u00e7ykarjak bola\u00fdyn, \u00f6z\u00fc\u0148 hem tur k\u00fc\u015ftden. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015ft\u00e7i","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015ft o\u00fdnuna \u00f6kde adam.<\/p><ul><li>\u00c7ary aga obany\u0148 k\u00fc\u015ft\u00e7ilerinden biridi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddekedabany\u0148 sesi da\u015fardaky k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcleri\u0148 sesi bilen go\u015ful\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015ft o\u00fdnuna \u00f6kdelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"labyr","meaning":"<div><p>1. De\u0148izde \u00fda-da der\u00fdada g\u00e4mini bir \u00fderde saklamak \u00fc\u00e7in suwa ta\u015flan\u00fdan zynjyrly uly aran.<\/p><ul><li>G\u00e4miler \u00fda\u00fdra\u015fdy ta\u015flap labyryn, y\u015fyk \u00fdakmaklyga komanda boldy. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspini\u0148 Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agram, agyrlyk.<\/p><ul><li>\u00c7atma de\u00fdin s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp gel\u00fd\u00e4n tanklaryn \u00fdumur\u00fdar bar zady agyr labyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Barha \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fer alyp labyryn, Depe-ba\u00fdyrlary\u0148 basardy baryn. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fcmiz Hangulyny gabyrtlap basdy we \u00f6z\u00fcni\u0148 bar agyr labyryny onu\u0148 \u00fcst\u00fcne gahar bilen go\u00fdberdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zulum, s\u00fctem, jebir-jepa.<\/p><ul><li>\u00ddigitler! Biz bu g\u00fcn paty\u015fa labyryny \u00fcst\u00fcmizden syrmak \u00fc\u00e7in atlandyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyr-labyr","meaning":"<div><p>Labyr-labyr etmek-gowy tuta\u015fyp, sesli \u00fdalynlap \u00fdanmak, labyrdap \u00fdanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"labyrdamak","meaning":"<div><p>Labyrdyly \u00fdanmak, tuta\u015fyp gowy \u00fdanmak, seslenip \u00fdalynly \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Ojar labyrdap \u00fdan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol labyrdap \u00fdandy t\u00f6werekd\u00e4ki zatlary\u0148 hemmesi tisginip, sandyrap ba\u015flady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Odu\u0148 \u00fdalaw \u00fdaly labyrda\u00fdan \u00fdalny onu\u0148 a\u015fak inip duran in\u00e7e murtly, bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00f6rnetin \u015f\u00f6hle sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyrdatmak","meaning":"<div><p>Labyrdyly \u00fdakmak, tuta\u015fdyryp gowy \u00fdakmak, seslendirip \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Otly kesindini labyrdatyp zy\u0148dy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Gowy tuta\u015fyp \u00fdanmak, labyr-labyr edip \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Guran aga\u00e7lar labyrda\u015fyp \u00fdandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyrdy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li ot \u00fdananda \u00e7yk\u00fdan ses, lowlap \u00fdan\u00fdan otdan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00ddala\u0148y oduny\u0148 labyrdysy.<\/li><li>Mazaly tuta\u015fan odu\u0148 labyrdysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyz","meaning":"<div><p>\u00ddakymly \u00e4he\u0148 bilen \u00e7yk\u00fdan ses \u00fda-da owaz (a\u00fddym, go\u015fgy we \u015f. m. a\u00fddylanda).<\/p><ul><li>Sesi g\u00fc\u00fd\u00e7li do\u0148 \u00fd\u00fcregi eretdi. S\u00fc\u00fdji labzy be\u00fdnimizde \u00fder etdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma, islege gar\u015fy, onu\u0148 labzy \u015firin bolman, turbadan \u00e7yk\u00fdan \u00fdaly \u00fdogun taga\u015fyksyz bolany \u00fc\u00e7in, ol k\u00f6p a\u00fddym a\u00fdtmazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyzda\u015f","meaning":"<div><p>Bir labyzly, me\u0148ze\u015f labyzly, \u00e4he\u0148li.<\/p><ul><li>Nikola\u00fd \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7ytyp, \u00f6z\u00fcni\u0148k\u00e4 labyzda\u015f a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"labyzly","meaning":"<div><p>1. \u00ddakymly \u00e4he\u0148, owaz bilen, labyz bilen, mylakatly.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7yk, d\u00fc\u015fn\u00fckli, s\u00fc\u00fdji, \u00e7eper.<\/p><\/div>"},{"headword":"labyzlylyk","meaning":"<div><p>Labzy barlyk, \u00fdakymly \u00e4he\u0148lilik, ho\u015f owazlylyk labzy, s\u00fc\u00fdj\u00fclik, mylakatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"labyzsyz","meaning":"<div><p>1. Labzy bolmadyk, \u00fdakymly \u00e4he\u0148 bilen \u00e7ykma\u00fdan, owazy \u00fdakymly bolmadyk, mylakatsyz.<\/p><ul><li>Labyzsyz a\u00fddym a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u015fn\u00fcksiz, \u00e7eper d\u00e4l.<\/p><ul><li>Ol kitap okanda, labyzsyz oka\u00fdar.<\/li><li>Ol go\u015fgyny labyzsyz oka\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaharja\u0148, hyrsyz, \u00fdakymsyz.<\/p><ul><li>Ol bir hili labyzsyz adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagammyr","meaning":"<div><p>Gyzdyrylan demri\u0148 ujuny halka etmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdasy \u00fda-da togalak agyzly atagyz.<\/p><ul><li>\u00ddelli usany\u0148 i\u015fle\u00fd\u00e4n ja\u00fdyna barsa\u0148, k\u00f6r\u00fcgini\u0148 \u00fdanynda g\u00fcrz\u00fcsini, lagammyryny we be\u00fdleki senetlerini g\u00f6rmek bol\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagar","meaning":"<div><p>Garrap sandan galan, ysgyn-mydardan d\u00fc\u015fen, hor d\u00fc\u015fen.<\/p><ul><li>Lagar d\u00fc\u015fd\u00fcm, awum alyp bilme\u00fd\u00e4n. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ak lagar \u00fdaby bolsa barha \u00fdakynlap gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ma\u015fyny-ha lagar d\u00fc\u015fen d\u00fc\u00fde \u00fdaly \u00fdatagyndan hem \u00e7ykanok. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagnat","meaning":"<div><p>Gargy\u015f, n\u00e4let.<\/p><ul><li>Je\u0148ler k\u00f6r\u00fcgni \u00fdandyran, jellatlara ed\u00fd\u00e4n lagnat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men dileg ed\u00fd\u00e4rdim, lagnat a\u00fdd\u00fdardym, agla\u00fdardym, g\u00fcl\u00fd\u00e4rdim. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 Zamanymyzy\u0148 Gahrymanlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagnatlamak","meaning":"<div><p>Gargy\u015f etmek, n\u00e4let etmek.<\/p><ul><li>Oglum, seni\u0148 kaka\u0148 pakyr jan berende, \u015folary\u0148 neslini lagnatlap gitdi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagnatly","meaning":"<div><p>Gargy\u015f si\u0148en, n\u00e4let si\u0148en, n\u00e4letli.<\/p><ul><li>\u015eu iki r\u00f6w\u015fen obrazy\u0148 paralellikde berilmegi lagnatly penjesini geren ganym du\u015fmana \u00fdigren\u00e7 d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagta","meaning":"<div><p>Lokga tutan suwuklyk (k\u00f6plen\u00e7 gan hakynda).<\/p><ul><li>Gan lagtasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagta-lagta","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e lokga baglan, lokga tutan, go\u00fdula\u015fan.<\/p><ul><li>Lagta-lagta gara p\u00fcrlerini a\u015fak salla\u015fyp s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4n gara bulutlar Dnepri\u0148 \u00fcst\u00fcni syr\u00fdarlar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagyl","meaning":"<div><p>Gyzyl re\u0148kli gymmatbaha da\u015f, \u00fdakudy\u0148 go\u00fdy gyzyl re\u0148kli g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Lebil lagyl, ge\u00fddigi al, jenneti ryzwan b\u00e4ri gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagyrdamak","meaning":"<div><p>1. Bagyrdap ses etmek, bagyrmak (mal hakynda).<\/p><ul><li>Bu Hally \u015fahyry\u0148 lagyrdap duran g\u00f6herdine d\u00f6n\u00fcpdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galmagal etmek, k\u00f6p geplemek, ze\u00fdren\u00e7li geplemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me lagyrdap \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gorkudan \u00fda\u0148a titremek, sandyramak.<\/p><ul><li>Ol gorkup lagyrdap otyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagyrdatmak","meaning":"<div><p>Lagyrdyly seslendirmek, lagyrdyly ses etdirmek, bagyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lagyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bagyry\u015fyp ses edi\u015fmek, bagyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Suw \u00e7ek\u00fd\u00e4n erkekler lagyrda\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gygyry\u015fmak, galmagalla\u015fmak, bolgusyz k\u00f6p g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, galmagally ze\u00fdreni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. Gorkudan \u00fda\u0148a sandyra\u015fmak, titre\u015fmek.<\/p><ul><li>Lagyrda\u015fyp oturmagy\u0148 geregi \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lagyrdy","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde bagyranda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"lag\u015famak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6nelmek, ugry ga\u00e7mak zerarly bozulmak, sandan \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ussa bir lag\u015fan arabany s\u00f6k\u00fc\u015fdirip otyrdy.<\/li><li>\u00d6\u0148ki wagtlar olar lag\u015fan garaja \u00f6\u00fdde \u00fda\u015fa\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garrap, gujurdan galmak, sandan galmak.<\/p><ul><li>Emma ol \u00fda\u015fyny\u0148 k\u00f6nelmegine, g\u00f6wresini\u0148 lag\u015famagyna garaman, \u00fdigitlik kuwwaty bilen ylgady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7epiksi g\u00f6wresi lag\u015fan ga\u015flaryna \u00e7al sepen g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fine \u00fd\u00fcz tutdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lag\u015farmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lag\u015famak.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fck, durluk tapjak bolup lag\u015fardyk, \u00ddazda \u00fdandyrardy, gy\u015fda gag\u015fardyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lag\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6neltmek, bozmak, sandan \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>K\u00f6p ulanyp lag\u015fatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garratmak, gujury\u0148y ga\u00e7yrmak, gow\u015fatmak.<\/p><ul><li>I\u015f ony lag\u015fadypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fdj\u00fcni ga\u00e7yrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Halklary\u0148 T\u00fcrk h\u00f6k\u00fcmdarlygyna gar\u015fylyk g\u00f6rkezmegi Osman imperi\u00fdasyny lag\u015fadypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lag\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6neli\u015fmek, bozuly\u015fmak, sandan galy\u015fmak.<\/p><ul><li>Gara \u00f6\u00fdler, \u00e7atma we tel\u00e4rler lag\u015fa\u015fyp gidipdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has garramak, garra\u015fmak, gujurdan galy\u015fmak, gow\u015fa\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 lag\u015fa\u015fan s\u00fc\u0148kleri \u015fykyrdap gitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lah-lah","meaning":"<div><p>Lah-lah etmek-yzly-yzyna lahhyldap sesli g\u00fclmek.<\/p><ul><li>Orazly lah-lah edip g\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Lah-lah edip, ke\u00fdp edi\u015fip g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4hda\u00e7yklyk bilen, kitabyndan g\u00f6wni ho\u015fal bolmaklyk bilen lah-lah edip g\u00fcldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lahhyldamak","meaning":"<div><p>Bogazy\u0148a salyp, gaty sesli g\u00fclmek, lah-lah edip g\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 \u00fde\u0148sesinde oturan g\u00f6zi \u00e4\u00fdnekli adam lahhyldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Esenaly lahhyldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Za\u00fdalanan \u00fda-da j\u00fc\u00fdje \u00e7ykman galan (\u00fdumurtga) , palak, bo\u015f.<\/p><ul><li>Lak \u00fdumurtga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lak-luk","meaning":"<div><p>Lak-luk atmak (etmek) ; nebsew\u00fcrlik bilen i\u00fdmek, hapyr-hupur edip i\u00fdmek, birden i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Halnazar b\u00f6lek-p\u00fc\u00e7ek bagr\u00f6\u00fdkenleri lak-luk atdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bazara baryp, birini\u0148 zadyny saty\u015fyp, \u00fdene birini\u0148 zadyny g\u00f6teri\u015fip, ondan d\u00fc\u015fen pula-da \u00e7\u00f6rek alyp, lak-luk atardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakam","meaning":"<div><p>\u00ddazyjy-\u015fahyrlary\u0148 kabul eden toslama ady; adamy\u0148 h\u00e4si\u00fdetine, gylygyna, ke\u015fbine g\u00f6r\u00e4 halk tarapyndan so\u0148ra dakyl\u00fdan at.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 ady Se\u00fditnazar bolup, Se\u00fddi onu\u0148 edebi lakamydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>O\u0148a \u00c7ary \u00c7aman di\u00fdip, halk lakam go\u00fdupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sen o\u0148ly hele\u00fd bolsa\u0148, lakamy\u0148 G\u00e4w\u00fc\u015fg\u00f6zel bolarmydy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oba arasynda onu\u0148 adyny\u0148 gapdalyna \u00abp\u00e4lwan\u00bb \u00fda-da \u00fd\u00f6ne \u00abP\u00e4lwan\u00bb hem di\u00fdip tut\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fdasy kelleli uly balyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7\u00f6regini\u0148 ownuklaryny bolsa hemi\u015fe bir lakga balyk i\u00fder eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gyraty lakga balyk \u00fdaly semretdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgy","meaning":"<div><p>Bolgusyz g\u00fcrl\u00e4p \u00fd\u00f6ren, s\u00f6z\u00fcni\u0148, g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 ugry-utgasy \u00fdok bolan, \u00fda\u0148ra.<\/p><ul><li>Baba lakgydan sorapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgyldamak","meaning":"<div><p>Biderek \u00fda\u0148ramak, bolgusyz g\u00fcrlemek, la\u00fdygylyk etmek, \u00fda\u0148ramak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi lakgyldamaga ba\u015flanda bolsa, Halnazar onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni agzyndan aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrege d\u00fc\u015fg\u00fcn\u00e7 lakgyldap, gulagy\u0148y gazap otursa, n\u00e4dip semrejek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Her wagt s\u00f6z oklap, lakgyldap g\u00fcl\u00fcp, Meredi\u0148 goltugna k\u00e4di ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Senemi\u0148 S\u00f6\u00fdg\u00fcsi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgyldatmak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda\u0148ratmak, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdirmek, g\u00fcrletmek, \u00fda\u0148ratmak.<\/p><ul><li>\u00dderi, ony biderek lakgyldadyp oturma\u0148-da, gidi\u0148 \u015fu \u00fderden!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde lakgyldamak, k\u00f6p bolup \u00fda\u0148ra\u015fmak, bolgusyz g\u00fcrle\u015fmek, \u00fda\u0148ra\u015fmak.<\/p><ul><li>Lakgylda\u015fyp oturmak.<\/li><li>Lakgylda\u015fyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgyldy","meaning":"<div><p>Bo\u015f \u00fda\u0148ramaklyk, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Onu\u0148 manysyz lakgyldysyndan bizar bolan H\u00fcse\u00fdn g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00fc\u00fdtgetdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakgylyk","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148ranlyk, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 edijilik, lakgyny\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><ul><li>Lakgylygy\u0148 adama zy\u00fdandan ba\u015fga pe\u00fddasy bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakyr-lakyr","meaning":"<div><p>Lakyr-lakyrdap gaty ga\u00fdnamak, lakyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Semawar lakyr-lakyr edip ga\u00fdna\u00fdar.<\/li><li>Arabany\u0148 tigirleri lakyr-lakyr ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakyrdamak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdnap lakyrdyly ses etmek, ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Odu\u0148 ba\u015fynda oturdylan gara k\u00fcnd\u00fck lakyrdap ga\u00fdnady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gapdallarynda hem sary semawar lakyrdap ga\u00fdna\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanylmak zerarly gow\u015famak, \u00e7ag\u015famak, gow\u015fap ses etmek.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 tigri lakyrdap ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdnadyp lakyrdyly seslendirmek, ga\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, semawary lakyrdadyp go\u00fda\u00fdypsy\u0148yz?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p ulanyp gow\u015fatmak, \u00e7ag\u015fatmak, gow\u015fadyp ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 tigrini lakyrdadyp ta\u015flapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna lakyrdap durmak, ga\u00fdnap ses edi\u015fmek, ga\u00fdna\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>To\u00fd edil\u00fd\u00e4n \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u015figinde semawarlar lakyrda\u015fyp otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6nelip gow\u015fa\u015fmak, \u00e7ag\u015fa\u015fmak, \u00e7ag\u015fa\u015fyp seslenmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 tigirleri gow\u015fap, lakyrda\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakyrdy","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdna\u00fdan suwuklykdan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>T\u00fc\u0148\u00e7\u00e4ni\u0148 lakyrdysy galdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gow\u015fan, \u00e7ag\u015fan zat hereket edende pe\u00fdda bol\u00fdan, \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Gitdigi\u00e7e tigri\u0148 lakyrdysy art\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lakytak","meaning":"<div><p>Halys bolan, halys \u00fdadan.<\/p><ul><li>Butlary, dyzlary gyzyl sypjyryk bolan we lakytak l\u00fcti \u00e7ykan Garly: - Sepegi\u0148de gura, \u00fcz\u00fcgi\u0148-de di\u00fdip \u00fdene k\u00e4\u00fdindi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Galandary\u0148 alamasy Gyraty\u0148 a\u00fdagyna e\u00fderm\u00e4n lakytak duruberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lal","meaning":"<div><p>Gepl\u00e4p bilme\u00fd\u00e4n, geplemek ukyby bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00ddyrtyjy m\u00f6jekler g\u00fcm bolup ga\u00e7\u00fdar, K\u00f6r g\u00f6zler a\u00e7ylyp, lallar d\u00fcr sa\u00e7\u00fdar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Laly\u0148 diline enesi d\u00fc\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Lal adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lala\u00fdlamak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> D\u00fc\u015fn\u00fcksiz geplemek, d\u00fc\u015fn\u00fcksiz seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"lallyk","meaning":"<div><p>Gepl\u00e4p bilmezlik, geplemekden mahrumlyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 dilsiz lallygymyz zerarly, dilma\u00e7lar bize \u015fol \u00fderde-de g\u00fcn bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lam-jim","meaning":"<div><p>Lam-jim bolmak- geplem\u00e4n durmak, dilini \u00fdarman oturmak, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz bolmak.<\/p><ul><li>Bir sypatlaryny \u00fc\u00fdtgetm\u00e4n, lam-jim bolup, sessiz bolup, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz durdular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oba itleri hem h\u00e4zir lam-jim bolup dymy\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"landy\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Owadan ak g\u00fclli, \u00fdakymly ysy bolan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Meni\u0148 landy\u015f g\u00fcllerinden edilen \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegim galdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00fd\u00fcrejigim, eziz syrda\u015fym, sensi\u0148 zer balygym, sensi\u0148 landy\u015fym. <span>(\u015e. Petefi, Go\u015fgy we Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"land\u015faft","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 \u00fcst \u015fekilini\u0148 umumy g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Pu\u015fkinde rus tebigaty, rus ruhy, rus dili, rus h\u00e4si\u00fdeti edil optiki \u00e7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4ni\u0148 t\u00fc\u0148\u0148i \u00fd\u00fcz\u00fcnde land\u015fafty\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fdaly p\u00e4kizelikde, arassalanan owadanlykda g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lap","meaning":"<div><p>1. Lap etmek-hakyky bol\u015fundan \u00e7i\u015firmek, ulaldyp a\u00fdtmak, ulaldyp g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>Annaguly k\u00e4wagtlar bir hana sogrup, lap edip a\u00fdtdygym d\u00e4l hut \u00fc\u00e7 d\u00fc\u00fdp gowa\u00e7any\u0148 da\u015fyndan bir sagatlap a\u00fdrylma\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6n\u00fc\u0148de \u00e4\u00fdnekde g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup bar\u00fdar-da di\u00fdsek, lap etdigimiz bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Lap urmak-has ulaldyp, \u00fdalan g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, g\u00fcplemek.<\/p><ul><li>Pyrkat e\u00fd\u00fdamynda Me\u017enun \u015fun\u00e7a k\u00f6p lap urmasyn. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lapba","meaning":"<div><p>Gaty berk, birden, tiz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gany lapba gyzdy-da, dodaklaryny m\u00fc\u0148k\u00fcldetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Doktory\u0148 uku\u00e7suz jogaby onu\u0148 ganyny lapba gyzdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lapba\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ma\u00e7ja.<\/p><ul><li>Me\u00fddandan guran sygyr lapba\u00e7lary bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"laplamak","meaning":"<div><p>1. Ot alyp tuta\u015fmak, tuta\u015fanda ses edip \u00fdanmak, lap-lap edip \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Ot laplap \u00fdan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyzmak, ot \u00fdaly \u00fdanmak, temperatura \u00fdokarlanmak.<\/p><ul><li>Ha\u00fdatlary\u0148 g\u00fcne\u015f tarapy \u00e7alaja laplap \u00fdanyp durana me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Endamym laplap gyzdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lapyke\u00e7","meaning":"<div><p>1. Arzuwy maksady amala a\u015fman ke\u00fdpi ga\u00e7an, ke\u00fdpi bozulan.<\/p><ul><li>Lapyke\u00e7 galagoply gygyry\u015f\u00fdardylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Lapyke\u00e7 bolmak-eden i\u015fi\u0148 \u015fowuna d\u00fc\u015fm\u00e4n, halys irmek, ke\u00fdpi\u0148 bozulmak, ke\u00fdpi\u0148 ga\u00e7mak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lapyke\u00e7lik","meaning":"<div><p>Lapyke\u00e7 halda bolmaklyk, ke\u00fdpi bozuklyk.<\/p><ul><li>Olar lapyke\u00e7lik bilen a\u015fak oturdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lapyrdatmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Howlugyp \u015fapyrdadyp i\u00fdmek, d\u00f6k\u00e4n-sa\u00e7an owurtlap i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Lapyrdadyp una\u015f i\u00e7mek lapyrdadyp \u00e7orba i\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lapyrdy","meaning":"<div><p>Belke, una\u015f \u00fdaly suwuk naharlar edepsizlik bilen i\u00fdlende agyzda emele gel\u00fd\u00e4n ses, hopurdy, \u015fapyrdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"lars-lars","meaning":"<div><p>Lars-lars etmek- ga\u00fdtalan\u00fdan larsyldyly ses bilen ga\u00fdnamak, aram-aram larsyldap ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Agyrla\u00e7 lars-lars edip ga\u00fdna\u00fdan to\u015faby\u0148 re\u0148ki \u00f6wr\u00fcrilipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"larsa","meaning":"<div><p>Larsa galmak-birden \u00e7i\u015fmek, gaty \u00e7i\u015fmek (ten hakda).<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel k\u00f6\u00fdnegini \u00fdokaryk \u00e7ekip, \u00fdagyrnysyny g\u00f6rkezdi, ta\u00fdagy\u0148 degen \u00fderi larsa galyp, \u00fdol bolup durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"larsa-larsa","meaning":"<div><p>Larsa-larsa galmak -- p\u00f6kgerip-p\u00f6kgerip \u00e7i\u015fmek, p\u00f6kgerip birn\u00e4\u00e7e \u00fderde \u00e7i\u015f emele gelmek (ten hakda).<\/p><ul><li>Endamyny\u0148 k\u00e4\u00fderi larsa-larsa galypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"larsyldamak","meaning":"<div><p>Lars-lars edip ga\u00fdnamak, larsyldyly ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Larsyldap ga\u00fdna\u00fdan to\u015fap sy\u00e7rap, onu\u0148 elini \u00fdakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"larsyldatmak","meaning":"<div><p>Larsyldyly ga\u00fdnatmak, lars-lars etdirip ga\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>Ol larsyldadyp gazanyny ga\u00fdnad\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"larsyldy","meaning":"<div><p>Bi\u015firil\u00fd\u00e4n zat go\u00fdalandan so\u0148 ga\u00fdnamakdan \u00e7yk\u00fdan tutuk, agras ses.<\/p><ul><li>Bi\u015fip duran m\u00e4\u015few\u00e4ni\u0148 larsyldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lasyr-lasyr","meaning":"<div><p>Lasyr-lasyr etmek - lasyrdap dowamly gaty ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>\u00c7opany\u0148 gazanjygy lasyr-lasyr edip ga\u00fdna\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lasyrdamak","meaning":"<div><p>Gaty ga\u00fdnap lasyrdyly ses etmek, gaty ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Radiatory\u0148 suwy lasyrdap ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lasyrdatmak","meaning":"<div><p>1. Lasyrdyly ga\u00fdnatmak, gaty ga\u00fdnatyp lasyrdyly ses etdirmek, gaty ga\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>Radiatory\u0148 suwuny lasyrdadyp we buguny burugsadyp, belent depelere \u00e7ykmaly bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakyp barmak, gaty gyzdyrmak (g\u00fcn hakda).<\/p><ul><li>Be\u00fdnileri lasyrdad\u00fdan g\u00fcn\u00fc\u0148 howry \u00fd\u00fcregi\u0148e ur\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lasyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00fderde lasyrdap ga\u00fdnamak, ga\u00fdnap ses edi\u015fmek, ga\u00fdna\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Olar \u00fdagy\u015f damjalary degende bygyrda\u015fyp, \u00e4pet gazanlardaky to\u015fap \u00fdaly lasyrda\u015fyp ga\u00fdna\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lasyrdy","meaning":"<div><p>Bi\u015firil\u00fd\u00e4n zady\u0148 ga\u00fdnamagyndan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Gazan lasyrdap ga\u00fdna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lawa","meaning":"<div><p>Wulkan atylanda \u00e7ogup \u00e7yk\u00fdan gyzgyn suwuk massa.<\/p><\/div>"},{"headword":"lawa\u015f","meaning":"<div><p>Belke galynlygynda \u00fduka \u00fda\u00fdylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rek\u00e7iler tamdyrdan \u00fda\u0148yja \u00e7ykan lawa\u015flary \u00e7\u00fc\u00fdlerden asy\u015fdyryp, hyrydara gara\u015f\u00fdardylar. Di\u0148e horjuny\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde biraz \u00fdarma, biraz un, biraz-da lawa\u015f galypdyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lawr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda bit\u00fd\u00e4n, \u00fdapragy o\u0148at ysly, hemi\u015fe g\u00f6k aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"lazym","meaning":"<div><p>Gerek, derkar, zerur.<\/p><ul><li>Emma lazym bolanda \u00fda-da \u00fderi gelende ady\u0148, lakamy\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi gaty a\u0148sat. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Eger bu size lazym bolsa alyp bilersi\u0148iz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00e7yn","meaning":"<div><p>1. Aw awlamak \u00fc\u00e7in saklanyl\u00fdan \u00fdyrtyjy algyr, elgu\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Samol\u00fdot.<\/p><ul><li>Polat la\u00e7yn gu\u015flarymyz, u\u00e7\u00fdar a\u00fdlana-a\u00fdlana. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Millionlar\u00e7a la\u00e7yny\u0148 bar, Bulutlarda ganat a\u00e7an. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fd","meaning":"<div><p>1. Kerpi\u00e7 gu\u00fdmak, ha\u00fdat salmak \u00fda-da suwag \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ta\u00fd\u00fdarlanylan pal\u00e7yk.<\/p><ul><li>Olar kerpi\u00e7 gu\u00fdardylar, la\u00fd ederdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ussa onu\u0148 her ganatyny bit \u00fdylda kem-kemden la\u00fddan galdyr\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7ykaryl\u00fdan la\u00fd kem-kemden \u00fdokary gal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pal\u00e7yk, batga.<\/p><ul><li>Ta\u00fdlak \u00fdamaly jorabyndaky we k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 petegind\u00e4ki la\u00fdlary kaky\u015fdyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dury d\u00e4l, \u00e7\u00e4geli, bulan\u00e7ak, bulanyk.<\/p><ul><li>Suw la\u00fd, i\u00e7er \u00fdaly d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdly","meaning":"<div><p>La\u00fd \u00fdoku\u015fan, la\u00fd degen, la\u00fda bulu\u015fan, la\u00fdy bar bolan.<\/p><ul><li>Botinkasyny\u0148 i\u00e7ine \u00e7enli la\u00fdly suw dolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00f6rek d\u00fckanlaryny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki la\u00fdly pal\u00e7yk zerarly \u00fd\u00f6remek hem m\u00fcmkin d\u00e4ldi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdyk","meaning":"<div><p>1. Bi\u00e7\u00fcwi dogry gel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcne la\u00fdyk edilip tikilen keteni k\u00f6\u00fdnegi \u00e7yra \u00fdyldyra\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wepany\u0148 \u00f6z\u00fcne la\u00fdyk tikilen bir la\u00fd ara\u00e7\u00e4k\u00e7i esgerleri\u0148 egin-ba\u015fyny-papagyny, \u00e4digini Wepa sylag berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. J\u00fcple\u015fip duran, biri-birine de\u0148 barabar bolan, gabat gel\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bu aga\u00e7lary\u0148 hi\u00e7 biri-de bu gulpa la\u00fdyk gelmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gel\u015fip duran, \u00fdara\u015fykly bolan, mynasyp.<\/p><ul><li>N\u00e4me, men size la\u00fdyk d\u00e4lmi?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Soltanlara la\u00fdyk hezzet-hormat ederlik gurbumyz \u00fdokdur. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>D\u00f6wr\u00fcmize la\u00fdyk uly dabara, G\u00f6r\u00fclmedik to\u00fd ederis biz onda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ady tutulan adamlary\u0148 i\u00e7inde la\u00fdyklary hem k\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdykat","meaning":"<div><p>Abra\u00fd, \u00e4hmi\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"la\u00fdykatly","meaning":"<div><p>Abra\u00fdly, \u00e4hmi\u00fdetli.<\/p><ul><li>Kimisi bokurdagyna sygdygyndan gygyryp, olary \u00abla\u00fdykatly\u00bb s\u00f6zler bilen hezzetle\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdykatlyk","meaning":"<div><p>Abra\u00fdlylyk, \u00e4hmi\u00fdetlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"la\u00fdyklamak","meaning":"<div><p>1. De\u0148 getirmek, la\u00fdyk etmek, barabar etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Dogry getirmek, dogrulamak, g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><ul><li>D\u00fcrb\u00fcni \u00f6z g\u00f6z\u00fcne la\u00fdyklap, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k gezdiren Annak seslenenini du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> la\u00fdyk.<\/p><ul><li>Gyzyl go\u015funa i\u0148 la\u00fdykly \u00fdigitleri\u0148 \u00e7agyryl\u00fdandygyny-da \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fdag\u015fy bil\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol, hakykatdan-da A\u00fdnady, \u00f6z\u00fcne la\u00fdykly belent dereje bilen galkyjaklap gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fdyklyk","meaning":"<div><p>1. Biri-birine de\u0148lik, dogry gelijilik, barabarlyk, bap gelmeklik.<\/p><\/div><div><p>2. Gel\u015fip duranlyk, mynasyplyk, \u00fdara\u015fyklylyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 durmu\u015f \u015fertlerine la\u00fdyklykda mekirlik bilen hereket edenlikleri g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>La\u00fd i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>La\u00fd\u00e7ylar \u00f6z i\u015flerine ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u0148","meaning":"<div><p>La\u0148 bolmak-halys bolmak, l\u00fct\u00fc\u0148 \u00e7ykmak, halys \u00fdadamak.<\/p><ul><li>Ol ertirden b\u00e4ri a\u00fdlanyp la\u0148 bolupdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u0148kyldamak","meaning":"<div><p>Agramy \u00fdok \u00fdaly iki baka hereket etmek, yranmak, silterlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"la\u0148kylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde la\u0148kyldamak, yzly yzyna la\u0148kyldamak, yrany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"la\u0148\u0148a","meaning":"<div><p>Birden, birden-de, du\u00fddansyz, \u00e7alasynlyk bilen.<\/p><ul><li>Soltan eje i\u00e7ini \u00e7ekdi-de, la\u0148\u0148a \u00fderinden galdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eziz la\u0148\u0148a galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u015fakdan a\u00fdak sesi e\u015fidilen badyna, goly sargyly nobat\u00e7y la\u0148\u0148a \u00fderinden turdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u0148\u0148ara","meaning":"<div><p>Depi\u0148 bir g\u00f6rni\u015fi.<\/p><ul><li>La\u0148\u0148ara kakylyp, tar hem \u00e7alyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u0148\u0148yldamak","meaning":"<div><p>Bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, dereksiz \u00fda\u0148ramak, lakgyldamak.<\/p><ul><li>La\u0148\u0148yldap oturma-da, bar, i\u015fi\u0148 bilen bol!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"la\u0148\u0148ylda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup la\u0148\u0148yldamak, bilelikde la\u0148\u0148yldamak, biderek \u00fda\u0148ra\u015fmak, lakgylda\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"la\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>Bolgysyz edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, dereksiz g\u00fcrr\u00fc\u0148 lakgyldy.<\/p><ul><li>La\u0148\u0148yldyny bes et-de, i\u015fi\u0148e ba\u015fla!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"leb","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dodak.<\/p><ul><li>Leblerini\u0148 \u015firin-\u015ferbet balyndan, Sorsam- \u00f6ld\u00fcrerler, sormasam- \u00f6l\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Di\u015fleri\u0148 d\u00fcrd\u00e4ne, lebleri\u0148 ga\u00fdmak. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lebiz","meaning":"<div><p>Bir zady ederin di\u00fdip berlen s\u00f6z, bir zada bo\u00fdun bolup edil\u00fd\u00e4n wada, ykrar, \u00e4ht.<\/p><ul><li>Kim \u00f6z lebzini bozsa, kanundan da\u015fary i\u015f etse ga\u00fdgyrman. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lebizli","meaning":"<div><p>Beren s\u00f6z\u00fcnde tapyl\u00fdan, wadasynda dur\u00fdan, ykrarly durnukly.<\/p><ul><li>Adam di\u00fdeni\u0148 lebizli bolar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lebizsiz","meaning":"<div><p>S\u00f6z\u00fcnde tapylma\u00fdan, wadasynda durma\u00fdan, \u00e4htini boz\u00fdan, ykrarsyz.<\/p><ul><li>Lebizsiz adamy\u0148 ugry bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"legen","meaning":"<div><p>Kir \u00fduwmak \u00fc\u00e7in \u00fda-da hojalykda ba\u015fga zatlar \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fduka demir gap, taz.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan onu\u0148 agzyny\u0148 gabadyna legen tutmaga \u00fdeti\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol legenini suwdan dolduryp gel\u015fine Sara \u00fd\u00fczlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"legenda","meaning":"<div><p>1. Bir taryhy waka \u00fda-da adam hakynda a\u00fddyl\u00fdan rowa\u00fdat, heka\u00fda.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki \u00ab\u00c7apa\u00fd \u00e7alasyndy\u00bb di\u00fden \u00fdaly ertekiler, legendalar halky\u0148 arasynda k\u00f6p \u00fda\u00fdrapdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bolmajak zat hakda taslama g\u00fcrr\u00fc\u0148, erteki.<\/p><ul><li>Bu barada pa\u00fdtun hakyndaky legendalar \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"leglek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn a\u00fdak, durna me\u0148ze\u015f ak gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"legsan","meaning":"<div><p>Legsan etmek-basyp-basala\u015fdyryp, i\u00fdip we\u00fdran etmwek (ekin-dikin hakda).<\/p><ul><li>Her kim her zat di\u00fdse-de, arpany legsan eden zady\u0148 n\u00e4medigini bilen bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"legzan","meaning":"<div><p>Legzan urmak-hars urup a\u00fdlanmak, \u00e7arpynyp \u00fd\u00f6rmek, elewjir\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Nirelerde legzan urup \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lejikmek","meaning":"<div><p>Halys irmek, bizar bolmak, leji \u00e7ykmak, \u00fdadamak.<\/p><ul><li>Gurban bu \u00fdumu\u015flardan halys lejigenden so\u0148, ba\u00fdy\u0148 a\u00fdalyna we ogluna \u00fd\u00fczlenip: -- Zol Gurban bolup dur-la? ! -- di\u00fdip ze\u00fdrendi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lekleki","meaning":"<div><p>Perikden \u00e7\u00f6zlen\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcpegi saramak, keleplemek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6neke\u00fd el guraly.<\/p><ul><li>Bizi bassyrmany\u0148 bir \u00e7etinde duran lekleki \u00fdaly \u00e7arhy\u0148 \u00fdanyna alyp bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lellermek","meaning":"<div><p>Ysgynsyz bolmak, gow\u015fak bolmak, sust bolmak, ba\u015farnyksyz bolmak.<\/p><ul><li>Biz juda lelleripdiris. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lellew","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> lellim.<\/p><\/div>"},{"headword":"lellewlik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> lellimlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"lellik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lellim.<\/p><ul><li>Lellik oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lellim","meaning":"<div><p>Tebigy gurlu\u015fy ta\u00fddan gow\u015fak, agzyny \u00f6weldip \u00fd\u00f6ren, nalajede\u00fdin, ba\u015farnyksyz.<\/p><ul><li>Men sizi\u0148 hemm\u00e4\u0148izi erni suwly, lellim g\u00f6r\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7yn han, \u00abmeni urany-huda\u00fd ursun\u00bb lellim bolmasa\u0148, dullugy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rt\u00fcp bilerdi\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lellimlik","meaning":"<div><p>Lellime has bolan gylyk, h\u00e4si\u00fdet, lellim halda bolu\u015f.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 lellimligimiz, nalajede\u00fdinligimiz, agyz birikdirip bilmezligimiz \u00f6z a\u00fdagymyza du\u015fak bolup \u00e7ola\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lemmer","meaning":"<div><p>\u00dcsti-\u00fcst\u00fcne \u00fc\u00fd\u015fen, toplanan, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Agramly gara bulut lemmer atyp, mawumtyl asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ondan-o\u0148a g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lemmer-lemmer","meaning":"<div><p>\u00dcsti-\u00fcst\u00fcne, gat-gat, topbak-topbak.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni lemmer-lemmer gara bulut \u00f6rtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Lemmer-lemmer bulut o\u00fdnap, baz eder, Bal hem bolsa\u0148, damma \u00fdary\u0148 \u00fcst\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lemmerlenmek","meaning":"<div><p>Lemmer-lemmer bolmak, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne \u00fc\u00fd\u015fmek, gat-gat bolmak.<\/p><ul><li>Lemmerlenip gara bulut \u00fd\u00f6redi. G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcn tutup, g\u00f6zi b\u00fcredi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dag geri\u015flerini\u0148 i\u0148 belendini\u0148 ba\u015fynda pajarly lemmerlenip \u00fdatan gar bardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lemmi-lemmi","meaning":"<div><p>Lemmi-lemmi etmek-bolgusyz, ugursyz g\u00fcrl\u00e4p oturmak, biderek, g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/p><ul><li>K\u00e4g\u00fcnler bolsa bazarda onu\u0148-munu\u0148 \u00fdanynda lemmi-lemmi edip g\u00fcn\u00fcni \u00fda\u015fyr\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hemmesi hem seni\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148dendirle, baran \u00fderi\u0148de lemmi-lemmi edip oturansy\u0148, h\u00e4li men gitsem, bo\u015f gelmejegim-\u00e4 bil\u00fd\u00e4n. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lenjikdirmek","meaning":"<div><p>Halys irizmek, bizar etmek.<\/p><ul><li>\u015eol bir a\u00fddany\u0148y a\u00fddyp lenjikdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lenjikmek","meaning":"<div><p>Halys irmek, bizar bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lep-lep","meaning":"<div><p>Lep-lep etmek-yra\u0148 atyp, gy\u0148 \u00e4dip, taga\u015fyksyz \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Annaguly-da onu\u0148 yzyndan lep-lep edip bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Han k\u00fc\u00fdli elmydama bir \u00fd\u00f6ri\u015fde lep-lep edip \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lepberilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lepberilmek.<\/p><ul><li>Je\u00fdird\u00e4p duran dili\u0148 bolsa, lepberilip oturan \u00fderi\u0148den bize nobat berm\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip otursa\u0148 n\u00e4derdik?! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>I\u00e7 i\u015fikde lepberilip oturdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lepbermek","meaning":"<div><p>\u00ddapyrylyp oturmak, iki eplenen \u00fdaly bolup oturmak, \u00fdapba\u015fyp oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lepbe\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00abGulluk, bol\u00fdar, sizi\u0148 hyzmaty\u0148yza ta\u00fd\u00fdar\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Sen \u00fd\u00f6ne bizi\u0148 di\u00fdenjigimizi et-de, n\u00e4me bu\u00fdursak, lepbe\u00fd di\u00fd-de, i\u015fledejik \u00fd\u00f6r! -- di\u00fdip, Gurbany s\u00fc\u00fdt k\u00f6l\u00fcne batyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Lepbe\u00fd di\u00fdip, ba\u00fda bo\u00fdun burardy, Ba\u00fd hem ony: -- Ysnat -- di\u00fdip urardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"let","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Te\u00fdene, igen\u00e7, i\u0148irdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"letde","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-s\u00f6ne esgi, k\u00f6ne ge\u00fdim-gejim \u00fdyrtygy.<\/p><ul><li>Ol \u00fdagjymak letd\u00e4 dolangy bir zady goltugyna gysdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fcst\u00fcne-de k\u00f6ne halta, a\u0148ry-b\u00e4ri letdeler \u00fdamalypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lezzet","meaning":"<div><p>1. Gowy i\u00fdmitden alyn\u00fdan maza.<\/p><ul><li>Bi\u015fen gawun sapagynda uzak \u00fdatsa, hi\u00e7 kime lezzet bermez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly we myla\u00fdym \u00fdagda\u00fddan, du\u00fdgudan alyn\u00fdan o\u0148at t\u00e4sir, ke\u00fdp, hezillik, sapa e\u015fret.<\/p><ul><li>M\u00e4hri, sen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 lezzetini bilme\u00fd\u00e4rsi\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gaz\u00fdeti \u00e7a\u00fd ba\u015fynda okasan lezzeti a\u00fdry bol\u00fdar, ma\u0148zy\u0148a otur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcn gyzla\u0148 a\u00fddym sesin, Di\u0148l\u00e4ni\u0148de lezzeti bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lezzetlenmek","meaning":"<div><p>Gowy i\u00fdmitden, \u00fdakymly we myla\u00fdym \u00fdagda\u00fddan lezzet almak, maza almak, h\u00e4zil etmek, o\u0148at t\u00e4sir almak.<\/p><ul><li>Sahawat \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden lezzetlenmek heseline gark bolup durdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lezzetli","meaning":"<div><p>1. Mazaly, tagamly, s\u00fc\u00fdji.<\/p><ul><li>I\u00e7erde bolsa da\u00fdhanlar \u00fdene \u00f6z aralarynda palawdan, \u00fdagly \u00e7ekdirmeden we ba\u015fga lezzetli naharlardan s\u00f6z a\u00e7yp, agyzlaryny suwardyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Nahar \u00f6r\u00e4n lezzetli bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Lezzetli bar bolan, \u00fdakymly, myla\u00fdym t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, ke\u00fdpli, hezil, e\u015fretli.<\/p><ul><li>Gu\u00e7ak a\u00e7\u00fdan guwan\u00e7lara bu\u00fdsanyp, Durmu\u015fy\u0148 lezzetli k\u00f6l\u00fcnde \u00fd\u00fczdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Indi di\u0148e k\u00f6p we \u00fdag\u015fy okan adamlar, k\u00f6p we \u00fdag\u015fy i\u015fle\u00fd\u00e4n adamlar o\u0148at, lezzetli \u00fda\u015fa\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lezzetsiz","meaning":"<div><p>1. Lezzeti bolmadyk, s\u00fc\u00fdji d\u00e4l, tagamsyz, mazasyz.<\/p><ul><li>Lezzetsiz nahar.<\/li><li>Lezzetsiz et.<\/li><li>Lezzetsiz gawun.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymsyz we myla\u00fdym bolmadyk du\u00fdgy galdyr\u00fdan, lezzeti, ke\u00fdpi-sapasy bolmadyk, e\u015fretsiz.<\/p><ul><li>Bu p\u00e4k du\u00fdgyny\u0148 \u00fdolunda jan a\u00fdaman \u00f6l\u00fcme gid\u00fd\u00e4n gahrymanlar bolmasada, durmu\u015f lezzetsiz hem birsyhly bolardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lezzetsizlik","meaning":"<div><p>1. Lezzetsiz bolmaklyk, s\u00fc\u00fdji d\u00e4llik, tagamsyzlyk.<\/p><ul><li>Nahary\u0148 lezzetsizligi.<\/li><li>I\u00fdmi\u015fi\u0148 lezzetsizligi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly t\u00e4sir etmezlik, lezzetli d\u00e4llik, ke\u00fdpsizlik.<\/p><ul><li>Edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 lezzetsizligi.<\/li><li>Oturyly\u015fygy\u0148 lezzetsizligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gy\u0148a\u00e7.<\/p><ul><li>Ba\u015fy\u0148yzda elwan le\u00e7ek, Bili\u0148izde tylla py\u00e7ak. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u00fdlisa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> S\u00f6w\u00fcdi\u0148, taly\u0148 in\u00e7e \u00fdaprakly \u00e7ybyklaryny\u0148 a\u015fak sallany\u015fyp duran bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Gyralaryna \u00e7ynar le\u00fdlisa\u00e7, tut aga\u00e7laryny ekip, a\u00fdagyndan sakasyna \u00e7enli iki \u00fdan gapdalyna, i\u00e7ine da\u015f \u00f6rd\u00fcler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148","meaning":"<div><p>Le\u0148 etmek-bizar etmek, bir zady a\u00fddyp di\u00fdip halys \u00fd\u00fcrege d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"le\u0148ke","meaning":"<div><p>Zolaklary inli galy\u0148 nah mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"le\u0148kebut","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Kerepden tor \u00fdasa\u00fdan, satanlak, uzyn a\u00fdak m\u00f6\u00fd\u00fc\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Seb\u00e4psiz \u00fdere le\u0148kebutdan, tarakandan, sy\u00e7andan gork\u00fdan adamlar bar ahyry. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148kildemek","meaning":"<div><p>Le\u0148k-le\u0148k edip \u00fd\u00f6remek \u00e7alt we \u00fde\u0148il \u00fd\u00f6remek; le\u0148k edip galmak.<\/p><ul><li>Bahary\u0148 berda\u015fly gollaryny\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcnden W\u00fc\u015fi kel i\u00e7i bo\u015f k\u00e4di \u00fdaly le\u0148kild\u00e4p gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u015fyr ir bilen nir\u00e4dir le\u0148kildap bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148kildetmek","meaning":"<div><p>Agsadyp \u00fd\u00f6retmek, ke\u00fdtikletmek, lenk edip \u00fdokary galdyrtmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ep a\u00fdagyny le\u0148kildedip, p\u00fdanla\u00e7 \u00fdylgyrmak bilen o\u0148a g\u00f6w\u00fcnlik berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148kilde\u015fmek","meaning":"<div><p>Le\u0148k-le\u0148k edi\u015fip \u00fd\u00f6remek, le\u0148kidik-le\u0148kidik edi\u015fip \u00fd\u00f6re\u015fip gitmek.<\/p><ul><li>S\u00fcrini\u0148 agsak-\u00e7olaklary le\u0148kilde\u015fip, s\u00fc\u00fdreni\u015fip bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148kildi","meaning":"<div><p>Agsaklap \u00fde\u0148il \u00fd\u00f6remegi\u0148 bir g\u00f6rni\u015fi, \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f \u00fdagda\u00fdy; galga\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"le\u0148\u0148er","meaning":"<div><p>1. Gu\u00fdudan suw \u00e7ykarmak \u00fda-da be\u00fdiklige suw, agyrlyk \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n gural, py\u00e7ak.<\/p><ul><li>Gu\u00fdudan suwy le\u0148\u0148er bilen \u00e7ykar\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 m\u00e4k\u00e4m durmagy \u00fc\u00e7in ondan asylyp go\u00fdul\u00fdan agyrlyk.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fdn\u00fckden le\u0148\u0148er assana! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u0148\u0148e\u00e7","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Sekiz sany uzyn a\u00fdakly, gysgy\u00e7 agyzly, uzyn murtly, suwda \u00fda\u015fa\u00fdan jandar.<\/p><ul><li>Howdanda bir garry le\u0148\u0148e\u00e7 \u00fda\u015fa\u00fdan eken. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Basn\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol le\u0148\u0148e\u00e7 \u00fdaly derrew be\u00fdleligine d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gurbaga we le\u0148\u0148e\u00e7 suwda \u00fda\u015fa\u00fdan jandarlardyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"le\u015fger","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Go\u015fun.<\/p><ul><li>\u015eol derelerde E\u00fdran \u015falaryny\u0148 le\u015fgerleri sansyz gezek \u00f6z ganlaryny sa\u00e7ypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atyp, \u00e7apyp \u00c7ingiz hany\u0148 le\u015fgeri, gumaga d\u00f6nderdi g\u00fcl \u00e7emenleri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ligirdemek","meaning":"<div><p>1. Gybyr-gybyr edip \u00fd\u00f6remek, ki\u00e7ijik \u00e4dim bilen \u00fd\u00f6remek, gybyrdamak.<\/p><\/div><div><p>2. Ligirdili seslenmek, ligir-ligir edip seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ligirdi","meaning":"<div><p>Ik pyrlawa\u00e7 we \u015f. m. zatlar \u00e7alt pyrlananda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"likbez","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ululara we \u00fdetginjeklere sowat \u00f6wredil\u00fd\u00e4n mekdep.<\/p><ul><li>Ol h\u00e4zir okalgada i\u015fle\u00fd\u00e4r we likbezde okad\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sowatsyz A\u00fdjemal likbeze gatnady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 \u00fdanynda likbez guraldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lingwistika","meaning":"<div><p>Dil hakyndaky ylym, dil bilimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"lipa","meaning":"<div><p>\u00ddaprak \u00fd\u00fcrege me\u0148z\u00e4p duran, g\u00fcli ysly toka\u00fd agajy.<\/p><ul><li>Bakdy garry lipa aga\u00e7laryny\u0148 yg\u015fyldap oturan goja d\u00fcz\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lira","meaning":"<div><p>1. El bilen taryna kakylyp \u00e7alyn\u00fdan, gadymy grek saz guraly.<\/p><ul><li>Gel, \u015f\u00f6hrat t\u00e4jimi a\u00fdyr ba\u015fymdan, Syndyr n\u00e4zik he\u0148ler \u00e7al\u00fdan lirany. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ukraina we Belorus bag\u015fylaryny\u0148 kemen\u00e7e bilen \u00e7al\u00fdan saz guraly.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015eahyry\u0148 d\u00f6redijilik ukyby, zehini, ylhamy h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan simwol.<\/p><ul><li>Seni\u0148 lira\u0148 bize, e\u00fd be\u00fdik Pu\u015fkin, T\u00e4ze ylham, t\u00e4ze lira getirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lirik","meaning":"<div><p>Liriki \u015fahyr.<\/p><ul><li>Bu \u00fdygyndy Ge\u00fdn\u00e4ni\u0148 birn\u00e4\u00e7e \u00fdyllyk d\u00f6redijilik z\u00e4hmetini\u0148 netijesi bolup, onu\u0148 be\u00fdik lirikdigini subut etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lirika","meaning":"<div><p>\u015eahyry\u0148 i\u00e7ki du\u00fdgusyny we ba\u015fdan ge\u00e7irenlerini be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n poezi\u00fdany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bu go\u015fguda n\u00e4\u00e7e g\u00f6wni gi\u0148lik, mertlik we lirika bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><li>Ata Salyhy\u0148 esasy \u017eanry lirikadyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"liriki","meaning":"<div><p>Lirika degi\u015fli bolan, lirika has bolan.<\/p><ul><li>Bu temadan liriki \u015fygyrlardan ba\u015flap, powest, roman, drama \u00fdaly en\u00e7eme eserler d\u00f6redildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda \u00fda\u0148syla\u00fdjy liriki go\u015fgular bardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lirizm","meaning":"<div><p>Liriki h\u00e4si\u00fdetlilik, mazmunlylyk, liriki tolgundyryjylyk.<\/p><ul><li>Zelilini\u0148 \u00e7u\u0148 lirizm bilen \u00fdazylan eserlerinde dostluk, wepalylyk, ynsans\u00f6\u00fd\u00fcjilik pikirler-de \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Akt\u00fdorlar onu\u0148 lirizmini we emosionallygyny a\u0148latmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"listowka","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasy mazmunly \u00e7ap edilen listok.<\/p><ul><li>Kitap bilen bile ol t\u00e4ze listowka hem ta\u00fd\u00fdarla\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Sen \u015fondan so\u0148 ne-h\u00e4 geldi\u0148, ne-de \u00f6w\u00fct-\u00fcndew \u00fc\u00e7in listowkalar, g\u00f6rkezmeler aldy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ge\u00fdne ara\u00e7\u00e4kden ge\u00e7ip gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, onu\u0148 \u00e7emedanlaryny d\u00f6k\u00fc\u015fdirip, ondan rewol\u00fdusi\u00fdany propagandirle\u00fd\u00e4n listowkalar agtar\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"litografi\u00fda","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi \u00fdazgyly \u00fdasy da\u015f arkaly \u00e7ap edi\u015f usuly, da\u015fbasma.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eol usul, \u00fdol bilen \u00e7ap ed\u00fd\u00e4n k\u00e4rhana.<\/p><\/div>"},{"headword":"litosfera","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> \u00dder togalagyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki gaty gatlak, \u00fder gabygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"li\u0148kildemek","meaning":"<div><p>Li\u0148k-li\u0148k edip \u00fd\u00f6remek, agsaklap, ke\u00fdtikl\u00e4p \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Sen kompani\u00fda \u00fdygnan\u00fdan\u00e7a\u0148, men komandiri\u0148 \u00fdanyna baryp gele\u00fdin! -- di\u00fdip, li\u0148kild\u00e4p sowuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lodyr","meaning":"<div><p>I\u015f \u00fdakma\u00fdan, \u00fdalta.<\/p><\/div>"},{"headword":"lodyrlyk","meaning":"<div><p>I\u015f \u00fdakmazlyk, lodyry\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, \u00fdaltalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"logala","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4 beril\u00fd\u00e4n hamyr, tokga-tokga togalanan i\u00fdm.<\/p><ul><li>Kakasy her d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 agzyna ep-esli logala tutdurdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"logika","meaning":"<div><p>Pikirlenmek kanuny we onu\u0148 formasy hakyndaky ylym.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi olary\u0148 \u00f6z \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 i\u00e7erki logikasyny\u0148 bardagy \u00fc\u00e7in \u015fe\u00fdle bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Logika pikirleri dogry guramagy\u0148 kanunlary we formalary hakyndaky ylymdyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"logiki","meaning":"<div><p>Logika degi\u015fli bolan, logika has bolan.<\/p><ul><li>Bu setirlerde, birinjiden-\u00e4, hereketi\u0148 logika gidi\u015fi ta\u00fdyndan n\u00e4dogrulyk bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"loh-loh","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lok-lok.<\/p><ul><li>Meretli aga loh-loh edip g\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokga","meaning":"<div><p>Bir tutu\u015f b\u00f6lek, tokga, togalak, topbak.<\/p><ul><li>Ullakan kellesi iki egnini\u0148 \u00fcst\u00fcne bo\u00fdunsyz berkidilen \u00fdaly lokga adamdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokga-lokga","meaning":"<div><p>Tokga tutan topbak-topbak, tokga-tokga.<\/p><\/div>"},{"headword":"lokgalamak","meaning":"<div><p>Lokga-lokga etmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, tokga-tokga etmek, tokgalamak.<\/p><ul><li>Hamyry lokgalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokgalanmak","meaning":"<div><p>Lokga edilmek, lokga-lokga bolmak, lokga tutmak, topbaklanmak, tokgalanmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp duran A\u015fyry\u0148 lokgalanyp \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen at tezegi g\u00f6z\u00fcne ildi. <span>(A. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokgalatmak","meaning":"<div><p>Lokga-lokga etdirmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, topbaklatmak, tokgalatmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 bermek \u00fc\u00e7in logala lokgalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokgala\u015fmak","meaning":"<div><p>Lokga-lokga edi\u015fmek, lokgalamaga k\u00f6mekle\u015fmek, tokgala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lokguldamak","meaning":"<div><p>Lok-lok edip g\u00fclmek, \u00fdogyn ses bilen g\u00fclmek.<\/p><ul><li>Wala lokguldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015flygy\u0148 \u00f6zi hem lokguldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokgulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Lok-lok edi\u015fip g\u00fclmek, bilelikde lok-lok edip g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Oturanlar lokgulda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokguldy","meaning":"<div><p>Lokguldap g\u00fclnende \u00e7yk\u00fdan ses, \u00fdogyn sesli g\u00fclki.<\/p><\/div>"},{"headword":"lokurdamak","meaning":"<div><p>Lokur-lokur edip ses \u00e7ykarmak, lokurdyly ses etmek.<\/p><ul><li>Sorul\u00fdan suw \u00e7ilim lokurdap ses ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokurdatmak","meaning":"<div><p>Lokur-lokur etdirmek, \u00f6z\u00fc\u0148e sorup, lokurdyly ses \u00e7ykarmak (suwly \u00e7ilim hakda).<\/p><ul><li>Ullakan \u00e7ilim elden-ele ge\u00e7\u00fd\u00e4r, her kim \u00f6z gezeginde lokurdadyp sor\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Garry \u00fc\u00e7-d\u00f6rt sapar lokurdadyp, \u00e7ilimini \u00e7ilpedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lokurdy","meaning":"<div><p>Gapdaky suwuklyk sorulanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan \u00fdogyn ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"lom","meaning":"<div><p>\u00dder i\u015finde bir zady owratmak, \u00fder gazmak, godarmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ujy \u00e7i\u015f, togalak, uzyn demir.<\/p><ul><li>Suwagyny lom bilen zordan goparyp a\u00fdyrdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Duzly k\u00f6lden nahar duzy pil \u00fda-da lom bilen goparylyp alyn\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gaz\u00fdeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"loma\u00fd","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdarda, tutu\u015fla\u00fdyn, tutu\u015f, bitewi.<\/p><ul><li>Halnazar loma\u00fd almaga \u00f6wrenip, az-da bolsa berm\u00e4ge adatlanmandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Loma\u00fd s\u00f6wda. Loma\u00fd satmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lopbu\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddasy, p\u00f6kgi, semiz (\u00fd\u00fcz hakda).<\/p><ul><li>Ol uzyn bo\u00fdly, lopbu\u015f \u00fd\u00fcz, semiz adamdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Sag ga\u015fyny\u0148 \u00fcsti \u00e7andyrly, lopbu\u015f \u00fd\u00fczli, m\u00e4hnet bir ar\u00e7yn dilmaja \u00fd\u00fcz tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lors","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwda \u00fda\u015fa\u00fdan z\u00e4hersiz \u00fdogyn \u00fdylan.<\/p><ul><li>Kimdir biri: --Bu \u00fdylan d\u00e4l, lors! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kelpeze a\u00fddarmy\u015f: --Menem a\u017edarha, Lors \u00fdylan \u00f6z\u00fcni sa\u00fdarmy\u015f \u00fduwha. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"los","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Sugunlar ma\u015fgalasyndan bolan \u015faha-\u015faha bu\u00fdnuzly uly ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"lotulyk","meaning":"<div><p>Lotyny\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, lotyny\u0148 \u00f6z\u00fcni alyp bary\u015f \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"lotu\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lotulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"loty","meaning":"<div><p>1. I\u015f-g\u00fc\u00fd\u00e7 etmekde ha\u00fdal turup gal\u00fdan, hasy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> De\u0148-du\u015flary bilen oturyp-turup, bar zadyny gysganma\u00fdan, jomart.<\/p><\/div>"},{"headword":"lowlamak","meaning":"<div><p>1. Ot alyp sesli \u00fdanmak, tuta\u015fyp \u00fdalynly \u00fdanmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Lowla\u00fdar k\u00f6m\u00fcr, Gyzar\u00fdar demir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ot lowlap \u00fdan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaty gahary\u0148 gelmek, jany\u0148 \u00fdanyp gyzmak.<\/p><ul><li>\u00dct\u00fclmi\u015fi\u0148 ady \u00fdadyma d\u00fc\u015fende, lowlap \u00fdanyber\u00fd\u00e4rin. Onu\u0148 derdinden ne \u00fda\u00fdnap bildim, ne-de o\u00fdnap. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Endamy\u0148 gyzdyrmak, teni\u0148 gyzmak, gyzgyny\u0148 galmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi lowlap, g\u00f6zleri \u00fdaldyrap gitdi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lowurdamak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li lowurdyly \u00fdanmak, tuta\u015fyp \u00fdalynly \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Her gapyda ojaklarda \u00fdakyl\u00fdan otlar lowurdap, k\u00f6ne tamlary\u0148 diwarlaryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u015f\u00f6hle sal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn atmak, \u015f\u00f6hle bermek, \u00fdalpyldamak, \u00fdylpyldamak.<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdy sakar al aty\u0148 endamy lowurda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sarylan gyly\u00e7lar \u00fda\u0148y dogan G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesine lowurdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lowurdatmak","meaning":"<div><p>1. Lowurdyly \u00fdakmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdakmak, lowladyp \u00fdakmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn atdyrmak, \u00fdylpyldatmak, \u015f\u00f6hlelendirmek.<\/p><ul><li>Lowurdadyp g\u00f6wher kimin \u00e7yrasyn, Birle\u015fdir\u00fd\u00e4r \u015f\u00e4her, oba\u0148 arasyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 gyzyl \u00e7a\u00fdylan gupbasyny lowurdatdy, aty\u0148 e\u00fderini\u0148 ga\u015fyndaky \u00e7\u00fc\u00fdleri \u00fdylpyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lowurdawuk","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcn at\u00fdan, lowurdap duran, \u00fdalpyldap duran, \u00fdalpyldawuk.<\/p><ul><li>\u00ddalkymyn \u00fda\u00fdradyp daglara, d\u00fcze, \u00f6w\u015f\u00fcn at\u00fdar lowurdawuk g\u00f6l bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lowurda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p \u00fderde lowurdap \u00fdanmak, lowurda\u015fyp \u00fdanmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn aty\u015fyp durmak, \u00fdalpylda\u015fmak, \u00fdylpylda\u015fmak.<\/p><ul><li>D\u00f6\u015f\u00fcnde be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015funy\u0148 ordeni hem medallary lowurda\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lowurdy","meaning":"<div><p>1. Lowurdap \u00fdan\u00fdan ses.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn, \u00fdalpyldy, \u00fdylpyldy.<\/p><ul><li>Go\u00fd, \u00abak altyny\u0148\u00bb lowurdysy bizi\u0148 to\u00fdumyza-da bezeg bersin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gymmat bahaly bu ba\u00fdlygy\u0148 lowurdysy onu\u0148 g\u00f6zlerini gama\u015fdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lo\u0148kuldamak","meaning":"<div><p>1. Lo\u0148kuldyly \u00fd\u00f6ri\u015f bilen gitmek, lo\u0148k-lo\u0148k edip \u00fd\u00f6remek; ylgamak, l\u00f6\u0148k-l\u00f6\u0148k edip \u00fd\u00f6remek, l\u00f6\u0148k\u00fcldemek.<\/p><ul><li>\u00ddaby lo\u0148kuldamaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hemi\u015fe onu\u0148 t\u00f6wereginde \u00fdelgamak \u00fdaly pyrlan\u00fdardy, bu\u00fdran \u00fdum\u015funa lo\u0148kuldap ylga\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6rese hem kelte tirkelen \u00fdaly lo\u0148kuldap, yzyndan galma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arabany\u0148 \u00fda-da ulagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde a\u015fak-\u00fdokary galyp towsup oturmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne ol k\u00f6p wagt b\u00e4ri arabany\u0148 \u00fcst\u00fcnde lo\u0148kuldap gel\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lo\u0148kuldatmak","meaning":"<div><p>Lo\u0148kuldyly \u00fd\u00f6ri\u015f bilen s\u00fcrmek, lo\u0148k-lo\u0148k etdirip \u00fd\u00f6retmek, lo\u0148kuldawugyna gitmek.<\/p><ul><li>Aty lo\u0148kuldadyp s\u00fcrmek.<\/li><li>E\u015fegi lo\u0148kuldadyp \u00e7apdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lo\u0148kuldawuk","meaning":"<div><p>Lo\u0148k-lo\u0148k ed\u00fd\u00e4n, lo\u0148k-lo\u0148k edip \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, l\u00f6nk\u00fcld\u00e4p \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n (aty\u0148, e\u015fegi\u0148 gezeri hakda).<\/p><ul><li>Lo\u0148kuldawuk \u00fdaby.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lo\u0148kulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup lo\u0148kuldap gitmek, bilelikde lo\u0148kuldamak, lo\u0148k-lo\u0148k edi\u015fip ylga\u015fmak.<\/p><ul><li>Alakalar lo\u0148kulda\u015fyp gary\u0148 \u00fcst\u00fcnde a\u00fdlany\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lo\u0148kuldy","meaning":"<div><p>Aty\u0148, e\u015fegi\u0148 \u00f6\u0148 hem art a\u00fdaklaryny gezegine atyp gid\u00fd\u00e4n gezeri; lo\u0148k-lo\u0148k edip \u00fd\u00f6re\u00fd\u015fi\u0148, ylga\u00fd\u015fy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, l\u00f6\u0148k\u00fcldi.<\/p><\/div>"},{"headword":"lu","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Balyk ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"lukma","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir b\u00f6lek, bir agyz, \u00fduwdum (\u00e7\u00f6rek, nahar).<\/p><ul><li>Bir lukma nan \u00fc\u00e7in \u00fda\u015faran g\u00f6zler, \u00e7ekildi horlukly minnetli s\u00f6zler. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tutaryk, delil, bahana.<\/p><ul><li>Emma \u00f6\u0148\u00fcnde howply bir bela durany, \u015fonu\u0148 agzyna-da Mawyny\u0148 lukma bolup biljegi \u00fdadyna geleni \u00fc\u00e7in, onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcni awlamak gerekdigine d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lukman","meaning":"<div><p>1. Legendar tebip, bilimdar hekim.<\/p><ul><li>Ol ala\u00e7syz derde d\u00fc\u015fen n\u00e4ho\u015flary sagaldan lukmanlar hakynda \u00e7agalykda e\u015fiden ha\u00fd-howa\u00fdy nakyllaryny \u00fdadyna saldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ussa.<\/p><ul><li>Onda n\u00e4me \u00fc\u00e7in: Bu traktory\u0148 lukmany mendirin -- di\u00fddi\u0148? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lummurdamak","meaning":"<div><p>1. Lummur-lummur edip sesli esremek (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><ul><li>Mes erkek lummurdap da\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Lummur-lummur edip ses \u00e7ykarmak, lummurdyly seslenmek, lokurdamak.<\/p><ul><li>Ba\u015fy serpinjekli m\u00e4hnet \u00e7ilim elden-ele gezdi, yzly-yzyna lummurdap esredi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sergezdan di\u00fdse\u0148 sergezdan, b\u00fckl\u00fcm-b\u00fckl\u00fcm bolup towlanyp, lummurdap, \u00e7\u00f6le tarap akyp \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lummurda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Lummur-lummur edip sesli esre\u015fmek (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><ul><li>Mes erkek lummurdap ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzly-yzyna lummurdyly ses \u00e7ykarmak; lummurdap sesleni\u015fmek, lokurda\u015fmak (suw hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"lummurdy","meaning":"<div><p>1. Erkek esr\u00e4nde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00dder bilen g\u00f6g\u00fc\u0148 arasynda \u00fdeke burunlygym bardy. Onu\u0148 lummurdysyna guwan\u00fdardym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw \u00e7alt akanda \u00fda-da suw \u00e7ilim \u00e7ekilende lokurdyly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"lybas","meaning":"<div><p>1. Egni-e\u015fik, ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Egninde lybasy gyzyl keteni, Ak pamykdan ak g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r ak teni. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tat\u00fdanany\u0148 lybasy size n\u00e4hili geli\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bezeg.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lar t\u00e4ze lybasa girip, her re\u0148kde \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ak lybasdan \u00e7ykar gojaman daglar, \u015faglap j\u00fclgesinden akar bulaglar. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lygyr-lygyr","meaning":"<div><p>Lygyr-lygyr etmek, yzygiderli lygyrdyly seslenmek, lygyrdyly ga\u00fdnamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"lygyrdamak","meaning":"<div><p>Lygyrdyly ses \u00e7ykarmak, lygyr-lygyr edip seslenmek, sesli ga\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Ol suw \u00fd\u00fcz\u00fcnde okar -- okara \u00f6\u00fdj\u00fckler \u00fdasap, owsun at\u00fdan \u00fdaly lygyrdap, towlanjyrap s\u00fc\u00fdn\u00fcp bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bi\u015fen nahar lygyrdap ga\u00fdnap dur\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lygyrdatmak","meaning":"<div><p>Lygyrdyly seslendirmek, lygyrdyly ses etdirmek, sesli ga\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>Garry gazanyny lygyrdadyp ga\u00fdnadyp otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lygyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde lygyr-lygyr edip seslenmek, birn\u00e4\u00e7e \u00fderde lygyrdap durmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 \u00e7ekdirmesinden doly gazanlar lygyrda\u015fyp ga\u00fdna\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lygyrdy","meaning":"<div><p>Suwuk zady\u0148 \u00fduwa\u015frak go\u00fdnamagyndan \u00e7yk\u00fdan ses, lygyr-lygyr edip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ga\u00fdna\u00fdan doly gazanlary\u0148 lygyrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lykyrdamak","meaning":"<div><p>Lykyrdyly ses \u00e7ykarmak, lykyr-lykyr edip seslenmek.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an k\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 agzyndan suw girip lykyrdamaga ba\u015flanda, tilki: --Gap sesi\u0148i, \u00f6ljegi\u0148e g\u00fcl\u00fd\u00e4rmi\u0148? -- di\u00fdipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"lykyrdatmak","meaning":"<div><p>Lykyrdyly seslendirmek, lykyr-lykyr etdirip seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"lykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde lykyrdamak, yzly-yzyna lykyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"lykyrdy","meaning":"<div><p>K\u00fc\u00fdz\u00e4, \u00e7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4 we \u015f. m. gaplara \u00fda-da hine, \u00fderi\u0148 de\u015figine suw, suwuklyk gidende \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00e4bik","meaning":"<div><p>Bulamak \u00fdaly suwuk pal\u00e7yk, la\u00fdly suw, \u00f6r\u00e4n bulanyk suw, l\u00fc\u00fdk.<\/p><ul><li>Kem-kemden galkyjakla\u00fdan l\u00e4bik mele suw nobury dolabara edip \u00e7a\u00fdkanyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oklaw \u00fdaly g\u00f6ni \u00fdolu\u0148 l\u00e4bik pal\u00e7yklary geri\u015f-geri\u015f bolup \u00fdatyrdy tigirler durdugy\u00e7a l\u00e4bige bat\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4giri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bilelikde l\u00e4girmek, k\u00f6p bolup l\u00e4girmek.<\/p><ul><li>Owlaklar l\u00e4giri\u015f\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorkup a\u00fdylgan\u00e7 ses bilen gygyry\u015fmak (adam hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00e4girmek","meaning":"<div><p>1. Gaty ses bilen uzyn-uzyn \u00e7ekip m\u00e4lemek (owlak-guzy hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. Aglap gaty gygyrmak (\u00e7aga hakda) ; gorky\u0148a gaty ses bilen gygyrmak (adam hakda).<\/p><ul><li>Duran \u00fderinde agzyny hatap \u00fdaly a\u00e7yp: --W\u00e4-\u00e4, w\u00e4-\u00e4! -- di\u00fdip l\u00e4girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Indi \u00f6mr\u00fc\u0148 \u00f6t\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, \u00f6\u00fdkenli ge\u00e7i \u00fdaly l\u00e4girip gezmersi\u0148 gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4girtmek","meaning":"<div><p>1. L\u00e4girm\u00e4ge mejbur etmek, gaty ses bilen m\u00e4letmek (ge\u00e7i, owlak hakynda).<\/p><ul><li>Owlagy l\u00e4girmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorkuzyp a\u00fdylgan\u00e7 ses bilen gygyrtmak (adam hakynda).<\/p><ul><li>Oglanjygy l\u00e4girtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4le","meaning":"<div><p>Gyzyl re\u0148k g\u00fcl.<\/p><ul><li>Bilmedim men ha\u00fdsy bagy\u0148, Ha\u00fdsy bakja\u0148 l\u00e4lesi sen. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4lezar","meaning":"<div><p>Otluk we g\u00fclzarlyk \u00fder.<\/p><ul><li>Indi g\u00f6rse\u0148 g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n l\u00e4lezar, Wasp etmesen wy\u017edan gulagmy gazar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bahar geldi, ba\u015fda g\u00fcll\u00fcr a\u00e7yldy, Me\u00fddan, dere l\u00e4lezardyr, g\u00f6zelim. Sen l\u00e4lezar etdi\u0148 mele topragy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4lezarlyk","meaning":"<div><p>Ot, g\u00fcl g\u00f6gerip oturan giden g\u00f6k me\u00fddan, g\u00fclzarlyk.<\/p><ul><li>K\u00f6nel\u015fen g\u00f6zlerni\u0148 garasyn-agyn, Gezdir\u00fd\u00e4r ol l\u00e4lezarlyk me\u00fddana. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Periler bag-bakja ekip, l\u00e4lezarlykda \u00fda\u015fa\u00fdan ekenler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4lik","meaning":"<div><p>Eziz g\u00f6rl\u00fcp a\u00fdnadylan, ynjyk terbi\u00fdelenen, ynjyk.<\/p><ul><li>Mamag\u00fcl bir ba\u00fdy\u0148 l\u00e4lik gyzymy\u015f di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><li>L\u00e4lik saklanypdyr, \u00fdok okan \u00fderi, Bilini agyrdyp d\u00f6km\u00e4ndir deri. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Nart\u00e4\u00e7 ejesi-kakasy tarapyndan l\u00e4lik saklanan gyzdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4liklik","meaning":"<div><p>L\u00e4lik bolu\u015f, l\u00e4ligi\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, ynjyklyk.<\/p><ul><li>Onda l\u00e4liklik, g\u00f6wnibitinlik du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4liksiremek","meaning":"<div><p>L\u00e4lik bolan bolmak, a\u00fdnan bolmak, ynjyksyramak.<\/p><ul><li>L\u00e4liksirem\u00e4ge wagt bolmany \u00fc\u00e7in, Artyk onu\u0148 \u00fcze\u0148\u0148isine basdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4liksiretmek","meaning":"<div><p>L\u00e4lik etmek, l\u00e4lik terbi\u00fdeletmek, a\u00fdnatmak.<\/p><ul><li>\u00ddeke ogul bolany \u00fc\u00e7in l\u00e4liksiredipsi\u0148iz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4lirgemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> l\u00e4liksiremek.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015f","meaning":"<div><p>Jansyz g\u00f6wre, maslyk.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergen uran ke\u00fdigini\u0148 l\u00e4\u015fini g\u00f6terip gelerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015feki","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdzl\u00fck terne.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015ferilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> l\u00e4\u015fermek.<\/p><ul><li>L\u00e4\u015ferilip \u00fdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015feri\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup l\u00e4\u015ferip \u00fdatmak, bilelikde l\u00e4\u015ferip \u00fdatmak.<\/p><ul><li>L\u00e4\u015feri\u015fip \u00fdatan mal-garalar gyz d\u00e4ldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015fermek","meaning":"<div><p>1. \u00d6li \u00fdaly \u00fdatmak, \u00e7\u00e4\u015ferip \u00fdatmak, g\u00f6lermek.<\/p><\/div><div><p>2. Serrelip \u00fdatmak, d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatmak.<\/p><ul><li>G\u00f6k bi\u00fdarada bo\u00fdy \u00fdeten gawunlar l\u00e4\u015ferip \u00fdatyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00e4\u015fertmek","meaning":"<div><p>L\u00e4\u015ferm\u00e4ge mejbur etmek, \u00e7\u00e4\u015fertmek, serreltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00f6dere","meaning":"<div><p>Suwuklyklary\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00e7\u00f6k\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6k\u00fcndi.<\/p><ul><li>Ellerine \u00fdapy\u015fan pal\u00e7yk l\u00f6deresini s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gazandaky l\u00f6dere \u00fdaga jazlan\u00fdan irim\u00e7ik gara etleri demine dartasy geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00f6p-l\u00f6p","meaning":"<div><p>L\u00f6p-l\u00f6p etmek a\u00fdagy\u0148y g\u00f6terip bilme\u00fd\u00e4n \u00fdaly ha\u00fdal \u00fd\u00f6remek, agyr \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Akmyrat bolsa iki \u00fdana \u00fda\u00fdkanyp, l\u00f6p-l\u00f6p edip bar\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00f6t","meaning":"<div><p>Gawundan, garpyzdan to\u015fap edilende \u00fda-da \u00fcz\u00fcmden \u00e7akyr edilende \u015firesinden be\u00fdleki l\u00f6dereli galyndy.<\/p><ul><li>Garpyz to\u015fabyny\u0148 l\u00f6t\u00fcnden \u00e7igit sa\u00fdladyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00f6\u0148k\u00fcldemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lo\u0148kuldamak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde g\u00f6zle\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup, ol l\u00f6\u0148k\u00fcld\u00e4p gel\u00fd\u00e4n kim? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00f6\u0148k\u00fcldew\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lo\u0148kuldawuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00f6\u0148k\u00fcldi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> lo\u0148kuldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00fckge","meaning":"<div><p>Tutu\u015f, loma\u00fd bitewi, topbak, da\u0148y.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fckleri l\u00fckgesi bilen kolhoz prawleni\u00fdesini\u0148 i\u015figinde d\u00fc\u015f\u00fcrdiler. Ynha, bir m\u00fc\u0148 manat-da l\u00fckgelijegine dur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fckgelemek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplamak, jemlemek, \u00fdygnamak, d\u00fc\u00fdrlemek.<\/p><ul><li>Hawa, Annaberdi ogluny s\u00e4hel\u00e7e zat bilen \u00f6\u00fderdi, senem \u015fujagaz zatlary\u0148y pul edipjik l\u00fckgel\u00e4\u00fdse\u0148, bir zat bolar-da duruberer! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B\u00fctin go\u015f-golamyny l\u00fckgel\u00e4p go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fcl","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> l\u00fct.<\/p><ul><li>Ol l\u00fcl p\u00fdan boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fcle","meaning":"<div><p>I\u00e7i de\u015fik gargy \u00fda-da turba.<\/p><ul><li>\u015eondan bilek \u00fdaly l\u00fcl\u00e4ni K\u00fcm\u00fc\u015fdep\u00e4 getirmek d\u00f6wlet \u00fc\u00e7in m\u00fc\u015fgil i\u015fmi?! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fct","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd berlen, halys \u00f6z\u00fcni aldyran, baryp \u00fdatan, l\u00fcl.<\/p><ul><li>L\u00fct tir\u00fdekke\u015f garry.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fcti","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> J\u00fclgelerde bit\u00fd\u00e4n, \u00fdere \u00fdazylyp \u00fdatan mal oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"l\u00fc\u00fdk","meaning":"<div><p>Suwuk pal\u00e7yk haldaky galyndy, massa.<\/p><ul><li>\u00ddagan \u00fdagy\u015fdan so\u0148, k\u00f6\u00e7e l\u00fc\u00fdk bolup \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu porsan l\u00fc\u00fdgi \u00fdok edip, \u00fdaba t\u00e4miz suw go\u00fdbermek wezipesini taryh size-\u00fda\u015flara tab\u015fyr\u00fdar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>\u00dder, u\u00e7astok pa\u00fdla\u015fylanda ara\u00e7\u00e4ge go\u00fdul\u00fdan gum \u00fc\u00fd\u015fmegi \u00fda-da ba\u015fga bellik.<\/p><ul><li>Jary\u0148 \u015fu iki \u015fahasyny\u0148 g\u00fcndogarkysyny\u0148 sag kenarynde l\u00fc\u0148 basdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"l\u00fc\u015fi","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Agajy \u00fclje agajyna we miwesi it\u00fcz\u00fcme me\u0148ze\u015f \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"madapolam","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Ge\u00fdimlik syk, ak hak mata. .<\/p><\/div>"},{"headword":"madda","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> K\u00e4bir kanun \u00fdygyndylaryny\u0148, dokumenti\u0148 a\u00fdratyn punktlary.<\/p><ul><li>Men jena\u00fdat kodeksini\u0148 ha\u00fdsy maddasyny sorasa\u0148-da, \u00fdatdan bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maddy","meaning":"<div><p>Material \u00fda\u015fa\u00fd\u015fa degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Bu b\u00e4\u015f \u00fdyllykda bizi\u0148 be\u00fdik halkymyzy\u0148 maddy hal-\u00fdagda\u00fdyny\u0148 \u00f6sendigini gurulta\u00fd bell\u00e4p ge\u00e7di. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmetke\u015fleri\u0148 maddy hal-\u00fdagda\u00fdyny\u0148 \u00f6smegi bilen birlikde, olary\u0148 medeni derejesi hem \u00fdokarlan\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"madera","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcmden edilen g\u00fc\u00fdcli \u00e7akyry\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"madyrdamak","meaning":"<div><p>\u00dczn\u00fcksiz biderek geplemek, irginsiz \u00fda\u0148rap oturmak.<\/p><ul><li>Galy\u0148 dodaklaryny m\u00fc\u0148k\u00fcldedip, \u00f6z dilinde bir zat madyrdady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Biz olary\u0148 yzlaryna d\u00fc\u015f\u00fcp, garanjaklap \u00fd\u00f6r\u00fcs, emma olary\u0148 a\u00fddanlaryna d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4ris --nemes\u00e7e madyrda\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"madyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde madyrdap oturmak, irginsiz \u00fda\u0148ra\u015fyp oturmak.<\/p><ul><li>Turu\u0148 madyrda\u015fyp oturma\u0148-da, \u00fdaty\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"madyrdy","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148 e\u015fidilme\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, h\u00fcm\u00fcrdi.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fy tamdan madyrdy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magallak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Be\u00fdik \u00fder, be\u00fdiklik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"magallaklamak","meaning":"<div><p>\u00ddanyndaky be\u00fdleki zatlardan sa\u00fdlanyp, \u00fdokarda elesl\u00e4p g\u00f6r\u00fcnmek, magallak atmak.<\/p><ul><li>Obany\u0148 ortasynda ha\u00fdbatly be\u00fdik gala magallakla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddigit \u00f6\u0148ki n\u00e4tany\u015f gyzyny g\u00f6r\u00fcp, \u015fol \u00fderde magallaklap oturan ja\u00fda elini uzadyp: --Hanha, syn et. Gymmatly gyz! -- di\u00fdip seslendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magallakla\u015fmak","meaning":"<div><p>T\u00f6weregind\u00e4ki be\u00fdleki zatlardan \u00fdokary gal\u015fyp, sa\u00fdlany\u015fyp durmak, birn\u00e4\u00e7e bolup magallaklap durmak.<\/p><ul><li>Wepany bolsa durdugy\u00e7a gam bas\u00fdardy, onu\u0148 uka me\u00fdil eden g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde K\u00f6petdagy\u0148 be\u00fdik ga\u00fdalary magallakla\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik gara turbalar \u015f\u00e4herjigi\u0148 \u00fcst\u00fcne abanyp, \u00fdogyn ta\u00fdaklar \u00fdaly bolup, tukat g\u00f6rn\u00fc\u015fde magallakla\u015fyp dur\u00fdardylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magaryf","meaning":"<div><p>A\u0148-bilim berijilik, a\u0148-bilim.<\/p><ul><li>Halk magaryf \u00e4girt uly \u00e4dimler bilen \u00f6\u0148e gitdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddokary baha bilen okuwy gutaranlar magaryf b\u00f6l\u00fcmi tarapyndan sylaglandylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Zakaspi oblastyny\u0148 \u00fderli b\u00fdujetlerinde halk magaryfyna i\u0148\u0148\u00e4n ujypsyzja seri\u015fde go\u00fdberil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Krylow \u00f6z\u00fcni\u0148 birn\u00e4\u00e7e basn\u00fdalarynda z\u00e4hmet, terbi\u00fde we magaryf meselesini hem g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magaryf\u00e7y","meaning":"<div><p>Magaryf i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan i\u015fg\u00e4r, halka a\u0148-bilim bermek ugrunda i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Wolteri\u0148 we 18 asyrdaky be\u00fdleki magaryf\u00e7ylary\u0148 eserleri bilen Pu\u015fkin \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7agalyk \u00e7agynda tan\u015fypdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men ge\u00e7en \u00fdyl magaryf\u00e7ylary\u0148 \u00fdygnagyna gatna\u015fdym. Magaryf\u00e7ylary\u0148 awgust maslahaty \u00f6r\u00e4n gyzgala\u0148ly ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magdan","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> D\u00fcz\u00fcminde metallar, metalloidler \u00fda-da gazylyp anyl\u00fdan pe\u00fddaly minerallar bolan mineral jisimleri, dag jisimleri.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 suw ba\u00fdlygy we daglaryny\u0148 magdan ba\u00fdlyklary barasynda bu garryny\u0148 ylmy z\u00e4hmetleri \u00e7ap bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fcrli magdan: k\u00f6m\u00fcr, k\u00fck\u00fcrt \u00e7ykyp dur. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magdan\u00e7y","meaning":"<div><p>Magdan gazmak i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan i\u015f\u00e7i, magdan senagatyny\u0148 spesialisti.<\/p><ul><li>Magdan\u00e7y Mihail promyselde bolan \u00f6zgeri\u015fler hakynda bize k\u00f6p zatlary a\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Magdan\u00e7y i\u015f\u00e7iler jan a\u00fdaman i\u015fle\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magdan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Magdan gazyp almak bilen me\u015fgullan\u00fdan, gazylyp alyn\u00fdan magdanlary i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamaklyga degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>1922-1924-nji \u00fdyllarda ol Magdan\u00e7ylyk akademi\u00fdasynda okuwda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Magdan\u00e7ylyk i\u015fleri \u00fda\u00fdba\u0148lan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maglumat","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakda habar.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen, \u00c7ary agany\u0148 maglumatyny di\u0148l\u00e4nden so\u0148, azajyk pikirlenip oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4girdi kanagatlandyrmak \u00fc\u00e7in operator o\u0148a gi\u0148 maglumat berm\u00e4ge mejbur boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f barada bolan material.<\/p><ul><li>Ol gerekli maglumatlary tapmak ugrunda me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onda k\u00e4n gymmatly taryhy maglumatlar bar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Ol penjegini\u0148 kisesinden eplem-eplem bol\u015fup duran kagyzlary\u0148 onlar\u00e7asyny \u00e7ykaryp, n\u00e4hilidir, bir maglumat g\u00f6zl\u00e4p otyr ekeni. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje bilim.<\/p><\/div>"},{"headword":"maglumatly","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakynda habary bar bolan, maglumat ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Maglumatly adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f barada material bar bolan.<\/p><\/div><div><p>3. A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, bilimli.<\/p><ul><li>G\u00f6zel maglumatly gyz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maglumatsyz","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakynda habary \u00fdok bolan, habarsyz.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015f barada materialy bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>3. A\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnjesiz, a\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnjesi bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"magtalmak","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fclmek, taryplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"magtamak","meaning":"<div><p>Gowy tarapyny a\u00fdtmak, \u00f6wmek, taryplamak.<\/p><ul><li>Ol derrew agtygyny\u0148 adyny sorap bildi we onu\u0148 arassa saklany\u015fyny magtady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6z gyzyny\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcsine gar\u015fy \u00e7yk\u00fdan bolsa, magtamakdan h\u00e4zirlik\u00e7e saklanmakdan gowusy \u00fdok. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Agamyrat bulara adyny a\u00fdtmak bilen abra\u00fdyny\u0148 hem g\u00fc\u00e7l\u00fcdigini magtady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magtanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6wmek, \u00f6z\u00fc\u0148i magtamak, \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Oturanlar edermenlik bilen magtandylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gural i\u015fl\u00e4r, el magtanar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magtan\u00e7","meaning":"<div><p>\u00d6wgi, taryp.<\/p><ul><li>\u00ddeke magtan\u00e7 bilen saklap seri\u0148i, E\u00fd Rim, dabaraly, gudratly du\u00fdar! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"magtan\u00e7ly","meaning":"<div><p>\u00d6wg\u00fcli, taryply.<\/p><\/div>"},{"headword":"mag\u015fuk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddigidi\u0148 s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n gyzy, \u00fdigidi\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fclisi, a\u015fyk gyz.<\/p><ul><li>Bahar Mag\u015fuk kimin gujak a\u00e7yp dur, Watanym bahary\u0148 \u00fdaz gujagynda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 mag\u015fugy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Toma\u015fa\u0148a geler gyzlary\u0148 hany, Eger \u00e7yn a\u015fyk sen mag\u015fugy\u0148 hany. <span>(T\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Owal a\u015fyk k\u00f6\u00fder, so\u0148ra --mag\u015fugy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mag\u015fuklyk","meaning":"<div><p>Mag\u015fuk bolmaklyk, s\u00f6\u00fd\u00fclmeklik, mag\u015fugy\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Mag\u015fuklyk i\u015fi bilen ol \u00fditirilen derman p\u00fcrk\u00fcl\u00fd\u00e4n apparaty\u0148 n\u00e4me baglany\u015fygy bar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahabat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddalandan \u00f6wgi, biderek, bo\u015f taryp \u00f6w\u00fcp ar\u015fa \u00e7ykary\u015f, \u00f6wgi, taryp.<\/p><ul><li>Obada\u015flaryny\u0148 we \u015f\u00e4girtlerini\u0148 bu a\u00fdd\u00fdan s\u00f6zleri o\u0148a \u00fd\u00f6neke\u00fd bir howa\u00fdy mahabat d\u00e4ldi. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahabatlamak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Esassyz \u00f6wmek, biderek taryplamak, \u00f6w\u00fcp ar\u015fa \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Hawa-da \u00fdeti\u015fer\u00e7e-de wagt ge\u00e7ipdir -- di\u00fdip, dogany\u0148 gylyklaryny mahabatlap g\u00fcrledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bagt 1.<\/p><ul><li>Pursat tapan mahaly, it ga\u00e7jak bolup, bar g\u00fc\u00fdji bilen bir tarapa baka \u00f6z\u00fcni oklady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gij\u00e4ni\u0148 bir mahaly, go\u00e7 \u00fdigitler assyrynyklyk bilen baryp, garak\u00e7ylary\u0148 \u00fdarag --esbaplaryny \u00fdygnapdyrlar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahaw","meaning":"<div><p>Agzyny \u00f6weldip \u00fd\u00f6ren, samsyk, a\u0148kaw.<\/p><ul><li>Bagy\u0148 mahaw bagbany bir-birden di\u0148lem\u00e4ndir, Kimi\u0148 \u00fdag\u015fy sa\u00fdra\u00fdanyn d\u00fc\u00fdb\u00fcnden a\u0148lamandyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahawlyk","meaning":"<div><p>Mahawa has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, samsyklyk, a\u0148kawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mahlasy","meaning":"<div><p>Gepi\u0148 gysgasy, umuman di\u00fdmek.<\/p><ul><li>Mahlasy, G\u00f6zel da\u00fdza, sen meni\u0148 \u015fu \u00fdum\u015fumy bitirjek d\u00e4l-d\u00e4, \u015fe\u00fdlemi?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mahlasy, \u00fd\u00fcrek gysara wagt \u00fdok, G\u00fcn\u00fc\u0148 n\u00e4hili dogup, n\u00e4hili \u00fda\u015fanyny du\u00fdman gal\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahluk","meaning":"<div><p>1. Jandar.<\/p><ul><li>Ataba\u00fd aga, de\u0148iz mahluklaryny\u0148, \u00e7\u00f6l janawarlaryny\u0148 gulaklaryny \u015fa\u0148ladyp durma! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcni o\u0148armaz, a\u0148syz, mahaw, emelsiz, a\u0148kaw (adam hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdu, mahluk, sa\u0148a me\u0148ze\u015fe \u00e4re baranymdan, gara der\u00fda gark bolaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Aslynda sen kim? Agy-garany seljerme\u00fd\u00e4n bir mahluk! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahmal","meaning":"<div><p>1. \u00c7itimli, \u00fd\u00fczi \u00fdum\u015fak, t\u00fc\u00fdj\u00fcmek galy\u0148 \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Egni gara mahmal paltoly, ba\u015fy uzyn se\u00e7ekli owadan \u00fd\u00fcpek \u00fdaglykly n\u00e4zenin gyz Ba\u00fdlyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6r\u00e4n m\u00e4hirli g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Sahnany\u0148 mahmal perdesi ema\u00fdlyk bilen syryl\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mahmal \u00fdaly myla\u00fdym me\u00fddanda se\u00fdalkalar hatara tohum d\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Mahmal toprak k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mahmaldan tikilen ge\u00fdim.<\/p><ul><li>G\u00f6zel da\u00fdza mahmalyny ba\u015fyna atyp \u00fdola d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahorka","meaning":"<div><p>\u00ddapragyndan, baldagyndan \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in temm\u00e4ki ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik we \u015fondan ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan temm\u00e4ki.<\/p><ul><li>\u00c7ary aga parahat oturan \u00fderinde mahorka haltasyny \u00e7ykaryp, \u00e7ilim \u00fdasanyp \u00e7ekm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dynuwsyz \u00e7ekilen mahorka t\u00fct\u00fcni wagony\u0148 i\u00e7inde ysgynsyz t\u00fcwele\u00fd \u00fdaly a\u00fdlan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdassygyny\u0148 a\u015fagyndan mahorka gapyrjagyny alyp, \u00e7ilim \u00fdasamaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahrum","meaning":"<div><p>Bir zada erki, ygty\u00fdary, hukugy bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mahrumlyk","meaning":"<div><p>Mahrum bolmaklyk, erk-ygty\u00fdarsyzlyk, mahrum\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fdyllar Gogol mahrum\u00e7ylygy we m\u00e4t\u00e4\u00e7ligi ba\u015fdan ge\u00e7irdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahrum\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mahrumlyk.<\/p><ul><li>Arina uru\u015f zerarly hasratly g\u00fcnleri, agyr mahrum\u00e7ylyklary ba\u015fdan ge\u00e7iren enedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Her bir adam mahrum\u00e7ylyklardan ga\u00fdtma\u00fdar, her bir adam adalatly i\u015fe pugta ynam bilen ruhlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mahsus","meaning":"<div><p>Muwapyk, has degi\u015fli (bolan).<\/p><ul><li>Ertekileri\u0148 \u00f6z\u00fcne mahsus bolan ba\u015flany\u015fy bol\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Her bir \u00fdaragy\u0148 \u00f6z\u00fcne mahsus aty\u015fhanalar d\u00f6redipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Pelwert j\u00fclgesi sol pasla mahsus bolan adaty jo\u015fgunly z\u00e4hmet durmu\u015fy bilen \u00fda\u015fardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Moskwalylar t\u00fcrkmen wekillerini mahsus bolan \u00e7yn \u00fd\u00fcrekde\u015flik bilen gutladylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"makala","meaning":"<div><p>\u00ddygyndyda, \u017eurnalda we gazetde \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n uly bolmadyk ylmy \u00fda-da sy\u00fdasy, jemgy\u00fdet\u00e7ilik habar, d\u00fczme.<\/p><ul><li>Makalada g\u00f6rkezilen faktlary\u0148 hemmesi dogry tapyldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gazetde D\u00fcrnabady\u0148 \u00fdygym\u00e7ylygy hakynda ullakan makala \u00fderle\u015fdirilipdir. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maksat","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklyga bolan me\u00fdil, ni\u00fdet, matlap, maksat-myrat, arzuw.<\/p><ul><li>Sowet D\u00f6wlet b\u00fdujeti hem g\u00f6s-g\u00f6ni \u015fu maksatlara g\u00f6n\u00fckd\u00fcrilen parahat\u00e7ylyk hem d\u00f6redijilik b\u00fdujetidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Amyder\u00fdany Murgaba tapy\u015fdyrmak maksady bilen jo\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Adam \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u015fine konkret maksatlar go\u00fd\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maksat-myrat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> maksat.<\/p><ul><li>Maksat-myratlarymyzy\u0148 berja\u00fd boljak pursaty gelendir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddeter maksat-myradyna, tutan\u00fderli bolsa her kim. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maksatda\u015f","meaning":"<div><p>Maksatlary bir me\u0148ze\u015f bolan, bir maksatdaky, arzuw-islegleri bir.<\/p><ul><li>Boly\u015fewikler hem sizi\u0148 \u00fdaly garyplardyr, sizi\u0148 bilen maksatda\u015fdyr. Bizi\u0148 hemm\u00e4miz bir maksatda\u015f \u00fdolda\u015fdyrys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maksatly","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmekligi maksat edin\u00fd\u00e4n, belli bir me\u00fdil, ni\u00fdet bilen amala a\u015fyryl\u00fdan, bir maksady g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan.<\/p><ul><li>Maksatly edil\u00fd\u00e4n hereket.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maksatsyz","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklygy maksat edinme\u00fd\u00e4n, belli bir ni\u00fdet bilen amala a\u015fyrylma\u00fdan, belli bir maksady bolmadyk.<\/p><ul><li>Maksatsyz \u00fdaz\u00fdan awtorlary Pu\u015fkin \u00fdigren\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Maksatsyz i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"makul","meaning":"<div><p>Maksada la\u00fdyk, islege dogry gel\u00fd\u00e4n, \u00fderlikli, dogry.<\/p><ul><li>Ine, muny\u0148 makul! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Arbap, sizi\u0148 a\u00fdd\u00fdany\u0148yz makul gep! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"makullamak","meaning":"<div><p>Maksada la\u00fdyk hasaplamak, dogry di\u00fdip tapmak, makul bilmek, \u00fderlikli hasap etmek, o\u0148lamak.<\/p><ul><li>O\u0148un \u00e4hli a\u00fddanlaryny makullap, zordan g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 arasyny kesdim. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar bu pro\u00fdekti sowet halkyny\u0148 doly makulla\u00fdandygy hakynda a\u00fdtdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 h\u00e4zirki maslahaty\u0148y makulla\u00fdaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"makullanmak","meaning":"<div><p>Maksada la\u00fdyk hasaplanmak, dogry di\u00fdip tapylmak, makul g\u00f6r\u00fclmek, o\u0148lanmak.<\/p><ul><li>Maslahat edildi hem makullandy, K\u00f6p\u00e7\u00fclik tarapdan bu i\u015f gollandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"makullatmak","meaning":"<div><p>Maksada la\u00fdyk hasaplatmak, dogry tapdyrmak, makul g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>T\u00e4ze pikiri makullatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mal","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Oba hojalygyndaky ownukly-irili ha\u00fdwanlar (dowar we iri mallar hakynda).<\/p><ul><li>Mallary\u0148 hem olary\u0148 derslerini\u0148 dymyljyk ysy \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femala arala\u015fyp, Ho\u015fgeldini\u0148 burnuna urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar ekeran\u00e7ylygy-da, mal edinip k\u00f6peltmegi-de bilm\u00e4ndirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Ba\u015fy sagy\u0148, maly t\u00fckel. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Mal e\u00fdesini\u0148 g\u00f6z\u00fcnden suw i\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Mal e\u00fdesine \u00e7ekmese, \u015fumluk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Haryt, zat.<\/p><ul><li>Pagta\u0148 barmy --d\u00e4ne-de seni\u0148 \u00e7uwaly\u0148da, senagat mallary hem seni\u0148 sandygy\u0148da. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclik termini<\/span> K\u00fc\u015ft\u00fc\u0148 iri \u00e7\u00f6pleri (perzi, pil, at, ruh).<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft\u00fc\u0148 mallaryny\u0148 atlaryny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy \u00f6r\u00e4n gyzyklydyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mal-ba\u015f","meaning":"<div><p>Mal-gara we ma\u015fgala \u00e7lenlerini\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Mal-ba\u015f esen-amanmy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begjik agany\u0148 maly-ba\u015fy bitin, d\u00f6wleti \u00fdetik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mal-gara","meaning":"<div><p>Ownukly-irili mallary\u0148 hemmesi.<\/p><ul><li>Gurt mal-gara seretmek, \u00fder s\u00fcrlende d\u00fc\u00fde ba\u015fyny \u00e7ekmek \u00fdaly i\u015fler bilen me\u015fgul boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7e\u015fm\u00e4ni\u0148 a\u0148yrsy mal-gara bakyl\u00fdan \u00fderdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu i\u015fik-de, mal-garany\u0148 arasynda o\u00fdnap, \u00e7agalyk d\u00f6wr\u00fcni ge\u00e7iripdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mal-m\u00fclk","meaning":"<div><p>Birini\u0148 e\u00fde\u00e7iligind\u00e4ki zatlar eml\u00e4k.<\/p><ul><li>Men kolhozy\u0148 malyny-m\u00fclk\u00fcni, puluny artdyrjak bolup, di\u015f-dyrnak bolup \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mala","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Ekin \u00fderlerini tekizlemek i\u015finde ulanyl\u00fdan di\u015fli \u00fda di\u015fsiz demir, aga\u00e7 gural.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen mala hem oku\u00e7nik \u00fdaly gurallary sara\u00fdy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fdanlary \u00fc\u00e7in kimlerdendir k\u00e4\u00fdin\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iri kesekleri mala \u00fda-da demir dyrmyk bilen owrad\u00fdarlar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"malalamak","meaning":"<div><p>Mala basyp, \u00fderi bejermek, mala basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"malalanmak","meaning":"<div><p>Mala basylyp, \u00fder bejerilmek, mala basylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"malalatmak","meaning":"<div><p>Mala basdyryp, \u00fderi bejertmek, mala basdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"malala\u015fmak","meaning":"<div><p>Mala basmaga k\u00f6mekle\u015fmek, mala basy\u015fmak.<\/p><ul><li>S\u00fcrlen \u00fderi malala\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maldar","meaning":"<div><p>Maldar\u00e7ylyk bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Skifleri\u0148 maldarlary aw\u00e7ylyk bilen k\u00f6p me\u015fgullanypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Sowhozy\u0148 maldarlary \u015fu \u00fdyl gazet we \u017eurnallary\u0148 \u00fc\u00e7 \u00fd\u00fcz otuz b\u00e4\u015fden gowrak sanyna abuna \u00fdazylypdyrlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015fertlerinde gy\u015fy\u0148 gel\u015fi maldarlar \u00fc\u00e7in \u00fde\u0148il bolmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Maldarlar mallary gy\u015flatmak i\u015fine g\u00f6reldeli ta\u00fd\u00fdarlandylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maldar\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> maldar.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ymyz terjibeli maldar\u00e7y. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maldar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 mal \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Maldar\u00e7ylykdan hem bermeli \u00f6n\u00fcmimizi her \u00fdyl \u00fd\u00fcz prosentden a\u015fyryp tab\u015fyr\u00fdarys. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Siz maldar\u00e7ylyk i\u015fini o\u0148at bil\u00fd\u00e4n bolsa\u0148yz gerek. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Maldar\u00e7ylyk ferma m\u00fcdiri we hasap\u00e7ysy B\u00fctinso\u00fduz oba hojalyk sergisine gatna\u015fmak hukugyna e\u00fde boldular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"malda\u00fdy","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmen a\u00fdallaryny\u0148 \u00fcstki ge\u00fdimlikleri \u00fc\u00e7in elde dokal\u00fdan, d\u00fc\u015fegi gyzyl, sary we ak \u00e7yzmykly \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>N\u00e4me-n\u00e4me, ol n\u00e4hili halat-\u015fa\u00fd? Keteni, malda\u00fdy, k\u00f6p \u00fdene serpa\u00fd. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mama i\u0148\u0148eden \u00e7ykma \u00fd\u00fcpek sowsanyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden malda\u00fdy \u00e7abyt ge\u00fdip, gara g\u00fclli gu\u015fagy biline orandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 eginlerinde sowsany k\u00f6\u00fdnek, b\u00f6r\u00fckli kellelerine-de malda\u00fdy \u00e7abyt atylgydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"malhana","meaning":"<div><p>Mal saklan\u00fdan ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"mally","meaning":"<div><p>1. Maly-garasy bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Zady, ba\u00fdlygy hem-de maly k\u00f6p bolan, barly.<\/p><\/div>"},{"headword":"mallylyk","meaning":"<div><p>1. Maly bolmaklyk, maly barlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Zady, ba\u00fdlygy hem-de maly k\u00f6pl\u00fck, barlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"malsyz","meaning":"<div><p>1. Maly bolmadyk.<\/p><ul><li>Malsyz adam.<\/li><li>Malsyz hojalyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zady, ba\u00fdlygy hem-de mal-garasy \u00fdok bolan, barly bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mama","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Bedeni\u0148e iri\u0148li d\u00fcw\u00fcrtik \u00f6rmek bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan agyry, \u00fdokan\u00e7ly kesel.<\/p><ul><li>Italmaz aga, seni\u0148 muny\u0148 gyzamyk-da d\u00e4l, mama hem d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>H\u00e4zirki wagtda garahassalyk, mergi, mama kesellerini\u0148 so\u0148una \u00e7ykyldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fcne \u00fdanan \u00fd\u00fcz\u00fcnde mamany\u0148 yzy mese-m\u00e4lim bolup duran bu adam k\u00f6pi g\u00f6ren, \u00f6z\u00fcni her \u00fderde tertipli saklap bil\u00fd\u00e4n adama me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mamamk\u00f6ke","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mamam\u00e7\u00f6rek.<\/p><\/div>"},{"headword":"mamam\u00e7\u00f6rek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tegelejik ba\u015fly, ki\u00e7ijik ak g\u00fclli, \u00fdere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n ot, \u00f6s\u00fcmlik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"mamla","meaning":"<div><p>Dogry, d\u00fcrs, hak.<\/p><ul><li>Gurban bu g\u00fcn adatdan da\u015fary \u015fatdy, \u00e7\u00fcnki k\u00f6p\u00e7\u00fclik onu\u0148 mamladygyna g\u00f6z \u00fdetirdi we ony goldady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Adamlar, meni\u0148 \u015fu a\u00fddanym mamla gel\u00fd\u00e4rmi? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Dost-dost, mamla rast. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"manat","meaning":"<div><p>Sowet So\u00fduzynda \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcz k\u00f6p\u00fcge barabar pul birligi we \u015fol gymmatdaky pul belligi.<\/p><ul><li>Ma\u0148a k\u00f6p pul gerek d\u00e4l, iki \u00fd\u00fcz manat karz berse\u0148 bolar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Barlanmadyk obligatsi\u00fdalara 24 m\u00fc\u0148 manat utu\u015f d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"manatlyk","meaning":"<div><p>Manat hasabynda bir manada de\u0148 bolan pul belligi, \u00fdekelik manat.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fcsinden bir topar \u00fdeke manatlygy \u00e7ykardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol a\u0148kaw kempir \u00fdigrimi b\u00e4\u015f manatlyk kagyz puly elli manatlykdan hi\u00e7 ha\u00e7an tapawutlandyryp bilmezdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mandala","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Da\u015fky ge\u00fdim tikil\u00fd\u00e4n, tekiz \u00fdylpyldyly mata.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn mandala jalbaryny\u0148 dyzyny dyrmap, g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mandat","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 wekildigini tassykla\u00fdan dokument.<\/p><ul><li>Aly beg mandatyny \u00e7ykaryp, stolu\u0148 \u00fcst\u00fcne urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Edara etmeklige, dolandyrmaklyga hukuk ber\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"mandatly","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Mandat berlen, mandat esasynda dolandyryl\u00fdan.<\/p><ul><li>Mandatly \u00fdurtlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mandolina","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> D\u00f6rt sany go\u015fa tarly hem-de \u00fdukajyk \u00fdasyja plastinka bilen \u00e7irtilip \u00e7alyn\u00fdan saz guraly. .<\/p><\/div>"},{"headword":"mandolina\u00e7y","meaning":"<div><p>Mandolina \u00e7al\u00fdan sazandar.<\/p><\/div>"},{"headword":"mandy","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00fclm\u00e4n galan b\u00f6lejik \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"manifest","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli wakalar bolanda, \u00fdokary h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148 ilata hat \u00fcsti bilen \u00fd\u00fcz tutmaklygy.<\/p><\/div><div><p>2. Sy\u00fdasy parti\u00fdalary\u0148, jemgy\u00fdet\u00e7ilik guramalary\u0148 \u00f6z gara\u00fdy\u015flaryny, programmalaryny be\u00fdan edip, hat \u00fcsti bilen \u00fd\u00fczlenmesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"manifestant","meaning":"<div><p>Manifestasi\u00fda gatna\u015fyjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"manifestasi\u00fda","meaning":"<div><p>Ra\u00fdda\u015flyk \u00fda-da protest bildir\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin k\u00f6\u00e7e \u00fd\u00f6r\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"manipulirlemek","meaning":"<div><p>Manipul\u00fdasi\u00fda ge\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"manipul\u00fdasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. El i\u015find\u00e4ki \u00e7yl\u015fyrymly usul, \u00e7yl\u015fyrymly hereket.<\/p><\/div><div><p>2. El o\u00fdnatma pyrryldagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"manty","meaning":"<div><p>Bugda bi\u015firil\u00fd\u00e4n, b\u00f6rekden ulurak ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan nahary\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"manuskript","meaning":"<div><p>Gadymy el\u00fdazma.<\/p><\/div>"},{"headword":"many","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 akyl \u00fdetirip bol\u00fdan i\u00e7ki mazmuny, pa\u00fdhaslanmak arkaly bir zatdan \u00e7yk\u00fdan netije.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6sg\u00fcn gara ga\u015flary oka\u00fdan hatyny\u0148 manysyna g\u00f6r\u00e4 bir \u00fdazylyp, bir \u00e7ytyl\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 her bir babalar s\u00f6z\u00fcmizde nene\u0148si many, nene\u0148si d\u00fc\u015f\u00fcnje bar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y onu\u0148 s\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir many a\u0148man: --Hawa, hawa! -- di\u00fdip, onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni tassyklady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Basymy\u0148 \u00fderini\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi bilen s\u00f6zleri\u0148 manysy hem \u00fc\u00fdtg\u00e4p biler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdet, pe\u00fdda, ha\u00fdyr.<\/p><ul><li>Go\u015funy biderek gyrdyrmany\u0148 n\u00e4me manysy bar? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"manyly","meaning":"<div><p>1. Manysy bar bolan, mazmuny bar bolan, netijeli.<\/p><ul><li>Kemin\u00e4ni\u0148 \u00e7u\u0148 manyly, \u00e7eper formaly lirikasy t\u00fcrkmen gelin-gyzlaryny\u0148 salykatly ke\u015fbini be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6w\u00fct-nesihatly, \u00e7u\u0148 t\u00e4sir ediji, g\u00f6reldeli.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 manyly s\u00f6zleri\u0148iz ma\u0148a k\u00e4n t\u00e4sir etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mawyny\u0148 agzyna geli\u015fme\u00fd\u00e4n manyly s\u00f6zlere Artyk ha\u00fdran galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"manysyz","meaning":"<div><p>1. Manysy \u00fdok bolan, mazmunsyz, netijesiz.<\/p><ul><li>Gurt \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini manysyz a\u00fdtma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdetsiz, pe\u00fddasyz, ha\u00fdyrsyz, netijesiz, biderek.<\/p><ul><li>Indi gar\u015fylyk g\u00f6rkezmek manysyz di\u00fdjek \u00fdaly etdi we bu barada oklaryny\u0148 azlygyny bahana etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"manysyzlyk","meaning":"<div><p>1. Manysy \u00fdokluk, mazmuny bolmazlyk, netijesizlik.<\/p><ul><li>Eseri\u0148 manysyzlygy.<\/li><li>Go\u015fgyny\u0148 manysyzlygy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdetsizlik, pe\u00fddasyzlyk, ha\u00fdyrsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"man\u00fdowr","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Du\u015fmana berk zarba urmak maksady bilen go\u015funy\u0148 sapalakly hereket etmegi.<\/p><\/div><div><p>2. Harby \u00fdagda\u00fddaka me\u0148ze\u015f edi\u00fdip ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n taktiki okuw.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Demir \u00fdol termini<\/span> Stantsi\u00fdalarda otlulary\u0148 sostawyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n parowozu\u0148, elektrowozu\u0148 \u00fda-da wagonlary\u0148 hereketi.<\/p><ul><li>Duralgada man\u00fdowr ed\u00fd\u00e4n parowozu\u0148 \u015fakyrdysyndan ba\u015fga ses e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mapra\u00e7","meaning":"<div><p>Etli-ganly, doly, semiz.<\/p><ul><li>Wah, ma\u00fdam, sen meni\u0148 derdimi bilme\u00fd\u00e4rsi\u0148? ! -- di\u00fdip, Muhammet onu\u0148 yzyndan garady-da, ol mapra\u00e7 a\u00fdaly\u0148 yzy bilen \u00f6\u00fde tarap \u00fd\u00f6neldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6w\u00fcslek mapra\u00e7 a\u00fdal A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysyna altyn \u00e7a\u00fdylan egmesini \u00fdalpyldadyp \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdylan.<\/p><ul><li>Mergenle\u0148 mergeni, \u00e4rleri\u0148 \u00e4ri, Gyly\u00e7dan ge\u00e7irip \u00fdyrtyjy mary. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdnumda dolanyp mar de\u00fd, Gysar seni\u0148 tylla sa\u00e7y\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maral","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 ene ke\u00fdige \u00fda-da tow\u015fana beril\u00fd\u00e4n at.<\/p><ul><li>B\u00f6kjekle\u015fip marallary\u0148 owlagy, sonarlap \u00fd\u00f6r g\u00f6k ma\u00fdsaly k\u00e4l bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Maral tow\u015fan garly den\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden ga\u00e7yp bar\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgara","meaning":"<div><p>1. Biabra\u00fd bolan, abra\u00fdy ga\u00e7an, d\u00fczg\u00fcnden \u00e7ykan, ile g\u00fclki, betnam.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148 bahary\u0148 hem gulagyna \u00fdeten bolsa, men masgarany\u0148 hem masgarasy bolupdyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6r gyz yzlaryndan \u00fdetip \u015fulary bir masgara edeli! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. U\u00fdalma\u00fdan, biha\u00fda, utan\u00e7syz (adam).<\/p><ul><li>Ol masgara a\u00fdt!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgarabaz","meaning":"<div><p>\u00ddomak atyp \u00fd\u00f6ren, o\u00fdunbaz, w\u00e4\u015fi sirk klouny, sirkde k\u00f6p\u00e7\u00fcligi g\u00fcld\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Masgarabaz \u00fdaly tow saklap bilme\u00fd\u00e4ni\u0148ize kemsinm\u00e4\u0148! <span>(A. N. Radi\u015few, Peterburgda Moskwa Sy\u00fdahat)<\/span><\/li><li>Gubernator masgarabaz kimin, ke\u015fbini derrew \u00fc\u00fdtgetdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgarabazlyk","meaning":"<div><p>Masgarabazy\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti barlyk, kloun bolmaklyk, k\u00f6p\u00e7\u00fcligi g\u00fcld\u00fcrmeklik, masgarabazy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, i\u015fi.<\/p><ul><li>Bir bid\u00f6wlet masgarabazlyk edip, m\u00e4rek\u00e4ni g\u00fcld\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgarabaz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> masgarabazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"masgaralamak","meaning":"<div><p>Masgara, biabra\u00fd etmek, ile g\u00fclki etmek, abra\u00fddan d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bu meni masgaralamaga gelendir. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdati\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 ony masgaralamagy, agyr \u00fdagda\u00fda salmagy-da bir e\u00fd\u00fd\u00e4m onu\u0148 \u00fdadyndan \u00e7ykyp gidipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00c4dym)<\/span><\/li><li>Indi olary\u0148 arasynda jetlik, biri-birini masgaralajak bolmaklyk \u00fdokdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni il i\u00e7inde masgaralap, bir \u00fd\u00fcregi\u0148 iki \u00fderinden \u00fdara saljak bol\u00fdarlar. <span>(G. Kuly\u00fdew K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgaralanmak","meaning":"<div><p>Masgara edilmek, biabra\u00fd edilmek, ile g\u00fclki edilmek, abra\u00fddan d\u00fc\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Il arasynda masgaralanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgaralatmak","meaning":"<div><p>Masgara etdirmek, biabra\u00fd etdirmek, abra\u00fddan d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"masgaralyk","meaning":"<div><p>Ile g\u00fclk\u00fclik, abra\u00fddan d\u00fc\u015fmeklik, biabra\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Men \u00f6z ma\u0148la\u00fdyma masgaralyk m\u00f6hr\u00fcni basanymy bil\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar \u015fu masgaralyga \u00f6ls\u00fcnmi, \u00fditsinmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men \u015fe\u00fdle masgaralyga la\u00fdykmy?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"masgara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> masgaralyk.<\/p><ul><li>Birden baryp ejesine a\u00fdda\u00fdsa, ullakan masgara\u00e7ylyk boljak. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ata\u0148-ene\u0148i we bizi, geplemeli gepi\u0148i bilm\u00e4n, masgara\u00e7ylyga go\u00fda\u00fdmawergin, balam! <span>(N. Saryhanow Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Halnazary \u015fol masgara\u00e7ylyk horlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslahat","meaning":"<div><p>1. Bir zat hakda belli netij\u00e4 gelmek, pikir aly\u015fmak \u00fc\u00e7in \u00f6zara ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, ge\u0148e\u015f, sala.<\/p><ul><li>Gysgajyk maslahatdan so\u0148 bu ikisi bir karara geldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garrylar ondan maslahat soramaga geldiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir mesel\u00e4ni ara alyp maslahatla\u015fmaklyga bagy\u015flanan \u00fdygnak.<\/p><ul><li>Ony aw\u00e7ylary\u0148 ra\u00fdon maslahatyna \u00e7agyrdylar. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6w\u00fct, nesihat.<\/p><\/div>"},{"headword":"maslahatdar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> maslahat\u00e7y.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcne \u00fdakyn, m\u00e4hriban, maslahatdar adamy tapdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslahatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri bilen bilelikde maslahat etmek, biri mesel\u00e4ni ara alyp, pikir aly\u015fmak, bir zat barada biri bilen ge\u0148e\u015f etmek, birine ge\u0148e\u015f salmak, ge\u0148e\u015fmek.<\/p><ul><li>Halk \u00fdygnagy \u00e4hli m\u00f6h\u00fcm d\u00f6wlet meselelerini ara alyp maslahatla\u015fypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Sen h\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde onu\u0148 bilen indi n\u00e4me etmelidigini maslahatla\u015fmalysy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol ownujak bir zat \u00fc\u00e7in hem A\u00fdna sala saldy, A\u00fdna bilen maslahatla\u015fdy A\u00fdnany\u0148 g\u00f6wn\u00fcni awlamaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wepany\u0148 b\u00f6l\u00fcmi ozalyndan maslahatla\u015fyp go\u00fdlan amatly \u00fdere baka \u00e7ekilipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslahatla\u015fyk","meaning":"<div><p>Ge\u0148e\u015fli, maslahatly edil\u00fd\u00e4n i\u015f, hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"maslahatla\u015fykly","meaning":"<div><p>Ge\u0148e\u015fli, maslahatly.<\/p><ul><li>N\u00e4me di\u00fderka, n\u00e4me di\u00fdse-de a\u00fdaly bilen maslahatla\u015fykly bir zady di\u00fder. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslahatla\u015fylmak","meaning":"<div><p>Maslahat salynmak, maslahat edilmek, ge\u0148e\u015filmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"maslahatly","meaning":"<div><p>Maslahat edilen, ge\u0148e\u015fli, ylala\u015fykly.<\/p><ul><li>Wepa m\u00e4hri bilen bu ikisini\u0148 maslahatlydygyny\u0148 dessine a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Maslahatly bi\u00e7ilen don gysga bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslahat\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir zat barada maslahat salyn\u00fdan adam, ge\u0148e\u015f\u00e7i maslahatdar.<\/p><ul><li>Halk onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rdi, parasatly maslahat\u00e7a ynany\u015fy \u00fdaly o\u0148a ynan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eger meni\u0148 senden ba\u015fga, menden has m\u00e4hriban maslahat\u00e7y\u0148 bar bolsa, \u015fundan so\u0148 men dilimi \u00fdarman hem o\u0148aryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maslyk","meaning":"<div><p>\u00d6len ha\u00fdwany\u0148, adamy\u0148 we \u015f. m. l\u00e4\u015fi, me\u00fdidi.<\/p><ul><li>Birbirini\u0148 yzyndan m\u00f6jekleri\u0148 maslygy tapyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>He\u00fd gorkak bu \u00fdatan maslyk ahyry! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bally aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde maslyga, gelen \u00fdyrtyjy \u00fdaly se\u0148rigini \u00fdygryp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6we\u015f me\u00fddanynda du\u015fmany\u0148 n\u00e4\u00e7e maslygy we \u00fdaralysy galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mata","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Ge\u00fdim \u00fc\u00e7in dokal\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>\u00ddyndam atlar pul, mata mal ba\u00fdraklar al\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Pagta zawodlary, mata fabrigi we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f senagatlar t\u00fcssesini burugsadyp, dynman \u00fd\u00f6r\u00e4p dur\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 akylly gyzym, iner oglum, ynha men size paltolyk mata getirdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mata-marlak","meaning":"<div><p>Mata we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>T\u00e4ze magazin\u00e7imizi gutla\u00fdyn hem mata-marlak ala\u00fdyn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Matar-marlak almak \u00fc\u00e7in bazara gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"matal","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> T\u00fcrkmen halk d\u00f6redijiliginde: durmu\u015f, hojalyk hem \u00f6\u00fd go\u015flary we \u015f. m. degi\u015fli, manysyny oglap tapmaly sorag, tapma\u00e7a (meselem, agyl doly akja guzym).<\/p><ul><li>Ol gyzlara gyzykly erteki, matallar, \u00fda-da \u00f6z\u00fcni\u0148 ba\u015fyndan ge\u00e7irenlerini a\u00fddyp ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Adamlar \u00f6zlerini\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnjelerine g\u00f6r\u00e4 matal d\u00f6redipdirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"matam","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6l\u00fcm-\u00fditim bilen baglan\u015fykly gynan\u00e7ly \u00fdagda\u00fd, \u00fdas.<\/p><ul><li>Gandym aw\u00e7yny\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcli agtygy Myrady\u0148 frontda dereksiz \u00fditendigi baradaky habar onu\u0148 ma\u015fgalasyny\u0148 \u00e4hli \u00e7lenlerini \u00e7u\u0148\u0148ur matama batyr\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li, ruhly ejesi \u00e7u\u0148 matamy \u00f6z \u00fd\u00fcreginde gizledi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"matamly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddas tut\u00fdan, uly gynan\u00e7ly, \u00fdasly.<\/p><ul><li>Matamly g\u00fcn matamly \u00fdagda\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"matlap","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> maksat.<\/p><ul><li>A\u00fdt, balam, ma\u0148a ne matlaby\u0148 bar? Meni\u0148 matlabyma d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u0148iz! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregi\u0148 matlabna hi\u00e7 \u00fdetm\u00e4n dynmaz, zor eder, \u00e7ekinmez, hi\u00e7 rehim inmez. <span>(B. Kerba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maw","meaning":"<div><p>Pi\u015fik gygyranda \u00e7yk\u00fdan ses, pi\u015figi\u0148 sesi.<\/p><ul><li>Pi\u015fik \u00abmaw\u00bb edip, \u00e7atmany\u0148 agzyna geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawlamak","meaning":"<div><p>Maw-maw edip gygyrmak, gygyryp seslenmek (pi\u015fik hakynda).<\/p><ul><li>Da\u00fdzany\u0148 penjesini\u0148 astynda pi\u015fik boguk sesi bilen mawlady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyra \u00e7ykyp e\u015fiklerni ge\u00fdenso\u0148, ola\u0148 biri pi\u015fik \u00fdaly mawlady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol birden it bolup \u00fc\u00fdrdi, g\u00fcj\u00fck \u00fdaly \u00e7y\u0148sady, pi\u015fik \u00fdaly mawlady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawlatmak","meaning":"<div><p>Maw-maw edip seslendirmek, gygyrtmak.<\/p><ul><li>\u00c7aga pi\u015fijegi mawlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawla\u015fmak","meaning":"<div><p>Maw-maw edip gygyry\u015fmak, bir topar bolup mawlamak (pi\u015fik hakda).<\/p><ul><li>Pi\u015fikler mawla\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawuja","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 de\u0148iz suwlarynda bol\u00fdan k\u00fck\u00fcrt kislotasyny\u0148 k\u00e4bir duzuny\u0148 ady.<\/p><ul><li>Edil mawuja basylan \u00fdaly diri\u0148-diri\u0148 b\u00f6kd\u00fcribermezmi? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawut","meaning":"<div><p>Syk dokalan, \u00fd\u00fczi tekiz \u00fd\u00fc\u0148 mata.<\/p><ul><li>Mazut bilen gatan gara mawut jalbaryny\u0148 \u00fdama sany \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u015fu \u00fderde gyzyl mawut bilen \u00f6rt\u00fclen stolu\u0148 ba\u015fynda otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawy","meaning":"<div><p>A\u00e7yk \u00fditi g\u00f6k re\u0148k.<\/p><ul><li>Mawy asmanda bulut \u00fdok di\u00fderlikdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol orta bo\u00fdly, \u00fdasy garyn, sary\u00fdagyz, mawy g\u00f6zli, gyr\u00e7uw sakgal adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00fdotr mawy g\u00f6zlerini gyrpyldatdy-da: -- Kelje S\u00e4het! -- di\u00fdip, birden gygyranyny \u00f6zi hem du\u00fdman galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mawzole\u00fd","meaning":"<div><p>Mazary\u0148 \u00fcst\u00fcnde gurul\u00fdan ja\u00fd, ymarat.<\/p><ul><li>Dogrudan-da, Ta\u00e7mahaly\u0148 ak mermerli mawzole\u00fdini d\u00f6reden halk, ger n\u00e4hili talantly halk! \u00ddas korte\u017ei mawzole\u00fdi\u0148 \u00fdanynda baryp dur\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik mawzole\u00fde sered\u00fd\u00e4n si\u0148e. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"maza","meaning":"<div><p>Bir zatdan alyn\u00fdan lezzet, hezillik, r\u00e4hnet, \u015fypa, e\u015fret.<\/p><ul><li>K\u00f6ne ge\u00e7en uru\u015flardan, batyr\u00e7ylyklardan g\u00fcrr\u00fc\u0148ler ba\u015flanan mahalynda bolsa, \u015fu iki dost \u00e7aga gulaklaryny gerip, maza alyp, g\u00fcrr\u00fc\u0148 dinl\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Teatry\u0148 bu g\u00fcnki o\u00fdny ma\u0148a maza bermedi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>O\u00fdun bir, maza iki. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazaly","meaning":"<div><p>1. Maza ber\u00fd\u00e4n, lezzetli, \u015fypaly hezil.<\/p><\/div><div><p>2. Erbet d\u00e4l, gowy, o\u0148at.<\/p><ul><li>Annaguly i\u00e7inden: -- \u00f6z-\u00e4 mazaly ma\u015fgala ekeni! -- di\u00fdip, ga\u00fdta-ga\u00fdta syn etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ynajalykly, rahat, dyn\u00e7, o\u0148at, gowy.<\/p><ul><li>\u00c7agalar, mazaly otury\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6r\u00e4n, has, \u00fdeterlikli, kemsiz.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fdni mazaly horlandan so\u0148, ahyrynda Soltans\u00f6\u00fdne \u00f6z\u00fcni zorlap aldyrmaga mejbur edipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ol i\u015finde \u00f6z\u00fcni mazaly g\u00f6rkezipdi. M\u00e4hri gaharly, \u00fduwa\u015fja, emma mazaly e\u015fidiler \u00fdaly edip h\u00fcm\u00fcrdedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazamlamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148y birine g\u00f6rkezip \u00f6w\u00fcnmek, bir zady birine g\u00fcje\u0148lemek.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy g\u00fcl, \u00fdag\u015fy g\u00fcl! -- di\u00fdip, g\u00fcllerini mazamla\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Indi gyzlar salgyt-galy\u0148a gelmez, Her n\u00e4\u00e7e mazapla, pulu\u0148a gelmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazar","meaning":"<div><p>\u00d6len adamy\u0148 me\u00fdidi g\u00f6mlen \u00fder, gabyr.<\/p><ul><li>G\u00f6rkez ma\u0148a \u015fol dostumy\u0148 mazaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00fdeke-\u00fdal\u0148yz perzendim Kelje, hany onu\u0148 me\u00fdidi, hany onu\u0148 mazary? ! -- di\u00fdip zynharla\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol mazary\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy-da, \u00f6z\u00fcni synlamaga ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazarlyk","meaning":"<div><p>\u00d6len adamlary\u0148 me\u00fdidi ja\u00fdlan\u00fdan \u00fder, gonam\u00e7ylyk, gabrystanlyk.<\/p><ul><li>Demirgazyk \u00fdanlaryndaky mazarlykda A\u015fyr kakasyny \u00f6z eli bilen ja\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6leg\u00e7iler Halnazary mazarlyga alyp baranlarynda, onu\u0148 gabry gazylyp gutaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4, mazarlykdan, galany\u0148 \u00fdykyly\u015fyp \u00fdatan keseklerinden jynssyz sesler \u00e7yky\u015fyp ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazarystan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mazarlyk.<\/p><ul><li>Kenarda mazarystan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazarystanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mazarlyk.<\/p><ul><li>\u00d6ten a\u00fdy\u0148 i\u00e7inde bir mazarystanlykdan ge\u00e7di\u0148mi?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Atlylary\u0148 bir topary Artygy tapmanlary \u00fc\u00e7in, ja\u00fdlan\u00fdan \u015foldur hasap edip, mazarystanlyga bakan at go\u00fddular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mazarlyk.<\/p><ul><li>Obany\u0148 g\u00fcndogar tarapynda bir mazar\u00e7ylyk bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazasyz","meaning":"<div><p>1. Mazasy bolmadyk. S\u00fc\u00fdji d\u00e4l, lezzetsiz, tagamsyz.<\/p><\/div><div><p>2. Gowy d\u00e4l, ugursyz, erbet, ke\u00fdipsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"mazlum","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Zulum \u00e7ek\u00fd\u00e4n, ezilen.<\/p><ul><li>Million mazlumlary\u0148 guwanjy sensi\u0148, umydy, arzuwy, begenji sensi\u0148. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>O\u00fdandyrdym \u015fygrymda g\u00f6zel du\u00fdgy-d\u00fc\u015f\u00fcnje, hem mazluma \u015fepagat talap e\u00fdledim en\u00e7e. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a \u00fd\u00fczlendi b\u00fctin mazlumlary\u0148 alky\u015flary. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazmun","meaning":"<div><p>Hakykat hadysalaryny\u0148 k\u00f6p d\u00fcrl\u00fcgini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n, bir zady\u0148 esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n pikir, many.<\/p><ul><li>Radioda a\u00fddyljak s\u00f6zleri\u0148 mazmunyny \u00fdazyp getirdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol haty\u0148 batyrga\u00fd, \u00e7eper mazmuny esgerlik g\u00fcnlermi \u00fdadyma saldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazmunly","meaning":"<div><p>O\u0148at mazmuny bar bolan, manyly.<\/p><ul><li>Bir gezek ol \u00f6z\u00fcni\u0148 kanunlaryna gar\u015fylykly mazmunly bolan \u00e4hli kitaplary \u00fdakmagy bu\u00fdrupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mazy","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> dessemma\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7agany gowy g\u00f6r\u00fcp, s\u00f6\u00fd\u00fcp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Mazym, go\u00fd aglama! -- di\u00fdip, kasam etdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00dderi, mazyjygym, sen bu \u00fderde n\u00e4me i\u015fle\u00fd\u00e4rsi\u0148?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00e7ja","meaning":"<div><p>Sygyry\u0148 guramadyk tezegi, lapba\u00e7.<\/p><ul><li>Sygyr \u00fdatagy \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek \u00f6l ma\u00e7jadan dolupdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00e7y","meaning":"<div><p>K\u00fcrrele\u00fd\u00e4n ene e\u015fek.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f tylla bir ma\u00e7y e\u015fek aldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fd","meaning":"<div><p>1. Belli mukdarda wagt aralygy, salym, pursat.<\/p><ul><li>K\u00f6pr\u00e4 gola\u00fd gelende, ma\u015finist onu\u0148 abat d\u00e4ldigini sa\u00fdgarsa-da, ma\u00fd az bolany \u00fc\u00e7in, ony saklap bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7eme, taga\u015fyk, t\u00e4r, \u00fdagda\u00fd, ma\u00fda\u00e7.<\/p><ul><li>Ol iki \u00fdana urnup, \u00f6z\u00fcni\u0148 gollaryny gi\u0148 germ\u00e4ge ma\u00fd g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fda","meaning":"<div><p>Towuklar guzlar \u00fdaly keteginde go\u00fdul\u00fdan \u00fdumurtga.<\/p><ul><li>Towugu\u0148 a\u015fagyna ma\u00fda atmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdadar","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Uly ba\u00fdlygy, k\u00f6p puly bolan ba\u00fd, uly ma\u00fdany\u0148 e\u00fdesi, kapitalistik.<\/p><ul><li>I\u0148 \u00fdaramaz adamyny\u0148 i\u0148lis ma\u00fdadaryna me\u0148zedil\u00fd\u00e4ni ata-babadan b\u00e4ri onu\u0148 gulagynda galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gurply hojalyk, \u00f6\u0148de baryjy k\u00e4rhana.<\/p><ul><li>Nebit bolsa \u00fd\u00fcz\u00fcp de\u0148izden ge\u00e7ip ma\u00fdadara t\u00e4ze ma\u00fda getirdi. <span>(A. Atajanow, Arzyly Myhman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdak","meaning":"<div><p>1. G\u00e4milere \u00fdol salgy bermek \u00fc\u00e7in de\u0148zi\u0148, adalary\u0148 kenarynda oturdylan \u00e7yraly di\u0148.<\/p><ul><li>\u00ddol g\u00f6rkez\u00fdan ma\u00fdaklar g\u00f6z\u00fdetimde yra\u0148 aty\u015fyp dur. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ugur \u00fdol g\u00f6rkeziji, g\u00f6relde bolujy, \u00f6\u0148de baryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdaly","meaning":"<div><p>1. Ma\u00fda go\u015fulan, ma\u00fda gatylan.<\/p><\/div><div><p>2. Mally-eml\u00e4kli, pully, barly (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Ma\u00fda eder \u00fdaly, ma\u00fda etmek m\u00fcmkin bolan.<\/p><ul><li>Ma\u00fdalyk, \u00fdumurtga, ma\u00fdalyk \u00fdekeje \u00fdumurtgam hem \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdasyz","meaning":"<div><p>1. Ma\u00fda go\u015fulmadyk, ma\u00fda gatylmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. Barly bolmadyk. Pulsuz, malsyz, eml\u00e4ksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fda\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ma\u00fd.<\/p><ul><li>Urmak \u00fc\u00e7in ma\u00fda\u00e7 bolan \u00fdagyrnysyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne ta\u00fdak indi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Du\u015fmanlar ma\u00fdaja gelen badyna, \u00f6\u00fdden olara baka ok \u00fdagyp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdda","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7i, ownuk, u\u015fak.<\/p><ul><li>Ak de\u0148zi\u0148 suwunda \u00f6r\u00e4n ma\u00fdda mikroskopik organizmler k\u00f6p bol\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015f, assa.<\/p><ul><li>Artyk atyny ma\u00fdda gezerine s\u00fcr\u00fcp, yzyna garanjakla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nepis, owadan.<\/p><ul><li>Ma\u00fdda \u00e7iti\u015fmek \u00fc\u00e7in edi\u015fip \u00fdary\u015f, Di\u00fdi\u015f\u00fd\u00e4rler: -- A gyz, nag\u015fy \u015fe\u00fdle \u00e7ek! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdda-\u00e7\u00fc\u00fdde","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak, ojuk-bujuk.<\/p><ul><li>Ma\u00fdda-\u00e7\u00fc\u00fdde zady\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini edip oturmak gerek d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddal","meaning":"<div><p>1. Adama, ha\u00fdwana has bolan \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f depgini, normal \u00e7altlykda \u00fd\u00f6ri\u015f.<\/p><ul><li>Erkegi gaty gyssamagyn, yssy, \u00fdol bolsa uzak, \u00f6z ma\u00fddalyna s\u00fcr\u00fcbergin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z ma\u00fddaly\u0148a \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hereketi\u0148, wakany\u0148 gidi\u015f, bary\u015f derejesi, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki ma\u00fddal bilen gidip, s\u00fcr\u00fcmi, d\u00f6k\u00fcni g\u00fc\u00fd\u00e7lendirip, \u00fdokary hasyl almak hakynda pikir ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddalamak","meaning":"<div><p>1. Ma\u00fdda-ma\u00fdda etmek, b\u00f6leklere b\u00f6lmek, ownatmak, u\u015fatmak.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn \u00e7agyl owrad\u00fdan ma\u015fyny\u0148 da\u015fy \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly ma\u00fddalap bilme\u00fd\u00e4ndigi \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bajaklary owradyp ma\u00fddalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iri puly hyrdalamak, b\u00f6leklemek, u\u015fatmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczl\u00fcgi ma\u00fddalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddalanmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda edilmek (bolmak) , ownadylmak, u\u015fadylmak.<\/p><ul><li>I\u00fdm da\u015flykda esasan jyglym we \u00e7\u00e4ge g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki ba\u015fga zatlary\u0148 k\u00f6megi arkaly ma\u00fddalan\u00fdar. <span>(N. A. Iwanow, Gu\u015f\u00e7ulyk Maldar\u00e7ylygy\u0148 I\u0148 M\u00f6h\u00fcm Pudaklaryndan Biridir)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hyrdalanmak, b\u00f6leklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddalatmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6ld\u00fcrmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda etdirmek, owratdyrmak, u\u015fatdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Hyrdalatmak, b\u00f6lekletmek.<\/p><ul><li>Iri puly ma\u00fddalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddalaw\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Tutu\u015f bir zady\u0148 n\u00e4\u00e7\u00e4 de\u0148 b\u00f6l\u00fcnendigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n san. .<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fddala\u015fmak","meaning":"<div><p>Ma\u00fddalamaga k\u00f6mekle\u015fmek, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fc\u015fmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda edi\u015fmek, ownady\u015fmak, u\u015fady\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Ma\u00fdyl bolmak, \u00fdylap ba\u015flamak, \u00fdylamak (howa hakynda).<\/p><ul><li>Howa ma\u00fdlap, mal-garalar g\u00f6k otdan garynlaryny mazaly \u00fdazan-da bolsalar, dag ba\u015fyny\u0148 gary heniz erem\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 gara\u015fyp duranymyzdan \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7enden so\u0148, \u00fdagy\u015f di\u0148ip, howa ma\u00fdlap ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>Ma\u00fd almak, \u00e7emelenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birneme ma\u00fdlap ba\u015flamak, \u00fdyly g\u00fcn bolup ba\u015flamak, az-kem ma\u00fdlamak.<\/p><ul><li>Howa indi birneme ma\u00fdla\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdmyk","meaning":"<div><p>Agsap \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, a\u00fdagy \u00e7a\u00fd\u015fyk, egri.<\/p><ul><li>Ma\u00fdmyk owlak. Ma\u00fdmyk guzy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdmyklamak","meaning":"<div><p>Iki gapdala \u00e7a\u00fdkanybrak \u00fd\u00f6remek, \u00e7a\u00fd\u015fygrak basyp \u00fd\u00f6remek, ma\u00fdmyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdmykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup ma\u00fdmyklap \u00fd\u00f6remek, bilelikde ma\u00fdmyklap gezmek.<\/p><ul><li>Telim \u00f6rdek \u00e7agasy ma\u00fdmykla\u015fyp, \u00e7\u00f6pl\u00fcklere s\u00fcm\u00fcldiler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdmyldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ma\u00fdmyklamak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6rdekler bu ma\u00fdmyldap gel\u00fd\u00e4n gurbagany g\u00f6r\u00fcp, a\u0148k-ta\u0148k bolanlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdmyn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bedenini\u0148 gurlu\u015fy bo\u00fdun\u00e7a adama \u00fdakyn bolan s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Ma\u00fdmynlary\u0148 bir topary g\u00f6zenekli kapasada saklan\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Hindistanda ma\u00fdmynlar \u00f6r\u00e4n k\u00f6p mukdardadyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdryk","meaning":"<div><p>Agyr z\u00e4hmetden \u00fda-da ba\u015fga zatdan a\u00fdagyna biline \u015fikes \u00fdeten, ma\u00fdrylan (adam, i\u015f maly hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdrylmak","meaning":"<div><p>1. Agyr z\u00e4hmetden \u00fda-da ba\u015fga zatdan a\u00fdaga, bile \u015fikes \u00fdetip, ma\u00fdyp bolmak, ma\u00fdryk bolmak.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fck g\u00f6terip ma\u00fdrylmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Halys edilmek, irizilmek, \u00fdadadylmak.<\/p><ul><li>Garyplykdan \u00fda\u0148a leji \u00e7ykan, salgytlary\u0148 \u00fd\u00fck\u00fcnden ma\u00fdrylan da\u00fdhanlary\u0148 \u015fol g\u00fcrr\u00fc\u0148leri, ze\u00fdren\u00e7leri g\u00fcn geldik\u00e7e \u00fditile\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdsa","meaning":"<div><p>G\u00f6gerip oturan \u00fda\u015f arpa-bugda\u00fd.<\/p><ul><li>Bugda\u00fdlar bolsa ma\u00fdsa bolup, g\u00f6k \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe \u00fdaly \u00fdalpyldap dur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol heniz gulpagyny \u00f6rm\u00e4n, arpa ma\u00fdsasy \u00fdaly ykjadyp \u00fd\u00f6rk\u00e4 a\u00e7lyk bolupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdb\u00fcne hem go\u00fdberlen g\u00f6k ma\u00fdsa \u00fdaly ruhum t\u00e4zelenip ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdyr ma\u00fdsa bilen \u00f6z\u00fcn bez\u00e4pdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdsalyk","meaning":"<div><p>Arpa-bugda\u00fd ekilip, tutu\u015f ma\u00fdsa bolup duran \u00fder, ma\u00fdsa k\u00f6p g\u00f6geren me\u00fddan.<\/p><ul><li>Ol \u00fdazy\u0148 sap howasyny demine darta-darta, g\u00f6k ma\u00fdsalyga g\u00f6z gezdire-gezdire \u00f6z \u00fdanyndan g\u00f6w\u00fcn \u00fd\u00fcw\u00fcrtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdtyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdkanyp, yranyp \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, ma\u00fd\u015fyk.<\/p><ul><li>Ma\u00fdtyk adam. Ma\u00fdtyk oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir zady\u0148 t\u00e4sirine berlen, bir zada \u00fcnsi \u00e7ekilen, bir zada erkini gideren, bir zady\u0148 \u00fdesiri, me\u00fdili.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregim sa\u0148a ma\u00fdyl bolanso\u0148, hi\u00e7 \u00fderde senden galmadym. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4\u00e7e g\u00fcn\u00fc\u0148, n\u00e4\u00e7e gij\u00e4ni\u0148 ukusy g\u00f6z\u00fcne ma\u00fdyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol nykapdan \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hle salypdyr, Telbe k\u00f6\u0148l\u00fcm g\u00f6r\u00fcp, ma\u00fdyl bolupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyllyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir zady\u0148 t\u00e4sirine berlenlik, bir zada \u00fcnsi \u00e7ekilenlik, bir zada erkini giderenlik, bir zady\u0148 \u00fdesiri bolmaklyk, me\u00fdillilik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyp","meaning":"<div><p>Kesellilik \u00fda-da synasyna \u015fikes \u00fdetmek zerarly \u00fdarawsyz bolan, \u015fikesli, inwalid.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcm Watan\u00e7ylyk ur\u015funy\u0148 ma\u00fdyby. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu ma\u00fdyp oglana hi\u00e7 kim eger-eger barmysy\u0148am di\u00fdenokadi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Arap ma\u00fdyp atyny\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Men ony \u00f6z elim bilen ma\u00fdyp etmek pikirimden d\u00f6nd\u00fcm. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcp","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ma\u00fdyp.<\/p><ul><li>Belki, men ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcp bolaryn, kim bil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, sen ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcp bola\u00fdsa\u0148, M\u00e4hri \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsinden el \u00e7eker di\u00fdip o\u00fdla\u00fdarmy\u0148? <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olar \u015f\u00e4heri\u0148 \u00e7etinde bir topar ma\u00fdyp-m\u00fcrj\u00fcbi\u0148 \u00fcst\u00fcnden barypdyrlar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Aty \u00fdykylyp ma\u00fdyp-m\u00fcjr\u00fcp boldumyka? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyplyk","meaning":"<div><p>Ma\u00fdyby\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdy, z\u00e4hmete \u00fdarawsyzlyk, \u015fikeslilik, inwalidlik.<\/p><ul><li>Hi\u00fd ma\u00fdyplygy\u0148 hem zy\u00fdany \u00fdetmezmi?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Agyr \u00fd\u00fck \u00fda-da i\u015f zerarly \u015fikes \u00fdetirmek, ma\u00fdyp etmek, ma\u00fdryk etmek.<\/p><ul><li>E\u015fege agyr \u00fd\u00fck urup, ony tiz ma\u00fdryp ta\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fe \u00fdarawsyz etmek, sandan \u00e7ykarmak, d\u00f6wmek.<\/p><ul><li>Heniz bir \u00fdyldan k\u00f6p wagt ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4, d\u00f6rt sany \u00fd\u00fck ma\u00fdyny ma\u00fdryp ta\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Halys etmek, irizmek, \u00fdadatmak.<\/p><ul><li>Hawa, hawa, me\u00fdt, ol betbagtlary\u0148 \u00e7a\u00fdy, nasy, s\u00fc\u00fdj\u00fcsi hem adamyny ma\u00fdyrjak. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u00fdy\u015fgak","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen s\u00fc\u00fdn\u00fcp, \u00fdarsyp \u00fdene-de \u00f6\u0148ki katdyna gel\u00fd\u00e4n, \u00e7e\u00fde (zat).<\/p><ul><li>Torbany\u0148 galy\u0148 b\u00f6leginde we onu\u0148 t\u00f6wereginde berk ma\u00fdy\u015fgak si\u0148ir bagjagazlary bar. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anotomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> D\u00f6rt \u00fda\u015fyndaky go\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u0148amaz","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> B\u00e4\u015f \u00fda\u015fyndaky go\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u0148ka","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Ha\u00fdwanlarda bol\u00fdan \u00fdokan\u00e7ly kesel, ketew.<\/p><ul><li>Ba\u015fga-da ma\u0148ka, agsyl keseline gar\u015fy g\u00f6re\u015f \u00fdaly meseleleri agzamak bolardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ma\u0148ka keseli bilen kesellemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148la\u00fd","meaning":"<div><p>1. Kelle s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 \u00fd\u00fcz tarapdaky g\u00f6zden \u00fdokarky b\u00f6legi, alyn.<\/p><ul><li>Sagat\u00e7y \u00e4\u00fdnegini ma\u0148la\u00fdyna go\u00fdup, \u00fdeke g\u00f6z d\u00fcrdi bilen sagady\u0148 mehanizmine sered\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddala\u0148a\u00e7 tagtany\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturan komissar ma\u0148la\u00fdyny iki elini\u0148 a\u00fdasyna salyp, \u00e7u\u0148\u0148ur o\u00fda \u00e7\u00fcmdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6ren jepalaryny ma\u0148la\u00fdyny\u0148 \u00fdygyrtlaryndan hem a\u0148mak bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6\u0148 tarapy, bir zady\u0148 gar\u015fysy, \u00fd\u00fcz tarapy.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 ma\u0148la\u00fdyny\u0148 suwagy gopupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wagt, ykbal.<\/p><ul><li>Ahyry bolmasa, sen hem \u00f6z ma\u0148la\u00fdy\u0148dakyny g\u00f6r! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u0148la\u00fdlak","meaning":"<div><p>Uly we t\u00fc\u0148\u0148i ma\u0148la\u00fdly.<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdlak oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148la\u00fdly","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fi \u015fowuna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, bagtly, rysgally.<\/p><ul><li>Ol bir bagty gelen, ma\u0148la\u00fdly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148yz","meaning":"<div><p>1. Hoz, pisse, badam erik we \u015f. m. \u015f\u00e4nigi \u00fdaly gaty gabykly miweleri\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki tagamly \u00fdagjymak madda.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4nigi\u0148 ma\u0148zy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7\u00f6regi\u0148, d\u00e4n\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. i\u00e7ki \u00fdum\u015fak b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Many, mazmun, netije.<\/p><ul><li>Sapary\u0148 s\u00f6z\u00fcni\u0148 d\u00fc\u00fdp ma\u0148zyna g\u00f6z\u00fcni \u00fdetiren \u00c7ary aga, temm\u00e4ki haltasyny \u00e7ykaryp, mahorka dolap \u00e7ekm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol gorkusyna listowkany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde g\u00f6ren we e\u015fidenlerini\u0148 esasy ma\u0148zyny hemm\u00e4 a\u00fdan etdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00e4ne --durmu\u015fy\u0148 \u00f6zenidir, e\u015freti\u0148 ma\u0148zydyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148yzly-ma\u00fdaly","meaning":"<div><p>G\u00f6ze doly, etli-ganly.<\/p><ul><li>K\u00e4wagt \u00f6z i\u015fi bilen da\u015f \u00e7ykyp-i\u00e7 gir\u00fd\u00e4n, etli-ganly, ma\u0148yzly-ma\u00fdaly, otuz b\u00e4\u015f \u00fda\u015flar \u00e7emeli g\u00f6rmege\u00fd a\u00fdal, ed\u00fd\u00e4n hereketleri bilen \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015fu \u00e7agalary\u0148 enesidigini a\u0148la\u00fdad\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148\u0148al","meaning":"<div><p>Bedr\u00e4ni\u0148 d\u00fc\u00fdbi o\u00fdulyp \u00fdasalan ojak.<\/p><ul><li>Ma\u0148\u0148ala \u00e7o\u00fdun\u00fdan d\u00fckan\u00e7ydan bir tike k\u00f6z aldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u0148\u0148yldamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> my\u0148\u0148yldamak.<\/p><ul><li>Basan \u00fderim ma\u0148\u0148ylda\u00fdan \u00e7\u00e4gede, yz galdyryp, ema\u00fd bilen \u00e4d\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowuklamak zerarly burnu\u0148a salyp geplemek, ma\u0148\u0148y-ma\u0148\u0148y etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u015fgala","meaning":"<div><p>1. Bir hojalyga degi\u015fli \u00e7agalar we ene-atalar.<\/p><ul><li>Balyk\u00e7ylaryn ma\u015fgalalaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsi mugallym mehanizator we feld\u015fer bolu\u015f \u00fdeti\u015fipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u015fgalamda alty adam bar. Ma\u015fgala t\u00fcketmez, ma\u015fgala t\u00fckeder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyz-oglan, \u00e7aga, perzent, z\u00fcr\u00fdat.<\/p><ul><li>Ma\u015fgalamy \u00f6z elim bilen durmu\u015fa \u00e7ykararyn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ilde gowy ma\u015fgala-da k\u00e4n, ha\u00fdsy gapydan barsam hem meni\u0148 saw\u00e7ylarymy\u0148 bo\u015f ga\u00fdtmajagyna-da ynan\u00fdan. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u00fdna be\u00fdle gele\u0148siz ma\u015fgala d\u00e4l ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gaty gowy ma\u015fgala arman sa\u00e7y in\u00e7ejik ekeni. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hojalyk, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Obada iki sany garyp dost ma\u015fgala \u00fda\u015fa\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Umumy b\u00e4hbit \u00fc\u00e7in birle\u015fen adamlar topary.<\/p><ul><li>Halk we go\u015fun bir bitewi ma\u015fgala \u00fdalydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Biologi\u00fda<\/span> Birn\u00e4\u00e7e \u00fdakyn gu\u015flary\u0148, tohumlary\u0148 topary.<\/p><ul><li>Itler ma\u015fgalasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fgalaly","meaning":"<div><p>1. Ogully-gyzly, oglan-u\u015fakly, \u00e7aga-\u00e7ugaly.<\/p><ul><li>Ol asylly ma\u015fgalaly birn\u00e4\u00e7e \u00fderler hem tapypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdaly bar bolan, \u00f6\u00fdlenen.<\/p><ul><li>Erte ma\u015fgalaly bola\u0148da se\u0148em, T\u00e4ze dil a\u00e7arsy\u0148, di\u0148l\u00e4rin menem. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fgalasyz","meaning":"<div><p>1. Ogulsyz-gyzsyz, \u00e7agasyz-z\u00fcr\u00fdatsyz.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de ogulsyz --gyzsyz, ma\u015fgalasyz \u00fda\u015fady\u0148 n\u00e4me \u00fda\u015famady\u0148 n\u00e4me?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdaly \u00fdok, a\u00fdalsyz, \u00f6\u00fdlenmedik.<\/p><ul><li>K\u00f6p \u00fdyllap ma\u015fgalasyz, sallah \u00fda\u015famak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fjarmak","meaning":"<div><p>Agram d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fdepbe\u015fmek, \u00fdem\u015fertmek, ma\u015fjarylmak.<\/p><ul><li>Labyr basan k\u00f6pri \u00fdaly a\u015fak ma\u015fjardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fjartmak","meaning":"<div><p>Agram salyp \u00fdepbe\u015fdirmek, \u00fdem\u015fertmek.<\/p><ul><li>25 tonnalyk bu ma\u015fyn duran \u00fderini\u0148 asfaltyny ma\u015fjardypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fjarylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ma\u015fjarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u015fyn","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> Bir i\u015fi amala a\u015fyr\u00fdan \u00e7yl\u015fyrymly mehanizm.<\/p><ul><li>\u00dduwa\u015flyk bilen \u00e4diml\u00e4p, ma\u015fyny\u0148 ters tarapyndan bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Tikin ma\u015fyny.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Awtomobil.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4here tarap bar\u00fdan \u00fd\u00fck ma\u015fynlaryny\u0148 sesi ertiri\u0148 dym-dyrslygyny bozup, b\u00fctin obany\u0148 i\u00e7in \u00fda\u0148landyryp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fynlamak","meaning":"<div><p>Mala emeli usul bilen tohum bermek.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlary ma\u015fynlamakda hem bakmakda seni\u0148 birinji \u00e7opan -- di\u00fdip a\u00fdtmazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ma\u015fynla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Ma\u015fyn bilen \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ma\u015fynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ma\u015fyn bilen \u00fcpj\u00fcn edilmek, \u00fcpj\u00fcn bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"me","meaning":"<div><p>\u00abAl\u00bb di\u00fden manyda ulanylan s\u00f6z, bermek \u00fc\u00e7in bir zat uzadylanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Me, sa\u0148a hat! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"med...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abmedisina\u00bb manysynda ulanyl\u00fdan birinji b\u00f6legi (medpunkt, medinstitut we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"medeni","meaning":"<div><p>1. Medeni\u00fdete degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde \u00fda\u015flary\u0148 arasynda medeni i\u015fleri ge\u00e7irm\u00e4ge m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilikler bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bol girdeji kolhoz\u00e7ylary\u0148 durmu\u015f derejelerini, olara medeni hyzmaty gowulandyrmaga \u015fertler d\u00f6retdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddabany d\u00e4l, t\u00e4ze \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdirilen.<\/p><ul><li>Medeni ekinler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdet","meaning":"<div><p>Adamzady\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik, jemgi\u00fdet\u00e7ilik we a\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik bilen gazanan \u00fcst\u00fcnliklerini\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Medeni\u00fdete \u00fcns bermek du\u00fdgusy A\u00fdsoltanda hi\u00e7 wagytda s\u00f6nme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Respublikamyzda medeni\u00fdet g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdetle\u015fmek","meaning":"<div><p>Birneme medeni\u00fdetli bolmak, medeni\u00fdetlir\u00e4k bolmak, medeni\u00fdeti, d\u00fc\u015f\u00fcnjeliligi artyp ba\u015flamak, medeni\u00fdetli bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi hem \u00fc\u00fdtg\u00e4pdir: Medeni\u00fdetle\u015fipdir, salykatlanypdyr, g\u00fcrl\u00e4nde-de has edepli g\u00fcrlem\u00e4ge endik edipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdetli","meaning":"<div><p>Medeni ta\u00fddan \u00f6sen, medeni\u00fdeti bar, edepli.<\/p><ul><li>Biz medeni\u00fdetli adamlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Biz \u00e7agalary\u0148 medeni\u00fdetli dyn\u00e7 almaklary \u00fc\u00e7in \u00e4hli \u00fdagda\u00fdlary d\u00f6retdik. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Medeni\u00fdetli durmu\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdetlilik","meaning":"<div><p>Medeni\u00fdeti barlyk, medeni\u00fdet derejesi \u00f6senlik.<\/p><ul><li>Pu\u015fkini\u0148 d\u00f6reden be\u00fdik \u00e7eper eserleri \u00fdokary medeni\u00fdetliligini\u0148 netijesidir. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdetsiz","meaning":"<div><p>Medeni derejesi pes bolan medeni\u00fdeti \u00fdok.<\/p><ul><li>Hawa medeni\u00fdetsiz adam. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medeni\u00fdetsizlik","meaning":"<div><p>Medeni\u00fdeti \u00fdokluk, medeni\u00fdeti\u0148 bolmazlygy.<\/p><ul><li>Ol \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in i\u00e7inden: --Hany meni\u0148 medeni\u00fdetsizligim? -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcne g\u00f6w\u00fcnlik berdi. <span>(B. Se\u00fdtakow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 bu bolup otur\u015fy\u0148 medeni\u00fdetsizligi\u0148 alamaty. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c7ary p\u00f6kgeni\u0148 medeni\u00fdetsizligini we ba\u015fga kem\u00e7iliklerini d\u00fczeder di\u00fdip umyt ed\u00fd\u00e4rin -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6mek, goldaw, kuwwat.<\/p><ul><li>Indi siz hem gulak Saly\u0148 s\u00f6z\u00fcme, Jo\u015fan \u00fd\u00fcrek medet berdi \u00f6z\u00fcme. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 \u00abha\u00fdt\u00bb di\u00fdmek hem medet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medetk\u00e4r","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kuwwat beriji g\u00fc\u00fd\u00e7 beriji.<\/p><ul><li>Seni\u0148 halky\u0148 dogan bize biz mydam medetk\u00e4r size. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a medetk\u00e4r bol! <span>(N. Pomma, Egri Egikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"medetk\u00e4rlik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kuwwat berijilik, g\u00fc\u00fd\u00e7 berijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"medrese","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Musulmanlary\u0148 orta bilim ber\u00fd\u00e4n dini mekdebi.<\/p><ul><li>Ho\u015fly so\u0148ky wagtlarda medresede az salym okan \u00e7ala sowathon adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Aba\u00fd medresede arap we pars dillerini \u00f6wrendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meger","meaning":"<div><p>Belki, \u00e4htimal.<\/p><ul><li>Bir zady \u00f6\u0148\u00fcnden du\u00fd\u00fdandyr meger, \u00dda\u015f gyz durup uzaklara sered\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Bu syry Tat\u00fdana a\u00fdda\u00fdsam, eger, ol menden ge\u0148 g\u00f6rer, \u00fdazgarar meger. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"megerem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> meger.<\/p><ul><li>Megerem, onu\u0148 di\u015fleri polatdan bolsa gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen ozal be\u00fdle d\u00e4lmik\u00e4 di\u00fd\u00fd\u00e4rdim, megerem, bu bir zat tapynan bolsa gerek \u00fda-da mu\u0148a ba\u015fga bela bolandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejal","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, hal, gurp, ragbat.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 mejalym galmady me\u0148 i\u00fden dek saman, kepek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>E\u00fdere \u00fdapy\u015fmaga mejaly bolmadyk aragatna\u015fyk\u00e7yny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6l\u00fcm howpy aban\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde gygyrmaga mejal nireden bolsun. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mundan artyk bu \u00fderde durmaga mejal galmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejalsyz","meaning":"<div><p>Mejaly bolmadyk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, kuwwatsyz, halsyz gurpsuz, ragbatsyz.<\/p><ul><li>\u00ddylan mejalsyz \u00fdagda\u00fdda hine girmek\u00e7i boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Oku\u0148 astynda mejalsyz \u00fdatalylary buky \u00fdere \u00e7ekip, \u00fde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd \u00fdaralary\u0148 \u00fdarasyny da\u0148y\u015fdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejalsyzlyk","meaning":"<div><p>Mejali \u00fdokluk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, kuwwatsyzlyk, halsyzlyk, ragbatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mejbur","meaning":"<div><p>Biala\u00e7, \u00e7\u00e4resiz, bo\u00fdun.<\/p><ul><li>Men \u00fdene sag elimi size uzatmaga mejbur. <span>(G. Muhrarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opanogly)<\/span><\/li><li>Me sa\u0148a bir syry a\u00fdtmaga mejbur bol\u00fdan. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 agyr \u00fdagda\u00fdy ony uzak o\u00fdlanmaga mejbur etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z g\u00f6dekligim bilen men seni a\u00fdazda durmaga mejbur etdim. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdal\u0148y\u015flaryny bize hormat go\u00fdany \u00fc\u00e7in bo\u00fdun almaga mejbur bolan \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejburluk","meaning":"<div><p>Mejbury bolan hal-\u00fdagda\u00fd, bor\u00e7lulyk \u00e7\u00e4resizlik, .<\/p><ul><li>Di\u0148e mejburlyk zerarly reaksi\u00fda demokratik hereketi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde k\u00e4bir egli\u015fiklere gitm\u00e4ge mejbur bol\u00fdar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejbury","meaning":"<div><p>\u00dderine \u00fdetirilmegi h\u00f6kman bolan, bor\u00e7ly bolan, h\u00f6kmany, \u00e7\u00e4resiz, ala\u00e7syz.<\/p><\/div>"},{"headword":"mejime","meaning":"<div><p>Nahar i\u00fder \u00fdaly gi\u0148den \u00fdalpak gap, \u00fda\u00fdba\u0148 jam.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki i\u00e7i buzly mejimeler, generallary\u0148 sesi edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ler biri-birine bap gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. B. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejlis","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148 \u00fda-da guramany\u0148 bir mesel\u00e4ni ara alyp maslahatla\u015fmak maksady bilen ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n \u00fdygnagy, maslahaty.<\/p><ul><li>Mejlisd\u00e4kileri\u0148 egin-e\u015figi \u00e4lem go\u015fary \u00fdady\u0148a sal\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejnun","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> D\u00e4li-diwana, jynly.<\/p><\/div><div><p>2. Y\u015fyk \u00fdoluna d\u00fc\u015fen.<\/p><ul><li>Mejnun boldy-la, sen a\u00fdytmasa\u0148 hem, hemme duranlar du\u00fddular. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mejnunluk","meaning":"<div><p>1. D\u00e4li-diwanalyk, jynlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Y\u015fyk \u00fdoluna d\u00fc\u015fenlik.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly mejnunlykla \u00d6tdi ni\u00e7e \u00fda\u015fy\u0148 seni\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekan","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fal\u00fdan \u00fder, menzil --mekan, \u00fdurt, watan.<\/p><ul><li>Watan di\u00fdmek halky\u0148 d\u00f6r\u00e4n mekany, i\u00e7inde guralgy agyr d\u00fckany. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dostlar! Durmu\u015f ne g\u00f6zel! G\u00fcle o\u00fdlandy mekan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015famak i\u00e7in \u00f6\u00fd, ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagtda \u00e7\u00f6p-\u00e7atma bolardy mekanymyz, Agyr zulum astynda se\u00e7ilerdi ganymyz. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 k\u00f6p bit\u00fd\u00e4n, bol\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Al-elwan g\u00fclleri\u0148 mekany bolan peljagazlar bilen, \u00f6z\u00fcmizi\u0148 \u00f6sd\u00fcr\u00fcp \u00fdeti\u015ftiren aga\u00e7larymyz bilen ho\u015fla\u015fdyk. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Garagumu\u0148 g\u00fcnorta-g\u00fcndogar b\u00f6legine: --maldar\u00e7ylygy\u0148 t\u00fc\u00fds mekany -- di\u00fdip, hak a\u00fdd\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz galtamanlary\u0148 mekanyna du\u00e7ar bolupdyrys. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekanly","meaning":"<div><p>1. Mekany bar bolan, \u00fderli-\u00fdurtly, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli.<\/p><ul><li>Menikli, mekanly agzybir dogan. Ilimde tanymal i\u015fde beki\u015fen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugurly, durnukly, subutly.<\/p><ul><li>Ol mekanly zat a\u00fdtmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekansyz","meaning":"<div><p>Belli mekany bolmadyk, \u00fdersiz-\u00fdurtsuz, \u00f6\u00fds\u00fcz-i\u015fiksiz.<\/p><ul><li>Ewgeni\u00fd onegini\u0148 belli mekansyz, \u00fdekeligi arkaly Pu\u015fkin \u00f6\u0148de bar\u00fdan dwor\u00fdan intellegensi\u00fdasyny\u0148 kysmatyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekdep","meaning":"<div><p>1. Doly d\u00e4l orta we orta bilim ber\u00fdan okuw ja\u00fdy.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan begen\u00e7 bilen bir mekdebi\u0148 okuw\u00e7ysy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Mergen aga, bizi\u0148 hemm\u00e4miz mekdebi\u0148 \u00fda\u015f naturalistleri. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tejribe, okuw.<\/p><ul><li>Front sebitind\u00e4ki i\u015flerde bolmak bilen, t\u00fcrkmen da\u00fdhanlary ulu sy\u00fdasy mekdebi ge\u00e7diler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdsy hem bolsa bir \u00fd\u00f6r\u00fctele\u015fdirilen okuw ja\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"mekejin","meaning":"<div><p>Ene do\u0148uz, urka\u00e7y do\u0148uz.<\/p><\/div>"},{"headword":"mekge","meaning":"<div><p>Mekgesine m\u00fcnmek-birini\u0148 yzyndan kowalamak, s\u00f6b\u00fcgine m\u00fcnmek.<\/p><ul><li>A\u00fdu, a\u00fddow, ga\u00e7yp gutulmarsy\u0148! -- di\u00fdip, men hem tezekli haltamy arkama alyp, mekgesine m\u00fcn\u00e4\u00fdendirin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekgej\u00f6wen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4neli ekinler ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolan, \u00fdogyn hem uzyn baldakly, da\u015fy \u00fduka gabyk bilen \u00f6rt\u00fclen, gulpakly, iri d\u00e4neli ba\u015f getir\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 hasyly.<\/p><ul><li>Onun kellesinde mekgej\u00f6weni\u0148 gulpagy \u00fdaly mymyjak t\u00fc\u00fdler \u00fclp\u00fcde\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mekgej\u00f6wen ekmekligi karar etdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddolu\u0148 iki gapdaly hem g\u00fcnebakar we mekgej\u00f6wen me\u00fddanydy. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 tejribe u\u00e7astogynda gowa\u00e7a, k\u00e4di, mekgej\u00f6wen we be\u00fdleki ekinler ekildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekir","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hileg\u00e4r.<\/p><ul><li>Meni\u0148 adym mele tilki, menden mekir \u00fdokdur, belki. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mawy \u00f6z\u00fcne n\u00e4hili takdyry\u0148 gara\u015f\u00fdanyna d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n, mekir s\u00f6zlere ynanamak bilen \u015fatlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mekirlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> hileg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Bu i\u015f \u015fe\u00fdle mekirlik bilen edilipdir, yzyny-tozuny tapjak g\u00fcmany\u0148 \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol ki\u00e7ijik g\u00f6zlerini mekirlik bilen gyrpyjaklatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garawul mekirlik bilen ga\u015fyny \u00e7ytyp dymdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eek-\u015f\u00fcbhe, g\u00fcman.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne melal getirmeli d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 bilen bile olgany\u0148 hem g\u00f6wn\u00fcne melal getirjegini \u00fdadyna salyp, \u00f6\u0148ki pikirinden d\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melalsyz","meaning":"<div><p>\u015eek-\u015f\u00fcbhesiz, g\u00fcmansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"melamat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> T\u00f6hmet, myjabat, garalyk, garamat.<\/p><ul><li>Siz ma\u0148a n\u00e4me melamat etse\u0148iz etmeli-de, men size hi\u00e7 zat di\u00fdmeli d\u00e4lmi?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mele","meaning":"<div><p>Sargylt a\u00e7yk re\u0148k, \u00f6\u00e7\u00fcgsi sary re\u0148k.<\/p><ul><li>Men ony otuz \u00fdyl mundan ozal g\u00f6renimde, mele sa\u00e7ly, mele gelindi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Amyder\u00fdany\u0148 a\u0148yrsyna g\u00f6z\u00fdetmez mele suwy \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oturanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7anaklap gowurma hem \u00fda\u0148y tamdyrdan \u00e7ykan mele petir go\u00fduldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melek","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> peri\u015fde.<\/p><ul><li>Perimi, melekmi sora gyzlardan. <span>(G. Muhrtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ol \u00fderde melekler \u00fda\u015far. <span>(G. Muhrtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><li>Diller ejiz gel\u00fd\u00e4r, galamym k\u00fctek, G\u00f6zellikde ol melegi\u0148 ta\u00fdy \u00fdok. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melew\u015fe","meaning":"<div><p>Mele \u00f6ws\u00fcp duran, solgun gyzgylt (re\u0148k).<\/p><ul><li>Melew\u015fe \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melgun","meaning":"<div><p>Adamyny \u00f6kdelik bilen alda\u00fdan, \u015fe\u00fdtan, arabozar, hileg\u00e4r, mekir, \u00fdigrenji. (adam hakda).<\/p><ul><li>Ma\u00fdam, her bir olar \u00fdaly melgundan gorkup, seni oda atsam, onda kaka\u0148 pahyry\u0148 gabryna depdigim bolar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 \u00fdaly halky bula\u015fdyr\u00fdan melguny\u0148 k\u00f6k\u00fcni k\u00f6wlemek gerek. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melgunlyk","meaning":"<div><p>Melguny\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, \u015fe\u00fdtanlyk, hileg\u00e4rlik, mekirlik, \u00fdygrenjilik.<\/p><ul><li>M\u00e4ter \u015fyhy\u0148 melgunlyklary \u00fdadyna d\u00fc\u015fende, onu\u0148 i\u00e7i ot alyp bar\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melhem","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddara \u00fda-da beden agyrysyna \u00fdapmak \u00fc\u00e7in d\u00fcrli zatlar garylyp, elde ta\u00fd\u00fdarlanylan \u00fdapy derman.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7iginlerini\u0148 \u00fdarasyna ba\u015fga hi\u00e7 hili melhem etm\u00e4n, di\u0148e go\u00fdy \u00fdod \u00e7alypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mellek","meaning":"<div><p>Kolkoz\u00e7ylara hususy pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7yn b\u00f6l\u00fcnip berilen \u00fder, u\u00e7astok.<\/p><ul><li>Kolhoz melleklerine ekilen y\u00fdmy\u015fly baglar \u015fol tamlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden aban\u015fyp dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00fdyl mellegimiz mazalyja hasyl berer \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mellek\u00e7i","meaning":"<div><p>1. Mellek e\u00fdesi, mellege e\u00fde\u00e7ilik ediji.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderi k\u00e4rendesine al\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Mellek\u00e7\u00e4 \u00fder berse\u0148, \u00fder e\u00fdesini \u00fderden \u00e7ykarar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melul","meaning":"<div><p>1. N\u00e4sag g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolan, bir \u00fderi agyrmak zerarly ke\u00fdpsiz bolan, tutuk adam.<\/p><ul><li>Eger \u00fdata\u00fdsa\u0148 hem, ysy\u0148-koku\u0148 derdinden melul bol\u00fda\u0148. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol yssyny\u0148 derdinden melul bolan ukuly ba\u015fyny galdyryp, gar\u015fysyndan \u00e7ykan \u00fdolag\u00e7ylara sered\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn, ga\u00fdgyly, harasatly, tukat.<\/p><ul><li>Melul etdi \u00fdaman habar, O\u00fdamydy \u00fda-da d\u00fc\u00fd\u015fi?! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly melul bolup dur\u00fdardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"melullyk","meaning":"<div><p>1. Melul haldalyk, ke\u00fdipsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik, hasratlylyk, tukatlyk.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly, melul bolmagyn, melullyk, muhannes i\u015fidir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"memleket","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddurt, \u00fclke.<\/p><ul><li>Memleketi ozalkysyndan hem berkle\u015fdirmek barasynda pikir ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"memmer","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Metjidi\u0148 \u00fdanyndaky di\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"memorandum","meaning":"<div><p><span>Diplomati\u00fda<\/span> Bir mesele dogruda h\u00f6k\u00fcmetlerin pikiri, gara\u00fdy\u015fy \u00fdazylan diplomatik dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"men","meaning":"<div><p>Birinji \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ni\u0148 birlik sanyndaky at \u00e7aly\u015fma.<\/p><ul><li>Men size \u015fu ugurdan ba\u015fga bir g\u00fcrr\u00fc\u0148 bere\u00fdin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"men-menlik","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i ulumsy tutmaklyk, uly g\u00f6w\u00fcnklilik, gopbamlyk, ulumsylyk, \u00f6w\u00fcnmeklik.<\/p><ul><li>G\u00f6rsem men-menlige \u00fd\u00fcz uran ekeni. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 agraslygy, gy\u0148ralygy \u00e7ykyp ba\u015flady, \u00f6z\u00fcne artyk baha berdi, men-menlige ba\u015f urdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"menek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n tegmil, nokat, hapa.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sarymtyl re\u0148kinde bolsa akja menekler pe\u00fdda bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nikola\u00fdy\u0148 goturaky \u00fd\u00fczi gyzyl menekler bilen \u00f6rt\u00fcldi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"menek-menek","meaning":"<div><p>Menegi k\u00f6p bolan, \u00fd\u00fczi k\u00f6p menekli, tegmil-tegmil.<\/p><ul><li>Ak gary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde menek-menek gan tegmilleri \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi tutu\u015fla\u00fdyn besse-besse, menek-menek bol\u015fup gan \u00f6\u00fd\u00fcpdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meniklenmek","meaning":"<div><p>1. Akyllanyp ba\u015flamak, d\u00fc\u015fbi bolmak, pa\u00fdhaslanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dogumly bolup ba\u015flamak dogumlanmak.<\/p><ul><li>Ol hem\u015fe z\u00e4hmetden ba\u015fga zada d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4n \u00fdalydy we: --Men kolhoz ba\u015flygyny\u0148 a\u00fdalydyryn -- di\u00fdip, meniklenmek onu\u0148 \u00fdadynada d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen aga\u0148 bilen meniklenme, aga g\u00f6zle\u015fmeli bolsa, her kimi\u0148 hem agasy bardyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"menikli","meaning":"<div><p>1. Akylly-ba\u015fly, d\u00fc\u015fbi, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Guwan\u00e7ly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler ed\u00fd\u00e4rler da\u00fdym, di\u00fd\u00fd\u00e4rler: --Menikli hem de myla\u00fdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Menikli, mekanly agzybir dogan. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Eden i\u015fini o\u0148ar\u00fdan, dogumly, ba\u015farnykly.<\/p><ul><li>Menikli we g\u00f6rmege\u00fd kolkoz gyzyny \u015fahyr tarypla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meningit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Be\u00fdni perdelerini\u0148 \u00e7i\u015fme keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"menlik","meaning":"<div><p>1. Meni\u0148 tarapymda, meni\u0148 arkamda.<\/p><ul><li>Sen bir menlik bol ahyry! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ma\u0148a degi\u015fli bolan, dahylly bolan.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde menlik i\u015f hem \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"menzil","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> menzil.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 \u00f6zi kyrk-elli metrden uzun hem d\u00e4l welin, d\u00fc\u00fde janawarlar \u00fc\u00e7yn \u00fdedi menzil \u00e7\u00f6l \u00e7\u00f6kenden-de agyr boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddolundan sowulyp menziller a\u015fsa, so\u0148 yzy\u0148y tapmak kyn bor aza\u015fsa. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u015felge, gonalga, duralga.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> mekan.<\/p><ul><li>Onda asla \u00fdokdy ne menzil, ne tam. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"menzil-mekan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mekan.<\/p><ul><li>Bu maryny\u0148 ilidir menzil-mekany\u0148 mesgeni. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdana","meaning":"<div><p>Mert, batyr, edermen, ga\u00fdduwsyz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eserlerinde merdana we \u00fd\u00fcrekde\u015f hindi halkyna \u00e7\u00fc\u0148\u0148ur ra\u00fdda\u015flyk bildir\u00fd\u00e4dindigi du\u00fdul\u00fdar. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdanalyk","meaning":"<div><p>Mertlik, batyrlyk, edermenlik, ga\u00fdduwsuzlyk.<\/p><ul><li>Soragy\u0148yz barmy? ! -- di\u00fdip, \u015fe\u00fdle assa, emma d\u00f6z\u00fcmli, merdanalyk bilen t\u00f6weregind\u00e4kilere \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdem","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c7ydamly, mert, batyr.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rin bir topar merdem ynsany. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdemlik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c7ydamlylyk, batyrlyk, mertlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"merdemsi","meaning":"<div><p>\u00c7ydamlyrak, batyrrak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sahnadaky sabyrly hereketleri, pa\u00fdhasly d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fleri mugthorlary\u0148 syrlaryny, hile-mekirliklerini da\u00fdhanlary\u0148 arasynda pa\u015f ed\u00fd\u00e4n merdemsi s\u00f6zleri toma\u015fy\u00e7yny begendir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Par tutanlar \u00fd\u00fczlerini dik tutup, merdemsi gadam ur\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ene onu\u0148 merdemsi s\u00f6zlerini nebsew\u00fcrlik bilen di\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Mawyry\u0148 a\u0148yrdan gel\u015fi onu\u0148 ke\u015fbi halnazary\u0148 g\u00f6z\u00fcne bir tarapdan, ynjyly bolsa, ikinji \u00fdandan, merdemsi g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdemsilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> merdemlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u0148ki na\u00fdynjar ke\u015fbini\u0148 \u00fderine-de merdemsilik gonupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merdiwan","meaning":"<div><p>Be\u00fdiklige \u00e7ykmak we a\u015fak d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in basgan\u00e7akly enjam.<\/p><ul><li>Merdiwandan \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f, bir gara tellekli galdy. <span>(P. Se\u00fdidow, Lebapgyzy)<\/span><\/li><li>Halnazary merdiwan \u015feklinde \u00fdasalan tabydy\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyryp, jynaza namazy \u00fc\u00e7in arssalanan \u00fdere alyp bardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merez","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span><span>Seret<\/span> merezel.<\/p><\/div><div><p>2. Gargy\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Merez, bar-da e\u015fegi suwa \u00fdok! -- di\u00fdip, M\u00e4mmet ba\u00fd Gurbany iki \u00fdana ylgad\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merezel","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokan\u00e7ly wenerik kesel.<\/p><ul><li>Merezel keseli d\u00fc\u00fdpli bejeril\u00fd\u00e4r. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mergen","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 atmaga ussat adam.<\/p><ul><li>G\u00f6rse\u0148, bir e\u00fd\u00fd\u00e4m ol mergen bolupdyr, biderek gidenok \u00fdeke g\u00fcllesi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mergenler bolsa gadymdan galan hyrlylary\u0148 a\u00fdaklaryny somaldy\u015fyp oturandyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sen akmak bolma, mergeni aw \u00e7agyr\u00fdan d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mergenlik","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148i dogry atyp bilmeklik ukyby, t\u00fcpe\u0148 atmaga ussatlyk.<\/p><ul><li>Mergenlikde atyjy-sna\u00fdper adyn al\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mergen\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mergenlik.<\/p><ul><li>Mergen\u00e7ilikde \u00f6\u0148\u00fcme ge\u00e7en t\u00fcpe\u0148li bolmady. Ertir ny\u015fana aty\u015fyp, mergen\u00e7ilik ba\u00fdragyny hem alarmykam \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sportu\u0148 \u00fde\u0148il atletika, g\u00f6re\u015f, at \u00e7apy\u015fygy, mergen\u00e7ilik, \u00fdaglyga towusmak \u00fdaly g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bo\u00fdun\u00e7a ge\u00e7irilen \u00fdary\u015flarda mekdep okuw\u00e7ylary g\u00f6rn\u00fckli orunlary e\u00fdelediler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mergen\u00e7ilik bolsa-da, ili\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00e7ykyp geplemeli bolsa da ene n\u00e4meler bolsa-da, ga\u00fdra durman, baryna go\u015fulybergin. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mergi","meaning":"<div><p>\u00ddokan\u00e7 epidemik kesel, gyrgyn, merk.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki wagtda garahassalyk, mergi keselini\u0148 so\u0148una \u00e7ykyldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merhemet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rehim, \u015fepagat, m\u00e4hir.<\/p><ul><li>Ke\u00fdgim, Soltan S\u00f6\u00fdn\u00fc\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4de di\u0148e bir arzuwy bolsa, onu\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagy hem di\u0148e sa\u0148a bagly bolsa, sen onu\u0148 \u00fc\u00e7in merhemet golu\u0148y uzadyrmy\u0148?! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merhemetli","meaning":"<div><p>Rehimli, \u015fapagatly, m\u00e4hirli.<\/p><ul><li>Be\u00fdle merhemetli adamy\u0148 a\u00fdagyndan-da he\u00fd \u015fika\u00fdat etmek bolarmy! <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Merhemetli, hemm\u00e4ni\u0148 halyndan habardar, bir gowy adamdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merhemetlilik","meaning":"<div><p>Rehimlilik, \u015fepagatlylyk, m\u00e4hirlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"merhemetsiz","meaning":"<div><p>Rehimsiz, \u015fepagatsyzlyk, m\u00e4hirsizlik.<\/p><ul><li>Merhemetsizlik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merhum","meaning":"<div><p>Aradan \u00e7ykan, \u00f6len (adam).<\/p><ul><li>Tabydy\u0148 yzy bilen merhumy\u0148 ma\u015fgala agzalary bar\u00fdarlar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Merhum \u00ddazyjy Hajy Isma\u00fdylowy\u0148 powestleri bo\u00fdun\u00e7a ge\u00e7iren \u00e7eki\u015fm\u00e4miz has gyzykly boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merjen","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> De\u0148iz d\u00fc\u00fdbini\u0148 \u015fetlerinde \u00fc\u00fd\u015fmek bolup \u00fda\u015fa\u00fdan hereketsiz ha\u00fdwan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Mineralogi\u00fda<\/span> \u015eol ha\u00fdwanlary\u0148 \u00e7\u00f6k\u00fcndilerinden emele gel\u00fd\u00e4n, bezeg \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan a\u00e7yk gyzyl \u00fda-da ak re\u0148kli da\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddokadaky \u00fdylpylda\u015f\u00fdan merjenler, bizi\u0148 \u015fatlygmyzy\u0148 \u015fanly \u00fdalkymy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> mergi.<\/p><\/div><div><p>2. Gargy\u015f s\u00f6zi.<\/p><\/div>"},{"headword":"merkez","meaning":"<div><p>1. <span>Matematika<\/span> \u00c7yzyklary\u0148, taraplary\u0148 kesi\u015f\u00fd\u00e4n nokady.<\/p><ul><li>T\u00f6weregi\u0148 merkezi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wleti\u0148 h\u00f6k\u00fcmet merkezi edalaryny\u0148 \u00fderl\u015fen ba\u015f \u015f\u00e4heri-pa\u00fdtagt.<\/p><ul><li>Men olary\u0148 bu i\u015flerine \u00fdol bermen, merkeze \u00e7enli giderin! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>A\u015fgabat \u015f\u00e4heri T\u00fcrkmenistany\u0148 mekezidir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 ortasy, orta b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ol \u00fder \u015f\u00e4her merkezine \u00fdakyn bolup galyndyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c4hmi\u00fdetli punkt, bir zady\u0148 jemlenen \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>5. \u00ddokary \u00fdolba\u015f\u00e7y organlar.<\/p><ul><li>Merkezi\u0148 g\u00f6rkezmeleri \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merkezi","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 merkezinde \u00fderle\u015fen, merkezde bolan.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6ni merkez bilen baglany\u015fykly bolan, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Merkezi edaralar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merkezle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Bir merkeze jemlemek, bir merkeze gara\u015fly bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"merkuri\u00fd","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> G\u00fcn\u00fc\u0148 t\u00f6wereginde a\u00fdlan\u00fdan planetalary\u0148 biri.<\/p><ul><li>Merkuri\u00fd, Wenera planetalary g\u00fcn\u00fc\u0148 t\u00f6wereginde a\u00fdlan\u00fdarlar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mermer","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Arhitektura hem-de sukulptura i\u015flerinde ulanyl\u00fdan hek jisiminden bolan berk da\u015f.<\/p><ul><li>Onda mermer da\u015fyna \u00fdazylan en\u00e7eme \u00fdadyg\u00e4rlik \u00fdazgylary bar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>I\u00e7i-da\u015fy mermerden be\u00fdik ja\u00fdlar sal\u00fdarys, \u00fdokary tehnikany ykjam ele al\u00fdarys. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mert","meaning":"<div><p>Dogumly, ga\u00fdratly, batyr, edermen, \u00e7ydamly.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy \u00fdigit, mert \u00fdigit sabyrly bolmalydyr! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Merde \u00fdolbarsa\u0148, peseler, namarda \u00fdalbarsa\u0148, eseler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Mert \u00f6z\u00fcnden g\u00f6rer, namart -- \u00fdolda\u015fyndan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mertebe","meaning":"<div><p>1. Abra\u00fd, hatyra, dereje.<\/p><ul><li>Men \u00fdetjek merteb\u00e4me \u00fdetdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlana eserler)<\/span><\/li><li>Babam, sen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 bezegi boldu\u0148, mertebe belentdir p\u00e4k ynsanlarda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdy\u0148 gaty, eta\u017e.<\/p><ul><li>Ikinji merteb\u00e4daki myhman ja\u00fdy t\u00e4miz s\u00fcp\u00fcrilip, bezelip go\u00fdlupdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gezek, \u00fdola sapar.<\/p><ul><li>Men \u015fu \u00f6mr\u00fcmde \u00fdekeje mertebe \u00fdalan s\u00f6zl\u00e4pdim, ol hem ak paty\u015fa zamandady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Komandowanye tarapynadan birn\u00e4\u00e7e mertebe \u00absag bol\u00bb aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurt \u015fol g\u00fcn hem a\u00fdnada \u00f6zini ikinji mertebe synlady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Geologi\u00fda<\/span> Belli bir \u00fdagda\u00fda emele gel\u00fd\u00e4n jynslary bellemek \u00fc\u00e7in \u00fclanyl\u00fdan geologik birlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"mertebelemek","meaning":"<div><p>Derejesini g\u00f6termek, hatyrasyny tutmak, hormatlamak.<\/p><ul><li>Garly \u00abba\u015flyk\u00bb s\u00f6z\u00fcni \u00fd\u00f6rite mertebel\u00e4p a\u00fdtdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mertebeli","meaning":"<div><p>\u00ddokary derejelilik, \u00fdokary hatyralylyk, hormatly.<\/p><ul><li>Be\u00fdle belent mertebeli adam tum\u015fugyny \u00fdokary tutmasa bolmaz ahyry! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagyn A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mertebelilik","meaning":"<div><p>\u00ddokary derejelilik, \u00fdokary hatyralylyk, hormatlyk.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle atany\u0148 ogly bolmagy uly mertebelilik bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mertebesiz","meaning":"<div><p>\u00ddokary derejeli bolmadyk, \u00fdokary hatyrasy \u00fdok bolan, hormatsyz, hatyrasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"mertlik","meaning":"<div><p>Batyrlyk, erdemlik, dogrymlylyk, go\u00fdratlylyk, \u00e7ydamlylyk.<\/p><ul><li>Bar, s\u00f6zdigim, seni m\u00e4k\u00e4m \u00f6pe\u00fdin, seni\u0148 mertligi\u0148den mertlik tapa\u00fdyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"merwana","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Gep gezdirip, adam arasyny boz\u00fdan, i\u00e7i gara, melgun (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00c7ek menden eli\u0148i, merwana \u015fyh! -- di\u00fdip, o\u0148a gar\u015fylyk g\u00f6rkezdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mes","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00e4hda\u00e7yk, ke\u00fdpi k\u00f6k, gurgun.<\/p><ul><li>So\u0148 g\u00fcrg\u00fcnle\u015feris, eje, kakamdan mes adam \u00fdok, mallar hem gurat! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz gaty mes! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n gurply bolan, barly, ba\u00fd.<\/p><\/div><div><p>3. Semiz, ot-i\u00fdmden hor bolma\u00fdan.<\/p><ul><li>Oslagsyz takyrdy mes gatyrlary \u00fcrk\u00fczdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde mes atlar ba\u015fyn tutun dik, hatar arasynda \u00e7ekdi oku\u00e7nik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bol hasyl ber\u00fd\u00e4n, gurply, tebigy minarala ba\u00fd. (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>Rim imperi\u00fdasyny\u0148 mes toprakly \u00fderleri olary\u0148 g\u00f6zlerini gyzdyryndyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u00dderleri mes edi\u0148, d\u00fck\u00fcp d\u00f6k\u00fcni, akpagtadan k\u00e4n hasyllar alaly\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddorunja bizi\u0148 arryk d\u00fc\u015fen \u00fderlerimizi mes eder. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Melul, p\u00fdan, serho\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"mesa\u00fdkyjy","meaning":"<div><p>Hamana, a\u00fd \u00fd\u00f6ne mysal \u00fc\u00e7in.<\/p><\/div>"},{"headword":"mesa\u0148a","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mese-m\u00e4lim.<\/p><ul><li>Argynlyk alamaty mesa\u0148a m\u00e4lim g\u00f6rn\u00fcp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mese-m\u00e4lim","meaning":"<div><p>Ap-a\u00fdan, g\u00f6rn\u00fcp duran a\u00e7yk, a\u00fddyn, \u00e4\u015fg\u00e4r, mesa\u0148a.<\/p><ul><li>Zalda oturanlaryn \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u015fatlyk alamaty mese-m\u00e4lim du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Suwu\u0148 aky\u015fy mese m\u00e4lim \u00fduwa\u015fady. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyraty\u0148 yzy mese-m\u00e4lim bolup \u00fdatyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Epasy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczinde satlyk tolkyny mese-m\u00e4lim g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesele","meaning":"<div><p>1. Amala a\u015fyrylmaly wezipe, problema, i\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 medisina meseleleri bo\u00fdun\u00e7a oka\u00fdan leksi\u00fdalary k\u00f6psanly di\u0148le\u00fdijileri\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>En\u00e7eme meseleler barada \u00e7eper \u00fdazylan go\u015fgular \u00fderle\u015fdirilipdir. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Hasaplap \u00e7ykarmak arkaly \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fd\u00e4n g\u00f6n\u00fckme.<\/p><ul><li>Myrat b\u00e4\u015finji klasy\u0148 arifmetik kitabyndan meseleler \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meselem","meaning":"<div><p>Bir zat sanalanda, a\u00fddylanda, d\u00fc\u015f\u00fcndirilende \u00abmysal \u00fc\u00e7in\u00bb manysynda ulanyl\u00fdan giri\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Eger-de bir adam bizi\u0148 \u00e4hli talaplarymyza jogap ber\u00fd\u00e4n bolsa, meselem, gelen adamlary o\u0148at myhmanlary go\u00fdber\u00fd\u00e4n bolsa, biz ol adamdan \u00fdene n\u00e4hili medeni\u00fdeti talap etmelidiris. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Ynha, meselem, \u00f6z\u00fc\u0148den mysal al b\u00e4\u015f g\u00fcn mundan \u00f6\u0148 seni\u0148 \u00fda\u0148aklary\u0148dan gan dama\u00fdyn di\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meselmek","meaning":"<div><p>1. Mes bolup bo\u015flamak, ykdysady durmu\u015fy\u0148 \u00fdag\u015fyla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddaran kolhoza \u00e7len bolup gireli b\u00e4ri \u00f6r\u00e4n meselipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fclmek arkaly gurplanmak, mes bolmak.<\/p><ul><li>Pagta ekiljek \u00fderler \u00f6r\u00e4n meselipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fdj\u00e4p ba\u015flamak, k\u00f6pelmek, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Suw indi meseldi ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meseltmek","meaning":"<div><p>1. Mes etmek, gurplandyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddorunja \u00fderi meselder. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, k\u00f6peltmek.<\/p><ul><li>Suwy meseltmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesene","meaning":"<div><p>Degirmen suwuny batly indermek \u00fc\u00e7in be\u00fdgeldilen \u00fdap.<\/p><\/div>"},{"headword":"mesge","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdtden \u00fda-da gatykdan \u00fda\u00fdylyp alyn\u00fdan \u00fdag.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdt, mesge, \u00fdumurtga, \u00fd\u00fc\u0148 tab\u015fyrmakda-da biz planymyzy artygy bilen doldurdyk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Et, s\u00fc\u00fdt, mesge, \u00fdumurtga we un \u00f6n\u00fcmleri bilen \u00fcpj\u00fcn edil\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesgen","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fd-\u00f6wzar, ja\u00fd, mekan.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 k\u00f6p bol\u00fdan \u00fderi, \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Gow\u015fut han \u015fol Bendini tutan wagtynda, bu \u00fderi\u0148 \u00fcsti ok atsa\u0148 ge\u00e7me\u00fd\u00e4n toka\u00fdlyk bolup, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwanlary\u0148 mesgenidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesgensiz","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fdersiz, \u00f6\u00fd-\u00f6wzarsyz, ja\u00fdsyz, mekansyz.<\/p><ul><li>\u00ddap \u00fda\u0148ja gelen \u015f\u00e4herimde \u00fdekeje-de mesgeniz galdym. <span>(M. Gorki, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir \u00fderde orna\u015fmadyk, belli bir i\u015fi\u0148 ba\u015fyny tutmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mesi","meaning":"<div><p>\u00dduka ga\u00fdy\u015fdan tikilen \u00f6kjesiz, \u00fdum\u015fak \u00e4dik.<\/p><ul><li>Halnazar \u00fdassyga s\u00f6\u00fdenip \u00fdatan \u00fderinden mesisini \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesigmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> meselmek.<\/p><ul><li>Amyder\u00fda mesigen de\u00fd mysaly, \u015fagla\u00fdar, ses ed\u00fd\u00e4r, uly he\u0148 gur\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesirgemek","meaning":"<div><p>1. Meslik etmek, mes bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddersiz \u00fdere mesirg\u00e4p, g\u00f6termedi\u0148 doklugy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ertir \u00fdany\u0148a e\u00fd\u00e4\u0148 gelende, mesirg\u00e4n b\u00f6k\u00e7ekl\u00e4n boluber! <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c7i\u015fik beg agzyndan k\u00f6p\u00fck sa\u00e7yp, mesirg\u00e4n iner \u00fdaly esredi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6w\u00e7 almak, hyjuwlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"meslek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir ide\u00fda, ugra, bir zada bolan ynam, pikir, gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Wagtla\u00fdyn h\u00f6k\u00fcmeti\u0148 meslegi paty\u015fany\u0148ky \u00fdaly gurp \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gulluhan \u00f6z gulluk wezipesine g\u00f6r\u00e4 sizi\u0148 hem bizi\u0148 adamymyz bolsada, onu\u0148 ha\u00fdsy meslege gulluk ed\u00fd\u00e4nine d\u00fc\u015f\u00fcnmek a\u0148sat d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meslekde\u015f","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Biri bilen bir me\u0148ze\u015f pikirde, meslekde bolan, pikirde\u015f.<\/p><ul><li>Meslekda\u015f \u00fdolda\u015f \u00fcst\u00fcne gygyrmak, adam\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdeti d\u00e4l ahyryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"meslik","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00e4hda\u00e7ylyk, ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, ke\u00fdplik.<\/p><\/div><div><p>2. Gurplulyk, barlyk.<\/p><\/div><div><p>3. Semizlik, guratlyk.<\/p><ul><li>T\u00fcssesi go\u00fdry \u00e7yk\u00fdan \u00f6\u00fdleri\u0148 itleri hem sowukdan, hem meslikden \u00e7ar tarapa ylga\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mesnewi","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u00d6zara rifmala\u015f\u00fdan iki setirli, be\u00fdtlerden d\u00fcz\u00fclen \u015fygyr formasy.<\/p><ul><li>Berdi Kerbaba\u00fdewi\u0148 \u00abGyzlar d\u00fcn\u00fd\u00e4sy\u00bb atly poemasy mesnewi formasynda \u00fdazylan eserdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"messan","meaning":"<div><p>Pe\u00fdwagtyna, asuda, sa\u00fdhally.<\/p><ul><li>Azat ille\u0148, T\u00fcrkmen halky. <span>(Durdy Gylgy\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Mon\u00e7a bolup s\u00f6\u00fdg\u00fclimi\u0148 s\u00f6z\u00fcne, Messan basyp, bu kenara a\u00fdlandyk. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"messepli","meaning":"<div><p>Wyjdanly, messebi bolan, \u00e4htinde lebzinde tapyl\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"messepsiz","meaning":"<div><p>Wy\u017edany, messebi bolmadyk, \u00e4htinden lebzinden d\u00f6n\u00fcp duran.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 aramyzda \u00fdalynja\u0148 messepsizler \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"messepsizlik","meaning":"<div><p>Wy\u017edany, messebi \u00fdokluk lebizjilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"mesw\u00e4k","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gaty aga\u00e7dan di\u015f arassalmak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan \u00e7\u00f6p, ta\u00fdajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mes\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> meslik.<\/p><ul><li>Saragty\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdny \u00fdazyp iber\u00fd\u00e4n sa\u0148a. Mes\u00e7ilikmi Maryny\u0148 m\u00e4hriban ili, dostum. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metafizik","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Tebigaty\u0148 hadysalaryna metafiziki gara\u00fdy\u015flary\u0148 tarapdary, idealist.<\/p><\/div>"},{"headword":"metafizika","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Akyl \u00fdetiri\u015f metody bolup, bu metod, dialektikany\u0148 tersine hadysalara \u00f6zara baglany\u015fyksyz, gar\u015fylyksyz, \u00fc\u00fdtgewsiz hem-de \u00f6s\u00fc\u015fsiz halynda gara\u00fdar.<\/p><\/div><div><p>2. Tejib\u00e4ni\u0148 \u00e7\u00e4ginden da\u015fgyn bolan, g\u00f6\u00fd\u00e4 fiziki hadysalary\u0148 asasyny emele getir\u00fd\u00e4n \u00fc\u00fdtgewsiz ilki ba\u015flangy\u00e7 hakyndaky idealistik filosofik taglymat.<\/p><\/div>"},{"headword":"metafiziki","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Metafizika degi\u015fli bolan, metafizika esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bilen metafiziki, sy\u00fdasy, ahlakly we ga\u00fdry g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdim. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metafora","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Me\u0148zetme, de\u0148e\u015fdirme esasynda g\u00f6\u00e7me manyda ularyl\u00fdan s\u00f6z \u00fda-da a\u0148latma.<\/p><\/div>"},{"headword":"metaforik","meaning":"<div><p>1. G\u00f6\u00e7me manyly, g\u00f6\u00e7me manyda ulanyl\u00fdan, metafora degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Metaforik a\u0148latma.<\/li><li>S\u00f6zleri\u0148 metaforik ulanyly\u015fy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Metafora bar bolan.<\/p><ul><li>Metaforik stil.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metal","meaning":"<div><p>\u00ddylylyk we elektrik ge\u00e7irilijilik, sozulganlyk h\u00e4si\u00fdeti bolan himiki element.<\/p><\/div>"},{"headword":"metamorfizm","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Himiki \u00fda-da fiziki seb\u00e4pleri\u0148 t\u00e4siri netijesinde dag jisimlerini\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 \u00fc\u00fdtgemesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"metamorfoz","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fc\u00fdtgetme, bir haldan ba\u015fga hala ge\u00e7me, bir formadan ba\u015fga forma \u00f6wr\u00fclme.<\/p><ul><li>Eger gurbaga \u00e7agasyny\u0148 galkan g\u00f6rn\u00fc\u015fli m\u00e4zi a\u00fdrylsa, onda onu\u0148 metamorfozy, \u00fdagny uly \u00fda\u015fdaky formasyna \u00f6wr\u00fclmegi \u00f6r\u00e4n gijig\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy We Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metamorfoza","meaning":"<div><p>1. <span>Biologi\u00fda<\/span><\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> metamorfoz.<\/p><\/div>"},{"headword":"metbugat","meaning":"<div><p><span>Poligrafi\u00fda<\/span> D\u00f6w\u00fcrle\u00fdin \u00e7ap edi\u00fd\u00e4n ne\u015fir (Gazet, \u017durnal we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi metbugatda di\u0148e rewol\u00fdusi\u00fdadan so\u0148 g\u00f6rn\u00fcp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metgi","meaning":"<div><p>Biabra\u00fd, magarta.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 \u00fdaly biha\u00fda metgi d\u00e4ldirin!<\/li><li>Sen meni il \u00f6\u0148\u00fcnde metgi etjek bolma!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metgi-masgara","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> metgi.<\/p><ul><li>Etdi\u0148iz siz meni metgi-masgara, \u00e7ekdi\u0148iz \u00fd\u00fcz\u00fcme b\u00e4\u015f barmak gara. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 il i\u00e7inde bir par\u00e7a abra\u00fdym bardyr, seni\u0148 \u00fdaly metgi masgara d\u00e4ldirin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"metjit","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Yslam dinine u\u00fd\u00fdan adamlary\u0148 \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp namaz oka\u00fdan, ybadat ed\u00fd\u00e4n ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Obany\u0148 ortasynda bolan metjidi\u0148 i\u00e7i bu g\u00fcn adamdan dolup, birazyny\u0148 ba\u015fy ok selagly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mezhep","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Yslam dinini\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki \u015faha, ugur.<\/p><ul><li>E\u00fd gapyllar! -di\u00fdip, \u00fda\u0148lanar bir g\u00fcn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mezhepli","meaning":"<div><p>Bir mezhebe u\u00fd\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"mezhepsiz","meaning":"<div><p>Mezhebi \u00fdok, dinsiz.<\/p><ul><li>Mezhepsiz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mezhepsizlik","meaning":"<div><p>Mezhebi \u00fdokluk, dinsizlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fol a\u00fdylgan\u00e7 ke\u015fbi \u00fc\u00e7\u00fcnmi, mezhepsizligi \u00fc\u00e7\u00fcnmi, halk o\u0148a \u00abAk\u00fdal\u00bb lakamyny hem dakypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mezil","meaning":"<div><p>Orta hasap bilen \u00fdarym g\u00fcnl\u00fck \u00fdola barabarlyk, bolan aralyk \u00f6l\u00e7egi, \u00fd\u00fck \u00fdazdyrma aralygy, ge\u00e7im, menzil.<\/p><ul><li>Ol d\u00fc\u015fer \u00fderde d\u00fc\u015fm\u00e4n, dyn\u00e7 alman, mezil \u00fcst\u00fcne mezil a\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>M\u00f6jekler bir mezil \u00fdere gelenlerinde, e\u00fd\u00fd\u00e4m bizi\u0148 nirededigimizi a\u0148larlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ser\u00e7e bir g\u00fcnde kyrk mezil \u00fdol \u00fd\u00f6rese, sy\u00e7an kyrk g\u00fcnde bir mezil \u00fdol \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mezillik","meaning":"<div><p>Orta hasap bilen \u00fdarym g\u00fcnl\u00fck \u00fdola barabarlyk \u00fd\u00fck \u00fdazdyrma aralygy, ge\u00e7imlik.<\/p><ul><li>\u015eondan g\u00fcndogarrak bir mezillikde \u00fdene bir gu\u00fdy bola\u00fdsa has \u00fdag\u015fy bolardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fd","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eerap, \u00e7akyr.<\/p><ul><li>Gana suwsanlardan gorap illeri, \u00fda\u0148y d\u00e4lmi, \u00fde\u0148i\u015f me\u00fdin i\u00e7enmiz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fddan","meaning":"<div><p>1. Gidip \u00fdatan d\u00fcz \u00fder, \u00e7\u00f6l, \u00fder gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 k\u00f6ne \u00fdigitleri, t\u00e4ze \u00fdygnan adamlary stansi\u00fdany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki d\u00fcz me\u00fddana \u00fc\u00fd\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir i\u015f dynyp baryl\u00fdan u\u00e7astok.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ady 1949-njy \u00fdyldan edebi\u00fdat me\u00fddanyna girip ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i d\u00e4l, da\u015fary.<\/p><ul><li>\u00ddygnak a\u00e7yk me\u00fddanda ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6w\u00fcn arzuw etdi \u00e7ykdym me\u00fddana, \u015f\u00e4heri\u0148 \u00e7agynda bakdym her \u00fdana. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gurlu\u015fyk me\u00fddanynda i\u015f gyzgala\u0148ly gid\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ekin \u00fc\u00e7\u00fcn bejerilen \u00fder, ekin u\u00e7astogy.<\/p><ul><li>Biz i\u015fi\u0148 \u00fdagda\u00fdy bilen tany\u015fmak \u00fc\u00e7in 2-nji brigadyny\u0148 pagta\u00e7ylyk me\u00fddanyna a\u00fdlanlarys. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fddanlyk","meaning":"<div><p>Giden d\u00fcz me\u00fddan, giden d\u00fcz \u00fder, bo\u015f \u00fdatan a\u00e7yk me\u00fddan, me\u00fddan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u00fddan\u00e7a","meaning":"<div><p>Belli bir maksat \u00fc\u00e7in bellenilen uly bolmadyk \u00fder, u\u00e7astok.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi kartada a\u00fdratyn \u00e7yzyk bilen g\u00f6rkezilip ortasynda gyzyl ba\u00fddajygy\u0148 \u015fekili go\u00fdlan me\u00fddan\u00e7any g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Myradaly aga bedenterbi\u00fde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n me\u00fddan\u00e7a tarap gitdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fddan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> me\u00fddanlyk.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn dag eteginde \u00fda\u00fdnap \u00fdatan gi\u0148 me\u00fddan\u00e7ylyga d\u00fc\u015fdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Obadan me\u00fddan\u00e7ylyga \u00e7ykan badyna \u00fdel turup, hi\u00e7 \u00fderi g\u00f6rer \u00fdaly bolmady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdhana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c7akyr i\u00e7ilip, ke\u00fdip \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><ul><li>Onso\u0148 me\u00fdhanadan kowmajak bolsa\u0148, bizi gysyndyryp oturma! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eondan so\u0148 bu ikisi \u00fdana\u015fyp, k\u00f6\u00e7e bilen me\u00fdhana tarap ugradylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdil","meaning":"<div><p>Bir zada bolan h\u00f6wes, \u00fdykgyn, isleg, hy\u00fdal.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 kime syn salyp bakmadyk \u00ddagmyr, Asla a\u0148ma\u00fdardy Akgyzy\u0148 me\u00fdlin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z me\u00fdli\u0148 Sapar, \u00fd\u00f6ne bizi\u0148 kolhozymyzy\u0148 agaranly d\u00fc\u00fde \u00e7aly-ha boldur! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol hemi\u015fe halky\u0148 i\u00e7inde gezeni \u00fc\u00e7in, halky\u0148 \u015f\u00e4hdi, me\u00fdli, ni\u00fdeti o\u0148a a\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdilde\u015f","meaning":"<div><p>Me\u00fdilleri birme\u0148ze\u015f bolan, h\u00f6wesi, islegi bir bolan.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy, ejem seni\u0148 bilen me\u00fdilde\u015f d\u00e4l ekeni, kakam seni\u0148 gar\u015fy\u0148a gidenok ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdillenmek","meaning":"<div><p>Me\u00fdil etmek, hy\u00fdal etmek, g\u00f6w\u00fcn etmek, hy\u00fdallanmak.<\/p><ul><li>Gezelenje gitm\u00e4ge me\u00fdillenmek, to\u00fd etmage me\u00fdillenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdilli","meaning":"<div><p>Bir zada h\u00f6wesi, islegi, hy\u00fdaly bar bolan.<\/p><ul><li>15 \u00fda\u015fly Ma\u00fdakowski\u00fd rewol\u00fdusion me\u00fdilli studentler bilen \u00fdakynla\u015f\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdit","meaning":"<div><p>\u00d6len adamy\u0148 g\u00f6wresi, \u00f6li adam.<\/p><ul><li>Organizmi\u0148 gurlu\u015funy \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in me\u00fditleri kesip a\u00e7magy ulan\u00fdarlar. <span>(A. N. Kabanazow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy We Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 me\u00fddini \u00fdan kejeb\u00e4 salyp alyp gitdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdletin","meaning":"<div><p>Mejbury d\u00e4l suratda, \u00f6z islegi bo\u00fdun\u00e7a, me\u00fdletinlik esasda d\u00f6redilen, ke\u00fdpihon.<\/p><ul><li>Watany garamaga me\u00fdletin gid\u00fd\u00e4n, ata! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdletinlik","meaning":"<div><p>Mejbury d\u00e4llik, \u00f6z islegi\u0148 bo\u00fdun\u00e7a bir zady amala a\u015fyrmaklyk, ke\u00fdpihonlyk.<\/p><ul><li>Wepa derrew me\u00fdletinlik bilen ur\u015fa gitm\u00e4ge arza berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdlis","meaning":"<div><p>Dostlukly \u015fady\u00fdan \u00fdagda\u00fdda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin du\u015fu\u015fyk, g\u00f6w\u00fcn a\u00e7mak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n \u00fdygnany\u015fyk, oturly\u015fyk.<\/p><ul><li>Sazdyr ynsany\u0148 ho\u015fy, sazdyr me\u00fdlisi\u0148 ba\u015fy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ertir dostlar bilen me\u00fdlis ederis-de biri g\u00fcn bileje \u00fdola d\u00fc\u015feris. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00c7opana me\u00fdlis haram. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdlishana","meaning":"<div><p>Me\u00fdlis oturly\u015fyk ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u015eu ja\u00fd hany\u0148 me\u00fdlishanasy \u00fda --da k\u00f6\u015fgi bolandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdmiremek","meaning":"<div><p>Belli bir zady\u0148 t\u00e4siri netijesinde ymyzganmak, irkilmek, irkiljiremek.<\/p><ul><li>Sweta\u00fdewi\u0148 ahyrky s\u00f6zlerini lezzetli me\u00fdmiremek bilen di\u0148ledi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Men me\u00fdmiremesem bol\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdmiretmek","meaning":"<div><p>Me\u00fdmiremek halyna \u00fdetirmek, bir zady\u0148 t\u00e4siri astynda ymyzgandyrmak, irkildirmek, irkiljiretmek.<\/p><ul><li>G\u00fcn me\u00fdmiredip bar\u00fdan gyzgyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdmire\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup me\u00fdmiremek, bilelikde me\u00fdmir\u00e4p oturmak, ymyzgany\u015fyp, irkiljire\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Men obamyzdaky gyzlara ba\u015f bolup, l\u00e4le kakanymda, meni\u0148 sesimi di\u0148l\u00e4n adamlar edil s\u00fc\u00fdji uky basan \u00fdaly me\u00fdmire\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u00fdne","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7\u00fc\u0148ki we a\u00fdaklary sary, sara me\u0148ze\u015f gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u0148","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u00fdwanlary aldap tutmak \u00fc\u00e7in gapana, \u00e7e\u0148\u0148egi\u0148 ujuna dakyl\u00fdan et, \u00e7\u00f6rek we \u015f. m. zatlary\u0148 b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u0148iz","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fd\u00fczi, \u00fd\u00fcz g\u00f6rn\u00fc\u015fi, ke\u015fbi.<\/p><ul><li>Munu\u0148 bol\u015fundan bir zat a\u0148lan Bahary\u0148 me\u0148zi gyzardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gysga hata g\u00f6z gezdirip ba\u015flandan, ora\u00fdany me\u0148zi soldy dessin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u0148ke\u015f","meaning":"<div><p>Me\u0148 \u00e7ekiji, me\u0148i k\u00f6p \u00e7ek\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u0148zemek","meaning":"<div><p>Ba\u015fga bir zada og\u015famak, me\u0148ze\u015f bolmak, \u00e7aly\u015fym etmek.<\/p><ul><li>Gurt uru\u015fda bolan ahyrky iki \u00fdylynda misli s\u00f6\u00fdgni\u0148 we \u00fdigreniji\u0148 \u00fd\u00f6rde mekdebini gutaryp, hatymkerde bolan adama me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dda\u00fd \u00fdaly gara ga\u015f, ok de\u00fd kirpikler, Awlajaga me\u0148ze\u00fd\u00e4r gola\u00fd \u00fdeteni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u0148zetme","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Bir zady\u0148 ikinji bir zada de\u0148e\u015fdiril\u00fd\u00e4ndigini, me\u0148zedil\u00fd\u00e4ndigini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z \u00fda-da a\u0148latma, me\u0148ze\u015fligi suratlandyrma.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 \u00abgara sa\u00e7\u00bb atly \u015fygyrynda d\u00fcrli me\u0148zetmeleri g\u00f6r\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Nazikjemali\u0148 \u015fol me\u0148zetmesine A\u00fdsoltan jakgyldap g\u00fclenini du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u0148zetmek","meaning":"<div><p>Bir zada me\u0148ze\u015f etmek, gat \u00e7alym etdirmek, kybapda\u015f etmek, bir zady ikinji bir zady\u0148 \u00f6zi \u00fdaly etmek, og\u015fatmak.<\/p><ul><li>Kuwwaty\u0148y arslan-\u015fire me\u0148zetdim. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men \u00f6z\u00fcmi\u0148 bu \u00fdaty\u015fymy bir adama me\u0148zetdim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u0148ze\u015f","meaning":"<div><p>1. Biri-birine kybapda\u015f bolan, biri-birine og\u015fa\u00fdan, biri-birine \u00f6r\u00e4n \u00e7alym ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Me\u0148ze\u015f \u00fdany biri-birine me\u0148ze\u015f \u00fc\u00e7 otagly, gapysy e\u00fdwanly tamlar bolup, kolhoz melleklerine ekilen i\u00fdmi\u015fli baglar tamlary\u0148 \u00fcst\u00fcne abany\u015fyp dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaly, t\u00fc\u00fdsli, kimin.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fa\u00fdyny tutu\u015fy bizi\u0148k\u00e4 me\u0148ze\u015f d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u0148ze\u015flik","meaning":"<div><p>Biri-birine me\u0148ze\u015f bolmaklyk, kybapda\u015flyk, \u00e7alymda\u015flyk.<\/p><ul><li>Pikirleri\u0148 menze\u015fligi.<\/li><li>\u00c7agalary\u0148 me\u0148ze\u015fligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fan","meaning":"<div><p>Paty\u015fa Russi\u00fdasynda ownuk s\u00f6wdeg\u00e4rlerden, senet\u00e7ilerden, ki\u00e7i gulluk\u00e7ylardan we \u015f. m. ybarat bolan \u015f\u00e4her soslowi\u00fdesi gatlagy.<\/p><ul><li>Me\u015fanlar bilen \u015f\u00e4her ilaty hem bik\u00e4r durmak islemedik bolmaga \u00e7emeli. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 a\u0148ry\u0148da me\u015fan gatanjy bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fanlyk","meaning":"<div><p>1. Paty\u015fa Russi\u00fdasynda me\u015fanlar gatlagy, me\u015fany\u0148 sosial \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>2. Me\u015fany\u0148 psihologi\u00fdasy, me\u015fany\u0148 ideologi\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u015fan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> me\u015fanlyk.<\/p><ul><li>Ol bu eserini \u00fditi t\u00e4sirli \u00fdol \u00fdazgylary g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdazyp, Prussi\u00fdany\u0148 feodal-dwor\u00fdan\u00e7ylyk ahlaksyzlygyny\u0148, me\u015fan\u00e7ylygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fgul","meaning":"<div><p>Bir i\u015f bilen g\u00fc\u00fdmen\u00fd\u00e4n, bir zada wagt sarp ed\u00fd\u00e4n, g\u00fcmra (adam).<\/p><ul><li>S\u00e4het da\u0148 bilen turup, \u00f6z adamlary bilen \u00fdola d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in azyk-suwluklaryny d\u00fc\u00fdelere \u00fd\u00fckle\u015fdirmek i\u015fi bilen me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men \u00fdazyjylyk i\u015fi bilen me\u015fguldyryn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fgullanmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015f \u00fda-da bir zat bilen me\u015fgul bolmak, bir zada g\u00fc\u00fdmenmek, g\u00fcmra bolmak.<\/p><ul><li>Gazyp \u00e7ykarmaklyk bilen arheologi\u00fda ylmy me\u015fgullan\u00fdar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4heri\u0148 \u00fda\u015flary sport i\u015fleri bilen \u00f6r\u00e4n gyzgala\u0148ly me\u015fgulla\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 esasy k\u00e4ri oglan okatmak we edebi d\u00f6redijilik i\u015fi bilen me\u015fgullanmak bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Indi biz \u00f6z ta\u00fd\u00fdarlan me\u00fddan\u00e7amyzda sportu\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen me\u015fgullan\u00fdarys. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fgullyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fe \u00fda-da bir zada me\u015fgul bolmaklyk, bir zada me\u015fgul bolmaklyk, g\u00fcmrallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"me\u015fhur","meaning":"<div><p>Il i\u00e7inde ady belli, \u015f\u00f6hrat gazanan, \u015f\u00f6hratly.<\/p><ul><li>Meni\u0148 maksadym, me\u015fhur halylarymyz \u00fdaly, d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 \u015firin gyzyl almalar \u00fdeti\u015fdirmekdir. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Barbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Olar bu \u00fderde garak\u00f6li we me\u015fhur saryja tohumly go\u00fdunlary \u00f6sd\u00fcripdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Me\u015fhur A\u00fdnabat hem obada\u015fymdyr, bile o\u00fdnap, \u00f6sen de\u0148im-du\u015fumdyr. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fhurlyk","meaning":"<div><p>Il i\u00e7inde ady bellilik, \u015f\u00f6hratlylyk.<\/p><ul><li>Tiz wagtdan onu\u0148 me\u015fhurlygy lise\u00fdi\u0148 \u00e7\u00e4klerinden da\u015fary \u00e7yk\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fik","meaning":"<div><p>Suwuk zatlar gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in ge\u00e7ini\u0148 derisinden e\u00fdlenm\u00e4n edil\u00fd\u00e4n gap, tulum.<\/p><ul><li>Her ha\u00fdsyny\u0148 me\u015figini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde-de \u00fdeke i\u00e7erlik suwlary galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 me\u015figimi\u0148 bujagy \u00e7\u00f6z\u00fck. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kersenler \u00fdyky\u015fdyryp me\u015fikleri d\u00f6k\u00fc\u015fdirip.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"me\u015fik\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Arkasy me\u015fikli a\u00fdlap suw sat\u00fdan.<\/p><ul><li>Bazarda suw satmak bilen garyp g\u00fczeranyny yra\u0148-dara\u0148 a\u00fdla\u00fdan Ha\u00fddar me\u015fik\u00e7ini Huda\u00fdberdi emini\u0148 \u00f6z hojalygynda mugt i\u015flem\u00e4ge mejbur etmegi, onu\u0148 d\u00fc\u00fdp ide\u00fdasyny a\u00fddy\u0148la\u015fdyr\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mif","meaning":"<div><p>Legendar gahrymanlar, tebigat hadysalary hakynda a\u00fddyl\u00fdan gadymy halk rowa\u00fdaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"mifik","meaning":"<div><p>Mife esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol durmu\u015f temasyna taryhy hem-de mifik temalara degi\u015fli bolan en\u00e7eme eserler d\u00f6redipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mifologi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir halky\u0148 mifik rowa\u00fdatlaryny\u0148 jemi, sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"millet","meaning":"<div><p>1. Dili\u0148, territori\u00fdany\u0148, ykdysady durmu\u015fy\u0148 we pisihiki gurlu\u015fy\u0148 umumylygy esasyndan taryhy ta\u00fddan emele gelen adamlar birligi.<\/p><ul><li>Milletleri\u0148 \u00f6z ykbalyny kesgitlemek hukugy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir halka degi\u015flilik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 milleti t\u00fcrkmen.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"millet\u00e7i","meaning":"<div><p>Millet\u00e7iligin tarapdary, reaksioner, milletparaz.<\/p><ul><li>\u00dderli millet\u00e7ileri\u0148 bet i\u015fleri ba\u015fa barmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"milli","meaning":"<div><p>Milletleri\u0148 jemgi\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy durmu\u015fyna degi\u015fli bolan, miletleri\u0148 b\u00e4hbitleri bilen baglan\u015fykly bolan.<\/p><ul><li>Milli sungaty\u0148 we edebi\u00fdaty\u0148 ba\u00fdramy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"milt","meaning":"<div><p>Ga\u00fdrat, me\u00fdil.<\/p><ul><li>Kimi\u0148 milti bolsa ynha mu\u0148a \u00fdarag di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"minara","meaning":"<div><p>Be\u00fdik arhitektura desgasy, di\u0148.<\/p><ul><li>Anha uzyn-uzyn g\u00f6zel minaralar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Paty\u015fa \u015f\u00e4herden ses\u00fdetim uzakda, g\u00f6rn\u00fckli \u00fderde belent minara saldyrypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"minnet","meaning":"<div><p>1. Igen\u00e7, i\u0148irdi, te\u00fdene, gyjalat, gep, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00f6l\u00fcmden agyr minneti\u0148i \u00e7ekip \u00fd\u00f6rjek d\u00e4l. <span>(G. Muhrarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edilen \u00fdag\u015fylygy\u0148 gadyryny bilijilik du\u00fdgusy.<\/p><\/div>"},{"headword":"minnetdar","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fc\u00e7in birinden ho\u015fal bolan, gadyryny bil\u00fd\u00e4n bor\u00e7dar.<\/p><\/div>"},{"headword":"minnetdarlyk","meaning":"<div><p>Birinden bir zat \u00fc\u00e7in minnetdar, ho\u015fal bolmaklyk, gadyr bilijilik, bor\u00e7lulyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 wes\u00fdetlerini minnetdarlyk bilen \u00fdatla\u00fdarlar. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"minnetli","meaning":"<div><p>Igen\u00e7li, i\u0148irdili, te\u00fdeneli, gyjalatly.<\/p><\/div>"},{"headword":"minnetsiz","meaning":"<div><p>Igen\u00e7siz, i\u0148irdisiz, te\u00fdenesiz, gyjalatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"mirap","meaning":"<div><p>Ekeran\u00e7ylyk ra\u00fdonlarynda \u00fdaplara suw pa\u00fdlamak i\u015fine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Mirap aga men geldim, \u00e7\u00e4gimi ber! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"miraplyk","meaning":"<div><p>Miraby\u0148 k\u00e4ri, wezipesi, mirap\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Miraplyk oslagsyz birine \u00fdetip gal\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mirap\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> miraplyk.<\/p><ul><li>Mirap\u00e7ylyk o\u0148a agyr d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a mirap\u00e7ylyk hem gerek d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"miras","meaning":"<div><p>1. Nesilden nesile ge\u00e7\u00fd\u00e4n mal-m\u00fclk.<\/p><ul><li>Ata-baba miras pa\u00fdlan\u015fygynda \u00fdeten iki tanap bo\u015f \u00fderi we \u00fdigrimi g\u00fcnden a\u00fdlanyp nobaty gel\u00fd\u00e4n \u00fdarym sagat suwy-Orsgeldini\u0148 bar m\u00fclki --ba\u00fdlygy hem sulardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar indi ol mirasy \u00f6z \u00e7agalaryna dakmalydyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki \u00f6t\u00fcp ge\u00e7en nesillerden galan medeni\u00fdet, durmu\u015f ba\u00fdlygy, \u00fdadyg\u00e4rligi.<\/p><ul><li>Magtymgulyny\u0148 edebi mirasyna bizi\u0148 \u00fdurdumyzda uly hormat go\u00fdul\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mirasdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> miras\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"mirasd\u00fc\u015fer","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> miras\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"miras\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Miras d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n adam, mirasd\u00fc\u015fer, mirasdar.<\/p><ul><li>Miras\u00e7y aljyra\u0148\u0148ylyk bilen o\u0148a sag bol a\u00fdtdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148den gel\u00fd\u00e4n bir i\u015fi, ide\u00fdany dowam etdiriji.<\/p><\/div>"},{"headword":"miri","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir \u015fa\u00fda barabar ownuk pulu\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"mis","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Gyzgylt re\u0148kli \u00fdum\u015fak metal, himiki element.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcr bilen Gyzyl de\u0148zi\u0148 arasyndaky \u00e7\u00f6ll\u00fckden mis we altyn tap\u00fdardylar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00e4r\u00e4 ot d\u00fc\u015f\u00fcrmek \u00fc\u00e7in pe\u015feni\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne oturdyl\u00fdan enjam, jam.<\/p><\/div>"},{"headword":"misgin","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Garyp, pukara, m\u00e4t\u00e4\u00e7 (adam).<\/p><ul><li>Men misgini\u0148 etrapyna, Gurar boldy ol duzagy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir go\u00e7 \u00fdigit \u00fdat illerde, Gepl\u00e4bilmez misgin bolar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"misginsokar","meaning":"<div><p>Assyrynlyk bilen, syr bildirm\u00e4n i\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4n, hereket ed\u00fd\u00e4n (adam hakda).<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fdsi misginsokardyr. <span>(H. Ysmaylow, Mugalllymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"misginsokarlyk","meaning":"<div><p>Assyrynlyk bilen i\u015f g\u00f6rmeklik, syr bildirm\u00e4n hereket etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"misg\u00e4r","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Misden her hili zat \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kakasy misg\u00e4r bolup i\u015fl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"misg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Misg\u00e4ri\u0148 k\u00e4ri, misg\u00e4r bolup i\u015flemeklik, misg\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"misg\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> misg\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"misli","meaning":"<div><p>\u00ddaly, edil, t\u00fc\u00fds.<\/p><ul><li>Misli a\u00fd dek husny-ro\u00fdu\u0148y d\u00e4l-de, t\u00e4ze du\u00fdgulara ba\u00fddygy\u0148y s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r g\u00fcler \u00fd\u00fcz\u00fcne, Misli tawus bezim ber\u00fd\u00e4r \u00f6z\u00fcne. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"missi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Jogapk\u00e4rli i\u015f, \u00fdumu\u015f, tab\u015fyryk, wajyp, wezipe.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Diplomati\u00fda<\/span> Hemi\u015felik diplomatik wekillik.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Diplomati\u00fda<\/span> \u00dd\u00f6rite maksat bo\u00fdun\u00e7a ba\u015fga d\u00f6wlete iberil\u00e4n diplomatik delegasi\u00fda.<\/p><ul><li>Harby missi\u00fda.<\/li><li>Dostluk missi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mistifikatog","meaning":"<div><p>Mistifikasi\u00fda bilen me\u015fgullan\u00fdan, \u00fdalan\u00e7y, hileg\u00e4r, aldaw\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"miting","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasy we ga\u00fdrago\u00fdulmasyz meseleleri ara alyp maslahatla\u015fmak maksady bilen \u00e7agyryl\u00fdan k\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fckle\u00fdin \u00fdygnak.<\/p><ul><li>Biz indi ba\u00fda gul bolmarys! -- di\u00fdip, miting boljak \u00fdere ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iri k\u00e4hanalary\u0148 i\u015f\u00e7ileri ra\u00fdda\u015flyk mitinglerini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"miwe","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 getir\u00fd\u00e4n hasyly, i\u00fdmi\u015f.<\/p><ul><li>Adamlar miweler we k\u00f6kler \u00fdygnapdyrlar. <span>(Gadymly D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015fi\u0148 netijesi, \u00f6n\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u00c4hli sowet halky bizi\u0148 \u00fda\u015f sungatymyzy\u0148 ilkinji miwesine-\u00abAldark\u00f6se\u00bb milli baletimize we ba\u015fgalara toma\u015fa ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nesil, \u00e7aga.<\/p><\/div>"},{"headword":"miwelemek","meaning":"<div><p>1. Miwe getirmek, i\u00fdmi\u015f getirmek.<\/p><ul><li>Biderek biten aga\u00e7lar miweli aga\u00e7lary \u00f6sm\u00e4ge, miwelem\u00e4ge go\u00fdmazlar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Yzyny \u00fd\u00f6rediji nesil emele gelmek, nesil \u00fdeti\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"miweli","meaning":"<div><p>1. Miwe getir\u00fd\u00e4n, miwe ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 da\u015f t\u00f6weregini bolsa be\u00fdik \u00e7ynarlar hem miweli aga\u00e7lar beze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Howlyny\u0148 i\u00e7ini\u0148 gi\u0148 me\u00fddanynda \u00fcz\u00fcm dalbarlary we ba\u015fga miweli aga\u00e7lary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 baran mekdebini\u0148 bir gektar miweli bagy bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Miwelerden ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan, miweden edil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Miweli i\u00e7giler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"miwesiz","meaning":"<div><p>1. Miwe getirme\u00fd\u00e4n, miwe berme\u00fd\u00e4n hasylsyz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7agasy bolma\u00fdan, nesilsiz, perzentsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"miwe\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 miweli \u00f6s\u00fcmlikleri \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n pudagy.<\/p><ul><li>Miwe\u00e7ilik we bal ary\u00e7ylyk sowhozlaryna k\u00f6mek berdik. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mizan","meaning":"<div><p>1. Gije bilen g\u00fcnd\u00fczi\u0148 de\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n wagty, k\u00f6ne hasapdan her \u00fdyly\u0148 22-nji okt\u00fdabryna gabat gel\u00fd\u00e4n gije.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 bag-bakjalaryny\u0148 \u00fdapraklaryna mizany\u0148 \u00fda-da hazany\u0148 \u015femaly heniz hi\u00e7bir k\u00e4r etm\u00e4ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zodikal \u00fdyldyzlar topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"mizemez","meaning":"<div><p>Sarsmaz, gow\u015famaz, poslamaz, berk za\u00fdalanma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"mi\u015fi","meaning":"<div><p>E\u00fdlenen, \u00fdokary hilli \u00fdum\u015fak ge\u00e7i derisi.<\/p><\/div>"},{"headword":"mobilizasi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00ddurdu\u0148 ilatyny hojalygyny we \u00fdaragly g\u00fc\u00fd\u00e7lerini parahat\u00e7ylyk \u00fdagda\u00fdyndan doly suratda harby \u00fdagda\u00fda ge\u00e7irmeklik.<\/p><ul><li>Dilma\u00e7lar bilen bar hatarda Durdy hem mobilizasi\u00fda d\u00fc\u015f\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c4hlumumy mobilizasi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mojuk","meaning":"<div><p>Erbet, g\u00f6dek, murdar.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me \u00fc\u00e7in be\u00fdle mojuk \u00fdal\u0148y\u015flara \u00fdol berdi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myrat i\u015fi\u0148 mojukdygyny dessine a\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dczlem-saplam \u00e7yk\u00fdan mojuk sesi\u0148 yzy kesilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"molamak","meaning":"<div><p>\u00abMo-o\u00bb edip seslenmek, gygyrmak (sygyr, \u00f6k\u00fcz hakda).<\/p><ul><li>Sygyrlar \u00fdogyn ses bilen howany \u00fda\u0148landyryp molo\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mola\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup molamak, \u00e7ygyrmak.<\/p><ul><li>G\u00f6leleri\u0148 yzly-yzyna mola\u015f\u00fdan sesleri obany uly \u015fowhuna sal\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sygyrlar mola\u015f\u00fdardylar, guzular m\u00e4le\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdtakow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Howada bulut bolman, mola\u015fyp gel\u00fd\u00e4n sygyrlary\u0148 tozanlary bilen G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6\u0148i \u00e7a\u0148jaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mollatorgo\u00fd","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> torga\u00fd.<\/p><ul><li>\u015eol bugda\u00fd\u00e7ylygy\u0148 depesinde mollatorga\u00fdlar saz ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"monjugatdy","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> T\u00fcrkmen halk d\u00f6redijiligini\u0148 \u017eanrlaryny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00fcrkmen gelin-gyzlaryn\u0148 t\u00e4ze \u00fdylda (nowruzda) \u00f6z bagtlaryny synamak \u00fc\u00e7in o\u00fdna\u00fdan a\u00fddymly o\u00fdun.<\/p><ul><li>Mugallym \u00e7agalara monjugatdyny\u0148 n\u00e4medigini d\u00fc\u015f\u00fcndirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"monjuk","meaning":"<div><p>Gymmatly da\u015fjagazlardan, j\u00e4jeklerden, \u00e7\u00fc\u00fd\u015feden we \u015f. m. \u00fdasal\u00fdan, \u00fd\u00fcpe d\u00fcz\u00fclip bo\u00fdna, sa\u00e7a dakyl\u00fdan bezegi.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmler hakyt monjugy\u0148 \u00e7agdamy \u00fdoly \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sa\u00e7 monjugy, sa\u00e7 ujundaky d\u00fcwmeleri otursa-tursa \u015fa\u0148\u0148yrdy bilen ses etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"monjuk-monjuk","meaning":"<div><p>Bur\u00e7ak-bur\u00e7ak, damja-damja, d\u00fcgme-d\u00fcgme.<\/p><ul><li>Monjuk-monjuk ertir \u00e7ygy simap kimin buldura\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6wezi\u0148 a\u00fdaklary monjuk-monjuk gabardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt a\u00fdal doganyny\u0148 g\u00f6zlerinden ag\u00fdan monjuk-monjuk \u00fda\u015fy g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"monolog","meaning":"<div><p>P\u00fdesada o\u00fdna\u00fdany\u0148 \u00f6z\u00fcne \u00fda-da toma\u015fa\u00e7ylara \u00fd\u00fczle\u015fip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Bu bada-bat g\u00f6r\u00e4\u00fdm\u00e4ge gahrymany\u0148 dekleratiw monology \u00fdaly du\u00fdul\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"monty","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcmi\u0148 togalak iri sorty.<\/p><ul><li>Suwy \u00fda\u0148y s\u00fc\u00fdj\u00e4n monty \u00fcz\u00fcmi dadyp g\u00f6r\u00fcpdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gelin barmak, monty-\u00fcz\u00fcmi\u0148 t\u00fc\u00fdsi, Mizelen bol bit\u00fd\u00e4r bizi\u0148 \u00fderlerde. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mon\u00e7a","meaning":"<div><p>Mon\u00e7a bolmak-bir zat seb\u00e4pli g\u00f6wn\u00fc\u0148 g\u00f6terilmek, ho\u015fwagt bolmak \u015fat bolmak, begenmek, guwanmak.<\/p><ul><li>Ho\u015fly molla \u00f6z\u00fcni\u0148 Gurda de\u0148 gelenine mon\u00e7a bolup, murtlaryny togla\u015ftyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mon\u00e7a bolup s\u00f6\u00fdg\u00fclimi\u0148 s\u00f6z\u00fcne, Mesan basyp, bu kenara a\u00fdlandyk. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mor","meaning":"<div><p>Ja\u00fdlary\u0148 diwaryny\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00fdasal\u00fdan ojak.<\/p><\/div>"},{"headword":"morta","meaning":"<div><p>Morta a\u00fdtmak-birden \u00fderliksiz, g\u00f6dek s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in g\u00fcrle\u015fip bilmen! -- di\u00fdip morta jogap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 morta bir zat a\u00fdada\u00fdmagynadan howatyr eden A\u00fdg\u00fcl \u00f6\u0148i bilen onu\u0148 howuny almak isledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mowzug","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 \u00fda-da \u00fdazylan zady\u0148 temasy ba\u015f ady, s\u00f6zba\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"mo\u00fd","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fe \u00e7\u00e4\u00fdnek, k\u00e4se we \u015f. m. zatlary\u0148 \u00e7at a\u00e7an \u00fderi.<\/p><ul><li>A\u00fdnalary mo\u00fd a\u00e7an \u00e4\u00fdnegini\u0148 depesinden garap jogap berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mo\u00fdmuldamak","meaning":"<div><p>Gaz \u00fd\u00f6r\u00fc\u015fini edip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Mo\u00fdmuldap gelen P\u00f6kgi wala k\u00f6pl\u00fcgi\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgi \u015fol s\u00f6z\u00fcnden so\u0148 Halnazary\u0148ka bakan mo\u00fdmuldap ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mo\u00fdmulda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6pl\u00fck bakyp mo\u00fdmuldap \u00fd\u00f6remek, bilelikde mo\u00fdmuldamak.<\/p><ul><li>S\u00fcrlen bo\u015f me\u00fddanda olar dolulyk bilen mo\u00fdmulda\u015fyp \u00fd\u00f6rd\u00fcler. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mugallym","meaning":"<div><p>Sowat, bilim ber\u00fd\u00e4n, okad\u00fdan adam, okudujy.<\/p><ul><li>Ma\u0148a mugallymymyz: -- Dil\u00e7i bolarsy\u0148 -- di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mugallyma","meaning":"<div><p>Mugallym bolup i\u015fle\u00fd\u00e4n a\u00fdal, okudyjy a\u00fdal.<\/p><ul><li>Men hem okap, \u00fdokary bilim aljakdym, mugallyma boljakdym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mugallyma bolup biri, K\u00e4nlere a\u0148-bilim berdi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mugallym\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Mugalymy\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><ul><li>Bular mugallym\u00e7ylyk-d\u00f6redijilik i\u015finde geljekki ussatlarymyzdyr. <span>(I. T. Ogorodikow, P. N. \u015eimbrew, Pedogogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mugallym ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"mugjyza","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Aja\u00fdyp hal, ge\u0148 zat, gudrat.<\/p><ul><li>Oturan \u00fderi\u0148de d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrg\u00e4p, mugjyza g\u00f6renmi\u015f. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kelje bir ge\u0148 galarlyk mugjyza g\u00f6ren \u00fdaly \u00fc\u00fdtgedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mugt","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 hili \u00e7ykdajysyz pulsuz, pe\u015fge\u015f.<\/p><ul><li>Mugt berdi\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n arzan, gymmat d\u00e4l.<\/p><ul><li>Sen bolsa lezzeti \u00fdakyndan hem mugt edip tapjak boldu\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mugthorlyk","meaning":"<div><p>Birini\u0148 hasabyna, kesekini\u0148 z\u00e4hmetine \u00fda\u015famaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"muhabbet","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada bolan s\u00f6\u00fdgi, y\u015fk.<\/p><ul><li>Bir ide\u00fda hem bir muhabbet bilen \u00fda\u015fady d\u00f6retdi million merdem gol. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddal\u0148yz muhabbetim sensi\u0148\u00bb di\u00fderdim. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"muhabbetli","meaning":"<div><p>S\u00f6\u00fdgi bilen aragatna\u015fyk ed\u00fd\u00e4n, gowy g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, s\u00f6\u00fdg\u00fcli, dostlukly.<\/p><ul><li>\u015eatlyk \u00fda\u015fy d\u00fcwmelendi g\u00f6zlerde, Muhabbetli gara\u015f bardy \u00fd\u00fczlerde. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Muhabbetli bolu\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"muhammes","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> B\u00e4\u015f setirli \u015fygyr formasy, b\u00e4\u015fleme.<\/p><ul><li>Se\u00fddini\u0148 \u015fygyrlaryny\u0148 arasynda muhammes formasynda d\u00fcz\u00fclenleri bar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"muhannes","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Namart, biga\u00fdrat.<\/p><ul><li>Muhannes gi\u0148 \u00fderde akyl sa\u00fdynar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly melul bolmagyl, melullyk muhannes i\u015fidir. Muhannes i\u015fler i\u015fden ga\u00e7maz. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mukaddes","meaning":"<div><p>1. \u00c4hmi\u00fdeti bo\u00fdun\u00e7a \u00f6r\u00e4n uly we hormatly, i\u0148 gymmatly.<\/p><ul><li>Mykaddes borju\u0148y, beren s\u00f6z\u00fc\u0148i Ynam bilen doly \u00fderne \u00fdetirdi\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00abKeramatly\u00bb.<\/p><\/div>"},{"headword":"mukam","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz eseri, saz, he\u0148, owaz.<\/p><ul><li>Halk sazlaryny\u0148 jana \u00fdakymly we belent mukamlary \u00fda\u0148lan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz mukamda a\u00fddym-sazlar seslen\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mukdar","meaning":"<div><p>1. San, m\u00f6\u00e7ber, g\u00f6wr\u00fcm.<\/p><ul><li>Der\u00fdalary\u0148 getiren k\u00f6p mukdardaky gyrma\u00e7alary Garagumdaky n\u00e4geleri\u0148 emele gelmegine seb\u00e4p bolupdyr. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Predmetleri, hadysalary g\u00f6wr\u00fcm, m\u00f6\u00e7ber ululyk we son ta\u00fddan h\u00e4si\u00fdetlerindir\u00fd\u00e4n kategori\u00fda.<\/p><ul><li>Mukdary\u0148 hile ge\u00e7megi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mukym","meaning":"<div><p>I\u015fine berk, i\u015fine j\u00fcr, i\u015fine pugta, sak, m\u00e4k\u00e4m, mukyt.<\/p><\/div>"},{"headword":"mukyt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mukym.<\/p><\/div>"},{"headword":"mum","meaning":"<div><p>Bal arylaryny\u0148 \u00f6nj\u00fcginde, baly\u0148 d\u00fc\u00fdbinde gal\u00fdan \u015fepbe\u015flik madda; \u00e4dik\u00e7ileri\u0148 berklik \u00fc\u00e7in sapaga \u00e7al\u00fdan seri\u015fdesi, mele re\u0148kli, hamyra me\u0148ze\u015f massa.<\/p><ul><li>Penjir\u00e4 gola\u00fd gola\u00fd \u00fdazuw stoluny\u0148 \u00fcst\u00fcnde i\u00e7i kagyzdan daly uly papka, da\u015fyna ger \u00e7ekilen galy\u0148 kitap, mumy \u00fdeten d\u00fcrre gam\u00e7y \u00fdatyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mumlamak","meaning":"<div><p>Mum \u00e7almak, mum s\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00c4dik\u00e7i sapagy mumlap, so\u0148ra tikip ba\u015fla\u00fdan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mumlanmak","meaning":"<div><p>Mum \u00fdalynmak, mum s\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"mumly","meaning":"<div><p>Mum \u00e7alnan, mum s\u00fcrt\u00fclen.<\/p><ul><li>Ana bir d\u00fckanda \u00e4dik\u00e7iler, a\u00fdakgap\u00e7ylar iki dyzlaryny\u0148 arasyndaky g\u00f6nlerden mumly sapaklary e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7altlyk bilen \u00e7ek\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mumy\u00fda","meaning":"<div><p>Dagy\u0148 u\u00e7ut ga\u00fdalarynda bol\u00fdan, medisina we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik \u00fc\u00e7in \u00e4hmi\u00fdetli gara-g\u00f6k re\u0148kli jisim.<\/p><ul><li>Tebip tapyljagyna, \u015fol d\u00f6w\u00fcgi\u0148 sepini keb\u015firlejek mumy\u00fda el \u00fdetirjegine onu\u0148 akyly \u00e7atmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dagy\u0148 \u00fdyl\u00e7yr ga\u00fdasyndaky mumy\u00fda g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fdetip durka, \u015fony ele salyp bilmese\u0148, nebsi\u0148 agyrar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddigidi\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi mumy\u00fdadan edlen \u00fdadyg\u00e4rlige me\u0148ze\u00fdardi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mumy\u00fdalamak","meaning":"<div><p>Mumy\u00fda \u00e7almak, mumy\u00fda s\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"mun\u00e7a","meaning":"<div><p>1. \u015ee\u00fdle k\u00f6p, \u015fu mukdarda, \u015fun\u00e7a.<\/p><ul><li>Men mun\u00e7a ogly\u0148 enesi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mu\u0148a mun\u00e7a s\u00f6\u00fdgi zady salmak n\u00e4m\u00e4 gerek? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Munu\u0148 \u00fdaly, be\u00fdle, \u015fe\u00fdle.<\/p><ul><li>Mun\u00e7a bolanyna g\u00f6r\u00e4, men sizi onu\u0148 \u00fdagda\u00fdy bilen tany\u015fdyra\u00fdyn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mun\u00e7akly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mun\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"mur","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> garynja.<\/p><ul><li>S\u00fcle\u00fdman hem bolsa\u0148, mura gulak sal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"murdar","meaning":"<div><p>Pis, erbet, \u00fdigrenji, \u00fdaman.<\/p><ul><li>Da\u015fy j\u00e4jek, i\u00e7i m\u00f6jek murdary\u0148, e\u00fdesi d\u00e4ldir ol belli bir k\u00e4ri\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>He\u00fd, murdar! N\u00e4me be\u00fdle gygyryp dursu\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"murdarlanmak","meaning":"<div><p>Murdar bolmak, \u00fdigrenji g\u00f6r\u00fcnmek, erbet bolmak, nejisligi artmak.<\/p><ul><li>Murdarlanan ak da\u015f gabry\u0148 \u00fcst\u00fcnde mese --m\u00e4lim iki k\u00f6lege dur\u00fdar. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"murdarlyk","meaning":"<div><p>Murdar gylyk --h\u00e4si\u00fdetlilik, erbetlik, nejislik, \u00fdigrenjilik, pislik.<\/p><\/div>"},{"headword":"murdar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> murdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"murt","meaning":"<div><p>1. Erkek adamlary\u0148 \u00fdokary dodaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00f6s\u00fd\u00e4n irim\u00e7ik gyl, t\u00fc\u00fd.<\/p><ul><li>Ol bir wagtlar \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00fcr we hyrsyz murtlaryny go\u00fdberipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 adyny ilki e\u015fideni\u0148 de murty syh-syh bolup duran epe\u00fd bir adamyny\u0148 suraty g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148, m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 se\u0148riginde, tum\u015fugyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00f6s\u00fd\u00e4n t\u00fc\u00fdler.<\/p><ul><li>Murtlaryny gymyldadyp, tarakan suwa bak\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 ujundaky towlam-towlam \u00e7yrmy\u015f\u00fdan injejik baldagi (\u00fcz\u00fcm, gawun-garpyz, bi\u00fdarasy we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 bi\u00fdarasy g\u00f6m-g\u00f6k bolup, sary murtlary dik \u00fdokaryk towlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sarylt murtlary al-asmana azm ur\u00fdan gawun bi\u00fdaralary serli\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"murtlak","meaning":"<div><p>Uly murtly, uzyn murtly.<\/p><ul><li>Gurban aga gara murtlak bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00e7etind\u00e4ki murtlak \u00e7\u00f6k\u00fcne galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"musallat","meaning":"<div><p>Ba\u015fa d\u00fc\u015fen bela, bela-beter, dert, g\u00f6rgi, garamat.<\/p><ul><li>Sen-\u00e4 musallat ekeni\u0148, dat Mamag\u00fcl\u00fc\u0148 ja\u00fdyna! -- di\u00fdip, \u015ferebeli s\u00f6zler bilen gygyryp, jak-jaklap g\u00fcldi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Jemagatlar! Ba\u015fymyzdan agyr musallat inipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"musa\u00fdylar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdewre\u00fdler.<\/p><\/div>"},{"headword":"mutyg","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tabyn, wepaly.<\/p><ul><li>Bir mutyg gulu\u0148 men, ba\u015fym eg\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"muwaplyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddara\u015fyp duran, la\u00fdyk, mynasyp, degi\u015fli.<\/p><ul><li>Balyklary\u0148 gurlu\u015fy suwda \u00fda\u015famak \u015fertlerine muwapykdyr. <span>(W. F. \u015eale\u00fdew, N. A. Rykow, Zodogi\u00fda)<\/span><\/li><li>Ol bu proseslere sahna sungaty \u00fc\u00e7in muwapyk we toma\u015fa\u00e7y \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015fn\u00fckli bolan \u00f6zbolu\u015fly \u00e7eper\u00e7ilik forma berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has bolan, degi\u015fikli bolan.<\/p><\/div><div><p>3. Gylyk-h\u00e4si\u00fdeti muwaplyk bolan hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"muzd","meaning":"<div><p>Edilen i\u015f \u00fc\u00e7in berli\u00fd\u00e4n pul, zat, i\u015f hakky, kire\u00fd.<\/p><ul><li>Eden i\u015fi\u0148e hi\u00e7 kim nagt muzd hem t\u00f6l\u00e4nok. Mundan hem bir i\u015f bolarmy? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ussa, muzduny ber-de \u00fdasa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"muzdly","meaning":"<div><p>Taryhy we estetiki \u00e4hmi\u00fdetli bar bolan zatlary\u0148 \u00fdadyg\u00e4rliklerini saklamak we olany jemgi\u00fdete sergi edip g\u00f6rkezmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan edara.<\/p><\/div>"},{"headword":"mu\u015fakgat","meaning":"<div><p>Kyn\u00e7ylyk, azap, g\u00f6rgi, azar.<\/p><ul><li>Tebigaty\u0148 mu\u015fakgatlaryna gar\u015fy alynyp baryl\u00fdan gyzgala\u0148ly g\u00f6re\u015f barha g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mu\u015fakgatly","meaning":"<div><p>G\u00f6rg\u00fcsi k\u00f6p, azaply.<\/p><ul><li>Di\u0148e \u015fe\u00fdle agyr mu\u015fakgatly pe\u00fddasyz z\u00e4hmetden so\u0148 garly ussa arka\u00fdynlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mu\u015fakgatlyk","meaning":"<div><p>Mu\u015fakgatly \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"mu\u015fakgat\u00e7y","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e kyn\u00e7ylyk \u00f6\u0148\u00fcnde dyza \u00e7\u00f6k\u00fd\u00e4n, mu\u015fakgat baryny \u00fdagdyr\u00fdan, nalajede\u00fdin adam.<\/p><ul><li>Mu\u015fakgat\u00e7y bolmaly d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mu\u015fdak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, intizar, a\u015fyk.<\/p><ul><li>Didara mu\u015fdak biz, ol bize dilber. Ha\u00e7an geler, dostum, bize habar ber! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artyk A\u00fdnany\u0148 didaryna mu\u015fdak bolup oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mydam","meaning":"<div><p>Hemme wagt, hemi\u015fe, elmydama, mydama.<\/p><ul><li>Bu\u00fdralyja guzym bar, mydam gez\u00fd\u00e4r \u00fdanymda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mydama","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mydam.<\/p><ul><li>Ata-eneler komiteti mekdebe k\u00f6mek bermegi \u00f6z\u00fcne maksat edip go\u00fd\u00fdan, mekdepd\u00e4ki mydama i\u015fle\u00fd\u00e4n organdyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, \u015eymbyrew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mydamala\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mydamalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"mydamalyk","meaning":"<div><p>Hemme wagtla\u00fdyn, hemi\u015felik, bakylyk, elmydamalyk, mydamala\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"mydar","meaning":"<div><p>1. G\u00fczeran, eklen\u00e7, o\u0148\u015fuk, g\u00fcn.<\/p><ul><li>Bu mydardan mydar bolmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sabyr, gujur, gurbat, sabry-karar, takat, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Wepa agyr \u00fdaralandy, onu\u0148 \u00fd\u00f6rem\u00e4ge mydary galmady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Wah, bar mydarym \u015fujagaz gyzymla! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mydyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri bilen \u00fda-da k\u00f6p bolup, \u00fduwa\u015fjadan geple\u015fmek, e\u015fidiler-e\u015fidilmez \u00fdaly geple\u015fmek.<\/p><ul><li>Hojamyrat polkownyk bilen mydyrda\u015famdan so\u0148, \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnjesine g\u00f6re Artyga \u00fdakymly s\u00f6z a\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myh","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00fc\u00fd.<\/p><ul><li>Artyk \u00e7eki\u00e7 bilen myh alyp \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myhak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4nesi derman h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan \u00fdakymly ysly, g\u00fclli \u00fdabany \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhlamak","meaning":"<div><p>Myh kakyp berkitmek, \u00e7\u00fc\u00fdlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhlatmak","meaning":"<div><p>Myh kakdyryp berkitdirmek, \u00e7\u00fc\u00fdletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhman","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 k\u00e4 g\u00f6rme-g\u00f6r\u015fe, gezelenje gelen adam.<\/p><ul><li>Men myhman hem d\u00e4l, geldi-ge\u00e7er hem d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myhman sorap i\u00fdmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Myhman myhmany gysganar, \u00f6\u00fd e\u00fdesi-ikisini hem. <span>(Nalkyl)<\/span><\/li><li>Akmak myhman \u00f6\u00fd e\u00fdesine h\u00f6d\u00fcr eder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Myhmany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde a\u015f go\u00fd, iki elini bo\u015f go\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Me\u00fdlise, \u00fdygnaga \u00e7agyryl\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhman-mediwan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhman.<\/p><ul><li>Indi myhman-mediwandan gysylar dagy eder \u00fdaly bolan d\u00e4ldiris. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myhmanhana","meaning":"<div><p>1. Gel\u00fd\u00e4n myhmanlar \u00fda\u015far \u00fdaly \u00fd\u00f6rite gurlan k\u00f6p otagly ja\u00fd.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi myhmanada ja\u00fd tutandan so\u0148, W\u00fc\u015fi keli\u0148 adresini yzarlap gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Myhmanlary myhmanhanany\u0148 m\u00fcdirini\u0148 k\u00f6mek\u00e7isi gar\u015fy aldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdratyn, indiwidual hojalyklarda myhman kabul edil\u00fd\u00e4n otag, myhnan ja\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhmanlamak","meaning":"<div><p>Myhmana hezzet etmek, myhman edip almak.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk hem bir g\u00fcn eneli-ogly myhmanlady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4miz we myla\u00fdym \u00fderde myhmanlara sag bol! -- di\u00fddi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myhmanlyk","meaning":"<div><p>Myhman bolmaklyk, myhman bolup barmaklyk, gonaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhmanparaz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhmans\u00f6\u00fder.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen adamlary\u0148 \u015fe\u00fdle myhmanparazdyklaryny bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Muhtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myhmans\u00f6\u00fder","meaning":"<div><p>Myhman s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, myhmana gowy hezzet-hormat ed\u00fd\u00e4n, myhman syla\u00fdan, myhman\u00e7yl.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhmans\u00f6\u00fderlik","meaning":"<div><p>Myhmany halamaklyk, myhmany e\u00fd g\u00f6rmeklik.<\/p><ul><li>Ol myhmans\u00f6\u00fderlik eden bolup, gapyny gi\u0148 a\u00e7\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Grek we Rum \u00fdazyjylary warwarlary\u0148 myhmans\u00f6\u00fderligini bell\u00e4p ge\u00e7ipdirler. <span>(\u00abOrta Asyrlar Taryhy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myhman\u00e7yl","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhmans\u00f6\u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"myhman\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myhmanlyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 uly oglum Gawrilo bir g\u00fcn \u00f6\u00fd\u00fcme myhman\u00e7ylyga geldi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gadym wagtlarda bir adam \u00f6z doganyny\u0148ka myhman\u00e7ylyga d\u00fc\u00fdeli gelipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Eziz ba\u00fdlary\u0148 myhman\u00e7ylygyndan \u00fda\u0148yja ga\u00fddyp gelipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myjabat","meaning":"<div><p>N\u00e4hak t\u00f6hmet, \u00fdalan \u015fyltak, garamat.<\/p><\/div>"},{"headword":"mykraz","meaning":"<div><p>Sakgal-murt bejeril\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik ga\u00fd\u00e7y.<\/p><ul><li>Meret mykraz alyp, tamy\u0148 g\u00fcne\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mylakat","meaning":"<div><p>Ho\u015fama\u00fdlyk, myla\u00fdymlyk.<\/p><ul><li>Akm\u00e4mmet agany\u0148 \u00f6zlerine eden mylakat olary\u0148 gulagyna-da ilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mylakatly","meaning":"<div><p>Ho\u015fama\u00fd, myla\u00fdym, m\u00e4hirlilik, \u00fdakymly s\u00f6zli.<\/p><\/div>"},{"headword":"mylakatlylyk","meaning":"<div><p>Ho\u015fama\u00fdlyk, myla\u00fdymlyk, m\u00e4hirlilik, \u00fdakymlylyk.<\/p><ul><li>Annu\u015fka bilen geple\u015fip duran wagt \u00e7ykan sesini\u0148 owazynda d\u00fc\u015f\u00fcndirip bolmajak \u00e7o\u015fgunly mylakatlylyk bardy. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myla\u00fdym","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wne \u00fdaramly, g\u00f6wne ho\u015f \u00fdak\u00fdan.<\/p><ul><li>Mahmal \u00fdaly myla\u00fdym me\u00fddanda se\u00fdalkalar hatara tohum d\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ma\u00fdyl, salkyn (howa hakda).<\/p><ul><li>Myla\u00fdym howaly i\u00fdul ag\u015famy, \u00fderler bugar\u00fdardy g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00e7oguna, myla\u00fdym tebigat \u00fde\u0148il dem al\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birneme \u00fdyly, \u00fdylymsy, ne sowuk, ne yssy (suw hakda).<\/p><ul><li>Myla\u00fdym suw.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gulaga \u00fdakymly, gulaga ho\u015f deg\u00fd\u00e4n (ses, owaz hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan myla\u00fdym hem degi\u015fmek he\u0148ini du\u00fddur\u00fdan ses bilen s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnli, ho\u015f gylykly, g\u00f6wne \u00fdakymly, s\u00fc\u00fdji s\u00f6zli, al\u00e7ak, mylakatly, sypa\u00fdy.<\/p><ul><li>G\u00f6rm\u00e4ge sypa\u00fdy, geple\u015fm\u00e4ge myla\u00fdym adam. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myla\u00fdymlanmak","meaning":"<div><p>1. Myla\u00fdym, \u00fdum\u015fak bolmak, g\u00f6wne \u00fdaramly bolmak (predmet, zat hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Ma\u00fdlap ba\u015flamak, jana \u00fdaramly bolmak.<\/p><ul><li>Howa myla\u00fdymlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddyp-\u00fdyly bolmak (suw hakynda).<\/p><\/div><div><p>4. Gulaga \u00fdakymly degip ba\u015flamak, ho\u015f \u00fdakmak, \u00fdakymly t\u00e4sir etmek (ses, owaz hakda).<\/p><ul><li>\u00dda\u015f bag\u015fyny\u0148 sesi barha myla\u00fdymlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. A\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnli hem ho\u015f gylykly bolmak, s\u00fc\u00fdji dili bolmak, al\u00e7aklyk etmek.<\/p><ul><li>Ol tyz gyz\u00fdardy, s\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi, \u00f6\u00fdkele\u00fd\u00e4rdi, tizde sowa\u00fdardy, myla\u00fdymlan\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myla\u00fdymlyk","meaning":"<div><p>1. Gaty d\u00e4llik, \u00fdum\u015faklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ma\u00fdyllyk, \u00fdylylyk (howa hakda).<\/p><ul><li>Howany\u0148 myla\u00fdymlygy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddylylyk derejesi, \u00fdakymlylyk, \u00fdylylyk (suw hakda).<\/p><ul><li>Suwu\u0148 myla\u00fdymlygy hemmeler \u00fc\u00e7in \u00fdaramly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gulaga \u00fdakymlylyk, ho\u015f owazlyk (ses hakada).<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnlilik, ho\u015f gylyklylyk, s\u00fc\u00fdji s\u00f6zl\u00fclik, al\u00e7aklyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6r\u00e4n myla\u00fdymlyk bilen \u00f6z\u00fcne habar gatandygyny \u00fdadyna saldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>D\u00fcrnebat howla ugramak\u00e7y bolanda, myla\u00fdymlyk bilen \u00fdylgyrdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myla\u00fdymsyramak","meaning":"<div><p>A\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnli, ho\u015f gylykly bolan bolmak \u00fdarnja\u0148lyk etmek.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdle \u00fdesrlik bilen myla\u00fdymsyrady welin, komandir \u00fdesirlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdp mazmynyny e\u00fd\u00fd\u00e4m a\u0148lady we onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdigren\u00e7 alamatlary pe\u00fdda boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mylkyk","meaning":"<div><p>Tulkuldap duran, \u00f6r\u00e4n \u00fdum\u015fak, mylkyldap duran.<\/p><ul><li>Mylkyl garny bilen stolu\u0148 gyrasyna agram salyp, geple\u015fm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mylkyldamak","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015faklyk zerarly tulkuldap durmak, mylk-mylk edip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"mylkyldy","meaning":"<div><p>Mylkyk, \u00fdum\u015fak zatlary\u0148 \u00e7a\u00fdkanmagy netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n hereket ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"myltyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddakymsyz tagamy bolan, tagamsyz.<\/p><ul><li>Myltyk \u00fcz\u00fcm, myltyk gawun.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> T\u00fcpe\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"mymyk","meaning":"<div><p>1. Beter \u00fdum\u015fak, juda myla\u00fdym.<\/p><ul><li>Makarowy\u0148 g\u00fcne \u00fdanan bugda\u00fd re\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcne, arkan ga\u00fdtarylan mymyk sa\u00e7yna, d\u00f6\u015f\u00fcnd\u00e4ki \u00abAltyn \u00ddyldyz\u00bb medalyna dikilen g\u00f6zler ba\u015fga \u00fdana bakma\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fdagly d\u00f6\u015f\u00fc\u0148 mymyk etini \u00fduwudandan so\u0148, s\u00fc\u0148klerini \u00e7e\u00fdnedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Ta\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myla\u00fdym, \u00fdakymly, \u00fdaramly.<\/p><ul><li>\u00d6w\u00fcs\u00fd\u00e4r bahary\u0148 mymyk \u00fdelleri. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mymyldamak","meaning":"<div><p>Endigan, si\u0148\u0148in yrgyldap durmak, hereket edip durmak.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 gapysyny\u0148 \u00fdokary gapdalynda, ki\u00e7ijik penjirani\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde prujinaly \u00fcst\u00fc mymyldap duran ak krowaty bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mymyldy","meaning":"<div><p>Birsydyrgyn, endigan bol\u00fdan si\u0148\u0148in yrgyldy, hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"mymyramak","meaning":"<div><p>1. Asuda halda bolmak.<\/p><ul><li>Mawy de\u0148iz rahat mymyra\u00fdardy, \u015felpelerini \u00e7ala yrala\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jany\u0148 \u015fypa tapyp, lezzet alyp, ukuly \u00fdagda\u00fdda me\u00fdmiremek.<\/p><ul><li>Artyk ma\u0148la\u00fdyny iki elini\u0148 a\u00fdasyna go\u00fdup gyzgyn g\u00fcrr\u00fc\u0148 astynda mymyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mynasybetli","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 hormatyna bagy\u015flanan, bir zady\u0148 hatyrasy, hormaty \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Erte ag\u015fam okuw \u00fdylyny\u0148 gutarmagy mynasybetli mekdebi\u0148 to\u00fdy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mynasyp","meaning":"<div><p>1. La\u00fdyk bolan, ta\u00fd gel\u00fd\u00e4n, barabar bolan.<\/p><ul><li>Di\u00fd\u00fd\u00e4rdi: --G\u00f6zel gyz, g\u00f6rmege\u00fd \u00fdigit, bular bir-birine mynasyp j\u00fcb\u00fct. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7yn sa\u0148a mynasyp gyz. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fikli, \u00fdara\u015fakly, \u00e7emeli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tegelek \u00fd\u00fcz\u00fcne mynasyp g\u00f6zlerini\u0148 \u00fcst\u00fcnde gy\u00fdma gara ga\u015flary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garda\u015f gaty gitme sen hetdena\u015fa, \u00fd\u00f6neke\u00fdlik mynasypdyr her ki\u015f\u00e4. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mynjama","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Kakma\u00e7 \u00fdaly b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrilip, bi\u015firilip, k\u00fc\u00fdz\u00e4 salyn\u00fdan balyk eti.<\/p><\/div>"},{"headword":"mynjyramak","meaning":"<div><p>1. Baslygyp \u00fda-da zor g\u00f6r\u00fcp owranyp gitmek, pytramak, ezilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok bolmak, \u00f6lmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 bosgunlary girere s\u00fcren tapman, ibirtde-zibirt bolup, top oklaryny\u0148 astynda mynjyra\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mynjyratmak","meaning":"<div><p>1. Basyp, basmarlap ezmek, owratmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e4dikli a\u00fdaklary bilen ta\u015flan mahorkasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden basyp mynjyratdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok etmek. Basyp \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Mynjyradyp fa\u015fizmi\u0148 baryny, Saklarys Watanymyzy\u0148 namys-aryny. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tilkini a\u00fdagy bilen basyp, tas mynjyradan eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myn\u00e7galamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> myn\u00e7gamak.<\/p><ul><li>Gara gulak\u00e7yny\u0148 alyp eline, \u00fd\u00fczin sallap, myn\u00e7gala\u00fdar ol ine. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol, gyrmyldap bar\u015fyna tigirlerini\u0148 a\u015fagyndaky pal\u00e7yklary myn\u00e7galap, gyralary kertilenje \u00fdodajyklar \u00fdasa\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myn\u00e7gamak","meaning":"<div><p>Bir zady eli\u0148 i\u00e7inde owkalamak, owkalap mynjyratmak, myn\u00e7galap ezmek, owmak, myn\u00e7galamak.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki gazeti gahar bilen myn\u00e7gap gysdy, onu\u0148 g\u00f6z\u00fcnde gazap u\u00e7gunlary \u00fdalpyldady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ol \u00fd\u00fcpegi barmaklaryny\u0148 arasynda myn\u00e7galap, gar\u015fysyndaky adama g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrat","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrekde beslenen arzuw, isleg, ni\u00fdet, maksat.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsy i\u015fi \u00fd\u00fcregi\u0148 islese, \u015fo\u0148a yhlas bilen hyzmat etse\u0148, ol seni myrady\u0148a \u00fdetir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Agzybirlik \u00fde\u0148i\u015f getir, arzuwly myrada \u00fdetir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Yhlasa-myrat. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrdyrdamak","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fjadan geplemek, e\u015fidiler-e\u015fidilmez \u00fdaly geplemek, .<\/p><ul><li>Kagyzlary birin-birin oka\u00fdar, \u00f6z i\u00e7inden mydyrda\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrlamak","meaning":"<div><p>1. Myr-myr edip seslenmek, myrryldyly ses \u00e7ykarmak (pi\u015fik hakda).<\/p><ul><li>Pi\u015fik myrla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alaja hor \u00e7ekip, s\u00fc\u00fdji ukuda \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gapdalyndaky jigisi guzy \u00fdaly myrlap \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myraly hi\u00e7 zat di\u00fdm\u00e4n, \u00fduwa\u015fja myrlap \u00fdatany \u00fc\u00e7in, a\u00fdal i\u0148 so\u0148unda durup bilm\u00e4n, Myralyny\u0148 bo\u00fdnundan gol salypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilellikde myrlamak, myr-myr edi\u015fip seslenmek, myrrylda\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e bolup myrlap, ukuda \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Gapydaky myhmanlar guzy \u00fdaly myrla\u015fyp \u00fdatyrdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrryh","meaning":"<div><p>1. Jyn, kakyn.<\/p><\/div><div><p>2. Nejis, haramzada, \u00fdigrenji.<\/p><ul><li>\u00ddok bol, myrryh! -- di\u00fddirip, \u00f6z\u00fcne s\u00f6gd\u00fcrip \u00fd\u00f6r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Her bir s\u00f6zi \u00fdigrenji myrryhlara lowlap duran \u00fdalyn \u00fdaly \u00e7abyra\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myrryldy","meaning":"<div><p>Pi\u015fik \u00fda-da adam uklap \u00fdatyrka burnundan dem alanda \u00e7yk\u00fdan \u00fduwa\u015fja ses.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijik krowaty\u0148 \u00fcst\u00fcnde ak prostyna dolanyp, s\u00fc\u00fdji uka giden Myrady\u0148 \u00abmyr-myr\u00bb ed\u00fd\u00e4n sesi Murkany\u0148 myryldysy bilen sazla\u015fyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mysal","meaning":"<div><p>1. Bir zat d\u00fc\u015f\u00fcndirilende, subut edilende g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n, getiril\u00fd\u00e4n delil, tymsal.<\/p><ul><li>Garry m\u00e4tel galdy g\u00fcn\u00e4k\u00e4r \u00fdaly, ol ge\u00e7en g\u00fcnleri\u0148 diri mysaly. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Pikir arkaly hasap edilip \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fd\u00e4n g\u00f6n\u00fckme.<\/p><\/div>"},{"headword":"mysala","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015f, sypat, g\u00f6rk-g\u00f6rmek, ke\u015fp.<\/p><\/div>"},{"headword":"mysapyr","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga \u00fdurtdan gelen, \u00e7et \u00fdurtly, sy\u00fdahat\u00e7y.<\/p><ul><li>Mysapyr adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garyp, pukara, bi\u00e7\u00e4re.<\/p><ul><li>Mysapyr halda bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mysapyrlyk","meaning":"<div><p>1. Mysapyr \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, \u00e7et \u00fdurtlulyk, gelmi\u015feklik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garyplyk, pukaralyk, bi\u00e7\u00e4relik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"myssary\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde myssaryp ba\u015flamak, myssyk g\u00f6rn\u00fc\u015fi almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"myssyk","meaning":"<div><p>1. Terligi ga\u00e7an, \u00fdum\u015fan, myssaran.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4zeden \u00fdum\u015fak (\u00e7\u00f6rek hakda).<\/p><ul><li>Sa\u00e7ak doly \u00e7\u00f6regi\u0148 orta lap d\u00fc\u015fmegi, onu\u0148 a\u00e7 g\u00f6z\u00fcni \u00fderine getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Myla\u00fdym, \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 Ma\u00fdsany\u0148 myssyk \u00fda\u0148agyndan og\u015fady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myssyldamak","meaning":"<div><p>Myssyldyly dem almak, burnu\u0148 bilen asuda dem almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"myssyldy","meaning":"<div><p>Asuda alyn\u00fdan dem, burnundan sogduryp dem alnanda \u00fduwa\u015f ses.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdji ukuda \u00fdatan kentleri\u0148 myssyldysyndasyndan ba\u015fga zat e\u015fidilmedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol G \u00fcn Geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mytara","meaning":"<div><p>\u00ddana g\u00f6teril\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik suw gaby.<\/p><ul><li>P\u00fdotr hem indi g\u00fcrl\u00e4nokdy, emma ol mytarasyndan k\u00fcr\u00fc\u015fgelere bir zat gu\u00fd\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mytaramdaky su yslanypdyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mytdyldamak","meaning":"<div><p>Ma\u00fdda \u00e4diml\u00e4p, \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6remek, ha\u00fdal gitmek, ha\u00fdal hereket etmek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt \u00fdol bilen Mergen aga mytdyldap gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Italmaz mytdyldap gidip bar\u015fyna, \u00fdagda\u00fdy m\u00fc\u0148 \u00f6l\u00e7\u00e4p, m\u00fc\u0148 bi\u00e7ip, hemmesini hem n\u00e4makul g\u00f6r\u00fcp \u00f6\u00fde gi\u00e7 geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mytdyldatmak","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f, ha\u00fdal \u00fd\u00f6retmek, \u00f6z ma\u00fddalyna s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Annaguly \u00fdabysyny mytdyldatyp gu\u00fda bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"mytdylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6r\u00e4p barmak, \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6re\u015fip gitmek.<\/p><ul><li>Elinlerini g\u00f6terip bilm\u00e4n mytdylda\u015fyp, hol-ha kolhoz mallary gel\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myzahar","meaning":"<div><p>M\u00e4t\u00e4\u00e7, zar.<\/p><ul><li>Men d\u00fcn\u00fd\u00e4 malyna myzahar d\u00e4ldirin. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 hi\u00e7 zada myzahar d\u00e4ldigimiz bilse-de, bizi\u0148 \u00fc\u00e7in d\u00e4l zat hasap edip, doganjygym Gyzylsuwdan gyzyl balyk iberipdir. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myza\u00fdyk","meaning":"<div><p>Myza\u00fdyk etmek-ynjyklyk etmek, g\u00f6wn\u00fc\u0148e almak, argynlyk du\u00fdmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler uzak \u00fdoly myza\u00fdyk etm\u00e4n, \u00e4wmezlik bilen gadam ur\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdlary\u0148 \u00f6zi ony on\u00e7akly myza\u00fdyk etm\u00e4nleri \u00fc\u00e7in, \u00fdene \u015fowhun ba\u015flandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen eli\u0148e \u00fda dili\u0148e \u00fdokan kirjagyzy myza\u00fdyk etjek bolsa\u0148 bagt gu\u015fy gelip, seni\u0148 ba\u015fy\u0148a gonmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fdalyny\u0148 g\u00f6zi \u00fdok \u00fdaly s\u00fcssenekl\u00e4p gelmegini myza\u00fdyk etm\u00e4n, aradan biraz salym ge\u00e7irenden so\u0148, \u015fe\u00fdle di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"myza\u00fdyk\u00e7y","meaning":"<div><p>Myza\u00fdyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u00e7mak","meaning":"<div><p>1. Ny\u015fanasyz atmak, \u00e7enem\u00e4n atmak.<\/p><ul><li>Mergen tisginip, t\u00fcpe\u0148ini my\u00e7yp go\u00fdberipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uly tizlik bilen \u00fd\u00f6remek, \u00f6r\u00e4n \u00e7alt gitmek.<\/p><ul><li>Otly my\u00e7\u00fdar, polat \u00fdoldan \u00fdel \u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddalan s\u00f6zlemek, toslap \u00fdok zady a\u00fdtmak, \u00e7ypdyrmak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 my\u00e7y\u015flaryny bo\u00fdunlaryna subut etdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u0148\u0148yldamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> mymyldamak.<\/p><ul><li>Orazgeldi, my\u0148\u0148yldap duran duwany\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7al tellegini ta\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Burnu\u0148a salyp geplemek, my\u0148\u0148y-my\u0148\u0148y edip geplemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me, agzy\u0148a suw alan \u00fdaly my\u0148\u0148ylda\u00fda\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> mymyldy.<\/p><\/div><div><p>2. Burna salyp geplenende \u00e7yk\u00fdan ses, my\u0148\u0148y-my\u0148\u0148y edip geple\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> my\u015f-my\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u015f-mi\u015f","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Habarlyk kategor\u00fdasyny\u0148 bir formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u015f-my\u015f","meaning":"<div><p>Bolan \u00fda-da bolandagy konkret d\u00e4l, il arasyna \u00fda\u00fdran, toslama, \u00e7aklama.<\/p><ul><li>\u00abMy\u015f-my\u015fy\u0148\u00bb so\u0148uny\u0148 \u00e7yna barandygyny g\u00f6ren Hajy gyzlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip \u00fdylgyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mun\u00e7a d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n ganlara seb\u00e4p bol\u00fdanlary\u0148 bir \u00fdany \u015fol \u00abmy\u015f-my\u015f\u00bb habarlar d\u00e4lmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u015flamak","meaning":"<div><p>Sesli dem almak.<\/p><ul><li>Iki sany sygyr my\u015flap \u00fdatyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sygyr as-kem tam\u015fanan boldy-da otdan \u00fd\u00fczini sowup, \u00e7alaja my\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u015f\u015fyldy","meaning":"<div><p>Dem alnanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u017ega","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcne zat d\u00fc\u015f\u00fcp, gysylyp, basylyp ezilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"my\u017egamak","meaning":"<div><p>Ol bolmak, \u00e7yg \u00e7ekyp, my\u017e\u017eyk bolmak.<\/p><ul><li>Bolup ge\u00e7en ygaldan so\u0148 \u015forta\u0148 \u00fderleri\u0148 biraz my\u017egany, \u00e7\u00e4ges\u00f6w \u00fderleri\u0148 berk\u00e4ni \u00fc\u00e7in, \u00fdeli\u0148 howada \u00e7\u00e4ge sowurmagy ge\u0148 \u00fdaly du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u017e\u017earmak","meaning":"<div><p>1. Suwy, \u015firesi \u00e7ykyp durmak, my\u017e\u017eyk bolmak, ezilmek.<\/p><ul><li>\u00c7eleklerde \u00e7akyr \u00fc\u00e7in ezilen \u00fcz\u00fcmler my\u017e\u017earypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Etli-ganlylyk \u00fda-da \u00fdum\u015faklyk zerarly mylkyldap durmak.<\/p><ul><li>Siz, e\u00fdlemi \u00fdetmedik hamyr \u00fdaly \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4ge onu\u0148 dabanyny\u0148 my\u017e\u017earyp, yzynda hatara \u00e7ukanak galdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u017e\u017eartmak","meaning":"<div><p>1. My\u017e\u017eyk etmek, suwuny, \u015firesini ezip \u00e7ykarmak, ezmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> My\u017e\u017eygyny \u00e7ykarmak, mylkyldap duran hala \u00f6w\u00fcrmek, mynjyratmak.<\/p><ul><li>Obada\u015flar! \u00ddylany\u0148 bilini syndyrany\u0148 bilen t\u00e4 be\u00fdnisini my\u017e\u017eard\u00fdan\u00e7a\u0148 z\u00e4heri gutaranok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Yzy agyr \u00fd\u00fckli traktor yzgarly \u00fderi my\u017e\u017eardyp, \u00f6z yzyna \u00fc\u00fdtge\u015fik \u00fdol \u00fdasap bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"my\u017e\u017eyk","meaning":"<div><p>Suwa mazaly ezilen, \u00f6l bolany, \u00f6l-suw bolan.<\/p><ul><li>Endamlaryndan \u00e7ykan der bilen my\u017e\u017eyk bolan k\u00f6\u00fdneklerini \u00fdelpe\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Derlemekden \u00fda\u0148a onu\u0148 k\u00f6\u00fdnegi my\u017e\u017eyk boldy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4","meaning":"<div><p>Oglak-guzy, go\u00fdun-ge\u00e7i m\u00e4l\u00e4nde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Otdan, suwdan do\u00fdmasa, \u00abM\u00e4, m\u00e4\u00bb m\u00e4le\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bir oglajygy\u0148 \u00abm\u00e4\u00bb eden sesi e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4de","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u015fgazan.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 m\u00e4d\u00e4mizi, bagyr-bajygymyzy dograp, me\u00fddana ta\u015flap biler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol te\u015fnelikden horluk \u00e7eken balyk \u00fdaly m\u00e4desini gi\u0148 a\u00e7yp, ag\u015famy\u0148 t\u00e4miz howasyny i\u00e7gin-i\u00e7gin sor\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hek","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Gaty dag jisimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4helle","meaning":"<div><p>Toplanan k\u00f6p adam, jemende, m\u00e4reke.<\/p><ul><li>Iki k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00e7atrygynda her g\u00fcn dan atmasy bilen ba\u015flan\u00fdan janly hereket durdygy\u00e7a gyzygyp, bir bazar m\u00e4hellesine me\u0148z\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hetdel","meaning":"<div><p>Sabyrsyzlyk bilen gara\u015fy\u015f, g\u00f6z diki\u015f, eglenip duran, bendiwan.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn atdan d\u00fc\u015fm\u00e4ge m\u00e4hetdel, gazap bilen G\u00fcle bahan okduruldy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 hemmesi onu\u0148 agzyndan s\u00f6z \u00e7ykaryna m\u00e4hetdeldi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hir","meaning":"<div><p>Rehimdarlyk du\u00fdgusy, yhlas bilen edil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcrek s\u00f6\u00fdgisi.<\/p><ul><li>Anna Petrowna Artyga bakan \u00f6z\u00fcnde a\u00fdratyn m\u00e4hir syz\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hirli","meaning":"<div><p>Rehimdarlyk du\u00fdgusy bar bolan, myla\u00fdym gatna\u015fykly, \u00fdakymly m\u00e4hir bilen aragatna\u015fyk sakla\u00fdan.<\/p><ul><li>Egni gara mahmal paltoly, ba\u015fy uzyn se\u00e7ekli, owadan \u00fd\u00fcpek \u00fdaglykly, n\u00e4zenin gyz ba\u00fdlyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6r\u00e4n m\u00e4hirli g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hirlilik","meaning":"<div><p>M\u00e4hirli bolmaklyk, rehimdarlyk du\u00fdgusy, barlyk, myla\u00fdymlyk, \u00fdakymlylyk.<\/p><ul><li>Jemaly yssy m\u00e4hirlilik bilen goltuguna gysyp, pugta \u00f6pdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hirsiz","meaning":"<div><p>Rehimdarlyk du\u00fdgusy bolmadyk, myla\u00fdym d\u00e4l, m\u00e4hirli d\u00e4l.<\/p><ul><li>Onu\u0148 m\u00e4hirsiz \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdigren\u00e7 bilen garady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hirsizlik","meaning":"<div><p>Rehimdarlyk du\u00fdgusy \u00fdokluk, m\u00e4hirli d\u00e4llik, myla\u00fdym d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hnet","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n uly, \u00e4girt uly da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Garpyzlary\u0148 her biri K\u00f6petdagy\u0148 m\u00e4hmet da\u015flary \u00fdaly \u00e7akny\u015fyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen \u00f6z\u00fcni\u0148 m\u00e4hnet g\u00f6wresini zordan g\u00f6teripi lo\u0148k --lo\u0148k edip ylga\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f\u00e7a \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femal toka\u00fdy\u0148 k\u00f6p \u00fda\u015fan m\u00e4hnet aga\u00e7laryny \u00e7alaja yra\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 arka tarapda yzly-yzyna m\u00e4hnet g\u00fcmm\u00fcrdiler gopdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Z\u00e4hmet azaby, jebir-jepa, kyn\u00e7lyk, azap.<\/p><ul><li>\u015eol \u00e7ekilen m\u00e4hnetleri\u0148 indi r\u00e4hneti \u00fdetip gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 m\u00e4hnetimi etmegin za\u00fda. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gelen d\u00f6wlet, giden m\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hrap","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Metjidi\u0148 diwarynda K\u00e4b\u00e4 (Mekg\u00e4) tarap ugry g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n gapy pisint uly k\u00f6w tag\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hrem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00e4hriban.<\/p><ul><li>M\u00e4hrem ene g\u00f6ws\u00fcn gerdi \u00fcst\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hremlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00e4hribanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hrewsiz","meaning":"<div><p>Rehimsiz, m\u00e4hirsiz zalym.<\/p><ul><li>Emma suwsuzlyk belasy m\u00e4hrewsiz h\u00fcj\u00fcm ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hriban","meaning":"<div><p>1. M\u00e4hirli, mylakatly, rehimli, m\u00e4hrem.<\/p><ul><li>\u00ddylgyranda, onu\u0148 \u00fdanaklarynda emele gel\u00fd\u00e4n \u00e7ukanaklar begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne A\u00fdsoltany adatdan da\u015fary m\u00e4hriban, \u00fdakymly, geli\u015fikli, owadan bir gyz edip g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gadyrly, s\u00f6\u00fdg\u00fcli, eziz.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hribanlyk","meaning":"<div><p>M\u00e4hirlilik, mylakatlylyk, rehimlilik, m\u00e4hremlilik.<\/p><ul><li>Indi m\u00e4hribanlyk bilen baky\u015fyp, Dostlyk bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4r g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4hriban\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00e4hribanlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 m\u00e4hriban\u00e7ylygy, gelene-gidene \u00fdakymlygy hi\u00fd di\u00fdip-a\u00fddan \u00fdaly d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4jerlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00e4jumlamak.<\/p><ul><li>K\u00f6p soldupdy gyzyl g\u00fcl\u00fc\u0148 gun\u00e7asyn, M\u00e4jerledi zalym urup penjesin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4jum","meaning":"<div><p>Owradylyp gaty\u015fdyrylan, myn\u00e7galanan, garym --gatym edilen, ezilen.<\/p><ul><li>Kirli m\u00e4jum der onu\u0148 elinden akdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol boz \u00fderi misli m\u00e4jum dek gar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4jumlamak","meaning":"<div><p>Garym-gatym etmek, garja\u015fdyrmak, ezmek, m\u00e4jerlemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 adatlanan elleri suw bilen uny sanly salymda m\u00e4jumlady-da, g\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00e7alasyn \u00fdumrugy hamyry\u0148 e\u00fdini \u00fdetirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4ki","meaning":"<div><p>1. <span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Er\u015fi\u0148 arasyndan arga\u00e7 ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in ulanyn\u00fdan iki ujy hem s\u00fc\u00fd\u00fcnmek dokma\u00e7ylyk enjamy.<\/p><ul><li>So\u0148ra Gar\u00fdagdy okopy\u0148 \u00fcs\u00fct\u00fcnden m\u00e4ki \u00fdaly iki \u00fdana ge\u00e7\u00fd\u00e4n minolary\u0148 sykylygyny\u0148 we oklary\u0148 \u015fuzlamasyny\u0148 astynda d\u00fc\u00fdr\u00fclip, \u00fdygrylyp, h\u00f6wd\u00fclenen \u00fdaly bolun uka gitdi. <span>(H. Ysmailow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tikin ma\u015fynlarynda a\u015faky sapagyn \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrek tiki\u0148 ma\u015fyny\u0148 m\u00e4kisi \u00fdaly g\u00fcrs\u00fclde\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4ki\u00fdan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Urka\u00e7y jynsly towuk, gu\u015f we \u015f. m.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fdsy \u00fdumurtgaden horaz, ha\u00fdsyndan m\u00e4ki\u00fdan \u00e7ykjagyny bilm\u00e4ge ymtyl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4k\u00e4m","meaning":"<div><p>1. Pugta, ga\u00fdym.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen gyzyny\u0148 ke\u015fdel\u00e4n bu ajap haltajygyny \u015fanly \u00fdadyg\u00e4rlik h\u00f6km\u00fcnde on \u00fc\u00e7 \u00fdyldan b\u00e4ri m\u00e4kam sakla\u00fdaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artyk babala nebsew\u00fcrlik bilen garandan so\u0148, g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersin, o\u0148a kasam ed\u00fd\u00e4n \u00fdaly ony m\u00e4k\u00e4m og\u015fady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Berk, durnukly, pugta.<\/p><ul><li>Jigim, m\u00e4k\u00e4m dostluk gerek \u00e7agala\u0148-da durmu\u015fynda. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4k\u00e4mlemek","meaning":"<div><p>1. M\u00e4k\u00e4m etmek, ga\u00fdym etmek, pugtalamak, berklemek.<\/p><ul><li>Dalbarlyk diken p\u00fcrslerimizi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni pugta m\u00e4k\u00e4mledik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pugta ildirmek, \u00fdapmak, beklemek, berkitmek.<\/p><ul><li>Derwez\u00e4ni\u0148 i\u015figini m\u00e4k\u00e4ml\u00e4\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddadyndan \u00e7ykmaz \u00fdaly pugta tab\u015fyrmak, sargamak takyklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4k\u00e4mlenmek","meaning":"<div><p>1. M\u00e4k\u00e4m edilmek, ga\u00fdym edilmek, berk bolmak, pugtalanmak.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 i\u015fimiz barha \u00f6s\u00fd\u00e4r we m\u00e4k\u00e4mlen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pugta beklenilmek, \u00fdapylmak, ildirilmek, berkidilmek.<\/p><ul><li>Derwez\u00e4ni\u0148 agzy m\u00e4k\u00e4mlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4k\u00e4mlik","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdymlyk, pugtalyk, berklik.<\/p><\/div><div><p>2. Berk edilenlik, berk haldalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4lemek","meaning":"<div><p>\u00abM\u00e4\u00bb edip seslenmek (ge\u00e7i, go\u00fdun we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Ol h\u00e4zir sowuk howada m\u00e4lam\u00e4ge --de \u00fdaraman duran \u00fdalydy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4lenez","meaning":"<div><p>Alty \u00fda\u015fly go\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4letmek","meaning":"<div><p>M\u00e4l\u00e4p duruzmak \u00abm\u00e4\u00bb etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4le\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup m\u00e4lemek, \u00fderli-\u00fderden m\u00e4l\u00e4p durmak, birn\u00e4\u00e7e bolup m\u00e4lemek.<\/p><ul><li>Me\u00fddany\u0148 \u015for otundan do\u00fdan go\u00fdunlar m\u00e4le\u015fip, nowalara tarap e\u0148\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4lim","meaning":"<div><p>A\u00fdan bolup duran, a\u00fddy\u0148y bolan, belli.<\/p><ul><li>Men erkli d\u00f6w\u00fcn ygty\u00fdarly \u00fdigidi bolup, n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u00f6z pikirimi, \u00f6z islegimi o\u0148a m\u00e4lim edip bilemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4l\u00e4bermek","meaning":"<div><p>Birdenk\u00e4 m\u00e4l\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Guzy \u00fdatan \u00fderinden birden m\u00e4l\u00e4berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4me","meaning":"<div><p>A\u00fdallarda s\u00fc\u00fdt, m\u00e4zi, g\u00f6w\u00fcs.<\/p><ul><li>Ak g\u00f6ws\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnde m\u00e4m\u00e4\u0148 ellener. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4mi\u015fi","meaning":"<div><p>Go\u00fdy gyzyl re\u0148k.<\/p><ul><li>Gyrmyzy, m\u00e4mi\u015fi, \u00fda\u015fyl hem sary, G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesine parla\u00fdar bary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4reke","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fcgi\u0148 \u00fc\u00fd\u015fmegi, k\u00f6p adam \u00fdygnanan \u00fder, jemagat, jemende, m\u00e4helle.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 men seni\u0148 m\u00e4rekede s\u00f6zl\u00e4ni\u0148i doklady\u0148y e\u015fitsem-de, be\u00fdle dilewardygy\u0148y du\u00fdma\u00fdardym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>M\u00e4rek\u00e4\u0148 \u015fat sesi asmana gala\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4rekeman","meaning":"<div><p>M\u00e4rekede bolmagy hala\u00fdan, m\u00e4rek\u00e4ni gowy gar\u00fd\u00e4n, m\u00e4rek\u00e4ni s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol da\u015fynda utanja\u0148 \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcnse-de, m\u00e4rekeman gebi-s\u00f6zi \u00fderinde bolan adymdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4tel","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> m\u00e4hetdel.<\/p><ul><li>Sen gitse\u0148, uly i\u015f galmazmy m\u00e4tel? Di\u00fdip, so\u0148lamanka gapy kakyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4t\u00e4\u00e7","meaning":"<div><p>1. Zada zar, gyt\u00e7ylykda \u00fda\u015fa\u00fdan, maddy ta\u00fddan horluk \u00e7ek\u00fd\u00e4n, garyp.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar hususy i\u015flerin ta\u015flap, m\u00e4t\u00e4je k\u00f6mege \u00fdeti\u015fmegi \u00f6zlerini\u0148 mukaddes bor\u00e7lary hasap ed\u00fd\u00e4rlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biz zada gara\u015fly, bir zatdan asyly, bagly bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 be\u00fdnisi \u00e7a\u00fdkanypdyr, bejerilmegine m\u00e4t\u00e4\u00e7. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz bu d\u00fcme \u00fdere m\u00e4t\u00e4\u00e7 hem bolup durmasyn. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4t\u00e4\u00e7lik","meaning":"<div><p>1. Zada zar bolmaklyk, gyty\u00e7ylykda \u00fda\u015famaklyk, maddy ta\u00fddan horluk \u00e7ekmeklik, garyplyk.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada gara\u015flylyk, bagly bolmaklyk, bir zatdan asyly \u00fdagda\u00fddalyk.<\/p><ul><li>Artyk han, meni\u0148 maslahat\u00e7a m\u00e4t\u00e4\u00e7ligim \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4z","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Organizme gerek maddalary i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan we gerekmediklerini organizmden b\u00f6l\u00fcp a\u00fdyr\u00fdan organ.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4zba\u015fy","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamyny\u0148 alkymyndan bo\u00fdnuny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykyp uzak wagtlap gutulma\u00fdan ba\u015fly \u00fdara in\u00e7ekeseli\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4zjimek","meaning":"<div><p>M\u00e4ze me\u0148ze\u015f m\u00e4z g\u00f6rn\u00fc\u015fli.<\/p><ul><li>M\u00e4zjimek \u00f6\u00fdj\u00fckler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4zle\u015fik","meaning":"<div><p>Gubarlap, \u00fda\u015faryp duran (g\u00f6z hakynda).<\/p><ul><li>Jepbar s\u00f6zle\u00fd\u00e4n wagtynda, m\u00e4zle\u015fik \u00e7al g\u00f6zleri o\u00fdna\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4zle\u015fmek","meaning":"<div><p>Gubarlap, \u00fda\u015faryp durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 m\u00e4zle\u015fen g\u00f6zleri Mawyny tanan \u00fdaly, \u00e7ala gymyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Se\u00e7m\u00e4 me\u0148ze\u015f togalajyk d\u00e4neli hasyl ber\u00fd\u00e4n k\u00f6s\u00fckli ekin we onu\u0148 i\u00fdil\u00fd\u00e4n d\u00e4nesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4\u015fburun\u00e7","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148y agaryp ba\u015flan sakgaly\u0148 re\u0148ki.<\/p><ul><li>Ol orta bo\u00fdly, sakgaly \u00fda\u0148y m\u00e4\u015fburun\u00e7 bolan bir adamdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni m\u00e4\u015fburun\u00e7 sakgaly we timarlanan murtlary gele\u015fige getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4\u015fe","meaning":"<div><p>1. T\u00fcpe\u0148i\u0148 gulagy \u00e7akmak.<\/p><ul><li>Ga\u00e7maga hy\u00fdallanan ha\u00fdwana baka t\u00fcpe\u0148ini \u00f6wr\u00fcp, m\u00e4\u015f\u00e4ni \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men t\u00fcpe\u0148i\u0148 m\u00e4\u015fesini gysanymdan, okumy\u0148 bo\u015f ge\u00e7mejegini a\u0148dym. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00c4ti\u015fgir.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00e4\u015fewe","meaning":"<div><p>M\u00e4\u015fden bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar, \u00e7alkama.<\/p><ul><li>\u00d6z yssyja m\u00e4\u015fewa\u0148ize etse\u0148iz ni\u00e7ik bolarka?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00e4\u015firik","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Dokma \u00fd\u00fcw\u00fcrtmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite b\u00fckd\u00fcrilen eri\u015fden saralan s\u00fc\u00fdri \u00fdumak.<\/p><ul><li>Her biri m\u00e4\u015firik \u00fdaly g\u00fc\u00fdzbi\u015fer almalar sallany\u015fyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6hlet","meaning":"<div><p>Belli bir wagt aralygy wagt, pursat, m\u00fcddet.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy \u00fdyllarynda gara metallurgi\u00fda zawody \u00f6r\u00e4n gysga m\u00f6hletde \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6hletli","meaning":"<div><p>Belli bir wagt bilen \u00e7\u00e4klanen belli m\u00fcddetli.<\/p><ul><li>Ol alty a\u00fdlyk m\u00f6hletli a\u00e7ylan kursy gutardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6hletlik","meaning":"<div><p>Belli bir wagtlyk, belli m\u00fcddetlik.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde gonalgany has uzak m\u00f6hletlik gurupdyrlar. <span>(Gadymly D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6hre","meaning":"<div><p>Suw degirmeninde meseneden in\u00fd\u00e4n suwu\u0148 \u00fdygnan\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdra go\u00fdulmasyz, zerur, gerekli, \u00e4hmi\u00fdetli, wajyp.<\/p><ul><li>Men p\u00e4k g\u00f6wn\u00fcmden sa\u0148a m\u00f6h\u00fcm bir zady a\u00fdtmak\u00e7y welin, dilim di\u00fden etme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Juda gerek zat, \u00fdumu\u015f.<\/p><ul><li>Welmyrat aga, siz meni\u0148 m\u00f6h\u00fcmimi bitirmedi\u0148iz! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcmlilik","meaning":"<div><p>Zerurluk, \u00e4hmi\u00fdetlik, wajyplyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcr","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> pe\u00e7at.<\/p><ul><li>Durdy o\u0148a m\u00f6h\u00fcr basylan \u015fahadatnamany g\u00f6rkezdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Stoly\u0148 \u00e7ekerinden bir pasport aldy-da, nika b\u00f6l\u00fcmini\u0148 basan m\u00f6hr\u00fcni a\u00e7yp g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol, \u00e7ekilen goly tassyk edilip, m\u00f6h\u00fcr basylan dil hatyny g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zatdan galan yz, bir zady\u0148 go\u00fdan t\u00e4siri.<\/p><ul><li>\u00ddyllar m\u00f6hr\u00fcni bas\u00fdar \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e, \u00ddigitlik du\u015fundan ge\u00e7\u00fd\u00e4r biperwa\u00fd. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcrlemek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Pe\u00e7at basmak. M\u00f6h\u00fcr go\u00fdmak, tagmalamak.<\/p><ul><li>Wagonlary\u0148 agzyny m\u00f6h\u00fcrlediler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcrlenmek","meaning":"<div><p>Pe\u00e7at basylmak, m\u00f6h\u00fcr go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcrletmek","meaning":"<div><p>Pe\u00e7at basdyrmak, m\u00f6h\u00fcr basdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fcrli","meaning":"<div><p>Pe\u00e7at basylan, m\u00f6h\u00fcr go\u00fdulan.<\/p><ul><li>Goltugundan bir topar m\u00f6h\u00fcrli kagyzlay \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6h\u00fct","meaning":"<div><p>T\u00f6hmet, mejabat.<\/p><ul><li>Elli \u00f6z\u00fcni\u0148 hile we mekirligi bilen \u00fdok \u00fderden toslap d\u00f6reden m\u00f6h\u00fcdini\u0148 bitiren i\u015fine \u015fatlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6jek","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Ite me\u0148ze\u015f \u00fdyrtyjy, wag\u015fy ha\u00fdwan, b\u00f6ri, gurt.<\/p><ul><li>Bu ta\u00fdda \u015fagaldan, m\u00f6jekden gork\u00fdan adam \u00fdok, be\u00fdle adamyny ba\u015fga \u00fderden g\u00f6zle! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar gele gurt bilen uru\u015fmaga gitdiler \u00fdogsam ol m\u00f6jekler go\u00fdunlarymyzy i\u00fdjekler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6j\u00fckmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 degmegi, urulmagy zerarly bir \u00fderi\u0148de inkes, zeper \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Amanow, gaty m\u00f6j\u00fcgen dyzyny\u0148 agrysyny-da unudup derrew Poladow bilen boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6le","meaning":"<div><p>M\u00f6lerilip duran, uly, ala (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Ol burunlak sesini \u00e7ykarman, ullakan m\u00f6le g\u00f6zleri bilen Gurdy synla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6lerilmek","meaning":"<div><p>Bir zada a\u0148karylyp durmak, ge\u0148 galyp, a\u0148karylyp seretmek.<\/p><ul><li>On barnmaklaryny hem agyzlaryna saryp m\u00f6lerilip durlarmyka?! <span>(H. Ismailow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6lermek","meaning":"<div><p>Bir zada a\u0148karyp durmak, a\u0148karyp seretmek ge\u0148 galyp, a\u0148k bolup durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6lertmek","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148i m\u00f6lertmek, bir zada a\u0148karylyp seretmek, bir zada ge\u0148 galyp durmak, a\u0148k bolup durmak.<\/p><ul><li>Bir gazykda bagly gara g\u00f6le g\u00f6z\u00fcni m\u00f6lerdip sered\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdanyndaky gelin g\u00f6z\u00fcni m\u00f6lerdip, o\u0148a bir zat di\u00fdjek \u00fdaly etdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Go\u00fdun g\u00f6zlerini m\u00f6lerdipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6le\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup m\u00f6lemek, bir topar bolup m\u00f6lemek.<\/p><ul><li>Oba arala\u015fan agyrlara g\u00f6zi d\u00fc\u015fen da\u0148ylgy g\u00f6leler gazyklaryny\u0148 da\u015fynda a\u00fdlanmak bilen m\u00f6le\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6n","meaning":"<div><p>Dogumly d\u00e4l, alagow\u015fak, a\u0148kaw, t\u00fcrk, ynanja\u0148, sada.<\/p><ul><li>Ozal bu adamyny g\u00f6rmedikler birinji gezek ony da\u015fyndan synlanda, \u015fu adam g\u00f6hert \u00fdaly ynanja\u0148 hem gaty m\u00f6n bolsa gerek di\u00fdip g\u00fcman etmekleri m\u00fcmkin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6nl\u00fck","meaning":"<div><p>Dogumly d\u00e4llik, a\u0148kawlyk, t\u00fcrkl\u00fck, sadalyk.<\/p><ul><li>Kimdir biri Kelj\u00e4ni\u0148 depderini\u0148 i\u00e7ine bir \u00fdagdyg\u00e4rlik salypdyr welin, gaty gowy zat eken -- di\u00fdip, m\u00f6nl\u00fcge salyp gepledi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6ns\u00fcremek","meaning":"<div><p>Bir zady bilmediksir\u00e4n bolmak, j\u00f6g\u00fclik etmek, hileg\u00e4rlik bilen a\u0148kawlyga salmak.<\/p><ul><li>Artyk \u00fdene m\u00f6ns\u00fcr\u00e4p azm urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dderi m\u00f6ns\u00fcr\u00e4n bolmasana. <span>(B. Kerba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6ns\u00fcre\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady bilmediksir\u00e4n bolu\u015fmak.<\/p><ul><li>Gulluhan, m\u00f6ns\u00fcre\u015fmesek n\u00e4derk\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6r-m\u00f6jek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bogun bedenli ki\u00e7ijik ha\u00fdwanlar, ownujak ha\u00fdwanlar.<\/p><ul><li>Krylowy\u0148 basn\u00fdalarynda adamlar, ha\u00fdwanlar, gu\u015flar we her hili m\u00f6r-m\u00f6jekler gatna\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddazy\u0148 \u00e7ykmagy bilen \u00e7\u00f6lde \u00fdylan i\u00e7\u00fdan, m\u00f6\u00fd \u00fdaly m\u00f6r-m\u00f6jekler-de g\u00f6rn\u00fcp ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>M\u00f6r-m\u00f6jekler wyzzylda\u015fyp u\u00e7\u00fdardylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6wjemek","meaning":"<div><p>M\u00f6w\u00e7 almak, g\u00fc\u00fdji artmak, g\u00fc\u00fdjemek, gazaplanmak.<\/p><ul><li>Esre\u015f\u00fd\u00e4r erkekler, k\u00fckre\u015f\u00fd\u00e4r kerler, a\u00fdazda m\u00f6wje\u00fd\u00e4r olary\u0148 jo\u015fy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6wlam","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: Huda\u00fdy\u0148 bir ady.<\/p><ul><li>Bir h\u00fcmmet etdi M\u00f6wl\u00e4mdan, Ganat baglap u\u00e7dy Gyrat. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6wlemek","meaning":"<div><p>\u00ddala gelmek (it hakda) , mawa gelmek (pi\u015fik hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6writ","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcr, zaman, wagt, m\u00fcddet.<\/p><ul><li>G\u00fcl e\u00fde\u00e7ilik gurlu\u015fyny\u0148 m\u00f6writi gutarypdyr. <span>(\u00abOrta Asyrlar Taryhy\u00bb)<\/span><\/li><li>Durmy\u015fda asly bol\u015fundan \u00fc\u00fdtgem\u00e4n dur\u00fdan hi\u00e7 zat \u00fdok, her ha\u00fdsy \u00f6z\u00fcni\u0148 m\u00f6wr\u00fctini s\u00fcr\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6ws\u00fcm","meaning":"<div><p>Belli bir pasyl, wagt aralygy, d\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>Bahar \u00f6z m\u00f6ws\u00fcm\u00fcni pa\u00fdawlady, tomsu\u0148 \u00fdandyryjy j\u00f6wzal yssysy ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ekinleri\u0148 we bag-bakjalary\u0148 hasyllaryny\u0148 biri-birini\u0148 yzyndan bi\u015fip \u00fdeti\u015fi\u015fi \u00fdaly, olar biri-birini\u0148 yzyndan her ha\u00fdsy \u00f6z m\u00f6ws\u00fcmini sowup, e\u0148\u0148ere bolup ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddygym m\u00f6ws\u00fcmi pagta\u00e7ylyk i\u015fini\u0148 a\u00fdratyn jogapk\u00e4rli a\u00fdgytla\u00fdjy m\u00f6ws\u00fcmi bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6ws\u00fcmlegi\u0148","meaning":"<div><p>Belli bir m\u00f6ws\u00fcmde bol\u00fdan, m\u00f6ws\u00fcm bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6w\u00e7","meaning":"<div><p>M\u00f6w\u00e7 almak, m\u00f6wjemek, hyjuwlanmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, jo\u015fmak.<\/p><ul><li><\/li><li>Nirede zulum g\u00fc\u00fd\u00e7li bolsa ony\u0148 gar\u015fysyna bolan gozgala\u0148-da has beter m\u00f6w\u00e7 almaga ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ellini\u0148 g\u00f6riplik damarlary tyrsylda\u015fyp ba\u015flady we ony\u0148 \u00fd\u00fcregynd\u00e4ki i\u00e7igara\u00e7ylyk ody dowlan m\u00f6w\u00e7 urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u00e7ber","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ululyk \u00f6l\u00e7egi g\u00f6wr\u00fcmi.<\/p><ul><li>Eger demir gyz\u00fdan bolsa, onda onu\u0148 m\u00f6\u00e7beri ulan\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. KuzminLogika)<\/span><\/li><li>\u00ddazyjyny\u0148 galdyran edebi mirasy \u00f6z\u00fcni\u0148 m\u00f6\u00e7beri bo\u00fdun\u00e7a on\u00e7akly uly bolmasa-da, onu\u0148 galamyny\u0148 astyndan \u00e7ykan eserler \u00fdokary baha mynasyp eserlerdir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 mukdary, sany.<\/p><ul><li>\u00ddeterlik m\u00f6\u00e7berde mugalymlar-da, wra\u00e7lar-da we medeni i\u015fg\u00e4rler-de pe\u00fdda boldular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00f6werek, \u00e7en, \u00e7ak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 da\u00fdhanlylyk edip \u00fd\u00f6renime kyrk-elli \u00fdyl m\u00f6\u00e7beri boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. A\u00fdtym, \u00e7\u00e4k, mas\u015ftab.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z bitiren i\u015fi bilen respublikamyzy\u0148 m\u00f6\u00e7berinde tanal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u00e7berli","meaning":"<div><p>M\u00f6\u00e7berde bolan, barabar bolan, \u00e7enli, \u00e7akly.<\/p><ul><li>Eger meni\u0148 gowa\u00e7amy\u0148 gektar m\u00f6\u00e7berli \u00fderi biraz susamadyk bolsa, men \u00f6z zwenomy\u0148 her gektar \u00fderinden bu \u00fdyl \u00fdetmi\u015f b\u00e4\u015f sentner pagta bererdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u00e7bersiz","meaning":"<div><p>\u00c7aksyz, \u00e7ensiz, sansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u00e7\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 bir \u00fderine urup pugta agyrtmak, awundyrmak, mazaly zeper \u00fdetirmek, \u015fikes \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>\u00ddumruk \u00fdaly oglanjyklar bilen p\u00f6gki o\u00fdnap, olary m\u00f6\u00e7\u00fckdir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 kerepde \u00fda\u015fa\u00fdan bogna\u00fdakly, z\u00e4herli m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>\u00ddazy\u0148 \u00e7ykmagy bilen \u00e7\u00f6lde \u00fdylan, i\u00e7\u00fdan, m\u00f6\u00fd \u00fdaly m\u00f6r-m\u00f6jekler-de g\u00f6r\u00fcn\u00fcp ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u0148\u0148\u00fcribermek","meaning":"<div><p>Uly ili\u0148 bilen sesli aglap ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Hojaw \u00f6r\u00e4n tukatdy, hatda m\u00f6\u0148\u0148\u00fcriberesi geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Gaty sesli aglamak, uly ili\u0148 bilen aglamak.<\/p><ul><li>Ba\u00fd, A\u00fdjemalymdan a\u00fdryldym-le\u00fd! -- di\u00fdip, k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ugrunda m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrip aglady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada \u00e7ydaman dat etmek, bagyryp durmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 iki egninden bas\u00fdan horluga \u00e7ydap bilm\u00e4n, m\u00f6\u0148\u0148\u00fcrip go\u00fdberm\u00e4ge \u00e7enli baryp \u00fdetipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcbtela","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Derdeser, ga\u00fdgy, gam, hasrat, eser, ba\u015faga\u00fd.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z pikirleri bilen m\u00fcbtela bolup, ga\u00fdgy-gam \u00e7ek\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suw se\u0148rikden aganso\u0148, m\u00fcbtela artmaklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcb\u00e4rek","meaning":"<div><p>1. Gowy ni\u00fdet a\u0148lad\u00fdan alky\u015f, gutlag.<\/p><ul><li>Ba\u00fdramy\u0148 m\u00fcbarek gahryman enem! <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nurana, o\u0148at, ha\u00fdyrly, \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 m\u00fcbarek jemaly\u0148yzy g\u00f6rm\u00e4ge mi\u00fdesser edene m\u00fc\u0148 kerem minnetdar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcb\u00e4reklemek","meaning":"<div><p>1. Alky\u015flamak, gutlamak.<\/p><ul><li>Eziz Nade\u017eda Sem\u00fdonowna, sizi dogan g\u00fcn\u00fc\u0148iz bilen m\u00fcb\u00e4rekle\u00fd\u00e4rin, size uzak \u00fda\u015f, bagtly durmu\u015f arzuw ed\u00fd\u00e4rin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ta\u00fdmaz beg bilen A\u00fdsoltany\u0148 to\u00fduny m\u00fcb\u00e4rekl\u00e4p bir s\u00f6z a\u00fdtdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarypyny etmek, taryplamak.<\/p><ul><li>Oglan m\u00fcn aty\u0148a, \u00f6z\u00fc\u0148i m\u00fcb\u00e4rekl\u00e4p, bir nama di\u00fd! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcdimi","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Baky, mydamalyk, hemi\u015felik, ebedi.<\/p><ul><li>\u015e\u00f6hratly ba\u00fddak, m\u00fcdimi ma\u00fdak. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen obada m\u00fcdimi \u00fda\u015farsy\u0148. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcdimilik","meaning":"<div><p>Bakylyk, hemi\u015felik, mydamalyk, ebedilik.<\/p><ul><li>I\u0148 so\u0148ky \u00fdylgyryp baky\u015fy onu\u0148 Galdy ma\u0148a m\u00fcdimilik \u00fdadyg\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fa ho\u015fal, m\u00fcdimilik sen azat! <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcdir","meaning":"<div><p>Edarany\u0148, k\u00e4rhanany\u0148 we \u015f. m. bir b\u00f6l\u00fcmini\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy, bir i\u015f dolandyryjy.<\/p><ul><li>Sah\u00e4t ol \u00fderden \u00e7ykandan so\u0148, \u015fol t\u00f6werekde mekdep m\u00fcdiri bilen sata\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcdirlik","meaning":"<div><p>M\u00fcdiri\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><ul><li>120 di\u0148le\u00fdji gelip, brigadirlik we ferma m\u00fcdirlik b\u00f6l\u00fcminde okap ba\u015flamalydy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcflis","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Garyp d\u00fc\u015fen, ezenegi agan, ele\u015fan, iflis.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcfti","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00ddokary musulman ruhunylaryny\u0148 dini taglymaty d\u00fc\u015f\u00fcndirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan wekili.<\/p><ul><li>G\u00f6rd\u00fc\u0148\u00e4 bir at, etin i\u00fdde, \u00fdanynda \u00fdat, Mollamydy\u0148, m\u00fcftimidi\u0148, N\u00e4 janyna gerek hat. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcje","meaning":"<div><p>\u00ddekeje d\u00e4ne \u00fcz\u00fcm, \u00fcz\u00fcm\u00fc\u0148 bir d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Bir m\u00fcje \u00fcz\u00fcm hem datmadym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcjerret","meaning":"<div><p>\u00ddeke, \u00fdal\u0148yz, ma\u015fgalasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcjew\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00d6wl\u00fc\u00fd\u00e4ni, mazar\u00e7ylygy goramak \u00fc\u00e7in \u015fol \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Ol garry m\u00fcjew\u00fcrde sowal berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcji","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdik owlagyny\u0148, guzyny\u0148 a\u015fygy, j\u00fcb\u00fcl, j\u00fcmi\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n ki\u00e7ijik, ownuk.<\/p><ul><li>M\u00fcji \u00fdaly ki\u00e7ijik kellesini\u0148 \u00e7owly gulaklary, onda a\u00fdratyn bir gujury\u0148 baryny m\u00e4lim ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>M\u00fcji a\u015fygy \u00fdaly ki\u00e7ijik, kelle\u0148je bir adam onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcni\u0148 tersine bolup \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fclemme","meaning":"<div><p>Bir giden, \u00e4hli, tutu\u015f, b\u00fctin.<\/p><ul><li>M\u00fclenme da\u00fdhany\u0148 gar\u015fysynda Eziz n\u00e4medir? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fclhit","meaning":"<div><p>Ezenegini agdyryp \u00fd\u00f6ren, ebti agan, s\u00f6lpi, s\u00fcpidik.<\/p><ul><li>Eziz meni \u00fdoldan yzyma ga\u00fdtaryp: -Bar-da \u015fol m\u00fclhidi alyp ga\u00fdt! -- di\u00fddi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen \u00f6z akyly\u0148 bilen i\u015f g\u00f6re\u0148ok seni\u0148 ba\u015fy\u0148y a\u00fdlan bir m\u00fclhit bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fclk","meaning":"<div><p>1. Eml\u00e4k, \u00fder, ba\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 m\u00fclkini\u0148 \u00f6z m\u00fclk\u00fcmizdigine biz \u00fda\u015flar gowy d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fdaris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eziz Watanym dar, g\u00fclle\u00fd\u00e4n m\u00fclk\u00fcm bar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdlary\u0148 ata-baba \u00f6z m\u00fclkleri hasap edip, e\u00fdel\u00e4p gel\u00fd\u00e4n \u00fczimli ha\u00fdatlaryny garyplara pa\u00fdlap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddurt, \u00fclke.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fclkdar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dder e\u00fdesi, m\u00fclk e\u00fdesi.<\/p><ul><li>Nebisje\u0148 ba\u00fdlar \u00fdok, zalym hanlar \u00fdok, m\u00fclkdar \u00fdok hem ezil\u00fd\u00e4n jandar \u00fdok. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fclki\u00fda","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> M\u00fclk, m\u00fclke degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcmkin","meaning":"<div><p>\u00abRugsat, bolar\u00bb \u00fdaly s\u00f6zleri\u0148 manysyny ber\u00fd\u00e4n modal s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn howany\u0148 sowuk bolmagy m\u00fcmkin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcmkingadar","meaning":"<div><p>Bir zady amala a\u015fyrmaklyk \u00fc\u00e7in amatly \u00fdagda\u00fd, m\u00fcmkin\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7yny\u0148 mekdepden geleninde i\u00fdm\u00e4ge we dyn\u00e7 almaga m\u00fcmk\u00fcnligi bolmalydyr. <span>(I. T. Orogodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen arka\u00fdyn s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge-de m\u00fcmkinlik berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcmkinlik","meaning":"<div><p>Bir zady amala a\u015fyrmaklyk \u00fc\u00e7in amatly \u00fdagda\u00fd, m\u00fcmkin\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7yny\u0148 mekdepden geleninde i\u00fdm\u00e4ge we dyn\u00e7 almaga m\u00fcmkinligi bolmalydyr. <span>(I. T. Orogodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen arka\u00fdyn s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge-de m\u00fcmkinlik berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcmkin\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fcmkinlik.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 bilen g\u00fcr\u00fc\u0148desi bolmak m\u00fcmk\u00fcn\u00e7iligi berlenligi \u00fc\u00e7in, biz size \u00f6r\u00e4n minnetdar! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnder","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdlan \u00fc\u00fd\u00fc\u015fmek, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne basylyp \u00fc\u00fd\u015fen.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an du\u015fmanlary\u0148 m\u00fcnder et bolup bula\u015fyp \u00fdatan sansyz maslyklaryna g\u00f6z\u00fc\u0148 d\u00fc\u015fende bolsa, \u00fd\u00fcregi\u0148e su sepilen \u00fdaly, az-kem i\u00e7i\u0148 sowa\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnder-m\u00fcnder","meaning":"<div><p>Gat-gat, biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne, \u00fcsti-\u00fcst\u00fcne m\u00fcnderlenen.<\/p><ul><li>Nepis nagy\u015fly Mary sandygyny\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnder-m\u00fcnder edilip \u00fdorganlar, per kesikler galdyrylypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnderilgi","meaning":"<div><p>Gat-gat edilip basylgy, biri birini\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdulgy, m\u00fcnder-m\u00fcnder edilen.<\/p><ul><li>Halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gat bar \u00fdassyklar m\u00fcnderilgiline galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnderlemek","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdmak, gat-gat edip basmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnderlenmek","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdulmak, gat-gat edilip basylmak, m\u00fcnder-m\u00fcnder edilmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fenleri\u0148 arasynda biri \u00f6z\u00fcni\u0148 a\u00fdratyn egin-e\u015figini hem elind\u00e4ki \u00e7emedany we m\u00fcnderlenip da\u015fy da\u0148lan bir desse kitap \u00fd\u00fcki bilen bu oba t\u00e4ze gelen \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Ulagy\u0148 \u00fcst\u00fcne oturtmak.<\/p><ul><li>Olary otuz ba\u00fdtala m\u00fcnd\u00fcrip, yzyna tirk\u00e4p ugrapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Gurban ony \u00f6z ma\u015fynyna m\u00fcnd\u00fcrip der\u00fdalar kenaryna \u00e7enli eltdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykarmak, \u00fdokarda oturtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnejjim","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddyldyzlardan hasap tutup pal at\u00fdan, pal\u00e7y, astrolog.<\/p><ul><li>Paty\u015fa \u00f6\u00fdesine m\u00fcnejjimlerini, gurrandazlaryny \u00fdygnady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcngi","meaning":"<div><p>At, e\u015fek, d\u00fc\u00fde \u00fdaly ulaglara m\u00fcn\u00fcp gitmeklik endigi, m\u00fcn\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Bu m\u00fcng\u00e4 \u00fdararmyka? ! -- di\u00fdip, \u00fdabyny synady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere gitmek\u00e7i bolup, ulag \u00fcst\u00fcnde oturmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u015fol t\u00e4miz howada samol\u00fdata m\u00fcnm\u00e4ge ta\u00fdynlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne, \u00fdokary \u00e7ykmak, \u00fcst\u00fcnde oturmak.<\/p><ul><li>\u00ddene m\u00fcndi ejesini\u0148 dyzyna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrehet","meaning":"<div><p>Bir zady h\u00f6d\u00fcrl\u00e4p edil\u00fd\u00e4n teklip, \u00e7agyry\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 m\u00fcrehede \u00fdakyn adamlarynyn i\u015fd\u00e4sini a\u00e7dy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrepbe","meaning":"<div><p>Gant go\u015fulyp ga\u00fdnadylan miwe, ir-i\u00fdmi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrewwetli","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rehim-\u015fepagat ed\u00fd\u00e4n adamk\u00e4r\u00e7iligi bar bolan, rehimdar.<\/p><ul><li>Meni mundan alyp gitdi, M\u00fcrewwetli ja\u00fda eltdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrewwetsiz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rehim-\u015fepahatly bolmadyk, adamk\u00e4r\u00e7iligi \u00fdok bolan.<\/p><ul><li>M\u00fcrewwetsiz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrit","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Piri\u0148 \u015f\u00e4girdi, sopy, ruhany.<\/p><ul><li>Pir azmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrreli\u015fmek","meaning":"<div><p>Birneme m\u00fcrrelmek, m\u00fcrr\u00fck bolup, m\u00fcrrelip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>M\u00fcrreli\u015fler narjagazlar heniz hem sallany\u015fyp dur. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcp m\u00fcrreli\u015fan, h\u00e4zir unudan \u00fdatan \u00e7agy, has hem e\u00fdmen\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcz\u00fcne garap, turuzjagyny-turuzmajagyny bilm\u00e4n, ep-esli wagt durdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrrelmek","meaning":"<div><p>1. M\u00fcrrik bolmak, m\u00fcrr\u00fck bolup \u00f6smek (gawun-garpuz, miwe we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Alma m\u00fcrrelipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fdji, gujury ga\u00e7mak, horlanyp ki\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6zini alardyp seretdi-de, \u00fdene \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly otyrdy, m\u00fcrreldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bossan eje m\u00fcrrelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrreltmek","meaning":"<div><p>Erkini alyp \u00fdygyrmak, b\u00fckmek.<\/p><ul><li>Uky m\u00fcrreldip bar\u00fdan bolsa, \u00fdatyber! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrrewwet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rehim-\u015fepagat, \u00fdag\u015fylyk rehimdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrr\u00fck","meaning":"<div><p>1. Kadasy \u00f6smezlik zerarly doly bo\u00fdun\u00e7a almadyk, kemter \u00f6sen, bo\u00fduny alman \u00fda suwsap m\u00fcrrelen, \u00fdygrylan, g\u00f6\u00fdd\u00fck (gawun-garpyz, miwe hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u0148 gowy, i\u0148 s\u00fc\u00fdji (miwe hakynda).<\/p><ul><li>Hem hoz gerek, hem hozy\u0148 m\u00fcrr\u00fcgi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrt","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> maslyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrt\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00f6\u00fdd\u00fck 1.<\/p><ul><li>M\u00fcrt\u00fck tokly. M\u00fcrt\u00fck guzy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcrze","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Edarany\u0148 \u00fdazuw i\u015flerini\u0148 alyp bar\u00fdan i\u015fg\u00e4r, sekretar.<\/p><ul><li>Oba sowetini\u0148 m\u00fcrzesidim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eol haty \u00fdazan m\u00fcrze o\u0148a si\u0148e seredende, onu\u0148 bir hili re\u0148kini\u0148 \u00f6\u00e7\u00fckdigini sa\u00fdgardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcr\u00e7e-my\u00fdan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Garynja bil, in\u00e7e bil (\u00fda\u015f a\u00fdal-gyz hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcr\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> m\u00fcr\u015fertmek.<\/p><ul><li>Unter Pry\u015fybe\u00fdew geple\u015fiksiz \u00fd\u00fcz\u00fcni m\u00fcr\u00fc\u015fd\u00fcrip, ellerini gapdalyna gysdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcr\u015fermek","meaning":"<div><p>\u00ddygyrt-\u00fdygyrt bolmak, \u00fdygrylmak, \u00e7ytylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ne\u015febent \u00fd\u00fczi hasda m\u00fcr\u015ferdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcr\u015fertmek","meaning":"<div><p>\u00ddygyrt-\u00ddygyrt etmek, \u00fdygyrmak, \u00e7ytmak m\u00fcr\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ol, g\u00f6wn\u00fcne deglen \u00fdaly, \u00fd\u00fcz\u00fcni m\u00fcr\u015ferdip, na\u00fdynjarlyk bilen egnini gysdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcr\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00fdygyrt-\u00fdygyrt bolan, gasyn atyp \u00fdygrylan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi m\u00fcr\u015f\u00fck.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcslin","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk \u00fde\u0148il mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fcs\u00fcr","meaning":"<div><p>Bol hasylly, g\u00fclle\u00fd\u00e4n (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcr \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcs\u00fcrliler","meaning":"<div><p>M\u00fcs\u00fcri\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fctdet","meaning":"<div><p>Wagt, pursat.<\/p><ul><li>Otlyny\u0148 ugramaly m\u00fctdeti \u00fdeten wagty S\u00e4het: --\u00ddigitler, abra\u00fd \u00fc\u00e7in \u00e7aly\u015fy\u0148! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men bugda\u00fda i\u0148 gerekli m\u00fctdetinde iki sapar suw berip biljekdigimi \u015fu \u00fdyly\u0148 i\u015finde \u00f6wrenip bildim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Her bir i\u015fi\u0148 g\u00fcni --sagady, m\u00fctdeti bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fctgel","meaning":"<div><p>Nah matany\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>Gurbanlyny\u0148 dik \u00fdakaly gara m\u00fctgel k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdogyn mele gu\u015fak saralgydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7yn m\u00fctgel \u00fdaly agardy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fctr\u00fck","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Sakyrtgalar otr\u00fdadyndan bolup, ha\u00fdwanlara, gu\u015flara d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Gizl\u00e4p bolar \u00fdaly, ol be\u00fdle owunjak m\u00f6jekmidi, sakyrtga \u00fda --da m\u00fctr\u00fck \u00fdalymydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fcwessa","meaning":"<div><p>Maslahat, ge\u0148e\u015f, karar.<\/p><ul><li>Halk m\u00fcwessa bilen bir \u00fdana e\u0148se, onu\u0148, \u00f6\u0148\u00fcnde ne dag dur\u00fdar, ne \u00fdagy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan, sen olary\u0148 m\u00fcwessasyna n\u00e4hili gara\u00fdarsy\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fczzerilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fczzermek.<\/p><ul><li>Merdan enesini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde m\u00fczzerilip durdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Tahyr, adam \u00f6\u0148\u00fcnde birjik-de m\u00fczzerilme\u00fd\u00e4r, g\u00f6z\u00fda\u015f etme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fczzermek","meaning":"<div><p>1. Sust bakmak. \u00ddygralyk etmek, m\u00fc\u00fdn\u00fcrg\u00e4p \u00fdygryljyramak.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 m\u00fczzerendigini g\u00f6ren A\u00fdsoltany\u0148 g\u00f6wni galkyjaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bally ba\u015fyny a\u015fak salyp m\u00fczzerdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ejizlik etmek, bir zatdan basylyp namartlamak.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly kyn\u00e7ylygy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde m\u00fczzerme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>A\u00fdna gamly g\u00f6rejini Artyga bakan a\u00fdlanda, onu\u0148 m\u00fczzer\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fczzertmek","meaning":"<div><p>1. Sust etmek, \u00fdygryljyratmak.<\/p><ul><li>Baglary s\u00fc\u00fdn\u00fcp giden \u015falkyldawuk \u00e7epek ony \u00fdygrykdyr\u00fdan we m\u00fczzerd\u00fd\u00e4n \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nalajede\u00fdin hala salmak, ejizletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00e7e","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gadymy \u00fdyl hasaby bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcrli ha\u00fdwanlary\u0148 ady bilen bellen\u00fd\u00e4n on iki \u00fdyllyk sikl.<\/p><ul><li>Bular garrylar \u00fdaly \u00fda\u015f hasapla\u015fyp, m\u00fc\u00e7e sana\u015fyp oturmadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00e7enek","meaning":"<div><p>Sakgal, murt we \u015f. m. \u00fdolmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan j\u00fcbtek \u00fdaly gural.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148 etegy m\u00fc\u00e7enek bilen arassalanan gyrymsy gara sakgalyny sypalady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Eline a\u00fdna, ga\u00fd\u00e7y, m\u00fc\u00e7enek alyp, sakgalyna, murtuna timar berdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdn","meaning":"<div><p>Edilen etmi\u015f zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n utan\u00e7, a\u00fdyp, \u00fdazyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnde he\u0148iz hem m\u00fc\u00fdn bardyr \u00f6\u00fddenok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f \u00fdigidi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden m\u00fc\u00fdn perdesi syryldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdnli","meaning":"<div><p>Kem\u00e7iligi bar bolan, a\u00fdyply, \u00fdazykly, etmi\u015fli, utan\u00e7ly.<\/p><ul><li>M\u00fc\u00fdnli \u00e7aga \u00fdaly \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salan Begen\u00e7 ema\u00fd bilen gabagyny galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol m\u00fc\u00fdnli g\u00f6rni\u015fi bilen ma\u015fyny\u0148 kuzowyna m\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nepes m\u00fc\u00fdnli g\u00f6rn\u00fc\u015fde ja\u00fda girdi-de, \u00f6\u0148e \u00fd\u00f6r\u00e4ge a\u00fdagy di\u00fden etme\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup, i\u00e7 i\u015fikde saklandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni bir hili m\u00fc\u00fdnli \u00fdaly syzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 sanky s\u00f6zleri m\u00fc\u00fdnli \u00fdaly bolup \u00e7ykdy. <span>(B. Se\u00fdtakow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdnl\u00fclik","meaning":"<div><p>A\u00fdyplylyk, \u00fdazyklylyk, etmi\u015flilik, utan\u00e7lylyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen agany g\u00f6zl\u00e4p \u00f6\u00fdlerine bardym. Bahar oturan eken -- di\u00fdip, W\u00fc\u015fi kel m\u00fc\u00fdnl\u00fclik bilen ga\u0148rylyp gala seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Habary \u00fdok onu\u0148 eden i\u015finden, M\u00fcnl\u00fcligi bildirip dur da\u015fyndan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdns\u00fcz","meaning":"<div><p>M\u00fc\u00fdni\u0148 \u00fdok, etmi\u015fi bolmadyk, a\u00fdypsyz, \u00fdazyksyz, kem\u00e7iliksiz.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan bir m\u00fc\u00fdns\u00fcz g\u00f6zel bolmaz di\u00fden \u00fdaly, belki bir kem\u00e7iliksiz adam hem azdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ynanma huda\u00fd, asyl dinsiz bol \u00c7ekinme bu i\u015fde, dogry, m\u00fc\u00fdns\u00fcz bol. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdn\u00fcrgemek","meaning":"<div><p>M\u00fc\u00fdnli bolmak, \u00fdazykly, etmi\u015fli halda g\u00f6r\u00fcnmek, utanjyramak.<\/p><ul><li>M\u00fc\u00fdn\u00fcrgemekden elli bizar, \u00f6z\u00fcni \u00f6w\u00fcp ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z beren jogabymy\u0148 \u00fd\u00fczle\u00fddigine m\u00fc\u00fdn\u00fcrg\u00e4p \u00fdylgyrdym. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdn\u00fcrgenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i m\u00fc\u00fdnli du\u00fdmak, \u00f6z\u00fc\u0148i a\u00fdyply, etmi\u015flik hasap etmek, \u00f6z etmi\u015fi\u0148i, a\u00fdby\u0148y bilmek.<\/p><ul><li>A\u00e7yk \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdene m\u00fc\u00fdn\u00fcrgenip \u00fduwa\u015f a\u00fdak \u00e7ekdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u00fdn\u00fcrgetmek","meaning":"<div><p>M\u00fc\u00fdnli etmek, m\u00fc\u00fdnl\u00fcdigini bildirmek, m\u00fc\u00fdn\u00fcni a\u00fddyp utandyrmak.<\/p><ul><li>Emma atasyny\u0148 a\u00fdalyna s\u00f6\u00fdgi bilen seretmegi ony bir hili m\u00fc\u00fdn\u00fcrgetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>1000 sifirini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>\u00abT\u00e4ze durmu\u015f\u00bb kohoz\u00e7yny\u0148 m\u00fc\u0148 adam \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n kulyby hem onyn gapdalyny\u0148 kitaphanasy boljakdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>M\u00fc\u0148 ga\u00fdgy bir i\u015f bitirmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148ba\u015fy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Okt\u00fdabr rewol\u00fdusi\u00fdasyndan ozal: m\u00fc\u0148 esgere \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n komandir.<\/p><ul><li>\u015eol bize m\u00fc\u0148ba\u015fy bolup gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Herekete gelmek, gymyldamak.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 dodaklary m\u00fc\u0148k\u00fcldedi, \u00fdumrugyny \u00fdokary galdyryp, galjak \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>Herekete getirmek, hereketlendirmek, gymyldatmak.<\/p><ul><li>Ol agzyny yzly-yzyna m\u00fc\u0148k\u00fcldedip, \u00fdene k\u00fc\u015ft g\u00f6\u00e7mek bilen, t\u00fc\u00fdk\u00fcrmegi unud\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde m\u00fc\u0148k\u00fcldemek, hereketde bolu\u015fmak, gymmylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnl\u00e4p syrylman h\u00fc\u017e\u017eerip duran sakgalyny\u0148 a\u015fagynda damarlary m\u00fc\u0148k\u00fclde\u015fip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcldi","meaning":"<div><p>Birsydyrgyn bol\u00fdan \u00fduwa\u015f gymyldy-hereket.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 munda hi\u00e7 hili gymyldy, m\u00fc\u0148k\u00fcldi syzan d\u00e4dirin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcr","meaning":"<div><p>Bir zada \u00fda-da birine doly ynam etme\u00fd\u00e4n, \u015f\u00fcbhelenip \u00fd\u00f6ren, g\u00f6w\u00fcn i\u0148kisli, betguman.<\/p><ul><li>Ol kime m\u00fc\u0148k\u00fcr boljagyny bilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Artyk o\u0148a m\u00fc\u0148k\u00fcr gara\u015f bilen seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcrlenmek","meaning":"<div><p>M\u00fc\u0148k\u00fcr bolmak, m\u00fc\u0148k\u00fcrlik etmek, i\u0148kislenmek, betgumanlyk etmek, \u015f\u00fcbhelenmek.<\/p><ul><li>\u00dda S\u00f6\u00fdn\u00fc\u0148 \u00fdasama s\u00fc\u00fdji s\u00f6zleri Esas berdimik\u00e4 m\u00fc\u0148k\u00fcrlenm\u00e4ge?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 indi \u00f6zi hem haty\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcne m\u00fc\u0148k\u00fcrle\u015fip ke\u00fdpi bozuldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcrlik","meaning":"<div><p>M\u00fc\u0148k\u00fcr bolmaklyk, betgumanlyk, \u015f\u00fcbhelilik, i\u0148kislik.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zden meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde m\u00fc\u0148k\u00fcrlik pe\u00fdda boldy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>M\u00fc\u0148k\u00fcrlik gowy zat d\u00e4l, g\u00f6wn\u00fcme bolmasa, olar ba\u015flyklaryny\u0148 hem gybatyny ed\u00fd\u00e4n \u00fdalydylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy s\u00f6z \u00fdylany hinden \u00e7ykarsa, m\u00fc\u0148k\u00fcrlik adamyny sandan \u00e7ykar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 agzy k\u00f6pelen g\u00f6zleri gojaman m\u00fc\u0148k\u00fcrlik bilen gara\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148k\u00fcr\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fc\u0148k\u00fcrlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148ler\u00e7e","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e m\u00fc\u0148den ybarat bolan m\u00fc\u0148l\u00e4p-m\u00fc\u0148l\u00e4p.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148l\u00e4p-m\u00fc\u0148l\u00e4p","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fc\u0148ler\u00e7e.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar m\u00fc\u0148l\u00e4p-m\u00fc\u0148l\u00e4p girdeji al\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148zemek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e tarap hereket etmek, \u00f6\u0148e omzamak, \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcnmek.<\/p><ul><li>\u00d6rk\u00fc\u00e7-\u00f6rk\u00fc\u00e7 tolkun \u00fda\u00fdkanyp, m\u00fc\u0148zap, pag\u015fyldap kenara tarap s\u00fcr\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. Atajanow, Arzyly Myhma)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148ze\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilelikde m\u00fc\u0148zemek, \u00f6\u0148e tarap hereket edi\u015fmek, \u00f6\u0148e omza\u015fmak.<\/p><ul><li>G\u00fcnortadan agyr \u00e7al bulutlar m\u00fc\u0148ze\u015fip gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Je\u00fdhundan b\u00f6wede \u00e7enli aralykda e\u00fd\u00e4n \u00e4gyrt g\u00e4mile barjalar m\u00fc\u0148ze\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u0148\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>1000 \u00fdyl aralygyndaky, i\u00e7ind\u00e4ki d\u00f6w\u00fcr, wagt.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 eramyzdak ozalky birnji m\u00fc\u0148\u00fdyllykda \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fdek","meaning":"<div><p>Ujypsyzja azyk zapasy, bogdak (un, galla hakda).<\/p><ul><li>M\u00fc\u015fdekleri\u0148izi ga\u00fdgyrman-da, \u00e7\u00f6rek bi\u015firin! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kimler m\u00fc\u015fdek gamyny, kimler p\u00e4lesini\u0148 aladasyny edip, \u00f6z \u00fdanyndan i\u00e7ini gepledyp \u00fdat\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fderi","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> I\u015f bilen gelip-gidip dur\u00fdan, satyn alyjy, zakaz beriji (adam).<\/p><ul><li>Derman\u00e7y gelen m\u00fc\u015fder\u00e4 pugta seretdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddupiter Planetasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fd\u00fck","meaning":"<div><p>Kagyza b\u00fck\u00fclen, oralan temm\u00e4ki, sigaret gysdyrylyp \u00e7ekil\u00fd\u00e4n turbajyk g\u00f6rn\u00fc\u015fli enjam.<\/p><ul><li>\u00dderinden turup, \u00fdasan mahorkasyny m\u00fc\u015fd\u00fcgine \u00f6t\u00fcrip otlady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ma\u0148a \u00fdadyg\u00e4rlik bir m\u00fc\u015fd\u00fck berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fgil","meaning":"<div><p>Kyn, kyn\u00e7ylykly, agyr, \u00e7yl\u015fyrylymly.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6zmesi \u00f6r\u00e4n m\u00fc\u015fgil mesele. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdg\u00fclisini eline getireni\u0148 hem m\u00fc\u015fgil i\u015fi bolarmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148ki sora\u00fd\u015fyna jogap tapmak m\u00fc\u015fgil, ine, bu soragy\u0148a jogap a\u0148sat. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fgillik","meaning":"<div><p>M\u00fc\u015fgil, agyr \u00fdagda\u00fd, kynlyk, kyn\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fgil\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fc\u015fgillik.<\/p><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fk","meaning":"<div><p>Sugunlar ma\u015fgalasyndan bolan kabarga ha\u00fdwanyny\u0148 m\u00e4zindan edil\u00fd\u00e4n \u00fditi ysly madda, atyr.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 m\u00fc\u015fk \u00fdaly k\u00fcke\u00fd\u00e4n ysy Artygy be\u00fdhu\u015f etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"m\u00fc\u015fky-anbar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> m\u00fc\u015fk.<\/p><ul><li>Tapgyr-tapgyr \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 \u015femaly, getir\u00fd\u00e4r burnu\u0148a m\u00fc\u015fki-anbary. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nabat","meaning":"<div><p>Gazanda ga\u00fdnadyl\u00fdan, i\u00e7ine sapak oklanyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u015faha-\u015faha \u00fda kesmekli tokga tutan s\u00fc\u00fdji.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd haltany\u0148 \u00fcst\u00fcnden bir d\u00fcw\u00fcrjik nabady aldy-da, agzyna salyp, k\u00e4s\u00e4ni g\u00f6terdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Demini alan \u00e7a\u00fdy ga\u00fdtaryp berer, gant, nabat owradar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadan","meaning":"<div><p>1. Medeni\u00fdetden yza galan, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi az bolan.<\/p><ul><li>Bir nadan ogul zerarly agyr g\u00fcn\u00e4ni\u0148 astynda galdym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowatsyz, bilimsiz, okuwsyz.<\/p><ul><li>Nadan bolduk, horladylar k\u00e4n bizi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Habar\u00e7yny bolsa sungatdan ba\u015fy \u00e7ykma\u00fdan nadana \u00f6w\u00fcrdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadanlyk","meaning":"<div><p>1. Medeni\u00fdetden yza galaklyk, az d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik.<\/p><\/div><div><p>2. Sowatsyzlyk, bilimsizlik, okuwsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"nadanparaz","meaning":"<div><p>Bilimsizligi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"nadanparazlyk","meaning":"<div><p>Bilimsizligi\u0148 tarapdary bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u015eol mekdepde nadanparazlyk d\u00e4l, sholastika h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4rdi. <span>(I. T. Orogodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nadanlyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fdazgylar nadan\u00e7ylykly heka\u00fdalardan doludy. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadara","meaning":"<div><p>Ha\u00fd\u00fdar, \u015fermende, gykylyk\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"nadaralyk","meaning":"<div><p>Ha\u00fd\u00fdarlyk, \u015fermendelik, galmagal\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Meni getirip, \u00f6\u00fdm\u00fcze ta\u015fladylar. Ejeligim: -- Wa\u00fd, \u00e4kidi\u0148! di\u00fdip, nadaralyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men Akg\u00f6zel ej\u00e4ni\u0148 \u015fu nadaralyklaryny g\u00f6r\u00fcp, a\u0148k bolup galdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Besdir, \u00fdolda\u015flar! Nadaralyk edi\u015fm\u00e4li\u0148! Onu\u0148 nadaralygy \u00fdol almady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nadaralyk.<\/p><ul><li>Nadara\u00e7ylyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadyl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir zatdan n\u00e4razy, g\u00f6wn\u00fcne deglen, bir zatdan g\u00f6wni galan, kanagatlanmadyk.<\/p><ul><li>\u015eu gezek hem salamymy gow\u015furman gel\u00e4\u00fdse\u0148, senden mydam nadyl bolup gezerin! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Brigadir ol \u00fdigidi\u0148 i\u015finden nadyl bolmady. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nadyllyk","meaning":"<div><p>Bir zatdan n\u00e4razylyk, bir zatdan g\u00f6wni galanlyk, g\u00f6wne deglenlik.<\/p><ul><li>Kempiri\u0148 dodaklary nadyllyk bilen sandyra\u00fdardy. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sapan\u00e7a.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilinde sallan\u00fdan gapda alty okly nagan bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Lal bol, gepleme, ataryn! -- di\u00fdip, S\u00e4hedi\u0148 \u00fd\u00fcregine nagan go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagara","meaning":"<div><p>1. Gahar-gazap, igen\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcz\u00fcne e\u00fdlenen deri \u00e7ekilen, kakylyp \u00e7alyn\u00fdan saz guraly.<\/p><ul><li>Hem depregi\u0148, hem nagary\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagma","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eygyr, a\u00fddym.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcn a\u00e7\u00fdar go\u015fulanda saz bilen. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek tar he\u0148i de\u00fd nagmalar d\u00fcz\u00fcp, \u00dd\u00fcpek\u00e7i g\u00f6zeller a\u00fddymlar a\u00fdtdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nagmalar \u00fda\u0148lan\u00fdar bu g\u00fcn d\u00f6rt \u00fdanda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagra","meaning":"<div><p>\u00ddaragdan galan \u00fdara yzy.<\/p><ul><li>Nasretdin \u015fany\u0148 okuny\u0148 salan nagrasy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagt","meaning":"<div><p>1. Nes\u00fde d\u00e4l, elin. (Beril\u00fd\u00e4n pul, edil\u00fd\u00e4n s\u00f6wda).<\/p><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdar, h\u00e4zir.<\/p><ul><li>Nagtym barka, nes\u00fd\u00e4\u0148i n\u00e4de\u00fdin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Keji\u0148e ga\u00fdda\u00fdsa\u0148, almyty\u0148 nagt. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdynlara berjek jogabymyz nagt. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nagt suwum barka, nes\u00fde \u015feraby\u0148y n\u00e4de\u00fdin! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagt\u00e7yl","meaning":"<div><p>Nagt s\u00f6wda etm\u00e4ni gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Nagt\u00e7yl s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagym","meaning":"<div><p>Buky \u00fc\u00e7in \u00fdasalan garym.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 a\u015fagynda sementlenen t\u00fcmler, nagymlar gurupdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagy\u015f","meaning":"<div><p>Matany\u0148, halyny\u0148, kagyzy\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne salyn\u00fdan bezeg, \u00e7ekil\u00fd\u00e4n \u00e7yzym.<\/p><ul><li>Bu halyny\u0148 n\u00e4zik \u00e7itimi \u00fd\u00f6neke\u00fd, hemi\u015feki \u00e7itimden iki esse g\u00fcr, nagy\u015flary-da nepis. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sered\u00fd\u00e4n, sered\u00fd\u00e4n g\u00f6z\u00fcm a\u00fdyrman, bu g\u00f6zel binany\u0148 her bir nag\u015fyna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in birini\u0148 da\u015fyna haly g\u00f6li, birine k\u00fcrte ke\u015fdesi, birine jamb\u00f6r\u00fck nag\u015fy, birine gursak\u00e7a \u00e7yzymy salmadyka! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagy\u015flamak","meaning":"<div><p>Nagy\u015f bilen bejermek, nagy\u015f salmak, nagy\u015f \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Nagy\u015flap \u00fdolladym ol gahrymana, \u00fd\u00f6neke\u00fd sylagjyk, \u00fdene bir \u00fdaglyk. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Bir ellik, bir sany temm\u00e4ki gaby\u0148, Ke\u015fdel\u00e4pdir \u00fcst\u00fcni o\u0148 nagy\u015flap. <span>(N. Amanow, A. Kawusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><li>D\u00fcz\u00fcpdir mekdebe \u015fe\u00fdle bir albom, Go\u00fdupdyr o\u0148 gyralaryny nagy\u015flap, A\u00e7sa\u0148 her sahypa dur\u015funa bir tom. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagy\u015flanmak","meaning":"<div><p>Nagy\u015f bilen bejerilmek, nagy\u015f salynmak, nagy\u015f \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi gala\u00fdy bilen nagy\u015flanan sandyk g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagy\u015flatmak","meaning":"<div><p>Nagy\u015f \u00e7ekdirmek, nagy\u015f saldyrmak, nagy\u015f bejertmek, nagy\u015f saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nagy\u015fla\u00fdyjy","meaning":"<div><p>Nagy\u015f \u00e7ekiji, nagy\u015f salyjy, nagy\u015f ediji. .<\/p><\/div>"},{"headword":"nagy\u015fla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine nagy\u015f \u00e7ekm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, nagy\u015f saly\u015fmak, nagy\u015f edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol jorasyna k\u00fcrte nagy\u015fla\u015fmaga gidipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nagy\u015fly","meaning":"<div><p>Nagy\u015f \u00e7ekilen, nagy\u015f salynan, nagy\u015f edilen, bejerilgi.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrady\u0148 a\u00fdaly \u00fc\u00e7in owadan nagy\u015fly \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglyk, at -d\u00fc\u00fde berlen \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ine, ol hat! -- di\u00fdip, owadan nagy\u015fly sandykdan haty \u00e7ykaryp o\u0148a uzatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nagy\u015fly gabsany\u0148 iki \u00fdanyny hem birden a\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nah","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Pagtadan egrilen \u00fd\u00fcpl\u00fck we \u015fu \u00fd\u00fcpl\u00fckden dokalan mata.<\/p><ul><li>Orta Azi\u00fdadan Astrahany\u0148 \u00fcsti bilen Russi\u00fda nah we \u00fd\u00fcpek mata \u00e7ykarylypdyr. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nahal","meaning":"<div><p>Erik, tut, nar we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00fda\u015fajyk k\u00f6kli \u00e7ybygy.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ta\u00fd\u00fdarlan \u00fcz\u00fcm nahallary\u0148yzy hem ba\u015fga t\u00e4ze eken aga\u00e7lary\u0148yzy g\u00f6rm\u00e4ge geldim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nahal ekiljek \u00e7ukurlar ozaldan ta\u00fd\u00fdar edilip go\u00fdulypdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nahalhana","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 nahallary \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"nahar","meaning":"<div><p>Bi\u015firilip ta\u00fd\u00fdarlanan i\u00fdmit, damak.<\/p><ul><li>Her g\u00fcn nahary \u00f6\u0148\u00fcm\u00fcze alanymyzda, kaka\u0148 ikimizi\u0148 \u00fdadymyza d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naharhana","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 nahar i\u00fd\u00fd\u00e4n ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn ol \u00fc\u00e7\u00fcsi bile gezip, A\u015fgabady a\u00fdlandylar we onu\u0148 p\u00e4kize naharhanalaryna girdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naharlamak","meaning":"<div><p>1. Nahar bermek, nahar i\u00fddirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Nahardan do\u00fdurmak, do\u00fda nahar i\u00fddirmek, naharyny \u00fdetirmek, do\u00fda i\u00fddirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"naharlanmak","meaning":"<div><p>Nahar edinmek, nahar i\u00fdmek.<\/p><ul><li>I\u00fdmi\u015fler we k\u00f6kler bilen naharlanmaly bolupdyr. <span>(Gadymly D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naharlatmak","meaning":"<div><p>Nahar berdirmek, nahar i\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Myhmanlary naharlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naharly","meaning":"<div><p>1. Nahar edinen, nahar i\u00fden, dok.<\/p><ul><li>Men naharly, siz arka\u00fdyn nahar\u0148yzy i\u00fdiberi\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7ine nahar gu\u00fdlan, i\u00e7inde nahar bar bolan.<\/p><ul><li>Naharly okaralar myhmanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne dala\u015fyp ba\u015flandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p i\u00fd\u00fd\u00e4n, i\u00fdermen, horan.<\/p><ul><li>Naharly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naharlyk","meaning":"<div><p>Nahar etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>Bazardan naharlyk et alyp gelmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nahly","meaning":"<div><p>Nah garyndysy bolan, nah gaty\u015fykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"najaga\u00fd","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Aljyra\u0148\u0148y, ba\u015faga\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"najaga\u00fdlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Aljyra\u0148lylyk, ba\u015faga\u00fdlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"nakyl","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fct, nesihat, t\u00e4lim ber\u00fd\u00e4n gysga manyly halk a\u0148latmasy.<\/p><ul><li>\u00abDagy-da\u015fy \u00fdol bozar, dost arasyny s\u00f6z bozar\u00bb di\u00fden nakyl bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurt \u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 hemi\u015feki gylygyna g\u00f6r\u00e4 hi\u00e7 bir g\u00fcrr\u00fc\u0148ini nakylsyz \u00fda-da mysalysyz a\u00fdtma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi be\u00fdik alymlary\u0148 parasatly s\u00f6zlerini nakyl h\u00f6km\u00fcnde ulan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nakys","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> I\u015f ba\u015farma\u00fdan, \u00e7epiksiz, emelsiz, nalajede\u00fdin.<\/p><ul><li>Olar munu\u0148 g\u00f6z\u00fcne has nakys g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwumsyz, biderek, ugursyz, i\u00e7\u00fdakgy\u00e7.<\/p><ul><li>Besdir \u00ddazhan, bilse\u0148 sylagy\u0148 \u00fdetdi, Nakys s\u00f6z\u00fc\u0148 halys s\u00fc\u0148\u0148\u00fcmden \u00f6tdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nakyslyk","meaning":"<div><p>1. I\u015f ba\u015farmazlyk, \u00e7epkisizlik, emelsizlik, nalajede\u00fdinlik.<\/p><\/div><div><p>2. Suwumsyzlyk, bidereklik, ugursyzlyk. I\u00e7\u00fdakgyn\u00e7lyk (s\u00f6z hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"nal","meaning":"<div><p>Aty\u0148 to\u00fdnagyna, a\u00fdakgaby\u0148 \u00f6kjesine kakyl\u00fdan demir halkajyk.<\/p><ul><li>Nal kakylmadyk aty, \u00c7apmak gorkuly gaty. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Belent-belent ba\u00fdyr obany gu\u015fap \u00fdatyr, \u00e4girt aty\u0148 nalyna og\u015fap. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>At a\u00fdagyna nal ursa\u0148, e\u015fek a\u00fdagyn galdyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nala","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat barada n\u00e4razylyk du\u00fdgusy zaryn, ze\u00fdren\u00e7, naly\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"nalajede\u00fdin","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zatdan ba\u015fy \u00e7ykma\u00fdan, i\u015f o\u0148arma\u00fdan, ba\u015farnyksyz, bihepbe, gow\u015fak, g\u00f6zgyny.<\/p><ul><li>Ol bir nalajede\u00fdin ahyry! -- di\u00fdip, janygyp g\u00fcrle\u00fd\u00e4ndikleri \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148 nalejede\u00fdin-le, irr\u00e4kden maly\u0148y barla, g\u00f6rd\u00fc\u0148-\u00e4 maly\u0148 \u00fdokmy, derrew ma\u0148a du\u00fddur! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wah, men nalajede\u00fdine seretsene! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Heka\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nalajede\u00fdinlik","meaning":"<div><p>I\u015f o\u0148armazlyk, ba\u015farynyksyzlylyk, bihepbelik, g\u00f6zgyn\u00e7lyk, gow\u015faklyk.<\/p><ul><li>Hemmesi hem seni\u0148 nalajedi\u00fdinligi\u0148den. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nalamak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 elinden dat etmek, biri \u00fda-da bir zat barada gaty n\u00e4razalyk bildirmek, g\u00fc\u00fd\u00e7li ze\u00fdrenmek.<\/p><ul><li>Ykbalyndan nalap, \u00f6zba\u015fyna samra\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z g\u00fcn\u00fcnden nalar \u00fdalymydy n\u00e4me?! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nalatmak","meaning":"<div><p>Bir zat barada birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne gaty degmek, birini ze\u00fdrendirmek, bagyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nala\u00e7","meaning":"<div><p>\u00c7ykgynsyz \u00fdagda\u00fdda bolan, ala\u00e7 tapma\u00fdan, \u00e7\u00e4resiz.<\/p><ul><li>Ahyrynda nala\u00e7 galyp, Halnazarlara: --Gelni\u0148izi \u00fdygna\u0148! -- di\u00fdende, A\u00fdna: -- Ma\u0148a \u00abel degdi\u00bb -- di\u00fdip, hem olary, hem eneligini z\u00e4herl\u00e4pdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nala\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Ala\u00e7 tapmazlyk, \u00e7ykgynsyz \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, \u00e7\u00e4resizlik.<\/p><ul><li>Nala\u00e7lykdan dolanyp ga\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nala\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup nalamak, bilelikde ze\u00fdrenmek, dat edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Bir \u00fdola tow\u015fanlar \u00fdygnany\u015fyp, \u00f6z durmu\u015flaryndan nala\u015fyp ba\u015flapdyrlar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nallamak","meaning":"<div><p>Nal kakmak, nal berkitmek.<\/p><ul><li>Aty\u0148 a\u00fdaklaryny nallamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nallanmak","meaning":"<div><p>Nal kakylmak, nal berkidilmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 nallanmadyk atymy\u0148 a\u00fdagyny\u0148 her \u00e4diminde \u00e7yk\u00fdan ses j\u00fclg\u00e4ni\u0148 \u00fcms\u00fcmliginde g\u00fc\u0148le\u00e7 \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(M. \u00ddU. Dermantow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nallatmak","meaning":"<div><p>Nal kakdyrmak, nal berkitdirmek.<\/p><ul><li>Kakam ussa \u00e4digini nallatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nally","meaning":"<div><p>Nal kakylan, nal berkidilen.<\/p><ul><li>Darajyk gysby \u00fdodany\u0148 gy\u00fdak da\u015flary atlary\u0148 nally to\u00fdnaklaryny\u0148 zarbyndan dumly-du\u015fa zy\u0148yl\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzyl \u00e4dikleri\u0148 nally \u00f6kjelerini\u0148 yzlary hem bildirip durandyr. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naly\u015f","meaning":"<div><p>Zaryn ze\u00fdren\u00e7, zaryn ses, \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ahy-nala.<\/p><ul><li>Huda\u00fda m\u00fc\u0148 gezek naly\u015f edeni\u0148den, doktora \u00fdekeje gezek san\u00e7dyra\u00fdmaly ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem-de bolsa, A\u00fdnany\u0148 ha\u00fdy\u015fy, en\u00e4ni\u0148 naly\u015fy ony wagtla\u00fdyn k\u00f6\u015fetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nurjany\u0148 ejesini\u0148 dadyna Ta\u0148ry-da \u00fdetm\u00e4ndi, \u00fdeli\u0148 piri-de onu\u0148 naly\u015fyny e\u015fitm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naly\u015fly","meaning":"<div><p>Zaryn sesli, ahy-nalaly, ze\u00fdren\u00e7li.<\/p><ul><li>Ge\u00e7mi\u015f hakda naly\u015fly g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nal\u00e7y","meaning":"<div><p>Nal \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"nam-ny\u015fan","meaning":"<div><p>Birinden bir zatdan galan alamat, derek, yz.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fimi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki tukatlykdan nam- ny\u015fan galmady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Bahary\u0148 hem \u00fd\u00fcreginde g\u00fclki tolkunundan nam-ny\u015fan galman u\u00e7dy-da, onu\u0148 \u00fderine pessejik galpyldy pe\u00fdda boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nama","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hat, \u00fdazgy, kitap; k\u00f6plen\u00e7 \u00abbor\u00e7, \u015fert, \u00e4ht\u00bb \u00fdaly s\u00f6zler bilen go\u015fylyp, \u00abbor\u00e7nama, \u015fertnama, \u00e4htnama\u00bb kimin formada ulanyl\u00fdan b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Bir gezek mertebeli getman, n\u00e4me \u00fc\u00e7indir, paty\u015fa a\u00fdala nama ibermeli boldy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namart","meaning":"<div><p>Biga\u00fdrat, gorkak, bolgusyz.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki \u00fdaly a\u00fdgytly minutda gorkyny, howatyry di\u0148e namartlar agzap biler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Namart asgyn ger her \u00fderde, \u00ddow g\u00fcn \u00f6z\u00fcn salar derde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Namart a\u015f \u00fcst\u00fcnde arlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Mert \u00f6z\u00fcnden g\u00f6rer, namart -- \u00fdolda\u015fyndan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Namarda zar bolandan, gara der\u00fda gark bol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Assa ga\u00e7an -- namart. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namarta\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> na\u00fdynsap.<\/p><ul><li>Go\u00fdup otur namarta\u00fd, oba baryny berer.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namartlamak","meaning":"<div><p>1. Namart bolmak, gorkaklyk etmek, namartlyk etmek, biga\u00fdratlap ba\u015flamak, ejizlemek.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6z\u00fcnden d\u00e4nmek, s\u00f6z\u00fcnde tapylmazlyk, \u00e4hti\u0148den d\u00e4nmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"namartlanmak","meaning":"<div><p>1. Gorkaklyga \u00fd\u00fcz urmak, ejizlenmek, biga\u00fdratlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> namartlamak 2.<\/p><ul><li>Namartlanyp gezmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namartlyk","meaning":"<div><p>1. Namart \u00fdagda\u00fdda bolu\u015f, mert d\u00e4llik, ejizlik, gorkaklyk, biga\u00fdratlyk.<\/p><ul><li>Gyz ogurlamaklyk juda namartlyk bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6z\u00fcnden d\u00e4nmeklik, s\u00f6z\u00fcnde tapylmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"namart\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> namartlyk.<\/p><ul><li>Namart\u00e7ylyk edip, i\u015f bitirmezlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namaz","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Musulmanlary\u0148 a\u00fdat, doga okap, Huda\u00fda \u00fd\u00fczlenmeklik d\u00e4bi.<\/p><ul><li>Ag\u015fam namaz wagtlary onu\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne bardym. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Namazy hem bile\u0148ok, orazany hem bile\u0148ok. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men sa\u0148a: -- Namaz oka! -- di\u00fdemok ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir namaz wagty d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namazhon","meaning":"<div><p>Sypdyrman namaz oka\u00fdan, dindar.<\/p><ul><li>Senem namazhon boldu\u0148! -- di\u00fdip, S\u00e4het a\u00fdlanyp duran kellesini eli bilen saklajak bol\u00fdan \u00fdaly, ma\u0148la\u00fdyny tutdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namazhonlyk","meaning":"<div><p>Sypdyrman namaz okamaklyk, dindarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"namazlyk","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde namaz okal\u00fdan a\u00fdratyn ke\u00e7e, haly\u00e7a \u00fda-da mata b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"namyrat","meaning":"<div><p>Maksat-myradyna \u00fdetmedik, armanly, z\u00fcr\u00fdatsyz.<\/p><ul><li>\u00c7arwa jan neresse namyrat gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bi\u00e7\u00e4re, namyrat d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tdi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opanogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namys","meaning":"<div><p>1. Umumy hormata la\u00fdyk bolan, ahlaklylyk, \u00fdokary merteb\u00e4 e\u00fde bolan wy\u017edan.<\/p><ul><li>Namys hemme zatdan \u00f6\u0148dedir. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Watany\u0148 namysyny goramak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ar, utan\u00e7, ha\u00fda -\u015ferim bilen baglan\u015fyklyk bolan du\u00fdgy.<\/p><ul><li>\u015eol barada Artygy\u0148 namysyny\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148kiden \u00f6ter\u00e4kdigini \u00fdadyna saldy. Seni\u0148 ary\u0148, seni\u0148 namysy\u0148 -- meni\u0148 namysym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namys-ar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ar-namys.<\/p><ul><li>\u00d6kde bil\u00fd\u00e4ris her i\u015fi\u0148 t\u00e4rini, Gora\u00fdarys halky\u0148 namys-aryny. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namysja\u0148","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e zady namys bil\u00fd\u00e4n, \u00f6z mertebesini \u00fdokary tut\u00fdan, namysyny arassa saklamaga \u00e7aly\u015f\u00fdan, arja\u0148.<\/p><ul><li>Her ni\u00e7ik-de bolsa, namysja\u0148 oglan \u00fd\u00fcrekde bolan gorky syryny a\u0148latmazlyga dyrja\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><li>Ol dogru\u00e7yl, namysja\u0148 hem wepaly, nejisligi d\u00fc\u00fdpden \u00fdigren\u00fd\u00e4n adam. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namysja\u0148lyk","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e zady namys bilijilik, \u00f6z merteb\u00e4\u0148i \u00fdokary tutujylyk, namysy arassa saklamaklyga \u00e7aly\u015fmak, arja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Namysja\u0148lyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namysly","meaning":"<div><p>Namysyny sakla\u00fdan, namysy bar bolan, mertebesini \u00fdokary tut\u00fdan, wyjdanly, arly\u00e7.<\/p><ul><li>Doktor, bizi\u0148 zamanymyzda namysly wyjdanly adam \u00fc\u00e7in sy\u00fdasatdan da\u015farda durmak a\u0148sat i\u015f d\u00e4l. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namyslylyk","meaning":"<div><p>Namysy bar bolmaklyk, merteb\u00e4\u0148i sakla\u00fdyjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"namyssyz","meaning":"<div><p>Namysly bolmadyk, mertebesini saklama\u00fdan, utan\u00e7-ha\u00fdasyz, wy\u017edansyz, biga\u00fdrat, binamys, arsyz.<\/p><ul><li>Ol pikir meni g\u00f6terip, namyssyz, dili gysga, gorkaklar hatarynda go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"namyssyzlyk","meaning":"<div><p>Namysy \u00fdokluk, mertebesi peslik, binamyslyk, arsyzlyk.<\/p><ul><li>\u015eu namyssyzlygy\u0148y indi ta\u015fla, \u00fdogsa-da sen bizden git! <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Indi n\u00e4me i\u015flemeli? \u00dda namyssyzlyga salyp geziberlemelimi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Garry-garta\u0148 a\u00fdallar nan bi\u015firmek, nahar atarmak, \u00e7a\u00fd ga\u00fdnatmak, aladasy bilen me\u015fguldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Nanyny a\u00fdan a\u015fa \u00fdeter, da\u0148yny a\u00fdan -- to\u00fda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nanba\u00fd","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00c7\u00f6rek bi\u015firiji, \u00e7\u00f6rek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"nar","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 yssy \u00fdurtlarynda \u00f6s\u00fd\u00e4n, miwesini\u0148 i\u00e7i digir-digir, tur\u015fumtyk s\u00fc\u00fdji d\u00e4neler, da\u015fy galy\u0148 gabyk bilen \u00f6rt\u00fclen aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Biz almadan ba\u015flap, t\u00e4 nar ekilen me\u00fddana \u00e7enli a\u00fdlanyp \u00e7ykdyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onda erik-de, alma-da, \u00fclje-de, garaly-da, \u015fetdaly-da, nar-da bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 alma \u00fda\u0148akly tegelek a\u00fd \u00fd\u00fczi nar \u00fdaly gyzardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdyllyk narlar, injirler heniz miwe getirm\u00e4n, \u00f6s\u00fcp bar\u00fdan \u00fda\u015f \u00e7aga \u00fdaly in\u00e7emik bo\u00fdlaryny \u00fda\u0148y \u00fdetiripdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naryn\u00e7","meaning":"<div><p>Nary\u0148 re\u0148kine me\u0148ze\u015f, nar re\u0148kli.<\/p><ul><li>Naryn\u00e7 \u00fdalyn lowlap, asmana g\u00f6terildi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"narzan","meaning":"<div><p>Sagaldy\u015f \u00fc\u00e7in \u00e4hmi\u00fdeti bolan mineral suw.<\/p><ul><li>Buz \u00fdaly narzany bulgura gu\u00fdup, \u00ddazhan h\u00f6d\u00fcr etdi gar\u015fyda\u015fyna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nas","meaning":"<div><p>K\u00fcl, hek, \u00fdag we \u015f. m. garylyp, ne\u015fe \u00fc\u00e7in dili\u0148 a\u015fagyna atyl\u00fdan k\u00fcl pisint g\u00f6k madda.<\/p><ul><li>Agzyndaky nasyny pal\u00e7yldadyp, \u00e7em gelen \u00fdere p\u00fcrk\u00fcp otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6k \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4rdiler, nahar i\u00fd\u00fd\u00e4rdiler, so\u0148undan bolsa nas atyp, \u00e7ilim \u00e7ekip gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u015fyr agzyny\u0148 nasyny d\u00f6km\u00e4ge ma\u00fd tapman gulak asdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naske\u015f","meaning":"<div><p>Nas at\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"nas\u00e7y","meaning":"<div><p>Nas satyjy adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"natuwan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6meksiz, bi\u00e7\u00e4re, g\u00f6rg\u00fcli.<\/p><ul><li>Men natuwany\u0148 hatyny yzyna ga\u00fdtarmarsy\u0148 di\u00fdip, \u00f6t\u00fcn\u00e7 soramak bilen uzak \u00fdoldan, \u00fdakyn \u00fd\u00fcrekden sa\u0148a salam g\u00f6nder\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naw","meaning":"<div><p>Nowa g\u00f6rn\u00fc\u015fli ga\u00fdyk.<\/p><ul><li>Nawumyzy \u00fd\u00fckden dolduryp, g\u00f6ni \u015eagadama tarap \u00fdelkeni \u00e7ekdik. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><li>Adamlar der\u00fdajygy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne bent \u00e7ekdiler, onu\u0148 \u00fdolunda degirmen tigirlerini go\u00fddular, ga\u00fdyk we naw \u00fdasadylar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"naw\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Naw \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div><div><p>2. Naw s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"nazar","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zade baky\u015f, gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Bahar syr a\u0148jak bol\u00fdan \u00fdaly, bir hili \u015f\u00fcpheli nazar bilen seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Penjereden batly- batly bulan\u00fdan \u00fdaglyk bulary\u0148 nazaryny \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nazarkerde","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne \u00e7ekiji syratly, her bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelip bil\u00fd\u00e4n, edenli, ga\u00fdratly.<\/p><\/div>"},{"headword":"nazarkerdelik","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne \u00e7ekiji syratlylyk, her bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelip bilijilik, edenlik, ga\u00fdratlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"nazarlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zada seretmek, \u00e7emine g\u00f6z gezdirmek.<\/p><ul><li>Ala g\u00f6zlerini Muhammede nazarlap: -- Men-\u00e4 seni\u0148 n\u00e4me di\u00fdjek bol\u00fdandygy\u0148a hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp bilme\u00fd\u00e4rin! -- di\u00fdip, di\u0148irgenip durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol garymy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki bugda\u00fdy nazarlanda \u00ab\u00fc\u00e7 m\u00fc\u0148 \u00fda b\u00e4\u015f m\u00fc\u0148 d\u00fc\u00fde bolsa gerek\u00bb di\u00fdip \u00e7ak urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Garawula almak, \u00e7enemek.<\/p><ul><li>Rezin turbany Orazalyny\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcne nazarlap, suw p\u00fcrkdi welin, Orazaly d\u00f6\u015f\u00fcnden ok degen d\u00e4ldi \u00f6\u00fdtmedi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nazarlanmak","meaning":"<div><p>Dikanlap garalmak, \u00e7i\u0148\u0148ip seredilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nazba\u00fd","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddakymly ysly, bir\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"nazym","meaning":"<div><p>Sazla\u015fykly owaz bilen \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Nazym bilen gygyrdy, \u015eagal penj\u00e4ni urdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nazymly","meaning":"<div><p>Sazla\u015fykly owaz bilen \u00e7yk\u00fdan, sazla\u015fykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"na\u00e7ar","meaning":"<div><p>1. Ejiz, bi\u00e7\u00e4re, betbagt, erksiz, g\u00f6rg\u00fcli.<\/p><ul><li>Olar gullar \u00fdaly hukyusyz we na\u00e7ar bolupdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdal, gyz.<\/p><ul><li>Na\u00e7arlary\u0148y \u00fdesir et. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00e7arlamak","meaning":"<div><p>Na\u00e7arlyk etmek, na\u00e7ar galmak, erksizlenmek, ejizlemek.<\/p><ul><li>Bu sesde da\u015fardakyny\u0148 na\u00e7arla\u00fdany a\u00e7yk a\u0148lan\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol bir gapyny\u0148 agzynda gysmyljyrap we na\u00e7arlap \u00e7y\u0148samaga durdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00e7arlanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i na\u00e7ar, \u00e7\u00e4resiz halda du\u00fdmak, na\u00e7arlyk etmek, ejizlenmeklik, erksizlenmek.<\/p><ul><li>Na\u00e7arlanyp oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00e7arlyk","meaning":"<div><p>Ejizlik, bi\u00e7\u00e4relik, erksizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"na\u00fd","meaning":"<div><p>A\u00fdakly \u00e7ilimi\u0148 \u00fda-da \u015funa me\u0148ze\u015f zady\u0148 turbajygy, burny, na\u00fd\u00e7asy.<\/p><ul><li>Halnazar a\u00fdak\u00e7y \u00e7ilimi\u0148 za\u00fdyna agzyna go\u00fdup, bir-iki gezek pakyrdatdy-da, demini i\u00e7ine bakan \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Papirosy\u0148 na\u00fdyny k\u00fcldana ta\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol apparaty\u0148 rezin na\u00fdyny\u0148 ujundaki mis j\u00fcr\u00fcndigini \u00fdokaryk galdyryp, ugajyn t\u00f6weregine \u00e7altlyk bilen a\u00fdla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdba\u015fy","meaning":"<div><p>I\u0148 gowy, owadan, syratly, sa\u00fdlama.<\/p><ul><li>Halnazar bu g\u00fcn \u00fd\u00fczi gemrilen terne \u00fdaly gotur dul ogluna na\u00fdba\u015fy gyzy --Meredi\u0148 gyzyny alyp bermek\u00e7idi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>E\u00fd ke\u00e7jal agsak, \u015fu adamlary g\u00f6r\u00fd\u00e4mi\u0148? Bular bizi\u0148 ilimizi\u0148 na\u00fdba\u015fy adamlary. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 na\u00fdba\u015fy \u00fdigitlerimden 500 atlym bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdynjar","meaning":"<div><p>1. Ejiz, g\u00f6rg\u00fcli, g\u00f6zgyny (adam).<\/p><ul><li>D\u00fcrre gam\u00e7y na\u00fdynjary\u0148 tenini dilip ge\u00e7di. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcrek awadyjy, zaryn, a\u00fdylgan\u00e7.<\/p><ul><li>Ahyret s\u00f6zleri bilen gulagy ganan Halnazara Hojamy\u0148 pessa\u00fd, na\u00fdynjar s\u00f6zleri a\u00fdratyn t\u00e4sir etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 na\u00fdynjar sesi g\u00fc\u00fd\u00e7li elde hi\u00e7 \u00fdana \u00fdetme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerinden bo\u00fdur- bo\u00fdur d\u00f6k\u00fcp, gije-g\u00fcnd\u00fcz g\u00f6zgyny, na\u00fdynjar i\u0148l\u00e4p \u00e7arpy\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6wni \u00e7\u00f6kgin, biala\u00e7.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 \u015fe\u00fdle na\u00fdynjar g\u00f6rn\u00fc\u015fi A\u015fyry hem gozgala\u0148a saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u0148ki na\u00fdynjar ke\u015fbini\u0148 \u00fderine-de merdemsilik go\u00fdupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol g\u00f6\u00fd\u00e4 \u00f6z\u00fcne hara\u00fd g\u00f6zle\u00fd\u00e4n \u00fdaly, na\u00fdynjar nazar bilen seretdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdynjarlyk","meaning":"<div><p>1. Ejizlik, g\u00f6rg\u00fclilik, betbagtlyk, g\u00f6zgynylyk.<\/p><ul><li>Na\u00fdynyjarlyk etmek \u00f6ran ha\u00fdypdyr, Ma\u0148a p\u00e4sgel bermek senden a\u00fdypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zaryn, elhen\u00e7 haldalyk, \u00fd\u00fcrek awadyjylyk.<\/p><\/div><div><p>3. Biala\u00e7 halda bolmaklyk, na\u00e7arlyk, umytsyzlyk, g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"na\u00fdynsap","meaning":"<div><p>1. Ynsapsyz, wy\u017edansyz, biha\u00fda, zalym.<\/p><ul><li>Na\u00fdynsap Halnazar bilen men bir tabakdan \u00fdal \u00fdalap bilmerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Na\u00fdynsaplar \u00fdalardy, Dabanymyzy\u0148 derisi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> nebsew\u00fcr.<\/p><\/div><div><p>3. Otrisatel manyda \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ha\u00fd, na\u00fdynsap, dur! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdynsaplyk","meaning":"<div><p>1. Ynsapsyzlyk, biha\u00fdalyk, wy\u017edansyzlyk, zalymlyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fu na\u00fdynysaplygy\u0148 ynsan gylygy d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hi\u00fd, \u015fe\u00fdle-de bir na\u00fdynsaplyk barmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> nebsew\u00fcrlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"na\u00fdza","meaning":"<div><p>1. Ujy uzyn demir \u00e7i\u015fli sowuk \u00fdarag.<\/p><ul><li>\u00ddun Gir Su eline na\u00fdza aldy-da, ba\u00fdyrlyga tarap ugrady. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fcpe\u0148 nilini\u0148 ujuna berkidilip d\u00fcrt\u00fcl\u00fd\u00e4n sowuk \u00fdarag.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tenine na\u00fdza d\u00fcrt\u00fcp soranlarynda-da jogap bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu rehimsiz zalymlar Na\u00fdza dir\u00e4p d\u00f6\u015f\u00fcnden, hany habar ber! -- di\u00fddi -- Sowet harby i\u015finden. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Sport termini<\/span> Belli da\u015flyga \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in zy\u0148yl\u00fdan ujy demir \u00e7i\u015fli ta\u00fdak, sport enjamy.<\/p><ul><li>\u015eol appratlarda ilkinji gezek na\u00fdza zy\u0148\u00fdan \u00fda\u015flar kino ekranyna alyn\u00fdar. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdzalamak","meaning":"<div><p>Na\u00fdza san\u00e7mak, na\u00fdza sanjyp \u00fdaralamak, na\u00fdza bilen d\u00fcrt\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany na\u00fdzalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdzalanmak","meaning":"<div><p>Na\u00fdza sanjylmak, na\u00fdza sanjylyp \u00fdaralanmak, na\u00fdza d\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><ul><li>Du\u00fddansyzlykda na\u00fdzalanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdzalatmak","meaning":"<div><p>Na\u00fdza san\u00e7dyrmak, na\u00fdza d\u00fcrtd\u00fcrip \u00fdaralatmak, na\u00fdza urdurup \u00fdaralatmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany na\u00fdzalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fdzala\u015fmak","meaning":"<div><p>Na\u00fdza bilen uru\u015fmak, biri-biri\u0148e na\u00fdza san\u00e7mak, biri- biri\u0148i na\u00fdzalamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 myla\u00fdym howalarda bukdakla\u015fyp aty\u015fmak, na\u00fdzala\u015fmak h\u00f6wesi hem bardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fd\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bossan ekinlerini\u0148 g\u00fcl\u00fcni\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki \u00fda\u0148y d\u00fcwen d\u00fcw\u00fcn\u00e7egi miwesi.<\/p><ul><li>Jo\u00fdamyza gidip, gawuny\u0148 na\u00fd\u00e7alaryny g\u00f6r\u00fcp geldim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"na\u00fd\u00e7alamak","meaning":"<div><p>Na\u00fd\u00e7a emele gelip ba\u015flamak, d\u00fcw\u00fcp ba\u015flamak, d\u00fcwmek.<\/p><ul><li>Hy\u00fdar g\u00fcl\u00fcni d\u00f6kenden so\u0148 na\u00fd\u00e7alap ba\u015fla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne","meaning":"<div><p>1. \u00ddokluk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Men \u015fol iki \u00fdarym i\u00e7inde ne arka\u00fdyn i\u00fdip i\u00e7dim, ne-de ine-gana ukymy aldym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Ne g\u00f6zel ma\u015fgala! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ne g\u00f6zel \u015f\u00f6hrat, bu bagda bagbany\u0148 bolsam seni\u0148. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebala","meaning":"<div><p>N\u00e4 t\u00fc\u00fdsli, n\u00e4hili, nene\u0148.<\/p><ul><li>Bu yssy nebela, adamyny suwa saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebere","meaning":"<div><p>Kowum-garynda\u015f, dogan-garynda\u015f, hossar, nesil.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 neber\u00e4mizde hi\u00e7 be\u00fdle zat \u00fdokdur. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Magtymgulyny\u0148 nebereleri bar di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebir","meaning":"<div><p>N\u00e4hilli aja\u00fdyp, n\u00e4hili o\u0148at ne g\u00f6zel.<\/p><ul><li>Ol tala\u0148\u00e7ylar hem obany rehimsiz talap, nebir ja\u00fdlary \u00fdumrupdyrlar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebis","meaning":"<div><p>K\u00f6p zada e\u00fde bolmaklyk islegi, me\u00fdli.<\/p><ul><li>Artykma\u00e7 mirasa e\u00fde bolmak nebsi onu\u0148 ba\u015fyny a\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z nebsini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne serhet \u00e7ekip bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebisje\u0148","meaning":"<div><p>Nebsine ylga\u00fdan, betnebis, nebsew\u00fcr, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"nebisje\u0148lik","meaning":"<div><p>Nebisje\u0148 bolmaklyk, betnebislik, nebsew\u00fcrlik, a\u00e7g\u00f6zl\u00fclik.<\/p><ul><li>Me\u0148lini\u0148 nebisje\u0148ligi ula- ki\u00e7\u00e4 bellidir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebsew\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nebisje\u0148.<\/p><ul><li>Nebsew\u00fcr adamlar bugda\u00fdy dagadyp bar\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde m\u00f6jek \u00fdaly bir elhen\u00e7 hem suwumsuz nebsew\u00fcr ha\u00fdwan bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nebsew\u00fcrlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nebisje\u0148lik.<\/p><ul><li>Gy\u015fdan kynlyk bilen \u00e7ykan a\u00e7g\u00f6z mallar ondan-o\u0148a nebsew\u00fcrlik bilen tebsindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men b\u00fct\u00fcn t\u00f6werege nebsew\u00fcrlik bilen sered\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nedir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"negada","meaning":"<div><p>K\u00e4bir wagtda bir, k\u00e4wagt, k\u00e4te.<\/p><ul><li>Sary \u00fdapraklary\u0148 arasyna ga\u00e7an negada bir pagta s\u00fc\u00fd\u00fcmi, ders arasyna d\u00fc\u015fen d\u00fcr d\u00e4nesi \u00fdaly g\u00f6zgyny buldura\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nejasat","meaning":"<div><p>Adamy\u0148, ha\u00fdwany\u0148 we \u015f. m. i\u00e7egeleri arkaly da\u015fa \u00e7yk\u00fdan jisim, tezek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nejat","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4re, \u00e7ykalga, ala\u00e7.<\/p><ul><li>Men \u00f6\u0148\u00fcnden \u00f6z nejadymy \u00f6z\u00fcm gara\u00fdyn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Indi halypa, nejady\u0148y garaber! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nejis","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrek bulandyryjy, bet, \u00fdaman, pis.<\/p><ul><li>Meret obany\u0148 ba\u00fdlaryndan nejis i\u015fleri\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykjagyny oslaman durma\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdyn, \u00fdigrenji.<\/p><ul><li>Ol indi uru\u015f oduny tuta\u015fdyrmak isle\u00fd\u00e4n nejislere gar\u015fy halky\u0148 alyp bar\u00fdan g\u00f6re\u015fi hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bes et indi, ynsapsyz nejis! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nejislemek","meaning":"<div><p>Pislemek, n\u00e4letlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nejislenmek","meaning":"<div><p>Pislenmek, n\u00e4letlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nejislik","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcrek bulandyryjylyk, betlik, \u00fdamanlyk, pislik.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdynlyk, \u00fdygrenjilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"nekrolog","meaning":"<div><p>\u00d6len adamy\u0148 \u00f6mr\u00fcne we i\u015fine bagy\u015flanyp \u00fdazylan makala.<\/p><\/div>"},{"headword":"nem","meaning":"<div><p>\u00c7yglyk, yzgar, \u00e7yg.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdb\u00fcne nem go\u00fdberlen g\u00f6k ma\u00fdsa \u00fdaly ruhum t\u00e4zelenip ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Asmandan bir katra nem dammady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"neme","meaning":"<div><p>N\u00e4m\u00e4lim zady, adamyny we \u015f. m. g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n n\u00e4m\u00e4lim \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Neme, nir\u00e4 gitdi?<\/li><li>Neme, sen b\u00e4rik gelip git!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nemjiretmek","meaning":"<div><p>Birneme \u00e7yg \u00e7ekdirmek, birazajyk yzgar aldyrmak.<\/p><ul><li>Radiatordan uly g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen bug \u00e7ykyp, ma\u015fyny\u0148 a\u00fdnasyny nemjiretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nemlemek","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7ekdirmek, yzgar aldyrmak, \u00e7ygjartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nemlenmek","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7ekmek, yzgar almak, \u00e7ygjarmak.<\/p><ul><li>Samyr derisinden gulak\u00e7ynymy\u0148, Nemlenen bagjygy do\u0148dy bada-bat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nemletmek","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7ekdirtmek, yzgar aldyrmak.<\/p><ul><li>Tohumlary nemletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nemli","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7eken, yzgar alan, \u00e7ygly, yzgarly.<\/p><ul><li>Niredendir bir\u00fderden \u00fcst\u00fcne \u00fdagy\u015f sepel\u00e4n gury syzany\u0148, \u015for garagany\u0148 \u015forumtyk nemli ysy \u015femala aryly\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nemlilik","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7ekenlik, yzgar alanlyk, yzgarlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"nene\u0148","meaning":"<div><p>\u00abN\u00e4hili? , N\u00e4t\u00fc\u00fdsli? , Nene\u0148si?\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Siz nene\u0148 meni \u015fo\u0148a berm\u00e4ge d\u00f6zjek? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderi, indi seni\u0148 eli\u0148 nene\u0148? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nene\u0148-ni\u00e7ik","meaning":"<div><p>Nene\u0148-ni\u00e7ik bol\u00fdan\u00e7a-bellisi bol\u00fdan\u00e7a, bir \u00fda\u0148alak bol\u00fdan\u00e7a, netijesi belli bol\u00fdan\u00e7a.<\/p><ul><li>Artyk Halnazary\u0148 karam bijesinden ga\u00e7gaklap, nene\u0148-ni\u00e7ik bol\u00fdan\u00e7a \u015f\u00e4here d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ine, siz nene\u0148-ni\u00e7ik bolanlygyna a\u00fdlanyp d\u00fc\u015f\u00fcndi\u0148iz. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nene\u0148si","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nene\u0148.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fdlerini\u0148 gapsyna nene\u0148si baranyny hem du\u00fdmady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Otursam-tursam: -- Nene\u0148si bolduka? ! -- di\u00fdip pikir edip \u00fd\u00f6rin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nep","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Pe\u00fdda.<\/p><ul><li>\u015eumy seni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fc\u0148ize nepi\u0148? <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nepini bilmedik \u00e4rden \u00e4r bolmaz. Gury s\u00f6zi otarmakdan k\u00e4r bomaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148y egleme nepden galmasyn, du\u015fmany\u0148 saklama syry\u0148 bilmesin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nepes","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> dem.<\/p><\/div>"},{"headword":"nepis","meaning":"<div><p>In\u00e7eden edilen, \u00e7eper, n\u00e4zik, owadan ka\u015fa\u0148.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 syratly g\u00f6wresi nepis \u00e7ekilen surata \u00e7alym ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 nepis barmaklaryny elini\u0148 a\u00fdasynda o\u00fdnap, sadalyk bilen gysy\u015fdyrdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nepislik","meaning":"<div><p>\u00c7eper\u00e7ilik, n\u00e4ziklik, ka\u015fa\u0148lyk, owadanlyk.<\/p><ul><li>Ke\u015fdeleri\u0148 in\u00e7eden nepisligi uly adamyny\u0148 i\u015fini \u00fdady\u0148a sal\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"neresse","meaning":"<div><p>1. K\u00e4millik \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik, \u00fda\u015fajyk.<\/p><ul><li>\u00dc\u015feri\u015fip dur neresseler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sen neresse \u00e7aga \u00fdaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bi\u00e7\u00e4re, g\u00f6rg\u00fcli.<\/p><ul><li>Neresse n\u00e4hili jepa \u00e7ekdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nerkes","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ak \u00fda-da sary g\u00fclli owadan bag \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"nerme","meaning":"<div><p>D\u00f6wek d\u00f6wlende harmany\u0148 da\u015fyna halkalanyp a\u00fdlanan d\u00e4ne gaty\u015fykly saman \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Harmany\u0148 nermesi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nerrek","meaning":"<div><p>Bezeg \u015fa\u00fdlaryny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne her hili g\u00f6rn\u00fc\u015fd\u00e4ki de\u015fikler de\u015fmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural, ussa \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"nerrik","meaning":"<div><p>Hamy\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnden d\u00f6re\u00fd\u00e4n agyrsyz d\u00fcw\u00fcn, m\u00e4z.<\/p><\/div>"},{"headword":"nert","meaning":"<div><p>Dos-dogry, dik \u00f6sen tut \u00e7ybygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"nerw","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Kelle we o\u0148urga \u00fdiliginden \u015fahalara b\u00f6l\u00fcnip gid\u00fd\u00e4n, sistema emele getir\u00fd\u00e4n, organizmi\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fini dolandyr\u00fdan n\u00e4zik \u00f6s\u00fcntgileri\u0148-s\u00fc\u00fd\u00fcmleri\u0148 biri.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 be\u00fdnisi orta hasap bilen 15 milli\u00fdon nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerinden ybaratdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adamy\u0148 h\u00e4si\u00fdetini organizmi\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fini kesgitle\u00fd\u00e4n \u015fu organlary\u0148 sistemasy, jemi.<\/p><ul><li>Arakesme wagtynda okuw\u00e7yny\u0148 nerw sistemasyny\u0148 hem dyn\u00e7 almagyny \u00fcpj\u00fcn etmek gerekdir. <span>(I. T. Orogodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nesibe","meaning":"<div><p>\u00ddazgyt, kysmat, nesip.<\/p><ul><li>Jan oglum, seni\u0148 to\u00fdu\u0148y g\u00f6rmek nesib\u00e4m bar eken! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opanogly)<\/span><\/li><li>K\u00e4ne d\u00fcn\u00fd\u00e4 garalypdyr k\u00f6m\u00fcrden, nesib\u00e4\u0148i g\u00f6zle, t\u00e4ze \u00f6m\u00fcrden. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nesibeli","meaning":"<div><p>Nesibesi bar bolan.<\/p><ul><li>Elbetde, nesibeli g\u00fcni bardyr! -- di\u00fdip, garry s\u00f6zlemegini dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nesihat","meaning":"<div><p>Bir mesele, i\u015f barada beril\u00fd\u00e4n \u00f6w\u00fct, maslahat.<\/p><ul><li>Seni\u0148 nesihaty\u0148 \u00fc\u00e7in kanun. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birn\u00e4\u00e7e s\u00f6z a\u00fdtjak sa\u0148a. Nesihatym algyn, jigim. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol, \u00fda\u015flara nesihat bermegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nesihat\u00e7y","meaning":"<div><p>Nesihat ber\u00fd\u00e4n adam, maslahat\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"nesil","meaning":"<div><p>1. Ata-baba bir ma\u015fgaladan bolan kowum-garynda\u015flar, arkaba-arka gel\u00fd\u00e4n garynda\u015flyk.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 nesli\u0148iz a\u0148ry ge\u00e7meli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ma\u015fgaladan \u00f6n\u00fcp-\u00f6s\u00fd\u00e4n ogul-gyz, z\u00fcr\u00fdat, \u00fda\u015f \u00f6ss\u00fcrimler.<\/p><\/div><div><p>3. Bir d\u00f6w\u00fcrde \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fda\u015fda\u015f adamlar, d\u00f6w\u00fcrde\u015fler.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne, bizi\u0148 Ho\u015fgledimiz hem \u015fol p\u00f6kgen bilen jedelle\u015fip \u00fd\u00f6ren agronomlary\u0148 neslinden. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nesilbe-nesil","meaning":"<div><p>Arkama-arka, nesilden-nesle, ata-babadan nesilsa\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"nesilsa\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nesilbe-nesil.<\/p><\/div>"},{"headword":"nesip","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nesibe.<\/p><ul><li>Garda\u015f, ertir nesip bolsa men Nusa\u00fdy g\u00f6rm\u00e4ge gitjek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a nesip etmedik mallar, go\u00fd, hi\u00e7 kime nesip etmesin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nes\u00fde","meaning":"<div><p>S\u00f6wda-satykda belli bir m\u00f6hlete \u00e7enli pulsuz alnan, nagt bolmadyk.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde pa\u00fdla\u015fylanda, bular hem ondan bir pa\u00fd bolup, \u00fcle\u015fige go\u015fuldylar we: --Elimize d\u00fc\u015fende gow\u015furarys -- di\u00fdip, nes\u00fde aldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Nagtym barka, nes\u00fd\u00e4\u0148i n\u00e4de\u00fden! ? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nagt suwum barka, nes\u00fde \u015feraby\u0148y n\u00e4de\u00fdin. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nes\u00fde-nowgan","meaning":"<div><p>So\u0148 bermek \u015ferti bilen karz, nes\u00fde.<\/p><ul><li>Genjim agasyndan nes\u00fde- nowgan zat alyp ba\u015flady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"netije","meaning":"<div><p>Bir zat barada edil\u00fd\u00e4n i\u0148 so\u0148ky jem, many.<\/p><ul><li>Gurama\u00e7ylykly ba\u015flanan i\u015f gowy netije berdi. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fda\u0148ky hi\u0148lenmegim, a\u00fddym a\u00fdtmagym hem g\u00f6w\u00fcn g\u00f6\u00e7g\u00fcninden gelip \u00e7yk\u00fdan bir netije. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Du\u00fddury\u015fymy\u0148 netijesini ha\u00fdal etm\u00e4n habar berersi\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"netijede","meaning":"<div><p>Ahyrynda di\u00fdmek, \u015fe\u00fdlelikde, \u015funlukda di\u00fden \u00fdaly many ber\u00fd\u00e4n, netije \u00e7ykarmagy, jemlemegi a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6zi.<\/p><ul><li>Netijede, olary\u0148 sapan garpyzlary m\u00f6hletinden 20 g\u00fcn \u00f6\u0148 \u00fdeti\u015fdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"netijeli","meaning":"<div><p>Netijesi bar bolan, netije ber\u00fd\u00e4n derekli.<\/p><ul><li>Okatmak i\u015fini netijeli etm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(I. T. Orogodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><li>Netijeli i\u015f.<\/li><li>Netijeli hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"netijelilik","meaning":"<div><p>Netijesi barlyk, netije berijilik, dereklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"netijesiz","meaning":"<div><p>Netijesi \u00fdok bolan, netije berme\u00fd\u00e4n, biderek.<\/p><\/div>"},{"headword":"netijesizlik","meaning":"<div><p>Netijesi \u00fdokluk, netije bermezlik, bo\u015fluk, dereksizlik, bidereklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u00e7jar","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 ussasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u00e7jarlyk","meaning":"<div><p>Ne\u00e7jary\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u015fder","meaning":"<div><p>1. Ujy \u00fditi dilkaw py\u00e7ajyk, \u00e7akla\u0148ja hirurgik py\u00e7ajyk, skalpel.<\/p><\/div><div><p>2. Ary, m\u00f6\u00fd, \u00fdylan \u00fdaly k\u00e4bir m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 \u00e7ak\u00fdan organy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u015fe","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> tir\u00fdek.<\/p><ul><li>Ni\u00e7eler k\u00f6p \u00e7ekdi ne\u015fe hem me\u0148i, Ga\u00fdgyda gan e\u0148r\u00e4p, bolmady de\u0148i. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tir\u00fdek, \u00e7ilim, me\u0148 we ba\u015fga zatlar esasynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ke\u00fdp, lezzet.<\/p><ul><li>Wolostno\u00fd bilen ar\u00e7yn ne\u015feleri bozulany \u00fc\u00e7in, g\u00f6k \u00e7a\u00fda \u00fda\u0148adandan ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015febent","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ne\u015febent \u00fd\u00fczi has-da m\u00fcr\u015ferdi, egni gysyldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ahmedi Oraz han bilen gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fdi, ne\u015febent sypatyna garady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015febentlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u015fehor","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekhor.<\/p><ul><li>Ne\u015fehor adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015feke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015f.<\/p><ul><li>Ne\u015feke\u015fleri\u0148 sany g\u00fcn-g\u00fcnden azal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015feke\u015flik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015flik.<\/p><ul><li>Ne\u015feke\u015flik saglyk \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n erbet zatdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015feli","meaning":"<div><p>1. Tir\u00fdek \u00e7ekmek zerarly ne\u015fesi, ke\u00fdpi bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Ke\u00fdpli, gyzykly, lezzetli.<\/p><ul><li>Ol hem ne\u015feli k\u00f6w\u00fc\u015fleri ge\u00fdmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148den gel\u00fd\u00e4n tro\u00fdka \u00f6r\u00e4n ne\u015feli. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Timar berlen, da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi sypa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ne\u015fir","meaning":"<div><p>Metbugatda \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n eser.<\/p><ul><li>\u015eygyrlary\u0148, powestleri\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry \u00fdygyndasy ne\u015fir edildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>VIII asyry\u0148 ba\u015fynda Hyta\u00fdda d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 gadymy gazet ne\u015fir edilm\u00e4ge ba\u015flanypdyr. <span>(\u00abOrta Asyrlar Taryhy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015fir\u00fdat","meaning":"<div><p>Metbugat eserlerini kitap we \u015f. m. \u00e7ap edip \u00e7ykar\u00fdan edara.<\/p><ul><li>\u00ddazyjyny\u0148 bu eserini Moskowada \u00e7agalar ne\u015fir\u00fdaty hem a\u00fdratyn kitap\u00e7a edip \u00e7ykardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ne\u015fir\u00fdat\u00e7y","meaning":"<div><p>Ne\u015fir\u00fdat i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"nika","meaning":"<div><p>Kanun bo\u00fdun\u00e7a resmile\u015fdirilen \u00e4r-a\u00fdallyk gatna\u015fygy.<\/p><ul><li>Nika bizi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcmizde g\u00f6r n\u00e4hili aja\u00fdyp m\u00fcmkin\u00e7ilik a\u00e7\u00fdar. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nikalamak","meaning":"<div><p>Nika gy\u00fdmak, nikaly etmek, nikada duruzmak.<\/p><ul><li>Men gyrnak hem bolsam, \u015ferigat kanunyna g\u00f6r\u00e4 nikalanmasa\u0148, meni\u0148 \u00fdanyma gelmersi\u0148. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nikalanmak","meaning":"<div><p>Nika gy\u00fdylmak, nikaly edilmek, nikada durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nikala\u015fmak","meaning":"<div><p>Resmi \u00fdagda\u00fdda biri-biri\u0148 bilen nika girmek, biri bilen nikaly bolmak, \u00fdazyly\u015fmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ilden \u00e7ykgyn\u00e7ylyk eden i\u015fim \u00fdok, biri bilen tirke\u015fip \u00f6\u00fdden ge\u00e7ip gitmedim, \u00fd\u00f6ne atam-enemden ge\u0148e\u015fsiz nikala\u015fdym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nikaly","meaning":"<div><p>Nika gy\u00fdlan, nikada dur\u00fdan.<\/p><ul><li>Kaka, men owaldan biri bilen nikaly ahyryn! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nikasyz","meaning":"<div><p>Nikasy bolmadyk, nikada durma\u00fdan, binika.<\/p><\/div>"},{"headword":"nil","meaning":"<div><p>Ok atyl\u00fdan \u00fdaragy\u0148 (t\u00fcpe\u0148, nagan, top. we \u015f. m.) okuny\u0148 ge\u00e7\u00fd\u00e4n turba pisint b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Egni\u0148deki on alty nomer \u00fdeke nil t\u00fcpe\u0148ini\u0148 nili onu\u0148 kellesind\u00e4ki k\u00f6ne telpeginden kem gaty \u00fdokarda somalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 Eteginde.)<\/span><\/li><li>Birden \u00f6zlerine tarap \u00e7enel\u00fd\u00e4n t\u00fcpe\u0148i\u0148 nilini g\u00f6rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nilg\u00e4r","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bo\u00fdag-nil ga\u00fdnad\u00fdan adam, bo\u00fdag\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"nilg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Nilg\u00e4ri\u0148 k\u00e4ri, \u00fd\u00fcpl\u00fck, mata re\u0148kle\u00fdiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"nire","meaning":"<div><p>1. \u00abHa\u00fdsy \u00fder? Ha\u00fdsy \u00fderde? Nirede?\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Asla onu\u0148 duran \u00fderi nirek\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fderje\u0148 s\u00f6zlemde orun a\u0148latmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"nireli","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy \u00fderli, ha\u00fdsy \u00fdurtly, ha\u00fdsy \u00fderden.<\/p><ul><li>Nireli bolarsy\u0148? <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nireligine","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy ugra, ha\u00fdsy tarapa.<\/p><\/div>"},{"headword":"ni\u00e7ezar","meaning":"<div><p>Ha\u00e7ana \u00e7enli, ha\u00e7ana de\u0148e\u00e7.<\/p><ul><li>Ni\u00e7ezar men her \u00fdyl olara \u00fda\u015fik almalymy\u015fym? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>He\u00fd do\u0148uzlar, ni\u00e7ezar size a\u00fddyp etdirmeli bolar? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ni\u00e7igsi","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> ni\u00e7ik.<\/p><ul><li>Kim bil\u00fd\u00e4r ni\u00e7igsi, nedir hy\u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ni\u00e7ik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> N\u00e4hili, nene\u0148si, n\u00e4t\u00fc\u00fdsli.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 a\u00e7yk, sa\u00fdlap ni\u00e7ik k\u00e4r tutsa\u0148, \u00fdolu\u0148 a\u00e7yk, ha\u00fdsy tarapa gitse\u0148. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Alysdan g\u00f6r\u00fcndi bir gara nokat, bilmedim men onda ni\u00e7ik bereket. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ni\u00e7ik \u00fdagda\u00fdy\u0148yz, haly\u0148yz ni\u00e7ik? Ara da\u015f bolsa hem, birdir \u00fd\u00fcregimiz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ni\u00fdet","meaning":"<div><p>Bir zada, i\u015fe \u00f6\u0148\u00fcnden d\u00f6re\u00fd\u00e4n isleg, hy\u00fdal, maksat.<\/p><ul><li>Sekiz m\u00fc\u0148\u00e7\u00fcler hataryna gir\u00e4\u00fdmek ni\u00fdetim hem \u00fdok d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fd\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan \u00f6z du\u00fdgusuny du\u00fddurmazlyk ni\u00fdeti bilen, ejesini\u0148 s\u00f6z\u00fcni kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fd\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sen \u015fu \u00fderik n\u00e4me ni\u00fdet bilen geldi\u0148?! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna ejesini ugratmak, \u00fdene kimidir g\u00f6rmek ni\u00fdeti bilen d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 ba\u015fyny idip ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy ni\u00fdet- \u00fdarym d\u00f6wlet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ni\u00fdetlemek","meaning":"<div><p>Bir zada, i\u015fe \u00f6\u0148\u00fcnden ni\u00fdet etmek.<\/p><ul><li>Sa\u0148a to\u00fd gatanjy di\u00fdip, \u00f6z \u00fdanymdan iki sany go\u00fdun bilen bir d\u00fc\u00fde bugda\u00fd ni\u00fdetl\u00e4p go\u00fdupdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Maral gyza uzak \u00f6m\u00fcr, be\u00fdik bagt ni\u00fdetle\u00fd\u00e4ris. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ni\u00fdetlenmek","meaning":"<div><p>Bir zada, i\u015fe \u00f6\u0148\u00fcnden ni\u00fdet edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nobat","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gidi\u015f ugruny\u0148 tertibi, gezek.<\/p><ul><li>Herki zady\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 wagty, nobaty bardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ata-baba miras pa\u00fdla\u015fygynda \u00fdeten iki tanap bo\u015f \u00fderi we \u00fdigrimi g\u00fcnden a\u00fdlanyp nobaty gel\u00fd\u00e4n \u00fdarym sagat suwy-Orsgeldini\u0148 bar m\u00fclki-ba\u00fdlygy hem \u015fulardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nobatdaky","meaning":"<div><p>Ilkinji, indiki nobatda dur\u00fdan, geljekki, \u00fdakyndaky.<\/p><\/div>"},{"headword":"nobatma-nobat","meaning":"<div><p>Nobat bo\u00fdun\u00e7a gezmek-gezek, gezegine.<\/p><ul><li>\u00ddigitler nobatma-nobat \u00e7al\u015fyp, go\u015fa gidip \u00e7a\u00fd i\u00e7m\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>I\u015fleri nobatma-nobat bitirm\u00e4ge endik edipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdati\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nobatsyz","meaning":"<div><p>Gulluk wezipesini nobat bo\u00fdun\u00e7a, gezegine \u00fderine \u00fdetiriji.<\/p><ul><li>Nobat\u00e7y wra\u00e7y\u0148 gelerine wagt az galypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nobat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Nobat\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, nobata durmaklyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z gezeklerinde nobat\u00e7ylyk etdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nobur","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> T\u00e4ze gazylan uly \u00fdap.<\/p><ul><li>Mele suw nobury dolabara edip \u00e7a\u00fdkanyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdlerine ga\u00fdtmak, aralykdaky nobury\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7mek \u00fdadyna d\u00fc\u015f\u00fcp, gorkusyndan re\u0148ki duw ak boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol dogry gitmedi, gy\u00fdalak gitdi. Uzakda bolmadyk nobura \u00fdetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdati\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogsan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kem\u00e7ilik, zy\u00fdan, zelel.<\/p><ul><li>\u00ddok! A\u00fdyp bolar! N\u00e4me? Bir gezeklik\u00e7e nogsany \u00fdok? <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bu betbagtlygy nogsan h\u00f6km\u00fcnde gizlem\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdarlar -- di\u00fdip jogap berdim. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogta","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 e\u015fek we \u015f. m. mallary\u0148 kellesine salyn\u00fdan, baglan\u00fdan d\u00fcw\u00fcnli \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>H\u00e4zir g\u00f6l\u00e4mize nogta i\u015fdir\u00fd\u00e4n. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ygty\u00fdar, erk.<\/p><ul><li>On \u00fdyldan t\u00fcrkmen mekdebinde okap \u00fdene \u00f6z nogtasyny \u00f6z enesini tab\u015fyr\u00fdan \u00fdigitden men-\u00e4 n\u00e4me tama edip boljagyny bil\u00fd\u00e4n d\u00e4ldirin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogtalamak","meaning":"<div><p>1. Nogta salmak.<\/p><ul><li>G\u00f6l\u00e4ni nogtalamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erk-ygty\u00fdary ele alynmak, agzyna seretdirilmek, ygty\u00fdary elden gitmek.<\/p><ul><li>Ala\u00e7syz nogtalanyp galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogtalanmak","meaning":"<div><p>1. Nogta salynmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erk-ygty\u00fdary ele alynmak, agza seretdirilmek, ygty\u00fdary elden gitmek.<\/p><ul><li>Ala\u00e7syz nogtalanyp galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogtalatmak","meaning":"<div><p>1. Nogta saldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6\u00e7. m. Erkini, ygty\u00fdaryny aldyrtmak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148i nogtalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogtaly","meaning":"<div><p>1. Nogta ge\u00fddirilen, nogta salnan.<\/p><ul><li>Nogtaly g\u00f6le.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nogtaly mal.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erki, ygty\u00fdary alnan.<\/p><\/div>"},{"headword":"nogtasyz","meaning":"<div><p>1. Nogta ge\u00fddirilmedik, nogta salynmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erki, ygty\u00fdary \u00f6z elinde bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"nogul","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fcndogar \u00fdurtlarda ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan s\u00fc\u00fdji.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn gurdy eneli- ogul, Myhmanlara berdi balmydyr nogul. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar noguly gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rler, seb\u00e4bi ol \u00fdum\u015fak s\u00fc\u00fdji.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nogul-nabat","meaning":"<div><p>D\u00fcrli s\u00fc\u00fdj\u00fcleri\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Menem nogul-nabat pa\u00fdladym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nogul -nabat \u00fdatsyn ortada \u00e7a\u015fyp, Abra\u00fd alyp, arslan oglu\u0148 geldi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nohut","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6s\u00fckli bir\u00fdyllyk medeni \u00f6s\u00fcml\u00fck we onu\u0148 togalajyk d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz \u00fdaly ekinler-de emele gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Nohudy\u0148, m\u00e4\u015fi\u0148, daryny\u0148 we ba\u015fga d\u00e4nelileri\u0148 d\u00fcrli sortlary hem a\u00fdratyn gaplarda dur\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nokat","meaning":"<div><p>1. Tegelejik tegmilt.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl\u00fc\u0148 k\u00e4bir \u00fderi gastyn atan bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 sag tarapynda garaja nokat \u00fdaly me\u0148i bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> Gutaran pikiri tapawutlandyrmak \u00fc\u00e7in we k\u00e4bir gysgaldylan s\u00f6zler \u00fdazylanda ulanyl\u00fdan dyngy belgi.<\/p><ul><li>Habar s\u00f6zlemini\u0148 ilki s\u00f6z\u00fcni\u0148 so\u0148unda hemi\u015fe nokat go\u00fdlup, ondan so\u0148 ba\u015flanan s\u00f6zlemi\u0148 ilki s\u00f6z\u00fcni\u0148 birinji harpy ba\u015f harp bilen \u00fdazylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Fizika<\/span> Suwuklygy\u0148 bir haldan ba\u015fga bir hala ge\u00e7i\u015f derejesi.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnama nokady.<\/li><li>Ereme nokady.<\/li><li>Do\u0148ma nokady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dder, punkt.<\/p><ul><li>S\u00f6wda nokady.<\/li><li>Ok atyl\u00fdan nokat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Da\u015fdan \u00e7ala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n zat, gara.<\/p><ul><li>Alysdan g\u00f6r\u00fcndi bir gara nokat. Bilmedim men onda ni\u00e7ik hereket. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Bir zady\u0148 gutaran \u00fderi, \u00fdokary derejesi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i ahyry nokadyna \u00fdetdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nokatlamak","meaning":"<div><p>Gep nokatlamak-he\u00e7jikl\u00e4p birsyhly ga\u00fdtalap durmak.<\/p><ul><li>\u00dderi, gep nokatlap oturma bes et!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nokatma-nokat","meaning":"<div><p>Ba\u015fdan-a\u00fdak, bo\u00fddan-ba\u015fa, s\u00f6zme-s\u00f6z, birin-birin, jikme-jik.<\/p><ul><li>Ol, mugallymy\u0148 \u00fdat tutmak \u00fc\u00e7in beren sapagyny nokatma-nokat a\u00fddyp berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"now...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abt\u00e4ze, \u00fda\u015f\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan b\u00f6legi: nowruz, nowjuwan we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"nowa","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir zat, nam-ny\u015fan.<\/p><ul><li>Jany\u0148a jan go\u015f\u00fdar t\u00e4miz howasy, Tozan-totu\u0148 asla \u00fdokdur nowasy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nowasyz","meaning":"<div><p>1. Zady \u00fdok, garyp.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Akylsyz, \u00fde\u0148ilkelle (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"nowbahar","meaning":"<div><p>1. Bahar, \u00fdaz paslyny\u0148 ba\u015flanan d\u00f6wri, t\u00e4ze bahar.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fdaky, ilkinji.<\/p><\/div>"},{"headword":"nowella","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> K\u00f6plen\u00e7 so\u0148y gara\u015fylmadyk g\u00f6rn\u00fc\u015fde gutar\u00fdan ki\u00e7ijik heka\u00fda, \u00e7akla\u0148ja powest.<\/p><ul><li>Nowellany\u0148 s\u00fdu\u017eeti \u00e7yl\u015fyrymly bolmasa-da, ol \u00f6r\u00e4n gyzyklydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nowella\u00e7y","meaning":"<div><p>Nowella \u00fdaz\u00fdan, \u00fdazyjy, nowella awtory.<\/p><\/div>"},{"headword":"nowg\u00fcl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> T\u00e4ze g\u00fcl.<\/p><\/div>"},{"headword":"nowhana","meaning":"<div><p>Gi\u0148 uly aryk, kanal.<\/p><\/div>"},{"headword":"nowjuwan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dda\u015f \u00fdigit, \u00fdigitlik \u00e7agy.<\/p><ul><li>E\u00fd m\u00e4hirli nowjuwan, ger\u00e7ek go\u00e7 \u00fdigit. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nowruz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00e4bir G\u00fcndogar \u00fdurtlary\u0148 hasaby bo\u00fdun\u00e7a t\u00e4ze \u00fdyl \u00e7al\u015fygy, \u00fdyl \u00e7alsygyny\u0148, ikinji g\u00fcni.<\/p><ul><li>Nowruzy\u0148 si\u0148\u0148itli \u00fda\u015fy bilen arpa, bugda\u00fd yr\u00fdasyz g\u00f6geripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ak ekin nowruzdan \u00f6\u0148 ekilip gutarylypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 eriklerimiz mart a\u00fdyny\u0148 birinji \u00fdarym a\u00fdyny\u0148 i\u00e7inde g\u00fclle\u00fd\u00e4r, onso\u0148 marty\u0148 \u00fdigrimisinden \u00fdigrimi \u00fc\u00e7\u00fcne bat\u00fdan\u00e7a nowruz g\u00fcnleri bol\u00fdan sowuk, n\u00e4zik now\u00e7alary gurad\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"now\u00e7a","meaning":"<div><p>Degirmende m\u00f6hreden suw \u00e7yk\u00fdan we \u00e7arhlary herekete getirmek \u00fc\u00e7in suw d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n de\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"no\u00fdba","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uzyn k\u00f6s\u00fckli bir\u00fdyllyk medeni \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 s\u00fc\u00fdri d\u00e4neli hasyly.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 otr\u00fdadymyz \u015fu \u00fdyl hem berkidilen u\u00e7astokda pomidor, kelem, \u015fugundyr, no\u00fdba \u00fdaly ekinler ekdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"no\u015f","meaning":"<div><p>1. No\u015f bolmak-jana \u00fdaramak, nesip etmek.<\/p><\/div><div><p>2. No\u015f etmek(i\u00fdmek-i\u00e7mek).<\/p><ul><li>Al, no\u015f et, \u00fc\u015femezlik \u00fc\u00e7in gowy bolar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"no\u015fy","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Sogany\u0148 \u00fda\u015fy, \u00fda\u015f sogan.<\/p><\/div>"},{"headword":"nuh","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Bizi\u0148 eramyzdan \u00f6\u0148ki erada \u00fda\u015fap \u00f6ten pygamberi\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"nukda\u00fdnazar","meaning":"<div><p>Bir zat baradaky pikir, d\u00fc\u015f\u00fcnje, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"nur","meaning":"<div><p>\u00ddagty, \u015f\u00f6hle, \u00fdalkym.<\/p><ul><li>Ikind\u00e4 \u00fdakynlan g\u00fcne\u015f hem bol nuruny \u00e4leme se\u00e7\u00fdardi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nurana","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00f6hle sa\u00e7yp duran, \u00fdalypldap duran.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7yk m\u00e4hirli.<\/p><\/div>"},{"headword":"nurbat","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> Hyr.<\/p><\/div><div><p>2. Hyrly \u00e7\u00fc\u00fd.<\/p><ul><li>Mehanizmde bir kem\u00e7ilik bolsa, nurbaty ga\u00e7an sagat \u00fdaly saz i\u015fl\u00e4p bilme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hara\u00fd, aman, dat-bidat.<\/p><\/div>"},{"headword":"nurlandyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddagtylandyrmak, \u015f\u00f6hlelendirmek.<\/p><ul><li>Nurlandyryp onu\u0148 garta\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni, \u00fdene k\u00e4n zatlary \u00fdadyna sal\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nurlanmak","meaning":"<div><p>\u00ddagtylanmak, \u015f\u00f6hlelenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zi-de, \u00fd\u00fczi-de, g\u00f6wni-de nurlan\u00fdar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nurly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> nurana.<\/p><\/div>"},{"headword":"nusga","meaning":"<div><p>1. Tejribe \u00fda-da g\u00f6relde \u00fc\u00e7in \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Serg\u00e4 gelen halyny\u0148 surat nusgasy meni\u0148ki. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ga\u00fdtalanan formasy, kopi\u00fdasy.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 g\u00f6reldesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"nygmat","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit.<\/p><ul><li>Nahar stoluny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdagly nahar we ba\u015fga d\u00fcrli nygmatlar \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip otur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tagam lezzet.<\/p><\/div>"},{"headword":"nygtalmak","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn bellenmek, a\u00fdratyn bellenip ge\u00e7ilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"nygtamak","meaning":"<div><p>Bir zady a\u00fdratyn bellemek, a\u00fdratyn bell\u00e4p ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Kemine ga\u00fdtalanany \u00f6z pikirini has pugta nygtamak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalan\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nykap","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Perde, tuty.<\/p><\/div>"},{"headword":"nyrh","meaning":"<div><p>Zady\u0148 gymmatyny\u0148 pul a\u0148latmasy, baha.<\/p><ul><li>\u015eol tarapdan hor bolma\u0148, hemmesi arzan nyrhy bilen bizde tapylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Giden getirer, oturan nyrh sorar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddamany g\u00f6rmedik- \u00fdag\u015fa nyrh bermez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nyrhlamak","meaning":"<div><p>Nyrh kesmek, bahalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nyrhlanmak","meaning":"<div><p>Nyrh kesilmek, bahalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nyrhla\u015fmak","meaning":"<div><p>Nyrh kesi\u015fmek, bahala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"nysak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> D\u00e4p-dessur, d\u00fczg\u00fcn, \u00fd\u00f6relge.<\/p><ul><li>Bu nysak hemi\u015fe \u00fcm\u00e4 \u00fc\u00fd\u015fen gelin -gyzlary\u0148 \u00fcst\u00fcne s\u00e4wlik bilen gelen \u00fdigide edilerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nyzam","meaning":"<div><p>1. Tertip, d\u00fczg\u00fcn.<\/p><ul><li>Nyzam bilen ekilen tertipli bagyn i\u00e7ind\u00e4ki k\u00f6\u00e7eleri\u0148 a\u0148yrysy g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harby ma\u015fk, hatar.<\/p><\/div>"},{"headword":"nyzamly","meaning":"<div><p>1. Tertip bilen, d\u00fczg\u00fcnli, kadaly.<\/p><ul><li>Nebitdagda apy-tupan turmagyna garaman i\u015f hereketi nyzamly gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nyzama duran, hatar-hatar, setir-setir.<\/p><ul><li>Pionerler nyzamly ugradylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"nyzamlylyk","meaning":"<div><p>Tertiplilik, d\u00fczg\u00fcnlilik, kadalylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"nyzamsyz","meaning":"<div><p>Tertip bilen d\u00e4l, d\u00fczg\u00fcnsiz, kadasyz.<\/p><ul><li>Artyk otuz-kyrk atly nyzamsyz n\u00f6keri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni \u00e7ekip, \u015f\u00e4here bakan \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ny\u00fdaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sadaka.<\/p><ul><li>Gar \u00ab\u00fdagdy\u00bb -- di\u00fdip begenme, -- a\u00fdazy bardyr, i\u015fan \u00abgeldi\u00bb -- di\u00fdip begenme -- ny\u00fdazy bardyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ny\u015fan","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdaga\u00fdy \u00fda-da bir zady bildir\u00e4n alamat, bellik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e4dim \u00e4di\u015finden we be\u00fdleki ny\u015fanlaryndan \u00e7en tutup, onu\u0148 kyrk bilen elli \u00fda\u015fy\u0148 arasyndaky adamdygyny a\u00fdtmak bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> D\u00f6\u015fe dakyl\u00fdan \u00fd\u00fczi suratly tegelejik \u00fda-da plastinka g\u00f6rn\u00fc\u015fli metal belgi, orden, medal.<\/p><ul><li>D\u00f6\u015f\u00fcnde uru\u015f g\u00fcnlerinde z\u00e4hmet frontunda i\u015fl\u00e4nligi \u00fc\u00e7in sylaglanan ny\u015fan \u00fdalpylda\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ny\u015fana","meaning":"<div><p>1. Okuw, \u00f6wrenmeklik, \u00fdary\u015f maksady bilen aty\u015f predmeti.<\/p><ul><li>Ol to\u00fdda mergen\u00e7ilik aty\u015fyna gatna\u015fyp, birn\u00e4\u00e7e sapar ny\u015fanyny urup, pul hem i\u00e7ine pa\u00fd d\u00fcwlen \u00fdaglyk ba\u00fdraklary alypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ny\u015fan.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Da\u015f ke\u015fbi, g\u00f6rn\u00fc\u015f, sypat, bolu\u015f.<\/p><ul><li>Ony\u0148 ny\u015fanasy \u00fc\u00fdtg\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ny\u015fanalamak","meaning":"<div><p>Ny\u015fana dogrulamak, ny\u015fana tarap \u00e7enemek, ny\u015fana almak.<\/p><ul><li>Ny\u015fanalap du\u015fmany\u0148 \u00e7at ma\u0148la\u00fdyndan ur\u00fdar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ny\u015fanalanmak","meaning":"<div><p>Ny\u015fana dogrulanmak, ny\u015fana tarap \u00e7enelmek, ny\u015fana alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4","meaning":"<div><p>S\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden go\u015fulyp, \u00fdoklagy a\u0148lad\u00fdan go\u015fulma: n\u00e4bet, n\u00e4belli, n\u00e4dogry we \u015f. m. \u00abN\u00e4me? N\u00e4hili? Ni\u00e7ik?\u00bb \u00fdaly sorag \u00e7aly\u015fmasyny\u0148 manysyny a\u0148lad\u00fdan ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>\u00dderi, Myraly, bu n\u00e4 bolu\u015f! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>A\u00fd, n\u00e4bile\u00fdin, obany \u00fdady\u0148dan \u00e7ykaransy\u0148-da?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4belet","meaning":"<div><p>Birine, bir i\u015fe \u00fda-da bir \u00fdere belet bolmadyk, tany\u015flygy \u00fdok bolan, habarly d\u00e4l, n\u00e4tany\u015f.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4belet \u015f\u00e4herinde k\u00f6\u00e7eleri\u0148 nireden nir\u00e4 gid\u00fd\u00e4nini bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu n\u00e4belet adamsyny suwly \u00e4kidip, suwsuz getirer. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4beletlik","meaning":"<div><p>Belet d\u00e4llik, tany\u015f d\u00e4llik, n\u00e4tany\u015flyk.<\/p><ul><li>\u00ddola n\u00e4beletlik.<\/li><li>\u00ddurda n\u00e4beletlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4belet\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4beletlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4belli","meaning":"<div><p>Belli bolmadyk, a\u00e7yk bilinme\u00fd\u00e4n, n\u00e4m\u00e4lim, n\u00e4tany\u015f.<\/p><ul><li>Bu n\u00e4belli garak\u00e7ylary\u0148 ba\u015ftutany Alla\u00fdar t\u00f6re di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan belli ga\u00e7ak\u00e7ydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4bellilik","meaning":"<div><p>Belli d\u00e4llik, tany\u015f d\u00e4llik, a\u00e7yk bilinmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4dogry","meaning":"<div><p>1. Hakykata dogry gelme\u00fd\u00e4n, dogry d\u00e4l, dogry bolmadyk, \u00fdalan.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015flerini\u0148 seni\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148e n\u00e4dogry \u00fderleri barmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddal\u0148y\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6ten ag\u015famky mesel\u00e4ni biz n\u00e4dogry \u00e7\u00f6z\u00fcpdiris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4dogrylyk","meaning":"<div><p>1. Hakykata dogry gelmezlik, dogry d\u00e4llik. D\u00fcrs d\u00e4llik.<\/p><ul><li>N\u00e4dogrylyk bilen hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddal\u0148y\u015flyk.<\/p><ul><li>Mesel\u00e4ni\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fcli\u015fini\u0148 n\u00e4dogrylygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4dogry\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4dogrylyk.<\/p><ul><li>Bu romanda g\u00f6rn\u00fcp duran ide\u00fda n\u00e4dogry\u00e7ylygy hem bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4gile","meaning":"<div><p>G\u00f6wni galan, n\u00e4razy bolan kineli.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcnki g\u00fcn\u00fcmden n\u00e4gile d\u00e4ldirin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Arka\u00fdyn bolu\u0148, siz meni \u00f6\u00fdermedi\u0148iz di\u00fdip, n\u00e4gile bolma\u00fdyn! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4gilelik","meaning":"<div><p>Kine saklamaklyk, g\u00f6wni galmaklyk, kinelilik, n\u00e4razylyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 n\u00e4gileligini be\u00fdan etmek\u00e7i boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4gile\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4gilelik.<\/p><ul><li>N\u00e4gile\u00e7ilik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4hajat","meaning":"<div><p>1. N\u00e4me \u00fc\u00e7in, n\u00e4me sebepden.<\/p><ul><li>Seni n\u00e4hajatdan ga\u00fdgyraly? <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4m\u00e4 geregi bar, n\u00e4m\u00e4 gerek.<\/p><ul><li>Be\u00fdle g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek n\u00e4hajat!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4hak","meaning":"<div><p>1. Dogry d\u00e4l, mamla d\u00e4l, n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>Hakykat n\u00e4haky her \u00fderde keser. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7bir seb\u00e4psiz, biderek, \u00fderliksiz.<\/p><ul><li>Siz n\u00e4hak gorkupsy\u0148yz. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Inim, sen n\u00e4hak azara gal\u00fdarsy\u0148! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4hili","meaning":"<div><p>Nene\u0148si, n\u00e4t\u00fc\u00fdsli, ni\u00e7ik.<\/p><ul><li>Ol haty\u0148 bize n\u00e4hili d\u00fc\u015fenini men bilip bilmedim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde n\u00e4hili narzan di\u00fdse\u0148 bar: \u00ddyly gerek bolsa --\u00fdyly, sowuk gerek bolsa --sowuk. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ho\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4sag.<\/p><ul><li>Nobat\u00e7y n\u00e4ho\u015fy barlap bir kemsiz, garady garryla\u0148 \u00fda\u015fly g\u00f6z\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Naho\u015f k\u00e4nmi? -- di\u00fdip sorady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ho\u015flamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4saglamak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y ukudan galan, n\u00e4ho\u015flan mama gy\u015faryp \u00fdatan \u00fderinde Meretden \u00f6\u0148e d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ho\u015fluk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> n\u00e4sazlyk.<\/p><ul><li>N\u00e4ho\u015fluk ony horlapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4ho\u015flukdan a\u00e7ylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4kes","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hi\u00e7 zady\u0148 alnynda d\u00e4l, bihepbe, bolgusyz.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly o\u0148at ma\u015fgaladan n\u00e4hili be\u00fdle n\u00e4kes ogul emele geldik\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4keslik","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zady\u0148 alnyndan d\u00e4llik, bihepbelik, bolgusyzlyk.<\/p><ul><li>N\u00e4keslik etmek bizi\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdara\u015fmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4la\u00fdyk","meaning":"<div><p>La\u00fdyk d\u00e4l, mynasyp d\u00e4l, de\u0148 gelme\u00fd\u00e4n, mynasyp bolmazlyk, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4la\u00fdyklyk","meaning":"<div><p>La\u00fdyk d\u00e4llik, mynasyp d\u00e4llik, de\u0148 gelmezlik, mynasyp bolmazlyk, \u00fdara\u015fyksyzlyk.<\/p><ul><li>Gara\u00fdy\u015flary\u0148 n\u00e4la\u00fdyklygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ler","meaning":"<div><p>1. \u00abN\u00e4meler\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 gysgalan formasy.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ilde n\u00e4ler bar?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eun\u00e7a k\u00f6p, \u00f6wran-\u00f6wran.<\/p><ul><li>Men o\u0148a: -- Ed\u00fd\u00e4ni\u0148 bolanok! -- di\u00fdip n\u00e4ler a\u00fdtdym, emma ol ma\u0148a gulak asmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6r\u00e4n, zerur.<\/p><ul><li>Bize bolsa aga\u00e7 ussasy n\u00e4ler gerek! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Wah, en\u00e4ni\u0148 \u00f6z ogluny n\u00e4ler bagryna basasy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4let","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi garalyk, ysnat, \u00fdigren\u00e7 \u00ablagnat\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 fonetik ta\u00fddan \u00fc\u00fdtg\u00e4n formasy.<\/p><ul><li>De\u0148-du\u015fu\u0148dan birjik ga\u00fdra oturma, \u00c7alaran ba\u015fyma n\u00e4let getirme. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Gep gezdir\u00fd\u00e4ni\u0148 atasyna n\u00e4let. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gargy\u015f, s\u00f6g\u00fcn\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4leti","meaning":"<div><p>N\u00e4let getir\u00fd\u00e4n ysnaty \u00fdigrenji.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4letkerde","meaning":"<div><p>N\u00e4let getir\u00fd\u00e4n ysnat getir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>N\u00e4letkerde ogul ata-enesine hemi\u015fe n\u00e4let getirer. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4letlemek","meaning":"<div><p>N\u00e4let a\u00fdtmak, gargy\u015f etmek, gargamak.<\/p><ul><li>Zelili watans\u00f6\u00fd\u00fcjilik du\u00fdgusyna \u00fdugrulan \u00fdalkymly go\u015fgularynda tala\u0148\u00e7ylary n\u00e4letl\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4letlenmek","meaning":"<div><p>N\u00e4let a\u00fddylmak, gargy\u015f edilmek, gargalamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 n\u00e4letl\u00e4n pis h\u00e4si\u00fdetleri bolsa, h\u00e4zir hem k\u00f6ne jemgi\u00fdeti\u0148 zy\u00fdanly galyndysy h\u00f6km\u00fcnde n\u00e4letlen\u00fd\u00e4n h\u00e4si\u00fdetlerdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4letli","meaning":"<div><p>N\u00e4let getiren, ysnatly, \u00fdigren\u00e7li.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4makul","meaning":"<div><p>Kabul edip bolmajak, makul d\u00e4l.<\/p><ul><li>N\u00e4makul i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4me","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdsy zat, predmet, hadsysa we \u015f. m. hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4nligini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n sorag \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>N\u00e4me ekse\u0148, \u015fony orarsy\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4hili, ni\u00e7ik.<\/p><ul><li>\u00dderi oglan, Begen\u00e7 n\u00e4me birdenk\u00e4 sesi\u0148i tapba kes\u00e4\u00fddi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4mejal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Mejalsyz, ysgynsyz g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, ejiz.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel n\u00e4mejal ejiz gowreli, \u00fdigrimi iki-\u00fdigrimi bir \u00fda\u015flaryndaky \u00fdigitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4m\u00e4hrem","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddat adam, keseki.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaly\u0148 takmalygy, huda\u00fdparazlygy n\u00e4m\u00e4hreme \u00fd\u00fcz\u00fcni g\u00f6rkezme\u00fd\u00e4ni hakynda dabara bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip\u015fipdirler. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4m\u00e4lim","meaning":"<div><p>1. M\u00e4lim d\u00e4l, belli d\u00e4l, anygyna \u00fdetilmedik, kesgitlenmedik, g\u00fcm\u00fcrtik.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir, n\u00e4m\u00e4lim bir gozgala\u0148 ony he\u00fdjana sal\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tany\u015f bolmadyk, tanalma\u00fdan, n\u00e4tany\u015f.<\/p><ul><li>Ny\u00fdazbegi\u0148k\u00e4 n\u00e4m\u00e4lim bir myhman geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4rahat","meaning":"<div><p>Rahat d\u00e4l, ynjalyksyz, birahat.<\/p><ul><li>N\u00e4rahat \u00fd\u00fcregi gozgala\u0148 bilen uzdy-da, aladaly \u00fd\u00fcz\u00fcne \u015fatlyk \u015f\u00f6hlesi a\u00fdlanyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4rahatlyk","meaning":"<div><p>Rahat d\u00e4llik, ynjalyksykzlyk, birahatlyk.<\/p><ul><li>N\u00e4\u00e7e onu\u0148 bergisi? -- di\u00fdip, n\u00e4rahatyk bilen sorady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddago, sen \u015f\u00e4herden habardar bolgun, birden n\u00e4rahatlyk \u00fda\u00fdrap gitmesin. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4razy","meaning":"<div><p>Bir zat barada birinden razy bolmadyk, bir zatdan \u00fda-da birinden g\u00f6wni bitmedik, bir zady makul g\u00f6rme\u00fd\u00e4n, razy d\u00e4l.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn Myrala n\u00e4razy gara\u00fdy\u015f bilen seredipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4razylyk","meaning":"<div><p>Biri bilen bir zat barada ylala\u015fmazlyk, razy d\u00e4llik, makul g\u00f6rmezlik.<\/p><ul><li>P\u00e4le meselesinde, bije aty\u015flykda g\u00f6rnetin zorlukda il arasynda n\u00e4razylyk k\u00f6peldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4razy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4razylyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00f6z\u00fcni\u0148 galdyrylmagyna \u00fd\u00fcregind\u00e4ki n\u00e4razy\u00e7ylygy \u00e7alarak du\u00fddurdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4sag","meaning":"<div><p>Bir kesele du\u00e7ar bolan, sag d\u00e4l keselli; syrkawlan, n\u00e4ho\u015f syrkaw.<\/p><ul><li>N\u00e4sag adamalara hyzmat etmek bizi\u0148 borjumyz ahyry! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00c7yl\u015fyrymly agyr operasi\u00fdany\u0148 \u015fowly ge\u00e7megi n\u00e4sagy\u0148 gowulanyp gitmegini \u00fcpj\u00fcn etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4saglamak","meaning":"<div><p>Bir kesele du\u00e7ar bolmak, n\u00e4ho\u015f bolmak, syrkawlamak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze mirabymyz n\u00e4saglan dagy eden bola\u00fdmasyn! <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4saglyk","meaning":"<div><p>Bir kesele du\u00e7ar bolmak, sag d\u00e4llik, kesellilik, n\u00e4ho\u015flyk, syrkawlyk.<\/p><ul><li>Gyzzyrma keseli umumy n\u00e4saglykdan ba\u015flan\u00fdar. <span>(A. Aky\u00fdew, Gyzzyrma Keseli We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f \u00c7\u00e4releri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4sag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4saglyk.<\/p><ul><li>N\u00e4saglyk ilerki obalara-da \u00fda\u00fdrapdyr. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4saz","meaning":"<div><p>1. Arasy bozuk, agzala, o\u0148\u015fuksyz.<\/p><ul><li>N\u00e4saz adamalar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harap bolan, za\u00fdalanan, bozulan.<\/p><ul><li>Mehanizm n\u00e4saz i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saz d\u00e4l, ritmik d\u00e4l.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregi\u0148 n\u00e4saz urmagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4sazlyk","meaning":"<div><p>1. Arasy bozukluk, o\u0148\u015fuksyzlyk, agzalalyk.<\/p><ul><li>Aramyzda bir azajyk n\u00e4sazlyk hem bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Za\u00fdalyk, bozuklyk, haraplyk.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fini\u0148 n\u00e4sazlygy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saz d\u00e4llik, ritmik d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4takyk","meaning":"<div><p>Takyk d\u00e4l, takyk edilmedik, anyklanmadyk, g\u00fcm\u00fcrtik.<\/p><ul><li>N\u00e4takyk i\u015f.<\/li><li>N\u00e4takyk mesele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4takyklyk","meaning":"<div><p>Takyk d\u00e4llik, anyk d\u00e4llik, a\u00e7yk d\u00e4llik, g\u00fcm\u00fcrtiklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4tany\u015f","meaning":"<div><p>Tany\u015f d\u00e4l, tany\u015f bolmadyk, keseki.<\/p><ul><li>E\u00fdwanda n\u00e4tany\u015f adamlary\u0148 \u00fdanynda oturan \u00ddagdyny g\u00f6ren badyna, Bahary\u0148 \u00fd\u00fcregi jigledi, endamy dyglady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4tany\u015flyk","meaning":"<div><p>Tany\u015f d\u00e4llik, n\u00e4tany\u015f bolmaklyk, biri-biri\u0148i tanamazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4te\u0148et","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> n\u00e4t\u00fc\u00fdsli.<\/p><ul><li>A gyz, bolup otury\u015fy\u0148 n\u00e4te\u0148et! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kakasy, bol\u015fu\u0148 n\u00e4te\u0148et, \u00fd\u00f6r gideli, gahary\u0148 \u00fdaty\u015far. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4tmek","meaning":"<div><p>\u00abN\u00e4me etmek\u00bb s\u00f6z\u00fcnden \u00fdasalan go\u015fma s\u00f6z.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7i asyl da\u015fyndan g\u00f6rn\u00fc\u015fine me\u0148zemese n\u00e4tjek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Serwi agajy\u0148 sa\u00fdasynda solsa g\u00fcl, n\u00e4tmek gerek? Serwiden tabyt kylyp, g\u00fclden kepen etmek gerek. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4t\u00fc\u00fdsli","meaning":"<div><p>N\u00e4hili, nene\u0148, ni\u00e7ik, n\u00e4ze\u00fdilli.<\/p><ul><li>Mysalasy n\u00e4t\u00fc\u00fdsli, hassa \u00fdaly yranyp gel\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4umyt","meaning":"<div><p>Umydy bolmadyk, umytsyz, tamasyz.<\/p><ul><li>Ge\u00e7irilen berk agtary\u015fy \u00f6z g\u00f6zi bilen g\u00f6r\u00fcp duran gulman n\u00e4umyt boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4umytlyk","meaning":"<div><p>Umyt bolmazlyk, umytsyzlyk, tamasyzlyk.<\/p><ul><li>Bibig\u00fcli\u0148, s\u00f6zlerinde n\u00e4umytlyk a\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4wagt","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy wagt, ha\u00e7an.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 n\u00e4wagt bolandygyny g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirjek bolup jan etdi, emma bolmady. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4z","meaning":"<div><p>1. \u00ddakymly, nepis du\u00fdgy bildiri\u015f, o\u00fdun-kere\u015fme, g\u00f6z-ga\u015f o\u00fdnady\u015f.<\/p><ul><li>Ga\u015f kakyp, g\u00f6z g\u00fcld\u00fcrip, \u00fdakma meni n\u00e4z bilen. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sypa\u00fdy\u00e7ylykly bahana ara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Gyzy bary\u0148 n\u00e4zi bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4z-kere\u015fme","meaning":"<div><p>G\u00f6z-ga\u015f o\u00fdnatmaklyk, o\u00fdun-henek.<\/p><ul><li>N\u00e4z-kere\u015fme bilen bakjakla\u00fdan g\u00f6z.<\/li><li>N\u00e4z-kere\u015fme etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zenin","meaning":"<div><p>\u00ddakymly g\u00f6rn\u00fc\u015fli, gylyk-h\u00e4si\u00fdetli \u00fda\u015f a\u00fdal ma\u015fgala.<\/p><ul><li>Meni\u0148 n\u00e4zeninim gaty \u00fdatan bolmaga \u00e7emeli. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Owadan \u00fd\u00fcpek \u00fdaglykly n\u00e4zenin gyz Ba\u00fdlyny\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6r\u00e4n m\u00e4hirli g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zi-nygmat","meaning":"<div><p>D\u00fcrli i\u00fdmitler, her hili s\u00fc\u00fdji tagamlar.<\/p><ul><li>N\u00e4zi-nygmat ba\u015fynda T\u00e4ze \u00fdyllar to\u00fdlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki d\u00fcrli gaplarda bolan j\u00fcrbe-j\u00fcr tagamlar, \u00e7\u00fc\u00fd\u015felerd\u00e4ki d\u00fcrli i\u00e7giler we ba\u015fga n\u00e4zi-nygmatlar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zik","meaning":"<div><p>1. In\u00e7eden edilen, nepis.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fajyk, terje, t\u00e4zeje.<\/p><ul><li>Olary\u0148 g\u00f6zlerin pyntyk \u00fdaryp, n\u00e4zik \u00fdapraklar bilen bezenen aga\u00e7lary synla\u00fdan \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. M\u00e4hirli, \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Hoja\u00fdyn kyrk \u00fda\u015fly a\u00fdalyny\u0148 n\u00e4zik \u00fd\u00fcz\u00fcnden og\u015fady. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kup\u00e4miz \u00fda\u0148lan\u00fdar n\u00e4zik sesinden. O\u0148 \u00fduwa\u015fja a\u00fddym a\u00fdd\u00fdan mahaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ynjyk, \u00f6\u00fdkelek.<\/p><ul><li>N\u00e4zik adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Tiz d\u00f6w\u00fcl\u00fd\u00e4n, belek d\u00e4l, port.<\/p><ul><li>N\u00e4zik aga\u00e7.<\/li><li>N\u00e4zik gural.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ziklik","meaning":"<div><p>1. In\u00e7eden edilenlik, nepislik.<\/p><\/div><div><p>2. Terlik, t\u00e4zelik.<\/p><ul><li>\u00ddapragy\u0148 n\u00e4zikligi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. M\u00e4hirlik, \u00fdakymlylyk.<\/p><\/div><div><p>4. Ynjyklyk, \u00f6\u00fdkeleklik.<\/p><\/div><div><p>5. Berk d\u00e4llik, portluk, d\u00f6wlegenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4ziksiremek","meaning":"<div><p>N\u00e4z eden bolmak, n\u00e4zli bolan bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zirgemek","meaning":"<div><p>1. N\u00e4z etmek, n\u00e4zli bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. L\u00e4liklik etmek, l\u00e4lik bolmak, l\u00e4liksirmek, sypa\u00fdy\u00e7ylykly bahana aramak.<\/p><ul><li>N\u00e4zirg\u00e4p g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zirgenmek","meaning":"<div><p>1. N\u00e4zli bolmak n\u00e4zlenmek.<\/p><\/div><div><p>2. L\u00e4lik bolmak, sypa\u00fd\u00e7ylykly bahana aramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4zli","meaning":"<div><p>1. N\u00e4z-kere\u015fmeli, m\u00e4hirli \u00fdakymly.<\/p><ul><li>Polkownigi\u0148 a\u00fdaly n\u00e4zli g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4zli gara\u00fdy\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. L\u00e4lik gylyk-h\u00e4si\u00fdetli, sypa\u00fd\u00e7ylykly, bahanaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00e4\u00e7e","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdsy mukdarda, n\u00e4hili mukdarda.<\/p><ul><li>Meni\u0148 a\u00fdalym n\u00e4\u00e7e z\u00e4hmet gazandyka? <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nene\u0148, k\u00f6p, n\u00e4hili, n\u00e4t\u00fc\u00fdsli.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a \u015fe\u00fdle bir \u00f6s\u00fcmlik, \u015fe\u00fdle bir ekin, muny n\u00e4\u00e7e taryplasa\u0148, \u00fdene az. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4\u00e7inji","meaning":"<div><p>Tertibi, sany bo\u00fdun\u00e7a ha\u00fdsy \u00fderdedigini a\u0148lad\u00fdan tertip san.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4\u00e7inji klasda oka\u00fdarsy\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4\u015fat","meaning":"<div><p>Tukat g\u00f6rn\u00fc\u015fli, \u015fat d\u00e4l, ke\u00fdpsiz.<\/p><ul><li>Hem gara\u0148ky, hem-de tukat, Otyrsy\u0148yz be\u00fdle n\u00e4\u015fat. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"n\u00e4\u015fatlyk","meaning":"<div><p>Tukat g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, \u015fat d\u00e4llik, ke\u00fdpsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"n\u00f6wert","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Da\u015fyna dokalan mata oral\u00fdan gural, mata saral\u00fdan togalak aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"o","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>O, sen hem gel\u00e4\u00fddi\u0148mi! ?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oazis","meaning":"<div><p><span>Geografi\u00fda<\/span> \u00c7\u00f6l me\u00fddanlarda \u00f6s\u00fcmlikler bilen \u00f6rt\u00fclen bagly-bakjaly suwly \u00fder.<\/p><ul><li>Murgap oazisi.<\/li><li>Amyder\u00fdany\u0148 suwy Murgaba baryp, Mary oazisini suwlulandyrar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oba","meaning":"<div><p>Da\u00fdhan\u00e7ylyk bilen me\u015fgullan\u00fdan ilatly \u00fder.<\/p><ul><li>Oba keselhanasy.<\/li><li>Oba mekdepleri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obada\u015f","meaning":"<div><p>Bir obada doglan, bir obada \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen, bir obada \u00fda\u015fa\u00fdan.<\/p><ul><li>Aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturan \u00fdigrimi \u00fda\u015flar t\u00f6weregind\u00e4ki \u00fdigit kerwenba\u015fyny\u0148 obada\u015fydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u015fu \u00fderik bir obada\u015fym gelipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tany\u015flyk wagtynda iki obada\u015f, \u00ddol a\u00e7dy bolmaga \u00f6m\u00fcrlik \u00fdolda\u015f. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obada\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir obada bile \u00fda\u015famaklyk, bir obada bolmaklyk.<\/p><ul><li>Obada\u015flyk hatyrasyna sen meni mundan artyk gynama! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obaly","meaning":"<div><p>Oba \u00fderlerinde \u00fda\u015fa\u00fdan, obada \u00fda\u015fa\u00fdan, obadan gelen.<\/p><ul><li>\u00ddigrimi b\u00e4\u015f \u00fda\u015fyna \u00fdeten bu oglan asly \u015fu obaly, \u015fu \u00fderde doglan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gurt barasynda a\u00fddanymyzda bolsa, ol obaly, emma \u015f\u00e4here k\u00f6pr\u00e4k gatnagandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obalyk","meaning":"<div><p>1. Oba bar bolan \u00fder, oturan oba \u00fda-da g\u00f6\u00e7\u00fcp giden oba \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>2. Obany\u0148 k\u00f6p \u00fderi, birn\u00e4\u00e7e oba, giden oba.<\/p><ul><li>Tilkijik \u00fdola d\u00fc\u015f\u00fcp gidip bar\u00fdarka, \u00f6\u0148\u00fcnden bir obalyk \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obama-oba","meaning":"<div><p>Obalary\u0148 birini hem go\u00fdman, obalara birin-birin.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdol bo\u00fdy obama-oba sowlup, \u00f6z dostlaryny\u0148 \u00fdanyna baryp, ine \u015fu hem gel\u015fi ekeni. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oba\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> obalyk.<\/p><ul><li>Sary aga \u00e7epine gy\u015faryp, ma\u015fyny\u0148 yzky a\u00fdnasynda tozana g\u00f6ml\u00fcp galan oba\u00e7ylyga seretdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oba \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyna mahsus bolan dessur, d\u00e4p.<\/p><\/div>"},{"headword":"obkom","meaning":"<div><p>Oblasty komiteti.<\/p><ul><li>Konferensi\u00fdada obkomy\u0148 i\u015fi barada \u00e7yky\u015f etdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 nebitli gatlaklardan hem skwa\u017einalardan n\u00e4hili pedalan\u00fdandygymyzy barlap g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in bolsa obkom tarapyndan \u00fd\u00f6rite komissi\u00fda d\u00fcz\u00fcljek. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oblast","meaning":"<div><p>1. \u00ddurdu\u0148 bir b\u00f6legi, \u00fder, territori\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e ra\u00fdonlary \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan uly administratiw-territorial birlik.<\/p><ul><li>Biz bu \u00fdyl oblastda birinji bolup, gowa\u00e7any ined\u00f6rd\u00fcl g\u00e4m\u00fckl\u00e4p ek\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Plenumy\u0148 kararyny durmu\u015fa ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in oblasty\u0148 z\u00e4hmetke\u015flerini\u0148 uly go\u015fant go\u015f\u00fdandyklaryny doklad\u00e7y nygtap a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oblispolkom","meaning":"<div><p>Oblast ispolnitel komiteti.<\/p><ul><li>Oblispolkomy\u0148 sekretary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obraz","meaning":"<div><p>1. Edebi\u00fdatda, sungatda hakykaty\u0148 umumyla\u015fdyrylyp, \u00e7eper \u015f\u00f6hlelendirili\u015f formasy.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen sowet edebi\u00fdatyny\u0148 bu d\u00f6wr\u00fcnde sosialistik gurlu\u015fygy\u0148 t\u00e4ze adamlaryny\u0148 obrazy d\u00f6redildi. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 bol\u015fy, g\u00f6rn\u00fc\u015fi, ke\u015fbi.<\/p><ul><li>Poltowaskini\u0148 pe\u015feneli ke\u015fbi, howsala \u00f6z\u00fcni aldyrma\u00fdan pa\u00fdhasly obrazy olary\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirme-predmetleri\u0148, hadysalary\u0148, g\u00f6rn\u00fcp duran obrazlarydyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7eper eserlerde tip.<\/p><ul><li>B. Kerbaba\u00fdewi\u0148, \u00abA\u00fdgytly \u00c4dim\u00bb romanynda Artygy\u0148 obrazy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obrazly","meaning":"<div><p>Janly, t\u00e4sirli, \u00e7eper.<\/p><ul><li>\u015eu \u00e7\u00e4ksiz du\u00fdgyny awtor hut durmu\u015fda bol\u015fy \u00fdaly, \u00f6r\u00e4n obrazly \u015fekillendir\u00fd\u00e4r. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"obrazlylyk","meaning":"<div><p>Janlylyk, t\u00e4sirlilik, \u00e7eperlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"oburmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni, i\u00e7ini zarp bilen goparmak, o\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00dder oburmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oburtmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni, i\u00e7ini gopartmak, o\u00fddurmak, gazdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oburylmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fczi, i\u00e7i gopmak, goparylmak, o\u00fdulmak, gazylmak.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fczi oburyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ob\u00fdekt","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Bizi\u0148 a\u0148ymyza bagly bolmadyk we bizi\u0148 a\u0148ymyzdan da\u015farda bar bolan zatlar, da\u015farky d\u00fcn\u00fd\u00e4, hakykat.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy-da bolsa birini\u0148 i\u015f d\u00f6redijiligi, \u00fcnsi g\u00f6n\u00fckdirilen predmet, hadysa, adam.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148\u00fcnden kesgitlem\u00e4ni\u0148 maksady barlap ob\u00fdektine sa\u00fdlap almakdyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hojalyk \u00fda-da gorany\u015f \u00e4hmi\u00fdeti bolan k\u00e4rhana, gurlu\u015fyk, a\u00fdratyn u\u00e7astok we \u015f. m.<\/p><ul><li>Gurlu\u015fyk ob\u00fdektlerini\u0148 birini\u0148 \u00fdanynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Grammatik termin<\/span><span>Seret<\/span> doldurgy\u00e7.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcm belli indiwiduial ob\u00fdekti we belli topar ob\u00fdekti g\u00f6rkez\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ob\u00fdektiw","meaning":"<div><p>1. <span>Filosofi\u00fda<\/span> Bizi\u0148 a\u0148ymyza bagly bolmadyk, bizi\u0148 a\u0148ymyzdan da\u015farda bolan.<\/p><ul><li>De\u0148e\u015fdirme ob\u00fdektiw d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 predmetlerini\u0148, hadysalaryny\u0148 me\u0148ze\u015fligini we tapawudyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykar\u00fdan logiki usuldyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adalatly, hakyky, dogry.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eserleri elmydama ob\u00fdektiw progressiw mana we \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halk magaryf organlary okuw\u00e7ylary\u0148 bilim derejesini ob\u00fdektiw kesgitlemegini gazanmalydyrlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ob\u00fdektiwlik","meaning":"<div><p>Ob\u00fdektiw bolmak, ob\u00fdektiw gara\u00fdy\u015f adalatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"oda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Bir taryhy waka \u00fda-da \u015fahs hakda \u00fdazylan dabaraly \u015fygyr, wasp edi\u015f eseri.<\/p><ul><li>Gimnazi\u00fda\u00e7ylar Pu\u015fkini\u0148 \u00abErkinlik\u00bb di\u00fden odasyny, K. Ryle\u00fdewi\u0148 \u015fygyrlaryny \u00fdatdan \u00f6wren\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oda-k\u00f6ze","meaning":"<div><p>Oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015fmek-bir zady\u0148 ugrunda howsalaly \u00fdagda\u00fdda bolmak, \u00e7altlykda eli\u0148den gelen \u00e7\u00e4releri g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Her kim onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden turjak bolup, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Mama oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015fse-de, Meret sesini \u00e7ykarman, samank\u00fcm\u00e4\u0148 gapdalynda \u00fdaplandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odanmak","meaning":"<div><p>Bir zada gaty gynanmak, \u00fdanmak, bi\u015fmek, hel\u00e4k bolmak.<\/p><ul><li>Emma M\u00e4mi\u00fdewi\u0148 s\u00f6zleri Garlyny\u0148 gahar bilen odan\u00fdan \u00fd\u00fcregini sowadyp bilmedi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odukdyrmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148k\u00fcden-de beter hyjuwyny artdyrmak, gazabyny artdyrmak, \u00f6j\u00fckdirmek.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 \u00fdersiz-\u00fdere \u015fumjarany ho\u015funa gelmedik Ataba\u00fd, ony bilge\u015fl\u00e4nden has hem odukdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tamara, ony odukdyrmak maksady bilen d\u00e4l-de, a\u0148a di\u0148letmek, d\u00fc\u015f\u00fcndirmek ni\u00fdeti bilen assyrynja s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00fcrr\u00fc\u0148ler A\u00fdnany b\u00fcs-b\u00fct\u00fcn odukdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belki, sen ony odukdyryp \u00fd\u00f6rm\u00e4n, biraz tizle\u015fdirersi\u0148iz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odukmak","meaning":"<div><p>Gahar-hazaby has hem artmak, ot alan \u00fdaly bolmak, \u00f6j\u00fckmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"odun","meaning":"<div><p>\u00ddakmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan aga\u00e7, sazak we \u015f. m. \u00fdangy\u00e7.<\/p><ul><li>Odun getirmek, sygyra seretmek, haly dokamak \u00fdaly i\u015fler bilen oglanlykda mal bakypdy, odun \u00e7ekipdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Gy\u015f g\u00fcn\u00fcni\u0148 h\u00f6z\u00fcri-oduny gury gerek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Oduny \u00fdygana \u00fdakdyr, maly gazanana bakdyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odun-\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> odun.<\/p><ul><li>Odun-\u00e7\u00f6p\u00fcni \u00e7enli Ejeg\u00fcl getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odunlyk","meaning":"<div><p>1. Odun \u00fc\u00e7in, \u00fdakmak \u00fc\u00e7in \u00fdaramly bolan.<\/p><ul><li>K\u00f6petdagdaky ar\u00e7a toka\u00fdlary odunlyk \u00fc\u00e7in kesilip azaldylypdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oduny\u0148 bol \u00fderi, sazak-\u00e7erkezi\u0148 g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"odun\u00e7y","meaning":"<div><p>Odun ta\u00fdarlamak i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>\u00ddetim g\u00f6zi \u00e7em\u00e7ede, Odun\u00e7y\u0148ky-om\u00e7ada. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"odur-budur","meaning":"<div><p>A\u0148ry-b\u00e4ri, ojuk-bujuk, ownuk-u\u015fak.<\/p><ul><li>\u00d6zi bilen getiren odur-budurlaryny hem alman, hasyr-husur e\u015fegine m\u00fcndi-de, oba gar\u015fy e\u0148\u00e4\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol odur-budur i\u015fe biraz g\u00fc\u00fdmenip, e\u00fdwana \u00e7ykanda, Jemal hem a\u0148yrdan geldi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogar-ogar","meaning":"<div><p>1. Ogar-Ogar o\u00fdnamak-\u00e7agalary\u0148 biri-birini\u0148 yzyndan hatara d\u00fcz\u00fclip o\u00fdna\u00fdan o\u00fdnuny o\u00fdnamak.<\/p><ul><li>Ogar-ogar o\u00fdna\u00fdas di\u00fdsene! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f Gapyrjak)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogar-ogar ygy\u015fyp \u00fd\u00f6rmek-toparlany\u015fyp biderek ygyp \u00fd\u00f6rmek, s\u00f6w-s\u00f6w syry\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"oglan","meaning":"<div><p>1. Erkek jynsly \u00e7aga, ogul \u00e7aga.<\/p><ul><li>Oglanlary kemala gelenlerinden so\u0148 ikisi \u00e7opan-\u00e7oluk bolup gitdi, biz talaban\u00e7ylyk edip ba\u015fladyk. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7aga.<\/p><ul><li>Gyzyl aga, oglan \u00fdaly bolmasana! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oglan howlugar, tut wagtynda bi\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Oglan ulumsyrar, nadan bilimsir\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4millik \u00fda\u015fyna \u00fdeten \u00fdetginjek, \u00fda\u015f \u00fdigit.<\/p><ul><li>G\u00f6zenekden bakma oglan, G\u00f6z-ga\u015fyny kakma oglan. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Meret aga, sen \u00f6z\u00fc\u0148 gidip bilmese\u0148, ba\u00fdtal\u00e7a\u0148y oglanlara berse\u0148 n\u00e4derk\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gully gol\u00e7a di\u00fd\u00fd\u00e4nleri keltejik \u00fdognas oglan. <span>(Ata K\u00f6pek, Mergen Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erkek adama \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Annaguly tursana oglan! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderi oglan, Begen\u00e7, n\u00e4me birdenk\u00e4 sesi\u0148i tapba kes\u00e4\u00fddi\u0148? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oglan-u\u015fak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agalar, \u00e7agajyklar.<\/p><ul><li>Artyk, sen, hanym, oglan-u\u015fak d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oglanlamak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c7aga dogurmak, \u00e7agalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oglanlyk","meaning":"<div><p>Oglany\u0148 \u00fdetginjeklik \u00fda\u015fyna \u00e7enli bolan \u00e7agy, \u00e7agalyk d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcsi-de \u015fu obada \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen, oglanlyklardan bile gezen de\u0148-du\u015flarydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 oglanlyk \u00fdyllarym \u015fu g\u00fcnki \u00fdaly \u00fdadymda. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fym ep-esli bolup, oglanlykdan sa\u00fdlandym. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artyk bilen oglanlykda-da m\u00e4\u015fi bi\u015fi\u015fme\u00fd\u00e4n, aslynda Artygy \u00e4sgerme\u00fd\u00e4n Balla be\u00fdle ga\u00fdtawul \u00f6r\u00e4n \u00fdoku\u015f degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogrulyk","meaning":"<div><p>Keseki \u00fda-da jemgi\u00fdet\u00e7ilik zadyny ogurla\u00fdan ogryny\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Eziz atly iberip, ogrulyk \u00fd\u00f6\u0148kel\u00fd\u00e4n \u00fdigidi getirtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 arkamyzdakylar ogurlyk d\u00e4l, \u00f6z zadymyz ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ogurlyk eden u\u00fdalmaz, \u00fcst\u00fcne gelen u\u00fdalar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogry","meaning":"<div><p>Ogurlyk ed\u00fd\u00e4n, ogurlyk etmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, j\u00fcmri.<\/p><ul><li>Wah, \u015fujagaz ellerim bilen birje ogry tutsamdym. <span>(G. Muhrarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Pesalar)<\/span><\/li><li>\u00ddalan\u00e7y \u00fdaramaz, ogry ba\u00fdamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ogry hem \u00f6z\u00fcne osar, orramsy hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogry-j\u00fcmri","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ogry.<\/p><ul><li>Harasatly howadan pe\u00fddalanyp, olja g\u00f6zle\u00fd\u00e4n ogry-j\u00fcmr\u00fcler bola\u00fdmasa, k\u00f6\u00e7ede ba\u015fga adam \u00fdokdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogryn","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kime du\u00fddurman, \u00fda\u015fyryn, gizlin.<\/p><ul><li>Wepa bolsa ol ogryn \u00e7ykalgany\u0148 tapyly\u015fyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen bilen \u00ddelli \u00f6z aralarynda n\u00e4medir bir zat barasynda gaty assalyk bilen ogryn g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogryn-ogryn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ogryn\u00e7a.<\/p><ul><li>Ogryn-ogryn o\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne garady. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Ogryn-ogryn bakma oglan! <span>(G. Muhrarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ogryn-ogryn garara ol yzyna, Wazyrda\u015fyp o\u0148 du\u015fundan \u00f6td\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogrynlyk","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalardan gizlinlik, \u00fda\u015fyrynlyk.<\/p><ul><li>Be\u00fdik galadan ogrynlyk bilen hi\u00e7 kime du\u00fddurman a\u015fmalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>N\u00e4tany\u015f ogrynlyk bilen t\u00f6weregine garanjakla\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Emma weli, ogrynlyk G\u00f6zele seretmesini kesme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogryn\u00e7a","meaning":"<div><p>Assyrynlyk bilen, \u00fda\u015fyrynlyk bilen, du\u00fddurman, gizlinlikde.<\/p><ul><li>Biz ony ogryn\u00e7a tankyt edenimizde, ba\u015flyk bilen iki\u0148iz onu\u0148 arkasyny tutdu\u0148yz. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gyzjagazlary\u0148 yzyndan ogryn\u00e7a \u00fdaltaklap gel\u00fd\u00e4n tilkijik-de d\u00f6\u015fi alyp \u00f6kj\u00e4ni g\u00f6ter\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Birisi ogryn\u00e7a gelip, \u00e7adyry\u0148 de\u015figinden y\u015fyklady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogul","meaning":"<div><p>1. Erkek \u00e7aga, oglan.<\/p><ul><li>\u00d6z ogullaryny, atalaryny ugratmaga gelen hossarlary k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ata kesbi ogla halal. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ab\u00ddigit, jigit\u00bb di\u00fden \u00fdaly \u00fd\u00fcz tutulup a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>A\u00fd ogul, hany bir a\u00fdak \u00e7ek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogul-gyz","meaning":"<div><p>\u00c7aga, z\u00fcr\u00fdat, nesil.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir ogul-gyz uru\u015f isl\u00e4nok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Atany\u0148-en\u00e4ni\u0148 g\u00f6wni ogul bilen gyzda, ogul bilen gyzy\u0148 g\u00f6wni dag bilen d\u00fczde. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogulhajat","meaning":"<div><p>K\u00fclembibini\u0148 \u00fdanyndaky barmagy\u0148 ady, d\u00f6rd\u00fcnji barmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7ep elini\u0148 k\u00fclembikesi bilen ogulhajady jontukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ogulhajat ok atar. <span>(Sanawa\u00e7)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogullyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6we\u00fd ogul.<\/p><\/div><div><p>2. Ogul deregine kabul edilen \u00e7aga.<\/p><ul><li>\u00c7opan olary ogullyga alypdyr. <span>(Gadymly D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Gel, men muny ogullyga ala\u00fdyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogulsyzlyk","meaning":"<div><p>Ogul \u00e7agasyzlyk, nesil galmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ogurlamak","meaning":"<div><p>Ogurlyk etmek, ili\u0148 zadyny du\u00fddurman, gizlinlik bilen almak.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdthorlary\u0148 gallalaryny ogurlasa\u0148 hem, \u00e7ozup alsa\u0148 hem g\u00fcn\u00e4 bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol Ho\u015fgeldini\u0148 Bahara \u00fdazan salam hatlaryny ogurla\u00fdan eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogurlanmak","meaning":"<div><p>Ogurlyk edilmek, du\u00fddurylman alynmak, gizlinlik bilen alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ogurlatmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zadyny aldyrmak.<\/p><ul><li>\u00dditirdi\u0148izmi \u00fda-da ogurlatdy\u0148yzmy? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogurlyk etdirmek, birini\u0148 zadyny gizlinlik bilen aldyrmak.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 \u00fder a\u015ftyndan adam iberip, onu\u0148 go\u00fdnundan ogurlatmaga ba\u015flady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ogurla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine ogurlyk etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde ogurlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ogu\u015f\u00fda","meaning":"<div><p>\u00abEken, be, \u015fe\u00fdle eken\u00bb \u00fdaly manylarda gel\u00fd\u00e4n habarlyk kategori\u00fdasy.<\/p><ul><li>He\u00fd be\u00fdle-de bir p\u00e4li\u00fdamanlyk bor ogu\u015f\u00fda! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Elbetde, olar onu\u0148 dilini tap\u00fdar ogu\u015f\u00fda! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"og\u015famak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> me\u0148zemek.<\/p><ul><li>Ala ga\u00fdy\u015fly \u00fdorgalary tasadyp gel\u00fd\u00e4n \u00e7allar tire ba\u015flyklaryna og\u015fa\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"og\u015fatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> me\u0148zetmek.<\/p><ul><li>Asly ynsan og\u015fatmy\u015fam Marala, \u00fdeti\u015fdi jilwesi-boldum eserli. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"og\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i og\u015famak, posa berip, posa almak, \u00f6p\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar gujakla\u015fyp og\u015fa\u015fdylar-da, \u00fda\u0148adandan g\u00f6r\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Az salym gujakla\u015fyp og\u015fa\u015fanlaryndan so\u0148 M\u00e4hri \u00f6wr\u00fclip otaga girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"og\u015fuk","meaning":"<div><p>Posa.<\/p><ul><li>Da\u015fdan og\u015fuk at\u00fdar, b\u00f6wr\u00fcn di\u0148le\u00fd\u00e4r. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ohaw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> how1.<\/p><ul><li>Ohow, \u00fderi n\u00e4mejik \u00e7ek\u00fd\u00e4rsi\u0148, \u00f6zi-h\u00e4 gyzykly bir zat bolsun gerek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oho","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy ha\u00fdran galmagy a\u0148alad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Oho! -edip m\u00f6lerilip bakdy-da, rej\u00e4ni\u0148 ge\u0148 d\u00e4ldigini a\u0148yp, onu\u0148 \u00fdanyndan a\u00fdryldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ohra","meaning":"<div><p>Gyzyl \u00fda-da sary re\u0148kli tebigi mineral bo\u00fdag, re\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"ojagaz-bujagaz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> odur-budur.<\/p><\/div>"},{"headword":"ojak","meaning":"<div><p>I\u00e7inde ot \u00fdakyp \u00fcst\u00fcnde nahar bi\u015firmek, \u00e7a\u00fd ga\u00fdnatmak \u00fc\u00e7in gurlan hajalyp enjamy.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdn\u00fcginden d\u00fc\u015fen tomus g\u00fcni ojak \u00fcst\u00fcnde, halyny\u0148 \u00e7etinde \u00fdazylyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ojakda atarylgy duran uly gazanlarda \u00e7ekdirme bygyrdap ga\u00fdna\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 ojagynda ot parlap \u00fdan\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ojakba\u015fy","meaning":"<div><p>Ojagy\u0148 gapdalyna d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite dokalan ki\u00e7ir\u00e4k haly\u00e7a \u00fda-da ki\u00e7r\u00e4k d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 a\u015fagynda se\u00e7ekleri gidip, \u00e4lemine \u00e7enli \u00e7e\u00fdnelen, gemrilen ojakba\u015fy d\u00fc\u015felgidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ojar","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gum, \u00e7\u00f6l \u00fderlerde \u00f6s\u00fd\u00e4n, odun h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan ownuk p\u00fcrli, sazaga me\u0148ze\u015f aga\u00e7.<\/p><ul><li>Jigitler gyrymsy gara ojarlary, olary\u0148 t\u00f6\u0148\u00fcrtgelerini \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, ullakan ot \u00fdakdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ojarlyk","meaning":"<div><p>Ojary\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi, ojary\u0148 bol \u00fderi.<\/p><ul><li>Bir salymdan so\u0148, ellerine her d\u00fcrli \u00f6s\u00fcmlikler g\u00f6terip gel\u00fd\u00e4n \u00e7agalar dep\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki ojarlyga \u00fdygnandylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ojuk-bujuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> odur-budur.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z haty okamaga ba\u015flamanka, S\u00e4het ojuk-bujuk i\u015f bilen g\u00fc\u00fdmenip \u00fd\u00f6ren a\u00fdalyny hem di\u0148lem\u00e4ge \u00e7agyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sadap ba\u00fd A\u00fdnany \u00fdygy-\u00fdygydan synlady, ojuk-bujuk bahana bilen \u00f6\u00fdlerine-de bardy, s\u00f6zle\u015fip hem g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ok","meaning":"<div><p>1. Iki ujuna tigir ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n ster\u017een tigirleri birle\u015fdir\u00fd\u00e4n uzyn demir.<\/p><ul><li>Traktory\u0148 tormoz waligini\u0148 uly we ki\u00e7i oklaryny hem degi\u015fdirmek zerurdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azal, araba we \u015f. m. \u00fdaly gurallarda bo\u00fdutyryga dakyl\u00fdan uzyn g\u00f6ni aga\u00e7.<\/p><ul><li>Azaly\u0148 oky \u00fderinde bolsa-da, tutawajy \u00e7ykypdyr, demri poslapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ok-d\u00e4ri","meaning":"<div><p>\u00ddarag enjamlary.<\/p><ul><li>Gitler\u00e7iler ok -d\u00e4rini ta\u015flap ga\u00e7dylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ok-\u00fdarag","meaning":"<div><p>Uru\u015f enjamlary.<\/p><ul><li>Bar-\u00fdoguny ok-\u00fdaraga har\u00e7 edip ganly ur\u015f d\u00f6retm\u00e4ge \u00e7emlen\u00fd\u00e4r. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ok-\u00fda\u00fd","meaning":"<div><p>K\u00f6ne wagtlarda ulanylan aga\u00e7, ok at\u00fdan sowuk \u00fdarag.<\/p><\/div>"},{"headword":"okalga","meaning":"<div><p>Edebi kitaplar, gaz\u00fdet-\u017eurnallar okamak i\u00e7in abzalla\u015fdyrylan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 okalgasy \u00fda\u015flardan doly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bular ag\u015famlary oba gelenlerinde, \u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6reklerini i\u00fdip, dessine kolhozy\u0148 okalgasyna bar\u00fdadylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzlar \u00fduwa\u015flyk bilen okalga tarap ugradylar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okalmak","meaning":"<div><p>1. Okuw i\u015fi alnyp barylmak, okap berilmek, okap berilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sowat \u00f6wrenilmek, bilim alynmak.<\/p><\/div><div><p>3. M\u00e4reke \u00f6\u0148\u00fcnde bir zat barada \u00e7yky\u015f edilmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bu kurs geolaglar ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00e4hli okuw ja\u00fdlarynda okal\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddazylan \u00fdazgyny, haty sesli be\u00fdan etmek \u00fda-da sesiz g\u00f6zden ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Gazeti \u00e7a\u00fd ba\u015fynda okasa\u0148 lezzeti a\u00fdry bol\u00fdar ma\u0148zy\u0148a otur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilim \u00f6wrenmek, ylymly bolmak \u00fc\u00e7in okuw bilen me\u015fgullanmak, sowat, bilim almak.<\/p><ul><li>Ol okap-okap agranom\u00e7ylyga \u00fdetip heniz kolhoz \u00fderlerine timar berip ba\u015flamanka bolsa, \u00f6z bil\u00fd\u00e4ni\u0148, uru\u015f ba\u015flandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bir okana bir-de dokana. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Okan ozar, okamadyk tozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Auditori\u00fdada, m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde bir zat barada \u00e7yky\u015f etmek.<\/p><ul><li>Lektor halkara \u00fdagda\u00fdy hakynda leksi\u00fda okady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Dem salmak \u00abk\u00fcp-\u00e7\u00fcf\u00bb etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"okara","meaning":"<div><p>Nahar i\u00fdil\u00fd\u00e4n ki\u00e7ir\u00e4k aga\u00e7 gap.<\/p><ul><li>Bar okaram, gel okaram, barmasa\u0148, gelmese\u0148, ara \u00fdolda d\u00f6w\u00fcl, okaram. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okaryk","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Ke\u015flere suwy de\u0148 go\u00fdbermek \u00fc\u00e7in ke\u015fleri\u0148 gapdalyndan keseligine gazyl\u00fdan \u00fdan.<\/p><ul><li>So\u0148ra yz \u00e7al\u00fdan \u00fdaly kartalar arsyndaky okaryklary yzarlap, kartalara tapy\u015f\u00fdan \u00fderlerine si\u0148e sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okatmak","meaning":"<div><p>1. Birine okamaga bermek.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn S\u00e4het Wepadan gelen haty oba oglany\u0148 birine okatma\u00e7y bolanda, Gyly\u00e7 mergeni hem \u00e7agyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine sowat \u00f6wretmek, bilim bermek, \u00fdazyp-bozmagy \u00f6wretmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 esasy k\u00e4ri oglan okatmak we edebi d\u00f6redijilik i\u015fi bilen me\u015fgullanmak bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oka\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup bilelikde okamak, okamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 hemmesi Rejebi\u0148 \u00fdolda\u015flary, ag\u015famlaryna bile kitap oka\u015fan, i\u015fle\u015fen \u00e7agalardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e bolup bilelikde okuw okamak, sowat \u00f6wrenmek, bilim almak.<\/p><ul><li>Oglan-gyzlary oka\u015fyp \u00fd\u00f6r gary\u015fyp, yhlas bilen ylym al\u00fdar \u00fdary\u015fyp. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okdurylmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne okgunly topulmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u015fol \u00e4pi\u015fg\u00e4 baka okduryldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 Akbilek \u00fc\u00fdr\u00fcp, zynjyryny \u015fakyrdadyp, gapa tarap okduryldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okgun","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li me\u00fdil bilen, hyjuw bilen.<\/p><ul><li>Maksada okgun me\u015fgullanmak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalnylma\u00fdan rezerwleri \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmaga \u00e4hli zerur zatlar bar. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okgunly","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n \u00e7alt, \u00e7alasyn hereket ed\u00fd\u00e4n, hyjuwly.<\/p><ul><li>Arap atlylary du\u015fmany\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6r\u00e4n okgunly \u00e7ozupdyrlar. <span>(\u00abOrta Asyrlar Taryhy\u00bb)<\/span><\/li><li>Sirus okgunly b\u00f6k\u00fcp, onu\u0148 golundan tudy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n \u00fditi, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Okgunly s\u00f6zleri, \u00f6r\u00fcm sa\u00e7lary tor bolupdyr Akmyrady\u0148 da\u015fyna. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ilmyrady\u0148 \u015fady\u00fdan okgunly a\u00fddymy uzak wagtlap \u00fdadymdan \u00e7ykma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okgunlylyk","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n \u00e7alt hereket etmeklik, \u00f6r\u00e4n \u00e7alasynlyk, hyjuwlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sirlilik, \u00f6r\u00e4n \u00fditilik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"okg\u00f6z","meaning":"<div><p>\u00abA\u00fdlandy\u00bb nag\u015fyny\u0148 iki gapdalynda salyn\u00fdan d\u00fcrli re\u0148kli ownujak nagy\u015f. .<\/p><\/div>"},{"headword":"okis","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Maddany\u0148 orta derjede okislenmegi, okisel emele getiriji elemeti\u0148 kislorod bilen birle\u015fmesi.<\/p><ul><li>Uglerod okisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okkesdirme","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00e7alt, \u00e7alasynlyk bilen \u00e7apyp ge\u00e7me.<\/p><ul><li>Oba \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7erler okkesdirme, bir-birine di\u00fdr: --Adam basdyrma! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 i\u00e7inde iki \u00fdana okkesdirme ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eli\u0148 a\u00fdasy dek \u00fd\u00fczi tep-tekiz, ge\u00e7\u00fd\u00e4r okkesdirme ma\u015fynlar tiz-tiz. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oklamak","meaning":"<div><p>Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdaraglary\u0148 agzyna ok bermek, ok doldurmak, ok s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148leri go\u00fd-da t\u00fcpe\u0148leri okla! <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oklanmak","meaning":"<div><p>Ot a\u00e7\u00fdan \u00fdaraglary\u0148 agzyna ok s\u00fcr\u00fclmek.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148ler oklandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oklatmak","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148e ok saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oklaw","meaning":"<div><p>Hamyr \u00fda\u00fdmak i\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn, ujy in\u00e7emik togalak aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"okla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Ok salyp \u00e7ykmak, hemmesini oklamak, ok doldury\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"okla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ok at\u00fdan \u00fdaragy\u0148 agzyna ok beri\u015fmek, ot doldury\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oklukirpi","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gemrijiler otr\u00fdadyndan bolan, bedeni syh-syh ala, uzyn tikenli s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Oklukirpi \u00e7e\u015fmeden suw i\u00e7m\u00e4ge hy\u00fdallandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okudyjy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mugallym.<\/p><\/div>"},{"headword":"okudyjylar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mugallym\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"okuma","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Eli\u0148 barmaklary\u0148 ujuna \u00e7yk\u00fdan \u00fditi agryly \u00fdara, panarisi\u00fd.<\/p><ul><li>He\u00fd, yla\u00fdym, eline okuma \u00e7yksyn! --di\u00fden gargy\u015f bilen i\u00e7erik k\u00fcrs\u00e4p urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okumy\u015f","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p okan, ylymly adam.<\/p><ul><li>Ke\u00fdgim, siz okumy\u015fsy\u0148yz agy-garany bizden gowy sa\u00fdgar\u00fdansy\u0148yz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Asyl okumy\u015f adamy\u0148 s\u00f6zleri bir ba\u015fga, ap-a\u00fdry bola\u00fd\u00fdar. <span>(Ata Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6pbilmi\u015flik, mekirlik ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"okun","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> A\u015faky \u00fd\u00fczg\u00fcji gyzgylt, s\u00fc\u00fdji suw balygy.<\/p><ul><li>Okun der\u00fdalarda we k\u00f6llerde \u00fda\u015farar. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okunmak","meaning":"<div><p>Hasap etmek, o\u00fd etmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen seni du\u015fman okun\u00fdar, \u015fony sen pugta bil\u00e4\u00fd! --di\u00fddi. Biderek \u00fderden du\u015fman okunmak n\u00e4m\u00e4 gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okuw","meaning":"<div><p>1. Bir bilime, endigi \u00f6zle\u015fdirmeklik, t\u00fcrgenli\u015fdirmeklik.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u00fdogsa-da seni\u0148 gutaran okuwy\u0148 ha\u00fdsy ugurdandyr? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdybana\u00e7ylary\u0148 okuwyny\u0148 so\u0148ky g\u00fcnlerini\u0148 biridi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdry-a\u00fdry predmetlere bagy\u015flanan sapak.<\/p><ul><li>Ikinji g\u00fcnde okuwdan gij\u00e4 gala\u00fdma\u00fdyn birden. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okuwly","meaning":"<div><p>Okuw \u00f6wrenen bilim alan, ylymly, okumy\u015f.<\/p><ul><li>Gajar agany\u0148 dostlaryny\u0148 hemmesi okuwly, bilimli, h\u00fcn\u00e4rli adamlar bolup \u00fdeti\u015fipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Eje, uly il \u00f6z ma\u015fgalalaryny okuwly, ylymly etjek bolup jan ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okuwlylyk","meaning":"<div><p>Sowatlylyk, bilimlilik, ylymlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"okuwsyz","meaning":"<div><p>Okuw \u00f6wrenmedik, bilim almadyk, ylymsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"okuwsyzlyk","meaning":"<div><p>Sowatsyzlyk, bilimizlik, ylymsyzlyk.<\/p><ul><li>Okuwsyzlyk k\u00f6rl\u00fckdir. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"okuw\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Bilim almak i\u00e7in mekdepde oka\u00fdan \u00fda-da bir h\u00fcn\u00e4ri, seneti \u00f6wrenmeklik bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan Begen\u00e7 bilen bir mekdebi\u0148 okuw\u00e7ysy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sylaglanjak okuw\u00e7ylary\u0148 i\u00e7inde M\u00e4hrijemal hem bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmeginde ylym alyp, onu\u0148 taglymatyny dowam etdir\u00fd\u00e4n adam, \u015f\u00e4girt.<\/p><\/div>"},{"headword":"okyjy","meaning":"<div><p>1. Eserleri okamaklyk bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Okyjysynda adamk\u00e4r\u00e7iligi\u0148 sap gylyk-h\u00e4si\u00fdetlerini terbi\u00fdelemek, Ata Gow\u015fudowy\u0148 k\u00f6p eserlerini\u0148 esasy ide\u00fda ugurlaryndandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik kitaphanasyna okamaga bar\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ok\u00fdylan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Okdyrylyp gid\u00fd\u00e4n uzyn in\u00e7e ala \u00fdylan.<\/p><ul><li>Wolod\u00fda ok\u00fdylany g\u00f6ren eken. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ol","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00e7\u00fcnji \u00fd\u00f6nkem\u00e4ni\u0148 birlik sanyndaky at \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Ol derrew ge\u00fdindi-de, hasyrdap \u00fdola \u00e7ykdy. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Belki, ol hem seni\u0148 bilen g\u00f6w\u00fcnde\u015fdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady g\u00f6rkezmek i\u00e7in ulanyl\u00fdan g\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ol-bu","meaning":"<div><p>Kim-de bolsa biri, ha\u00fdsy-da bolsa biri.<\/p><ul><li>Ol-bu pylan zat di\u00fddi, di\u00fdip biderek \u00fdere \u00fd\u00fcregini \u00e7i\u015firip \u00fd\u00f6rmezler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"olduryk","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 i\u00e7inde go\u00fdul\u00fdan ke\u00e7e.<\/p><ul><li>\u00c7oka\u00fdyny\u0148 \u00fdyrtygyndan oldurygy s\u00fc\u00fdren\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"olja","meaning":"<div><p>1. Du\u015fmandan \u00fcst\u00fcn \u00e7ykylanda alyn\u00fdan zatlar, ok-d\u00e4ri we \u015f. m.<\/p><ul><li>Garak\u00e7ylar k\u00f6p olja bilen dolanyp gelipdirler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148satlyk bilen ele salyn\u00fdan zat, gazan\u00e7, d\u00fc\u015fewint.<\/p><ul><li>Bize olja her g\u00fcn tapylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oljalamak","meaning":"<div><p>Du\u015fmany \u00fde\u0148ip, zadymy olja almak, ele almak, ele d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcmizi we hemme mal-eml\u00e4gimizi oljalap alyp, \u00f6z \u00fdurtlaryna baka s\u00fcr\u00fcp ugradylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oltarmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdakgaby\u0148 a\u015fagyna olta\u0148 saldyrmak, \u00e7oka\u00fd oltarmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z \u00fdany\u0148dan pikirlenmek, o\u00fdlanmak, toslamak.<\/p><ul><li>Ol \u015fulary oltaryp geli\u015fine oba sowetini\u0148 ja\u00fdyna \u00fdetenini hem bilmedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oltartmak","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 a\u015fagyny olta\u0148 saldyrmak, olta\u0148 go\u00fdduryp \u00fdamatmak.<\/p><ul><li>\u00c7aryk oltartmak.<\/li><li>A\u015fagy de\u015fik \u00e7oka\u00fdy oltartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"olta\u0148","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 a\u015fagyna \u00fdamal\u00fdan g\u00f6n, teletin \u00fdama.<\/p><ul><li>Belorus ussasyny\u0148 \u00e7atan oltany, Pol\u015fa\u0148 gy\u015fyny \u00fde\u0148ip, Odere \u00fdetdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"olum","meaning":"<div><p>Suwly \u00fdaby\u0148 ge\u00e7mek i\u00e7in \u00fdalpak we mal suwa \u00fdakyl\u00fdan \u00fderi, g\u00fczer ge\u00e7elge.<\/p><\/div>"},{"headword":"omadaklamak","meaning":"<div><p>Ellerini \u00fdere berip, d\u00f6rt a\u00fdak bolup \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Omadaklap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omadaklatmak","meaning":"<div><p>Ellerini \u00fdere berdirip, d\u00f6rt a\u00fdak bolup \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"omadakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Iki a\u00fdagyny \u00fda-da iki eli\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00f6re\u015fip barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oma\u00e7","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Azal demir ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uly \u00e7omaka\u00fd ta\u00fdak.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylary\u0148 ikisi ellerine oma\u00e7 alyp, n\u00e4tany\u015f adamy g\u00f6ren \u00fderine tarap okduryldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oma\u00e7a","meaning":"<div><p>But \u00fda-da gol s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki oma\u00e7asyny gemirmesini bes edip, dym gyzyl bolup oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ommalmak","meaning":"<div><p>1. A\u015fak egilip durmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fa\u015fak ga\u00fdtmak, \u00fdykylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ommaltmak","meaning":"<div><p>Ba\u015fa\u015faklygyna \u00fdykmak, agdaryp go\u00fdbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ommaly\u015fmak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u0148derili\u015fip, agdarly\u015fyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna ommalyp gitmek.<\/li><li>Bi\u00fdaralary\u0148 i\u00e7inde d\u00fcrli gawunlar ommaly\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ommuk","meaning":"<div><p>Ba\u015fy ujy d\u00f6w\u00fclip a\u00fdrylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"omonim","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u00ddazyly\u015fy me\u0148ze\u015f bolup, many tarapdan tapawutlan\u00fdan s\u00f6zler.<\/p><ul><li>Meselem: \u00abg\u00f6k\u00bb asman \u00abg\u00f6k\u00bb re\u0148k.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omraka\u00fd","meaning":"<div><p>Bol, k\u00f6p, ep-esli artyk.<\/p><ul><li>Ak \u00f6\u00fdleri\u0148 gapylaryndaky aladaly gelinler allani\u00e7igsi garanjakla\u015fyp, \u00fda\u015fmaklaryny omraka\u00fd \u00fda\u015fyndylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar agzyndakyny \u00fduwudyp, \u00fdagdan omraka\u00fd aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omruk","meaning":"<div><p>Bir \u00fderi d\u00f6wl\u00fcp a\u00fdrylan, ujy, \u00e7\u00fc\u0148ki d\u00f6wlen, jomruk.<\/p><ul><li>Omruk k\u00fcnd\u00fck.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omrulmak","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcl\u00fcp a\u00fdrylmak, d\u00f6w\u00fclmek, jomrulmak.<\/p><ul><li>\u00ddelkenimiz \u00fdolum-\u00fdolum bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omru\u015fmak","meaning":"<div><p>D\u00f6wm\u00e4ge, omrup b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00e4ge, \u00fdygmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"omul","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Der\u00fdalarda i\u015fbil ta\u015fla\u00fdan losos balyklar ma\u015fgalasyndan bolan de\u0148iz balygy. .<\/p><\/div>"},{"headword":"omurdan","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Golu\u0148 bedene birigen \u00fderi, \u00e7igin gerden.<\/p><ul><li>Artyga el uzadany\u0148 men goluny omurdyndan omrup ta\u015flaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol i\u015figi omurdany bilen itekl\u00e4p a\u00e7lyp g\u00f6zlerini \u00fda\u015fardyp \u00e7ykyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egin-e\u015figi\u0148 egni\u0148 omza birigen \u00fderi.<\/p><ul><li>Omurdany \u00fdyrtyk k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omurma","meaning":"<div><p>Omrulyp ok salyn\u00fdan go\u015fa, t\u00fcpe\u0148, d\u00f6wme.<\/p><ul><li>\u00c7ary \u00fdedi sany gapan hem alyp gelipdir we birn\u00e4\u00e7e go\u015fa-omurma t\u00fcpe\u0148 tapypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Omuz \u00e7ep egninde agzy a\u015faklagyna asylgy omurma go\u015fasy bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omurmak","meaning":"<div><p>D\u00f6w\u00fcp a\u00fdyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen iki b\u00f6lmek d\u00f6wmek.<\/p><ul><li>Tegelek \u00e7\u00f6regi\u0148 ortasyndan hapa, \u00e7orly eli bilen basdy-da iki omrup, \u00fdarty \u00e7\u00f6regi eline aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omurtmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen iki b\u00f6ld\u00fcrmek, d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol om\u00e7a sa\u0148a omurtmasa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omuz","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Bedeni\u0148 bo\u00fdun bilen gol aralygyndaky b\u00f6legi, egin, gerden.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi ga\u00fdy\u015f \u00fdanjygyny omzundan a\u00e7yp ja\u00fda gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egin-e\u015figi\u0148 \u00fdakasy bilen eni\u0148 aralygyndaky b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Da\u00fdaw \u00fdigidi\u0148 \u015finelini\u0148 omzunda ofiser pagony bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omuzlak","meaning":"<div><p>Gi\u0148 \u00fdasy \u00e7iginli, eginlek, gerdenlek.<\/p><ul><li>Omuzlak \u00fdigit.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omuzlamak","meaning":"<div><p>Bir biri\u0148e omzuny dir\u00e4p tutlu\u015fmak, omuz diremek, omzuny bermek.<\/p><ul><li>P\u00e4lwanlar biri-birini omuzlap, ga\u00e7arak saklany\u015fyp, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k itni\u015fip tegelegi\u0148 i\u00e7inde \u00f6wr\u00fcm etdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omzamak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00f6\u0148e hareket etmek, \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fmek, \u00f6\u0148e dyzamak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 i\u00e7inden bir adam ilerr\u00e4k omzady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gandym aga, hany bir gi\u0148irak g\u00fcrr\u00fc\u0148 bersene! -di\u00fdip \u00f6\u0148e omzady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"omzatmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen ileri hereket etdirmek, \u00f6\u0148e dyzatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"omza\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde omzamak, k\u00f6p bolup omzamak, \u00f6\u0148e hereket edi\u015fmek, dyza\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148e tarap omza\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"om\u00e7a","meaning":"<div><p>Sazagy\u0148, ojagy\u0148, \u00fdogyn \u00fderi, d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>\u00ddetim g\u00f6zi \u00e7em\u00e7ede, odun\u00e7y\u0148ky --om\u00e7ada. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"onba\u015fy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> On ur\u015fuja, \u00fdigide \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n harby \u00fdoba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>Eziz ony atlylary\u0148 i\u00e7inden agtartdy, onba\u015fy, \u00fd\u00fczba\u015fylardan sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"onda-munda","meaning":"<div><p>Ol \u00fderde --bu \u00fderde, a\u00fdry-a\u00fdry \u00fderde, k\u00e4 \u00fderde.<\/p><ul><li>Bu adam birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl jigit bolup gulluk eden we onda-munda oturly\u015fyklarda bolup, az-kem durmu\u015f g\u00f6ren adamdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ondan-mundan","meaning":"<div><p>1. Ol \u00fderden --bu \u00fderden, k\u00e4 bir \u00fderden, k\u00e4birinden.<\/p><ul><li>Elli ondan-mundan e\u015fiden s\u00f6zlerini \u00fdadyna saldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ol hakda --bu hakda.<\/p><ul><li>Ondan-mundan g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ondan-o\u0148a","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ba\u015fga \u00fdere, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k, iki \u00fdana.<\/p><ul><li>Gy\u015fdan kynlyk bilen \u00e7ykan aga\u00e7et, a\u00e7 g\u00f6z mallar ondan-o\u0148a nebsew\u00fcrlik bilen tebsindiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c4girt uly tolkunlar teplohody ondan -o\u0148a okla\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ong\u00fcnl\u00fck","meaning":"<div><p>On g\u00fcn i\u00e7ind\u00e4ki wagt a\u00fdy\u0148 \u00fc\u00e7den biri, dekada.<\/p><ul><li>1945-nji \u00fdyly\u0148 tomus a\u00fdlarynda Moskowa \u015f\u00e4herinde t\u00fcrkmen sowet edebi\u00fdatyny\u0148 ong\u00fcnl\u00fcgi ge\u00e7irildi. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"onlar\u00e7a","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e on, en\u00e7eme on.<\/p><ul><li>Bu to\u00fd onlar\u00e7a to\u00fdu\u0148 ba\u015flangyjy boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"onluk","meaning":"<div><p>1. Ony bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><\/div><div><p>2. On g\u00fclli o\u00fdnal\u00fdan kart.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fdan san.<\/p><ul><li>Onluk galo\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"on\u00e7a","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> on\u00e7akly.<\/p><\/div><div><p>2. Son\u00e7a k\u00f6p.<\/p><ul><li>On\u00e7a adamy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde Toty ej\u00e4ni\u0148 durmaga gurby \u00e7ata\u00fdsa \u00fdag\u015fy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"on\u00e7a-on\u00e7a","meaning":"<div><p>Onu\u0148 \u00fdaly, ol hili, \u015fonu\u0148 \u00fdaly, olar \u00fdaly.<\/p><ul><li>On\u00e7a-on\u00e7a kyn\u00e7ylyga du\u00e7ar bolarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"on\u00e7akly","meaning":"<div><p>\u015ee\u00fdle bir, onu\u0148 \u00fdaly, \u015fe\u00fdle, e\u00fdle, be\u00fdle, on\u00e7a.<\/p><ul><li>Otludan d\u00fc\u015fen \u00fdolag\u00e7y on\u00e7akly k\u00f6p d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00f6lani\u0148 i\u00e7i on\u00e7akly gi\u0148 d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"on\u00e7ille","meaning":"<div><p>Syk dokalmadyk orta hilli \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"on\u00fdan\u00e7a","meaning":"<div><p>\u015eol wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u015fol halatda, salym berm\u00e4n. Serpigi\u0148-de gura, \u00fcz\u00fcgi\u0148-de! --di\u00fdip, \u00fdene k\u00e4\u00fdindi.<\/p><ul><li>On\u00fdan\u00e7a \u00fdel bir k\u00f6wsar urdy-da, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 serpigini bir tarapa baka ga\u00fddyryp go\u00fdberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"on\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>1. On \u00fdyl okalyp gutarylan doly orta mekdep.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 on \u00fdyllyk mekdebini\u0148 gi\u0148 \u00e4pi\u015fgeli, iki gat be\u00fdik ja\u00fdy bar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir taryhy wakany\u0148 bolup ge\u00e7enine on \u00fdyl dolandan so\u0148 dabara bilen bellen\u00fd\u00e4n sene.<\/p><ul><li>On\u00fdyllyk \u00fdubile\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"opmak","meaning":"<div><p>Esasan suw gitmek, yzgar almak zerarly a\u015fak \u00e7\u00f6kmek (\u00fder).<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 ileri bur\u00e7y opdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"opurmak","meaning":"<div><p>1. Goparyp a\u00fdyrmak, \u00fdykmak, o\u00fdmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagy\u015f diwarlary opur\u00fdar.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fi bula\u015fyklyga salmak, i\u015fe zy\u00fdan bermek, \u00fdykgyn\u00e7lyk etmek.<\/p><ul><li>Olar demokratik hereketi i\u00e7eriden opurjak bol\u00fdarlar. <span>(G. Kuli\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"opurtmak","meaning":"<div><p>1. Goparyp a\u00fdyrdyrmak, \u00fdykdyrmak, o\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fi bula\u015fyklyga saldyrtmak, i\u015fe zy\u00fdan berdirmek, \u00fdykgyn\u00e7ylyk etdirmek. .<\/p><\/div>"},{"headword":"opurylmak","meaning":"<div><p>1. Gopup a\u00fdrylmak, \u00fdykylmak, o\u00fdulmak.<\/p><ul><li>\u00dderzeminleri\u0148 gapdallary opurylypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bula\u015fyklyga d\u00fc\u015f\u00fcrilmek, uly zy\u00fdan edilmek, \u00fdykgyn\u00e7ylyk edilmek (i\u015f hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"opuryly\u015fyk","meaning":"<div><p>I\u015fde bol\u00fdan bula\u015fyklyk, i\u015fde bol\u00fdan zy\u00fdanke\u015flik.<\/p><ul><li>Ol otag wagtynda opuryly\u015fyk etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"opury\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde opurmak, opurmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"oragatdy","meaning":"<div><p>Utulany\u0148 utana \u00f6z \u00fdygan otuny bermek \u015ferti bilen orak atylyp o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"orak","meaning":"<div><p>1. Galla ekinleri ormak \u00fda da ot \u00fdygmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan di\u015fli egri el guraly.<\/p><ul><li>Bir tarap da k\u00f6ne oraklar, d\u00f6w\u00fck piller \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Galla hasyly \u00fdygnal\u00fdan m\u00f6ws\u00fcm, \u00fdygym d\u00f6wri.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl oraga \u00e7enli gallam azlyk ed\u00e4\u00fdjek \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Orak hasaby bo\u00fdun\u00e7a gy\u015fy\u0148 togsany \u00f6ten ag\u015fam doldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orakdi\u015f","meaning":"<div><p>Ta\u00fdmasy bir ugra bakdyrylyp oragy\u0148 di\u015fine me\u0148ze\u015f edilip bejeril\u00fdan ke\u015fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"orak\u00e7y","meaning":"<div><p>Orak ormak i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Orta bo\u00fdly bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde egri oragyny a\u00fdlap sal\u00fdan orak\u00e7y, sel\u00e7e\u0148 g\u00f6geren g\u00fcnebakar bilen sanda\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Orak\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Tomus a\u00fdlary bize orak\u00e7ylyga durmaga Fin orak\u00e7ylary gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oral","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fy ge\u00e7i\u015fen, \u00fda\u015fy bir \u00e7ene baran, garta\u015fan.<\/p><ul><li>Bir oral a\u00fdal da\u0148 atan \u00fdaly d\u00fc\u00fdbi agaryp ugran sa\u00e7yny bo\u00fdadarman boldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oralmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyna saralmak, da\u015fyna dolanmak, da\u015fyna a\u00fdlanyp \u00e7olamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kellesini\u0148 da\u015fyna oralan \u00fdogyn \u00f6r\u00fcm gara sa\u00e7lary gyrmyzy k\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde gyzyl g\u00fcle \u00e7yrma\u015fan go\u015fa \u00fdylan \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyna agyl bolmak, da\u015fyna a\u00fdlaw bolmak, da\u015fyny gabap almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"oraly\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fy ge\u00e7i\u015fmek, \u00fda\u015fy bir \u00e7ene bary\u015fmak, garta\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol i\u015fikden gelen \u00fda\u015fy oraly\u015fan bir a\u00fdaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oramak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdady\u0148 da\u015fyna saramak, da\u015fyna dolamak, a\u00fdlamak.<\/p><ul><li>Ol \u015fol hemi\u015feki ak donuny ge\u00fdnip biline hem uzyn ak gu\u015fagyny birn\u00e4\u00e7e sapar arapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bir zady\u0148 da\u015fyna agyl etmek, bir zady\u0148 da\u015fyna a\u00fdlaw etmek, da\u015fyna dolanmak.<\/li><li>Ol b\u00e4\u015f dogan orap degre-da\u015fy\u0148y. Ta\u00fd\u00fdar seni\u0148 bilen \u00fde\u0148i\u015f etm\u00e4ge. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oranmak","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fderi\u0148e saramak, dolanmak.<\/p><ul><li>Mama i\u0148\u0148eden \u00e7ykma sowsasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden malda\u00fdy \u00e7abyt ge\u00fdip, gara g\u00fclli gu\u015fagy biline orandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oratmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyna saratmak, da\u015fyna dolatmak a\u00fdlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"orator","meaning":"<div><p>\u00ddygnakda s\u00f6z s\u00f6zle\u00fd\u00e4n \u00fda da \u00e7ykyp geplem\u00e4ge \u00f6kde ukyply adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"oratori\u00fda","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Solistler, hor we orkestr \u00fc\u00e7in \u00fdazylan uly sazly drama eseri. .<\/p><\/div>"},{"headword":"oratorlyk","meaning":"<div><p>\u00d6kdelik bilen saz s\u00f6zlemeklik, dilewarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"oraza","meaning":"<div><p>1. Musulman a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Musulman dinine u\u00fd\u00fdan adamlary\u0148 oraza a\u00fdynda g\u00fcnd\u00fczine hi\u00e7 zat i\u00fdm\u00e4n-i\u00e7m\u00e4n agyz beklemeklik d\u00e4bi.<\/p><ul><li>A\u015fy \u00fdok oraza tutar, i\u015fi \u00fdok namaz okar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ora\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7atma.<\/p><ul><li>Ora\u00e7any\u0148 i\u00e7inde orta bo\u00fdly bir a\u00fdal e\u0148egini elini\u0148 a\u00fdasyna go\u00fdup, tirsegini dyzyna da\u00fdap oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ora\u00fdany","meaning":"<div><p>Sarymtyl gyzgylt re\u0148k.<\/p><ul><li>\u00c7ylgym-\u00e7ylgym \u00fdylgynlar ora\u00fdany gyzyl g\u00fcller bilen bezenip oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ora\u015fan","meaning":"<div><p>A\u00e7-a\u00e7an, a\u00fddy\u0148 anyk.<\/p><ul><li>Kolhozymyzdaki \u00fdagda\u00fdlar gaty ora\u015fan g\u00f6r\u00fcndi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ora\u015fmak","meaning":"<div><p>Oramaga, saramaga, dolamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"orbita","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Asman jisimlerini\u0148 hereket edi\u015f ugry \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"orda","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini<\/span> \u00c7ingiz hany\u0148 mongol derjawasy b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnenden so\u0148ky d\u00f6wleti emele getir\u00fd\u00e4n b\u00f6lekleri\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tarak\u00e7ylar we \u015f. m. tapary, s\u00fcr\u00fcsi, \u00fdygyn banda.<\/p><ul><li>\u00c7ingizi\u0148 ordasy g\u00f6zel \u015f\u00e4heri haraba halyna a\u00fdlandyrypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halkym aga\u00fdana dyn\u00e7 \u00fda\u015fa\u00fdardy \u00fcst\u00fcmize fa\u015fist ordasy \u00e7ozdy. <span>(R. Se\u00fdidow. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u015fak \u00fd\u00f6redim welin, m\u00f6jek ordasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden bardym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orden","meaning":"<div><p>Belli bir ustawly gurama ob\u015fina.<\/p><ul><li>Ordeni\u0148 na\u00e7alnigini\u0148 ady magistr bolupdyr. <span>(SSSR taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ordenli","meaning":"<div><p>Orden bilen sylaglanan, orden sylag alan.<\/p><ul><li>Ordenli respublikalary\u0148 sany \u00fdylsa\u00fdyn k\u00f6pel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"order","meaning":"<div><p>Bir zady bermek \u00fdada almak \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n dokument.<\/p><ul><li>Ja\u00fd orderi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ordinar","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Der\u00fdada \u00fda da ba\u015fga suw howdanlarynda suwu\u0148 orta\u00e7a derejesi (birn\u00e4\u00e7e \u00fdyly\u0148 dowamynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"ordurmak","meaning":"<div><p>Galla we be\u00fdleki \u015f. m. ekinleri\u0148 hasylyny \u00fdygnatmak.<\/p><ul><li>\u00ddorunja ordurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orfoepik","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Orfoepi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen edebi dilini\u0148 orfoepik normasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orfoepi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Edebi dilde dogry geple\u00fdi\u015fi kesgitle\u00fd\u00e4n kadalar sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"orfografik","meaning":"<div><p>Orfografi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Orfografik \u00fda\u0148ly\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orfografi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> D\u00fcrs \u00fdazuw kadasy.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilini\u0148 orfografi\u00fda kadasy tassyk edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"organ","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Organizimi\u0148 belli bir hyzmaty \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n b\u00f6legi, syna.<\/p><ul><li>Geple\u015fikde sesleri emele getirmek \u00fc\u00e7in gatna\u015f\u00fdan organlara gep organlary di\u00fdil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wlet \u00fda da jemgi\u00fdet\u00e7ilik edarasy.<\/p><ul><li>Halk magaryf organlary mekdebi\u0148 d\u00f6wlet programmasyny berja\u00fd etmelidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir jemgi\u00fdete, parti\u00fda, edara gara\u015fly metbugat ne\u015firi.<\/p><\/div>"},{"headword":"organografi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> \u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 ha\u00fdwanlary\u0148 organlaryny\u0148 doly \u00fdazuwy. .<\/p><\/div>"},{"headword":"orgi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini<\/span> Gadymy Gresi\u00fdada: \u015ferap we \u015fatlyk huda\u00fdy Di\u00fdonis mynasybetli ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ba\u00fdram\u00e7ylyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7aksyz i\u00e7me we \u015f. m. azgyn\u00e7ylyk edi\u015f gijesi du\u015fu\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"orhide\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dditi ysly tropik \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"original","meaning":"<div><p>Asyl nusga, gol\u00fdazma.<\/p><ul><li>Uru\u015fdan \u00f6\u0148 ol esasan edebi terjime i\u015fi bilen me\u015fgul bolup \u00f6z\u00fcni\u0148 original eseri bilen sel\u00e7e\u0148 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abH\u00e4zirki zaman edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><li>Terjimede originaly\u0148 stilinde saklanmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orintolog","meaning":"<div><p>Orintologi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>Ol adam ornitolog bolsa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orintologik","meaning":"<div><p>Orintologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"orintologi\u00fda","meaning":"<div><p>Zoologi\u00fdany\u0148 gu\u015flary \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ori\u00fdental","meaning":"<div><p>G\u00fcndogar \u00fdurtlara degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ori\u00fdental mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ori\u00fdentalist","meaning":"<div><p>G\u00fcndogary \u00f6wren\u00fd\u00e4n adam spesialist.<\/p><ul><li>Ol ori\u00fdentalist bolmak \u00fc\u00e7in bar \u00fcns\u00fcni \u015fol ugra g\u00f6n\u00fckdiripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ori\u00fdentalistika","meaning":"<div><p>G\u00fcndogar \u00fdurtlary\u0148 taryhyny ykdysady\u00fdetini, dilerini sungatyny we \u015f. m. \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylymlary\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ori\u00fdentalizm","meaning":"<div><p>G\u00fcndogary \u00f6wreni\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ori\u00fdentir","meaning":"<div><p>Ugur \u00fdol g\u00f6rkeziji, g\u00f6n\u00fckdiriji predmet.<\/p><ul><li>Dogry ori\u00fdentiri tapyp bilmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orkestr","meaning":"<div><p>1. D\u00fczli saz gurallary arkaly saz eserlerini bilelikde \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n sazandalar topary.<\/p><ul><li>Saz gurallary orkestrini\u0148 d\u00fcz\u00fcminde 60-a gola\u00fd adam bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Orkestr \u00e7alyp durdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Teatry\u0148 sahnasyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki sazandalary\u0148 otur\u00fdan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"orkestrant","meaning":"<div><p>Orkestrde saz \u00e7al\u00fdan sazandar.<\/p><\/div>"},{"headword":"orla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sesli agla\u015fmak, gygyr\u015fyp zenzeleli agla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ormak","meaning":"<div><p>Galla \u00fdada ba\u015fga ekinleri orak bilen kesip \u00fdygnamak, hasylyny almak.<\/p><ul><li>Bugda\u00fdlary orup d\u00f6w\u00fd\u00e4rlar, k\u00fcnjini kak\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kolhoz\u00e7ylar orak ormaga gidipdiler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Eken orar, dokan ge\u00fder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Her kim \u00f6z ekenini orar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ornamak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderde berkemek, k\u00f6k urmak, \u00fderle\u015fmek, si\u0148mek.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4sir etmek, t\u00e4siri \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Artyk t\u00fcrme na\u00e7alnigine \u00fdumrugyny gezemek isledi, emma elini\u0148 awusy \u00fd\u00fcregine ornady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ornatmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderde berkitmek, orun tutdurmak, k\u00f6k urdurmak, \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"orna\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fderde berkitmek, orun tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"orna\u015fmak","meaning":"<div><p>Kem-kemden berki\u015fmek, kem-kemden \u00fder almak, \u00fderle\u015fmek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 go\u015funlarymyz \u00f6z bell\u00e4n rubejlerinde berk orna\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orna\u015fyk","meaning":"<div><p>Orna\u015fykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"orna\u015fykly","meaning":"<div><p>\u00dderle\u015fikli, ja\u00fdla\u015fykly, o\u0148a\u00fdly.<\/p><ul><li>Garrylar ajagy\u0148 ba\u015fynda orna\u015fykly oturdylar. <span>(H. Saryhanow Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orografi\u00fda","meaning":"<div><p>Fiziki geografi\u00fdany\u0148 \u00fder \u00fcst\u00fcni\u0148 gurlu\u015fyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"orramsy","meaning":"<div><p>Ahlak ta\u00fddan bozulan, azgyn.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148e orramsylary \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, meni\u0148 ma\u0148la\u00fdymy \u00fdardy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ogry hem \u00f6z\u00fcne osar, orramsy hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orramsylyk","meaning":"<div><p>Ahlak ta\u00fddan bozulanlyk, azgynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"orta","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 merkezi, ortarasy, aralyk.<\/p><ul><li>Obany\u0148 illeri olary orta aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 aramlyk derejesi, aralyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 biri garrydy, biri orta \u00fda\u015f \u00e7emesindedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Halyny\u0148 dokaly\u015fy orta halda di\u00fdilip tapyldy.<\/li><li>Orta bo\u00fdly \u00fdigit.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrat k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ortasyndan parahat bar\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017durnaly.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orta-mi\u00fdan","meaning":"<div><p>Orta bo\u00fdly, uzunlygy orta \u00e7emeli.<\/p><ul><li>Bir orta mi\u00fdan, aga\u00e7 et, da\u00fdaw, g\u00f6rn\u00fckli le\u00fdtenant \u00f6zlerini\u0148 n\u00e4hili m\u00f6h\u00fcm we zerur \u00fdum\u015fy bitirmek \u00fc\u00e7in \u00e7ykandyklaryny \u00fdolda\u015flaryna ga\u00fdtalap a\u00fddyp berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ortak","meaning":"<div><p>Hemmelere degi\u015fli bolan ortalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup, birle\u015fip \u00fderine \u00fdetirmek, orta go\u00fdup amala a\u015fyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortaky","meaning":"<div><p>Bir topar zady\u0148 arasyndaky, ortada \u00fderle\u015fen, aralykdaky.<\/p><ul><li>Mawy ortaky \u00f6\u00fdden bir kersen d\u00fc\u00fde s\u00fc\u00fdd\u00fcni alyp \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 suwy tomsu\u0148 ortaky a\u00fdlaryna \u00e7enli gutarma\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ortalamak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148 \u00fdada zady\u0148 ortasyna \u00e7enli barmak, \u00fdarysyna \u00fdetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortalyk","meaning":"<div><p>Iki aralyk, iki tarapy\u0148 arasy, aralyk.<\/p><ul><li>\u00ddazanlar ta\u00fdajyklary ortalykda go\u00fd\u00fdarlar. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ortanjy","meaning":"<div><p>Ilkinji we i\u0148 so\u0148kyny\u0148 azalygynda bolanlar, ortada \u00fderle\u015fen.<\/p><ul><li>Ortanjy ogly Gyzyl Go\u015funda, i\u0148 ki\u00e7i ogly bolsa kolhozy\u0148 hasap\u00e7ysy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ortanjy gyzy siltenjir\u00e4p gepledi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ortara","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ortasy, orta gi\u0148i\u015fligi, aralyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 ortarasynda ojakda atarylgy gara gazanda \u00fdazma k\u00f6je ga\u00fdna\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Jemagat gi\u0148 k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ortarasynda h\u00fcmerleni\u015fip bir zada sered\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orta\u00e7a","meaning":"<div><p>1. Orta derejede, orta hal, orta hil.<\/p><\/div><div><p>2. Orta hasap bilen, takmynan.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi za\u00fdany\u0148 be\u00fdleki kolhozlaryny\u0148 alan orta\u00e7a hasylyndan 3, 5 esse artyk di\u00fdmekdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ortodoks","meaning":"<div><p><span>Kitap diline degi\u015fli<\/span> Ortodoksal gara\u00fdy\u015fly adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortodoksal","meaning":"<div><p><span>Kitap diline degi\u015fli<\/span> Bir taglymaty\u0148, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fdy\u015fy\u0148 tarapyny gy\u015farnyksyz yzgiderli tut\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortodoksallyk","meaning":"<div><p>Ortodoksi\u00fda has bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ortodoksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Kitap diline degi\u015fli<\/span> Bir taglymata ortodoksallyk bilen e\u00fderi\u015f, tarapdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"orulmak","meaning":"<div><p>Orak bilen kesilip \u00fdygnalmak, toplanmak.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl kolhozda k\u00f6p bugda\u00fd oruldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orum","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdygym 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"orun","meaning":"<div><p>1. \u00dderle\u015fmek, ja\u00fdla\u015fmak, oturmak \u00fc\u00e7in \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Podpolkownik-Otury\u0148! -di\u00fdip orun g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy \u00fdigit, \u015fu orunlar bo\u015fmy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dder, derek, \u00f6wez.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ornuma has g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcr\u00e4k, ruhy ta\u00fddan has berkr\u00e4k t\u00e4ze \u00fdolda\u015flary\u0148 geljegine ynan\u00fdaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wezipe, gulluk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdokary wezipeli adamlardan biri bolup, jogapk\u00e4rli orunda i\u015fle\u00fd\u00e4ndigi bellidi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddary\u015fda e\u00fde bolnan \u00fder.<\/p><ul><li>Ol \u00fc\u00e7\u00fcnji orna mynasyp bolan p\u00e4lwandy. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orunbasar","meaning":"<div><p>Bir edarany\u0148 ba\u015flygyny\u0148 ornuny tutujy, ornuny tutmaga hukukly i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00c7a\u015f\u00e7yny\u0148 \u00e7agyrylan g\u00fcnleri redaktory\u0148 orunbasary \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orunbasarlyk","meaning":"<div><p>Orunbasary\u0148 wezipesi.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 orunbasarlyk ed\u00fd\u00e4n d\u00f6wr\u00fcnde, z\u00e4hmets\u00f6\u00fder adam h\u00f6km\u00fcnde \u00f6z\u00fcni tanadypdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"orunla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dder, ja\u00fd alyp \u00fderle\u015fmek, arka\u00fdyn oturmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fe, bir gulluga wezip\u00e4 e\u00fde bolmak, girmek, \u00fderle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"orunsyz","meaning":"<div><p>1. Orny \u00fdok bolan, \u00fdersiz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderliksiz, \u00e4hmi\u00fdetsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"orunsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Orny \u00fdokluk, \u00fdersizlik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderliksizlik, \u00e4hmi\u00fdetsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"oru\u015fmak","meaning":"<div><p>Ormaga k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde ormak.<\/p><ul><li>Durdy bugda\u00fd oru\u015fmaga gelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"osal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ahmal.<\/p><ul><li>Adam edermenlik edende asuda \u00fdatyp ukusyny al\u00fdar, meni\u0148 weli g\u00f6z\u00fcme uky gelme\u00fd\u00e4r: \u015fu bir zatda asal gala\u00fdma\u00fdyn di\u00fdip, hemi\u015fe \u00e4ti\u00fda\u00e7ly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"osal-tagsyz","meaning":"<div><p>Ahmal, gazagsyz ugruna seredilme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"osallyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ahmallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"oslagsyz","meaning":"<div><p>Oslanmadyk, gara\u015fylmadyk \u00fderden, du\u00fddansyz, birden.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 sel\u00e7e\u0148r\u00e4k \u00fderlerini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fadyp \u00fd\u00f6ren bir g\u00f6wre oslagsyz \u00fderde onu\u0148 bilen bo\u00fdda\u015f boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oslagsyzlyk","meaning":"<div><p>Gara\u015fylmazdan pe\u00fdda bolmaklyk, du\u00fddansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"oslamak","meaning":"<div><p>Bir zady g\u00fcman etmek, \u00e7ak etmek, gara\u015fmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden aslama\u00fdan tarapyndan bir b\u00f6lek go\u015funy \u00e7ozduryp boljakdygyna komandiri\u0148 g\u00f6zi \u00fdetdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>G\u00f6zi \u00fder g\u00f6rme\u00fd\u00e4n haramzadalardan her zat oslamak boljak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oslanmak","meaning":"<div><p>G\u00fcman edilmek, \u00e7ak edilmek, gara\u015fylmak.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 barara \u00e7emeli oslanan \u00fderlerine Halnazar ikibir-\u00fc\u00e7bir atly g\u00f6nderdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"osmak","meaning":"<div><p>1. \u015ee\u00fdledir \u00f6\u00fdtmek, \u015fe\u00fdledir di\u00fdip hasap etmek, me\u0148zetmek, de\u0148emek.<\/p><ul><li>Hemme adamy \u00f6z\u00fc\u0148e osmazlar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady g\u00fcman etmek, \u00e7ak etmek, gara\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar senden be\u00fdle zady osmandan so\u0148 \u00e4m-s\u00e4m bolup durarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"osmaklamak","meaning":"<div><p>Bir zady bilmediksir\u00e4n bolup, birine habar gatmak, birinden bir zat soramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"osmaklatmak","meaning":"<div><p>Bir zady bilmediksir\u00e4n bolup sora\u015fmak.<\/p><ul><li>Wepa bu syry osmakladyp bilmek\u00e7i bolup, ohyry okuwy\u0148 i\u0148 so\u0148ky g\u00fcni a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot","meaning":"<div><p>\u00ddokary temperaturaly \u00fdanyp, \u00fdagty ber\u00fd\u00e4n gaz, \u00fdalyn.<\/p><ul><li>Ol ot ba\u015fynda eli gaz\u00fdetli otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ody gorjasa\u0148-\u00f6\u00e7er, go\u0148\u015fyny gozgasa\u0148 g\u00f6\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>U\u00e7gundan ot d\u00f6r\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ody \u00f6z\u00fc\u0148e bas, \u00f6tmese-kesek\u00e4. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ot bolmadyk \u00fderde t\u00fcsse bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddaz di\u00fdip otsuz gezme, gy\u015f di\u00fdip --suwsuz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot-i\u00fdm","meaning":"<div><p>Mala berer \u00fdaly ot we i\u00fdmlik zatlary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Mallary ot-i\u00fdm bilen \u00fcpj\u00fcn etmeli. Mal ja\u00fdlaryny\u0148 \u00fdanynda bol ot-i\u00fdm bazasyny d\u00f6retmeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot-i\u00fdmlik","meaning":"<div><p>Mallara ot we i\u00fdm bolarlyk, otluk we i\u00fdmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ot-ojak","meaning":"<div><p>Ot we ot \u00fdakyl\u00fdan ojak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnl\u00e4p ot-ojak g\u00f6rmedik tamda a\u00fdazlar yzgary\u0148 ysy bilen ajan \u00fcz\u00fcm suwuny\u0148 ysy gaty\u015fyp a\u0148ka\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot-\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p>1. Her hili \u00f6s\u00fcmlikler.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy\u0148 \u00fdygyna ot-\u00e7\u00f6pleri\u0148 \u00fd\u00fczi t\u00e4zelenip, buldura\u015fyp otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ot-i\u00fdm, i\u00fdmlik zatlar.<\/p><ul><li>Mallarymyzy\u0148 ot -\u00e7\u00f6pleri hem gutary\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot-\u00fdalyn","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> ot 2.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 g\u00f6wresine uran ot-\u00fdalyndan Sadaby\u0148 habary \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6r\u00e4n gymmat, alar \u00fdaly d\u00e4l (elde satylan zatlary\u0148 nyrhy barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"otag","meaning":"<div><p>Medeni \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fadyp, olary ha\u015fal otlardan arassala\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Pagta otagyna pionerler hem gatna\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otaga","meaning":"<div><p>Gyzlary\u0148 tah\u00fdasyny\u0148 gupbasyna berkidil\u00fd\u00e4n per, bezeg, jyga.<\/p><ul><li>K\u00fcm\u00fc\u015f gupba g\u00fcne\u015f nury degende. Otagalar o\u00fdnar \u00fdeller i\u00e7inde. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otag\u00e7y","meaning":"<div><p>Otag i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan, da\u00fdhan kolhoz\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"otalmak","meaning":"<div><p>Otag i\u015fi ge\u00e7irilmek, ha\u015fal otlardan arassalanmak.<\/p><ul><li>G\u00f6k ekilen \u00fderleri\u0148 hemmesi otalyp gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otamak","meaning":"<div><p>Otag i\u015fini alyp barmak, otag i\u015fini ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ol gowa\u00e7a otamakda, pagta \u00fdygmakda, orak ormakda bolsun, \u00f6zi \u00fdaly gyzlardan pes durma\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otar","meaning":"<div><p>Mal bakyl\u00fdan otluk \u00fder, \u00f6zi me\u00fddany.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn otarda gezip \u00fd\u00f6zk\u00e4m, bir a\u00fdagy d\u00f6w\u00fck tow\u015fan g\u00f6rd\u00fcm. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otarmak","meaning":"<div><p>Maly me\u00fddana go\u00fdberip bakmak, \u00f6ri me\u00fddanynda bakmak, otlatmak.<\/p><ul><li>Ha\u00e7an d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcnden m\u00f6jegi\u0148 tohumy kesilip, biz arka\u00fdyn go\u00fdunlarymyzy otaryp bilerk\u00e4k. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otartmak","meaning":"<div><p>Otara go\u00fdberdip bakdyrmak, \u00f6ri me\u00fddanynda otladylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"otarylmak","meaning":"<div><p>Otara go\u00fdberilip bakylmak, \u00f6ri me\u00fddanynda otladylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"otatmak","meaning":"<div><p>Otag ge\u00e7irtmek, ekinleri\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fadyp, ha\u015fal otlary a\u00fdyrdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ota\u015fmak","meaning":"<div><p>Otamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"otlag","meaning":"<div><p>Mallary\u0148 otla\u00fdan \u00fderi, \u00f6ri me\u00fddany.<\/p><ul><li>Dili\u0148 bolmasada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n sa\u0148a. Go\u00fd indi g\u00fcl \u00f6w\u00fcssin \u00e7\u00f6l\u00fc\u0148 otlagy\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zada ot bermek, bir zady \u00fdakmak, \u00fdandyrmak, tuta\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Olar gapylaryndaky \u00e7\u00f6plemelerini otlajak boldular. <span>(B. Kerba\u00fdew Japbaklar)<\/span><\/li><li>Elind\u00e4ki ody \u00f6\u00e7\u00fcp giden papirasyny \u00fdere ta\u015flap t\u00e4zesini otlady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Toka\u00fd otla at gazan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Herekete getirmek, i\u015fletmek, \u00fd\u00f6retmek (i\u00e7inden ot al\u00fdan dwigateller barada).<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan: --Patdy ma\u015fyny otlasana! --di\u00fdip, o\u0148a igendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Oka tutmak, atmak, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany rehimsiz otlamak gerek. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c7\u00fcrkemek, k\u00f6semek, i\u015fini g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"otlanmak","meaning":"<div><p>1. Ot berilmek, oda \u00fdanmak, tuta\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Herekete getirilmek, ot almak, \u00fd\u00f6r\u00e4p ba\u015flamak (i\u00e7inden ot al\u00fdan dwigateller barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"otlatmak","meaning":"<div><p>1. Ot berdirmek, \u00fdandyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. Herekete getirmek, \u00fd\u00f6retdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"otla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir topar bolup otlap \u00fd\u00f6rmek, bilelikde otlamak.<\/p><ul><li>Uzaklarda otla\u015fyp \u00fd\u00f6ren go\u00fdun s\u00fcr\u00fcleri g\u00f6ze \u00e7ala kakly\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdikleri\u0148 s\u00fcr\u00fcsi dag eteklerinde asuda otla\u015fyp \u00fd\u00f6r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otluk","meaning":"<div><p>Semawary\u0148 turbasyny\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki \u00fcst\u00fcnde ot \u00fdan\u00fdan de\u015fik-de\u015fik \u00fdel \u00e7ekeri.<\/p><\/div>"},{"headword":"otluk-suwluk","meaning":"<div><p>Otly we suwly bol (\u00fder).<\/p><ul><li>Uly Balkanda otluk-suwluk \u00fderleri\u0148-de bolmagy m\u00fcmkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otlukly","meaning":"<div><p>Gaty dogumly \u00fdanyp duran, \u00e7alasyn.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n \u00e7alasyn, otlukly adam. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kellesini al-asamanda tut\u00fdan g\u00f6k erkek t\u00f6wereginde ga\u00fdmala\u015f\u00fdanlara, gyk-baklara otlukly g\u00f6zlerini tegel\u00e4p, \u00fdalt-\u00fdult garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otlu\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p>Ot \u00fdakmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, ba\u015fy \u00fdan\u00fdan jisimli in\u00e7ejik \u00e7\u00f6pjagaz, k\u00fck\u00fcrt.<\/p><ul><li>Sa\u0148a paltosyny egnine \u00fdasgynjak alyp, ba\u015fujundaky otlu\u00e7\u00f6pli sermeledi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otly","meaning":"<div><p>1. Ody bar bolan, ot \u00fdanyp duran.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alary\u0148 i\u00e7ine girse\u0148, otly tamdyra kelle sokan \u00fdaly hopukdyr\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Lokomotiwi\u0148 herekete getir\u00fd\u00e4n demir \u00fdol wagonlaryny\u0148 sostawy, poezd.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4her g\u00f6rmek, otla m\u00fcnmek meselesi ony h\u00f6weslendirip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otukdyrmak","meaning":"<div><p>Ot otlamagy, i\u00fdm i\u00fdmegi \u00f6wretmek.<\/p><ul><li>G\u00f6l\u00e4ni otukdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otukmak","meaning":"<div><p>Ot otlap, i\u00fdm i\u00e7megi \u00f6wrenmek.<\/p><ul><li>Otugan g\u00f6leler d\u00fcr\u00fc\u015fd\u00e4ni i\u00fdip mydar ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otur","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Belli bir kada bo\u00fdun\u00e7a s\u00f6zlemd\u00e4ki s\u00f6zleri\u0148 orasynda go\u00fdul\u00fdan dyngy belgi (,).<\/p><\/div>"},{"headword":"otur-tur","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak \u00fdumu\u015f, ojuk-bujuk i\u015f.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 gyzymyz otur-tura \u00fdarapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otura","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> A\u00fdagy ysmaz bolan, \u015fel bolan.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 otura bolanlygyny bileninden so\u0148 \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden derdinm\u00e4ge oturdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturda\u015f","meaning":"<div><p>Halky\u0148 sud organyna, sud prosesine gatna\u015fmak \u00fc\u00e7in sa\u00fdla\u00fdan wekili.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlawlarda k\u00f6p sanly halk oturda\u015flary-da sa\u00fdlanar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen bilen gata\u015fyp, sudu\u0148 oturda\u015fy \u00fdaly bolup oturan hem ferma m\u00fcdiri \u00ddellidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturda\u015flyk","meaning":"<div><p>Oturda\u015fy\u0148 wezipesi, sud prosesinde oturda\u015fy\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"oturdylmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderden alyp \u00fda-da eltip, ikinji bir \u00fdere ekilmek (ekin hakda).<\/p><ul><li>P\u00f6wrize \u00fdoluny\u0148 iki gapdalyna aga\u00e7 oturdyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat ikinji bir \u00fderde dikilip, gurulyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Tamlary\u0148 ikisinde hem pe\u00e7 oturdyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturgy\u00e7","meaning":"<div><p>Oturmak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan arkasyz gaty mebeli\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ol oturgy\u00e7da oturdy-da n\u00e4medir bir zat barasynda pikir etm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ortanjy otagda bir iki sany oturgy\u00e7 dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturmak","meaning":"<div><p>1. Iki dyzy\u0148y epip, bir \u00fderde orna\u015fmak.<\/p><ul><li>Wepa bilen Kelje bolup duran wakany synlap, bir gapdalda oturdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir \u00fdagda\u00fdda bolmak, bir zat bilen me\u015fgul bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysyny\u015fyp gelnen i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 ba\u015flany\u015fyny, dowamlylygyny\u0148 hem-de \u00e7yly\u015fyrymly h\u00e4zirki zamany g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n i\u015flik.<\/p><ul><li>I\u015fl\u00e4p oturmak, g\u00fcl\u00fcp oturmak, ylgap oturmak, \u00f6wn\u00fcp oturmak, gidip oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otursa-tursa","meaning":"<div><p>H\u00e4li-\u015findi, hemi\u015fe, elmydama, birsyhly.<\/p><\/div>"},{"headword":"oturtmak","meaning":"<div><p>1. Iki dyzy\u0148y epdirip bir \u00fderde orna\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eeker eje \u00e7agalary \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inde oturdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Bu sapar gyzy t\u00f6re ge\u00e7irip oturdy-da, \u00f6zi tamy\u0148 i\u00e7inde gezmelem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmligi bir \u00fderden ba\u015fga bir \u00fdere ge\u00e7irip ekmek, san\u00e7mak.<\/p><ul><li>Indi biz \u00fdakyn g\u00fcnlerde nahal oturtmaga giri\u015fjek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148\u00fcrti bu \u00fderi \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek s\u00fcr\u00fcp, so\u0148 \u015faly \u015fitilini oturd\u00fdarlar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady bir \u00fdere berkitmek, bir \u00fdere eltip gurmak.<\/p><ul><li>Olar pionerler \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 \u00fdedi \u00fderinde zadi\u00fdonokat oturtdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturylmak","meaning":"<div><p>1. Iki dyzy\u0148y epip, bir \u00fdere orna\u015fylmak.<\/p><ul><li>Oturylar weli, \u00fd\u00f6ne ikimizi\u0148 bir agyz g\u00fcrr\u00fc\u0148imiz bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderde uzak wagtlap oturyp galmak, bolmak.<\/p><ul><li>\u00d6ten ag\u015fam k\u00f6p oturyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturymly","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe bir \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan, g\u00f6\u00e7me d\u00f6l, \u00fderli.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenleri\u0148 ikinji b\u00f6legi XYX asyry\u0148 ba\u015flarynda e\u00fd\u00fd\u00e4m oturymly \u00fdere gitmek dogry geldi. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"oturymlylyk","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe bir \u00fderde \u00fda\u015famaklyk, oturymly bolmaklyk \u00fdagda\u00fdy, \u00fderlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"otury\u015f-turu\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f, gylyk-h\u00e4si\u00fdet, bolu\u015f-hereket.<\/p><ul><li>Otury\u015fyna-turu\u015fyna seretse\u0148, onu\u0148 \u00f6zi bir asylly \u00fderi\u0148 ma\u015fgalasy bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otury\u015flyk","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup edil\u00fd\u00e4n \u00fdygnany\u015fyk, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148.<\/p><ul><li>Ol \u00fdokary mekdebi gutaryp \u00e7ykany \u00fc\u00e7in ki\u00e7ijik otury\u015flyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu adam birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl jigit bolup gulluk eden we onda-munda otyryly\u015fyklarda bolup az-kem durmu\u015fy g\u00f6ren adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otury\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan \u00fderle\u015fikli oturmak, hemm\u00e4\u0148 oturmak.<\/p><ul><li>Go\u00e7myrat we ba\u015fgalar ge\u00e7ip otury\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Otury\u015flyk etmek, bilelikde oturmak, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148 etmek.<\/p><ul><li>\u00ddelli kolhoz ba\u015flygy P\u00f6kgen bilen her g\u00fcn di\u00fden \u00fdaly otury\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kemine de\u0148-du\u015f bilen otury\u015fmagy, saz-s\u00f6hbeti s\u00f6\u00fden, me\u00fdlishalar \u015fahyrlary\u0148 biridir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otury\u015fyp-turu\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir-biri\u0148 bilen aragatna\u015fykda bolmak, aragatna\u015fyk saklamak, baryp-geli\u015fmek, bary\u015f-geli\u015f etmek.<\/p><ul><li>Sag bol, Jeren eje otury\u015fmaga-turu\u015fmaga \u00fdene wagt taparys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otuz","meaning":"<div><p>30 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Men ony otuz \u00fdyl mundan ozal g\u00f6renimde, uzynrak g\u00fcler \u00fd\u00fczli mele gelindi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol orta bo\u00fdly, \u00fda\u015fy otuzdan agan g\u00f6rmege\u00fd \u00fdigitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otuzlyk","meaning":"<div><p>K\u00e4bir zatlarda \u00f6l\u00e7eg birligi.<\/p><ul><li>Gapydan giren \u00fderi\u0148de otuzlyk \u00e7yra parlap \u00fdanyp dur. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Otuzlyk tigir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"otuz\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>1. Otuz \u00fdyl m\u00f6hleti bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Bolanyna otuz \u00fdyl dolan wakany\u0148 \u00fdyllygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"otyr\u00fder","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adam bedenini\u0148 bil bilen \u00e7anaklyk aralygyndaky b\u00f6legi arka tarapy, syrty.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 ilki bilen otyr\u00fderinden, dyzlaryny\u0148, tirseklerini\u0148 deg\u00fd\u00e4n \u00fderinden \u00fdyrtyl\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ot\u00e7ulyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> otluk1.<\/p><\/div><div><p>2. Ot ta\u00fd\u00fdarlany\u015f i\u015fi bilen me\u015fgullanmaklyk.<\/p><ul><li>Ot-i\u00fdmlik ekinler ekiljek u\u00e7astoklar h\u00e4zirden bellenip, ot\u00e7ulyk brigadalaryna berkidilmelidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owadan","meaning":"<div><p>Da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdunca \u00fdakymly, g\u00f6rmege\u00fd, gel\u015fikli.<\/p><ul><li>Dursun a\u00fdratyn owadan gyzdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Haty owadan \u00fdazmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owadanlamak","meaning":"<div><p>Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015f bermek, owadan etmek, bezemek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 birn\u00e4\u00e7e b\u00f6leklerini p\u00f6kgi \u015fekiller bilen owadanlapdyrlar. <span>(Gadymly D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owadanlatmak","meaning":"<div><p>Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015f berdirmek, gel\u015fikli, \u015fekilli etdirmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcni owadanlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owadanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gitdik\u00e7e gel\u015fikli, \u015fekilli, owadan bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 g\u00f6rki barha owadanla\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owadanlyk","meaning":"<div><p>1. Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6rkl\u00fclik, g\u00f6rmege\u00fdlik.<\/p><ul><li>\u015eeker, d\u00fcn\u00fd\u00e4de owadanlyk adama kaw\u00e4gt betbagtlyk hem getir\u00fd\u00e4r ekeni! <span>(R. Ali\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><li>Berdini\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde bir hili gel\u015fiklik, owadanlyk pe\u00fdda bolupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fiklilik, timarlylyk, rejelilik, g\u00f6zellik, bezeglilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"owal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ozal.<\/p><\/div>"},{"headword":"owal-ahyr","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148de-so\u0148da, ahyr so\u0148unda, i\u0148 so\u0148y.<\/p><ul><li>Owal-ahyr \u00fderine \u00fdetirilmeli bolsa, edip gutaran \u00fdag\u015fy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owalky","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ozalky.<\/p><ul><li>D\u00f6redijiligini\u0148 uru\u015fdan owalky d\u00f6wr\u00fcnde Ata Gow\u015fudow birn\u00e4\u00e7e heka\u00fda, feleton \u00fdazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owarra","meaning":"<div><p>Da\u015f aralyk, uzak aralyk, uzak \u00fder, da\u015f, uzak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 gapdalynda suw barka, ony owarradan \u00fd\u00fck edinip getirmegi\u0148 geregi \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Geljek harasat \u00f6z\u00fcmi owarra alyp gidermik\u00e4m -- di\u00fdip pikirlen\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owarram","meaning":"<div><p>N\u00e4me bolsa \u015fol, bolsa bolsun a\u00fdby \u00fdok, j\u00e4hennem go\u00fd.<\/p><ul><li>Gel-gel bu zatlary owarram di\u00fdsem, indiki\u0148 n\u00e4me? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Owarram d\u00f6k\u00fclse, bol basymrak! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owaz","meaning":"<div><p>1. Bogaz perdelerini\u0148 titremegi netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Da\u015farda bir adamzady\u0148 owazy gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00c7ekimli sesler di\u0148e owazdan ybaratdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sazy\u0148, a\u00fddymy\u0148 \u00fdakymly labzy sesi.<\/p><ul><li>Owazy\u0148 dolduryp t\u00f6werek-da\u015fa, gyzykly he\u0148leri \u00e7algyn, t\u00fc\u00fdd\u00fcgim! <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 gudogy\u0148 batly owazy \u015f\u00e4here \u00fda\u00fdrap gitdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zat hakda bolan habar, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"owaza","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 dabarasy, tarypy, \u015f\u00f6hraty.<\/p><ul><li>Owazasy \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni tutan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Owazasy il i\u00e7inde dolupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owazlanmak","meaning":"<div><p>Owaz \u00e7ykarmak, seslenmek, ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Owazlan\u00fdar g\u00f6\u00fd\u00e4 dutary\u0148 tary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owazly","meaning":"<div><p>\u00ddakymly, myla\u00fdym sesli.<\/p><\/div>"},{"headword":"owdurmak","meaning":"<div><p>Eli\u0148 bilen basyp, biri-birine s\u00fcrt\u00fcp \u00fdum\u015fatdyrmak eretdirmek (gurt we \u015f. m. barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"owf","meaning":"<div><p>Biynjalygy, darykmaklygy, agyryny we \u015f. m. a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Owf \u00c7ary sen n\u00e4tdi\u0148? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00abOwf\u00bb etdir\u00e4gede kellesini galdyrdy. <span>(\u00abEdebi\u00fdatda Hrestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><li>Owf, n\u00e4hili yssy? <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owganlar","meaning":"<div><p>Owganystany\u0148 \u00fderli halky esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"owjun","meaning":"<div><p>Bo\u00fduntyrygy\u0148 a\u015fagyndan go\u00fdul\u00fdan ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Owjun go\u00fdmasa\u0148, \u00f6k\u00fczi\u0148 bo\u00fdnuny bo\u00fduntyryk \u00fdara ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owkalamak","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 bir \u00fderini el bilen gysy\u015fdyryp owmak, endamy\u0148 agyr\u00fdan \u00fderlerini basy\u015fdyrmak, massa\u017e etmek.<\/p><ul><li>\u00c7igrek degen ellerini olar \u00e7endan owkala\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Owkalady hassa\u0148 elin, \u00fdalkap dogan \u00fdaly bolup. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady gysy\u015fdyryp owratmak, eli\u0148 a\u00fdasyna salyp mynjyratmak, k\u00fclke etmek, hapasyny a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Kendir tu\u017eurkasyny\u0148 eteginde gatan la\u00fdyk owkalady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. E\u00fdini \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in \u00e7eki\u015fdirip \u00fdum\u015fatmak, eli\u0148 bilen owmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owkalanmak","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 bir \u00fderi el-bilen basylyp owradylmak, massa\u017e edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gysy\u015fdyrylyp owradylmak mynjyradylmak.<\/p><\/div><div><p>3. E\u00fdi \u00fdetirilmek \u00fc\u00e7in \u00e7eki\u015fdirilip \u00fdum\u015fadylmak, el bilen owulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owkalatmak","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148 bir \u00fderini el bilen basydyrmak, owdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owkala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i owkalamak, owkalanmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"owkat","meaning":"<div><p>1. G\u00fcn-g\u00fczeran \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 dokanja biz ala\u00e7ar\u0148y satyp, owkat edip otyryn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"owlak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ge\u00e7ini\u0148, ke\u00fdigi\u0148 alty a\u00fdlyga \u00e7enli \u00e7agasy.<\/p><ul><li>Ol, jeren owlagyny\u0148 ulalandan so\u0148 hem \u00e7\u00f6li \u00fdadyndan \u00e7ykarma\u00fd\u015fy \u00fdaly, obany unutma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>B\u00f6kjekle\u015f\u00fd\u00e4r marallary\u0148 owlagy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owlak-guzy","meaning":"<div><p>Owlak hem guzy, go\u015fulan guzy hem owlak.<\/p><ul><li>Jar\u00e7ylar owlak-guzy \u00fdaly m\u00e4le\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 owlak -guzy bak\u00fdan oglan wagtymdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bibi hem sagym gutaranso\u0148 owlak-guzular bilen g\u00fcmenip \u00fd\u00f6rdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><li>Owlak-guzy, go\u00fdun-ge\u00e7i m\u00e4le\u015fip, m\u00e4lim ed\u00fdar g\u00f6rm\u00e4ndirler \u00e7ygyry. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owlakgapdy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Birn\u00e4\u00e7e atly bolup, damagy \u00e7alnan owlagy gapyp alyp, sa\u00fdlanyp \u00e7ykyp bilmek o\u00fdny, g\u00f6kb\u00f6ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"owlaklamak","meaning":"<div><p>Guzlamak (ge\u00e7i, ke\u00fdik hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"owmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady eli\u0148 bilen owkalap mynjyratmak, k\u00fcl etmek.<\/p><ul><li>Gumy owup g\u00f6r\u00fd\u00e4r hem-de ysga\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady owkalap ezmek.<\/p><ul><li>Gurt owup ta\u00fd\u00fdarlan gatygyny gatyp, naharlaryny berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Selm\u00e4mi owup \u00f6\u00fd\u00fcme girdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owma\u00e7","meaning":"<div><p>Dogralan gyzgyn \u00e7\u00f6regi \u00fdagda owup ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fd\u00e4n i\u00fdmit.<\/p><\/div>"},{"headword":"owma\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Owma\u00e7 \u00fdaly edip owmak, mum-helim etmek mynjyratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownamak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda bolmak, owranmak u\u015famak.<\/p><ul><li>Bu ta\u00fdda bolsa hemme zatlary\u0148 b\u00f6lenlere b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4ndigini we owna\u00fdandygyny g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barha ki\u00e7elmek, ownuk bolup u\u015fap ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00c4hmi\u00fdeti peselmek, pese ga\u00e7mak, agry ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Paha\u00fd, g\u00fcrr\u00fc\u0148imiz-\u00e4 juda ownad-ow, ullakan kolhoz hojalygyndan gelip, bir bizi\u0148 hojalygymyza d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol so\u0148ky wagtlar has ownap ba\u015flapdyk, bolgusyz zatlary hem agzyna al\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ownatmak","meaning":"<div><p>Ownuk etmek, b\u00f6leklere b\u00f6lmek, ma\u00fdda-ma\u00fdda etmek, b\u00f6leklemek, ma\u00fddalamak, u\u015fatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownujak","meaning":"<div><p>Has ownuk \u00f6r\u00e4n ownuk, ma\u00fdda, ki\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00ddumurtgany\u0148 sarysynda di\u0148e, mikroskop astynda g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, \u00f6r\u00e4n ownujak sarylyk \u015farjagazlary pe\u00fdda bol\u00fdarlar. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anotami\u00fdasy We Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Ownujak dogralan et onu\u0148 i\u015fd\u00e4sini a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ownuk","meaning":"<div><p>1. Iri d\u00e4l, uly d\u00e4l, u\u015fak.<\/p><ul><li>Ownuk galalary\u0148 hanlary-da-\u00f6z n\u00f6kerleri bilen mu\u0148a go\u015fulyp bile ga\u00fdd\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ozalky onbir sany ownuk \u00fdaby\u0148 deregine kanal salyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Drob sanlar tutu\u015f bir zady\u0148 ownuk b\u00f6legini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdeti bolmadyk, ujypsyz, ugursyz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6z\u00fcni alyp bar\u015fynda en\u00e4ni\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n k\u00e4n ownuk zatlar pe\u00fdda boldy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ownuk mesele, ownuk g\u00fcrr\u00fc\u0148, ownuk alada.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Jemgi\u00fdet\u00e7ilik we ykdysady ta\u00fddan \u00e4hmi\u00fdeti uly bolmadyk kuwwaty az bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownuk-u\u015fak","meaning":"<div><p>1. On\u00e7akly d\u00e4l, u\u015fak-d\u00fc\u015fek, ma\u00fdda-\u00e7\u00fc\u00fdde.<\/p><ul><li>Ilki ol Wepany\u0148 \u00fdaralaryny da\u0148y\u015fdyrdy so\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 ownuk-u\u015fak \u00fdaralaryny da\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd \u00fc\u00e7in ownuk-u\u015fak zat aldym. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hmi\u00fdeti az bolan, bolgusyz, \u00e4hmi\u00fdetsiz.<\/p><ul><li>Be\u00fdle ownak-u\u015fak zatlary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini edip \u00fd\u00f6renden, sapaklary\u0148yza gowrak ta\u00fd\u00fdarlany\u0148! -- di\u00fdip, jogap ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ownak-u\u015fak kem\u00e7ilikleri g\u00f6rkezmek bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ownuklamak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki bol\u015fundan ownap ba\u015flamak, \u00f6\u0148k\u00fcsinden ownuk bolmak, ki\u00e7elmek, u\u015faklamak, ma\u00fddalamak.<\/p><ul><li>Iri damjalar barha ownuklap hakyky si\u0148\u0148itli \u00fdag\u015fa \u00f6wr\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ownuk-u\u015fak zada \u00fcns bermek, s\u00e4hel\u00e7e zada \u00fcns bermek, ma\u00fdda\u00e7yl, u\u015fak\u00e7yl bolmak bolgusyzlyga \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownuklatmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki bol\u015fundan ownatmak, u\u015faklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownukly-irili","meaning":"<div><p>1. Ululy-ki\u00e7ili ma\u00fddaly-irili.<\/p><ul><li>\u00ddeke galan \u015fu ja\u00fdda \u00fda\u015fa\u00fdan ma\u015fgalany\u0148 iki-\u00fc\u00e7 sany ownukly-irili \u00e7agalary i\u015fikde o\u00fdna\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eol mahal hem ownukly-irili ke\u00fdik s\u00fcr\u00fcsi \u00f6kje g\u00f6terip, g\u00f6zden \u00fditip gid\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ownuk-u\u015fak \u00e4hmi\u00fdeti bolan.<\/p><ul><li>\u015eular \u00fdaly ownukly-irili kem\u00e7ilikler gurlu\u015fygy\u0148, birn\u00e4\u00e7e ob\u00fdektlerini\u0148 wagtynda gutarylmagyna p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ownuklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownuk\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ownuk\u00e7yl","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak zada \u00fcns ber\u00fd\u00e4n, s\u00e4hel\u00e7e zada \u00fcns ber\u00fd\u00e4n, ownuk zatlara ba\u015f go\u015f\u00fdan, ma\u00fdda\u00e7yl.<\/p><ul><li>Patriarhal pome\u015fik ukladyny\u0148 h\u00e4si\u00fdetli figurasy korob\u00e7ka samsyk, gysgan\u00e7, ownuk\u00e7yl, m\u00fc\u0148k\u00fcr adamdyr. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ownuk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Ownuk\u00e7yl bolmaklyk, ownuklyk etmeklik, ma\u00fdda\u00e7yllyk u\u015faklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"owram","meaning":"<div><p>1. K\u00fcl-owram bolmak-\u00e7ympytrak bolmak, owram-owram bolmak halys owranyp gitmek.<\/p><ul><li>\u00dcmm\u00fclmez \u00fdogyn aga\u00e7lar gara \u00f6rt bolup k\u00fcle d\u00f6n\u00fcpdir k\u00fcl-owram bolup pytrapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fcl-owram etmek-\u00e7ym pytrak etmek, owram-owram etmek, owratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owram-owram","meaning":"<div><p>K\u00fcl-ma\u00fdda, k\u00fcl-pe\u00fdkun, k\u00fcl-u\u015fak.<\/p><ul><li>Elind\u00e4ki sigaretini basyp, owram-owram etdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owranmak","meaning":"<div><p>Ma\u00fdda-ma\u00fdda bolmak, owmak, b\u00f6lenlere b\u00f6l\u00fcnmek, owram-owram bolup gitmek, ownatyklara b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><ul><li>An-ha birini\u0148 \u00e7ympytrak owranan sag goluny omzundan kesdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owratmak","meaning":"<div><p>1. Ma\u00fdda-ma\u00fdda etmek ownuk b\u00f6leklere b\u00f6lmek, owram-owram etmek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7akla\u0148rak bir k\u00f6prini\u0148 a\u015fagyndaky sementleri owratdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6w\u00fcp b\u00f6leklere b\u00f6lmek, a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel pe\u00e7e sazak owradyp salmakda Ho\u015fgeld\u00e4 k\u00f6mek berm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dyr-pytrak etmek, derbi-dagyn etmek dagytmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany owradyp, l\u00e4\u015fini serer, Gazap edip salsa\u0148, dagy hem \u00fdarar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsar","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 kellesine salyn\u00fdan demir di\u015fli nogta.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 d\u00fc\u00fdesini\u0148 owsaryndan \u00fdapy\u015fdym, bermejek boldum. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7oluk ma\u00fdany\u0148 owsaryny hasyr-husur gazykdan \u00e7\u00f6z\u00fcp \u00fcst\u00fcne towsap m\u00fcndi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsarlamak","meaning":"<div><p>1. Owsar salmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni owsarlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini \u00f6z\u00fc\u0148e bo\u00fdun egdirmek, gara\u015fly etmek, tabyn etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"owsarlanmak","meaning":"<div><p>1. Owsar salynmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148yjyk ba\u015fy owsarlaman ma\u00fda \u00fda\u0148adandan patyrdyk urmaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilmek, gara\u015fly edilmek, tabyn edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"owsarlatmak","meaning":"<div><p>1. Owsar saldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirtmek, gara\u015fly etdirtmek, tabyn etdirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"owsarly","meaning":"<div><p>1. Owsar salmak.<\/p><ul><li>Owsarly erkek.<\/li><li>Owsarly d\u00fc\u00fde.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdun egdirilen, gara\u015fly edilen, tabyn edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"owsun","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> M\u00f6\u00fd, \u00fdylan we \u015f. m. \u00e7akanda okal\u00fdan doga.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 bady, ha\u00fdbaty, t\u00e4siri g\u00fc\u00fd\u00e7, gudrat.<\/p><ul><li>\u015eu \u00e7a\u015f\u00e7y \u00e7amana meni\u0148 owsunym \u00fd\u00f6r\u00e4nok, menden n\u00e4me islese\u0148iz aly\u0148-da \u015funy meni\u0148 mekdebimden a\u00fdry\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mehinlini\u0148 owsuny \u015fol ni\u00fdetini bir bada gow\u015fatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsunlamak","meaning":"<div><p>M\u00f6w\u00e7 almak, owsun atmak, ha\u00fdbatlanmak, s\u00fcr\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Bu pursatda Ba\u00fdly \u00f6z\u00fcni\u0148 saklanyp bilme\u00fd\u00e4ndigini, g\u00f6\u00fd\u00e4 bir g\u00fc\u00fd\u00e7li zat owsunlap demine \u00e7ek\u00fd\u00e4n \u00fdaly ygty\u00fdaryny elinden o\u0148a aldyrypdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>N\u00e4me jogap berjegi\u0148i bilmez \u00fdaly, bu ta\u00fdda d\u00fc\u015fn\u00fcksiz hi\u00e7 zat \u00fdok -- di\u00fdip, W\u00fc\u015fi kel gyzy owsunlamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsunlanmak","meaning":"<div><p>Owsuna berilmek, owsuny\u0148 t\u00e4sirine d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Artgy\u0148 a\u00fdgyt edijiligi onu\u0148 erkini elinden aldy-da n\u00e4hili bolanyny hem du\u00fdman owsunlanan \u00fdaly, gurply gujaga doldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsunlatmak","meaning":"<div><p>Owsuny\u0148 t\u00e4sirine d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Tamarany\u0148 b\u00fctin du\u00fdgy damarlaryna jan ber\u00fd\u00e4rdi, ony \u00f6z\u00fcne bakan owsunlad\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owsunmak","meaning":"<div><p>M\u00f6w\u00e7 almak, tolgunmak, batlanmak galkynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owsun\u00e7y","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owsun atyjy owsun bilen \u00f6z\u00fcne dartyjy.<\/p><ul><li>Ol jar owsun\u00e7y \u00fdaly hemme suwy demine dartyp, p\u00fcre-p\u00fcr bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00f6w\u00e7 alyjy ha\u00fdbat atyjy, \u00f6z\u00fcne \u00e7ekiji.<\/p><ul><li>Ylgadym g\u00f6rm\u00e4ge g\u00f6zel \u00fdarymy, Ak \u00fd\u00fczde owsun\u00e7y z\u00fclpi-tarymy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owulmak","meaning":"<div><p>1. K\u00fclke bolmak owranmak, ma\u00fddalanmak.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fcsinden owlan temm\u00e4ki k\u00fclkesini \u00e7ykardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Owkalanyp mynjyradylmak, ezilmek.<\/p><ul><li>Gapyda guma bula\u015fyp oturan a\u00fdnany\u0148 sa\u00e7lary dagynykdy tozan si\u0148en solgun \u00fd\u00fczi \u00e7ytykdy gam\u00e7y degen symsyklanan g\u00f6wresi owlupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owuntyk","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ownujak b\u00f6lekleri, d\u00fcw\u00fcr-d\u00fcw\u00fcr bolan b\u00f6lejikleri, d\u00e4nesi, k\u00fclije.<\/p><ul><li>G\u00fclendam \u00e7\u00f6rek owuntygyny alyp, elinde myn\u00e7gala\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddarylan bombany\u0148 owuntyklary telim \u00fderimden \u00fd\u00fczle\u00fdje \u00fdara salyp gidipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Di\u015finizi\u0148 arasyna \u00e7\u00f6rek we et owuntyklary galan mahalynda, ony \u00e7\u00f6pjagazlar, sim b\u00f6lejikleri bilen gorjamak bolma\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owurt","meaning":"<div><p>1. Iki \u00fda\u0148agy\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fczi, i\u00e7 bo\u015flugy.<\/p><ul><li>Ol a\u015fagy dodagyny di\u015fledi, owurtlary \u00fdumralan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Iki owurdyny \u00e7\u00f6rekden dolduryp, sapagyny ta\u00fd\u00fdarlama\u00fda ba\u015flady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agyz bo\u015flugy, agyz.<\/p><ul><li>A, men bolsam owurdymda suw bar \u00fdaly dym\u00fdaryn. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owurtlamak","meaning":"<div><p>Owurda alyp i\u00e7mek (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Men onu\u0148 g\u00f6wni \u00fc\u00e7in \u00e7aldan \u00fc\u00e7-d\u00f6rt owurtladym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Garly ussa k\u00e4sesine gu\u00fdan \u00e7a\u00fdyny owurtlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Stakana suw gu\u00fddy-da, ony ha\u00fdaljak owurtlap i\u00e7ip ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ahmedi \u00e7a\u00fdyndan bir gezek owurtlady-da s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owurtlanmak","meaning":"<div><p>Owurda alnyp i\u00e7ilmek (suwuklyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"owurtlatmak","meaning":"<div><p>Owurdyna aldyryp i\u00e7irmek, azajyk i\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"owuz","meaning":"<div><p>T\u00e4ze guzlan maly\u0148 ilkinji s\u00fc\u00fdd\u00fcnden bi\u015firilen \u00f6n\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"owu\u00e7","meaning":"<div><p>Bir eli\u0148 i\u00e7i tarapa b\u00fck\u00fclen bo\u015flugy.<\/p><ul><li>Bir owu\u00e7 un. Bir owu\u00e7 gowurga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"owu\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Owu\u00e7 bilen almak, owju\u0148y doldurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"owu\u015fmak","meaning":"<div><p>Owmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Gurt owu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ow\u015fanaklamak","meaning":"<div><p>Satany\u0148y gi\u0148 a\u00e7yp \u00fd\u00f6remek a\u00fdaklary\u0148 arasyny gi\u0148 a\u00e7yp hereket etmek.<\/p><ul><li>P\u00e4lwanlara gar\u015fy ow\u015fanaklap \u00f6t\u00e4gitdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ileri tarapdan ow\u015fanaklap gel\u00fd\u00e4n Halnazar, k\u00f6r ediji g\u00fcnde g\u00f6zlerini gyrpyldadyp Melegu\u015fa bakan \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ow\u015fanaklatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdaklaryny\u0148 arasyny a\u00e7dyryp \u00fd\u00f6retmek hereket etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ozak","meaning":"<div><p>\u00c7apy\u015fykda, ylga\u015fykda \u00f6\u0148 gel\u00fd\u00e4n, hemi\u015fe oz\u00fdan.<\/p><ul><li>Kimi\u0148 galak, kimi\u0148 ozakdygyny kim bil\u00fd\u00e4r? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ozal","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e wagt mundan \u00f6\u0148, \u00f6\u0148ki wagtlar, \u00f6\u0148ler, \u00f6\u0148, owal.<\/p><ul><li>Gulluhana i\u015f ynanmak m\u00fcmkin d\u00e4l! -- di\u00fdip, men ozal size a\u00fdtdym ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ozallar \u00e7a\u0148lap \u00fdatan bu \u00fderleri bag-bossan\u00e7ylyga \u00f6w\u00fcrmek \u00fc\u00e7in 15 sany gu\u00fdy gazypdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ilki bilen, \u00f6\u0148i bilen, owal, \u00f6\u0148\u00fcrti, \u00f6\u0148.<\/p><ul><li>\u00d6wez, oglum, bu me\u00fddana gire\u0148de, Ozal sypa\u00fdy\u00e7ylyk etmegi\u0148 gerek. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eeker A\u00fdnadan ozal Artygy\u0148 bo\u00fdnundan gujaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ozal belent tut\u00fdan ynsan a\u0148yny, Bulut bekl\u00e4p bilmez onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ozalky","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148 bolup ge\u00e7en, owalky, \u00f6\u0148ki.<\/p><ul><li>Onu\u0148 barasyndaky ozalky g\u00fcrr\u00fc\u0148-Halnazary \u00f6ld\u00fcripdir di\u00fdlen g\u00fcrr\u00fc\u0148 azmydy! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kolhozy\u0148 ozalky ba\u015flygy ozal gyzyl go\u015fun hatarynda gulluk eden \u00fdigitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ozalky idegsiz \u00fdatan \u00fderleri tekizlemek, d\u00f6k\u00fcnlemek \u00fc\u00e7in \u00e4hli g\u00fc\u00fd\u00e7ler mobilizlendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ozan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fddym\u00e7y bag\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ozdurmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148e ge\u00e7irmek, \u00f6\u0148e d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00f6td\u00fcrmek (\u00fdary\u015fda).<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148e ge\u00e7mek, artdyrmak.<\/p><ul><li>Biz sy\u00fdahat\u00e7ylardan-da ozdurdyk. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ozmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148e ge\u00e7mek, \u00fdetip \u00f6tmek, \u00f6\u0148 gelmek, birinji \u00fderi e\u00fdelemek (\u00fdary\u015fda).<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fda ozany\u0148 ba\u00fdragyna sygyr, g\u00f6le \u00fda-da go\u00fdun beril\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tarla\u0148 \u015fu g\u00fcn ozmalydyr, ol atdan \u00e7ykan ta\u00fddyr. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148 hatarda barmak, bir i\u015fde, \u00fdary\u015fda \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Bir-birinden ozjak bolup g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4r, h\u00f6wesli gyzykly i\u015fi\u0148 bary\u015fy. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hudojnik durmu\u015fdan ozup ge\u00e7\u00fd\u00e4r we g\u00f6reld\u00e4ni\u0148 be\u00fdik g\u00fc\u00fdj\u00fcni pe\u00fddalan\u00fdan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Egri azar, dogry ozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00e7erk","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> 1. Bir real wakany be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n \u00e7akla\u0148rak edebi eser.<\/p><ul><li>\u00ddazyjylary\u0148 makalalary, o\u00e7erkleri we gowgulary \u00fdygy-\u00fdygydan pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcnki kolhoz adamlary hakynda ol birn\u00e4\u00e7e o\u00e7erk \u00fdazdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir mesele barada umumy \u00fdazylan be\u00fdannama.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 taryhyny\u0148 o\u00e7erki.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00e7erk\u00e7i","meaning":"<div><p>O\u00e7erk \u00fdaz\u00fdan \u00fdazyjy, \u017eurnalist.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fd","meaning":"<div><p>1. <span>Geografi\u00fda<\/span> Pos\u00fder, \u00e7\u00f6ketlik.<\/p><ul><li>Maryny\u0148 gola\u00fdynda, Ama\u015fany\u0148 o\u00fdunda, Murgaby\u0148 bo\u00fdunda mydama g\u00f6k b\u00fcrenip oturan bir uly oba bar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>S\u00fcr\u00fcni\u0148 o\u00fda in\u00fd\u00e4n tarapyna seredip ba\u015flady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ukur emele gelen \u00fder, \u00e7ukur.<\/p><\/div><div><p>3. Tekiz d\u00e4l, d\u00fcz d\u00e4l, pes.<\/p><ul><li>Tamy suwagyny\u0148 \u015fu \u00fderi o\u00fd bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fd-pikir","meaning":"<div><p>Pikir, pa\u00fdhaslany\u015f.<\/p><ul><li>Ol gi\u0148 \u00fdol bilen ba\u015fyny a\u015fak salyp, o\u00fd -pikire \u00e7\u00fcm\u00fcp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dost, o\u00fd-pikirden \u00e7ykjak zat \u00fdok, al, gawun i\u00fdeli! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fda","meaning":"<div><p>Uka gitmedik, uklaman \u00fdatan, uklamadyk.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn dagy o\u00fdamyka. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00fcm\u00e4ni\u0148 \u00fdokary \u00fderlerind\u00e4kiler hem bir-birini\u0148 o\u00fdandygyny du\u00fddular. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdaklatmak","meaning":"<div><p>1. Her hili o\u00fdunlar etdirmek, b\u00f6kjekletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Iki baka hereket etdirmek.<\/p><ul><li>Jeren g\u00f6zlerini o\u00fdnakladyp, g\u00fclki gaty\u015fykly gepledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdaly-ukuly","meaning":"<div><p>\u00ddarym ukudaky \u00fdagda\u00fd, ne o\u00fda, ne-de ukuly.<\/p><ul><li>K\u00f6megi\u0148 heniz hem \u015fol o\u00fdaly-ukuly \u00fdaty\u015fdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Uka gitmezlik, ukuda d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Bize bir-birimiz bilen elmydama o\u00fdalykda g\u00f6r\u00fc\u015fmek nesip etsin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u015f\u00fcmde men seni o\u00fdalygymdakydan k\u00f6p g\u00f6r\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdan-bu\u00fdan","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k, ol tarapa-bu tarapa.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fderde biraz durup. O\u00fdan, bu\u00fdan garadym. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ol-bu, ol zat-bul zat.<\/p><ul><li>Bir salym o\u00fdan-bu\u00fdan, durmu\u015f-d\u00fcn\u00fd\u00e4 g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00fcnden s\u00f6z a\u00e7yp, g\u00fcrle\u015fip oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdanmak","meaning":"<div><p>1. Ukudan a\u00e7ylmak, turmak.<\/p><ul><li>Myhmanlary\u0148 galmagalyna \u00f6\u00fd e\u00fdeleri hem o\u00fdanypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gij\u00e4ni\u0148 \u00fdary ge\u00e7enden so\u0148, men o\u00fdandym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4her halky aljyra\u0148\u0148ylyk bilen o\u00fdandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcze \u00e7ykmak, pe\u00fdda bolmak, d\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdarmak","meaning":"<div><p>1. Ukudan a\u00e7mak, turuzmak.<\/p><ul><li>Ony \u00fduwa\u015flyk bilen o\u00fdaryp \u00f6\u00fdlerine alyp geldi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcze \u00e7ykarmak, d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Onda \u00f6z g\u00fc\u00fdj\u00fcne be\u00fdik ynan\u00e7 du\u00fdgusyny o\u00fdar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdaga galdyrmak, t\u00e4ze du\u00fdgy d\u00f6retmek, janlandyrmak.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148 sesleri b\u00fctin obany o\u00fdarypdy, di\u0148e her kim \u00f6z t\u00fcneginde dymy\u015fyp otur\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u00fdarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fddurmak","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere ga\u00fdta-ga\u00fdta o\u00fdkamak, s\u00fc\u00fdkemek, s\u00fcrtg\u00fclemek.<\/p><ul><li>Elleri bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni o\u00fdkalap pallady-da \u00fderinden turup tamyna \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdkalamak","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere s\u00fcrtg\u00fclemek, yzygiderli s\u00fc\u00fdkemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 garnyna \u00e7alaja \u00f6rg\u00fcnli e\u0148egini go\u00fdanda, Annam jykyr-jykyr g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Myrat elini\u0148 a\u00fdasyny dyzyna o\u00fdkady-da, nas atmak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdkanjyramak","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k gozganmak, gymyldap oturmak, gozganjyramak.<\/p><ul><li>N\u00e4ho\u015f adam kimin iki \u00fdana o\u00fdkanjyrap, ynjalyksyz \u00fdatdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ol o\u00fdkanjyrady-da: --Go\u00fdun bakaryn --di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4n \u00fda\u00fddanjyrap durmak, ikirji\u0148l\u00e4p durmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fmezlige salyp, o\u00fdkanjyrap otyr za\u0148\u0148ar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdkanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00fc\u00fdkenmek, \u00fdaplanyp ga\u015fanmak.<\/p><ul><li>Gotur at \u00e7\u00f6pden-\u00e7\u00f6pe s\u00fc\u00fdkenip, aga\u00e7dan -agaja o\u00fdkanyp galyberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol bir g\u00fcn omzuny ga\u015famak \u00fc\u00e7in agaja o\u00fdkan\u00fdar weli, \u00fdokarsndan na\u00fdynjar ses e\u015fidil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ynjalyksyz bolmak \u00fda\u00fddanmak.<\/p><ul><li>Stulda oturmaga \u00f6wreni\u015fm\u00e4nso\u0148, gorka-gorka o\u00fdkanyp, oturgyjyny stola \u00fdakynyrak s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdkatmak","meaning":"<div><p>\u00c7aldyrmak, s\u00fcrtd\u00fcrmek, s\u00fc\u00fdketmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdlagramak","meaning":"<div><p>Gorkuly garanjaklamak, e\u00fdl\u00e4\u0148e-be\u00fdl\u00e4\u0148e gorkuly seretmek.<\/p><ul><li>Lellik bilen k\u00f6rpe o\u00fdlagrap, yzlaryna seredi\u015fip gel\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdlagra\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde o\u00fdlagramak, gorkup e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k seredi\u015fmek, garanjakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gum getiren soldatlar \u00fdapyryly\u015f\u00fdardylar we o\u00fdlagra\u015f\u00fdardylar. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sewastopol Heka\u00fdalary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Bar \u00fcns\u00fc\u0148i g\u00f6n\u00fckdirmek, bir zat barada pikir etmek, pirirlenmek.<\/p><ul><li>Adamlar! siz o\u00fdlap g\u00f6r\u00fc\u0148: paty\u015fadan i\u015f\u00e7i razymy? --\u00ddok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hawa, ba\u015flyk, \u00fda\u0148y ma\u0148a: --bir \u00fdana gezm\u00e4ge gideli! --di\u00fddi weli, \u015fo\u0148a gitsemmik\u00e4m-gitmesemmik\u00e4m di\u00fdip o\u00fdlap durmu\u015f. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eu be\u00fdik ma\u015fgalada \u00f6z\u00fcni\u0148 n\u00e4hili derejede orun tutandygyny o\u00fdlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ak etmek, pa\u00fdhas etmek, \u00e7aklamak.<\/p><ul><li>Myrat \u00f6z \u00fdanyndan: --indi bir \u00e7en boldy! --di\u00fdip o\u00fdlan bolsa gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u00fcns\u00fc\u0148i g\u00f6n\u00fckdirmek, bir zat barada pikir etmek, pikirlenmek.<\/p><ul><li>Ezize uzak o\u00fdlanmaga-da hajat galmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fdhas etmek, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirmek, pa\u00fdhaslanmak, pikirlenmek.<\/p><ul><li>Ol seni\u0148 o\u00fdlanmagy\u0148a, halk hakimi\u00fdetini kimi\u0148 gora\u00fdanyna d\u00fc\u015f\u00fcnmegi\u0148e gara\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdagda\u00fd Gar\u00fdagdyny pikirlenm\u00e4ge, o\u00fdlanmaga mejbur ed\u00fd\u00e4r. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdlany\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zat barada her tarapla\u00fdyn pikirlenmek, o\u00fdlap g\u00f6rmek, \u00f6l\u00e7erip g\u00f6rmek, pikirleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Muny biz o\u00fdlany\u015fyp g\u00f6rmeli bolarys! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdol bo\u00fdy dym\u015fyp, her ha\u00fdsy \u00f6z \u00fdanyndan o\u00fdlany\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdluk","meaning":"<div><p>Sowukdan goranmak \u00fc\u00e7in egne atyl\u00fdan, ke\u00e7eden tikilen \u00fde\u0148siz ge\u00fdim, \u00fdapynja.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00e7opany\u0148 o\u00fdlugyny egnine ge\u00fdip, odun ba\u015fyna geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Nur\u00fdagdy bolsa a\u015fagyna sazak -selen d\u00fc\u015f\u00e4p, o\u00fdluga dolanyp oturan ekeni. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdmak","meaning":"<div><p>O\u00fd bolan, o\u00fdulan, \u00e7akanak.<\/p><ul><li>A\u015faky hem \u00fdokarky i\u015fikde tegelejik o\u00fdmak \u00e7ukurjyk bar eken. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdmudyklamak","meaning":"<div><p>O\u00fdmul-o\u00fdmul edip hereket etmek, o\u00fdmuldap \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde derrew o\u00fdmudyklap, \u00e7\u00f6kmek bilen boldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdmuldamak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdkanjyrap hereket etmek, o\u00fdmudyklap hereket etmek.<\/p><ul><li>Bu hele\u00fd o\u00fdmuldap, kyn\u00e7ylygy g\u00f6rm\u00e4ndir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdmur-o\u00fdmur","meaning":"<div><p>O\u00fd bolup duran, o\u00fdulyp duran.<\/p><ul><li>P\u00e4kize gar bilen \u00f6rt\u00fclen \u00e7\u00e4g\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde o\u00fdmur-o\u00fdmur yz galdyryp, yzyna dolandy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddolu\u0148 kenarynda o\u00fdmur-o\u00fdmur \u015forluk me\u00fddan duzlag \u00fdaly agaryp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar k\u00e4te o\u00fdmur-o\u00fdmur takyrlardan ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnak","meaning":"<div><p>O\u00fdnalyp \u00fd\u00f6ren, kel\u00e7ik, suwumsyz.<\/p><ul><li>Bu b\u00e4l\u00e7ik gelin -gyzlary\u0148 hem hemi\u015fe o\u00fdmaklary w\u00fc\u015f\u00fcdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnaklamak","meaning":"<div><p>1. Her hili o\u00fdunlar edip b\u00f6kjeklemek, o\u00fdun etmek.<\/p><ul><li>Sypanda dor ta\u00fdy\u0148 sagrysyn, g\u00f6ws\u00fcn, silkinip o\u00fdnaklap, ol at\u00fdar owsun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alt hereket etmek, hereketde bolmak, m\u00f6w\u00e7 almak.<\/p><ul><li>Tolkunlar yzly-yza o\u00fdnaklap, d\u00fc\u00fdrlenip, kenar gel\u00fd\u00e4r. G\u00f6zleri o\u00fdnaklap duran \u00fda\u015fuly o\u0148a \u00fdylgyryp seretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Her hili o\u00fdunlar edi\u015fmek, b\u00f6kjekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Owadan tohum atlar bo\u00fdunlaryny talawlady\u015fyp, kellelerini dik tutup, o\u00fdnakla\u015fyp bar\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnalmak","meaning":"<div><p>1. O\u00fdun bilen me\u015fgul bolunmak, o\u00fdna gatna\u015fylmak.<\/p><ul><li>\u00d6zara g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 arasynda k\u00fc\u015ft o\u00fdnaldy. <span>(\u00abMugallymlar Gazeti\u00bb)<\/span><\/li><li>Indiki ag\u015famky o\u00fdnaljak \u00fderide \u015fol \u00fderde e\u00fd\u00fd\u00e4m bellenilendir. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir rol \u00fderine \u00fdetirilmek, o\u00fdun \u00fderine \u00fditirilmek.<\/p><\/div><div><p>3. O\u00fdun g\u00fclki ob\u00fdekti bolmak, o\u00fdun edilip aldawa d\u00fc\u015f\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 o\u00fdnal\u00fdandygyny a\u0148dy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnam","meaning":"<div><p>D\u00f6rt birligi a\u0148lad\u00fdan san, d\u00f6rt.<\/p><ul><li>Iki o\u00fdnam \u00e7agany\u0148: --Kaka, kaka! --di\u00fd\u015fip, elemtas \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykjaklary g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gelip, \u00f6z\u00fcni d\u00fc\u00fdps\u00fcz der\u00fda oklajak \u00fdaly, ba\u015fyny birden galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kellesini\u0148 o\u00fdnam barmak gapdalyndan wazlap ge\u00e7en berde\u0148 k\u00e4ni\u0148 gur\u015fun okudy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnamak","meaning":"<div><p>1. O\u00fdun bilen me\u015fgullanmak, o\u00fduna gatna\u015fmak.<\/p><ul><li>A\u00fdu, Sona! Sapaklary\u0148y ta\u00fd\u00fdarla\u0148y\u0148dan so\u0148, o\u00fdnamaga gel! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><li>Ol ta\u00fdda bir topary \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp d\u00fczz\u00fcm o\u00fdna\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir roly \u00fderine \u00fdetirmek her hile hereketler bilen o\u00fdun g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>\u00abG\u00f6rogly\u00bb dramasynda ol \u00d6wezi\u0148 roluny o\u00fdnady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri bilen o\u00fdun etmek, b\u00e4l\u00e7ir\u00e4p birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden g\u00fclmek, degi\u015fmek.<\/p><ul><li>Meni o\u00fdnama\u0148 ma\u0148a i\u015flem\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik beri\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k hereket etmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gara g\u00f6zleri o\u00fdnap dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnamlamak","meaning":"<div><p>O\u00fdnam bilen \u00f6l\u00e7emek, o\u00fdnam-o\u00fdnam edip \u00e7anamak.<\/p><ul><li>O\u00fdnamlap \u00e7\u00fc\u00fd\u015feler, m\u00fcnderl\u00e4p k\u00e4seler geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdde a\u015fygyny o\u00fdnamlap sana\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnatgy","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni o\u00fdnadyp \u00fd\u00f6ren, \u00fcst\u00fcnden g\u00fcl\u00fcn\u00fd\u00e4n (adam).<\/p><ul><li>Toba-tagsyr sen-\u00e4 o\u00fdna-\u00e7yna d\u00fc\u015f\u00fcnme\u00fd\u00e4n t\u00fc\u00fds bir o\u00fdnatgy ekeni\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sen bu bol\u015fu\u0148 bilen \u00f6z -\u00f6z\u00fcni o\u00fdnatgy ed\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>1. O\u00fdun etdirmek, o\u00fdna go\u015fmak, o\u00fdnamaga, gezm\u00e4ge m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek.<\/p><ul><li>Jigimi o\u00fdnadyp \u00fd\u00f6rk\u00e4m, birden \u00fdagy\u015f \u00fdagyp ba\u015flady. <span>(G. Muhrarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir roly \u00fderine \u00fdetirtmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6z \u00fcst\u00fcnden g\u00fcld\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdnawa\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00c7agalar o\u00fdnamak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan zat--gurjak.<\/p><ul><li>O\u00fdnawa\u00e7lar mekdepde di\u0148e ba\u00fdlary\u0148 \u00e7agalary \u00fc\u00e7in bolup, halky\u0148 \u00e7agalary hemme zatdan mahrumdylar. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015fga birini erki bo\u00fdun\u00e7a hereket ed\u00fd\u00e4n adam. .<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fli, gel\u015fikli.<\/p><ul><li>Oba hem \u015f\u00e4her indi o\u00fdnawa\u00e7 \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdna\u015f","meaning":"<div><p>A\u00fdal bilen kanunsyz \u00fda\u015fa\u00fdan erkek adam \u00fda-da erkek bilen nikasyz \u00fda\u015fa\u00fdan a\u00fdal.<\/p><ul><li>Uzyn g\u00fcn\u00fc\u0148 arzuwyndan so\u0148, o\u00fdna\u015flaryna \u00fdetm\u00e4ge howlugyp bar\u00fdan orramsylar bola\u00fdmasa k\u00f6\u00e7ede adam \u00fdokdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdna\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde o\u00fdnamak, biri-biri\u0148 bilen o\u00fdnamak, o\u00fdun edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Men bu \u00fdere sizi\u0148 bilen gep nokatla\u015fyp, o\u00fdna\u015fyp oturmaga gelemok, yzymda zerur i\u015fler ma\u0148a gara\u015fyp dur. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>M\u00e4hri her g\u00fcn okuwdan ga\u00fddyp gel\u00fd\u00e4r, az salym agasyny\u0148 \u00e7agalary bilen o\u00fdna\u015fyp-g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdtak","meaning":"<div><p>Birneme pesr\u00e4k, o\u00fdrak, \u00e7\u00f6ketlik (\u00fder).<\/p><ul><li>Sanly salymyny i\u00e7inde \u00fderi\u0148 tozanyny \u00fdapyryp, mele suw o\u00fdtak \u00fderlere bakan sowlup ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men mekdepde okan \u00fdyllarymda \u00f6\u00fdm\u00fczi\u0148 \u00fdanyndaky o\u00fdtakda ekin ekerdim. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdtarmak","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi\u0148e di\u0148 salyp, \u00fdaltak-\u00fdultak etmek, garanjaklamak, \u00fc\u015ferilmek, o\u00fdturakla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdtary\u015fmak","meaning":"<div><p>Da\u015f-t\u00f6weregine garanjakla\u015fmak, \u00fdaltak-\u00fdultak edi\u015fip garanjakla\u015fmak, \u00fc\u015ferili\u015fmek, o\u00fdturakla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdtum","meaning":"<div><p>\u00c7ukur, pes, o\u00fd (\u00fder).<\/p><ul><li>Her bir o\u00fdtumyny mese-m\u00e4lim sa\u00fdgarmak bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdturaklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u00fdtarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdturakla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u00fdtary\u015fmak.<\/p><ul><li>A\u00fdal-gyzlar hem ony g\u00f6renlerinde o\u00fdturakla\u015fyp ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fduk","meaning":"<div><p>1. O\u00fd edilen, o\u00fdulan, gazylan.<\/p><\/div><div><p>2. De\u015fik emele gelen, uly de\u015fik.<\/p><ul><li>Ortasy o\u00fduk ke\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fduk-o\u00fduk","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e o\u00fdugy bar bolan, birn\u00e4\u00e7e \u00fderi o\u00fdulan, .<\/p><ul><li>Sa\u00e7yny\u0148 otlanmagy zerarly, kellesi o\u00fduk-o\u00fduk gara \u00fdanyk bolup dur\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u00fdulyp de\u015filen, de\u015fik-de\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdulmak","meaning":"<div><p>1. O\u00fdulmak, \u00e7ukur bolmak.<\/p><ul><li>I\u0148e, g\u00f6r\u00fc\u0148 --di\u00fdip, agajy\u0148 da\u015f gabygyndan o\u00fdulyp a\u00fdyrylan \u00fderini eli bilen g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. De\u015fik emele gelmek, de\u015filmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdun","meaning":"<div><p>1. O\u00fdnal\u00fdan zatlary\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u00fdoly.<\/p><ul><li>Olar \u00f6r o\u00fdunlaryny\u0148 gyzgala\u0148y bilen da\u015f t\u00f6werekden gopgun tursa-da du\u00fdma\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>O\u00fdun bir, maza iki. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Teatr<\/span> Sahnada o\u00fdnal\u00fdan toma\u015fa, spektakl.<\/p><ul><li>Men d\u00fcn \u00abZ\u00f6hre-Tahyr\u00bb o\u00fdnuny g\u00f6rd\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Degi\u015fme, b\u00e4l\u00e7ire\u015fme.<\/p><ul><li>Size o\u00fdun gerek. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00e7yny\u0148my \u00fda-da o\u00fdun ed\u00fd\u00e4rmi\u0148. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opanogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdun-o\u00fdunjak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u00fdunjak.<\/p><ul><li>Pagta \u00fdygymyny ma\u015fynla\u015fdyrmak o\u00fdun-o\u00fdunjak i\u015f d\u00e4l ahyryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdun-toma\u015fa","meaning":"<div><p>\u015eady\u00fdanlyk, hezillik, ke\u00fdpik\u00f6kl\u00fck.<\/p><ul><li>Hani, bu g\u00fcn ag\u015fam t\u00e4ze o\u00fdun-toma\u015fa g\u00f6rmezmi\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdunbaz","meaning":"<div><p>1. O\u00fdun\u00e7y, degi\u015fgen.<\/p><ul><li>Ol adam o\u00fdunbaz bolmaga \u00e7emeli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hilebaz, aldaw\u00e7y, \u00fdalan\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdunjak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> o\u00fdnawa\u00e7.<\/p><ul><li>Bu o\u00fdunjaklary\u0148 hemmesini fizika kurjogyny\u0148 \u00e7lenleri \u00fdasan ekenler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Batyrjyk pe\u00e7i\u0148 \u00fdanynda d\u00fcrli o\u00fdunjaklar bilen g\u00fc\u00fdmenip otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148sat, \u00fde\u0148il elujy, \u00fd\u00f6neke\u00fd.<\/p><ul><li>Bu i\u015f o\u00fdunjak i\u015f d\u00e4l, \u00fd\u00f6ne meni\u0148 \u00f6z\u00fcm slesar, ma\u015fyn ussasy, munu\u0148 \u00fdaly zatlary bejermek i\u015fi elimden k\u00f6p gelip ge\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdun\u00e7y","meaning":"<div><p>1. O\u00fdna gatna\u015fyjy, o\u00fdun o\u00fdna\u00fdyjy.<\/p><ul><li>Her o\u00fdun\u00e7yny\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6mek\u00e7i g\u00f6zeg\u00e7isi bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>O\u00fdun\u00e7y unutalynyny bilse \u00fdag\u015fy. <span>(Nakly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Degi\u015fgen o\u00fdunbaz, \u015foh.<\/p><ul><li>Ol biz o\u00fdun\u00e7y oglan eken.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> o\u00fdunbaz.<\/p><ul><li>Madyr i\u015fan o\u00fdun\u00e7y g\u00f6zlerinden \u00fdasama \u00fda\u015f d\u00f6k\u00fcp, gykylyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u00fdurganmak","meaning":"<div><p>O\u00fda \u00e7\u00fcmmek, o\u00fda batmak, o\u00fdlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fdu\u015fmak","meaning":"<div><p>O\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek, o\u00fduk-o\u00fduk edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u00fd\u00e7arylmak","meaning":"<div><p>Hondan b\u00e4ri bolmak, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdokary tumak.<\/p><ul><li>Mama o\u00fd\u00e7arylyp, epe\u00fd jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148","meaning":"<div><p>Ha\u00fdyrly, \u015fowly, pe\u00fddaly, ugruna.<\/p><ul><li>\u015eu o\u0148 i\u015fi d\u00fczetmek hakynda ma\u0148a k\u00f6mek ber! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdyl i\u015fler has hem o\u0148una boljak \u00fdaly. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, G. Muhtarow, Pesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148a-mu\u0148a","meaning":"<div><p>Kime-de bolsa birine, n\u00e4me-de bolsa bir zada, bir \u00fdere.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 indi o\u0148a-mu\u0148a baryp, erkek dilegini etmerin! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148alga","meaning":"<div><p>G\u00fcn-g\u00fczeran, o\u0148\u015fuk g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in gerek bolan seri\u015fde, o\u0148\u0148ut, o\u0148\u015fuk.<\/p><ul><li>Obadan o\u0148alga tapmadyk da\u00fdhan ikiden-\u00fdekeden \u015f\u00e4here ented\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148almak","meaning":"<div><p>Tertip-d\u00fczg\u00fcne girmek, gowulanmak, o\u0148atlanmak, d\u00fczelmek.<\/p><ul><li>Orsgeldini\u0148 durmu\u015fy-\u00fdagda\u00fdy o\u0148alyp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148altmak","meaning":"<div><p>1. Tertip-d\u00fczg\u00fcne girizmek, d\u00fczeltmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sagaltmak, da\u00fdandyrmak, gurplandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148aly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Tertip-d\u00fczg\u00fcne giri\u015fmek, d\u00fczeli\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sagaly\u015fmak, gowula\u015fmak, da\u00fdany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148armak","meaning":"<div><p>1. Bir zady d\u00fczetmek, tertibe salmak, bejermek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelip bilmek, bir i\u015fi ba\u015farmak.<\/p><ul><li>Men nahar ta\u00fd\u00fdarlamagy-da, d\u00fcrli-d\u00fcrl\u00fc\u00e7e bi\u015firmegi-de o\u0148ar\u00fdaryn. <span>(\u00abMydam ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol halky\u0148, arasynda has gi\u0148 \u00fda\u00fdran \u00e7eper otorizmleri, nakyllary \u00f6z \u00fderinde degerli edip pe\u00fddalanmagy o\u0148ar\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6z \u00fderinde a\u00fdtmak, h\u00f6tdesinden gelmek, duzlamak (ses bilen).<\/p><ul><li>Sen bolsa-da, ony a\u0148ardy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148artmak","meaning":"<div><p>1. Birine bir zady bejeritmek, d\u00fczetdirmek.<\/p><ul><li>K\u00e4tmeni ussa \u00e4kidip o\u0148artmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden getirtmek, bir i\u015fi ba\u015fartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148arylmak","meaning":"<div><p>1. Bejerilmek, d\u00fczedilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 h\u00f6tdesinden gelinmek, ba\u015farylmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdberilen \u00fdal\u0148y\u015flar o\u0148aryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148ary\u015fmak","meaning":"<div><p>O\u0148armaga k\u00f6mekle\u015fmek, d\u00fczedi\u015fmek, bejeri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148at","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gowy.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlary k\u00f6p, o\u0148at we arzan gurmak gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>O\u0148at belgiler alyp, \u00f6z\u00fc\u0148e gep getirme. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148atlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gowulanmak.<\/p><ul><li>I\u015fler o\u0148atlanyp ba\u015flady ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148atlatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gowulatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148atla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gowula\u015fmak.<\/p><ul><li>Ejem \u00fdylgyranda, onu\u0148 \u00fd\u00fczi has hem o\u0148atla\u015f\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148atlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gowulyk 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148a\u00fd","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklyk t\u00e4ri, ugry \u00fdoly, usuly.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fdlenmegi\u0148 o\u0148a\u00fdyny tapman birn\u00e4\u00e7e wagtlap gezdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arka\u00fdyn ja\u00fdla\u015fykly ja\u00fdly.<\/p><ul><li>Meni\u0148 otur\u015fym gaty o\u0148a\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148a\u00fdly","meaning":"<div><p>1. Amatly, \u00e7emeli, gowy.<\/p><ul><li>Agala\u0148da oturyp, amatly pursat aramak, il \u00fcst\u00fcne h\u00f6k\u00fcm s\u00fcrmek onu\u0148 \u00fc\u00e7in n\u00e4hili o\u0148a\u00fdly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderle\u015fikli, ja\u00fdly, orna\u015fykly, \u00fderlikli.<\/p><ul><li>O\u0148a\u00fdly bir \u00fderde gury ar\u00e7a labyrdap \u00fdan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148a\u00fdlylyk","meaning":"<div><p>1. Amatlylyk, \u00e7emelilik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderle\u015fiklilik, ja\u00fdlylyk, orna\u015fyklylyk, \u00fderliklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148a\u00fdsyz","meaning":"<div><p>1. Amatsyz, \u00e7emesiz.<\/p><ul><li>Ol o\u0148a\u00fdsyz \u00fdagda\u00fdda top urmaly boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Taga\u015fyksyz, gel\u015fiksiz, g\u00f6dek.<\/p><ul><li>Haly d\u00fc\u015fek \u00fcst\u00fcne adatlanmadyk o\u0148a\u00fdsyz a\u00fdaklary sandyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ja\u00fdly d\u00e4l, orna\u015fyksyz, \u00fderliksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148a\u00fdsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Amatsyzlyk, \u00e7emesizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Taga\u015fyksyzlyk, gel\u015fiksizlik.<\/p><\/div><div><p>3. Ja\u00fdly d\u00e4llik, \u00fderliksizlik, \u00fderle\u015fiksizlik, ja\u00fdsyzlyk.<\/p><ul><li>Ol, a\u00fddan s\u00f6z\u00fcni\u0148 o\u0148a\u00fdsyzlygyna so\u0148ra d\u00fc\u015f\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148durmak","meaning":"<div><p>Berlen \u00fda-da alan zady bilen kanagatlandyrmak, razy boldurmak.<\/p><ul><li>Biz \u00fcz\u00fcmi ekip, iki \u00fda\u015fandan so\u0148 di\u0148e gy\u015f suwy bilen d\u00fcme o\u0148dur\u00fdarys. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148lamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady makul bilmek, dogry tapmak, halatmak.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje \u00f6z\u00fc\u00e7e many \u00e7ykardy, ol: --Meni\u0148 tapan gyzlarymdan birini ahyrynda Ho\u015fgeldi o\u0148lan bolara \u00e7emeli! --di\u00fdip pikirlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men Annagulyny\u0148 bu sa\u0148a ge\u00e7mezligini \u00f6z\u00fcnden g\u00f6rjek d\u00e4l we muny o\u0148lama\u00fdan ilden-de g\u00f6rjek d\u00e4l. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Il o\u0148lasa, aty\u0148y so\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148lanmak","meaning":"<div><p>Makul bilinmek, dogry hasap edilmek, halanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148luk","meaning":"<div><p>Gowulyk, e\u00fdgilik, o\u0148lulyk.<\/p><ul><li>O\u0148luk bolsun, Aman jan! <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148lulyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u0148luk.<\/p><ul><li>Wah, bolmanda-da, senden o\u0148lulyk \u00e7ykasy \u00fdok-la! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bu bolup otury\u015fyndan o\u0148lulyk tamasyny ederligi \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148ly","meaning":"<div><p>Gowy, idili, \u00fdeterlikli, doly.<\/p><ul><li>\u00ddedilik pelteli \u00e7yra i\u00e7erini o\u0148ly \u00fdagtylandyryp bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen \u00f6z jontuk e\u015fegi\u0148i m\u00fcn\u00fcp, onda-munda ykdy\u0148, fewral, mart a\u00fdynda o\u0148ly g\u00fcn gazanmady\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148mak","meaning":"<div><p>1. G\u00fczeran ge\u00e7irmek, g\u00fcn g\u00f6rmek, \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Bir sygyrsyz o\u0148up bileris, emma erkeksiz o\u0148up bilmeris. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ydam etmek, mydar etmek, takat etmek.<\/p><ul><li>Wepa \u015fu howla a\u00fdak basman o\u0148ar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u015eowly bolmak, \u015fowuna d\u00fc\u015fmek, o\u0148 bolmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi jan, alan gelni\u0148 gutly bolsun, a\u00fdagy d\u00fc\u015f\u00fcmli bolsun, bu \u00f6r\u00e4n o\u0148an i\u015f! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Her zat-da bolsa, agranomdan-a o\u0148duk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Bes etmek, gutarmak, \u00e7\u00e4klenmek, tamamlamak.<\/p><ul><li>Merdany\u0148 kakasy: --Hawa \u015fe\u00fdle! --di\u00fddi-de o\u0148a\u00fddy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148rulmak","meaning":"<div><p>Ga\u0148rylyp bognundan \u00fdazmak, ga\u0148rylyp d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148ru\u015fmak","meaning":"<div><p>Ga\u0148ryp bognundan \u00fdazdyrmaga, d\u00f6wm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148urga","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamlarda, k\u00e4bir ha\u00fdwanlarda: g\u00f6wr\u00e4ni kelle bilen birikdir\u00fd\u00e4n i\u00e7i \u00fdilikli s\u00fc\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148urmak","meaning":"<div><p>Ga\u0148ryp bognundan \u00fdazdyrmak, ga\u0148ryp d\u00f6wmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148urtmak","meaning":"<div><p>Ga\u0148ryp bognundan \u00fdazdyrtmak, d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148u\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Agzybirlik etdirmek, ylala\u015fdyrmak, \u00fdara\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148u\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri bilen ylala\u015fyp \u00fda\u015famak, agzybirlik saklamak.<\/p><ul><li>A\u00fdna, meni\u0148 Artyk bilen o\u0148u\u015fma\u00fdan mesel\u00e4m bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7yn aga olar bilen hem \u00f6z\u00fcm o\u0148\u015faryn. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Razy bolmak, kanagatlanmak.<\/p><ul><li>Kitaby\u0148 biri bilen o\u0148u\u015f\u00fdan bolsam, senden soramazdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u0148ut","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> o\u0148alga.<\/p><ul><li>I\u0148 gowusy \u00f6\u0148k\u00fcje o\u0148\u0148udymyz bilen o\u0148ubersek o\u0148at bolardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fuk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> o\u0148alga.<\/p><ul><li>Bu a\u00fdal \u00f6r\u00e4n garry bolany \u00fc\u00e7in, \u00f6z\u00fcne o\u0148\u015fuk bolar \u00fdaly bir towuk basyrypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen halk ertekiler \u00fdygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148-munu\u0148 hyzmatyny edip, n\u00e4\u00e7e o\u0148\u015fuk etjek bolup, \u015fun\u00e7a dyry\u015fdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agzybirlik, ylala\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fukly","meaning":"<div><p>Agzybirlik sakla\u00fdan, ylala\u015fykly agzybir.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7in ur\u015fup \u00fdakala\u015fmak n\u00e4m\u00e4 gerek bolupdyr, h\u00f6kman o\u0148\u015fukly bolmak gerek. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fuklylyk","meaning":"<div><p>O\u0148\u015fugy barlyk, ylala\u015fyklylyk, agzybirlik.<\/p><ul><li>O\u0148\u015fuklylyk bilen \u00fda\u015famak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fuksyz","meaning":"<div><p>O\u0148\u015fugy bolmadyk, agzybir d\u00e4l, ylala\u015fyksyz, agzala.<\/p><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fuksyzlyk","meaning":"<div><p>O\u0148\u015fuk bolmazlyk, agzybir d\u00e4llik, agzalalyk.<\/p><ul><li>\u015eol o\u0148\u015fuksyzlygy\u0148 netijesinde real d\u00e4l obrazlara-da du\u015f gelin\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"o\u0148\u015fuk\u00e7y","meaning":"<div><p>Agzybirlik sakla\u00fdyjy(adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"padyman","meaning":"<div><p>Sygyr \u00e7opany.<\/p><ul><li>Sygyr bakar padyman, T\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7alar \u015fadyman. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"padymanlyk","meaning":"<div><p>Sygyr \u00e7opany\u0148, padymany\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"pafos","meaning":"<div><p><span>Kitap diline degi\u015fli<\/span> Hyjuwly ruhubelentlik, g\u00fc\u00fd\u00e7li entuziazm.<\/p><ul><li>Rewol\u00fdusion pafos.<\/li><li>D\u00f6redijilikli z\u00e4hmet pafosy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pagbent","meaning":"<div><p>G\u00fclle, se\u00e7me deregine pe\u015fe\u0148e pagta, ke\u00e7e, mata b\u00f6lekleri salynyp atyl\u00fdan ok.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 agzyndan \u00e7ykan pagtebent \u00fdalny uzaga gitm\u00e4n \u00fda\u00fdrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aslynda \u00f6len gije gaza\u0148kylygy \u00fdagtyldyp, gaza \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 atylan pagtabent t\u00fcpe\u0148leri\u0148 sesinden so\u0148 oba habar tapandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Biz \u00fd\u00f6ne, gorkuzmak \u00fc\u00e7in pagtabent doldurylan t\u00fcpe\u0148i alyp ugradyk. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paggyldy","meaning":"<div><p>Sowuklygy\u0148 zogdurylyp akmagy, birden batly gu\u00fdulmagy, t\u00fcpe\u0148 atylmak \u015f. m. zerarly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"paglamak","meaning":"<div><p>1. Paggyldyly ses \u00e7ykarmak, zogdurylyp akmak.<\/p><\/div><div><p>2. Atylyp gitmek, g\u00fcmp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elinde tutup oturan t\u00fcpe\u0148i pa\u00fdlap gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hondan b\u00e4rsi bolup, \u00fdalan-\u00fda\u015fryk g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, g\u00fcplemek, \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"paglatmak","meaning":"<div><p>1. Paggyldyly ses \u00e7ykarmak, zogladyp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Asyl arzan eti\u0148 \u00e7orbasy \u00e7ykmaz, Pagladyp gu\u00fdsa\u0148-da da\u015fa suw \u00fdokmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atyp go\u00fdbermek, g\u00fcmp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fataryny\u0148 agzyny \u00fdokary tutup pagladyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddalan-\u00fda\u015fryk g\u00fcrr\u00fc\u0148 bermek, g\u00fcplemek, \u00fdalan s\u00f6zlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pagsa","meaning":"<div><p>La\u00fddan salyn\u00fdan tamlary\u0148, ha\u00fdatlary\u0148 60-70 santimetri be\u00fdiklikd\u00e4ki her gaty, gory, gu\u015fagy.<\/p><ul><li>Pagsalary\u0148 ini bo\u00fdundan uly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pagta","meaning":"<div><p>1. Gowa\u00e7any\u0148 hasylyndan alyn\u00fdan s\u00fc\u00fd\u00fcm.<\/p><ul><li>Olar bizi\u0148 derimizden emele gelen \u00fd\u00fcpek pagta bilen fabriklerini \u00fcpj\u00fcnlem\u00e4ge ymtyl\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddekeme-\u00fdekele\u00fdin se\u00e7ilp alnan her bir du\u00fdp gowa\u00e7adan \u00fdygylan pagta labaratori\u00fdada analiz edil\u00fd\u00e4r. <span>(I. K. Maksimenko, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7any\u0148 Seleksi\u00fdasywe Tohum\u00e7ylygy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Gowa\u00e7a.<\/p><ul><li>Ba\u015fga ekin ekm\u00e4n, pagta k\u00e4n ekdik, Pagta k\u00e4n almaga k\u00fc\u00fdm\u00fczi dikdik. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddedi a\u00fd pagtany\u0148 n\u00e4zini \u00e7ekdi\u0148 \u00fdedi a\u00fd toprak bilen suw i\u00e7di. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pagta\u00e7y","meaning":"<div><p>Gowa\u00e7a \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan da\u00fdhany pagta\u00e7ylyk i\u015fg\u00e4ri spesialist.<\/p><ul><li>So\u0148ky \u00fdyl ol \u00f6z i\u015finde has hem ussatlyk g\u00f6rkezdi we pagta\u00e7ylary\u0148 T\u00fcrkmenistan zarp\u00e7ylaryny\u0148 birinji \u00fdygnany\u015fygyna \u00f6z inisi Sapar bilen bile gatna\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pagta\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygy\u0148 gowa\u00e7a \u00f6sd\u00fcrip, pagta hasylyny al\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Ol karar pagta\u00e7ylygy \u00fdokary g\u00f6termegi g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdallar \u017eurnaly \u00fc\u00e7in pagta\u00e7ylykdan makala sora\u00fdardylar \u00fda-da klublary\u0148 birine \u00e7agyr\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ozalky sekiz brigany\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdene bir pagta\u00e7ylyk brigadasyny d\u00f6retmeli bol\u00fdarys. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durdyny\u0148 a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, ol pagta\u00e7ylyk pa\u00fdonlarymyzy\u0148 bizinde mal doktory bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rmi\u015fin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bir i\u015fi\u0148 \u00fdagda\u00fdy bilen tany\u015fmak \u00fc\u00e7in 2-nji brigadany\u0148 pagta\u00e7ylyk me\u00fddanyna a\u00fdlan\u00fdarys. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pagy\u015f-pagy\u015f","meaning":"<div><p>1. Pagy\u015f-pagy\u015f etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> pag\u015fyldatmak.<\/p><ul><li>Nawu\u0148 k\u00fctek burny tolkuna degip, pagy\u015f-pagy\u015f edip b\u00f6l\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u015e. Bor\u017eakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pag\u015fyldamak","meaning":"<div><p>1. Pag\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Pag\u015fyldap \u00fdatn de\u0148zi\u0148 bo\u00fduny syryp bar\u00fdan \u00abB\u00fduik\u00bb ep-esli arany a\u00e7dy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u00ddap gazylyp, suw akmandyr pag\u015fyldap, Bu \u00fderlerde da\u00fdhan pili gezm\u00e4ndir. <span>(M. Se\u00fdidow, \u00c7oluk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7im pytrak bolup d\u00f6w\u00fclmek, bir \u00fdere batly degip \u00fda-da urulyp b\u00f6lek-b\u00f6lek bolmak, k\u00fcl-u\u015fak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pag\u015fyldatmak","meaning":"<div><p>1. Pag\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Bekdurdy aga onu\u0148 na\u00fdynjar sesini e\u015fidip, pag\u015fyldadyp penjir\u00e4ni\u0148 a\u00fdnasyny d\u00f6wdi. <span>(N. Pomma, Sebabini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ym pytrak edip d\u00f6wmek, batly urup \u00fda-da ga\u00e7yryp, b\u00f6lek-b\u00f6lek edip syndyrmak, k\u00fcl-u\u015fak etmek.<\/p><ul><li>Elind\u00e4ki \u00e7\u00e4\u00fdnegi elinden ga\u00e7yryp pag\u015fyldatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pag\u015fylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pag\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak, pagy\u015f-pagy\u015f edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pag\u015fyldy","meaning":"<div><p>Suwu\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li tolkun atmagy \u00fda-da bir zady\u0148 bir \u00fdere batyly urulyp, degip d\u00f6w\u00fclme\u00fdi netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4r ses.<\/p><ul><li>K\u00e4te-k\u00e4te kenary\u0148 b\u00f6legi onyrylanda, pag\u015fylydy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><li>Pag\u015fyldyny\u0148 hem kenar bo\u00fdundaky aga\u00e7lary\u0148 ke\u00fdpli owazyny s\u00e4hra \u00fda\u00fdrad\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pah","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy, ha\u00fdran bolmagy, ahmyr \u00e7ekmegi we \u015f. m. a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Pah, bular-a indi \u00fdalan s\u00f6zlem\u00e4ge ba\u015fladylar-ow! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Pah, munu\u0148 bilijiligine bir seretsene! Pah, pah, G\u00fclman ba\u00fd k\u00f6\u00e7eleri\u0148iz tozanly-la?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pahal","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> sypal.<\/p><\/div>"},{"headword":"paha\u00fd","meaning":"<div><p>K\u00e4\u00fdinmegi, ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Paha\u00fd, sen hem bu g\u00fcnki g\u00fcn Gyly\u00e7 atamyz bizi\u0148 hemm\u00e4mizi bagy\u015flar, \u00fc\u00e7in! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Paha\u00fd, kakama seret-le! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Paha\u00fd, ejemi\u0148 a\u00fdd\u00fdanyna sered-\u00e4! <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pahna","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fine.<\/p><\/div>"},{"headword":"pahnalamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015finelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pahnalatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fineletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pahyr","meaning":"<div><p>1. Barly d\u00e4l, gurpsuz.<\/p><\/div><div><p>2. Ejiz, g\u00f6rg\u00fcli, bi\u00e7\u00e4re, bedbagt.<\/p><ul><li>Ol pahyr dokma-darak, keser, pil we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f zatlar \u00fdasa\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pahyrlyk","meaning":"<div><p>1. Barly d\u00e4llik, garyplyk.<\/p><\/div><div><p>2. Pukaralyk, m\u00e4t\u00e4\u00e7lik, gurpsuzlyk.<\/p><\/div><div><p>3. Ejizlik, bir\u00e7\u00e4relik, g\u00f6rg\u00fclilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pajarlamak","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u00fdrap \u00f6smek, m\u00f6w\u00e7 almak, m\u00f6wjemek.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u0148 gerim almak, \u00fda\u00fdba\u0148lanmak, \u00f6smek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pajarlanmak","meaning":"<div><p>Gi\u0148 gerim bilen \u00f6smek \u00fda\u00fdba\u0148lanmak, dabaralanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pajarly","meaning":"<div><p>1. M\u00f6w\u00e7 alan, m\u00f6wj\u00e4n, \u00fda\u00fdra\u0148, parlak.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u0148 gerim alan, \u00fda\u00fdba\u0148lanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pajyga","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00fdaramaz, agyr howp-hatar, \u00e7ydamsyz harasat.<\/p><ul><li>Artyk \u015fol pajyga \u00e7ydamady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pajygaly","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgyly, harasatly, howp-hatarly.<\/p><ul><li>K\u00e4bir g\u00f6zi \u00fditir\u00e4kleri it uru\u015fdyran \u00fdaly pajygaly hala el \u00e7arpyp g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 g\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne a\u00fdylgan\u00e7 pajygaly wakalar gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pajygalylyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgylylyk, howp-hatarlylyk, harasatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inde ma\u0148zy bolmadyk, i\u00e7i bo\u015f, ma\u0148yzsyz.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 ba\u015fyndan ge\u00e7iren mu\u015fakgatly agyr g\u00fcnlerini, hemme eden arzuwlaryny \u00fdadyna saldy we bary bir biderek pak, \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck hoz \u00fdaly puja \u00e7ykdy di\u00fdip hasaplady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pu\u00e7, netijesiz, biderek, bo\u015f.<\/p><ul><li>-- Men ony etdim, muny etdim- di\u00fdip \u00e7ykyp gepl\u00e4p, s\u00f6z owadanlap \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rdile, onu\u0148 ol s\u00f6zlerini\u0148 hemmesi pakmy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paket","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine zat salmak \u00fc\u00e7in kagyzdan edilen bukja, haltajyk.<\/p><ul><li>Indi olary\u0148 \u00fcst\u00fcne uly paketleri salnan ok-d\u00e4rini para\u015f\u00fdut bilen ta\u015fla\u00fdardylar. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><li>Tagtalardan \u00fdasal\u00fdan \u00fda\u015fjykleri kagyz we karton paketler bilen \u00e7al\u015fyrmak m\u00fcmkin d\u00e4lmi? <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7i hatly bukja.<\/p><\/div>"},{"headword":"pakgarmak","meaning":"<div><p>Teni\u0148 bir \u00fderi \u00e7i\u015fmek, p\u00f6kgermek, gabar\u00e7yk emele gelmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 p\u00f6kgeren dodaklarynda bolsa \u00e7alaja \u00fdygyry\u015f alamaty bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Suwdan ganman, agyz- dilleri pakgardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgartmak","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015f emele getirmak, p\u00f6kretmek, gabar\u00e7yk emele getirmek, \u00e7i\u015firmek.<\/p><ul><li>\u00ddumryk \u00fdaly to\u00fdun kesek atba\u015f\u00e7ylardan birini\u0148 ma\u0148la\u00fdyny pakgartdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgary\u015fmak","meaning":"<div><p>Endamy\u0148 birn\u00e4\u00e7e \u00fderi pakgarmak, gabar\u00e7yk-gabar\u00e7yk bolmak, \u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Wah, endamym edil gyzyl ary \u00e7akan \u00fdaly pakgary\u015fyp durandyr-la! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgar\u00e7ak","meaning":"<div><p>Gabar\u00e7yk, \u00e7i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"pakgar\u00e7akly","meaning":"<div><p>Pakragyp duran, gabar\u00e7ykly, \u00e7i\u015fli.<\/p><ul><li>Onu\u0148 pakgar\u00e7akly elleri bar, s\u00fc\u00fdem barmagyny\u0148 \u00fdarasy hen\u00fcz-de doly gutulmandyr. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pak 1.<\/p><ul><li>Hakykatdan-da bo\u015f s\u00f6z bilen pakgy \u00e7igidi\u0148 arasynda n\u00e4me tapawut bar? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgyla\u00e7","meaning":"<div><p>Pakgaryyp duran, \u00e7i\u015f pisint, pakgaran, \u00fdellenen.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgylt \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n al \u00fda\u0148aklary solup, \u00fd\u00fczi aksowult, pakgyla\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgyldamak","meaning":"<div><p>Pakgyldyly ses \u00e7ykarmak, pakgyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pakgyldatmak","meaning":"<div><p>Pakgyldyly ses \u00e7ykarmak, pakgyrdyly ses etmek,.<\/p><ul><li>A\u015fyr agzyny pakgyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol t\u00fc\u00fdk\u00fcligi t\u00fckenen agzyny pakgyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kirpigi sel\u00e7e\u0148l\u00e4n, gyzgylt g\u00f6zlerini gyrpyldadyp, salpy dodaklaryny pakgyldatyp gepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pakgyldyly sesleni\u015fmek, yzly- yzyna pakgyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pakgyldy","meaning":"<div><p>Howany\u0148 zarply \u00e7ykmagy bilen emele gel\u00fd\u00e4n g\u00fc\u0148le\u00e7 ses, p\u00f6kg\u00fcldi.<\/p><\/div>"},{"headword":"pakt","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Halkara \u015fertnamasy.<\/p><ul><li>Atlantik paktyn taryplap olar, bolsady ek\u00fd\u00e4rler men-menlik satyp. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Birek-birege k\u00f6mek bermek baradaky pakt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakyrdamak","meaning":"<div><p>Pakyrdyly ses \u00e7ykmak, pakyrdyly seslenmek, g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Annaguly s\u00f6lpi Berdi ogly iki \u00fdarym g\u00fcn-di\u00fdeninden, hemmesi pakyrdap g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakyrdatmak","meaning":"<div><p>Pakyrdyly ses \u00e7ykarmak, pakyrdyly ses etmek.<\/p><ul><li>Eziz k\u00e4dini\u0148 suwuny yzly-yzyna pakyrdatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halnazar a\u00fdakly \u00e7ilimi bir-iki gezek pakyrdatdy-da, i\u00e7ine \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pakyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 dil bilen n\u00e4me dahyly barka? -di\u00fdip, mugallymy \u00f6z\u00fcne sorag berende, oturanlar pakyrda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Birden papagymy a\u00fdra\u00fdsam, kolhoz\u00e7ylar pakyrda\u015fyp g\u00fcl\u015ferler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pakyrdy","meaning":"<div><p>\u015eowhunly g\u00fclki, gopgynly aty\u015fyk \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e zady\u0148 birden \u00fdarylmagy, d\u00f6w\u00fclmegi we \u015f. m. zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Bir pakyrdy boldy, awtomatlar t\u00fcsse bilen dem alyp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>At a\u00fdagyny\u0148 g\u00fcp\u00fcrdisine, t\u00fcpe\u0148 pakyrdysyna, atgulaklary\u0148 pasyrdysyna \u00e7ydam berm\u00e4n, Melegu\u015f g\u00fcp\u00fcrdi urdy, diri\u0148-diri\u0148 b\u00f6kdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pal","meaning":"<div><p>K\u00f6n\u00e4 ynan\u00fdanlar arasynda karta seredip, \u00fdyldyzlary hasaplap, k\u00f6ne kitap sahypalaryny a\u00e7yp we \u015f. m. esasynda ozal bolan \u00fda indi boljak wakany bilen bolmaklyk.<\/p><ul><li>N\u00e4me, \u00fdene-de uru\u015f hakynda pal atmaga geldi\u0148mi? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paladin","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Orta asyrlarda gahryman, rysar, tanymal we ba\u00fd k\u00f6\u015fk \u00e7inownigi.<\/p><\/div>"},{"headword":"palak","meaning":"<div><p>I\u00e7i d\u00fc\u015fen, i\u00e7i za\u00fdalanan.<\/p><ul><li>Palak \u00fdumurtga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palan","meaning":"<div><p>1. Ke\u00e7eden bejeril\u00fd\u00e4n we ga\u0148\u0148a deregine e\u015fege salyn\u00fdan esbap.<\/p><ul><li>Aman aga e\u015fegine palan saldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fck da\u015famak \u00fc\u00e7in hammaly\u0148 goluny ge\u00e7irip arkasyna ge\u00fd\u00fd\u00e4n enjamy.<\/p><ul><li>Palany\u0148 astynda hammalyga \u00fd\u00fcz uraryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palanlamak","meaning":"<div><p>Palan salmak, palanyny \u00fcst\u00fcne atyp berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"palanlatmak","meaning":"<div><p>Palan saldyrmak, palan atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"palanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Palan sa\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"palantin","meaning":"<div><p>Deriden \u00fda-da mahmaldan edilen, inli \u015farf g\u00f6rn\u00fc\u015fli, a\u00fdallary\u0148 egnine atyn\u00fdan \u00f6rtg\u00fcji.<\/p><\/div>"},{"headword":"palas","meaning":"<div><p>Dokalyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan, kilimden uly d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Ol barly \u00fderleri\u0148 gyzlary \u00fdaly, juda a\u0148ryba\u015f agyr \u015fa\u00fdly-sepli bolmasa-da, iki sany ojakba\u015fy, bir d\u00fc\u00fdp haly, bir g\u00fclli palas edinipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Haly, palas, \u00e7uwaldan doly tamlary\u0148 i\u00e7i. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 i\u00e7ini dolduryp duran iki sany agyr palas edil haly \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palata","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owadan uly k\u00f6\u015fk, ymarat.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> Keselhanalarda, kesel bejeril\u00fd\u00e4n edaralarda a\u00fdratyn bir otag, tam.<\/p><ul><li>Palata menden ba\u015fga \u00fdene iki syrkaw bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gije-g\u00fcnd\u00fcz palatada a\u00fdlanyp, Kimsine s\u00fc\u00fdt, kimsine suw getir\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Nurjahan ak \u00fdekta\u00fd ge\u00fdip, palata giren wagty, Myrat t\u00f6weregine g\u00f6z gezdirip \u00fdatyrdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palatal","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Kentlew\u00fckde hasyl bol\u00fdan, in\u00e7e, \u00fdum\u015fak (sesler hakda).<\/p><ul><li>Palatal sesler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palatalizasi\u00fda","meaning":"<div><p>Dil arkasyny\u0148 a\u00fdratyn \u00fdokardandyrylmagy bilen \u00e7ekimsiz sesleri\u0148 a\u00fddylmagy.<\/p><ul><li>\u00abL\u00bb sesini\u0148 palatalizasi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palatalla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u00ddum\u015fakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Rus dilind\u00e4ki \u00e7ekimsiz sesleri\u0148 k\u00f6p\u00fcsi palatalla\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palatallyk","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> In\u00e7elik, \u00fdum\u015faklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"palaw","meaning":"<div><p>\u00ddagda gowrulan eti\u0148 \u00fcst\u00fcne sogan, k\u00e4\u015fir dogralyp, suw gu\u00fdlup, t\u00fcw\u00fcden bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>Kep\u00e7e bilen agdaryl\u00fdan palawlardan re\u0148kli \u00e7anaklara gu\u00fdulup, hatara \u00f6\u00fdlere tabak \u00e7ekil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bir sapar palaw, bir sapar hem kebap, etli b\u00f6rek-her ha\u00fdsyndan i\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir bu iki dostu\u0148 arasynda \u00fcsti etli bir \u00e7anak palaw hem gapdallarynda iki sany ullakan \u00e7\u00e4\u00fdnek dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gury s\u00f6zden palaw bolmaz, \u00fdag bilen t\u00fcwisi bolmasa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palawlyk","meaning":"<div><p>Palaw bi\u015firmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, palaw etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly.<\/p><ul><li>Palawlyk et.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pala\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> J\u00f6wen, mekgej\u00f6wen \u00f6s\u00fcmliginini\u0148 baldagy.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary pala\u00e7 kimin \u00fdatyrdy, Gitleri\u0148 ordasyn dada getirdi. <span>(\u00abOkt\u00fdbr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><li>Dor ata atlanyp, \u00e7ybyk kesemde, pala\u00e7 kesen \u00fdaly gyryp bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paleo","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abi\u0148 gadymy\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Meselem: Paleoaziat. <span>(Azi\u00fdany\u0148 I\u0148 Gadymy Adamsy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paleograf","meaning":"<div><p>Paleografi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleografik","meaning":"<div><p>Paleografi\u00fda degi\u015fi bolan, paleografi\u00fda has bolan.<\/p><ul><li>Paleografik muze\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paleografi\u00fda","meaning":"<div><p>Gadymy gol\u00fdazmalary\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fini hem hatyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleolit","meaning":"<div><p><span>Arheologi\u00fda<\/span> Da\u015f d\u00f6wr\u00fcni\u0148 irki wagtlary.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleolitik","meaning":"<div><p>Paleolite degi\u015fi, paleolite has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleontolog","meaning":"<div><p>Paleontologi\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleontologik","meaning":"<div><p>Paleontologi\u00fda degi\u015fli, paleontologi\u00fda has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleontologi\u00fda","meaning":"<div><p>Gazylyp tapyl\u00fdan, da\u015fa \u00f6wr\u00fclen ha\u00fdwanlar hem \u00f6s\u00fcmlikler dogrusyndaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleozawr","meaning":"<div><p>\u00dderden gazylyp tapyl\u00fdan \u00e4girt uly zemzen pisint gadymy jandar.<\/p><\/div>"},{"headword":"paleozo\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> \u00dderi\u0148 tarygyny\u0148 i\u0148 gadymy geologik el \u00fdazmalaryny\u0148 birine degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pallamak","meaning":"<div><p>\u00ddadawlyk \u00fda-da uky tutmaklyk zerarly arzy\u0148y gi\u0148 a\u00e7yp, howany sorup we \u00fdene-de \u00e7ykaryp dem almak.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 gollaryny gi\u0148 a\u00e7yp gerindi, pallady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Elleri bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni owkalap pallady-da, \u00fderinden turyp, tamyna \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol bir hili pallajak \u00fdaly etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pallatmak","meaning":"<div><p>\u00ddadawlyk \u00fda-da uky tutmaklyk zerarly arzyny gi\u0148den a\u00e7dyryp, howany i\u00e7ine sorduryp go\u00fdbertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"palla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup pallap oturmak, pallap dem al\u015fyp oturmak.<\/p><ul><li>Olar gerni\u015fip, palla\u015fyp, esli wagtap melullykdan a\u00e7ylyp bilmediler. <span>(N. Pomma, Egri Egikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"palta","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 a\u00fdyrmak, \u00fdonmak, bir zady \u00e7apmak \u00fc\u00e7in taplanyp \u00fdasalan, \u00fd\u00fczi \u00fditi, saply demir gural.<\/p><ul><li>Ma\u0148a bir palta \u00fdasap bermegi \u00fdady\u0148dan \u00e7ykarma, her g\u00fcn go\u0148\u015fulardan palta sorap bizar bolduk. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Palta bilen \u00fdonmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paltalamak","meaning":"<div><p>Palta bilen \u00e7apmak, palta bilen b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, yzly-yzyna palta salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"paltalatmak","meaning":"<div><p>Palta bilen \u00e7aptyrmak, palta bilen b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, yzly-yzyna palta saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"paltala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Palta bilen \u00e7apmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148e palta salmak, \u00e7apy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"palto","meaning":"<div><p>Dyzdan ge\u00e7ip duran da\u015fky gy\u015f ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Yl\u00fdas T\u00f6ra e\u0148egi syrylan, egni ge\u00fdn\u00fcwli, \u00fdarym harby formadaky g\u00f6k kost\u00fduyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden palto ge\u00fdnen, kellesi papakly, g\u00f6zleri \u00e4\u00fdnekli adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol onu\u0148 soragyna -- Hawa! -- di\u00fdip, gysgajyk jogan berdi-de, ha\u00fdal etm\u00e4n paltosyny ge\u00fdm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7y","meaning":"<div><p>Pal at\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Pal\u00e7ylara pal atdyrsam-da -- A\u00fdatda diri d\u00e4l -- di\u00fddiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Pal\u00e7y-\u00fdalan\u00e7y -- di\u00fdip e\u015fitm\u00e4nmidi\u0148? <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yk","meaning":"<div><p>1. Toprak bilen suw garylyp, gurlu\u015fyk i\u015flerinde pe\u00fddalanyl\u00fdan, hamyra me\u0148ze\u015f la\u00fd.<\/p><ul><li>Onu\u0148 howlusyny\u0148 da\u015f-t\u00f6weregine a\u00fdlanan diwary pal\u00e7ykdan salnan galy\u0148 ha\u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fdhana da\u015fy pal\u00e7ykdan suwalgy bir ja\u00fddy. <span>(A. Durdi\u00fdew, Sa\u00fdlalan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagy\u015f \u00fdagmagyndan \u00fda-da umugman suw d\u00f6k\u00fclmeginden we \u015f. m. \u00f6l bolan, ezilen toprak.<\/p><ul><li>\u00dder \u00f6r\u00e4n pal\u00e7yk bolup, \u00fd\u00f6remek m\u00fcmkin d\u00e4l. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dogu\u015fdan-da, polise\u00fdlerden biri pal\u00e7yga bula\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(G. Kuli\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yklamak","meaning":"<div><p>Pal\u00e7yk \u00e7almak, pal\u00e7yk bilen suwamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yklatmak","meaning":"<div><p>Pal\u00e7yk \u00e7aldyrmak, pal\u00e7yk bilen suwatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yklyk","meaning":"<div><p>1. Pal\u00e7yk etmek \u00fc\u00e7in gerekli.<\/p><ul><li>Pal\u00e7yklyk gum gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagyn \u00fdagmak zerarly pal\u00e7ygy k\u00f6p bolan \u00fder.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6\u00e7e \u00f6r\u00e4n pal\u00e7yklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yldamak","meaning":"<div><p>\u00ddere batly ga\u00e7mak, ga\u00e7yp kul-u\u015fak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7yldatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddere batly ta\u015flamak, ga\u00e7ypydyp k\u00fcl-u\u015fak etmek.<\/p><ul><li>G\u00f6k nasy p\u00e4kize tamy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde pal\u00e7yldatyp ta\u015fladym weli, derrew k\u00fcm\u00fc\u015fden bir zady \u00f6\u0148\u00fcmde getirip go\u00fddular-da -- Ine, \u015fu\u0148a t\u00fc\u00fdk\u00fcr\u00fd\u00e4\u0148! -- di\u00fddiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Agzyndaky nasyny pal\u00e7yldatyp, \u00e7em gelen \u00fdere p\u00fcrk\u00fcp otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4ni pal\u00e7yldadyp \u00fdere ga\u00e7ypdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddumruk bilen urmak, \u00fdelmemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Pal\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"pamfletist","meaning":"<div><p>G\u00fcndelik meselelere degi\u015flilikde \u00fditi dilde makala \u00fdaz\u00fdan adam, pamfleti\u0148 awtory.<\/p><\/div>"},{"headword":"pamfolet","meaning":"<div><p>G\u00fcndelik meselelere degi\u015fli \u00fditi dilde \u00fdazylan makala, bro\u015f\u00fdura.<\/p><\/div>"},{"headword":"pamyk","meaning":"<div><p>Pagta s\u00fc\u00fd\u00fcmi.<\/p><ul><li>G\u00f6k gowa\u00e7a \u00fclp\u00fcldedip pamygyn, gozalardan s\u00fcmeklerin sallady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fyl \u00fdapraklary\u0148 arasy bilen g\u00f6ze kakly\u015f\u00fdan \u00fdek-t\u00fck ak pamyklar, g\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148, \u015fol m\u00e4hnet g\u00fcne\u015fi\u0148 sy\u00e7rantgysy \u00fdaly \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gara bulut ga\u00e7\u00fdan g\u00fcn batar sary, gyzyl gana bo\u00fdan pamyk dek gary. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pan...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 bir zady tutu\u015f-bitewilikde e\u00fdel\u00e4ndigini, \u00e4hli \u00fdere \u00fda\u00fdrandygyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Paniranizm uru\u015f \u00fdyllarynda gitler\u00e7ilere hyzmat edipdi. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pana","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u015fine.<\/p><\/div>"},{"headword":"panbarhat","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk, \u00fdylmanak \u00fd\u00fcpek mahmaly\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"panel","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 diwaryny\u0148 a\u015faky b\u00f6legine kakyl\u00fdan aga\u00e7 \u00fda-da agaja me\u0148zedilip \u00e7alyn\u00fdan re\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"panteizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Huda\u00fd bilen tebigaty barabar hasapla\u00fdan dini filosofik gara\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"panteon","meaning":"<div><p>1. Gadymy greklerde we pimlilerde \u00e4hli huda\u00fdlara bagy\u015flanan ybadathana, hram.<\/p><\/div><div><p>2. Me\u015fhur adamlary\u0148 jesedi saklanyl\u00fdan \u00fder, ymarat, gubur.<\/p><\/div>"},{"headword":"pantograf","meaning":"<div><p>Planlary\u0148, \u00e7yzgylary\u0148 we \u015f. m. mas\u015ftabyny \u00fc\u00fdtgedip, nusgasyny almak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan esbap.<\/p><\/div>"},{"headword":"pantomima","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> Geplanm\u00e4n, di\u0148e belen hereketleri, y\u015faratlar arkaly \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n teatral o\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"pant\u00fcrkist","meaning":"<div><p>Pant\u00fcrkizmi\u0148 tarapdary, pant\u00fcrkizme e\u00fderiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"pant\u00fcrkizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> 19-njy asyrda d\u00f6r\u00e4n \u00e4hli t\u00fcrk halklaryny biriktirm\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdirilen akym, sy\u00fdasat.<\/p><\/div>"},{"headword":"panus","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fesi togalagrak we galy\u0148 pelteli: elde g\u00f6teril\u00fd\u00e4n \u00e7yra, fonar.<\/p><ul><li>Keljeden hat di\u00fdsene! - di\u00fdip, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fesini\u0148 k\u00f6p \u00fderi t\u00fcsse bilen-garalan panusy otlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Myrat aga derrew panusyny \u00fcfl\u00e4p s\u00f6nd\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pany","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hemi\u015felik d\u00e4l. Ge\u00e7ip bar\u00fdan, so\u0148ly pu\u00e7, wagtla\u00fdyn (d\u00fcn\u00fd\u00e4).<\/p><ul><li>K\u00e4si sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz gidip durka, K\u00e4si \u00fd\u00fcz tutupdyr, \u00abpanydan baka\u00bb. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"panylyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hemi\u015felik d\u00e4llik, baky d\u00e4llik.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 panylygy hakda gam \u00e7ek\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"para","meaning":"<div><p>Bir bitewi zady\u0148 b\u00f6legi, bir bitin zatdan kesilip \u00fda-da d\u00f6wl\u00fcp alnan b\u00f6lek.<\/p><ul><li>D\u00f6\u015f\u00fcnde ordeni G\u00fcn\u00fc\u0148 parasy, Halky bilen i\u0148 \u00fdakyndy arasy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ak \u00fd\u00fcz\u00fcnde- A\u00fd parasynda, Gez\u00fd\u00e4n bir ga\u00fdgyly \u00f6\u00fdke g\u00f6r\u00fcndi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtylar)<\/span><\/li><li>Dagy\u0148 parasy dek bir \u00e7emen \u00e7ykdy, basan gadamyndan ot-\u00fdalyn \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"para-jire","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> para1.<\/p><ul><li>Para-jireni\u0148 \u00e7eni-\u00e7aky bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7ynlar, wolostno\u00fdlar algyt-salgydy, para- jir\u00e4ni \u00fdene \u00f6\u0148k\u00fcleri \u00fdaly dowam ederdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"para-para","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e b\u00f6lekden ybarat, b\u00f6lek-b\u00f6lek, kesim-kesim.<\/p><ul><li>Tikenekli a\u00fdaz gam\u00e7ylap ony, para-para dil\u00fd\u00e4r n\u00e4zik bedeni. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"para-pe\u015fge\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> para1.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yny\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne \u00fdag\u00fdan para-pe\u015fge\u015fleri \u00fdadyna saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paradoks","meaning":"<div><p>Kabul edilen umumy pikire, ylmy kadalara ters gel\u00fd\u00e4n we \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da sagdyn p\u00e4hime gar\u015fylykly bol\u00fdan, \u00f6zba\u015fdak bir pikir.<\/p><ul><li>Paradokslar bilen geplemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paradoksal","meaning":"<div><p>Paradoks \u00fdaly, paradoks bolup dur\u00fdan, asla akyla sygmajak.<\/p><\/div>"},{"headword":"paradoksallyk","meaning":"<div><p>Kabul edilen umumy pikire, ylmy kadalara ters gel\u00fd\u00e4nlyk, sagdyn a\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 ters gel\u00fd\u00e4n, ge\u0148- ta\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"paragraf","meaning":"<div><p>1. Baby\u0148, b\u00f6l\u00fcmi\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdeti bolan, \u00fdaly tertip sanly \u00a7 belgisi bilen belgilendiril\u00fd\u00e4n b\u00f6lek, tekst.<\/p><\/div><div><p>2. Baby\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki a\u00fdratyn manyly b\u00f6lekleri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne tertip sany\u0148 gapdalynda go\u00fdul\u00fdan belgi (\u00a7).<\/p><\/div>"},{"headword":"parahat","meaning":"<div><p>1. Uru\u015f-galmagalsyz, dawasyz, agzybir, dostlukly, asuda, dyn\u00e7.<\/p><ul><li>S\u00f6zle\u015feli\u0148 Adalaty\u0148 haky \u00fc\u00e7in, Parahat durmu\u015fda dostluk beki \u00fc\u00e7in. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><li>Aja\u00fdyp zat -- \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fczi parahat, balalarym ylym al\u00fdar rahat. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fd-harasatsyz, \u00fcms\u00fcm, myla\u00fdym.<\/p><ul><li>Di\u00fddim men ga\u00fddamda: -- Ak sen parahat, ekinmi gara\u015f\u00fdar, ar\u00e7adyk \u00fdolu\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma ol toka\u00fdlar bu g\u00fcnlerde parahat d\u00e4ldiler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Howa ga\u00fd bolmasa, parahat bolsa, kasni-de \u00fduwa\u015fdyr- \u00fdadan \u00fdalydyr. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dduwa\u015f, asylly.<\/p><ul><li>Salyh i\u015fan, sen \u00f6r\u00e4n parahat bolmaly! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ortasyndan parahat bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Parahat, arka\u00fdyn.<\/p><ul><li>Meni \u015fol jena\u00fdaty\u0148 ba\u015fyna elten hem seni\u0148 kaka\u0148dy -- di\u00fdip, Gurt parahat bir g\u00f6rn\u00fc\u015fini saklap jogap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>Gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler bilen gij\u00e4ni\u0148 k\u00f6p\u00fcsini ge\u00e7irenlerinden so\u0148 sagat b\u00e4ri parahat ukuda \u00fdatyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parahatlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> parahatlanmak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 owazly, zowwam sesi bilen sada hem \u00fdakymly s\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi welin, hemmeler parahatlanyp, \u00e7ynlaka\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly Aga\u00fdunusy\u0148 bu s\u00f6z\u00fcnden so\u0148 biraz parahatlandy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parahatly","meaning":"<div><p>1. Uru\u015f-galmagalsyzlyk, dawasyzlyk, dostluk, asudalyk, azatlyk, dyn\u00e7lyk, dem- dyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Parahatlyk tarapdarlaryny\u0148 b\u00fctinso\u00fduz konfere\u0148si\u00fdasyna gid\u00fd\u00e4n A\u00fdsoltan \u015fol t\u00e4miz howada samol\u00fdota m\u00fcnm\u00e4ge ta\u00fdynlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bolsun bizi\u0148 zamanamyz, hemi\u015felik parahatlyk. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 be\u00fdlik watanym parahatlyk diregi, parahatlyk s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4nle\u0148 bizi\u0148 bilen \u00fd\u00fcregi. <span>(R. Aly\u00fdew, Kommunizm \u00ddolunda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fd-harasatsyzlyk, \u00fcms\u00fcmlik, myla\u00fdymlyk.<\/p><ul><li>B\u00fctin t\u00f6werek dym-dyrs, parahatlykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dduwa\u015flyk, asyllylyk.<\/p><ul><li>Az salym dym\u015fanlaryndan so\u0148, garly hemi\u015feki parahatlygy bilen -- Aslynda bu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri kimler tap\u00fdar? - di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Parahatlyk, arka\u00fdynlyk.<\/p><ul><li>Parahatlyk bilen al\u00fdar demini. De\u0148zi\u0148 \u00fdakasynda oturan \u015f\u00e4her. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parahat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> parahat\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"parahat\u00e7ylykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> parahat 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"parahor","meaning":"<div><p>Para al\u00fdan adam, para almagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"parahorlyk","meaning":"<div><p>Para almaklyk bilen me\u015fgullanmaklyk, para alyjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"paralamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> par\u00e7alamak.<\/p><ul><li>Molla gyl\u00e7yny\u0148 baldyryny paralady we mandala balagyny \u00fdyrtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paralanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> par\u00e7alanmak.<\/p><ul><li>Dert baryny \u00e7eken agyrly \u00fd\u00fcrek, \u00ddene paralandy \u00f6\u0148k\u00fcden beter. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paralatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> par\u00e7alatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"paramak","meaning":"<div><p>1. O\u0148a\u00fdly t\u00e4sir etmek, hep etmek, \u00fdaramak, \u00fdokmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdaly adama di\u0148e \u00fdamanlyk para\u00fdar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeterlik derejede \u00e7atmak, etmek, \u00e7ydamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parasat","meaning":"<div><p>A\u0148- d\u00fc\u015f\u00fcnje, p\u00e4him, pa\u00fdhas, akyl.<\/p><ul><li>Nebit\u00e7iler \u015fonu\u0148 \u00fdaly kyn\u00e7ylyga du\u00e7ar gelenlerinde, akyl bilen, parasat bilen i\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet Eebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parasatly","meaning":"<div><p>A\u0148ly-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, pa\u00fdhasly, akylly, p\u00e4himli.<\/p><ul><li>Adamalar.<\/li><li>Bu \u015fe\u00fdle bir parasatly adam bolara \u00e7emeli -- di\u00fdip pikir etdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol pahyr her n\u00e4\u00e7e ha\u00fdal bolsa-da, az gepli, \u00f6r\u00e4n parasatly, darykmazak demir\u00e7i ussa bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parawuz","meaning":"<div><p>Don i\u00e7mek we \u015f. m. ge\u00fdimleri\u0148 da\u015f \u00fda-da i\u00e7 \u00fdakasyna, gyrasyna, etegine owadanlyk \u00fc\u00e7in tutul\u00fdan insizje mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"parawuzlamak","meaning":"<div><p>Gyrasyna parawuz tutmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parawuzlanmak","meaning":"<div><p>Gyrasyna parawuz tutulmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 bir tarapynda gyrasy parawuzlanan bagana i\u00e7megi egnine \u00fdasgynjak alan, gysga bo\u00fdly, emma gapak \u00fdaly \u00fdasy d\u00f6\u015fli, agras gara \u00fd\u00fcz, g\u00fcr sakgally bir adam durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gyrasy parawuzlanan \u00e7abyt.<\/li><li>Gyrasy parawuzlanan i\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parawuzlatmak","meaning":"<div><p>Gyrasyna parawuz tutdurmak, parawuz a\u00fdlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parawuzla\u015fmak","meaning":"<div><p>Gyrasyna parawuz tutu\u015fmak, parawuz a\u00fdla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parawuzlyk","meaning":"<div><p>Parawuz etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, parawuza \u00fdara\u00fdan.<\/p><ul><li>Parawuzlyk \u00e7epbetew.<\/li><li>Parawuzlyk keteni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parh","meaning":"<div><p>Iki zady\u0148 arasyndaky tapawut, me\u0148ze\u015f d\u00e4llik, hil, sypat, g\u00f6rn\u00fc\u015f we \u015f. m. ta\u00fddan \u00fc\u00fdtge\u015fiklik bildir\u00fd\u00e4n alamat.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fc\u00e7in parhy \u00fdok: -- seni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 -- meni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcm, meni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcm -- seni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fc\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregi\u0148 \u00fda\u015f bolsa bol\u00fdar, sa\u00e7y\u0148 ak boldy, gara boldy, parhy \u00fdok. <span>(B. D\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Sowet adamlary he\u00fd biri-birini\u0148 milletini\u0148 a\u00fdralygyna parh go\u00fdarmy?! <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parhaw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ury.<\/p><ul><li>Obany\u0148 belli-belli adamlaryny\u0148 parhawlary galladan dolup dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gabrynda dik oturmy\u015f, parhawynda he\u0148l\u00e4p \u00fdatan b\u00e4\u015f put j\u00f6wenini\u0148 deregine meni\u0148 di\u015f-dyrnak bolup dokan agyr halyma, palasyma \u00e7enli baryny aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parhlandyrmak","meaning":"<div><p>Hil ta\u00fddan tapawudyny, parhyny anyklamak, \u00fdokary baha bermek, \u00fc\u00fdtge\u015fiklik derejesini kesgitlemek, parh go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parhly","meaning":"<div><p>1. Hil, baha, agram we \u015f. m. ta\u00fddan parhy bolan, tapawutly.<\/p><\/div><div><p>2. Akyl, p\u00e4him, gylyk we \u015f. m. ta\u00fddan tapawutly, artyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"parhlylyk","meaning":"<div><p>1. Biri- birinden parhy, tapawutly barlyk (predmet barada).<\/p><\/div><div><p>2. Akyl, p\u00e4him, gylyk we \u015f. m. ta\u00fddan tapawutlylyk, artyklyk.<\/p><ul><li>G\u00fcljahan onu\u0148 n\u00e4me di\u00fdjek bol\u00fdandygyna dodagy gymyldanda d\u00fc\u015f\u00fcnse hem parhlylyk edip dymdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parhsyz","meaning":"<div><p>1. Aralarynada hi\u00e7 hili tapawut, parh bolmadyk, birme\u0148ze\u015f bolan, biri-birnden \u00fc\u00fdtge\u015fik bolmadyk, tapawutsyz.<\/p><\/div><div><p>2. Akyl, p\u00e4him, gylyk we \u015f. m. ta\u00fddan tapawudy bolmadyk, tapawut go\u00fdulma\u00fdan, artyk d\u00e4l.<\/p><ul><li>Ol A\u00fdsoltany\u0148 yzly- yzyna beren \u015fatlykly soraglaryna-da parhsyz jogap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hormatly Durdy, \u015fe\u00fdle \u00e4hmi\u00fdetli waka parhsyz garamak bolmaz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parhsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Aralarynda hi\u00e7 hili tapawut, parh \u00fdokluk, birme\u0148ze\u015flik, biri-birinden \u00fc\u00fdtge\u015fik d\u00e4llik, tapawutsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Akyl, p\u00e4him, gylyk we \u015f. m. ta\u00fddan tapawutsyzlyk, artyk d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"park-park","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan parkyldyly ses.<\/p><ul><li>Kimisi i\u015fikde eli paltaly park- park odun a\u00fdyr\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parkyldamak","meaning":"<div><p>1. Parkyldyly ses \u00e7ykmak, parkyldyly seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Atylyp gitmek, \u00fdarylmak.<\/p><ul><li>Du\u015fman gu\u015fy yzly-yzyna sallany\u015fdy \u00fdere d\u00fc\u015fdi, Petekesi parkyldady, ganat ga\u00e7dy, perler \u00e7a\u015fdy. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Welosipedi\u0148 kamerasy parkyldady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parkyldatmak","meaning":"<div><p>1. Parkyldyly ses \u00e7ykarmak, parkyldyly ses etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Atyp go\u00fdbermek, \u00fdardyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Yzly-yzyna parkyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>2. Yzly-yzyna atyly\u015fmak, \u00fdaryly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parlak","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u00ddalpyldap nuruny sa\u00e7\u00fdan, \u00fdagty y\u015fyk ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Emma \u00fde\u0148i\u015f ylhamyna jo\u015fan gyz, parlak g\u00fcn\u00fc\u0148 dogjagyna ynan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Parlak G\u00fcn \u015fuglasy- da bu gyzy\u0148 asly g\u00f6rk\u00fcne g\u00f6rk go\u015f\u00fdan \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Parlap \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, \u00f6w\u015f\u00fcn atyp duran.<\/p><ul><li>Be\u00fdik bagy\u0148 parlak g\u00fcli, G\u00fcllere se\u00fdrana geldi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Barbary\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Gi\u00e7 doganna k\u00e4te \u00f6k\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fdaly, Parlak \u00fd\u00fczne perde \u00e7eken mysaly. Seredi\u0148 siz onu\u0148 parlak g\u00f6z\u00fcne, \u015ear gara sa\u00e7larna, g\u00fcler \u00fd\u00fcz\u00fcne. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parlamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddalpyldap nur sa\u00e7mak, gaty y\u015fyk bermek.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi parlap \u00fdere \u00fda\u00fdranda, k\u00f6p bilim almaga g\u00f6re\u015f ed\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ak \u00fd\u00fcz\u00fcnde balkylda\u00fdan gara g\u00f6zleri parlap duran bagt \u00fdydyzy \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Parlap \u00fdanyp duran \u00e7yra g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn atyp durmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u015eemala, \u00fdele galgamak, pasyrdamak, parryldyly seslenmek.<\/p><\/div><div><p>4. Gi\u0148 gerim almak, \u00fda\u00fdba\u0148lanmak, \u00f6smek.<\/p><ul><li>K\u00e4n i\u015flerde \u00f6\u0148de bolan, Parlap al-asmana galan. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Bu s\u00f6zde parla\u00fdan adamzat bagty. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddalpyldadyp nur sa\u00e7dyrmak, \u00fdagty, y\u015fyk berdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn atdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u015eemaly\u0148, eli\u0148, ugruna pasyrdatmak, parryldyly seslendirmek.<\/p><\/div><div><p>4. Gi\u0148 gerim aldyrmak, \u00fda\u00fdba\u0148landyrmak, \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>5. \u00ddalynly \u00fdakmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdalmak (ot hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"parla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddalpylda\u015fyp, nur sa\u00e7y\u015fyp durmak, \u00fdagty y\u015fyk beri\u015fip durmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn aty\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 gidip bar\u00fdan \u00fdolumy\u0148 iki \u00fdan gapdaly a\u0148yrsyna- b\u00e4rsine g\u00f6z etme\u00fd\u00e4n g\u00f6k otluk g\u00fcller, g\u00fcl\u00e4lekler parla\u015fyp a\u00e7yly\u015fyp dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u015eemaly\u0148 eli\u0148 ugruna pasyrda\u015fmak, ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c4hli halklar bizden g\u00f6relde alsyn, ba\u00fddaklar parla\u015fyp asmana galsyn. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parlykdy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bir bada \u00fdarylmagyndan, d\u00f6w\u00fclmeginden we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n zarply ses.<\/p><ul><li>\u015eol sekuntda bolsa a\u00fdylgan\u00e7 parkyldy dabaraly el \u00e7arpy\u015fygy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rt\u00fcp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parran","meaning":"<div><p>G\u00f6s-g\u00f6ni, ortarasyndan, i\u00e7inden (ge\u00e7ip).<\/p><ul><li>B\u00f6r\u00fcgine \u00fdaly\u015fan el onu\u0148 gy\u0148ajyny parran jyrladyp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdanyp \u00fdatan ummasyz gi\u0148 \u00e7\u00f6li parran b\u00f6ws\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4n bol suwly kanal geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parryklatmak","meaning":"<div><p>Burundan howa alyp dem \u00e7ykaryp, parryldyly ses etdirmek, burun a\u00e7mak.<\/p><ul><li>\u00ddorga hopug\u00fdan \u00fdaly burnuny parryklad\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol tanapyny s\u00fc\u00fdr\u00e4n, burnuny parrykladyp, ondan-o\u0148a dazyrdap \u00fd\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parryldamak","meaning":"<div><p>Parryldyly ses \u00e7ykmak, parryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Da\u015fardan e\u015fidilip duran horruldy has a\u00e7ygrak parryldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parryldatmak","meaning":"<div><p>Parryldyly ses \u00e7ykarmak, parryldyly ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"parryldy","meaning":"<div><p>Burundan g\u00fc\u00fd\u00e7li howa alnyp, dem \u00e7ykarylanda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Olaryn atlaryny\u0148 burunlaryny\u0148 parryldysy bilen gar tozanyny \u00fcfl\u00e4p, bol samany nebsew\u00fcrlik bilen \u00e7e\u00fdnediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parslar","meaning":"<div><p>E\u00fdranyn\u0148 \u00fderli halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"parsylamak","meaning":"<div><p>1. Pars dilinde geplemek, pars\u00e7a geplemek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ba\u015fga dilde geplemek.<\/p><ul><li>Doktor mugallyma parsyldady-da: -- Hi\u00e7bir adam gitmesin! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderi, parsylan ki\u015fi bolup dili\u0148i o\u00fdnatma-da, g\u00f6n\u00fclesene! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parsyldamak","meaning":"<div><p>Parsyldyly ses \u00e7ykmak, parsyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"parsyldatmak","meaning":"<div><p>Parsyldyly ses \u00e7ykarmak, parsyldyly ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"parsylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna parsyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"parsyldy","meaning":"<div><p>Bir zat birden de\u015filende, \u00fdarylanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"partaktiw","meaning":"<div><p>Parti\u00fda aktiwi.<\/p><\/div>"},{"headword":"partbilet","meaning":"<div><p>Kommunistik parti\u00fdany\u0148 \u00e7lenlerini\u0148 parti\u00fda bileti.<\/p><\/div>"},{"headword":"partb\u00fduro","meaning":"<div><p>Parti\u00fda b\u00fdurosy, ilkinji parti\u00fda guramasyny\u0148 sa\u00fdlan\u00fdan \u00fdolba\u015f\u00e7y topary.<\/p><ul><li>\u015eol stolu\u0148 \u00fde\u0148sesinde partb\u00fduro \u00e7lenleri: Kulagyn, Ty\u00e7enko hem A\u015fyr otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz \u00fda\u0148y partb\u00fduro bilen kolhoz prawleni\u00fdesini\u0148 birle\u015fen \u00fdygnagny gutaryp ga\u00fdtdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parter","meaning":"<div><p><span>Teatr<\/span> Toma\u015fa zalyny\u0148 toma\u015fa\u00e7ylar oturar \u00fdaly orunly a\u015faky eta\u017ey.<\/p><ul><li>Parterde jemagat dik dur\u00fdar eken. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Parterde oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"partitura","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Hor, orkestr \u00fc\u00e7in \u00fdazylan saz eserlerini\u0148 \u00e4hli parti\u00fdalaryny\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"partizan","meaning":"<div><p>Partizan\u00e7ylyk uru\u015funa gatna\u015fyjy, partizanlar otr\u00fdadyny\u0148 ur\u015fujysy.<\/p><ul><li>Bu garryny\u0148 ullakan bar partizan otr\u00fdadynyny\u0148 komandiri bolup, g\u00fc\u00fd\u00e7li hererket edendigi m\u00e4lim boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"partizanlyk","meaning":"<div><p>1. Partizanlary\u0148 ur\u015fy, olary\u0148 ed\u00fd\u00e4n hereketi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Plansyz, gurama\u00e7ylyksyz i\u015f, edepsizlik bilen \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"partizan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> partizanlyk.<\/p><ul><li>Moskwany\u0148 eteginde partizan\u00e7ylyk hereketi gi\u0148den \u00fda\u00fdba\u0148landy. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Wepa Aman alty a\u00fdlap du\u015fmanlary\u0148 \u00fde\u0148sesinde galyp, her hili agyr \u015fertler \u00fc\u00e7inde partizanlyk ur\u015funy alyp barypdyr we k\u00f6p du\u015fmanlary gyrypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parti\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Orkestr, hor \u00fc\u00e7in \u00fdazylan saz eserlerini\u0148 a\u00fdratyn b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir maksat, ni\u00fdet \u00fc\u00e7in jemlenen adamlar, topar.<\/p><\/div>"},{"headword":"parti\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Bir parti\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Parti\u00fdalyk mesele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parti\u00fdasyz","meaning":"<div><p>1. Parti\u00fdany\u0148 \u00e7leni d\u00e4l, parti\u00fdada d\u00e4l.<\/p><\/div><div><p>2. Parti\u00fdala\u00fdyn d\u00e4l, parti\u00fdaly bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"partkom","meaning":"<div><p>Parti\u00fda komiteti.<\/p><ul><li>Yzymyzy bary\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in bolsa, kolhoz ba\u015flygymyz, partkomymyz bar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"partkonfrensi\u00fda","meaning":"<div><p>Parti\u00fda konferensi\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"partlamak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li, gaty \u00fdarylmak, atylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"partlatmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li, gaty \u00fdarmak, partyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Okly sklady partlad\u00fdarlar. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"partlawuk","meaning":"<div><p>Zarp bilen \u00fdaryl\u00fdan, partla\u00fdjy, partla\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"partla\u00fdjy","meaning":"<div><p>Partyldyly \u00fdaryl\u00fdan, partlap atyl\u00fdan.<\/p><ul><li>Biz partla\u00fdjy gazy\u0148 tebigatyny we h\u00e4si\u00fdetini bil\u00fd\u00e4ris. <span>(S. N. Binogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"parz","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini wes\u00fdet.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00f6kmany edilmeli i\u015f, h\u00f6kmany d\u00fczg\u00fcn.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesini\u0148 berenini i\u00fdip- i\u00e7mek myhman \u00fc\u00e7in parzdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015e\u00fcbheli adam me\u00fddan etmek \u00fc\u00e7inmi \u00fda-da ba\u015fga bir parz zat \u00fc\u00e7inmi, n\u00e4me bolsa-da bir seb\u00e4p bilen da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"par\u00e7","meaning":"<div><p>Par\u00e7 bolmak-bo\u00fd almak, pajarlamak.<\/p><ul><li>Apreli\u0148 \u00e7ygyly howasyndan g\u00fc\u00fd\u00e7 alyp, par\u00e7 bolan g\u00f6k otly we \u00fclp\u00fclde\u015fip oturan gyzyl g\u00fcl\u00e4lekli gi\u0148 me\u00fddan demir \u00fdolu\u0148 iki tarapyny tutup, t\u00e4 g\u00f6ze\u00fdtime \u00e7enli uzalyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet Ededebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 me\u00fddany\u0148 oty par\u00e7 bolup, g\u00f6k- \u00fda\u015fyl bezenipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"par\u00e7a","meaning":"<div><p>Her hili ge\u00fdimlik nah matany\u0148 ady, mata.<\/p><ul><li>Sandyklary\u0148 \u00fd\u00fcrek par\u00e7adan doly. <span>(K. Gurbanepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"par\u00e7a-par\u00e7a","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek, tike-tike.<\/p><\/div>"},{"headword":"par\u00e7alamak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6leklere b\u00f6lmek, tike-tike etmek, b\u00f6leklemek, tikelemek.<\/p><ul><li>Bir gezek tas meni\u0148 hem budumy par\u00e7alapdy, ta\u00fdagym janyma \u00fdeti\u015f\u00e4\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"par\u00e7alanmak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek bolmak, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnmek, tike-tke bolmak, b\u00f6leklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"par\u00e7alatmak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmak, b\u00f6leklere b\u00f6ld\u00fcrmek, tike-tike etdirmak, b\u00f6lekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"par\u00e7ala\u015fmak","meaning":"<div><p>Par\u00e7a-par\u00e7a, b\u00f6lek-b\u00f6lek, tike-tike edi\u015fmek. B\u00f6lekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pasly-bahar","meaning":"<div><p>Bahar wagtlary, \u00fdaz a\u00fdlary, bahar pasly.<\/p><\/div>"},{"headword":"passiw","meaning":"<div><p><span>Buhgalteri\u00fda<\/span> K\u00e4rhanany\u0148, edarany\u0148 bergilerini\u0148 hem-de alan bor\u00e7laryny\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"passylla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Her bir pasylda ga\u00fdtalan\u00fdan her pasylda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n, pasylma-pasyl bolup dur\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pasyl","meaning":"<div><p>1. \u00ddyly\u0148 gy\u015f, \u00fdaz, tomus we g\u00fc\u00fdz m\u00f6ws\u00fcmlerini\u0148 birini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan \u00fc\u00e7 a\u00fddan ybarat bolan wagt, d\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>\u00c7ary, \u00fdyl n\u00e4me \u00fc\u00e7in d\u00f6rt pasla b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bulutlary s\u00fcr\u00fcp gel\u00fd\u00e4n sergin \u015femal tomus paslyny\u0148 gutaranlygyna \u015fatlyk ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir wagt aralygyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan d\u00f6w\u00fcr, salym, m\u00fctdet.<\/p><ul><li>Bag\u015fy bir pasyl saz \u00e7alyp oturdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pasyr-pusur","meaning":"<div><p>Aman- zamanyny berm\u00e4n, bada-bat, bir bada, derrew, birden.<\/p><ul><li>Gyrgy bir ki\u00e7ijik gu\u015fy penjesine pasyr- pusur gysdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pasyrdamak","meaning":"<div><p>Pasyrdyly ses \u00e7ykmak, passyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Torga\u00fdlar pasyrdap al-howa u\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Zakaspini\u0148 merkezi A\u015fgabat-da gyzyl ba\u00fddak pasyrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fcz\u00fcklerini pasyrdap galga\u00fdy\u015f hem tupanda galan \u00fdelkenli ga\u00fdygy g\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne getir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Egnind\u00e4ki keteni k\u00f6\u00fdnek pasyrdap seslen\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00dderde oturan gu\u015f, \u00fd\u00fcregi \u00fdarylan \u00fdaly, bir zarbada pasyrdap galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pasyrdatmak","meaning":"<div><p>Pasyrdyly ses \u00e7ykarmak, pasyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pasyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pasyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Al-asmanda agyp-d\u00f6n\u00fcp pasyrda\u015fyp \u00fd\u00f6ren kepderler towukdan kemmi n\u00e4me? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>At to\u00fdnagyny\u0148 sesine telegram simlerini\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gu\u015flar pasyrda\u015fyp u\u00e7\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pasyrdy","meaning":"<div><p>Eli\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li galgatmagyndan, gu\u015fu\u0148 ganatyny\u0148 zarbyndan we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>At a\u00fdagyny\u0148 g\u00fcp\u00fcrdisine, t\u00fcpe\u0148 takyrdysyna, atgulaklary\u0148 pasyrdysyna \u00e7ydam berm\u00e4n, Melegu\u015f g\u00fcp\u00fcrdi urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pata","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00d6leni\u0148 hatyrasy \u00fc\u00e7in, onu\u0148 \u00fdakyn adamlaryny\u0148 \u00fdanyna baryp gynan\u00e7 bildirip ga\u00fdtmaklyk d\u00e4bi.<\/p><ul><li>Edil pata bar\u00fdan \u00fdalydylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>U\u015f wagt hem bir pata bolarmy?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patahon","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Pata gitmegi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, pata gitmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, pata\u00e7y.<\/p><ul><li>Bolupsy\u0148yz meni\u0148 ba\u015fyma bir patahon adamlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patanaklamak","meaning":"<div><p>A\u00fdak bitmedik k\u00f6\u015fek \u00fdaly g\u00f6deksi ylgamak, \u00fd\u00fcw\u00fcrmek, \u00e7apmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"patarraky","meaning":"<div><p>Bo\u015f g\u00fcrr\u00fc\u0148, biderek, ugyrsyz samyrdamaklyk.<\/p><ul><li>Belki, men \u00fda\u0148rap, seni\u0148 gulagy\u0148y kamata getirendirin, bolsa-da meni\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148lerim patarraky d\u00e4mika di\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Aslynda \u015fe\u00fdle patarrakylar n\u00e4m\u00e4 gerek? <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pata\u00e7y","meaning":"<div><p>Pata gelen adam, \u00f6leni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne pata bar\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Pata\u00e7ylar topar-topar ga\u00fddy\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patdyldamak","meaning":"<div><p>1. Patdyldyly ses \u00e7ykmak, patdyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Patdy bar\u00fdar patdyldap, patdy afia\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6remegi zordan ba\u015farmak, kynlyk bilen \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"patdyldatmak","meaning":"<div><p>Patdyldyly ses \u00e7ykarmak, patdyldyly ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"patdylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna patdyldyly ses \u00e7ykmak, ga\u00fdta-ga\u00fdta patdyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"patdyldy","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6relende, bir zat bilen urlanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"patlak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldak \u00fdaprakly, \u00e7al re\u0148kli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"patlamak","meaning":"<div><p>Patdyldyly ses \u00e7ykmak, patdyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 agramly gowa\u00e7a gozalaryny\u0148 \u00fduka k\u00f6\u00fdnek \u00fcst\u00fcnden patlap degenini du\u00fdmasa-da A\u00fdsoltany\u0148 ak goly egnine \u00e7ala kakly\u015fanda, endamyna \u00e7\u00fcm\u015f\u00fcldi \u00fd\u00f6redi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Da\u015f baryp yzky ma\u015fyna patlap degdi, tas onu\u0148 a\u00fdnasyny \u00e7ym pytrak edipdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u00ddakasyna t\u00fc\u00fdk\u00fcrjek bolanda, kellesinden b\u00f6r\u00fcgi patlap \u00f6\u0148\u00fcne ga\u00e7dy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patlatmak","meaning":"<div><p>1. Patdyldyly ses \u00e7ykarmak, patdyldyly ses etmek.<\/p><ul><li>In\u00e7emik uzyn murtlary a\u015fak sallanan uzyn i\u015f\u00e7i \u00fderinden galdy-da, k\u00f6ne papagyny oturgyja patladyp urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tihomirow \u00fdassygyny\u0148 a\u015fagyndaky k\u00fcti portfelini dyzyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fdup, elini patladyp urdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Urmak.<\/p><ul><li>Ol sag eli bilen onu\u0148 arkasyna patlatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patla\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna gatdyldyly ses \u00e7ykamk.<\/p><ul><li>Tokar sesini \u00e7ykarman, burnuny dyrmajak bolanda, elindaki posly \u00e7\u00fc\u00fdler \u00fdere patla\u015fyp d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patrak","meaning":"<div><p>Gowrulmak netijesinde a\u00e7ylan mekgej\u00f6wen, gowrulan mekgej\u00f6wen.<\/p><ul><li>Etmek\u00e7idim patrak, boldy bary \u00e7etrek. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00abZarp\u00e7y\u00bb kolhozyny\u0148 a\u0148yrsy-b\u00e4rsi g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n g\u00f6m-g\u00f6k gowa\u00e7alaryny\u0148 gozalary patrak \u00fdaly a\u00e7yly\u015fypdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlalan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patra\u015fmak","meaning":"<div><p>Patrak \u00fdaly a\u00e7yly\u015fmak, \u00fdagty \u015f\u00f6hle sa\u00e7y\u015fyp durmak, \u00fdalpylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Ynha der\u00fda hi\u00e7 darykman akyp dur, \u00ddyldyzlar patra\u015fyp, ma\u0148a bakyp dur. <span>(\u00abN. Pomma, Sa\u00fdlanan Eserler\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patriarh","meaning":"<div><p>Urug\u00e7ylyk jemgy\u00fdetini\u0148 \u00fda\u015fulusy.<\/p><\/div>"},{"headword":"patriarhal","meaning":"<div><p>1. Patriarhata degi\u015fli bolan, patriarhata has bolan.<\/p><ul><li>Gogol \u00abK\u00f6ne m\u00f6writ pome\u015f\u015fiklerinde\u00bb patriarhal uklady\u0148 \u00f6l\u015f\u00fcni suratlandyr\u00fdan. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6ne d\u00e4p-dessurlara e\u00fder\u00fd\u00e4n, k\u00f6ne\u00e7il.<\/p><ul><li>Patriarhal adatlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patriarhallyk","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6ne d\u00e4p-dessurlara e\u00fdermeklik, k\u00f6nek\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Gara\u00fdy\u015flary\u0148 patriarhallygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patriarhal\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Patriarhallyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"patriarhat","meaning":"<div><p>Ilkidurmu\u015f urug\u00e7ylyk gurlu\u015fyny\u0148 i\u0148 so\u0148ky d\u00f6wri bolup, bu d\u00f6w\u00fcr hojalykda we jemgi\u00fdet\u00e7ilik gatna\u015fyklarynda erkek ki\u015fini\u0148 agalyk etmegi bilen h\u00e4si\u00fdetlenipdir.<\/p><\/div>"},{"headword":"patriot","meaning":"<div><p>Patriotzm bilen ruhlanan adam, watanyny s\u00f6\u00fd\u00fcji.<\/p><\/div>"},{"headword":"patriotik","meaning":"<div><p>Patriotzme esaslanan, patriotizme has bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 patriotik hereketi seni\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4\u0148e ke\u00e7je geleni \u00fc\u00e7in, ondan \u00fd\u00fcz \u00f6w\u00fcrm\u00e4ge sen utana\u0148okmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebit Dag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patriotzm","meaning":"<div><p>\u00d6z watany\u0148a, \u00f6z halky\u0148a berilmeklik we ony s\u00f6\u00fdmeklik, onu\u0148 b\u00e4hbidi ugrunda janypke\u015f bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"paty-puty","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak \u00f6\u00fd go\u015fy, go\u015f-golam, enjam.<\/p><ul><li>Tabyt ussasy Andri\u00fdan Prohorowy\u0148 i\u0148 so\u0148ky paty-putusy g\u00f6leg arabasyna basyldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Galan paty-putulary\u0148y bolsa koridory\u0148 bur\u00e7una bas. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyr-patyr","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna patyrdap \u00e7yk\u00fdan ses, patyrdy.<\/p><ul><li>Pos\u00fdology\u0148 bir \u00fdan \u00e7etinden patyr-patyr motor sesi e\u015fidilip, baglyk pos\u00fdologyny\u0148 i\u00e7ine \u00fdyldyz selenene d\u00f6ndi; elektrik \u00e7yralary dumly-du\u015fda balkyldap g\u00f6rindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyrdamak","meaning":"<div><p>Patyrdyly ses \u00e7ykmak, patyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Bu demde hut o\u0148a jogap beren dek, Patyrdady birden iki-\u00fc\u00e7 gezek. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyrdatmak","meaning":"<div><p>Patyrdyly ses \u00e7ykartmak, patyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Nurly awtomatyny o\u0148a \u00e7en\u00e4p, patyrdatyp go\u00fdberdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna, patyrdyly ses \u00e7ykmak, patyr-patyr edip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"patyrdy","meaning":"<div><p>\u00c7alt ylgalanda, \u00e7apylanda, yzly-yzyna \u00fdarag atylanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n dowamly ses.<\/p><ul><li>Itler d\u00fc\u00fdeleri\u0148 patyrdysyna hasanakla\u015fyp tur\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Traktorda ne hytyrdy boldy, ne-de patyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyrdyklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> patanaklamak.<\/p><ul><li>Patyrdyklap, o\u00fdn edip, Gez\u00fd\u00e4r torum-k\u00f6\u015fekler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"patyrdyklatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak aldygyna \u00e7apdyrmak, gaty ylgatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"patyrdykla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup a\u00fdak aldygy\u0148a ylgamak, birn\u00e4\u00e7e bolup, patyrdyklap \u00e7apmak.<\/p><ul><li>Me\u00fddanda mes erkekler e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k patyrdykla\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paty\u015fa","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148 Russi\u00fdada we h\u00e4zir hem k\u00e4bir da\u015fary \u00fdurtlarda d\u00f6wlet ba\u015fynda dur\u00fdan adamy\u0148 tituly, \u015fa.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetke\u015f halky\u0148 bilim almagy, medeni\u00fdetli bolmagy paty\u015fa \u00e7inowniklerini\u0148 ga\u00fdgysyna d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"paty\u015falyk","meaning":"<div><p>Ba\u015fynda paty\u015fa dur\u00fdan d\u00f6wlet, paty\u015fany\u0148 wezipesinde bolmaklyk, \u015falyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"paza","meaning":"<div><p>Azaly\u0148 traktor pluguny\u0148 ujundaky \u00fdere gir\u00fd\u00e4n \u00fdasy \u00fditi demri.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 tylla nurlary traktor pluglaryny\u0148 \u00fdalpylda\u00fdan pazalaryna d\u00fc\u015f\u00fcp o\u00fdnakla\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ur\u015fujylary\u0148 arkasyndaky metal plitalar paza \u00fdaly \u00fdaldyra\u00fdardy. <span>(O. Gon\u00e7ar, Ba\u00fddak G\u00f6terijiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pazlamak","meaning":"<div><p>Wazyrdap ot alyp \u00fdanmak.<\/p><ul><li>To\u00fdjany\u0148 otlu\u00e7\u00f6p degen gaz \u00fdaly pazlaman, ga\u00fdta bir hili s\u00f6lleri\u015finden ussa onu\u0148 hemi\u015feki Atajanow d\u00e4ldigini derrew a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pazyl","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gawun, k\u00e4di, garpyz, hy\u00fdar we \u015f. m. bakja ekinleri\u0148 gol atyp \u00fda\u00fdran bi\u00fdarasy.<\/p><ul><li>Geldi bolsa gawun pazyly bilen basyrylyp \u00fdatan gi\u0148 me\u00fddany\u0148 i\u00e7inde a\u00fdlanmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00fcr \u00fdaprakly pazyllary\u0148 i\u00e7inde waharmanlar \u00fdas-\u00fda\u0148yja torlapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pazzyldamak","meaning":"<div><p>Pazzyldyly ses \u00e7ykarmak, pazzyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pazzyldatmak","meaning":"<div><p>Pazzyldyly ses \u00e7ykarmak, pazzyldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pazzylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna pazzyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pazzyldy","meaning":"<div><p>Ownuk odun, otlu\u00e7\u00f6p, primus we \u015f. m. \u00fdananda \u00fda-da odu\u0148 \u00fcst\u00fcne suw d\u00f6k\u00fclende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00e7","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir \u00fdurda getiril\u00fd\u00e4n \u00fda-da ba\u015fga wela\u00fdete \u00e4kidil\u00fd\u00e4n harytlardan alyn\u00fdan salgyt, g\u00fcmr\u00fck haky, hyra\u00e7, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da bir d\u00f6wleti\u0148 bakna \u00fdurtlardan al\u00fdan salgydy.<\/p><ul><li>Pa\u00e7 almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00e7-hyra\u00e7","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> pa\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00e7ak","meaning":"<div><p>Gawun, garpyz we \u015f. m. \u00f6n\u00fcmleri\u0148 da\u015fky gaty gabygy.<\/p><ul><li>Garrygyz gawunyny\u0148 pa\u00e7agy galy\u0148 bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Pa\u00e7 almak, pa\u00e7 h\u00f6km\u00fcnde salgyt salmak.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fddip, hepdede bir gezek bazary pa\u00e7lap, bazar arasynda hem iki elini gow\u015furyp oturanok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00e7latmak","meaning":"<div><p>\u00ddumruk bilen \u00fd\u00fczi kessiri bermek, urmak.<\/p><ul><li>\u00ddogsam, ynha, \u00fdene bir pa\u00e7ladaryn welin! -- di\u00fdip ha\u00fdkyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> paha\u00fd.<\/p><ul><li>Pa\u00fd, gorkagy tow\u015fan \u00fd\u00fcrek! -- di\u00fd\u00fd\u00e4 ma\u0148a g\u00fcl\u00fd\u00e4r hem \u00f6z hyrlysyny doldur\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Pa\u00fd, hat \u00fdamangi\u00e7 gel\u00fd\u00e4n eken-ow, a\u00fdby \u00fdok! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Pa\u00fd, Amanta\u00e7, sen hem gelerime m\u00e4hetdel-ow! -- di\u00fdip, Muham aga lok-lok edip g\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fd-py\u00fdada","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> py\u00fdada 2.<\/p><ul><li>\u00ddolag\u00e7ylar \u00f6\u0148ler \u015f\u00e4here pa\u00fd-py\u00fdada gatnamaly bol\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fda","meaning":"<div><p>1. Miweli aga\u00e7lara s\u00f6\u00fdget \u00fc\u00e7in urul\u00fdan ha\u00e7jaly ara\u00e7.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmi pa\u00fda sakla\u00fdar di\u00fdselar-da, biz-\u00e4 bu \u00fcz\u00fcmlerde pa\u00fda g\u00f6rmedik. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Edil\u00fd\u00e4n da\u00fdan\u00e7, ynan\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdalamak","meaning":"<div><p>Pa\u00fda urmak, pa\u00fda diremek, pa\u00fda s\u00f6\u00fdemek, direg urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdalanmak","meaning":"<div><p>Pa\u00fda oturdylmak, pa\u00fda direlmek, pa\u00fda urulmak, pa\u00fda bilen s\u00f6\u00fdget berilmek, direg urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdalatmak","meaning":"<div><p>Pa\u00fd bilen s\u00f6\u00fdget berdirmek, pa\u00fda urdurmak, direg urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdala\u015fmak","meaning":"<div><p>Pa\u00fda uru\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek, pa\u00fdalamaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdalyk","meaning":"<div><p>Pa\u00fda etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly, pa\u00fda etmak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan.<\/p><ul><li>Ol aga\u00e7lar \u00fdapragy gur\u00e7uga berlen tut \u00e7ybyklaryndan pa\u00fdalyk \u00fc\u00e7in sa\u00fdlanyp alnan pytanakly ta\u00fdajyklardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdapyl","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6r\u00e4p ge\u00e7mek \u00fc\u00e7in suwly \u00fdaby\u0148 \u00fcst\u00fcne seligine go\u00fdul\u00fdan ara\u00e7, tagta k\u00f6pr\u00fcjik, ge\u00e7elge.<\/p><ul><li>Aman onu\u0148 bo\u00fdundan gujaklady we barmagyny \u00e7ommaldyp, pa\u00fdapyly\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00e7e\u0148\u0148ek gurup oturan Tagan agany g\u00f6rkezdi. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>\u015eol pa\u00fdapyldan ma\u015fyn s\u00fcrmek her ki\u015fini\u0148 i\u015fi d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdaw","meaning":"<div><p>Akyp duran \u00fdaby\u0148 sakasy beklenenden so\u0148, syrygyp ak\u00fdan suw.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdawlamak","meaning":"<div><p>Ahyryna \u00fdetmek, tamamlamak, gutarylamak, so\u0148lamak.<\/p><ul><li>Bahar \u00f6z m\u00f6ws\u00fcmini pa\u00fdawlady, tomsu\u0148 \u00fdandyryjy j\u00f6wza yssysy ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eondan so\u0148 o\u00fdun hem pa\u00fdawla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>Men indi \u00fd\u00fcz \u00fdigrimi \u00fda\u015fymy pa\u00fdawladym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdda\u015f","meaning":"<div><p>Bir pa\u00fdy\u0148 e\u00fdesi, pa\u00fdla\u015fyl\u00fdan zady\u0148 bir pa\u00fdyny al\u00fdan, \u015f\u00e4rikde\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhas","meaning":"<div><p>Dury akyl, sagdyn d\u00fc\u015f\u00fcnje, p\u00e4him, parasat.<\/p><ul><li>Myrat Nepes agany\u0148 al\u00e7aklygyny, pa\u00fdhas bilen ber\u00fd\u00e4n maslahatlaryny halasa-da onu\u0148 k\u00e4bir zatlara perwa\u00fdsyzlygy ed\u00fd\u00e4ndigini \u00fdazgar\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew. Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhaslanmak","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirmak, pa\u00fdhas, pikir edilmek, p\u00e4himlenmek.<\/p><ul><li>I\u015fler \u00f6r\u00e4n pa\u00fdhaslanyp edilendir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu saparky g\u00f6zden ge\u00e7irili\u015fde biraz pa\u00fdhaslanan \u00fdaly bolup, \u00fda\u0148y taban murtuny sypap sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhasly","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirip bil\u00fd\u00e4n, dury akylly, sagdyn pikirli, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli, p\u00e4himli, parasatly.<\/p><ul><li>Sap \u00fd\u00fcrekli, \u00f6z halkyna wepaly, Pikirli, pa\u00fdhasly ady Ke\u00fdmir k\u00f6p. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00f6zleri pa\u00fdhasly, namysly-arly Dostum Ata, sizi\u0148 \u00fderde h\u00e4ler bar? <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Poltotaskini\u0148 pe\u015feneli ke\u015fbi, howsala \u00f6z\u00fcni aldyrma\u00fdan pa\u00fdhasly obrazy olary\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhaslylyk","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirip bilijilik, dury akyllylyk, sagdyn pikirlilik, d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik, p\u00e4himlilik, parasatlylyk.<\/p><ul><li>Ol hemi\u015fe i\u015f \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r onda pa\u00fdhaslylyk hem ber. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 adamk\u00e4r\u00e7ylygy we pa\u00fdhaslylygy bilen adamlara \u00f6z\u00fcni aldyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148nyrsynda)<\/span><\/li><li>Mugallym \u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 terbi\u00fdel\u00e4r bu okuw\u00e7ysyny\u0148 pa\u00fdhaslylygyna, tutan\u00fderliligine guwan\u00fdardy. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhassyz","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirm\u00e4n, pa\u00fdhas, pikir etm\u00e4n, p\u00e4himsiz.<\/p><ul><li>Kim aljyrasa, ha\u00fdal deprense, pa\u00fdhassyz bolsa, ol hem \u015fonda tap\u00fdar, ol \u00fde\u0148il\u00fd\u00e4r. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fy\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdpi k\u00f6k, \u015f\u00e4hda\u00e7ylyk gezer hemi\u015fe, pa\u00fdhassyz batypdyr her d\u00fcrli i\u015fe. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhassyzlyk","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirmezlik, pa\u00fdhas etmezlik, p\u00e4himsizlik, pikirsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhyn","meaning":"<div><p>Sergin, le\u00fds, harap.<\/p><ul><li>Itler \u00fdorunjany pa\u00fdhyn edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhynlamak","meaning":"<div><p>1. Le\u00fds etmek, d\u00f6k\u00fcp, kakyp \u00fda\u00fdratmak, segin etmek, haraplamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gyrlyp gutarmak, gytgyna bermek, gyrmak.<\/p><ul><li>Pa\u00fdhynladym elim bile, bir topar ganym du\u015fmany. <span>(\u00c7ary A\u015fyp, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhynlanmak","meaning":"<div><p>1. Sergin edilmek, pytradylmak, \u00fdere le\u00fds edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p mukdarda gyrylmak, gyrylyp gutarmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 pa\u00fdhynlany\u015fyna bir seret! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdhynlatmak","meaning":"<div><p>1. Sergi etdirmek, le\u00fds etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddere pytradyp \u00fda\u00fdratdyrmak, haraplatmak.<\/p><ul><li>Bi\u015fjek bolup duran \u00fcz\u00fcmi pa\u00fdhynlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p mukdarda gyrdyrmak, gyrdyryp gutarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6l\u00fcp bermek, \u00fcle\u015fdirmak.<\/p><ul><li>Halnazar ba\u00fdy\u0148 mallaryny pa\u00fdlap ber\u00e4\u00fdermik\u00e4ler? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdratmak, dargatmak.<\/p><ul><li>\u00dderi, meni\u0148 \u00fdaly bir uly obany salgyt kagyzyny pa\u00fdlamaly bolsa, n\u00e4derdik\u00e4? <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6l\u00fcnip berilmek, \u00fcle\u015fdirilmek.<\/p><ul><li>B\u00e4 \u00fder-suw hemmelere de\u0148-derman pa\u00fdlanjak bolsa, ondan ma\u0148a-da \u00fdetermik\u00e4n?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u00fd, bular bu g\u00fcn biragyzdan bizi\u0148 to\u00fdumyzy\u0148 bekew\u00fcli bolsun -- di\u00fdip, olary\u0148 \u00fc\u00e7isini birden ba\u00fdrak pa\u00fdlanjak \u00fdere bakan \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdaradylmak, dargadylmak, pytradylmak.<\/p><ul><li>Medeni g\u00fc\u00fd\u00e7ler has de\u0148 derejede pa\u00fdlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6ld\u00fcrip berdirmek, \u00fcl\u00fc\u015fletmek, pa\u00fdlatdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fcge \u00fda\u00fdratdyrmak, dargatdyrmak, pytratdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Pa\u00fdlap \u00e7ykmak, birn\u00e4\u00e7e \u00fdere b\u00f6lmek, k\u00f6p \u00fdere \u00fcle\u015fdirmek b\u00f6l\u00fcp beri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Gutlady t\u00e4ze \u00fdyl bilen, pa\u00fdla\u015fdyrdy d\u00fcrl\u00fcje zat. <span>(N. Omadow, Bagt G\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdrady\u015fdyrmak, dargady\u015fdyrmak, pytrady\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddaraglary pa\u00fdla\u015fdyrdy\u0148yzmy? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6zara b\u00f6l\u00fc\u015fmek, birn\u00e4\u00e7e bolup \u00f6zara \u00fcle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ertir harman pa\u00fdla\u015f\u00fdarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Du\u00fdguda\u015flyk bildiri\u015fmek, rehimdarlyk edi\u015fmek ze\u00fdreni\u015fip gynany\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdal\u0148y\u015f \u00e4dimlerini, indiki pikirlerini A\u00fdna bilen hem pa\u00fdla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kimler agyr g\u00fcnlerini biri-birleri bilen pa\u00fdla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdla\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00d6zara pa\u00fdla\u015fmaklyk b\u00f6l\u00fc\u015fik, \u00fcle\u015fik.<\/p><ul><li>\u00dder-suw pa\u00fdla\u015fygynda ony oba \u015fura ba\u015flygy sa\u00fdladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol \u015fol pa\u00fdla\u015fygy g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir-iki \u00fdyl ge\u00e7enden so\u0148, \u00fder-suw pa\u00fdla\u015fygy boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdpyldamak","meaning":"<div><p>Agras \u00e4dim bilen yranyp \u00fd\u00f6remek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdramak","meaning":"<div><p>Se\u00e7elendirip \u00fda\u00fdramak, dargap gitmek, pytramak.<\/p><ul><li>G\u00f6zlerimden \u00fda\u015f pa\u00fdrady, bur\u00e7u\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcn i\u00fden \u00fdaly. <span>(K. Gurbannepesow, Ta\u00fdmaz Baba)<\/span><\/li><li>\u00c7abga \u00fdaly e\u0148\u00fd\u00e4n bugda\u00fdlar, a\u00fdaklaryny\u0148 t\u00f6wereklerine pa\u00fdrap d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdratmak","meaning":"<div><p>Se\u00e7elendirip \u00fda\u00fdratmak, pytratmak, dargatmak.<\/p><ul><li>Penjel\u00e4p, pa\u00fdradyp se\u00e7di pi\u015fmesin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdra\u015fmak","meaning":"<div><p>Se\u00e7eleni\u015fmek, pytra\u015fmak, darga\u015fmak.<\/p><ul><li>Bagy \u00fcz\u00fclen h\u00fcnj\u00fcler pa\u00fdra\u015fyp \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdryl-pa\u00fdryl","meaning":"<div><p>1. Pa\u00fdryl-pa\u00fdryl etmek -.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> pa\u00fdpyldamak.<\/p><ul><li>\u00dderi garsa dost, halklar sa\u0148a -- pa\u00fdpyl-pa\u00fdpyl \u00fd\u00f6ri\u015fli, \u00fdany gara gyly\u00e7ly -- di\u00fdip matal d\u00fcz\u00fcpdirler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekliler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdrylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pa\u00fdryldap \u00fd\u00f6re\u015fip barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdtagt","meaning":"<div><p>D\u00f6wleti\u0148 i\u0148 esasy \u015f\u00e4heri, h\u00f6k\u00fcmet we h\u00f6k\u00fcmet edaralary \u00fderle\u015fen merkezi \u015f\u00e4her.<\/p><ul><li>G\u00fcne\u015fli pa\u00fdtagtym g\u00f6zel A\u015fgabat. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdtun","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Adam gatnatmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, d\u00f6rt tigirli hem-de ressorly, at go\u015fulyp s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4n furgona me\u0148ze\u015f ekipa\u017e, pa\u00fdtun.<\/p><ul><li>Gulman hemme ki\u015fini\u0148 g\u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6z howlusyna baka sowlan pa\u00fdtuny\u0148 gapdalynda hompuldap ylga\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Awtobuslarmy pa\u00fdtunlarmy, arabalarmy, iki \u00fdana gatna\u015f\u00fdan adamlarymy \u00fdere gurt d\u00fc\u015fen \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rd\u00fcm, h\u00e4li \u015fu k\u00e4\u00e7eni\u0148 bur\u00e7unda d\u00f6rt adam bolup, pa\u00fdtun tutup, m\u00fcn\u00fcp gitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdtun\u00e7y","meaning":"<div><p>Pa\u00fdtun s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Bu ha\u00fdsy \u015f\u00e4her? -- di\u00fdip, pa\u00fdtun\u00e7ydan sorapdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Yl\u00fdas t\u00f6r\u00e4ni\u0148 pa\u00fdtun\u00e7ysyny we jigitlerini ba\u015fga ja\u00fdda \u00fderle\u015fdirdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdyrdamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddagy\u015f \u00fdagan \u00fdaly d\u00f6k\u00fclmek, sepelenip ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Bi\u015fip oturan erik kakylanda, pa\u00fdyrdap d\u00f6k\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fdyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>3. Birden \u00fdyrtylmak, tikini s\u00f6k\u00fcl\u00fcp, sesli \u00fdyrtylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdyrdatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddagy\u015f \u00fdagan \u00fdaly edip d\u00f6kmek, se\u00e7mek.<\/p><\/div><div><p>2. Pa\u00fdyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>3. Birden \u00fdyrtylmak, tikinini s\u00f6k\u00fcp, sesli \u00fdyrtyp go\u00fdbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddagy\u015f \u00fdagan \u00fdaly pa\u00fdyrdap d\u00f6kili\u015fmek, ga\u00e7y\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Pa\u00fdyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddyrtyly\u015fyp, k\u00fcl-owram bolup barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdyrdy","meaning":"<div><p>Erik, alma \u00fdaly ara\u00e7lary\u0148 miwesi kakylanda, birn\u00e4\u00e7e at \u00e7apylanda we \u015f. m. \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdyz","meaning":"<div><p>Azajyk wagt, bir dem, salym.<\/p><ul><li>Gyzym, bir pa\u00fdyz otur, men olardan elegi derrewjik getire\u00fdin! -- di\u00fdip \u00e7ykyp gitdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Hapa s\u00f6g\u00fcn\u00e7, g\u00f6dek, \u00fdaramaz (s\u00f6z).<\/p><ul><li>Pa\u00fdy\u015f s\u00f6zleri\u0148 geregi \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol awyny penjesinden sypdyran \u00fdaly bolup, pa\u00fdy\u015f s\u00f6z bilen s\u00f6zdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u00fd\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Balagy\u0148 bir \u00fdan tarapy, gonjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Kooperatiwe \u00e7len bolup, pa\u00fd, wznos t\u00f6le\u00fd\u00e4n pa\u00fd e\u00fdesi, \u00e7len.<\/p><ul><li>Pa\u00fd\u00e7ylary\u0148 tarapyndan k\u00e4n salam! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddygnakda pa\u00fd\u00e7ylardan birn\u00e4\u00e7e \u00fdolda\u015flar \u00e7ykyp geplediler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u0148","meaning":"<div><p>Bo\u015f.<\/p><ul><li>Ol pa\u0148 kelle generallar \u00fdok boldy. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>E\u00fd, pa\u0148 kelle, men indi \u00f6z g\u00f6z\u00fcm bilen g\u00f6ren zadyma-da ynanma\u00fdynmy?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u0148k","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pa\u0148kyldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148karmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pa\u0148lamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148kyldatmak","meaning":"<div><p>Pa\u0148kyldyly ses \u00e7ykarmak, pa\u0148kylydyly ses d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148kylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna pa\u0148kyldyly sesler \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148kyldy","meaning":"<div><p>I\u00e7i bo\u015f \u00fda-da \u00fdum\u015fak zady\u0148 \u00fdarylmagyndan, urulmakdan d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148kylydamak","meaning":"<div><p>Pa\u0148kyldyly ses \u00e7ykmak, pa\u0148kyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u0148lamak","meaning":"<div><p>Gopbamsyrap \u00e7i\u015fmek, hondan b\u00e4rsi bolan bolmak, g\u00fcpl\u00e4p \u00f6w\u00fcnmek.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcmi\u0148 hiline seretm\u00e4n gelip, \u00f6w\u00fcnip pa\u0148lamak s\u00f6\u00fdg\u00fcli k\u00e4ri. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Syn\u00e7yny\u0148 \u00fdanynda-da ullakan-ullakan g\u00fcrl\u00e4p pa\u0148lapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pa\u0148lan bolmasana, ir gelip bir g\u00fcn, bu uzak \u00fdary\u015fdyr, so\u0148uny g\u00f6rg\u00fcn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015f","meaning":"<div><p>\u00c4\u015fg\u00e4r, a\u00fdan.<\/p><ul><li>Ogryn ge\u00e7elg\u00e4ni\u0148 syry pa\u015f boljakdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu sekiz batyr \u00f6z janlaryndan ge\u00e7m\u00e4ge razydylar, emma bu s\u00f6we\u015f bolan ge\u00e7elg\u00e4ni pa\u015f etm\u00e4ge razy d\u00e4ldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015fmak","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 sy\u0148rakly gaty dabany.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u015fyrdamak","meaning":"<div><p>Pa\u015fyrdyly ses \u00e7ykmak, pa\u015fyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Duzly kelem, pa\u015fyrdap duran ter hy\u00fdar, gyzyl pomidor, her hili yslyja otlar barha i\u015fd\u00e4\u0148i a\u00e7\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015fyrdatmak","meaning":"<div><p>Pa\u015fyrdyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u015fyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna pa\u015fyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Olar pa\u015fyrda\u015fyp, birjik- de \u00fda\u015f sogany k\u00fc\u00fdsetme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Bir pa\u015fyda\u015fyp oturan \u00fduwa hem \u00fdelmik \u00fdygdyk. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015fyrdy","meaning":"<div><p>Ter g\u00f6k ekin, miwe we \u015f. m. zatlar i\u00fdlende, \u00fdyglanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u015f\u015farmak","meaning":"<div><p>Pa\u015fjyk, \u00fdasy bolmak, \u00fdasy g\u00f6rn\u00fc\u015fe e\u00fde bolmak, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan pa\u015fjyk bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u015f\u015fartmak","meaning":"<div><p>\u00ddasy g\u00f6rn\u00fc\u015fli forma salmak, pa\u015fjyk etmek.<\/p><ul><li>\u00c4\u00fdnegi\u0148 astynda burnun pa\u015fjardyp, Dodaklaryn towlap garady doktor. <span>(W. W. Ma\u00fdakowski\u00fd, Amerika Hakynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015f\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00ddasy formaly, depesinden, \u00fdokarysyndan basylan \u00fdaly g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolan.<\/p><ul><li>Tamda orta \u00fda\u015fly, \u00e7okga sakgal, pa\u015f\u015fyk burun adam g\u00fcrr\u00fc\u0148 berip oturdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u015f\u015fyldamak","meaning":"<div><p>Pa\u015f\u015fyldyly ses \u00e7ykmak, pa\u015f\u015fyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u015f\u015fyldy","meaning":"<div><p>Parawozu\u0148 we k\u00e4bir ma\u015fyny\u0148 bug, \u00fdel go\u00fdbermegi zerarly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pa\u017e\u017eyldamak","meaning":"<div><p>Pa\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykmak, pa\u017e\u017eyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Pa\u017e\u017eyldyly suw \u00c7ar\u00fdara e\u015fitdirmedi a\u00fdak sesini. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 bo\u00fdnundan alnyp zy\u0148dal du\u015fak\u00fdaly, \u00fdylan a\u00fdy\u0148 \u00fdagtysyna pa\u017e\u017eyldan d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u017e\u017eyldatmak","meaning":"<div><p>Pa\u017e\u017eyldyly ses \u00e7ykarmak, pa\u017e\u017eyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>In\u00e7emik ellerini pa\u017e\u017eyldatyp, suwa d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4nini \u00e7ala \u00fdadyna getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pa\u017e\u017eyldy","meaning":"<div><p>Sygyr, d\u00fc\u00fda \u00fdaly mallary\u0148 s\u00fc\u00fddi sagylanda, suwuk zat tur\u015fap-ajanda, suwa bir zat oklananda we \u015f. m. g\u00fc\u017e\u017e\u00fcld\u00e4p \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u00d6p\u00fc\u015fm\u00e4ge \u00fda\u0148y gezek gelende pa\u017e\u017eyldy e\u015fidildi, a\u015fak oturdyk. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>De\u0148izi\u0148 pa\u017e\u017eyldysyn di\u0148l\u00e4p, sagatla\u00fdyn sered\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe","meaning":"<div><p>\u00abP\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"pedern\u00e4let","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z, S\u00f6g\u00fcn\u00e7 s\u00f6z<\/span> Ata\u0148a n\u00e4let.<\/p><ul><li>H\u00e4lki gelen pedern\u00e4let, myrryh meni \u015fol lezzetli ukymdan mahrum etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pekge","meaning":"<div><p>Ba\u015fa d\u00fc\u015fmez, mana d\u00fc\u015fmez, kelesa\u0148.<\/p><ul><li>Ol pekg\u00e4ni\u0148 \u00fdal\u0148y\u015f\u00fdan sapary k\u00e4n bol\u00fdar. <span>(A\u00e7 Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma so\u0148a ol \u00e7aklamalary\u0148 hemmejesi pu\u00e7 baryp \u00fdatan bo\u015f ha\u00fdbat, pekgedigi bilin\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pekgelik","meaning":"<div><p>Ba\u015fa d\u00fc\u015fmezlik, mana d\u00fc\u015fmezlik, kelesa\u0148lyk.<\/p><ul><li>Sen- \u00e4 halys pekgeligi\u0148e tutdu\u0148- ow! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pel","meaning":"<div><p>1. Ekin ekmek \u00fc\u00e7in t\u00f6weregi \u00e7illi d\u00f6rt bur\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fder u\u00e7astogy, k\u00f6l\u00e7e, atyz.<\/p><ul><li>Her peli\u0148 i\u00e7inde \u00fdatan suw dyzy\u0148dan \u00fdokary ge\u00e7sin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw saklamak \u00fc\u00e7in peli\u0148 d\u00f6rt t\u00f6weregine galdyrylan gum, ra\u00fdy\u015f, \u00e7il.<\/p><\/div>"},{"headword":"pelese\u0148lemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fda-da birini\u0148 ugrunda aladalanmak, hars urmak.<\/p><ul><li>Pi\u015fik pelese\u0148l\u00e4p, suwu\u0148 t\u00f6wereginden a\u00fdrylmady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pele\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdolbars.<\/p><ul><li>Awda atylan pele\u0148 \u00fdadyma d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dur, jan ogul, he\u00fd pele\u0148 hem \u015firden \u00f6\u00fdkel\u00e4rmi? <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pelle","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> De\u0148 iki kesilen garpyzy\u0148 bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>I\u00e7i gyrlyp ta\u015flanan pelleler ba\u00fdry\u0148 bir b\u00f6legi \u00fdaly k\u00fcde bolup \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Amyder\u00fda agyr \u00fd\u00fckli g\u00e4mini garpyzy\u0148 pellesi \u00fdaly ondan-o\u0148a ga\u00fddyr\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pellehana","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pelle1.<\/p><ul><li>Olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi bir \u00fderi pellehana edip, \u00f6\u0148barma\u015fak ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne, weli, pellehana-da uzakda d\u00e4l. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pellik","meaning":"<div><p>Gawun, garpuz we \u015f. m. g\u00f6k \u00f6n\u00fcmleri\u0148 bi\u00fdarasyndan \u00fdolnup a\u00fdryl\u00fdan \u00fderind\u00e4ki d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Gawuny\u0148 pelligi kesip, ony \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcp ta\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pelpellemek","meaning":"<div><p>1. Howada ganat kakyp durmak, ganat gerip durmak.<\/p><ul><li>Asmandaky pelpelle\u00fd\u00e4n torga\u00fd olary\u0148 m\u00fcwessasyny makulla\u00fdan \u00fdaly j\u00fc\u00fdg\u00fclde\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Suw gu\u015flar pelpell\u00e4p, ganat kak\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Galgamak, \u00fdelkildemek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ynjalyksyz, aladaly \u00fdagda\u00fdda birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fynda pyrlanmak, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pelpelletmek","meaning":"<div><p>1. Howada bir duran \u00fderinde ganat kakdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Galgatmak, \u00fdelkildetmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdokardan asylgy duran elektrik \u00e7yrany\u0148 \u00fdagtysyna barmaklaryny gu\u015fun ganaty \u00fdaly pelpelledip, ik egir\u00fd\u00e4rdi.. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ynjalyksyz aladaly \u00fdagda\u00fdda birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fynda pyrpyr a\u00fdlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pelpelle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Howada ganat kaky\u015fyp, bir \u00fderde durmak.<\/p><\/div><div><p>2. Galga\u015fyp \u00fdelkilde\u015fip durmak, g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Altyn \u00fdaly saralan \u00fdapraklar pelpelle\u015fip, \u00fdere ga\u00e7\u00fdardylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ynjalyksyz, aladaly, \u00fdagda\u00fdda pyrpyr a\u00fdlany\u015fmak, perwaz uru\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pelte","meaning":"<div><p>\u00c7yra, \u015fem we \u015f. m. y\u015fykberiji abzallarda \u00fdan\u00fdan \u00f6r\u00fclen pelta \u00fda-da i\u015fiden pamyk \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Geplem\u00e4ge dilim kelte, y\u015fyk bermez \u00fdagsyz pelte. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jully ilki \u00e7akmak \u00e7akyp, ody pagdan edilen pelt\u00e4 d\u00fc\u015f\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peltek","meaning":"<div><p>K\u00e4bir sesi dogry a\u00fddyp bilme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00c4hli al-arwahlar \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp meni bogandan so\u0148 \u015fu \u00fdagda\u00fda d\u00fc\u015f\u00fcpdirin -- di\u00fdip, A\u00fddow peltek \u00fdaly gepl\u00e4p, \u00fdalan s\u00f6zlem\u00e4ge dirdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pelteklemek","meaning":"<div><p>Sesleri\u0148 k\u00e4birini n\u00e4dogry a\u00fddyp geplemek.<\/p><ul><li>Wan\u00fda az- kem peltekl\u00e4p jogap berdi. <span>(I. S. Tyrgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><li>Asyl meni\u0148 dilim peltekle\u00fd\u00e4n d\u00e4ldir. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peltekletmek","meaning":"<div><p>K\u00e4bir sesi a\u00fddyp bilm\u00e4n geplemek, peltekl\u00e4p g\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Ol dilini peltekledip, sakynyp gepledi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peltekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Peltekl\u00e4p geple\u015fmek, g\u00fcrle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pelteklik","meaning":"<div><p>Sesleri\u0148 k\u00e4birini dogry a\u00fddyp bilmezlik, peltegi\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>S\u00f6zl\u00e4nde onu\u0148 peltekligi k\u00e4n du\u00fdulma\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pelteli","meaning":"<div><p>Pelte bilen \u00fdan\u00fdan, pelt\u00e4ni\u0148 k\u00f6megi bilen y\u015fyk ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Kimse \u00e7\u00fc\u00fd\u015fesiz peltegi \u00e7yrajygy\u0148 \u00f6\u00e7\u00fcgsi y\u015fygynda nireleredir hat \u00fdazyp otyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddygnak a\u00e7yk me\u00fddanda ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi, pelteli \u00e7yra prezidium stoluny zordan \u00fdagtyld\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pel\u00e4ket","meaning":"<div><p>Bedbagt, \u015fum, bezzat.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy hem bir i\u015f etjek ekeni\u0148, pel\u00e4ket! Kim seni \u00e7agyryp getirdi? Pel\u00e4ket, ogul bol, ogul! Ki\u015filigi\u0148i g\u00f6rkez! -- di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pena","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan goranmak \u00fc\u00e7in buky \u00fder.<\/p><ul><li>P\u00fdutr sesi\u0148i \u00e7ykarman, ileri baka omza\u00fdardy, \u00f6\u0148e baka hereket ed\u00fd\u00e4rdi we pena g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gorap sakla\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7, arkada\u00fdan\u00e7, direg.<\/p><ul><li>E\u00fd edermen s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4n doganlar, siz bizi\u0148 penamyz, arkadagymyz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zatda beril\u00fd\u00e4n k\u00f6mek, goldaw.<\/p><\/div><div><p>4. Bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne, \u00f6\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne tutul\u00fdan gorag.<\/p><\/div>"},{"headword":"penak\u00e4r","meaning":"<div><p>Pena bol\u00fdan, goldaw, gorag ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Siz bizi\u0148 penak\u00e4rimiz edilip go\u00fdlupsy\u0148yz, \u00f6mr\u00fc\u0148iz zyrt bolsun, biz gije- g\u00fcnd\u00fcz, t\u00e4 d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6t\u00fcn\u00e7\u00e4k, siz penak\u00e4re alky\u015f etmelidiris. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penal","meaning":"<div><p>Galam, ru\u00e7ka salyn\u00fdan ara\u00e7 gap, ara\u00e7 gutujyk, galamdan.<\/p><ul><li>Mekdep penaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penalamak","meaning":"<div><p>1. Gorag edinmek, g\u00f6r\u00fcnmezlik \u00fc\u00e7in bir zady\u0148 arkasyna dolanmak, pena edinmek.<\/p><ul><li>Ol bir d\u00fc\u00fdp gandymy \u00f6z\u00fcne penalap, y\u015fgala\u0148lap seretdi, emma o\u0148a hi\u00e7 zat g\u00f6r\u00fcnmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol tut aga\u00e7laryny penalap, da\u015f- t\u00f6wereginde bolup duran hereketleri\u0148 birini hem sypdyrman, g\u00f6zden ge\u00e7irm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Arka tutmak, hossar bolmak, arka durmak.<\/p><ul><li>Annadurdy murt rejani\u0148 ge\u0148 d\u00e4ldigini bilip, derrew bizi penelady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penalanmak","meaning":"<div><p>1. Goranyp saklanmak, g\u00f6r\u00fcnmezlik \u00fc\u00e7in bir zady pena edinmek, bir zada bukulmak.<\/p><ul><li>Bu be\u00fdik gumu\u0148 \u00fcst\u00fcnde bize bukulmak \u00fda-da penalanmak \u00fc\u00e7in hi\u00e7bir amatly \u00fder \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n pugta penalanypdyr. <span>(B. Gurbanow, D\u00fc\u015f\u00fc\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini \u00f6z\u00fc\u0148e pena edinmek, arka edinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"penasyzlyk","meaning":"<div><p>Arka da\u00fdan\u00e7syzlyk, k\u00f6meksizlik, goragsyzlyk, goldawsyzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6n\u00fcne \u015funu\u0148 \u00fdaly \u00fdekelik, penasyzlyk \u00f6z \u00f6mr\u00fcnde hi\u00e7 ha\u00e7an bolmadyk \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penje","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148 a\u00fdasy bien bilelikde barmaklary\u0148 gerlen g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki tutu\u015f b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Muny bogup \u00f6ld\u00fcrmesem, ba\u015fga \u00fdere \u00fdok -- di\u00fdip, g\u00f6dek ellerini\u0148 penjesini a\u00e7yp topuldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148\u00fcnden gawun \u00e7igidi \u00e7yksa-da, penjesini dolduryp al\u00fdarda, agzyny\u0148 \u00fdeti\u015fdiginden \u00e7igitlem\u00e4ge dur\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148, gu\u015fu\u0148 dyrnakly a\u00fdaklary.<\/p><ul><li>Nazym bilen gygyrdy. \u015eagal penj\u00e4ni urdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zorluk, zulum, s\u00fctem.<\/p><ul><li>Wah, doganjygym, meni\u0148 dadyma \u00fdeti\u015fi\u0148 meni \u015fulary\u0148 penjesinden azat edi\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Penjel\u00e4p alnnan mukdardaky zady\u0148 \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>\u00ddygym\u00e7ylar topary bolsas biri-birine.<\/li><li>-- Ha\u00fd bolu\u0148, \u00fdygymy galdyrma\u0148 aldyk gutardyk, az galdy, her kime iki penje-de etjek d\u00e4l! -- di\u00fd\u015fip, ba\u015flaryny galdyrman \u00fdyg\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penje-penje","meaning":"<div><p>Gysy-gysym, birn\u00e4\u00e7e penje.<\/p><\/div>"},{"headword":"penjek","meaning":"<div><p>Erkek adamlary\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n serpme arkaly, ilikli, gysga \u00fcstki ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Nury iki elini penjegini\u0148 j\u00fcb\u00fcsine sokup, a\u00e7yk a\u00fdnadan howlyny\u0148 \u00fc\u00e7ine seretdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penjelemek","meaning":"<div><p>1. Penje bilen gysymlamak, tutmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna pi\u015fegi\u0148 sapyndan penjel\u00e4pdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6wez t\u00fc\u00fd\u00fcni \u00fdolmalap oturan telpegini penjeledi-de -- \u00ddalan s\u00f6zleme! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Penje urmak, \u00fdapy\u015fmak, \u00fdolmamak.<\/p><ul><li>It di\u0148e onu\u0148 k\u00f6ne donuny\u0148 \u00fdagyrnysyny penjel\u00e4p bilipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"penjelenmek","meaning":"<div><p>1. Penje bilen gysymlanmak, tutulmak.<\/p><\/div><div><p>2. Penje urulmak, \u00fdapy\u015fylmak, \u00fdolmalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"penjeletmek","meaning":"<div><p>1. Penje bilen gysymlatmak, tutdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Penje urdurmak, \u00fdapy\u015fdyrmak, \u00fdolmalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"penjele\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri- biri\u0148e penje urmak, biri-birini\u0148 penjel\u00e4p \u00fdapy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"penjire","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00e4pi\u015fge.<\/p><ul><li>G\u00f6zel eje penjir\u00e4ni a\u00e7yp, g\u00fcr baglygy\u0148 i\u00e7inde sa\u00fdra\u00fdan bilbilleri\u0148 owazyny di\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Penjirelerimi\u0148 da\u015fyna bolsa demirden g\u00f6zenek etdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pelteli \u00e7yrany\u0148 bokurdagyndaky \u00e7\u00fc\u00fd\u015fesini sakla\u00fdan de\u015fik-de\u015fik tegelek demir.<\/p><ul><li>\u00c7yrany\u0148 penjiresini \u00e7ykaryp, bokurdagyna \u00fdygnanan hapany s\u00fcp\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pensne","meaning":"<div><p>Burnu\u0148 se\u0148riginde pru\u017einajygy\u0148 k\u00f6megi bilen dur\u00fdan \u00e4\u00fdnegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Polkownuk pensnesini a\u00fdryp seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6zlerind\u00e4ki pensnesi stolu\u0148 \u00fcst\u00fcne ga\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pent","meaning":"<div><p>Nesihat, wes\u00fdet, tab\u015fyryk.<\/p><ul><li>Da\u0148atar atasyny\u0148 pendini berk berja\u00fd ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir wagt bir adam \u00f6z perzendini \u00e7agyryp, beripdir ata pendini. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pent-pesihat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pent.<\/p><\/div>"},{"headword":"pentlemek","meaning":"<div><p>Nesihat, wes\u00fdet bermek, tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fddyp karty\u0148 gola\u00fdyna barma\u00fdyn -- di\u00fdip, \u00f6z-\u00f6z\u00fcni pentl\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pen\u015fenbe","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 d\u00f6rd\u00fcnji g\u00fcni.<\/p><\/div>"},{"headword":"per","meaning":"<div><p>Suw degirmenini, g\u00e4mileri we samol\u00fdotlary herekete getir\u00fd\u00e4n \u00e7arh.<\/p><ul><li>Kater hem seslenip m\u00fc\u0148zedi \u00f6\u0148e, Peri\u0148 zor g\u00fc\u00fdj\u00fcnden owrup gu\u00fdrugyn. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perde","meaning":"<div><p>1. Sahnany\u0148, gapyny\u0148, \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. \u00f6\u0148\u00fcne tutul\u00fdan tutdy.<\/p><ul><li>Perdeler gerilgidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Perde a\u00e7ylanda, Da\u0148atar bilen Hally ikisi g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fip gel\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f \u00fd\u00f6r\u00e4n, tamy\u0148 \u00e7ep dulundaky \u00fd\u00fcz\u00fcne perde \u00e7ekilen uly karta tarap g\u00f6n\u00fckdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Drama eserini\u0148 bir b\u00f6legi, bir akty.<\/p><\/div><div><p>3. Kiri\u015fli saz gurallaryny\u0148 sapyndaky berkidilen sim, bogun.<\/p><\/div><div><p>4. \u00d6rt\u00fck.<\/p><ul><li>Sogany\u0148 gabyklaryny\u0148 arasynda \u00fdukajyk perdesi bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nykap, maska.<\/p><\/div>"},{"headword":"perdelemek","meaning":"<div><p>1. Tyty tutmak, perde tutmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kiri\u015fli saz gurallaryny\u0148 k\u00e4birini\u0148 sapyna perde etmek.<\/p><ul><li>Dutary\u0148 sapyny perdelemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fcni \u00f6rtmek, \u00fcst\u00fcni basyrmak, gizlemek, \u00fda\u015fyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bolup serasap, I\u015f ede\u0148de hereketi\u0148 perdele. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perdelenmek","meaning":"<div><p>1. Tuty tutunmak. Perde tutunmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kiri\u015fli saz gurallaryny\u0148 k\u00e4birini\u0148 sapyna perde edilmek.<\/p><ul><li>Perdelenip go\u00fdlam dutarlary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fczi \u00f6rt\u00fclmek, \u00fcsti basyrylmak, gizlenmek, \u00fda\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>K\u00e4wagtlar du\u015fmany\u0148 perdelenip, dostsyra\u00fdandygy barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 berenim \u00fdady\u0148yzdamy? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perdeletmek","meaning":"<div><p>1. Tuty tutdurmak, perde tutdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dutar we \u015f. m. saz gurallaryny\u0148 sapyna perde etdirmek.<\/p><ul><li>Dutarymy\u0148 sapyny t\u00e4zeden perdeletdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fcni \u00f6rtd\u00fcrmek, \u00fcst\u00fcni basyrtmak, gizletmek, \u00fda\u015fyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"perdele\u015fmek","meaning":"<div><p>Perde, tuty tutmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"perdeli","meaning":"<div><p>1. Tuty tutulan, perde asylan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Teatr<\/span> B\u00f6l\u00fcmli, aktly.<\/p><ul><li>Mundan birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn ozal \u015fol klupda \u00abJemal\u00bb adyndaky bir perdeli p\u00fdesany go\u00fdanlarynda, A\u00fdsoltan Jemal roluny, Begen\u00e7 bolsa Kemal roluny o\u00fdnady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fczi \u00f6rt\u00fclen, gizlin, \u00fda\u015fyryn.<\/p><\/div>"},{"headword":"perdesiz","meaning":"<div><p>1. Tuty tutulmadyk, perde bilen \u00f6rt\u00fclmedik, tutusyz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fczi \u00f6rt\u00fclmedik, gizlin d\u00e4l, a\u00e7-a\u00e7an.<\/p><\/div>"},{"headword":"perenji","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Ba\u015fatgyjy\u0148, p\u00fcrenjegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bardy-geldi bir \u00fda\u0148a gid\u00e4\u00fdse-de, perenjisi\u0148 \u00fde\u0148ini ki\u015fmi\u015fden, ki\u015fdeden dolduryp gid\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>G\u00fclg\u00fcn perenji\u0148i ba\u015fa b\u00fcrenip, Meni\u0148 bilen bol, ba\u015fy\u0148a d\u00f6ne\u00fdin. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peri","meaning":"<div><p>1. Adamlary\u0148 g\u00f6z\u00fcne g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n, g\u00f6rke, husna ba\u00fd bolan fantastik gyz.<\/p><ul><li>Bilgi\u00e7ler: -- Gyzy\u0148a d\u00f6w-peri sata\u015fypdyr -- di\u00fdenlerinden so\u0148 bolsa, doga-tumar almaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6zel, n\u00e4zenin.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltana gahrymanlyk ady berildi weli, indi ol onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne peri bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peri-pe\u00fdker","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> peri.<\/p><\/div>"},{"headword":"periferi\u00fda","meaning":"<div><p>Merkezden uzakdaky, merkezden uzakda \u00fderle\u015fen \u00fderler.<\/p><\/div>"},{"headword":"perik","meaning":"<div><p>Da\u015fyna kelep ge\u00fddirilip \u00fd\u00fcpek \u00e7\u00f6zlen\u00fd\u00e4n tara guraly.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpegi\u0148 k\u00f6ne mehanizmini-perigi tapmak a\u0148sat d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perizat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> peri.<\/p><ul><li>Halkymy\u0148 g\u00f6w\u00fcn \u015fady, I\u015fe\u0148\u0148ir perizady. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Elbetde, men \u00abG\u00fcl\u015fen We Hazan\u00bb kitabyndaky perizat \u00fdaly gygyryp, sesli aglama\u00fdardym welin, meni\u0148 \u00fd\u00fcregim ondan-da beter agla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peri\u015fan","meaning":"<div><p>1. Tukat, ga\u00fdgy-gussaly, hasratly.<\/p><ul><li>Altyny\u0148 haly peri\u015fan bolup oturandygyny a\u0148la\u00fdanlary bardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaramaz, \u00fdakymsyz g\u00f6rn\u00fc\u015f, ele\u015fan.<\/p><ul><li>Ol gyz sa\u00e7laryny \u00fdolup, peri\u015fan halda: -- Meni doktora alyp git! -- di\u00fdip ony gujaklady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Bu pis a\u00e7an fa\u015fistler ma\u0148a g\u00f6r n\u00e4hili azaplar berdiler, meni\u0148 abat \u00fd\u00fcz\u00fcmi peri\u015fan etdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peri\u015fanlyk","meaning":"<div><p>1. Tukatlyk, ga\u00fdgy-gussalylyk, hasratlylyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z halyny\u0148 be\u00fdle peri\u015fanlygyna d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f agtar\u00fdan \u00fdalydy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaramaz, \u00fdakymsyz g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, ele\u015fanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"peri\u015fde","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 huda\u00fdy\u0148 bu\u00fdrugyny \u00fderine getir\u00fd\u00e4n, tebigatdan da\u015fary, fantastik janlar, melek.<\/p><ul><li>Peri\u015fde \u00fdaly p\u00e4kize ma\u015fgala gara s\u00fcrtjek bolma\u0148 n\u00e4me? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pe\u00fddasyz peri\u015fdeden a\u015fna d\u00f6w \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perlek","meaning":"<div><p>Peri \u00fdelegi k\u00f6p bolan, g\u00fcr perli.<\/p><ul><li>Perlek bir gu\u015f ganat dagdy asmanda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perman","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bu\u00fdruk, h\u00f6k\u00fcm.<\/p><ul><li>P\u00e4le permany bo\u00fdun\u00e7a Orta Azi\u00fdadaky bol\u00fdan bulan\u00e7aklyklardan \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan wakalardan s\u00f6z a\u00e7yldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z gol astyndaky hemme Horasan hanlaryna perman \u00fdaz\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pers","meaning":"<div><p>G\u00f6rk, \u015fekil, bolu\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddol bo\u00fdy, \u00fdyllar bo\u00fdyn\u00e7a \u00fcsti-\u00fcstine urnap gel\u00fd\u00e4n ojar-sazaklar k\u00e4n bolsa-da, olary\u0148 hemi\u015feki persi \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eli pal\u00e7yga batan \u00fdaly hemi\u015fe bula\u015fyp otyrjak, gel\u015fikli \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 persine bozjak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pers-ala","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi, da\u015fy \u00e7yzym-\u00e7yzym edilen, za\u00fdalanan, \u00fdaralanan.<\/p><ul><li>Sa\u00e7lary bula\u015fykdy, a\u00fdakalary pers-ala g\u00f6k gabar\u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz-g\u00f6zi pers-ala bolupdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perspektiw","meaning":"<div><p>Geljekd\u00e4ki bolu\u015f, \u00fdagda\u00fd, tama, geljek.<\/p><ul><li>Halk hojalygyny \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 perspektiw plany i\u015flenip d\u00fcz\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perspektiwli","meaning":"<div><p>Geljekde \u00f6s\u00fc\u015fli, geljegi bar; perspektiwi bar, geljekde \u00fcst\u00fcnlik bilen amala a\u015fyrylyp bilinjek.<\/p><ul><li>I\u015fi\u0148 perspektiwli plany.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perspektiwlilik","meaning":"<div><p>Perspektiwi, geljegi barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pert","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pert-pert.<\/p><ul><li>\u00ddok, h\u00e4zir gitjek d\u00e4l! -- di\u00fdip, o\u0148a pert jogap berdi. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>A\u00fdna Artyga n\u00e4z bilen \u00fdapy\u015fdy: -- \u00d6lsem - \u00fderi\u0148ki. \u00d6lmesem - seni\u0148ki! -- di\u00fdip, pert jogap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pert-pert","meaning":"<div><p>Sakynman dogry we kesgitli, a\u00e7yk, a\u00fddy\u0148.<\/p><ul><li>Olary\u0148 beren soraglaryna pert-pert jogap berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men size k\u00f6mek\u00e7i bolup geldim -- di\u00fdip, \u00fda\u015f \u00fdigit o\u0148a pert-pert jogap berdi. <span>(B. Gurbanow, D\u00fc\u015f\u00fc\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perwana","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ownuk kebelek.<\/p><ul><li>Oda gelen perwana \u00fdaly pyrlanyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6rsem, Tarlan odu\u0148 da\u015fynda perwana \u00fdaly pyrlan\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perwaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ja\u00fdy\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki p\u00fcrs\u00fc\u0148, nawy\u0148: ikisini\u0148 aralygyna go\u00fdul\u00fdan aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"perwa\u00fd","meaning":"<div><p>Alada, azap, \u00fcnji.<\/p><ul><li>Tabel\u00e7i gyz iki gezek digy agryp garady. Emma na\u00e7alnigi\u0148 perwa\u00fdyna- da d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fcne \u00e7i\u015fip \u00fdatar, \u00fderinden galmaz, i\u015f bitdi- bitmedi perwa\u00fdy bolmaz. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol seretdimi seretmedimi, Amanlyny\u0148 perwa\u00fdyna hem d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perwa\u00fdsyz","meaning":"<div><p>Aladasyz, \u00fcnj\u00fcsiz, biagry; perhsyz, tapawutsyz, sowuk- sala.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 ykbalyna perwa\u00fdsyz garap bilmerin ahyry! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Komandir \u00f6z\u00fcni hi\u00e7 \u00fditirme\u00fd\u00e4rdi, n\u00e4me ba\u015fa gelse, \u00e7ekmegi bo\u00fdun alan adamyny\u0148 berkle\u015fen h\u00e4si\u00fdetinde perwa\u00fdsyz g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00f6z\u00fcni sakla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fckanlary\u0148 perwa\u00fdsyz sak\u00e7ylary possunlaryna dolanyp uka gidipdirler. <span>(G. Kuli\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Edebi\u00fdat tankydyna perwa\u00fdsyz gara\u00fdanlary \u00fdazgarmak gerek. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perwa\u00fdsyzlyk","meaning":"<div><p>Aladasyzlyk, \u00fcnj\u00fcsizlik, tapawutsyzlyk, biagrylyk, sowuk-salalyk.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u015fy perwa\u00fdsyzlyk bilen \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Myrat Nepes agany\u0148 al\u00e7aklygyny, pa\u00fdhas bilen ber\u00fd\u00e4n maslahatlaryny halasa-da, k\u00e4bir zatlara perwa\u00fdsyzlyk ed\u00fd\u00e4ndigini \u00fdazgar\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perzent","meaning":"<div><p>\u00c7aga, z\u00fcr\u00fdat, nesil.<\/p><ul><li>Men-\u00e4, ene-ata\u0148 \u00f6z perzendine \u00fdamanlygy \u00fdokdur di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt birden onu\u0148 g\u00f6zini\u0148 \u00f6\u0148 \u00f6nde telpek basyp, bili b\u00fck\u00fclen S\u00e4het aga pe\u00fdda boldy-da -- D\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00fdeke-\u00fdaly\u0148yz perzendim Kelje, hany onu\u0148 me\u00fddi, hany onu\u0148 mazary? -- di\u00fdip zynharla\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>He\u00fd ene bolan ene-de \u00f6z \u00fd\u00fcreginden \u00f6nen perzendini \u015fe\u00fddermi? <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"perzi","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015ft o\u00fdnunda i\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li, esasy mal.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00fc\u015ftleri hem ined\u00f6rd\u00fcl galy\u0148 matadyr, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne hem \u00fdogyn gyzyl sapak bilen tikilip, k\u00fc\u015ft\u00fc\u0148 \u00f6\u00fdi salnandyr, k\u00fc\u015ftlerini\u0148 perzisi aty, ruhy, pili we ba\u015fgalary aga\u00e7dan, go\u00fdnu\u0148 bogun s\u00fc\u0148klerindendir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Uly malyndan-da ikisini gideripdi, hatta perzisini\u0148-de g\u00f6\u00e7eri azal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"per\u00fdat","meaning":"<div><p>1. \u00ddangynly agy, g\u00fc\u00fd\u00e7li aglama, agy-nala, uly gynan\u00e7.<\/p><ul><li>Her \u00fdersiz n\u00e4z \u00fc\u00e7in \u00e7ekmerin per\u00fdat. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Barbary\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arz, naly\u015f.<\/p><ul><li>Ol perizat per\u00fdadymy a\u0148mazmy? <span>(G. Muhtarow, Pesalar)<\/span><\/li><li>\u00d6kde \u00f6kd\u00e4ni g\u00f6rse, a\u00fdagytitr\u00e4r, zarp urup, du\u015fmany getir per\u00fdada. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pes","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdik d\u00e4l, \u00fdeterlik derejede bo\u00fdy bolmadyk, a\u015fak.<\/p><ul><li>Pes \u00f6\u00fd.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tekiz d\u00e4l, \u00e7\u00f6ket, \u00fdapgyt.<\/p><ul><li>Pesden be\u00fdge dyrma\u015fan ma\u015fyny\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li g\u00fcrr\u00fcldisi e\u015fidildi. <span>(N. Pomma, Egri Egikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Orta uzynlykdan gysga bolan g\u00f6wr\u00fcmi, ululygy ki\u00e7i bolan, kelte.<\/p><ul><li>Pes bo\u00fdly, ak sakgal, tokgarak ki\u015fi, Gerekli wagtynda d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tdi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eli\u0148 abat, a\u00fdagy\u0148, i\u015fd\u00e4\u0148 sag, g\u00f6wr\u00e4\u0148 bir adamdan pes d\u00e4l. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Orta derej\u00e4 \u00fdetmedik, ortadan a\u015fak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdlygymyz-a pes d\u00e4ldir, \u015f\u00fck\u00fcr, et-\u00fdagymyz, \u00e7\u00f6regimiz bol. <span>(\u00abEdebi\u00fdatdan Hirestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6p d\u00e4l, ujypsyz, az. Edilen i\u015fe pes hak t\u00f6lemek.<\/p><\/div><div><p>6. Hil ta\u00fddan erbet, kanagatlanarlyk bolmadyk.<\/p><ul><li>Gelin, onu\u0148 dogry welin, meni\u0148 be\u00fdleki halylaryn hem hi\u00e7bir halydan pes d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Abra\u00fd, bolu\u015f, gylyk-h\u00e4si\u00fdet, wezipe, d\u00fc\u015f\u00fcnje we \u015f. m. ta\u00fddan be\u00fdlekiler\u00e7e bolmadyk.<\/p><ul><li>Men hem olardan pes adam d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peselmek","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdy kemelmek, tekizligi bozulyp, bir \u00fderi \u00e7\u00f6kmek, pes bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. A\u015fak d\u00fc\u015fmek, azalmak, a\u015faklamak.<\/p><ul><li>Ag\u015fama \u00fdakynlar da\u015fgyn peselip ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Suwu\u0148 meseleni bilen peselenini\u0148 onjakly tapawudyny hem bilip duramok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Saglygy\u0148 ugry ga\u00e7yp ba\u015flamak, erbetle\u015fmek, \u00fdaramazla\u015fmak.<\/p><ul><li>Syrkawy\u0148 haly pesel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gymmaty, nyrhy azalmak, kemelmek, arzanlamak.<\/p><ul><li>Pagtany\u0148 sortuny gary\u015fdyrsak, bahasy peseler. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dduwa\u015famak, gow\u015famak, ha\u00fdallamak.<\/p><ul><li>\u00ddaz ysyn g\u00f6terip \u015femaljyk geldi, \u015eonda \u00fdag\u00fdan gary\u0148 bady peseldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peseltmek","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fduny kemeltmek, tekizligini bozup, bir \u00fderini \u00e7\u00f6kermek, pes etmek.<\/p><\/div><div><p>2. A\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrmek, a\u015faklatmak.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 suwyny ekine tarap sowup, onu\u0148 zarbyny birneme peseltdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddagda\u00fdyny, halyny erbetle\u015fdirmek, \u00fdaramazla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Syrkaw\u00e7ylyk adamyny\u0148 halyny peseld\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gymmatyny, bahasyny azaltmak, kemeltmek, arzanlatmak.<\/p><ul><li>B\u00f6lekle\u00fdin satyl\u00fdan harytlary\u0148 nyrhyny peseltmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00dduwa\u015fatmak, gow\u015fatmak, ha\u00fdallatmak.<\/p><ul><li>Ol basym sesini peseldip, hemi\u015feki parahat g\u00fcrr\u00fc\u0148ine \u00f6w\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fuddow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pesinden","meaning":"<div><p>I\u0148 b\u00e4rsinden, i\u0148 bolmanda, azyndan.<\/p><\/div>"},{"headword":"peslemek","meaning":"<div><p>1. Pese inmek, \u00fderl\u00e4p u\u00e7mak, pessa\u00fdlamak, a\u015faklamak.<\/p><ul><li>\u00ddere gonman, pesl\u00e4p u\u00e7up ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hal-\u00fdagda\u00fdy\u0148, saglygy\u0148, peselmek, erbetle\u015fmek.<\/p><ul><li>Syrkaw pesl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pesli-belentli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> belentli-pesli.<\/p><ul><li>400 gektarlyk pesli-belentli \u00fder tekizlendi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peslik","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdik d\u00e4llik, gysgalyk, keltelik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdy birneme peslik ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe \u00fder, \u00e7\u00f6ketlik.<\/p><ul><li>Sokolow pesligi\u0148 i\u00e7i bilen Kerimi\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hil ta\u00fddan kanagatlanarly bolmadyk; kemlik, ki\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Agalar, menilki g\u00fcnden \u00fd\u00fcregimd\u00e4kini sizden gizlemegi \u00f6z\u00fcme kemlik we peslik bil\u00fd\u00e4rin. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessa\u00fd","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015flyk bilen, \u00e7alaja (\u00fdel hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00fcne \u00fdanan go\u0148ur \u00fda\u0148agyny \u00fdalap ge\u00e7\u00fd\u00e4n pessa\u00fd \u015femalda gyz gaty\u015fykly salkynlyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Pessa\u00fd \u015femal gelen wagty, Gozgan\u00fdar aga\u00e7 depesi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015f, myla\u00fdym, sada.<\/p><ul><li>Klas \u00fdolba\u015f\u00e7ysyny\u0148 sesi k\u00e4 \u00e7asly, k\u00e4 pessa\u00fd \u00e7yk\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma ahyret s\u00f6zleri bilen gulagy ganan Halnazara Hojamy\u0148 pessa\u00fd, na\u00fdynjar s\u00f6zleri a\u00fdratyn t\u00e4sir etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessa\u00fd-pessa\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f- \u00fduwa\u015f, kem- kemden, usullyk bilen, assa- assa, ema\u00fd bilen.<\/p><ul><li>A\u00fdlanyp- a\u00fdlanyp, bizi tapmanso\u0148, Pessa\u00fd- pessa\u00fd a\u015fak inip ba\u015flady. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 giden yzy bilen, Pessa\u00fd- pessa\u00fd gadam urdy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessa\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015fap ba\u015flamak, gow\u015famak (esasyny \u015femal, \u00fdel hakda).<\/p><ul><li>Pessa\u00fdlap \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n myla\u00fdym \u015femala aga\u00e7lary\u0148 saralan \u00fdapraklary \u00fduwa\u015fjadan ga\u00fdmalap \u00fdere ga\u00e7\u00fdardy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pessa\u00fdlap \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal buludy kowup gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan inmek, kem- kemden a\u015faklamak, usullyk bilen \u00fderlemek.<\/p><ul><li>Samol\u00fdot pessa\u00fdlap gonmaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessa\u00fdlyk","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk, myla\u00fdymlyk, saldamlylyk.<\/p><ul><li>Pessa\u00fdlyk bilen \u015femal gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessimist","meaning":"<div><p>Pessimizme me\u00fdili bolan, g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcn adam.<\/p><ul><li>Meni\u0148 pessimist d\u00e4l-de, optimistligim sizi\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148ize -- de gizlin d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessimistik","meaning":"<div><p>Pessimizme has bolan, pessimizm bilen \u00fdugrulan.<\/p><ul><li>Pessimistik filosofi\u00fda.<\/li><li>Bir zada pessimistik g\u00f6z bilen garamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pessimistlik","meaning":"<div><p>Pessimist bolmaklyk, pessimizme berlen bolmaklyk, g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik, umytsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pessimizm","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00fdamanlygy\u0148 \u00fdag\u015fylykdan agdyklyk ed\u00fd\u00e4ndigini \u00fcnde\u00fd\u00e4n, durmu\u015f, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f di\u0148e jepa jekmeklikdir di\u00fdip hasapla\u00fdan idealistik gara\u00fdy\u015f; g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlilik, umytsyzlyk, hemme zada betg\u00fcman bolmak me\u00fdli.<\/p><ul><li>Nemes romantizmine mahsus bolan pessimizm poezi\u00fdany\u0148 durmu\u015fa bagla\u015fmagyny \u00fcnde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pestik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcl\u00fc\u0148 miwe emele getir\u00fd\u00e4n b\u00f6legi, miwelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pet","meaning":"<div><p>Matany petlemek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan suwuk massa.<\/p><\/div>"},{"headword":"petde","meaning":"<div><p>1. \u00ddandak, \u00fdow\u015fan, we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00fdyglyp, depelenip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Bir petde \u00fdandak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir top, topbak, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn \u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman olary\u0148 mekdebine bardy welin, mugallyma gyz bir petde haty \u00e7ykardy-da, onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne atdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petde-petde","meaning":"<div><p>1. K\u00fct-k\u00fct, topbak-topbak, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Ullakan \u00fdaglygy\u0148 d\u00f6rt bur\u00e7y biri-birine zordan et\u00fd\u00e4r, i\u00e7i doly petde- petde kagyz manat. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iri-iri, ullakan-ullakan.<\/p><ul><li>Petde- petde garlar \u00fdagmaga durdy, baglar \u00e7ybygyny egm\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petdelemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddyglandan so\u0148 depel\u00e4p, petde g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><ul><li>\u00ddandak petdelemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fct-k\u00fct edip topbaklap da\u0148mak, bogmak.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 ba\u015flygy haly horjundan, \u00e7ykardy petdel\u00e4p kagyz manady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petdelenmek","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcrip depel\u00e4p, petde g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirilmek, petde-petde edilip go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Bir gektar \u00fderi\u0148 \u00fdandagy \u00fdyglyp petdelendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Petde-petde, k\u00fct-k\u00fct g\u00f6rn\u00fc\u015finde bogulmak, da\u0148ylmak, baglanmak.<\/p><ul><li>Gurt garty\u0148 \u00fdassygyny\u0148 a\u015fagynda petdelenip \u00fdatan pulu\u0148 bir \u00e7eti g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z portfelinden petdelenen dokument \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petdeletmek","meaning":"<div><p>1. Depell\u00e4p petde g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirtmek, petde- petde etdirip go\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcsti-\u00fcst\u00fcne go\u00fdduryp toplatmak, \u00fdygnatmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"petdele\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Petde edi\u015fmek, petde etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcsti-\u00fcst\u00fcne go\u00fdup topla\u015fmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcri\u015fmek, \u00fdygna\u015fmak.<\/p><ul><li>Dargap \u00fdatan kagyzlary petdele\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pete-pet","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz, gabatma- gabat, gar\u015fyma- gar\u015fy.<\/p><ul><li>Edil \u015fol \u00fderde hem bizi\u0148 alkymymyzy\u0148 a\u015fagyndan 60-70 atly \u00abp\u00e4h\u00bb di\u00fden \u00fdaly pete- pet \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Annaguly \u00f6\u00fdlerinde \u00e7ykyp, on \u00e4dim \u00fd\u00f6r\u00e4ninden, oba soweti\u0148 sekretary pete- pet \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petek","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015femek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite kesilen ke\u00e7e \u00fda-da \u00fdukajyk ga\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 peteklerini kaky\u015fdyryp, ala tozan etdi. Ta\u00fdlak \u00fdamaly j\u00f6rabyndaky we k\u00f6w\u015f\u00fc\u0148 petegind\u00e4ki la\u00fdlary kaky\u015fdyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peteke","meaning":"<div><p>1. Gyzyl\u00f6degi\u0148 gi\u0148elip gid\u00fd\u00e4n hem-de i\u00fdmit si\u0148dir\u00fd\u00e4n \u00fderi, b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Dalagy\u0148 yzyndan gyzyl\u00f6dek, onu\u0148 yzyndan bolsa, i\u00e7inde \u00fdygnan\u00fdan g\u00f6wr\u00fcmli peteke gel\u00fd\u00e4r. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><li>Dolmaz peteklerini\u0148 \u00fdesiri bolan towuklar tezek d\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00fckregi\u0148 \u00fdokary gapyrgadan, d\u00f6\u015f s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 gutar\u00fdan \u00fderine \u00e7enli bolan aralygy.<\/p><ul><li>Ol edil \u00f6rdek \u00fdaly petekesini ga\u00fd\u015fardyp, o\u00fdmul- o\u00fdmul edip, ga\u00fdnymy\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petiklemek","meaning":"<div><p>Bentlemek, dyky we \u015f. m. Zat bilen beklemek, \u00fdapmak, \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ine u\u015f \u00fdogyn jary\u0148 iki \u015fahasyny petiklemeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eser olar bu \u00fdodany a\u0148an bolsalar, onda onu\u0148 ugruny munamaklary \u00fda-da ba\u015fga zatlar bilen petiklemekleri m\u00fcmkin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>Fa\u015fistleri\u0148 \u00e7ykyp ga\u00e7a\u00fdjak \u00fderini petiklediler. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petiklenmek","meaning":"<div><p>Bent edilmek, \u00f6\u0148i baglanmak, dyky we \u015f. m. zatlar bilen dykylyp beklenmek, \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Tamdyry\u0148 iki k\u00f6r\u00fcgi hem petiklendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petikletmek","meaning":"<div><p>Bent etdirmek, \u00f6\u0148in baglatmak, dyky dykyp bekletmek, \u00fdapdyrmak.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 bir \u00e4pi\u015fgesini petikletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petikli","meaning":"<div><p>Bagly, bekli, \u00fdapyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"petir","meaning":"<div><p>Hamyr ma\u00fdasyz \u00fdugrulyp hem-de aldyrylman \u00fd\u00fczi durtulyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Oturanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7anaklap gowurma hem \u00fda\u0148y tamdyrdan \u00e7ykan mele petir go\u00fduldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol hem \u00fda\u0148y hol \u00f6\u00fdlere gezm\u00e4ge gitdi, tiz gelse gerek -- di\u00fdip, kepbesine girip, \u00fc\u00e7 g\u00fcn a\u015fan s\u00fc\u0148k \u00fdaly petir \u00e7\u00f6regi getirp, ussany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peti\u015f","meaning":"<div><p>Dem gysdyryjy, demikdir\u00fd\u00e4n, dymyk, kapas, tutuk (Howa hakda).<\/p><ul><li>Birden howa \u00fc\u00fdtgedi, peti\u015f dymyk boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Howa n\u00e4hili yssy, peti\u015f, howry edil demikdirip bar\u00fdan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peti\u015flenmek","meaning":"<div><p>Dymyk bolmak, tutuk bolmak, kapaslanmak.<\/p><ul><li>Gijara \u00fdel turjak \u00fdaly, howa totlandy-da peti\u015flendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"peti\u015flik","meaning":"<div><p>Dymyklyk, tutuklyk, kapaslyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"petle","meaning":"<div><p>Gabsany, \u00e4pi\u015fg\u00e4ni we \u015f. m. \u00e7ar\u00e7uwa, s\u00f6\u00fd\u00e4 berkitmek \u00fc\u00e7in, iki eplen\u00fd\u00e4n \u00fdasy demir.<\/p><ul><li>Tagta gaply petlesinden gopup, \u00e7ym pytrak boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petleletmek","meaning":"<div><p>Petle kakdyrmak, petle oturtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"petlemek","meaning":"<div><p>Petle kakmak, petle oturtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"petlenmek","meaning":"<div><p>Peti\u0148 i\u00e7ine salyp \u00e7ykarylmak, pet berilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"petletmek","meaning":"<div><p>Peti\u0148 i\u00e7ine salyp \u00e7ykartmak, pet berdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdakasyny petletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petle\u015fmek","meaning":"<div><p>Peti\u0148 i\u00e7ine salmaga k\u00f6mekle\u015fmek, pet beri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"petli","meaning":"<div><p>Petlenip gatadylan, pet urlan.<\/p><\/div>"},{"headword":"petremek","meaning":"<div><p>Hanasyndan \u00e7ykjak \u00fdaly m\u00f6lermek, alarmak (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>M\u00f6jegi\u0148 iki g\u00f6zi hem petr\u00e4p \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 petr\u00e4n g\u00f6zleri o\u0148ly zat sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddyldyz sa\u00fd\u00fdan \u00fdaly \u00fd\u00fcz\u00fcni dik g\u00f6ge tutup, hamala di\u00fdersi\u0148 bokurdagyna gaty nan tegek bolan \u00fdaly \u00fduwdunyp, g\u00f6z\u00fcni petredip dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri petr\u00e4p dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petretmek","meaning":"<div><p>G\u00f6zleri\u0148i m\u00f6lertmek, g\u00f6zleri\u0148i alartmak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 \u00abmylakatlyja\u00bb s\u00f6z\u00fcne g\u00f6z\u00fcmi petredip, bir i\u015f bola\u00fdsa, ga\u00e7ara \u00fder g\u00f6zledim. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Artyk g\u00f6zlerini petredip, t\u00f6weregine garandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Jan ajygna petredip g\u00f6zlerini, Gazap bilen turmak \u00fc\u00e7in omzady. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"petre\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dditi \u015f\u00f6hlelenip \u00fdalpylda\u015fmak, \u00fdaldyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Asmandaky \u00fdyldyzlar bulutlary\u0148, hatda s\u00e4hel\u00e7e dumany\u0148-da \u00fdoklugyna begen\u00fd\u00e4n \u00fdaly petre\u015fip, a\u015fak seredi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pezzeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Gabary\u015fyp, h\u00fc\u017e\u017eeri\u015fip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pezzermek","meaning":"<div><p>Gabarmak, h\u00fc\u017e\u017eermek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri u\u00e7ganaklady, murty pezzerdi, gollaryny \u00e7yzgap, ellerini owkala\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pezzertmek","meaning":"<div><p>Gabartmak, h\u00fc\u017e\u017eertmek.<\/p><ul><li>Murtuny pi\u015fge \u00fdaly pezzerden dilma\u00e7 geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pezzik","meaning":"<div><p>1. Gabaryp, h\u00fc\u017e\u017eerip duran.<\/p><ul><li>Onu\u0148 biri murtlary pezzik, e\u0148egi yr\u00e7uw, \u00e7ep ga\u015fyny\u0148 \u00fcs\u00fd\u00fcnde e\u015fek to\u00fdnagyny\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur togmasy galan, da\u00fdaw bir adam. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdala\u0148y.<\/p><ul><li>Pezzik odun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy gyzdyrmak, nahar bi\u015firmek we \u015f. m. \u00dc\u00e7in kerpi\u00e7den \u00fda-da demirden edilen enjam, gurlu\u015f.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fc\u00e7inde pe\u00e7 \u00fdanma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 ortasynda bolsa, da\u015fyny gallap oturar \u00fdaly \u00e7o\u00fdun pe\u00e7 oturdypdyrlar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7at","meaning":"<div><p>Bir zady tassyklamak \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcr, yzgaldyr\u00fdan \u00fd\u00fczi basma, kesme bellikli, \u015friftli esbap we \u015fol esbaby\u0148 galdyran m\u00f6hri, yzy.<\/p><ul><li>Gorkma, baran badyma sygry\u0148 dili \u00fdaly kagyza hat \u00fdazagada, pe\u00e7ady g\u00fctlederin welin, \u00f6\u0148k\u00fcj\u00e4miz \u00fdaly bary d\u00fcp- d\u00fcz bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7atlamak","meaning":"<div><p>1. Pe\u00e7at basyp tassyklamak, pa\u00e7at- m\u00f6h\u00fcr basmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u015fahadatnamalary pe\u00e7atlap \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 agzyny, gapysyny m\u00f6h\u00fcrl\u00e4p \u00fdapmak, s\u00fcrg\u00fc\u00e7lemek.<\/p><ul><li>Sklady\u0148 agzyny pe\u00e7atladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7atlanmak","meaning":"<div><p>1. Pe\u00e7at basyp tassyklanmak, pe\u00e7at- m\u00f6h\u00fcr basylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Agzy m\u00f6h\u00fcrlenip \u00fdapylmak, s\u00fcrg\u00fc\u00e7lenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7yrma\u015fyk \u00fdaly \u00fdazgyn \u00f6s\u00fd\u00e4n, uzyn baldakly hem-da \u00e7yrma\u015fagan, g\u00fclli, s\u00fc\u00fdri \u00fdaprak ot.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyl sonarlykda \u00f6sd\u00fcrip pe\u00e7ek, \u00c7yrma\u015fyn bu\u00fdana atypdyr se\u00e7ek. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00e7elegler","meaning":"<div><p>\u00ddewropany\u0148 g\u00fcnorta- g\u00fcndogar taraplarynda bizi\u0148 eramyzy\u0148 YX- XY asyrlarynda g\u00f6\u00e7\u00fcp- gonup \u00fd\u00f6ren hem-de gelip \u00e7yky\u015fyna g\u00f6r\u00e4 T\u00fcrklere degi\u015fli bolan gadymy halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Karar, durnuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdda","meaning":"<div><p>1. Gowy, o\u0148a\u00fdly netije, ha\u00fdyr.<\/p><ul><li>To\u00fdjan, meni\u0148 h\u00e4zir u\u00e7astoga \u00fda kontora gitmegim pe\u00fdda bermez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdn iki i\u0148\u0148e urduk, \u015folar pe\u00fdda edendir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hawa, Igli rast a\u00fdd\u00fdar, \u00f6w\u00fcnmekden pe\u00fdda \u00fdok. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6mek, \u00fdardam.<\/p><ul><li>Birine pe\u00fddam degse begen\u00fd\u00e4n, zy\u00fdanym bolsa \u00fdeter \u00f6\u00fddemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa- Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00f6wda- satykdan g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ha\u00fdyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fddake\u015f","meaning":"<div><p>1. Artykma\u00e7 gazan\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u015few\u00fcnt gazanmak \u00fc\u00e7in, \u00fd\u00f6rite alyp-satmak bilen bilen me\u015fgul bol\u00fdan ownuk s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bizler pe\u00fddake\u015f d\u00e4l, \u00e7arwa adam. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z pe\u00fddasyna, ha\u00fdryna \u00e7ap\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fddalanmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z geregi\u0148e ulanyp, ha\u00fdyrlanyp bilmek, i\u015fletmek (gural, esbap, ma\u015fyn we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Eger biz nebit skwajynalaryny i\u0148 so\u0148ky m\u00fc\u015fkin\u00e7ilge \u00e7enli pe\u00fddalanmak, onda planymyzy dolduryp bilmeris. <span>(B. D\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Gel, gowusy men gyssanma\u00fdyn, \u00fdagmyrdan pe\u00fddalana\u00fdyn. <span>(\u00ab\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatdan \u00f6z\u00fc\u0148e pe\u00fdda, ha\u00fdyr, nep g\u00f6rmek, d\u00fc\u015few\u00fcnt gazanmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6z \u00fderinde ulanyp bilmek.<\/p><ul><li>\u015eahyr \u00f6z eserlerinde satirany \u00f6r\u00e4n t\u00e4sirli, \u00fditi \u00fdarag h\u00f6km\u00fcnde ussatlyk bilen pe\u00fddalandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fddaly","meaning":"<div><p>Gowy o\u0148at netijeli, ha\u00fdyrly, nepli.<\/p><ul><li>Halk \u00fc\u00e7in pe\u00fddaly uly i\u015f etdi\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 maksady halkyna pe\u00fddaly i\u015f etmekdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fddasyz","meaning":"<div><p>Netijeli bolmadyk, ha\u00fdyrsyz, netijesiz, biderek.<\/p><ul><li>E\u015frebi\u0148 urunmagy, elbetde, pe\u00fddasyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Gar\u015fylyk g\u00f6rkezmek indi pe\u00fddasyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pe\u00fddasyz peri\u015fdeden, a\u015fna d\u00f6w \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fddasyzlyk","meaning":"<div><p>Pe\u00fddasy \u00fdokluk, ha\u00fdyrsyzlyk, netijesizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdkam","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u00fd okuny\u0148 ujuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n ujy \u00e7i\u015f demir.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddany\u0148 ujy pe\u00fdkamly oky.<\/p><ul><li>At pe\u00fdkam dek s\u00fc\u00fdn\u00fcp gitdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdlemek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 yzyna gizlin d\u00fc\u015fmek, ogryn garamak, ogryn yzarlamak, a\u0148tamak.<\/p><ul><li>Garawul hem ogryn basyp, tamy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni syryp, aralykdan bo\u00fdnuny uzatjak adamyny pe\u00fdl\u00e4p, bir \u00e4dim ara go\u00fdup ma\u00fd aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 amatyny g\u00f6zlemek, amatyny tapjak bolmak, ma\u00fd agtarmak, \u00e7emini g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Olary tutmak \u00fc\u00e7in, Pursat pe\u00fdl\u00e4p \u00fd\u00f6rerdim. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>Gizlin yzarlanmak, ogryn agtarylmak, a\u0148talmak.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4, ynha bir m\u00f6jek edil alkymyna gelip, pe\u00fdlenen \u00fdaly g\u00f6z\u00fc\u0148e \u00e7alyn\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdletmek","meaning":"<div><p>Gizli yzarlatmak, yzy\u0148a gizlin d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ogryn seretdirmek, a\u0148tatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri- birini\u0148 pe\u00fdlemek, ogryn agtary\u015fmak, a\u0148ta\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdman","meaning":"<div><p>Bir zat hakda a\u00fddylan s\u00f6z, edilen \u00e4ht.<\/p><ul><li>Seni\u0148 her bir s\u00f6z\u00fc\u0148, her bir arzuwy\u0148 Mukaddes pe\u00fdman dek \u00fderine \u00fdeter. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdnir","meaning":"<div><p>Dowar s\u00fc\u00fdd\u00fcnden \u00fd\u00f6rite u\u00fdadylyp, sykylyp ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>\u00ddagly pe\u00fdnirleri bil\u00fd\u00e4r her ki\u015fi, olar \u00e7opanlary\u0148 ber\u00fd\u00e4n pe\u015fge\u015fi. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Anna Petrowna \u00fduka kesilen go\u00fdun pe\u00fdniri bilen \u00e7\u00f6rek hem getirip go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdwagtyna","meaning":"<div><p>\u00d6z ygty\u00fdaryna, \u00f6z erkine, asuda.<\/p><ul><li>\u00c7aly- \u00e7erkezler \u00f6z pe\u00fdwagtyna \u00e7yg\u015fyldap otyr. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Obada\u015flar! Men sizi\u0148 \u00fdany\u0148yza \u00f6z pe\u00fdwagtyma, \u00fd\u00f6neke\u00fd g\u00f6rme- g\u00f6r\u015fe gelemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fderde mundan birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl ozal pe\u00fdwagtyna gezip \u00fd\u00f6ren \u00fda\u015fajyk k\u00f6\u015fek ga\u00fdadan u\u00e7updyr. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdwendi","meaning":"<div><p>1. Ir-i\u00fdmi\u015fi\u0148 pe\u00fdwent edilen sa\u00fdlama sorty.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddokary hilli iri miwe.<\/p><ul><li>Sele\u0148 sa\u00fda sal\u00fdan bilbilli bagla\u0148, Alma enar, \u00fcz\u00fcm, pe\u00fdwendi ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdwent","meaning":"<div><p>1. Pe\u00fdwent etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> salmak 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdza\u017e","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderi\u0148 \u00fdurdu\u0148 tebigatyny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Emma g\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 a\u00e7yk g\u00fcnli s\u00e4her \u00e7agyny\u0148 bu pe\u00fdza\u017ey uzaga \u00e7ekmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>P\u00f6wrize j\u00fclgesini\u0148 pe\u00fdza\u017ey.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sungat termini, Edebi\u00fdat termini<\/span> Tebigaty \u015fekillendir\u00fd\u00e4n kartina, surat, \u015fonu\u0148 \u00fdaly hem edebi eserlerde tebigaty suratlandyryp \u00fdazmaklyk.<\/p><ul><li>Rus hudo\u017eniklerini\u0148 pe\u00fdza\u017elary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u00fdza\u017e\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Sungat termini<\/span> Pe\u00fdza\u017e \u015fekillerini \u00e7ek\u00fd\u00e4n hodo\u017enik, spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u00fd\u015fin","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fdl\u00e4n.<\/p><ul><li>Pe\u00fd\u015fin wagty Kerim agany\u0148 howlusyna \u00abPobeda\u00bb s\u00fcm\u00fcldi-de, gi\u0148 e\u00fdwanly ja\u00fdy\u0148 gapysynda togtady. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015f","meaning":"<div><p>Uzyn in matdan kell\u00e4 oral\u00fdan selle.<\/p><ul><li>Pi\u015fim-pi\u015fim pi\u015fledi, pi\u015fim pe\u015fin ta\u015flady, ozal birden gap\u00fdardy, indi j\u00fctl\u00e4p ba\u015flady. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fe","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda, Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7ybyn.<\/p><ul><li>Dogry, du\u015fmany\u0148 hemmesi-de erbet, \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem: -- Du\u015fmany\u0148 pe\u015fe\u00e7e bolsa, pil\u00e7e g\u00f6r -- di\u00fdip, babalarymyz \u00f6r\u00e4n dogry a\u00fddypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Hi\u00e7 ha\u00e7an de\u0148 gelmez pil bilen pe\u015fe, gara\u0148kylyk dyza \u00e7\u00f6ker hemi\u015fe. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fehana","meaning":"<div><p>\u00c7ybyn-\u00e7irke\u00fdden gorabmak \u00fc\u00e7im hasadan tikilen \u00e7adyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u015fehorda","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 bedenine, endamyna \u00e7yk\u00fdan hem k\u00f6p wagtlap gutulma\u00fdan, yz galdyr\u00fdan agrysyz \u00fdara.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sag dulugynda ne\u015fehordany\u0148 yzy bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015femek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148 a\u00fdaklary\u0148 bilen \u00fderi d\u00f6rmek, d\u00f6rjelemek, o\u00fdmak (K\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><ul><li>La\u00e7yn t\u00f6weregind\u00e4ki atlara ha\u00fdbat atmak bilen \u00fder pe\u015fe\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dor ala\u015fa \u00f6\u0148 a\u00fdagyny\u0148 to\u00fdnagy bilen \u00fder pe\u015fedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>M\u00f6jekler hem \u00e7alasynlyk bielen sowlup, \u00fdene gapdaldan gar pe\u015fed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fene","meaning":"<div><p>Gel\u015fik, g\u00f6rk- g\u00f6rkmek, owadanlyk, syrat, sypat.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u015feneli","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz ke\u015fbi owadan, g\u00f6rmege\u00fd; sypatly, syratly, gel\u015fikli.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar onu\u0148 de\u015fli g\u00f6wresine we pe\u015feneli sary\u00fdagyz \u00fd\u00fcz\u00fcne seredi\u015fler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015eemaly\u0148 zor salmagyndan agzyna gir\u00e4\u00fdjek bolup duran pe\u015feneli gara murtuny \u00e7ep elini\u0148 \u00fde\u0148sesi bilen sypalap go\u00fdberdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 da\u00fdysy da\u00fdawla\u00e7, sakgalynyny\u0148 \u00fdarpydan k\u00f6pi agaran, bugda\u00fdre\u0148k pe\u015feneli adamdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015fyna gara g\u00fclli \u00fdaglygy \u00fdelbege\u00fd atan, sa\u00e7laryny\u0148 iki\u00fdan \u00e7ekgesinden \u00fda\u0148yjyk ak g\u00f6rnen pe\u015feneli a\u00fdal bu g\u00fcn A\u00fdsoltany\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00f6r\u00e4n m\u00e4hirli g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bolsa-da, pe\u015feneli, bezemen \u00fdigit eken, \u00fd\u00f6ne gy\u015fy\u0148 bu g\u00fcnleri n\u00e4me be\u00fdle \u00e7yplak \u00e7ykdyka? <span>(N. Pomma, seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fenesiz","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz ke\u015fbi owadan d\u00e4l, g\u00f6rmeksiz, gel\u015fiksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u015fetmek","meaning":"<div><p>Arkaly bilen \u00fder d\u00f6rmegin gazanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u015few","meaning":"<div><p>B\u00f6wrekleri\u0148 \u00fcsti bilen b\u00f6l\u00fcnip, si\u00fddiklik arkaly \u00e7yk\u00fdan hem-de d\u00fcz\u00fcminde organizm \u00fc\u00e7in zy\u00fdanly maddalar bar bolan suwuklyk, si\u00fddik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pe\u015fe\u0148","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdb\u00fcnd\u00e4ki de\u015fijegine mis oturdyl\u00fdan we i\u00e7ine d\u00e4ri hem se\u00e7me, g\u00fclle salyn\u00fdan metal turbajyk.<\/p><ul><li>Bolsa-da, \u00f6kde aw\u00e7y bolub-a \u00fdeti\u015fdim -- di\u00fdip, i\u0148 so\u0148kuja pe\u015fe\u0148ini dolduryp hataryna saldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pe\u015fe\u0148li hatary bilen t\u00fcpe\u0148i hem alsyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fe\u015fmek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00fderi pe\u015f\u00e4p, d\u00f6rjele\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Da\u0148ylgy duran mes atlar a\u00fdaklary bilen \u00fder pe\u015fe\u015fip, ha\u00fdbatly ki\u015f\u0148e\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fge\u015f","meaning":"<div><p>Sylag h\u00f6km\u00fcnde, murt (beril\u00fd\u00e4n zat hakda).<\/p><ul><li>Ol A\u00fdsoltana bir b\u00f6lek matany pe\u015fge\u015f berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Menden pe\u015fge\u015f fonda k\u00fcm\u00fc\u015f bilezik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fjermek","meaning":"<div><p>I\u00e7i bo\u015fan \u00fdaly bolup a\u015fak d\u00fc\u015fmak, pezzermek, s\u00f6llermek, s\u00fcllermek.<\/p><ul><li>Bu y\u015faratdan so\u0148 Suwhan agany\u0148 ujy \u00e7owluja murtlary s\u00fcmek \u00fdaly pe\u015fjerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pe\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddokarsy gaba, d\u00fc\u00fdbi in\u00e7e, telpekl\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdabany \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00ddalazy me\u00fddanda pe\u015fmek mysaly, \u00fdok onu\u0148 oturan belli oruny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hojany\u0148 sayja tellegi el degen pe\u015fmek \u00fdaly togalandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgyly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pida","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u015fanyna \u00fda-da bir zada t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berilmek zerarly edil\u00fd\u00e4n gurban, \u00f6l\u00fcm.<\/p><ul><li>Jumag\u00f6zel agyr pidalara d\u00f6z gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00abGanly s\u00f6we\u015fi\u0148\u00bb pidalaryny\u0148 sany sekiz m\u00fc\u0148 adamdan hem ge\u00e7ipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze bagtly durmu\u015fy gazanmak \u00fc\u00e7in gahryman\u00e7ylyk g\u00f6rkezmegi\u0148 we k\u00f6p pidalar \u00e7ekmegi\u0148 gerek boljakdygyny Gorki\u00fd bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikir","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 akyl \u00fdetiri\u015f ukyby; adamy\u0148 ob\u00fdektiw hakykaty a\u0148da d\u00fc\u015f\u00fcnjede \u015f\u00f6hlelendiri\u015f prosesini\u0148 derejesi, akyl \u00fdetiri\u015f prosesi.<\/p><ul><li>Pikir a\u00fdratyn g\u00f6rn\u00fc\u015fde d\u00fcz\u00fclen materi\u00fdany\u0148 \u00f6n\u00fcmidir. <span>(S. N. Binogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Logikany\u0148 wezipesi: pikiri dogry guramagy\u0148 kanunlaryny \u00f6wrenmekdir. <span>(S. N. Binogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada bolan gara\u00fdy\u015f, nukda\u00fdnazar, d\u00fc\u015f\u00fcnje, ide\u00fda.<\/p><ul><li>Myrady\u0148 s\u00f6zi ejesini\u0148 pikirine dogry \u00fdaly g\u00f6r\u00fcnse-de, kakasy \u00fc\u00e7in bolsa \u00fdal\u0148y\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zat dogrusynda pe\u00fdda bol\u00fdan hy\u00fdal, ni\u00fdet.<\/p><ul><li>Bu akmajyk Wepany\u0148 kellesine n\u00e4me pikir geldik\u00e4, \u00fdanynda atylan ta\u00fd\u00fdar bugda\u00fd barka, da\u015fy salgy berdi -- di\u00fdip py\u015fyrda\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><li>Firus barada men \u00f6z pikirimi sa\u0148a ilki ba\u015fda a\u00fddypdym. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikir-hy\u00fdal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pikir.<\/p><ul><li>Onu\u0148 endamyny azarlarymy, \u00fdaralaryny\u0148 azarlaryny \u00fda-da pikir- hy\u00fdal ony horla\u00fdarmy, garaz Gurdu\u0148 g\u00f6z\u00fcne uky gelme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirde\u015f","meaning":"<div><p>Bir me\u0148ze\u015f pikirde bolan, pikirleri bir- biri\u0148k\u00e4 de\u0148 bolan.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bilen pikirde\u015f bolmasa, ol dogan bolanda ne pe\u00fdda. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Siz bilen pikirde\u015fler, elbetde, ba\u015fga-da \u00fdok d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirde\u015flik","meaning":"<div><p>Birme\u0148ze\u015f pikirlilik, biri bilen bir pikirde bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pikiri-zikiri","meaning":"<div><p>Bar pikiri, \u00fcnsi, bar aladasy, k\u00fc\u00fdi, zikiri.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 pikirimiz- zikirimiz, i\u015fimiz- aladamyz, b\u00fctin \u00fcns\u00fcmiz g\u00f6zel durmu\u015fymyzy \u00fdene-da g\u00f6zellendirmek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Narly Nepesowi\u00e7i\u0148 bar ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i we pikiri- zikiri gara bokurdagy bilen gara nebsini\u0148 ugrunda saman astyndan suw go\u00fdbermekden ba\u015fga zat d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirlene-pikirlene","meaning":"<div><p>K\u00f6p pikir edip, k\u00f6p wagt pa\u00fdhaslanyp, o\u00fdlanyp.<\/p><ul><li>Pikirlene-pikirlene, ahyrynda -- \u00dc\u00e7\u00fcmiz hem bie ga\u00e7aly\u0148! -- di\u00fdipdirler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirleni\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir mesele barada pikir aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Salgyt t\u00f6lemek \u00fc\u00e7in puly nireden tapmaly? Indi \u015fu hakda pikirlenm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirlenmek","meaning":"<div><p>Bir zat hakda pikir etmek, bir zada pikiri\u0148i g\u00f6n\u00fckdirmek, o\u00fdlanmak, pa\u00fdhaslanmak.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4n pikirlenip durmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onda belki, men hem \u015fol wagtlarda g\u00f6rendirin -- di\u00fdip, S\u00e4het hem pikirlenmesini ta\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z i\u00e7inden: -- \u00dda\u0148ky gybatlar e\u00fd\u00fd\u00e4m Gulman ar\u00e7yny\u0148 gulagyna \u00fdetip, \u00fdasawulyny iberipdir-ow! -- di\u00fdip pikirlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pikirleni\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup pikirle\u015fsek mesel\u00e4ni dogry \u00e7\u00f6zeris. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirli","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnjeli, zehinli, ukyply, pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Na\u00e7alnik g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rk\u00e4, g\u00f6z-g\u00f6rtele \u00fditi pikirli bolup g\u00f6r\u00fcnmek isle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Berk prinsipial esasy bolmadyk, gow\u015fak, \u00fd\u00fcreksiz, g\u00e4bazan, dar pikirli adamlar \u00e7yk\u00fdardylar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aladaly, \u00fcnj\u00fcli.<\/p><\/div>"},{"headword":"pikirsiz","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnjesiz, pa\u00fdhassyz.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7bir zady\u0148 ga\u00fdgysyny etme\u00fd\u00e4n, zady\u0148 pikirini etme\u00fd\u00e4n, aladasyz.<\/p><\/div><div><p>3. Pikir edilm\u00e4n, o\u00fdlanyp g\u00f6r\u00fclmedik, o\u00fdlanylmady.<\/p><ul><li>Pikirsiz hereket.<\/li><li>Pikirsiz \u00e7ykarylan karar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pikirsizlik","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnjesizlik, pa\u00fdhassyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 bir zady\u0148 ga\u00fdgysyny etmezlik, aladasyzlyk.<\/p><\/div><div><p>3. Pikir edilmezlik, o\u00fdlanyp g\u00f6r\u00fclmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pil","meaning":"<div><p>\u00dder depmek \u00fda-da \u00fder gazmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, demirden \u00fdasalan \u00fdasy gural.<\/p><ul><li>Pil sapyna adatlanan eller \u00fdarap tutmasyny bilme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol mellek \u00fderinde pili\u0148 \u00fda-da k\u00e4tmeni\u0148 ulusy bilen i\u015fl\u00e4p, uzyn g\u00fcn arkasy bilen \u00fdapdan suw \u00e7ekm\u00e4ge-de \u00fdaltanmazdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pile","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpek almak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite saklan\u00fdan \u00fd\u00fcpek gur\u00e7ugyndan hasyl bol\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>\u00ddokary pile hasylyny alan \u00fd\u00fcpek\u00e7iler az d\u00e4l. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4jig\u00fcl tutan gur\u00e7ugyndan plandan esse \u00fdarym artyk pile aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pilek","meaning":"<div><p>El degirmenini\u0148 bugda\u00fd gu\u00fdul\u00fdan de\u015figini\u0148 i\u00e7inde keseligine \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n: Un, d\u00e4n\u00e4ni kadaly d\u00f6wmek hem-de \u00fdokarky da\u015fy oka berkitmek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n aga\u00e7jyk.<\/p><ul><li>\u00abBir jany\u0148 \u00fderine iki jan bermek bolmaz, ata-babamyzdan galan suwdan bir dakyga, \u00fderden bir pilek bermeli d\u00e4ldir\u00bb di\u00fdip, seni\u0148 kaka\u0148 Nazar dogry a\u00fddan eken. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pilis","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> he\u01482.<\/p><\/div>"},{"headword":"pilislemek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> he\u0148lemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pilislenmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> he\u0148lenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pilisletmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> he\u0148letmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pilisli","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> he\u0148li.<\/p><\/div>"},{"headword":"pille","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> wagt 6.<\/p><ul><li>\u015eol pis \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak \u00fc\u00e7in, A\u00fdtagy\u011f a\u00fddy\u015fy \u00fdaly, \u015findiz hem bir pilledir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir dereje, belli bir \u00fder.<\/p><ul><li>Olar belli bir pill\u00e4 \u00fdetip, yzlaryna dolandylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pilmahmyt","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Giperbolik de\u0148e\u015fdirme.<\/p><ul><li>Her kes hem bolsa, hut d\u00f6w hem bolsa, \u00fdene-de ga\u00fdtalap a\u00fdd\u00fdaryn: -- Menden ba\u015fga pilmahmyt gelse-de ber\u00e4\u00fdmegin. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pil\u00e7e","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7ijik pil. Kepje.<\/p><ul><li>Onu\u0148 iki sany paltajyga me\u0148z\u00e4p duran pil\u00e7eleri razwetka\u00e7ylary yla\u00fdta-da t\u00e4sin galdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn gowa\u00e7alary pil\u00e7eleri bilen gypyrdadyp bar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Golu\u0148 gutaran \u00fderind\u00e4ki pil g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fdasy s\u00fc\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"pir","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z, Dini s\u00f6z<\/span> I\u0148 \u00fdokary dini at.<\/p><ul><li>Aman po\u015f\u015fy o\u0148a musulmanlary\u0148 pire i\u015fana ynany\u015fy \u00fdaly ynanypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Kimleri han etdi, kimleri geda\u00fd, kimleri pir etdi, kimleri huda\u00fd. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Bir h\u00fcn\u00e4ri\u0148, k\u00e4ri\u0148 mukaddeslik bilen arkasyny tutujy ussady.<\/p><\/div>"},{"headword":"pirim","meaning":"<div><p>Hile, sapalak, aldaw, mekirlik.<\/p><ul><li>Mekirlige urdy melgun, t\u00e4ze pirim gurdy melgun. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmetke\u015f k\u00f6p\u00e7\u00fcligi ekspluatatorlary\u0148 pirimlerine o\u0148at d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 hemmesi ellini\u0148 hile we pirimleridi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>I\u015fanlary we ba\u00fdlary masgarala\u00fd\u00e7y, olary\u0148 din bilen d\u00fcwlen pirimlerini pa\u015f ediji a\u00fddymlar a\u00fddardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pirimli","meaning":"<div><p>I\u00e7i pikirli, hileli, sapakly, aldawly, mekir.<\/p><ul><li>Gyzyl \u00fdaly pirimleri ellerini galdyrmadylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pirimlilik","meaning":"<div><p>I\u00e7i pikirli, mekirlik, hileg\u00e4rlik, sapalak\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pirimsiz","meaning":"<div><p>Hilesi bolmadyk, mekir d\u00e4l, sada, a\u00e7yk, sapaksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"pirlik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Piri\u0148 \u00fdagda\u00fdy \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"pis","meaning":"<div><p>1. Bol\u015fy, h\u00e4si\u00fdeti- gylygy \u00fdaramaz bolan, nejis.<\/p><ul><li>Ahyrynda e\u0148se berdi nemesler, ga\u00e7maga \u00fd\u00fcz tutdy masgara pisler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Pis pisi-tapar, suw-pesi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myrtar, \u00fdaramaz, erbet bolgusyz.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde birjik-de obraz \u00fdokdy- bu pis alamat! <span>(M. \u00dd. Dermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Medisina<\/span> Organizmde pigmenti\u0148 azlyk etmegi netijesinde derini\u0148 we sa\u00e7lary\u0148 hetdena\u015fa agarmak keseli.<\/p><ul><li>Gurt pis keseli\u0148 bir musallat di\u00fdlip d\u00fc\u015f\u00fcnil\u00fd\u00e4ndigini a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pisint","meaning":"<div><p>Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015f, sypat, ke\u015fp, \u00fdasaw.<\/p><ul><li>I\u00e7erik giren uzyn gara sakgally, molla pisint, g\u00f6zleri \u00e4\u00fdnekli, da\u00fdanykly adam, kolhoz prawleni\u00fdesini\u0148 sekretardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdigidi\u0148 pisindi batyrga\u00fd bir adama me\u0148ze\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pislemek","meaning":"<div><p>Erbet g\u00f6rmek, \u00fdaman g\u00f6rmek, n\u00e4letlemek, masgaralamak.<\/p><ul><li>Eger \u015fe\u00fdtse, elbetde, ol a\u00fdaly uly il pisl\u00e4r ahyryn, \u00e7\u00fcnki Gurt hem onu\u0148 \u00fc\u00e7in s\u00f6we\u015fdi. <span>(A. Gowu\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pislenmek","meaning":"<div><p>Erbet g\u00f6r\u00fclmek, \u00fdek g\u00f6r\u00fclmek, n\u00e4letlenmek, masgaralanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pislik","meaning":"<div><p>Erbetlik, \u00fdaramazlyk, nejislik.<\/p><ul><li>Tutsalar, gaty gowy edipdirler, ony \u00f6\u0148r\u00e4k tutmak gerekdi, d\u00fcn\u00fd\u00e4de n\u00e4me pislik di\u00fdse\u0148, Guljar begden \u00e7ykar -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pisse","meaning":"<div><p>I\u00e7i ma\u0148yzly, gaty gabyk miwe we \u015fu miw\u00e4ni ber\u00fd\u00e4n ara\u00e7.<\/p><ul><li>\u00c7igit \u00e7igitl\u00e4ni\u0148 di\u015fi bilen \u015f\u00e4nik, hoz, pisse we badam d\u00f6weni\u0148 di\u015fi d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n bolsa, g\u00e4wu\u015fg\u00f6zeli\u0148 eke di\u015fi hem galmaly d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Synla oglum, \u00f6sen d\u00fcrli baglary, alma, armyt, \u00fcz\u00fcm hem pisse. <span>(N. Omadow, Bagt G\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pisselik","meaning":"<div><p>Pisse agajy k\u00e4n bolan \u00fder, pisse agajyny\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"piti","meaning":"<div><p>Etli, nohutly ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan suwuk nahar, \u00e7orbany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Bir tabak piti getirip, o\u0148a berdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pitik","meaning":"<div><p>Pitiklemek \u00fc\u00e7in ba\u015fam barmak bilen orta \u00fda- da s\u00fc\u00fdem barmagy\u0148 ujuny\u0148 biri-birine direlip gysylan \u00fda- da gysylyp a\u00e7ylan \u00fdagda\u00fdda urul\u00fdan zarba.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdje bir pitigim hem ony d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnden bagy \u00fcz\u00fclip ga\u00e7an gallaly ganar \u00fdaly g\u00fcrp\u00fcldeder. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pitiklemek","meaning":"<div><p>Pitik bilen urmak, pitik bilen kakmak.<\/p><ul><li>P\u00e4lwany\u0148 der\u00e7ir\u00e4n burnuna m\u00e4k\u00e4m pitikledi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pitiklenmek","meaning":"<div><p>Pitik bilen urulmak, pitik bilen kakylmak.<\/p><ul><li>Ol ertesi irden \u00fda\u0148agyny\u0148 \u00fduwa\u015fjadan pitiklenmegine o\u00fdandy. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pitikletmek","meaning":"<div><p>Pitik bilen urdurmak, pitik bilen kakdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitikle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri- birini pitiklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitirdemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pitremek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitne","meaning":"<div><p>Dild\u00fcw\u015f\u00fcjilik bilen d\u00f6wlet h\u00f6k\u00fcmetine gar\u015fy edil\u00fd\u00e4n \u00fdaragly \u00e7yky\u015f, gozgala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitne\u00e7i","meaning":"<div><p>Pitn\u00e4 gatna\u015fyjy, gozgala\u0148\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitne\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Dild\u00fcw\u015f\u00fcjilik bilen \u00fdaragly \u00e7yky\u015f etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitre","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Her \u00fdyl oraza a\u00fdynda ba\u015f sanyna beril\u00fd\u00e4n sadaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"pitremek","meaning":"<div><p>K\u00fcl bolmak, t\u00fc\u00fdd\u00fclmek, owranmak (mata we \u015f. m hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00fdama-da tutanok, tutan \u00fderi\u0148 pitr\u00e4p bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015fe","meaning":"<div><p>K\u00e4r, h\u00fcn\u00e4r, i\u015f.<\/p><ul><li>Durdy Gyly\u00e7 ed\u00fd\u00e4r pi\u015fe, yhlas bilen bar\u00fdar i\u015fe. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Gu\u015fgular)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bar pi\u015fesi to\u00fda ta\u00fd\u00fdarlanmak boldy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015fek","meaning":"<div><p>A\u00fdagy ma\u00fdyp adamlary\u0148 goluny\u0148 a\u015fagyna direg, s\u00f6\u00fdew h\u00f6k\u00fcm\u00fcnde ulan\u00fdan enjamy.<\/p><ul><li>Ol gepl\u00e4n wagtynda, ba\u015fyny arkan ga\u015f\u00fdard\u00fdar we h\u00e4li-\u015findi murtuny \u00e7ep eli bilen toglana\u00fdar, \u00e7\u00fcnki sag eli pi\u015fege s\u00f6\u00fden\u00fd\u00e4r. <span>(M. \u00dd. Lermantow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015feklemek","meaning":"<div><p>\u00ddanlyk \u00fda\u00fdylanda pi\u015fek urmak, pi\u015fek bilen \u00fdanlyk \u00fda\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pi\u015fekletmek","meaning":"<div><p>\u00ddanlyk \u00fdanylanda, pi\u015fek urdurmak, pi\u015fek urduryp \u00fdanlyk \u00fda\u00fddyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pi\u015fekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Pi\u015fek bilen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, pi\u015fege s\u00f6\u00fdenip \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Her g\u00fcn pi\u015fekli da\u015faryk \u00e7ykyp, gurlu\u015fyga syn ed\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015fge","meaning":"<div><p>Daralan \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u0148 d\u00fc\u00fdrlenip, egirm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlanan arassa g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Olary\u0148 biri \u00e7\u00f6p\u00fcr darap pi\u015fge edip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4r, biri hem elini\u0148 aldygyndan ha\u00fddap \u00fd\u00fcp i\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015fgelemek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148i darap, pi\u015fge g\u00f6rn\u00fc\u015fini bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pi\u015fik","meaning":"<div><p>\u00ddolbars, gapla\u0148 we \u015f. m. wag\u015fy ha\u00fdwanlary\u0148 ma\u015fgalasyndan bolan s\u00fc\u00fdtemdiriji \u00f6\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7inde pi\u015fige hem bukulara \u00fder go\u00fdman, barlap \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 birini\u0148 g\u00f6zi edil pi\u015figin g\u00f6zi \u00fdaly \u00fdan\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik gapla\u0148 dek pi\u015figi\u0148 bardy, mydama \u00fdany\u0148a gelip myrlady. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Pi\u015figi\u0148 \u00fdyndamlygy samanhana \u00e7enli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pi\u015fikdyrnak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Miwesini\u0148 da\u015fy tikenli topbak \u00f6s\u00fd\u00e4n ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"pi\u015fikgu\u00fdruk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddazda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n, \u00e7a\u00fdra me\u0148ze\u015f tozgaly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"pi\u015fme","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fdylan hamyrdan gy\u00fd\u00e7agrak d\u00f6rtbur\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli kesilip, \u00fdaga bi\u015firil\u00fd\u00e4n i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Nurjahany\u0148 gapysynda go\u015fa gazan atarylyp, pi\u015fme bi\u015firil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garta\u0148 a\u00fdallar a\u0148yrdan gel\u00fd\u00e4n adamlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden pi\u015fme, nogul- nabat se\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"plug","meaning":"<div><p>\u00dder s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in metaldan edilen gi\u0148 \u00fder azaly, oba hojalyk guraly.<\/p><ul><li>Plug se\u00fdalka \u00e7ykanso\u0148, Azal-k\u00fcnde ta\u015flandy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol k\u00e4tmen, pil, dyrmyk \u00fdasa\u00fdar, plug bejer\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00f6k\u00fcnlenip ta\u00fd\u00fdar edilen \u00fdum\u015fak \u00fdere pluglary\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00e7u\u0148\u0148ur girip agdar\u00fdan gu\u015flary se\u00e7elen\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poema","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygyr formasynda \u00fdazylan s\u00fdu\u017eetli uly eser.<\/p><ul><li>Poemalary\u0148 we go\u015fgulary\u0148 ide\u00fdasy has \u00e7u\u0148la\u015fdy. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Esli wagt boldy, jan edip i\u015fl\u00e4p bir poema \u00fdazdym, g\u00f6rsene, dostum. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poetik","meaning":"<div><p>Poezi\u00fda has bolan, poezi\u00fda degi\u015fli bolan \u015fahyrana.<\/p><ul><li>Onu\u0148 poetik d\u00fcn\u00fd\u00e4si \u00f6r\u00e4n \u00e7\u00e4klengi \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poetika","meaning":"<div><p>1. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Poezi\u00fda d\u00f6redijiligi hakyndaky ylym, edebi\u00fdat teori\u00fdasy.<\/p><ul><li>Teoretiki poetika.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u015fahyra, ugra \u00fda-da d\u00f6wre has bolan poezi\u00fda usuly, t\u00e4ri.<\/p><ul><li>Tipiki h\u00e4si\u00fdetleri d\u00f6retmek barada dramatik eseri\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 a\u00fdratyn kanunlary, \u00f6z\u00fcni\u0148 poetikasy bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poezi\u00fda","meaning":"<div><p>\u015eygyr formasynda \u00fdazylan \u00e7eper s\u00f6z d\u00f6redijiligi, \u00e7eper eser.<\/p><\/div>"},{"headword":"polat","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli gaty metal, uglerody\u0148 belli bir mukdaryny\u0148 demir bilen birle\u015fmesinden emele gelen metal.<\/p><ul><li>Tanklardan, toplardan hem samol\u00fdotdan basara bo\u015f \u00fder \u00fdok demir polatdan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poplin","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi ownuk d\u00fcw\u00fcrlije, er\u015fi \u00fd\u00fcpek we argajy \u00fd\u00fc\u0148 mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"popu\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> popbu\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7alaja \u00fdagjar\u00fdan popu\u015f \u00fd\u00fczi hem \u00fdagtylyp giden dek g\u00f6r\u00fcndi e\u00fdsem. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gyzyl popu\u015f \u00fd\u00fczli, kelte bo\u00fdluja oglandy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porhan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6ne dini-d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 ynan\u00fdan adamlary\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4: d\u00fcrli hereketler, s\u00f6zler arkaly keselli adama jadyg\u00f6\u00fdlik bilen t\u00e4sir edip, keseli bejerip bil\u00fd\u00e4n tebip, jadyg\u00f6\u00fd adam.<\/p><ul><li>Tebibi \u00fden\u00e7di\u0148, porhany gysdy\u0148, Ganojak ba\u00fdlary\u0148 k\u00f6k\u00fcni kesdi\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porhan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Dini-mistiki d\u00fc\u015f\u00fcnjelere g\u00f6r\u00e4: hamala \u00abtebigatdan da\u015fary g\u00fc\u00fd\u00e7leri\u00bb \u00f6z\u00fcne bo\u00fdun egdirip bilmek ukyby bar bolan, t\u00e4sin galdyryjy h\u00e4si\u00fdetli hereketleri\u0148 we s\u00f6zleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ili aldamakdan, porhan\u00e7ylykdan ba\u015fga k\u00e4ri bolmandyr. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porruk","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> Sogan d\u00fc\u00fdp urup ba\u015flandan so\u0148, onu\u0148 ortasyndan turbajyk \u015fekilli \u00f6s\u00fcp \u00e7yk\u00fdan hem-de tohum ber\u00fd\u00e4n gaty \u00fda\u015fy, baldagy.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddegen \u00f6s\u00fcmligini\u0148 k\u00f6ki.<\/p><ul><li>Melemtil tolkunlar porruklary, hy\u015falary \u00e7\u00f6p-\u00e7\u00f6pleri okgunly ilerledip, sanalgy\u00e7a sekuntda g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnden uzakla\u015fdyr\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Biz-\u00e4 \u00fdolda\u015f komandir, bu\u00fdan tapyp, porruk k\u00f6w\u00fcp, s\u00fc\u00fdji k\u00f6kleri sor\u00fdarys. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porsamak","meaning":"<div><p>1. Ynjap, za\u00fdalanyp \u00fdakymsyz ys \u00e7almak, harap bolup yslanmak\u00e7.<\/p><ul><li>Biz o\u0148a maslyk porsak eken di\u00fdip a\u00fddarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Balyk ba\u015fyndan porsar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Porsan et.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine pa\u00fdy\u015f, s\u00f6g\u00fcn\u00e7 s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Bulary-da gyr-jyr edip, agzyndan gelenini hem porsap s\u00f6kdi. <span>(\u00abTokmak \u00ab\u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porsatmak","meaning":"<div><p>Ynjadyp \u00fdakymsyz yslandyrmak, za\u00fdalamak, harap edip, erbet yslandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"porsa\u0148\u0148yza","meaning":"<div><p>Porsugamak \u00f6s\u00fcmligini\u0148 \u015firesinden alyn\u00fdan we derman h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan \u015fepbige me\u0148ze\u015f massa.<\/p><ul><li>Onu\u0148 endamyna porsa\u0148\u0148yza \u00e7almak gerek. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"porsa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Za\u00fdalanyp, ynjap yslany\u015fyp \u00fdatmak, anka\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e pa\u00fdy\u015f, hapa s\u00f6z a\u00fddy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"porsugamak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u015eiresinden porsa\u0148\u0148yza dermany alyn\u00fdan, gam\u015fa me\u0148ze\u015f, gyrda bit\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"porsukert","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n sary g\u00fclli porsy \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"porsulyk","meaning":"<div><p>Erbet yslylyk, ynjamak zerarly \u00fdakymsyz ys barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"porsy","meaning":"<div><p>Erbet ysly, ynjap \u00fdakymsyz ys ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 porsy demi A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne p\u00fcrk\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00e7yk a\u00fdnadan ur\u00fdan tomsu\u0148 epgek \u015femaly bilen dymyljyk dersi\u0148 ysy, b\u00fc\u00fde g\u00e4w\u00fc\u015fini\u0148 porsusy ja\u00fdy\u0148 i\u00e7inde a\u00fdlan\u00fdardy\u00e7. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pos","meaning":"<div><p>Demri\u0148 okislenmegi netijesinde onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n we onu\u0148 i\u00fdlip gitmegine alyp bar\u00fdan gyzylymtyl-go\u0148ur gatlak, ze\u0148.<\/p><ul><li>Pili\u0148 \u00fd\u00fczi posdan \u00fda\u0148a gyzyl \u00fdanyk bolupdyr. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"posa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> og\u015fuk2.<\/p><ul><li>G\u00fclnar posa berm\u00e4n, \u00fd\u00fcz\u00fcn gorady, biraz \u00fdoku\u015f g\u00f6rjek boldy-da ondan. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00f6rn\u00fc\u015f A\u00fdg\u00fcl\u00fc\u0148 n\u00e4zik du\u00fdgusyna t\u00e4sir edip, \u00f6z\u00fcni\u00d6-de gyzgyn \u00fda\u0148aklaryny\u0148 \u015fol hili \u00fdakymly posa talap ed\u00fd\u00e4nini syzdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"posalak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f \u00e7agajyklara degi\u015flilikde: etli-ganly, akja hem semiz.<\/p><ul><li>Derl\u00e4p duran posalak \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 hereketini hem \u00fc\u00fdtgetdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poslamak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi pos bilen \u00f6rt\u00fclmek, pos baglamak, pos bolmak, ze\u0148lemek.<\/p><ul><li>Azaly\u0148 oky \u00fderinde bolsa-da tutawajy \u00e7ykypdyr, demri poslapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Egrem-bugram poslap \u00fdatan turbany, Go\u00fd\u00fdar eltip gyzgyn odu\u0148 \u00fcst\u00fcne. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 gynynda \u00fdatsa- poslar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"poslatmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcni pos bilen \u00f6rtd\u00fcrmek, pos baglatmak, ze\u0148letmek.<\/p><ul><li>Wagtynda \u00fdag \u00e7alman, posladypdyrlar. G\u00f6r\u00fc\u0148 muny ni\u00e7ik har edipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"posly","meaning":"<div><p>Pos bilen \u00f6rt\u00fclen, poslap giden, pos baglan, ze\u0148li.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gapyrjakdan goparyp alan posly \u00e7\u00fc\u00fdleri hem bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 a\u015fak \u00fdanynda, \u00fderde iki sany posly \u00fder demri \u00fdatyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"possuk","meaning":"<div><p>Hamyry aldyrylyp, \u00fdaga bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00e7apadyny\u0148 \u00fduka we \u00fdum\u015fak bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f-\u00fc\u00e7 g\u00fcn hezil edindik: ynha pe\u00e7de bi\u015firilen p\u00e4kize, possuk \u00fdaly nan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"possun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> i\u00e7mek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 be\u00fdleki dulundan possun, g\u00fcpbi \u00fdaly \u00fdyly ge\u00fdimler hem iki sany d\u00f6wme go\u015fa asylgy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kemin\u00e4ni\u0148 possuny kyrk \u00fdamaly bolupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dim.)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"possunlyk","meaning":"<div><p>Possun etm\u00e4ge \u00fdaramly, possun \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen.<\/p><\/div>"},{"headword":"possun\u00e7y","meaning":"<div><p>Possun-i\u00e7mek tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"possuz","meaning":"<div><p>Pos baglamadyk, pos bilen \u00f6rt\u00fclmedik, ze\u0148siz.<\/p><\/div>"},{"headword":"post","meaning":"<div><p>1. Jogapk\u00e4rli wezipe, gulluk.<\/p><ul><li>De\u0148-du\u015f gyzlar bilen bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, jogapk\u00e4r postlarda durasym gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6z postu\u0148da dogry i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Harby termin<\/span> Ara\u00e7\u00e4kde we \u015f. m. \u00fderlerde g\u00f6zeg\u00e7ilik edil\u00fd\u00e4n \u00fder, punkt.<\/p><ul><li>Biz ara\u00e7\u00e4kden ga\u00e7ak ge\u00e7m\u00e4n, g\u00f6ni postu\u0148 \u00fcsti bilen ge\u00e7dik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Emma Elli bilen W\u00fc\u015fi kel \u00f6zlerini\u0148 saklamak \u00fc\u00e7in go\u00fdlan postlarynda \u00fdokdular. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"potrat","meaning":"<div><p>Birini\u0148 sargydy bo\u00fdun\u00e7a belli mukdarda hak alnyp \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n i\u015f, g\u00f6terimine alyn\u00fdan i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"potrat\u00e7y","meaning":"<div><p>Potratyna alyp i\u015fle\u00fd\u00e4n \u00fda-da bir i\u015fi belli bir haka geple\u015fip \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u00ddazyjy norma \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n potrat\u00e7y bolman, tipik \u00fdagda\u00fdda tipik obrazlar d\u00f6red\u00fd\u00e4n \u00f6zba\u015fdak bir ussadyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu gumalaklar potrat\u00e7y ermeni hoja\u00fdynyny\u0148 \u00e7oty d\u00e4l ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"potrat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Potratyna i\u015f alyp i\u015flemeklik.<\/p><ul><li>Gurlu\u015fykda potrat\u00e7ylygy mehanizmle\u015fdirmeli. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hoja\u00fdyn potrak\u00e7ylyk hem etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"powest","meaning":"<div><p>S\u00fdu\u017eeti romana garany\u0148da \u00fd\u00f6neke\u00fdr\u00e4k, gatna\u015f\u00fdan gahrymanlary o\u0148a g\u00f6r\u00e4 az bolan edebi eser.<\/p><ul><li>Agahan Durdy\u00fdew \u00abBagtly \u00ddigit\u00bb powestinde kolhoz obasyny gi\u0148den g\u00f6rkezm\u00e4ge synany\u015fyk etdi. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><li>Powestler we Heka\u00fdalar \u00fdygyndysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"powestka","meaning":"<div><p>Birini\u0148 (\u00fdygnaga, wo\u00fdenkomata, suda we \u015f. m.) \u00e7agyrylmagy, gelmegi soralyp iberil\u00fd\u00e4n resmi hat.<\/p><ul><li>Powestka geldi, go\u015fu\u0148-golamy\u0148 bilen wo\u00fdenkomata barmaly di\u00fddiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pozzam","meaning":"<div><p>Telpek we \u015f. m. depilip, urlup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>Akg\u00f6zel sa\u00e7laryny pozzam o\u00fdnalan \u00e7al telpek \u00fdaly h\u00fc\u017e\u017eerdip aglady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Men bular bilen pozzam o\u00fdnajak d\u00e4l ahyry. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"po\u015f\u00e7uba\u015fy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Atly go\u015fun ba\u015flygy.<\/p><ul><li>Magtymguly hany\u0148 \u015eyhmyrat atly po\u015fuba\u015fysy bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"po\u015f\u00e7ulyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Po\u015f\u00e7y bolup gulluk etmeklik.<\/p><ul><li>\u015eol wagt po\u015f\u00e7ulyga Tekelerden atly tutul\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"po\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Okt\u00fdabr sosialistik rewol\u00fdusi\u00fdasyndan \u00f6\u0148ki d\u00f6w\u00fcrde: atly go\u015funda gulluk eden jigit, esger.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen po\u015f\u00e7y bolup, k\u00f6p \u00fdyl gulluk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pragmatizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Hakykaty\u0148 ob\u00fdektiw konularyny bilip boljakdygyny ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n we burjuazi\u00fda \u00fc\u00e7in praktiki ta\u00fddan \u00abpe\u00fddaly zatlary\u0148 hemmesini hakykatdyr\u00bb di\u00fdip bil\u00fd\u00e4n sub\u00fdektiw-idealistik filosofi\u00fda ugry.<\/p><\/div>"},{"headword":"proza","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygyr bilen d\u00e4l-de kyssa bilen \u00fdazylan edebi \u017eanr.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen sowet edebi\u00fdatynda iki sany t\u00e4ze \u017eanry\u0148 -- \u00e7eper prozany\u0148 we dramaturgi\u00fdany\u0148 d\u00f6remegi hem \u00f6smegi onu\u0148 uly \u00fcst\u00fcnligidir. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><li>Proza \u00fdazanlar, gazal d\u00fczenler, Aman galy\u0148 dostlar, d\u00f6wranym meni\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Ata Gow\u015fudowy\u0148 prozasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"prozaiki","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Proza bilen \u00fdazylan, proza has bolan.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen sowet edebi\u00fdatynda prozaki eserlerde \u00fdazyjyny\u0148 ilkinjilerden biri bolup ulanan s\u00f6zlerini\u0148 hemmesi di\u00fden \u00fdaly t\u00fcrkmen diline berk orna\u015fan s\u00f6zlerdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Prozaiki terjime.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"proza\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Edebi\u00fdatda proza g\u00f6rn\u00fc\u015finde eser \u00fdaz\u00fdan \u00fdazyjy.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u015fahyrlar, proza\u00e7ylar gazetlerde hem \u017eurnallarda \u00f6z eserleri bilen \u00fdygy-\u00fdygydan \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmen sowet edebi\u00fdatyny\u0148 g\u00f6rn\u00fckli proza\u00e7ylaryndan biri Ata Gow\u015fudow en\u00e7eme eserler d\u00f6retdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"prozektor","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Klinikada, keselhanada \u00f6len adamlary\u0148 me\u00fditlerini \u00fdarmaklyk, kesmeklik i\u015fine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"pudak","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmligi\u0148, agajy\u0148 ownujak \u015fahasy, baldagy, \u00e7ybyk.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00fd\u00fcz\u00fcni galdyryp, alma baglaryny\u0148 pudaklaryny\u0148 arasyndan y\u015fgala\u0148la\u00fdan g\u00fcne seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ot alan gam\u015fy\u0148 \u00fdalny, onu\u0148 arasyndaky \u00e7ygar gyzgany\u0148 hem pudaklaryny k\u00f6\u00fdd\u00fcrjekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148, ylmy\u0148, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 a\u00fdratyn, \u00f6zba\u015fdak bir b\u00f6legi, ugry, oblasty.<\/p><ul><li>T\u00e4ze b\u00e4\u015f\u00fdyllykda halk hojalygyny\u0148 birentek pudaklaryny\u0148 \u00f6z wezipelerini \u00fderine \u00fdetirmekleri, bir tarapdan, hut bizi\u0148 \u00fcst\u00fcnlikli i\u015flemegimize baglydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pudaklamak","meaning":"<div><p>1. Pudak \u00e7ykaryp ba\u015flamak, pudak \u00f6s\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Oturdylan alma aga\u00e7lary pudaklap ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> pudamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pudalmak","meaning":"<div><p>Pudaklary kesilip \u00fdylmalmak, pudaklary \u00e7apy\u015fdyrylyp a\u00fdrylmak, \u00e7apylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 di\u0148e ba\u015fyndaky topbaja pudagyndan ba\u015fga \u015fahalary pudalan bolmaga \u00e7emeli ol go\u00fdy gara dumany\u0148 arasynda k\u00e4bir wagt salgym g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pudamak","meaning":"<div><p>Pudaklaryny kesip \u00fdylmamak, pudaklaryny \u00e7apy\u015fdyryp a\u00fdyrmak, \u00e7apmak.<\/p><ul><li>Pudadym deregi syrdamrak etdim, Has parlap \u00f6ss\u00fcn ol, d\u00fc\u00fdb\u00fcni depdim. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pudarlamak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje \u00f6\u00fdde bi\u015firip getiren towugyny pudarla\u00fdan\u00e7a, A\u00fddurdy ikimiz \u00fduwa hem \u00fdelmik \u00fdygdyk. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pudarlanmak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek edilmek, b\u00f6leklenmek.<\/p><ul><li>\u00d6ld\u00fcrilen go\u00fdnu\u0148 eti pudarlanyp \u00fd\u00fcpden asyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pudarlatmak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, b\u00f6lekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pudarla\u015fmak","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek edi\u015fmege k\u00f6mekle\u015fmek, b\u00f6lekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pudatmak","meaning":"<div><p>Pudaklaryny \u00e7apyp a\u00fdyrtmak, \u00fdylmatmak.<\/p><ul><li>\u00ddykylan s\u00f6w\u00fcdi\u0148 pudaklaryny pudatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"puda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pudamaga k\u00f6mek edi\u015fmek, pudaklaryny kesip \u00fdylmamaga k\u00f6mekle\u015fmek, \u00e7apy\u015fmak.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 puda\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pugta","meaning":"<div><p>1. Berk. Gat, ykjam.<\/p><ul><li>Ol hi\u00e7 \u00fderde g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmez, men o\u0148a pugta tab\u015fyryn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol da\u015faryk \u00e7ykyp, i\u015figi pugta \u00fdapdy-da, nir\u00e4dir gitmek isledi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogry, o\u0148at, mazaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"pugtalamak","meaning":"<div><p>M\u00e4k\u00e4m edip go\u00fdmak, berkitmek, berkle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>So\u0148ra \u00fd\u00fcni \u00fdene-de pugtalaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7elegi\u0148 gur\u015fawyny pugtalamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pugtalanmak","meaning":"<div><p>Has m\u00e4k\u00e4m bolmak, berkemek, berkle\u015fmek.<\/p><ul><li>Go\u00fd, bizi\u0148 aja\u00fdyp \u00fde\u0148i\u015flerimizi\u0148 altyn a\u00e7ary bolan bu dostluk \u00fda\u015fasyn we pugtalansyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feleri\u0148 agzy d\u00f6k\u00fclmez \u00fdaly pugtalandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pugtalatmak","meaning":"<div><p>Berk etdirmek, m\u00e4k\u00e4mletmek, berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pugtala\u015fmak","meaning":"<div><p>Berk edi\u015fmek, m\u00e4k\u00e4mle\u015fmek, berkle\u015fmek, berkidi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pugtalyk","meaning":"<div><p>1. Berklik, m\u00e4k\u00e4mlik.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fd\u00fcmi\u0148 pugtalygy \u00fd\u00f6rite guralda -- dinamometrde kesgitlenil\u00fd\u00e4r. <span>(I. K. Maksimenko, T\u00fcrkmenistany\u0148 Seleksi\u00fdasy we Tohum\u00e7ylygy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fc\u0148e pugta bolmaklyk, durnuklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pugtama","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fdakasyna, j\u00fcb\u00fcsini\u0148 agzyna we \u015f. m. berklik, bezeg \u00fc\u00e7in salyn\u00fdan bejergi.<\/p><\/div>"},{"headword":"puhary","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 diwaryny\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00fdasal\u00fdan ojak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pukara","meaning":"<div><p>1. Barly bolmadyk, \u00fdoksul garyp (adam).<\/p><ul><li>K\u00f6p\u00e7\u00fclik pukaralar bolsa ar\u00e7ynlykdan elli bizar bolup, di\u0148e toma\u015fa\u00e7y h\u00f6km\u00fcnde durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dder ba\u00fdlardan alnyp, kile\u0148 \u00f6z\u00fcmiz \u00fdaly \u00fdersiz batraklara, pukaralara beril\u00fd\u00e4r. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bi\u00e7\u00e4re, g\u00f6rg\u00fcli.<\/p><ul><li>\u00dderi, pukarany mun\u00e7a azara go\u00fdup, ondan n\u00e4me \u00e7ykdy di\u00fdsene?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gepi-g\u00fcrr\u00fc\u011fi \u00fdok, sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, \u00fduwa\u015f (adam).<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n pukara adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pukaralyk","meaning":"<div><p>Pukarany\u0148 hal-ahwaly, garyby\u0148 g\u00fczerany, barly d\u00e4llik, garyplyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z pukaralygyna garaman, il b\u00e4hbidi bardyr \u00f6\u00fdden \u00fderinde janyny a\u00fdama\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pukara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pukaralyk.<\/p><ul><li>Gurban agany\u0148 a\u00fdaly Jumag\u00fcl k\u00f6p pukara\u00e7ylygy ba\u015fyndan ge\u00e7iren da\u00fdaw, eli-a\u00fdagy i\u015fe gel\u015fip duran gara\u00fdagzy\u0148 g\u00f6rmeklisidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglum, pukara\u00e7ylykda a\u00fdypla\u015fmaweri! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pul","meaning":"<div><p>Aluw-satuwda nyrhy\u0148 \u00f6l\u00e7egini a\u0148lad\u00fdan metal \u00fda-da kagyz belgi.<\/p><ul><li>\u00ddyldam atlar pul, mata mal ba\u00fdraklar al\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Pul boldy -- k\u00fcl boldy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"puldar","meaning":"<div><p>K\u00f6p pully, k\u00f6p pulu\u0148 e\u00fdesi.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en zamanda puldar ba\u00fdlar pul d\u00f6k\u00fcp, \u00f6\u0148ki garry a\u00fdalyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fda\u015f gyz alardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Puldar ba\u00fdlar pul ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pullanmak","meaning":"<div><p>Pulu\u0148 k\u00f6pelmek, pully bolmak, ba\u00fd bolmak.<\/p><ul><li>Ol so\u0148ky wagtlarda pullanyp ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pullulyk","meaning":"<div><p>Puly k\u00f6pl\u00fck, puly barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pully","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> puldar.<\/p><\/div><div><p>2. Mugt d\u00e4l, pul t\u00f6len\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>3. Puly bar bolan, pul salnan.<\/p><ul><li>Gurt oturan \u00fderinden turman, \u00e7a\u00fd i\u00e7ip, \u00e7\u00f6rek i\u00fdenden so\u0148, n\u00e4hili \u00fdol bilen hem bolsa, \u015fu pully \u00fdaglygy \u015fulara g\u00f6rkezm\u00e4n \u00e7ykarmagy\u0148 pikirini edip otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pulsuz","meaning":"<div><p>1. Pully d\u00e4l, mugt.<\/p><\/div><div><p>2. Puly bolmadyk, puly \u00fdok bolan,.<\/p><ul><li>Pulsuz bazara barandan, kepensiz g\u00f6re giren \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Pulla bazar, pulsuza mazar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pulsuzlyk","meaning":"<div><p>Pulu\u0148 \u00fdokluk, pulu\u0148 bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"pursat","meaning":"<div><p>1. Wagt, m\u00f6hlet, \u00e7ag, m\u00fctdet.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan jan, seni\u0148 bilen otury\u015fjakdyryn, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fjekdirin weli, i\u015f-alada bilen \u015fo\u0148a-da pursat tapmadyk ki\u015fi bolup \u00fd\u00f6rendirin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 i\u015fimizde agyr pursatlar bol\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gysga wagt aralygynda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fd, amatly wagt.<\/p><ul><li>Ol pursatdan pe\u00fddalanyp, g\u00f6ze d\u00fcrtme gara\u0148kyda suwdan doly stakany jy\u0148kytdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pursat bir gu\u015fdur, elden sypdyrsan, u\u00e7ar gider, ony ga\u00fddyp tutmak bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ma\u00fd. \u00ddagda\u00fd, \u00e7em.<\/p><ul><li>Pursat tapan mahaly it ga\u00e7jak bolup, bar g\u00fc\u00fdji bilen bir tarapa baka \u00f6z\u00fcni oklady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pursatla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Belli bir pursatda, pursat i\u00e7inde bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n, wagtla\u00fdyn, m\u00f6hletle\u00fdin.<\/p><ul><li>Pursatla\u00fdyn i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"puryja","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pursat 1.<\/p><ul><li>Iki g\u00fcn puryja ber\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Kimk\u00e4 bular? Dostmy, du\u015fman? G\u00fcm\u00fcrtik, O\u00fdlanmaga puryja-da \u00fdok artyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ine g\u00f6r\u00e4\u00fdi\u0148: -- Degirmen barada a\u00fddanymyzda, degirmen\u00e7i meni\u0148 \u00fdanyma e\u00fd\u00fd\u00e4m iki \u00fdola puryja sorap geldi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"put","meaning":"<div><p>16, 3 kilograma bababar agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Di\u0148e dilde a\u0148sat -- on put pagtany her g\u00fcn \u00fdyg\u00fdan di\u00fdip, batyr a\u00fdtmak. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"putla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Put-putdan, put-put edip.<\/p><\/div>"},{"headword":"putluk","meaning":"<div><p>Puta de\u0148 bolan \u00f6l\u00e7egi kesgitle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Putluk gap.<\/li><li>Putluk gapan da\u015fy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pu\u00e7","meaning":"<div><p>Biderek, bo\u015f, ugursyz, hi\u00e7 zat.<\/p><ul><li>Al gerek bolsa! Onda, mundan \u00f6\u0148ki s\u00f6zleri\u0148 bary pu\u00e7-da?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pu\u00e7lamak","meaning":"<div><p>Pu\u00e7 etmek, biderek hasaplamak, sen bo\u015f di\u00fdip a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Meni pu\u00e7lasa\u0148-edil agzy\u0148a z\u00e4k atylan \u00fdaly ederin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pu\u00e7lanmak","meaning":"<div><p>Pu\u00e7 bilinmek, biderek hasap edilmek, bo\u015f hasaplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pu\u015fda","meaning":"<div><p>Iki jo\u00fdany\u0148 aralygyndaky zolak.<\/p><ul><li>Murtuny towlap, goluny \u00fda\u00fdyp, pu\u015fdany\u0148 \u00fcst\u00fcni basyp, biri-birine \u00fdetipdir. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pu\u015fda-pu\u015fda","meaning":"<div><p>Penje-penje, \u00e7ogdam-jogdam (sa\u00e7 we \u015f. m. barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"pu\u015fman","meaning":"<div><p>N\u00e4dogry edilen i\u015fe so\u0148undan edil\u00fd\u00e4n \u00f6k\u00fcn\u00e7, \u00fdal\u0148y\u015flyk bilen bolan ise \u00e7ekil\u00fd\u00e4n arman, ahmyr.<\/p><ul><li>Ertir \u00fdagyrny\u0148a depilip i\u015fden kowla\u0148da, so\u0148ky pu\u015fman pe\u00fdda bermez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>So\u0148ky pu\u015fman-\u00f6z\u00fc\u0148e du\u015fman di\u00fdseler hem, men gaty \u00f6k\u00fcndim. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pygan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ga\u00fdgy, gam, hasrat.<\/p><ul><li>\u00ddazylypdyr listowkany\u0148 ba\u015fynda watanmyz, gaplan pygan hakynda. <span>(M. Se\u00fdidow, \u00c7oluk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pygyl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> P\u00e4l, ni\u00fdet, pikir, hy\u00fdal.<\/p><ul><li>Pis hy\u00fdallar hi\u00e7 boldy, Du\u015fman pygly pu\u00e7 boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 bo\u00fdunlaryna gul\u00e7ulyk zynjyryny dakmak isle\u00fd\u00e4n adamhor jellatlary\u0148 \u00fdigren\u00e7 pygyllaryny pa\u015f etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pygylly","meaning":"<div><p>P\u00e4lli, ni\u00fdetli, pikirli, hy\u00fdally.<\/p><ul><li>Eger-de ol p\u00e4kize pygylly adam bolsa, a\u00fdalyny ur\u015funy a\u00fddyp \u00f6w\u00fcnmezdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pykyrdamak","meaning":"<div><p>Pykyrdyly ses \u00e7ykmak, pykyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pykyrdawuk","meaning":"<div><p>Pykyrdap duran, pykyrdyly ses \u00e7ykarmak h\u00e4si\u00fdeti bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pykyrdyly ses edi\u015fmek, sesleni\u015fmek,.<\/p><ul><li>Ony g\u00f6renlerinde, kolhoz\u00e7ylary\u0148 bary pykyrda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015flary g\u00fclesleri gelmeseler-de, onu\u0148 g\u00f6wni \u00fc\u00e7in pykyrda\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pykyrdy","meaning":"<div><p>Suwuklyk ga\u00fdnanda, hine, de\u015fige suw gidende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pylan","meaning":"<div><p>N\u00e4belli zady, wagty, orny a\u0148lad\u00fdan \u00e7aly\u015fma.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 pylan g\u00fcni G\u00f6rogly me\u00fddana \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Pylan \u00fderde pylanyny g\u00f6rd\u00fcm.<\/li><li>A\u00fd, pylan di\u00fddi, pismidan di\u00fddi, garaz, ma\u0148a el bermedi.<\/li><li>Pylan \u00fderde bakyr bar, barsa\u0148, bakyr-da \u00fdok, takyr-da. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pylan-pismidan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"pylany","meaning":"<div><p>N\u00e4belli ki\u015fini, adamy a\u0148lad\u00fdan n\u00e4m\u00e4lim \u00e7aly\u015fma.<\/p><ul><li>Plany dagymyz Kawkaz \u00e7i\u015fligi bilen towuk i\u00fddik. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pylan\u00e7a","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e birentek, en\u00e7eme.<\/p><ul><li>\u015eol gidi\u015fine pylan\u00e7a g\u00fcn \u00fdol \u00fd\u00f6rediler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyl\u00e7amak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bat bilen ta\u015flamak, gazap bilen zy\u0148mak, urmak, g\u00f6terip \u00fdere urmak.<\/p><ul><li>Babahan ar\u00e7yn so\u0148ky karta g\u00f6zi d\u00fc\u015fende, baryny birden pyl\u00e7ap urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyl\u00e7atmak","meaning":"<div><p>Bat bilen ta\u015flatmak, gazap bilen bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne urdurmak, g\u00f6terip \u00fdere urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pynhan","meaning":"<div><p>Gizlin, \u00fda\u015fyryn.<\/p><ul><li>Pynhan k\u00f6\u00e7ede aglady, arman senden, n\u00e4zli, . <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 o\u00fdnaklap duran mekir gara g\u00f6zleri, n\u00e4me-de bolsa \u015fonu\u0148 \u00fd\u00fcreginde basyrylgy pynhan syrlary\u0148 doludygyny du\u00fddur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pynhanlyk","meaning":"<div><p>Gizlilik, \u00fda\u015fyrynlyk.<\/p><ul><li>Pynhanlykda tutulmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyntyk","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Aga\u00e7lary\u0148 \u00fdaprak \u00e7ykar\u00fdan g\u00f6zi.<\/p><ul><li>Alabahary\u0148 m\u00e4hrine pyntyk \u00fdaran daragtlary\u0148 arasy bilen \u00fd\u00f6rediler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Da\u0148atary\u0148 sapan pyntygy g\u00f6gerip ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyntyklamak","meaning":"<div><p>Pyntyk \u00e7ykarmak, pyntyk \u00fdarmak.<\/p><ul><li>Garry aga\u00e7 pyntyklardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyntykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Pyntyk \u00e7ykaryp ba\u015flamak, pyntyk \u00fdaryp ugramak.<\/p><ul><li>Olar pyntykla\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7lar pyntykla\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrkyldamak","meaning":"<div><p>Pyrkyldyly ses \u00e7ykmak, pyrkyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyrkyldatmak","meaning":"<div><p>Pyrkyldyly ses \u00e7ykarmak, pyrkyldyly ses etmek.<\/p><ul><li>Burnuna gar kepegi girip, Melegu\u015f temegini pyrkyldat\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrkyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdarylmagy we \u015f. m. zerarly howa zarbasyndan \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyrlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdlamak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y igine eline alyp, pyrlamaga ba\u015flan Nabat \u00fcms\u00fcmligi bozdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u015eary eli bilen pyrlap go\u00fdberdi-de, \u00fdene s\u00f6z\u00fcni dowam etdirdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrlampa\u00e7","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 biri-birini gezekme-gezek a\u00fdlap o\u00fdna\u00fdan o\u00fdunlaryny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyrlandyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdlandyrmak.<\/p><ul><li>Kebelek dek pyrlandyrdy da\u015fyndan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>\u00d6zi hem \u00f6z okuny\u0148 da\u015fynda ine \u015fe\u00fddip ediljek \u00fdelpewa\u00e7 \u00fdaly pyrlanyp a\u00fdlan\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgeni\u0148 a\u00fdaly pyrlanyp duran igini saklady-da, g\u00fcl\u00fcmsir\u00e4p g\u00fcrr\u00fc\u0148 di\u0148lem\u00e4ge durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrlatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdlatmak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u00fdapragy iki barmagy bilen iki \u00fdana pyrlatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrlawa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdelgamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyrla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u00fdla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyrra","meaning":"<div><p>Birden, derrew, \u00e7alt, tiz.<\/p><ul><li>Ata pyrra yzyna \u00f6wr\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrryk","meaning":"<div><p>\u015eowsuz, bulanyk, harap, we\u00fdran, o\u0148 d\u00e4l.<\/p><ul><li>\u00c7apan dost indi seni\u0148 i\u015fi\u0148 pyrryk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir zat eml\u00e4\u00fdse\u0148-\u00e4, senden gowy adam \u00fdok, \u015fony etmedigi\u0148 hem i\u015fi\u0148 pyrryk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyrryldak","meaning":"<div><p>Sapalak, bula\u015fyklyk, hile, pirim, aldaw.<\/p><ul><li>Ol mum Nepesi\u0148 tapyp \u00fd\u00f6ren pyrryldagydyr di\u00fdip \u00e7aklady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 etjek bol\u00fdan pyrryldagy\u0148a d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyssarmak","meaning":"<div><p>1. Terligi ga\u00e7mak, myssarmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ruhdan d\u00fc\u015fmek, \u00fduwa\u015famak, m\u00fczzermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyssary\u015fmak","meaning":"<div><p>Terligi ga\u00e7y\u015fyp ba\u015flamak, myssary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyssy-pyjurlyk","meaning":"<div><p>Azgyn\u00e7ylykly hereket, bozgaklyk bilen edil\u00fd\u00e4n zy\u00fdanly i\u015f, azgynlyk zy\u00fdanke\u015flik.<\/p><ul><li>Bally\u00fdew size \u00fdarama\u00fdarmy, ol sizi berk tut\u00fdarmy, pyssy-pujyrlyk ed\u00e4\u00fdse onu\u0148 bilen ba\u015fga hili geple\u015feris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyssyldamak","meaning":"<div><p>Pyssyldyly ses \u00e7ykmak, pyssyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Kamerany\u0148 pyssyldap \u00fdel go\u00fdber\u00fd\u00e4n \u00fderi bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyssyldatmak","meaning":"<div><p>Pyssyldyly ses \u00e7ykarmak, pyssyldyly ses etmek.<\/p><ul><li>Welosipedi\u0148 kamerasy \u00fdelini pyssyldadyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyssyldy","meaning":"<div><p>\u00ddel berlende, \u00fdel \u00e7ykanda we \u015f. m. \u00fduwa\u015f \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Kameradan \u00e7yk\u00fdan howany\u0148 \u00e7alaja pyssyldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pysyrdamak","meaning":"<div><p>Pysyrdyly ses \u00e7ykmak, pysyrdyly seslendirmek, pasyrdamak.<\/p><ul><li>Gu\u015fjagazy\u0148-da \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcnden tutup a\u015fak sallasa\u0148 pysyrda\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gapana d\u00fc\u015fen ser\u00e7ejik pysyrdap \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pysyrdatmak","meaning":"<div><p>Pysyrdyly seslendirmek, pasyrdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pysyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pysyrdyly ses edi\u015fmek, pasyrda\u015fmak.<\/p><ul><li>Ser\u00e7eler guma agyna\u015fyp pysyrda\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pysyrdy","meaning":"<div><p>Gu\u015flary\u0148 ganatyny\u0148 pasyrdamagyndan we \u015f. m. zerarly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Gu\u015flary\u0148 pysyrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytanak","meaning":"<div><p>K\u00e4bir aga\u00e7lary\u0148 \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u015fahalaryndan g\u00f6gerip \u00e7yk\u00fdan ujy \u00fditi \u00f6s\u00fcntgi.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 pytanagy ellerimi pers-ala etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytanakly","meaning":"<div><p>Pytanak bolup duran.<\/p><ul><li>Pytanakly aga\u00e7 \u015faha a\u00fdrypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytdy-sytdy","meaning":"<div><p>G\u00fcmmi-s\u00fcmmi, bolar-bolmaz, ugursyz.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen o\u00fdan-bu\u00fdan, pytdy-sytdy seb\u00e4pler g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sen pytdy-sytdy etme-de a\u00e7yk jogap ber?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytdyldamak","meaning":"<div><p>Pytdyldyly ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Iki sany nasos motory in\u00e7emik turbalardan ujypsyz t\u00fcsse sowup, pytdyldap i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Agyr \u00fd\u00fckli ma\u015fynlary s\u00fc\u00fdrege al\u00fdan traktor pytdylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytdyldatmak","meaning":"<div><p>Pytdyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pytdylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Pytdyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pytdyldy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00fdagda\u00fdda \u00fd\u00f6remekden \u00fda-da \u00fd\u00f6r\u00e4p duran motordan we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan yzygiderli ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"pytramak","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsy bir tarapa dagap gitmek, \u00fdazylyp gitmek, se\u00e7elenmek, \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Asmanda galan bulut hem pytrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fderde pytrap \u00fdatan i\u00fdmitlere we d\u00fc\u0148derilen sebetjige g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytratmak","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsyny bir tarapa dagadyp go\u00fdbermek, se\u00e7elendirip \u00fda\u00fdratmak, dargatmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 \u00fda\u015fyryn h\u00f6w\u00fcrtgelerini yzarlap, tapyp pytrad\u00fdardyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Okuw\u00e7ylar dersi peli\u0148 i\u00e7ine endigan pytradyp d\u00f6kd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytra\u0148\u0148y","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsy bir tarapa dagap giden; se\u00e7elenip \u00fdatan, dagynyk, \u00fda\u00fdra\u0148.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fe\u00fdle pytra\u0148\u0148y s\u00f6z\u00fcni e\u015fitmedik Andre\u00fd Nikola\u00fdewi\u00e7 \u00f6z \u00fdanyndan: -- \u00c7owdurowy\u0148 akylyna \u015fikes \u00fdet\u00e4\u00fddimik\u00e4? -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytra\u0148\u0148ylyk","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdsy bir tarapa dagap gitMeKlik, dagynyklyk, \u00fda\u00fdra\u0148lyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnalynda \u00e7ap edilen \u00ab\u00d6k\u00fcn\u00e7\u00bb heka\u00fdasyndan be\u00fdleki iki heka\u00fdasyny\u0148 pytra\u0148\u0148ylygyny adamlar bellediler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pytra\u015fmak","meaning":"<div><p>Her ha\u00fdSy bir \u00fdere daga\u015fmak, daga\u015fyp gitmek, se\u00e7eleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Ululy-ki\u00e7ili u\u00e7gunlar \u00fdokaryk sowrulyp, dumly-du\u015fa pytra\u015fyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hemi\u015feki bir \u00e7eninde adamlar pytra\u015fyp, \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzmak","meaning":"<div><p>El \u00fda-da a\u00fdak bilen batly togalap go\u00fdbermek, bat bilen zy\u0148yp go\u00fdbermek, bir \u00fdana ta\u015flap go\u00fdbermek, itel\u00e4p go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Al, oka! -- di\u00fdip, eplengi kagyzy Ataba\u00fdewe bakan pyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00ddatagan ony bir a\u00fdagy bilen pyzyp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><li>Jany \u00fdanan jigit ony elini\u0148 tersi bilen pyzyp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00fcmmet wolostno\u00fd olary\u0148 aralaryna d\u00fc\u015f\u00fcp, her eli bilen olary\u0148 her ha\u00fdsyny bir \u00fdana pyzdy, dazaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzylmak","meaning":"<div><p>Batly togalanyp go\u00fdberilmek, zy\u0148lyp go\u00fdberilmek, itelenip go\u00fdberilmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyndan sypan galo\u015fy pyzylyp, arkan ent\u00e4n \u00c4\u015febibi \u00fdykylman k\u00f6w\u015f\u00fcni \u00e7alasyn ge\u00fddi-de, \u00fdumrugyny gezedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Telpegi ba\u015fyndan pyzylan keli\u0148 telpegini\u0148 yzyndan ylga\u00fd\u015fy \u00fdaly kost\u00fdumyny alyp, egnine sokmak \u00fc\u00e7in \u00e7ekele\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzyrmak","meaning":"<div><p>El \u00fda-da a\u00fdak bilen batly topaladyp go\u00fdbertmek, zy\u0148dyryp go\u00fdbertmek, ta\u015fladyp go\u00fdbertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyzy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Pyzyp, d\u00fcrli tarapa dargatmak, pyzyp \u00e7alam-\u00e7a\u015f etmek, e\u00fdlak-be\u00fdlek zy\u0148y\u015fdyryp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Ol eger-de a\u00fdaly gap-gajaklary \u00fdygnamaga \u00fdeti\u015fmese, olary stolu\u0148 \u00fcst\u00fcn-den pyzy\u015fdyryp go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Tamdyr ha\u00e7an bo\u015f dursa, seni\u0148 nobaty\u0148 \u015fonda balar! -- di\u00fdip, onu\u0148 tamdyr odunyny a\u00fdagyny\u0148 tersi bilen pyzy\u015fdyryp go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzy\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e tarap pyzmak, zat ta\u015flamak, biri-biri\u0148e tarap zy\u0148y\u015fmak.<\/p><ul><li>Gezekme-gezek ylgap \u00e7ykyp, telpek pyzy\u015fardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzzyldamak","meaning":"<div><p>Pyzzyldyly ses \u00e7ykmak, pyzzyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Aman onu\u0148 uzyndan baranda, pyzzyldap \u00fdan\u00fdan plitka e\u00fd\u00fd\u00e4m sarymtyl \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fc\u015fginli \u00fdalyn p\u00fcrk\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzzyldatmak","meaning":"<div><p>Pyzzyldyly ses \u00e7ykarmak, pyzzyldyly ses etmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesi a\u00fdal primusyny pyzzyldadyp \u00fdakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"pyzzylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna pyzzyldyly ses \u00e7ykmak, birn\u00e4\u00e7e bolup pyzzyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"pyzzyldy","meaning":"<div><p>\u00c7ygrak odun \u00fdananda, gyzgyn zada, oda suwuklyk sy\u00e7randa we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u00e7ak","meaning":"<div><p>Metaldan \u00fdasalan sowuk \u00fdarag, tyg, gezlik.<\/p><ul><li>Biline k\u00fcm\u00fc\u015f-gyzyl gynly py\u00e7ak gysdyrypdyr-da, d\u00f6wme go\u015fany he\u00fdkelle\u00fdin ba\u015fa\u015fak ildiripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Agytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddarty by\u00e7gylary, agzy g\u00e4dik paltalary, jontuk py\u00e7aklary \u00fdene bir sapy \u00e7ykyp duran k\u00f6ne \u00e7eki\u00e7leri bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>K\u00fctek py\u00e7ak el keser. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u00e7aklamak","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak bilen urmak, py\u00e7ak sokmak, py\u00e7ak san\u00e7mak, py\u00e7aklap \u00fdaralamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u00e7aklanmak","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak bilen urulmak, py\u00e7akdan \u00fdaralanmak, py\u00e7ak sanjylmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7aklanan adamy ha\u00fddan-ha\u00fd keselhana alyp gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u00e7aklatmak","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak bilen urdurmak, py\u00e7ak bilen \u00fdaralatmak, py\u00e7ak san\u00e7dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u00e7akla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i py\u00e7aklamak, biri-biri\u0148e py\u00e7ak urmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7akla\u015fyp biri-biri\u0148i \u00fdaralamak.<\/li><li>Py\u00e7akla\u015fyp uru\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u00fdada","meaning":"<div><p>1. Adam.<\/p><ul><li>Bu wagt i\u00e7ki ja\u00fddan \u00e7ykan \u00fdognas gysga py\u00fdada: -- Salam, \u00fdolda\u015f ma\u00fdor! -- di\u00fdip o\u0148a elini uzatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uzynak bir arryk py\u00fdada bizi\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148imize \u00f6r\u00e4n g\u00f6w\u00fcnje\u0148 go\u015fuldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ulaga m\u00fcnm\u00e4n, \u00f6z a\u00fdagy\u0148 bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p ulagsyz.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan o\u0148a jogap berende, onu\u0148 sesi py\u00fdada \u00fd\u00f6r\u00e4ni\u0148 \u00fdadaw sesini \u00fdada salman, \u00fda\u0148yja bag se\u00fdline \u00e7ykan ke\u00fdpi k\u00f6k bir adamyny\u0148 sesi \u00fdaly \u00fda\u0148landy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Spartagy\u0148 py\u00fdada go\u015funy k\u00f6p wagtlar Gresi\u00fdada \u00fde\u0148ilmez hasaplanypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Dul g\u00f6zi bilen, a\u00fdal alma, py\u00fdada g\u00f6zi bilen -- at. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00fc\u015ft\u00fc\u0148 i\u0148 ki\u00e7i \u00e4hmi\u00fdetli \u00e7\u00f6p\u00fcni\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u00fdadakazy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Nika gy\u00fdyl\u00fdan wagtynda \u00fdigidi\u0148 we gyzy\u0148 tarapyndan nika razylygyny al\u00fdan adam, nika \u015fa\u00fdady.<\/p><ul><li>Py\u00fdada kazylar arap gaty\u015fykly d\u00fc\u015fn\u00fcksiz dilde sarnap ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u00fdadalamak","meaning":"<div><p>Py\u00fdada \u00fd\u00f6remek, ulaga m\u00fcnm\u00e4n, \u00f6z a\u00fdagy\u0148 bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek.<\/p><ul><li>Bir g\u00fcn py\u00fdadalap bazara gitdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u00fdala","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> k\u00e4se.<\/p><ul><li>Da\u0148 bilen \u015fu e\u00fdjejik zatlary\u0148 elinden bir py\u00fdala suw i\u00e7mekden artyk hem bagt bolarmy?! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sungat termini<\/span> K\u00e4se bilen \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n t\u00fcrkmen milli tansyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u0148kyrmak","meaning":"<div><p>Pes ses bilen birden batly g\u00fcl\u00fcp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>M\u00e4reke birden py\u0148kyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol birden py\u0148kyryp g\u00fcldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Myrat onu\u0148 adyny e\u015fiden babyna ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp, tasdan py\u0148kyryp g\u00fcl\u00fcpdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u0148kyrtmak","meaning":"<div><p>\u00c7ala ses bilen birden baty g\u00fcld\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u0148kyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup py\u0148kyryp g\u00fcl\u00fc\u015fmek, \u00f6zara py\u0148kyryp g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ba\u015flygy\u0148 ba\u015fly-barat s\u00f6z\u00fcne birn\u00e4\u00e7e \u00fderden py\u0148kyry\u015fdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 bu bol\u015funa gelin-gyzlar py\u0148kyry\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fbaga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dcsti bu\u00fdnuz g\u00f6rn\u00fc\u015fli gapak bilen \u00f6rt\u00fclen gysgajyk a\u00fdakly s\u00fc\u00fdreniji, py\u015fdyl.<\/p><ul><li>Bir py\u015fbaga bir sakarbalak k\u00f6l\u00fc\u0148 ortasynda \u00fda\u015fapdyrlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fdyl","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> py\u015fbaga.<\/p><ul><li>Ol py\u015fdyllara seretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fdyldamak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ha\u00fdal \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, \u00fdadawlyk zerarly \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Py\u015fdyldap barmak, py\u015fdyldap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fdylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Ha\u00fdal \u00fd\u00f6re\u015fip barmak, \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6resip gitmek.<\/p><ul><li>Garrylar \u00f6z ma\u00fddallaryna py\u015fdylda\u015fyp bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fdyldy","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ha\u00fdal \u00fd\u00f6ri\u015f, \u00fduwa\u015flyk bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p bary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015fgyrmak","meaning":"<div><p>1. Burun de\u015fikleri arassalamak \u00fc\u00e7in batly howa \u00e7ykarmak (k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Bir zat barada habar bermek, seslenmek, di\u00fdmek, a\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015fgyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna py\u015fgyryp sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015ft","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Tohum-ti\u00e7, kowum-hy\u015ft, nesil, ata-baba, pylan\u00e7a arka.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015fyrdamak","meaning":"<div><p>Py\u015fyrdyly geplemek, py\u015fyr-py\u015fyr edip g\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn Myralyny\u0148 gulagyna py\u015fyrdady. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f, \u00fduwa\u015f! -- di\u00fdip, Annaguly py\u015fyrda\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Utanyp, g\u00fcl kimin gyzardy \u00fd\u00fczi, \u00e7alarak e\u015fdildi py\u015fyrdan s\u00f6zi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Py\u015fyrdyly g\u00fcrle\u015fmek, py\u015fyrdap s\u00f6zle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f aw\u00e7ylar py\u015fyrda\u015fdylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017durnaly\u00bb)<\/span><\/li><li>Bu bize hezil berjeg-ow! -- di\u00fdip kolhoz\u00e7ylar py\u015fyrda\u015fdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015fyrdy","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalara e\u015fitdirmejek bolup, \u00f6zara edil\u00fd\u00e4n \u00fduwa\u015fja g\u00fcrr\u00fc\u0148 biri-biri\u0148 bilen \u00fduwa\u015fja geple\u00fdi\u015f zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6zara ed\u00fd\u00e4n py\u015fyrdysy e\u015fidilip dur\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>K\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fck arasynda py\u015fyrdy pe\u00fdda boldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bu a\u00fdaly\u0148 py\u015fyrdysy bilen birlikde hereketlenen gollary kemandir bilen Patapa hemme zady pugta d\u00fc\u015f\u00fcndirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015f\u00e7yldamak","meaning":"<div><p>1. Py\u015f\u00e7yldyly ses \u00e7ykmak, py\u015f\u00e7yldyly seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Agyr g\u00f6wre, agyr \u00fd\u00fck we \u015f. m. zerarly \u00fduwa\u015flyk bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015f\u00e7ylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna py\u015f\u00e7yldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"py\u015f\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pa\u015f\u015fyk.<\/p><ul><li>Burny py\u015f\u015fyk oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"py\u015f\u015fyldy","meaning":"<div><p>Agyrlyk bilen dem alnyp go\u00fdberlende \u00e7yk\u00fdan hy\u015f\u015fyldyly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4h","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4he\u00fd.<\/p><ul><li>P\u00e4h! Pulem\u00fdot gurmak \u00fc\u00e7in \u015fundan gowy \u00fder gerek d\u00e4l! -- di\u00fdip seslenipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4h-p\u00e4h","meaning":"<div><p>Bir zat gowy g\u00f6rl\u00fcp, ha\u00fdran galnyp a\u00fddyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4he\u00fd","meaning":"<div><p>Ha\u00fdran galmagy \u00fda-da makul bilmezligi a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>P\u00e4he\u00fd, sen hem i\u015fi\u0148i gutarypsy\u0148-ow! p\u00e4he\u00fd, munu\u0148 a\u00fdd\u00fdan zadyny! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00e4he\u00fd, walla Artyk sen hem gara\u00e7y mal \u00fdaly-ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4him","meaning":"<div><p>Pa\u00fdhas, a\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnje akyl.<\/p><ul><li>Men seni\u0148 p\u00e4himi\u0148e ge\u0148 gal\u00fdardym. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Pikir bilen o\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bak\u00fdardy, P\u00e4himinde o\u0148 suratyn \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4him-pa\u00fdhas","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4him.<\/p><ul><li>Dostluk p\u00e4him-pa\u00fdhasyn \u015folardan \u00f6wren\u00fd\u00e4ris. <span>(J. Ilmyradow, A\u00fdg\u00fcl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4himli.<\/p><ul><li>Sen geljekde gaty gowy, p\u00e4himdar adam bolup \u00fdeti\u015fersi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himdarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4himlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himlenmek","meaning":"<div><p>P\u00e4him etmek, akyl \u00fdetirmek, pa\u00fdhaslanmak, o\u00fdlanmak, pikirlenmek.<\/p><ul><li>Ol p\u00e4himlenip birneme dymanso\u0148 s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himli","meaning":"<div><p>P\u00e4him ed\u00fd\u00e4n, o\u00fdlanyp i\u015f ed\u00fd\u00e4n, a\u0148ly-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli pa\u00fdhasly.<\/p><ul><li>Ol da\u015fyndan g\u00f6r\u00e4\u00fdmage gowmak \u00fdaly bolsa \u00fda-da p\u00e4himli, i\u015fe\u0148\u0148ir gyzdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Otello uly we ak \u00fd\u00fcrekli, a\u00fddy\u0148 p\u00e4himli emma ynanja\u0148 adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himlilik","meaning":"<div><p>A\u0148ly d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik, bir i\u015fi o\u00fdlanyp etmeklik, pa\u00fdhaslylyk.<\/p><ul><li>\u00c7agalar, siz k\u00fc\u015ft o\u00fdnunda \u00f6r\u00e4n p\u00e4himlilik etmese\u0148iz utularsy\u0148yz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himsiz","meaning":"<div><p>A\u0148ly-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli bolmadyk, p\u00e4him etme\u00fd\u00e4n, pa\u00fdhassyz.<\/p><ul><li>P\u00e4himsiz adam.<\/li><li>P\u00e4himsiz bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4himsizlik","meaning":"<div><p>P\u00e4himli d\u00e4llik, a\u0148ly-d\u00fc\u015f\u00fcnjesizlik, pa\u00fdhassyzlyk, akylsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4k","meaning":"<div><p>1. T\u00e4miz, arassa, dury.<\/p><ul><li>Ertiri\u0148 p\u00e4k howasyndan uludan dem aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 p\u00e4k \u00fd\u00fcz\u00fcnde kir-kimir \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbetligi, \u00fdamanlygy bolmadyk, ak \u00fd\u00fcrekli, sap wy\u017edanly, ho\u015fni\u00fdetli dogru\u00e7yl.<\/p><ul><li>Aslymyz z\u00e4hmetke\u015f, \u00fd\u00fcregmiz p\u00e4kdir. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne du\u015fman \u00f6m\u00fcr baky p\u00e4k bolmaz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsine p\u00e4k bir gyza t\u00f6hmet ed\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>G\u00fclsoltan \u00f6r\u00e4n arassa g\u00fclden hem p\u00e4k gelin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4ki","meaning":"<div><p>Sa\u00e7-sakgal syryl\u00fdan, uzyn pisint gural.<\/p><ul><li>Ol e\u0148egine p\u00e4ki degirmeli wagtyndan \u00f6\u0148 murt go\u00fddurdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Batmanow \u00ddap\u00fda\u0148yja p\u00e4ki bilen syrylan \u00fdyl\u00e7yr kellesini \u00e7ep elini\u0148 a\u00fdasy bilen sypalap go\u00fdberdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4kize","meaning":"<div><p>1. Arassa, t\u00e4miz, hi\u00e7bir hili garyndysy bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fdum\u015fak, p\u00e4kize d\u00fc\u015fekleri\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>P\u00e4kize \u015femal onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdalap ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> p\u00e4k.<\/p><ul><li>P\u00e4kize kalby\u0148 bar g\u00f6\u00fd\u00e4 g\u00fcl \u00fdalak. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ine, \u015fu p\u00e4kize g\u00f6w\u00fcnli a\u00fdal bahar g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4kizelik","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 hili garyndysyzlyk, arassalyk, t\u00e4mizlik.<\/p><ul><li>Ol jalata\u00fdlygyny ta\u015flady, bedenini\u0148 we ge\u00fdimini\u0148 p\u00e4kizeligine k\u00f6p \u00fcns berip ba\u015flady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ak\u00fd\u00fcreklilik, sap wy\u017edanlylyk, ho\u015fhi\u00fdetlilik, dogru\u00e7yllyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4kize\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4kizelik.<\/p><ul><li>P\u00e4kize\u00e7ilige we sanitari\u00fda \u00f6r\u00e4n uly \u00fcns berilmelidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4klemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4klenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4klik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4kizelik.<\/p><ul><li>\u00ddazyjy, adamy\u0148 i\u00e7ki d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 p\u00e4kligini be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4l","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 islegi, hy\u00fdaly, ni\u00fdet-pikiri.<\/p><ul><li>Siz bu p\u00e4li\u0148izden el \u00e7ekin! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Dostlar bilen \u00fde\u0148i\u015f to\u00fdny guraryn, \u00fde\u0148\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4m barmazlyk p\u00e4lim, s\u00f6wd\u00fcgim. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4l-ni\u00fdet","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00e4l.<\/p><ul><li>Her kimi\u0148 p\u00e4li-ni\u00fdeti \u00f6z \u00fdolda\u015fy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015f na\u00e7alnik, olary\u0148 p\u00e4li-ni\u00fdeti gowy d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4le","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Paty\u015fa Russi\u00fdasy d\u00f6wr\u00fcnde: salgyt h\u00f6km\u00fcnde obadan alyp gidil\u00fd\u00e4n we i\u015fledil\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i, hyzmatk\u00e4r.<\/p><ul><li>P\u00e4le di\u00fdip galy\u0148 gyzyl e\u0148ek yigitleri ummadan \u00e7ykarmak\u00e7y bol\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Han-begleri\u0148 k\u00f6megi bilen paty\u015fa \u00fderli-\u00fderden tyl i\u015fine p\u00e4le almaga ba\u015flady. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakyna tutma i\u015f\u00e7i, wagtla\u00fdyn i\u015fe hak alyp i\u015fle\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4lelik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> P\u00e4le bolup i\u015flemeklik, p\u00e4l\u00e4ni\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Meni p\u00e4lelige iberen \u015fol d\u00e4lmidi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148 bil\u00fd\u00e4\u0148, adamymy Ar\u00e7yn p\u00e4lelige aldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4le\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> p\u00e4lelik.<\/p><ul><li>Nabat eje a\u00e7lykdan gysyl\u00fdardy. Iki ogluny\u0148 p\u00e4le\u00e7ilige alynmasy bolsa onu\u0148 \u00fcstesine bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4li\u00fdaman","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00fdamanlykda bolan, betni\u00fdet, \u00fdaman ni\u00fdetli, betp\u00e4l.<\/p><ul><li>Bular \u00fdaly bir p\u00e4li\u00fdaman \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan bolmaz -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Betni\u00fdet p\u00e4li\u00fdamanlar \u00fdansyn-\u00f6rtensin k\u00f6\u00fd\u00fcp. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Du\u015fman rehimsiz we p\u00e4li\u00fdaman bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4li\u00fdamanlyk","meaning":"<div><p>\u00ddaman g\u00f6w\u00fcnlilik, \u00fdaman ni\u00fdetlilik, betp\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4lwan","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fduntyrygy\u0148 ortasyndan sokul\u00fdan \u00fdogyn aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Nawu\u0148 bogaldaklary berkidil\u00fd\u00e4n d\u00f6rt sim.<\/p><ul><li>P\u00e4lwanlar seslen\u00fd\u00e4r it \u00fdaly, \u015eemal g\u00fc\u00fdj\u00e4p ugran wagty mazaly. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4lwanlyk","meaning":"<div><p>1. P\u00e4lwan bolmaklyk, \u00f6ra\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, zorlulyk.<\/p><ul><li>Asla onu\u0148 indi on\u00e7akly p\u00e4lwanlygy-da galmandyr, ol lag\u015fapdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ony p\u00e4lwanlyk d\u00e4l-de, \u00fd\u00fcz manat pul \u00fda-da m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00e7etinden bu \u00e7etine s\u00fc\u00fdr\u00e4p ga\u00fdd\u00fdan matasy gyzykdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fje\u0148lik, edermenlik, batyrlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4sgel","meaning":"<div><p>Amala a\u015fyrylmaly i\u015fi\u0148, bir hereketi\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne b\u00f6wet bol\u00fdan b\u00f6kden\u00e7, gar\u015fylyk kyn\u00e7ylyk, b\u00f6wet.<\/p><ul><li>\u00ddaz \u00fdag\u015fy ilki bilen gowa\u00e7any\u0148 tohum almagyna p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eahyr \u00f6s\u00fc\u015fi b\u00f6kde\u00fd\u00e4n, \u00f6s\u00fc\u015fe p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4n ge\u00e7mi\u015fi\u0148 zy\u00fdanly galyndylaryny pa\u015f etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Belki-de, bu h\u00e4si\u00fdet meni\u0148 t\u00e4ze durmu\u015f guramagyma-da p\u00e4sgel d\u00f6reder. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4sgelsiz","meaning":"<div><p>B\u00f6kden\u00e7siz, gar\u015fylyksyz, kyn\u00e7ylyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4sgel\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> p\u00e4sgel.<\/p><ul><li>Sowet edebi\u00fdaty kyn\u00e7ylyklary we p\u00e4sgel\u00e7ilikleri \u00fde\u0148ip ge\u00e7mek bilen \u00f6\u0148e gidipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sport termini<\/span> \u00ddary\u015fda b\u00f6k\u00fcp ge\u00e7mek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n b\u00f6kden\u00e7leri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Ussatlyk bilen p\u00e4sgel\u00e7ilikden ge\u00e7mek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4sgel\u00e7ilikli","meaning":"<div><p>1. P\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4n, p\u00e4sgel\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, kyn\u00e7ylyk d\u00f6red\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>P\u00e4sgel\u00e7ilikli hereketi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sport termini<\/span> P\u00e4sgel\u00e7ilik, b\u00f6kden\u00e7li we p\u00e4sgeller arkaly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>P\u00e4sgel\u00e7ilikli \u00fdary\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4sgel\u00e7iliksiz","meaning":"<div><p>P\u00e4sgel\u00e7iligi bolmadyk, b\u00f6kden\u00e7siz.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00e4\u00fdendeki","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 gy\u015fa saklan\u00fdan iri gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>G\u00fcn dogdy, \u00fdokary galdy, onu\u0148 \u00fcst\u00fcne g\u00fcn geldi, ol \u015fonda-da g\u00fcne \u00fdatan p\u00e4\u00fdendeki \u00fdaly p\u00f6kl\u00e4p \u00fdatyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00e4\u00fdnek","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak \u00fda-da gyly\u00e7 de\u015fmezlik \u00fc\u00e7in gyny\u0148 ujuna berkidil\u00fd\u00e4n galy\u0148 teletin \u00fda-da demir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00c7erkez gylyjy\u0148 p\u00e4\u00fdnegi bilen \u00fderi \u00e7yz\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6k","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00f6kgi.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kgeri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddelleni\u015fip, \u00e7i\u015fi\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Barmaklarym p\u00f6kgeri\u015fip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcberi\u015fip durmak, gal\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Suwalan suwag p\u00f6kgeri\u015fip galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kgermek","meaning":"<div><p>1. \u00ddellenip \u00e7i\u015fmek, \u00e7i\u015fip g\u00fcbermek, \u00fdellenmek.<\/p><ul><li>\u00ddapyk g\u00f6zlerini\u0148 g\u00f6geren, gany ga\u00e7an gabaklaryny\u0148 n\u00e4sag re\u0148ki bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7alymtyk re\u0148kli, p\u00f6kgerip duran ullakan g\u00f6zleri bilen i\u00e7erik \u00fcns berip, nazaryny a\u00fdlady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcberilip, \u00e7i\u015fen \u00fdaly bolup durmak.<\/p><ul><li>Bu adamlary\u0148 biri \u00e7ak bilen elli \u00fda\u015fyndan aga\u0148, p\u00f6kgerip duran \u00fda\u0148aklary indi gasyn atan, \u00f6sg\u00fcn, bula\u015fyk murtlary hem salparyp \u00fdatan, agzy bolsa nasly \u00fdaly \u00fdumralyp duran bir adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 p\u00f6kgerip duran galy\u0148 dodaklary we ullakan burnuny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde towlanyp duran murtlary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddognamak, semremek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7i\u015fip \u00f6lmek.<\/p><ul><li>Edil \u00e7errik i\u00fden go\u00fdun \u00fdaly p\u00f6kgermelidir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6jele i\u00fden it \u00fdaly birden p\u00f6kger\u00e4\u00fdmesem-de biri! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kgertmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015f emele getirmek, \u00e7i\u015firmek.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00fc\u0148\u0148erdip g\u00fcbertmek, p\u00f6kgi etmek.<\/p><ul><li>Men \u015fony bil\u00fd\u00e4n! -- di\u00fdeninden, Geldi Ogult\u00e4je g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmezlik bilen dodagyny p\u00f6kgerdip seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fdnany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde durup, d\u00f6\u015f\u00fcni ga\u00fd\u015fardyp, \u00fde\u0148sejigini p\u00f6kgerdip, \u015folary\u0148 dur\u015funa \u00f6\u00fdk\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fdan mahrum etmek, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Edil genderewden do\u00fdan mal \u00fdaly p\u00f6kgerd\u00e4\u00fd\u00fd\u00e4r -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kgi","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015fip, g\u00fcberip duran, g\u00fcber\u00e7ek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 birn\u00e4\u00e7e b\u00f6leklerini p\u00f6kgi \u015fekiller bilen bez\u00e4pdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Semiz, \u00e7i\u015fik (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kg\u00fcldemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> p\u00f6klemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kg\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fagrak predmete ba\u015fga bir gaty predmet degende \u00fda-da \u00fdum\u015fagrak predmet gaty predmeti\u0148 \u00fcst\u00fcne ga\u00e7anda \u00e7yk\u00fdan g\u00fcpb\u00fcldili ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6klemek","meaning":"<div><p>P\u00f6kg\u00fcldili ses \u00e7ykarmak, p\u00f6k-p\u00f6k edip ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6kletmek","meaning":"<div><p>P\u00f6kg\u00fcldili ses \u00e7ykarmak, p\u00f6k-p\u00f6k etdirip seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6s\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>P\u00f6s\u00fcrdili ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6s\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>P\u00f6s\u00fcrdili ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00abWillis\u00bb \u00fdarym do\u0148, \u00fd\u00fczi ga\u00fdmaklan \u00e7\u00e4g\u00e4ni\u0148 i\u00e7ini p\u00f6s\u00fcrdedip b\u00f6l\u00fcp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6s\u00fcrdi","meaning":"<div><p>Basylyp de\u015filende, batly basylyp owradylanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6tlemek","meaning":"<div><p>Bat bilen baryp degmek, baryp urulmak, p\u00f6t edip urulmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi onu\u0148 arkasyna p\u00f6tledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6tletmek","meaning":"<div><p>1. Batly urmak, zarply urup p\u00f6kg\u00fcldetmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini \u00fda-da bir zady batly kakyp go\u00fdbermek, urup go\u00fdbermek, urmak.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148 bilen p\u00f6tled\u00e4\u00fdsen, zowwam i\u00e7inden ge\u00e7er \u00f6t\u00e4gider. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6whe","meaning":"<div><p>Garasy uly, ba\u015farnyksyz, taga\u015fyksyz, bo\u015f, bolgusyz.<\/p><ul><li>Ol soldatlary\u0148 biri uzyn, \u00fdognas, p\u00f6whedi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Esesrler)<\/span><\/li><li>Ol sakgallak, p\u00f6whe py\u00fdada n\u00e4medir bir zady py\u015fyrdap g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00f6whelik","meaning":"<div><p>Gabarasy uly bolup, elinden i\u015f gelmezlik, ba\u015farnyksyzlyk, taga\u015fyksyzlyk, bo\u015fluk, ugursyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6wh\u00fcldemek","meaning":"<div><p>1. P\u00f6wh\u00fcldili ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bo\u015f-bo\u015f g\u00fcpl\u00e4p g\u00fcrlemek, uly-uly geplemek, gomparmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6wh\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>1. P\u00f6wh\u00fcldili ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bo\u015f-bo\u015f g\u00fcpletmek, g\u00fcrletmek, gompartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6wh\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. P\u00f6wh\u00fcldili sesleni\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bo\u015f-bo\u015f g\u00fcple\u015fip g\u00fcrle\u015fmek, gompary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6wh\u00fcldi","meaning":"<div><p>El-a\u00fdagy\u0148y hereket etdirip suwy pal\u00e7yldatmak, t\u00fcpe\u0148 atmaklyk we \u015f. m. zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n pag\u015fyldyly, g\u00fcww\u00fcldili ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00f6wletmek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Netijesiz, \u00fdalan s\u00f6zleri a\u00fdtmak, bo\u015f-bo\u015f g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcf","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyz ys alynmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcff\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00dcflenmekden \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7ine gidip \u00fdatan agzyny\u0148 \u00fdellenen dodaklaryndan garja\u015fyk p\u00fcff\u00fcldi \u00e7yk\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcr","meaning":"<div><p>Bu\u00fdan, \u00e7erkez, \u00e7eti, \u00fdylgyn, sazak \u00fdaly k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 ma\u00fddaja baldakly, ownuk \u00fdaprakly b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Ojarlary\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fck-\u00f6\u00fdj\u00fck bolup duran gabyklary olary\u0148 \u00fdaprak deregini tutup oturan p\u00fcrlerine si\u0148en kir\u015fenler, olary\u0148 \u015fahalaryny\u0148 ena\u00fdy towlamlary \u00fd\u00fcregine howsala sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tozap \u00fdatyr bu g\u00fcn me\u00fddan, Galmandyr bir \u00e7\u00f6p\u00fc\u0148 p\u00fcri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcr-pudak","meaning":"<div><p>Agajy\u0148 \u00f6s\u00fcmligi\u0148 p\u00fcrleri we pudagy, \u015fahasy.<\/p><ul><li>Erik, alma, \u015fetdaly, mekdep da\u015fyn beze\u00fd\u00e4r, g\u00f6\u00fd\u00e4 b\u00e4sle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdaly, p\u00fcr-pudagy uza\u00fdar. <span>(N. Omadow, Bagt G\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrdelemek","meaning":"<div><p>1. P\u00fcrd\u00e4p \u00e7ykmak, agajy\u0148, \u00f6s\u00fcmligi\u0148 gapdallaryndan, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6gerip \u00e7ykan k\u00e4bir ownujak \u015fahajyklaryny kesi\u015fdirip a\u00fdry\u015fdyrmak, kesi\u015fdirip \u00e7ykmak, \u00fdylmamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> U\u00e7dantutma \u00fdok edi\u015fdirip \u00e7ykmak, bir \u00fdan ujundan gyrmak, \u00fdoklamak.<\/p><ul><li>Olar barymyzy p\u00fcrdel\u00e4pdir o\u00fd etdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu iki \u00e7aga g\u00fclleri p\u00fcrdel\u00e4m\u00e4ge ba\u015flapdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrdelmek","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148 gapdallaryndan, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6gerip \u00e7ykan ownujak \u015fahajyklary kesilip a\u00fdrylmak, kesilip \u00fdylma\u015fdyrylmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> U\u00e7dantutma \u00fdok edilmek, bir \u00fdan ujundan gyrylmak, \u00fdoklanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrdemek","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148 gapdallaryndan, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6gerip \u00e7ykan ownujak \u015fahajyklaryny kesip a\u00fdyrmak, kesip \u00fdylmamak.<\/p><ul><li>Bu iki \u00e7aga g\u00fclleri p\u00fcrdem\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> U\u00e7dantutma \u00fdok etmek, bir \u00fdan ujundan gyrmak, \u00fdoklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrdetmek","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148, \u00f6s\u00fcmligi\u0148 gapdallaryndan, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6gerip \u00e7ykan ownujak \u015fahajyklaryny kesdirip a\u00fdyrdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> U\u00e7dantutmak \u00fdok etdirmek, bir ujundan gyrdyrmak, \u00fdoklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrde\u015fmek","meaning":"<div><p>P\u00fcrdem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, kesip \u00fdylmamaga k\u00f6mekle\u015fmek, agajy\u0148 gapdallaryndan, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6gerip \u00e7ykan ownujak \u015fahajyklaryny kesip a\u00fdyrmaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrep\u00fcr","meaning":"<div><p>Er\u0148egine \u00e7enli dolan, dos-doly, er\u0148egi bilen de\u0148le\u015fen, gyrma (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Indi bu \u00fderden gowy hilli nebitden p\u00fcrep\u00fcr doldurylan sisternalar \u00fdurdumyzy\u0148 d\u00fcrli k\u00fcnjeklerine yzly-yzyna ugradylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aman \u00e7a\u00fddan p\u00fcrep\u00fcr dolup duran k\u00e4sesini eline alyp, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 duluna g\u00f6zlerini a\u00fdlady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrep\u00fcrlemek","meaning":"<div><p>Er\u0148egine \u00e7enli doldurmak, mazaly doldurmak, p\u00fcrep\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>\u00c4hli stakany p\u00fcrep\u00fcrledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrep\u00fcrlenmek","meaning":"<div><p>Er\u0148egine \u00e7enli dolmak, mazaly dolmak, p\u00fcrep\u00fcr bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrep\u00fcrletmek","meaning":"<div><p>P\u00fcrep\u00fcr etdirmek, er\u0148egine \u00e7enli doldurtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrkd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>P\u00fcrkg\u00fc\u00e7 we \u015f. m. gural bilen \u00fda-da agzyna suw aldyryp sepeletmek, sepeledip d\u00f6kd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrkg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Suw \u00fda-da umuman suwuklyk sepmek, p\u00fcrkmek \u00fc\u00e7in bedre g\u00f6rn\u00fc\u015fli, j\u00fcr\u00fcndigi de\u015fik-de\u015fik enjamly gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrkmek","meaning":"<div><p>P\u00fcrkg\u00fc\u00e7 we \u015f. m. gural bilen \u00fda-da agzyna suw alyp sepelemek, sepel\u00e4p d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcne, kellesine odekolon p\u00fcrkdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Fontany \u00f6z ugruna go\u00fdberse\u0148, gije-g\u00fcndizde m\u00fc\u0148l\u00e4p tonna nebit p\u00fcrk\u00fcp biljek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrk\u00fclmek","meaning":"<div><p>Ma\u00fdda-ma\u00fdda bolup sy\u00e7rap sepelenmek, sepelenip d\u00f6k\u00fclmek (suwuklyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrk\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. P\u00fcrkm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, sepelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-birine p\u00fcrkmek, biri-biri\u0148 \u00fcst\u00fcne sepmek, sepi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dcstlerine suw p\u00fcrk\u00fc\u015fip, k\u00f6\u00fdneklerini \u00f6l etdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrlek","meaning":"<div><p>Dur\u015funa p\u00fcr bolup duran, p\u00fcr bilen \u00f6rt\u00fclen.<\/p><ul><li>D\u00f6rt-b\u00e4\u015f \u00e4dimlikde g\u00f6k p\u00fcklek bolup oturan \u00fcz\u00fcm aga\u00e7laryny g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrrelemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddolu\u015fdyryp, \u00fdyky\u015fdyryp d\u00f6w\u00fc\u015fdirmek (\u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdan ujundan \u00fdok etmek, bir \u00fdan ujundan gyrmak, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Itleri\u0148 \u00fditi di\u015fleri we aw\u00e7ylary\u0148 oklary m\u00f6jekleri p\u00fcrreledi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrreletmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddolduryp, \u00fdykdyryp d\u00f6wd\u00fcrmek (\u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdan ujundan \u00fdok etdirmek, bir \u00fdan ujundan gyrdyrmak, \u00f6ld\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Du\u015fman h\u00fcj\u00fcme ge\u00e7mek bilen, \u00f6z\u00fcni p\u00fcrreledip ba\u015flady. <span>(B. Soltanny\u00fdazow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrs","meaning":"<div><p>P\u00fcrdelip kesilen uzyn, \u00fdogyn aga\u00e7, naw.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ugrundaky p\u00fcrsde oturdylan renroduktordan t\u00fcrkmen dutaryny\u0148 \u00fdakymly owazy \u00fda\u0148lan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol uzyndan \u00fdogyn, gabygy sypyrylmadyk p\u00fcrsdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Kakasyny\u0148 uly dogany Gurdy bir dikilgi p\u00fcrse sarap, suwa salma \u00fden\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcrsl\u00fck","meaning":"<div><p>P\u00fcrs etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly, p\u00fcrs eder \u00fdaly.<\/p><ul><li>P\u00fcrsl\u00fck aga\u00e7 tapsak, ja\u00fdmyzy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapjak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"p\u00fcr\u00e7\u00fck","meaning":"<div><p>Se\u00e7egi\u0148 ujundaky owadanlyk \u00fc\u00e7in dakyl\u00fdan sapaklar.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcwd\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>Zogdurylyp, birden batly akyp \u00e7ykmak, akyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fcwd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Zogduryp, birden batly \u00e7ykarmak, akdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"p\u00fdesa","meaning":"<div><p>1. Sahnada go\u00fdup, toma\u015fa\u00e7ylara g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in \u00fdazylan drama eseri.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fdazan p\u00fdesalarym hemme \u00fderde o\u00fdnal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Ki\u00e7ir\u00e4k saz eseri.<\/p><ul><li>Ro\u00fdal \u00fc\u00e7in \u00fdazylan p\u00fdesa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rabfak","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusi\u00fdany\u0148 ilkinji \u00fdyllarynda: i\u015f\u00e7ileri we da\u00fdhanlary \u00fdokary mekdeplerde ok atmak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan \u00fd\u00f6rite okuw ja\u00fdy, i\u015f\u00e7iler fakulteti.<\/p><ul><li>Ol A\u015fgabatdaky rabfaga fizika mugallymy edilip bellendi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> radiolokator.<\/p><\/div>"},{"headword":"radian","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Bur\u00e7 \u00f6l\u00e7egini\u0148 birligi.<\/p><ul><li>Bur\u00e7 tizligi \u00f6l\u00e7elende bur\u00e7lar graduslar bilen d\u00e4l, belki radiuslar bilen \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radikal","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> A\u00fdgytly \u00fcz\u00fcl-kesil hereketleri\u0148 gara\u00fdy\u015flary\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Tankyt\u00e7y radikal \u00e7\u00e4releri\u0148 ge\u00e7irilmegini talap etdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Radikalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><ul><li>Parti\u00fdany\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry edebi\u00fdat\u00e7ylary \u00e7ep\u00e7i radikal intelligensi\u00fdany\u0148 metbugatyny pe\u00fddalanmaga dyrja\u015fdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radikalizm","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Teori\u00fda we praktika meselelerini \u00e7\u00f6zmekde d\u00fc\u00fdpli, a\u00fdgytly \u00e7\u00e4releri\u0148 ulanylmagy.<\/p><\/div><div><p>2. Bur\u017euaz d\u00f6wletini\u0148 b\u00e4hbidini gora\u00fdan demokratik reformalary ge\u00e7irmekligi talap ed\u00fd\u00e4n bur\u017euaz \u00fda-da ownuk bur\u017euaz sy\u00fdasy akym.<\/p><ul><li>Pu\u015fkini\u0148 Pestel bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015f bolmagyny\u0148 \u015fahyry\u0148 sy\u00fdasy radikalizmini\u0148 \u00f6smegine t\u00e4sir edendigi g\u00fcmansyzdyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radikulit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> O\u0148urga \u00fdiligini\u0148 nerw k\u00f6kjagazlaryny\u0148 \u00e7i\u015fmegi, sowuklamagy netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"radio...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 radio degi\u015fli manyda ulanyl\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Radiogramma, radiokomitet we s. m.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radioaktiw","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u015e\u00f6hle \u00fda\u00fdratmak bilen \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden ba\u015fga himiki elementlere dargamaklyk ukyby bolan.<\/p><ul><li>Bu keselleri\u0148 radioaktiw tozanyndan \u00fdoku\u015fan kesellerdigi a\u00fddy\u0148 zatdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiofikasi\u00fda","meaning":"<div><p>Radioapparatlar bilen abzalla\u015fdyrylan radiostansi\u00fdalary\u0148 radioustanowkalary\u0148 planly gurlu\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiofisirlemek","meaning":"<div><p>Radiostansi\u00fdalar, radioustanowkalar radioapparatlar gurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiofisirlenmek","meaning":"<div><p>Radiostansi\u00fdalar we radioustanowkalar gurulmak.<\/p><ul><li>Kolhoz pos\u00fdology tutu\u015flygyna radiofisirlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiografi\u00fda","meaning":"<div><p>Rentgen \u015f\u00f6hlelerini dury d\u00e4l predmetleri\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irip surata alma.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiogramma","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen beril\u00fd\u00e4n habar.<\/p><ul><li>Gal\u00fda radiogrammany okap z\u00f6wwe \u00fderinden galdy! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiokomitet","meaning":"<div><p>Radio komiteti.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiokommentator","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen sy\u00fdasy, ykdysady we medeni temalara bagy\u015flanan maglumatlar dogrusynda \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4n \u017eurnalist.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiola\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Radio arkaly alyp e\u015fitdirmek \u00fc\u00e7in gerekli enjamlar bilen abzalla\u015fdyrmak radio ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Emma welin, obany radiola\u015fdyrmakda hem P\u00f6kgen \u00e7ykjak on-on b\u00e4\u015f m\u00fc\u0148 manat puly k\u00f6p g\u00f6r\u00fcp \u00fda\u00fddandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oba \u00fderlerini radiola\u015fdyrmaklygy \u00e7altlandyrmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiologi\u00fda","meaning":"<div><p>Radio we be\u00fdleki radioaktiw jisimleri\u0148 ed\u00fd\u00e4n t\u00e4siri we olary pe\u00fddalanmak hakyndaky taglymat.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiolokasi\u00fda","meaning":"<div><p>Radio tolkunlaryny\u0148 k\u00f6megi bilen d\u00fcrli \u00fdagda\u00fdlardaky predmetleri\u0148 hakyky bolan \u00fderini\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fini, arada\u015flygyny, ugruny kesgitlemeklik.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki wagtda meteorlary\u0148 suratyny almagy\u0148 gi\u0148 ulanyly\u015fy, so\u0148ky \u00fdyllarda bolsa-radiolokasi\u00fda has degerli netijeler ber\u00fd\u00e4r. <span>(E. L. Krinow, Asman Da\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiolokator","meaning":"<div><p>Radiolokasi\u00fda guraly.<\/p><ul><li>Radiolakator gi\u0148i\u015flige radiosignallar go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(E. L. Krinow, Asman Da\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiometri","meaning":"<div><p>1. <span>Fizika<\/span> Radiasi\u00fdany\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><\/div><div><p>2. \u015e\u00f6hle energi\u00fdasyny\u0148 \u00fdylylyk energi\u00fdasyna \u00f6wr\u00fcli\u015fini kesgitle\u00fd\u00e4n gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiopeleng","meaning":"<div><p>G\u00e4mini\u0148 \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, samol\u00fdoty\u0148 u\u00e7\u00fdan ugruny radio \u00fcsti bilen takykla\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiopelengator","meaning":"<div><p>\u015eertli signallar ber\u00fd\u00e4n radiostansi\u00fdany\u0148 \u00fderini onu\u0148 niredelegini elektromagnit tolkunlaryny\u0148 k\u00f6megi bilen takykla\u00fdan abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiopenlengasi\u00fda","meaning":"<div><p>G\u00e4mi samol\u00fdot we \u015f. m. niredeligini radio \u00fcsti bilen takyklama.<\/p><\/div>"},{"headword":"radioperedat\u00e7ik","meaning":"<div><p>Radio geple\u015figini e\u015fitdir\u00fd\u00e4n apparat.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiopri\u00fdomnik","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen ses we signal kabul ed\u00fd\u00e4n geple\u015fik alnyp e\u015fidil\u00fd\u00e4n apparat.<\/p><ul><li>\u00c7opan go\u015flary radiopri\u00fdomnikler bilen \u00fcpj\u00fcn edildi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Kru\u017eogy\u0148 kollektiwi hormat haty, radiopri\u00fdomnik bilen sylaglandy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol radiopri\u00fdomnigi gurmaga durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radioprogramma","meaning":"<div><p>Her g\u00fcnki alnyp e\u015fitdiril\u00fd\u00e4n radio geple\u015fikleri\u0148 programmasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"radioreproduktor","meaning":"<div><p>Radio geple\u015figini e\u015fitdirmek \u00fc\u00e7in reproduktor.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiorupor","meaning":"<div><p>Radiony\u0148 sesini g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4n rupor.<\/p><ul><li>Ol edil oglan \u00fdaly bolup radiorupory\u0148 \u00fdanyna ylga\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radioset","meaning":"<div><p>Kabul ed\u00fd\u00e4n we alyp e\u015fitdir\u00fd\u00e4n radiostansi\u00fda seti.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiosignal","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen beril\u00fd\u00e4n signallar, radio signaly.<\/p><ul><li>Radiolokator gi\u0148i\u015flige radiosignallar go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(E. L. Krinow, Asman Da\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiostansi\u00fda","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen sesleri we signallary alyp e\u015fitdir\u00fd\u00e4n hem-de kabul ed\u00fd\u00e4n stansi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiostudi\u00fda","meaning":"<div><p>Radio geple\u015fiklerini alyp e\u015fitdirmek \u00fc\u00e7in abzalla\u015fdyrylan ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotehnik","meaning":"<div><p>Radiotehnika bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotehnika","meaning":"<div><p>Elektrotehnikany\u0148 radio tehnikasyna (radio e\u015fitdirmek, kabul etmet, radioapparatlar \u00fdasamak we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Mekdepde elektromont\u00fdor, radiotehnika we ba\u015fga-da tehniki kru\u017eoklar i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiotelefon","meaning":"<div><p>Radio tolkunlaryny\u0148 \u00fcsti bilen sesleri da\u015f \u00fdere ber\u00fd\u00e4n we kabul ed\u00fd\u00e4n simsiz telefon sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotelefoni\u00fda","meaning":"<div><p>Simsiz telefon.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotelegraf","meaning":"<div><p>1. Radio \u00fcsti bilen telegrammalar beri\u015f sistemasy.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eol sistemany amal ed\u00fd\u00e4n edara \u00fda-da stansi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotelegrafi\u00fda","meaning":"<div><p>Simsiz telegraf.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotelegramma","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> radiogramma.<\/p><\/div>"},{"headword":"radioterapi\u00fda","meaning":"<div><p>Radi\u00fd we be\u00fdleki birn\u00e4\u00e7e radioaktiw jisimleri\u0148 k\u00f6megi bilen kesel bejeri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"radiotolkun","meaning":"<div><p>Radio geple\u015fikleri alyp e\u015fitdirilende gi\u0148i\u015flige \u00fda\u00fdra\u00fdan elektromagnit tolkuny.<\/p><ul><li>Radiotolkunlary\u0148 takmynan birn\u00e4\u00e7e kilometrden millimetre \u00e7enli uzynlykdaky tolkunlary bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radiouzel","meaning":"<div><p>Ilata radio geple\u015fikleri alyp e\u015fitdirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan edara.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z g\u00fc\u00fd\u00e7leri bilen mekdepde radiouzel gurdular. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>T\u00e4zelik k\u00f6p, \u00f6z radiouzelimizi i\u015fe girizdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radist","meaning":"<div><p>Radio \u00fcsti bilen her hili maglumatlary ber\u00fd\u00e4n we kabul ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Otyr radist gyz gara der bolup. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tiz wagtdan radisti gyssagly \u00e7agyrdylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"radius","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Togalagy\u0148 t\u00f6weregini\u0148 \u00fda-da \u00fcst\u00fcni\u0148 her bir nokady bilen merkezini birle\u015fdir\u00fd\u00e4n g\u00f6ni \u00e7yzyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"radi\u00fd","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Gitdigi\u00e7e \u00fd\u00f6neke\u00fd maddalara darga\u00fdan \u015f\u00f6hle we \u00fdylylyk energi\u00fdasyny \u00fda\u00fdrad\u00fdan himiki element, metal.<\/p><ul><li>Ar\u00e7man \u00e7e\u015fmesini\u0148 suwunda az mukdarda bolan radi\u00fd kesel bejeri\u015f faktory h\u00f6km\u00fcnde a\u00fdratyn m\u00f6h\u00fcmdir. <span>(M. G. Berdigylyjow, T\u00fcrkmenistany\u0148 Kurortlary)<\/span><\/li><li>Radi\u00fd bilen kesel bejermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rafinad","meaning":"<div><p>Arassalanan b\u00f6lek-b\u00f6lek gant.<\/p><\/div>"},{"headword":"ragbat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, ysgyn, tap, gurp, mejal.<\/p><ul><li>Onda ragbat galmandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garryny\u0148 ragbaty ga\u00e7ypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ragbatsyzlanmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015fmek, kuwwaty ga\u00e7mak, ysgynsyz bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ragu","meaning":"<div><p><span>Kulinari\u00fda<\/span> Ownuk dogralan etden \u00fda-da balykdan jazlanyp, buga \u00fdatyrylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00fditi tagamly nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"rahat","meaning":"<div><p>1. \u00dcms\u00fcmlik, dyn\u00e7lyk, asudalyk.<\/p><ul><li>Rahatdan a\u00fdyr\u00fdan sesleri e\u015fitmez \u00fdaly \u015fol sesleri\u0148 gar\u015fysyna perde bolsa bol\u00fdarmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hyrady\u0148 horazlary gij\u00e4ni\u0148 rahadyny ikinji gezek bozanlarynda, derw\u00fc\u015f Aly g\u00f6zlerini owkalap, \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcne baka \u00e7ykdy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Parahat, ynjalykly.<\/p><ul><li>\u00ddyllyk azaby\u0148 puja \u00e7ykar gorkusy A\u00fdsoltana rahat uky berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Nabat \u00f6z\u00fcni rahat saklamaga \u00e7al\u015fyp jogap berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Amatly, o\u0148a\u00fdly.<\/p><\/div><div><p>4. R\u00e4hnet.<\/p><ul><li>\u00ddaltanman, \u00fdadaman i\u015fledim \u00fd\u00f6rd\u00fcm, z\u00e4hmetini \u00e7ekdim -- rahadyn g\u00f6rd\u00fcm. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rahatlanmak","meaning":"<div><p>Rahatlyk tapmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek, ynjalmak, parahatlanmak.<\/p><ul><li>Uzak wagtlap rahatlanyp bilm\u00e4n, artygy\u0148 ellerine, hatda \u00e7\u00e4kmenini\u0148 sy\u00fdlaryna \u00e7enli og\u015fady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu bagtsyz adamyny di\u0148e uky, \u00e4hli nerw sistemasyny\u0148 doly rahatlanmagy normal \u00fdagda\u00fdyna ga\u00fdtaryp biler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdana d\u00f6z\u00fcmli silterle\u00fd\u00e4n ma\u015fyn rahatlanmaga ma\u00fd berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rahatlyk","meaning":"<div><p>1. Doly \u00fcms\u00fcmlik, parahatlyk, dyn\u00e7lyk, asudalyk, ynjalylyk.<\/p><ul><li>Uzak azaplardan so\u0148 rahatlyk, asudalyk d\u00f6wri ba\u015flan\u00fdar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. R\u00e4hnet.<\/p><ul><li>\u00d6wrenen \u00f6kde h\u00fcn\u00e4rini\u0148 \u00fcsti bilen hem \u00f6zi rahatlyk g\u00f6rmek isle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rahatsyzlanmak","meaning":"<div><p>Rahady\u0148 ga\u00e7mak, rahady\u0148 bozulmak, ynjalyksyzlanmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 \u00e4hli ilatyny di\u00fden \u00fdaly \u00f6r\u00fczen gowga jenap Ahmedini-de rahatsyzlandyrypdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rahatsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Rahatlygy\u0148 bozuklygy, rahady\u0148 \u00fdoklugy, ynjalyksyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Amatsyzlyk, o\u0148a\u00fdsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rahit","meaning":"<div><p>Organizmd\u00e4ki hek duzlaryny\u0148 \u00fdezmet\u00e7ilik etmegi zerarly s\u00fc\u0148kleri normal \u00fdagda\u00fdda \u00f6sd\u00fcrme\u00fd\u00e4n \u00e7aga keseli, iglemek keseli, g\u00f6\u00fdd\u00fcklik keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"raja","meaning":"<div><p>Hindistanda feodal kn\u00fdazlary\u0148 we \u00fderli m\u00fclk e\u00fdelerini\u0148 tituly.<\/p><\/div>"},{"headword":"rak","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Bedeni\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnden we da\u015fyndan dokumalary\u0148 d\u00fcrli tarapa birsyhly \u00f6s\u00fcp \u00fda\u00fdra\u00fdan howply \u00e7i\u015fmesi.<\/p><ul><li>Rak di\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00e7i\u015flerini \u00f6wrenmekde sowet ylmyny\u0148 gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri uludyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Ol meni\u0148 be\u00fdnimde \u00fdigrenji rak \u00fdaly damar urup, t\u00e4 gabra gadam ur\u00fdan\u00e7am bile \u00fda\u015far. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"raketa","meaning":"<div><p>1. Fe\u00fderwerk we harby signallar h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan we atylandan so\u0148 howada a\u00e7yk \u00fdagty ber\u00fd\u00e4n snar\u00fdad.<\/p><ul><li>Her ha\u00fdsysy m\u00fcndi samol\u00fdotyna gara\u015fdylar raketany\u0148 oduna. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Raketalary yzly-yzyna dynman at\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze atylan raketalar \u00fdene gara\u0148kylygy b\u00f6w\u00fcsdi. <span>(M\u00e4hti G\u00fcse\u00fdin, Ap\u015feron)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Reaktiw dwigatelli u\u00e7ul\u00fdan apparat.<\/p><ul><li>Kosmos raketasy.<\/li><li>Ballistik raketa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rakyp","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> B\u00e4sde\u015f, du\u015fman.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 hak i\u015fimiz g\u00f6wne ja\u00fd bolsun, rakyby\u0148 \u00e7ekdigi ahy-wa\u00fd bolsun. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Rakyby\u0148 tagna s\u00f6zleri, Jana dert oldy, dert oldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4hirli, rehimli.<\/p><ul><li>Bir \u00fdowuzga rakyp du\u015fsa, \u00c7ydam e\u00fdl\u00e4r tenler bi\u015fse. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ram","meaning":"<div><p>Werdi\u015f, endik, het, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Gep-g\u00fcrr\u00fc\u0148ler \u00fdaty\u015fdy hemme g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7ilik \u00f6\u0148ki ramyna ge\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rang","meaning":"<div><p>Harby we be\u00fdleki at b\u00f6l\u00fcni\u015figind\u00e4ki dereje, \u00e7in.<\/p><ul><li>Birinji rag harby \u00fduristi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rapira","meaning":"<div><p>Fehtowani\u00fdede san\u00e7mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn tygly sowuk \u00fdarag.<\/p><\/div>"},{"headword":"raport","meaning":"<div><p>Bir zat barada \u00fdokary instansi\u00fda dilden \u00fda-da \u00fdazuw \u00fcsti bilen beril\u00fd\u00e4n resmi doklad, maglumat.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcnlikden raport berip, \u00fdene \u00f6\u0148e gitjekdirin. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 hakynda polkownige raport iberdim. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ty\u00e7enko harby kada g\u00f6r\u00e4 elini papagyny\u0148 etegine galdyryp, raport berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Zweno wo\u017eatylary\u0148 raportlary kabul edilenden so\u0148, \u00fdygnany\u015fyk klasda ba\u015flandy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gar\u00fdagdy raport berenden so\u0148, ma\u00fdor onu\u0148 arkasyna hakdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rapsodi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Esasan halk a\u00fddym-tanslaryny\u0148 temasyna bagy\u015flanyp halk saz gurallary \u00fda-da orkestr \u00fc\u00e7in \u00fdazylan uly saz eseri. .<\/p><\/div>"},{"headword":"rasional","meaning":"<div><p>1. Islege la\u00fdyk, maksada dogry, p\u00e4himli.<\/p><ul><li>Her bir ma\u015fyn rasional pe\u00fddalanylmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> K\u00f6k almak alamaty bolmadyk, sany \u00f6l\u00e7egde\u015f bolan.<\/p><ul><li>Rasional san.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rasionalist","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Rasionalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"rasionalistik","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Di\u0148e akyla, logika da\u00fdan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rasionalizasi\u00fdala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi maksada has la\u00fdyk rasional \u00fdol bilen guramak.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi rasionalizasi\u00fdala\u015fdyrmak.<\/li><li>Rasionalizasi\u00fdala\u015fdyrmagy\u0148 her \u00fdylda ber\u00fd\u00e4n tyg\u015fytlygy juda k\u00f6pd\u00fcr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rasionalizator","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik proseslerini rasionalizasi\u00fdala\u015fdyrmak ugrunda i\u015fle\u00fd\u00e4n \u00f6\u0148de baryjy i\u015f\u00e7i, t\u00e4zelik\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"rasionalizatorlyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi maksada has la\u00fdyk edip guramaklyk, k\u00e4mille\u015fdirip guramaklyk, t\u00e4zelik\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Sehlerde rasionalizatorlyk i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan seh sowetleri d\u00f6redilip, olarda a\u00fdry-a\u00fdry teklipler ara alnyp maslahatla\u015fyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rasionalizator\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rasionalizatorlyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fdyl i\u015f\u00e7ileri\u0148 rasionalizator\u00e7ylyk hereketi k\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fckle\u00fdin h\u00e4si\u00fdete e\u00fde boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rasionalizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Idealistik filosofi\u00fdada: akyl \u00fdetirmegi\u0148 \u00e7e\u015fmesi tejribe d\u00e4l-de, pikir di\u00fdip hasapla\u00fdan filosofik akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"rasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> radiostansi\u00fda.<\/p><ul><li>Alekse\u00fd rasi\u00fdany\u0148 \u00fcst\u00fcne abanyp, o\u0148a e\u0148egini degr\u00e4\u00fdjek bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rast","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Dogry, \u00e7yn, hakykat.<\/p><ul><li>Ol gaty rast a\u00fddandyr -- di\u00fd\u015fip, eminler \u00fderli-\u00fderden tassykla\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fdd\u00fdany\u0148 rast, \u00fd\u00f6ne welin, \u015fol garry -- gurtulary\u0148 hem \u00fda\u015flara etjek t\u00e4sirini \u00fdady\u0148dan \u00e7ykarma! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rastlamak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wne ja\u00fd etmek, anyklamak, a\u00fddy\u0148la\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6n\u00fclemek, dogrulamak.<\/p><ul><li>Mergen \u015fol agaja tarap rastlap atdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mawyny\u0148 ny\u015fanadan rastlap atan so\u0148ky oklary biderek ge\u00e7medi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rawy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rowa\u00fdat a\u00fddyjy, heka\u00fda\u00e7y, erteki\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"razy","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u00f6z\u00fcni\u0148 razylygyny bildir\u00fd\u00e4n, ka\u00fdyl bol\u00fdan, bir pikire go\u015ful\u00fdan, ylala\u015f\u00fdan.<\/p><ul><li>A\u00fdby \u00fdok, balam, men razy, gel meni n\u00e4hili bejerse\u0148 bejer. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00d6r\u00e4n o\u0148at, laboratori\u00fdada i\u015flem\u00e4ge razymysy\u0148yz? <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6wni ja\u00fd, minnetdar, kanagatlanan.<\/p><ul><li>Nepes han, men senden razy! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y hemi\u015fe \u00f6z\u00fcni\u0148 atyny taryplap atyndan razydygyny her s\u00f6z\u00fcnde a\u0148ladardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"razyla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada razylyk bermek, razy bolmak, makul bilmek, bir pikire go\u015fulmak, ylala\u015fmak.<\/p><ul><li>Gadam jan, razyla\u015f, balam, razyla\u015f! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ho\u015fla\u015fmak.<\/p><ul><li>Kentli \u00f6ljegine g\u00f6zi \u00fdetende oglan-u\u015faklary bilen razyla\u015fmaga ba\u015flapdyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"razyla\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ylala\u015fyk 1.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fysy razyla\u015fyk etmek gerek. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"razylyk","meaning":"<div><p>1. Bir zada razy bolmaklyk, bir pikire go\u015fulmaklyk, makul g\u00f6r\u00fcjilik ylala\u015fyk.<\/p><ul><li>Ol barada u\u00e7ili\u015f\u00e7\u00e4ni\u0148 direksi\u00fdasyndan razylyk aldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>A\u015fyr, dymmak-razylyk alamaty di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men o\u0148a razylygym bilen gel\u00fd\u00e4nimi be\u00fdan ede\u00fdin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6wni ho\u015fluk, minnetdarlyk.<\/p><ul><li>O\u0148at edipsi\u0148! -- di\u00fdip, ondan razylygyny bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"razy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> razylyk.<\/p><ul><li>H\u00e4bib\u00e4 \u00f6\u00fdlenm\u00e4ge ondan razy\u00e7ylyk aldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fd","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00d6z\u00fc\u0148den gitmek keseli, be\u00fdhu\u015f bolmak, keselli.<\/p><ul><li>Ol ra\u00fd bilen kesell\u00e4ndir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Belli bir d\u00f6wleti\u0148 gra\u017edanlygyna degi\u015fli bolan, bir d\u00f6wlete tabyn bolan.<\/p><ul><li>Hywa hanyna ra\u00fdat bola\u00fdmak\u00e7ymyka? <span>(A. Gow\u015fudow, Pwestlerja Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Atasy fransuz, enesi \u00fdunan, ra\u00fdaty \u015fwesari\u00fdaly. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ak paty\u015fa \u00f6z\u00fcni\u0148 sada ra\u00fdatlaryndan uru\u015f i\u015fine k\u00f6mek sora\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ra\u00fdatlary\u0148 \u00f6r\u00e4n \u015fatdygy gosuny\u0148 hemme zatdan \u00f6pj\u00fcndigi barada \u00fdakymly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdatlyk","meaning":"<div><p>Belli bir ra\u00fdata degi\u015flilik tabynlyk.<\/p><ul><li>19-asyry\u0148 ba\u015flarynda Abdal t\u00fcrkmenleri we be\u00fdleki t\u00fcrkmen ta\u00fdpalary rus ra\u00fdatlygyna kabil edilipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdda\u015f","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat bilen ylala\u015f\u00fdan, o\u0148a ra\u00fdda\u015flyk ed\u00fd\u00e4n, onu\u0148 pikirine go\u015ful\u00fdan, du\u00fdguda\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdda\u015flyk","meaning":"<div><p>B\u00e4hbitleri\u0148 birligi, bir pikire herekete bolan aktiw du\u00fdguda\u015flyk.<\/p><ul><li>Bol\u015fewikleri\u0148 \u00e7agyry\u015fy bo\u00fdun\u00e7a Baku i\u015f\u00e7ilerine ra\u00fdda\u015flyk alamaty h\u00f6km\u00fcnde Peterburgda 90 m\u00fc\u0148 i\u015f\u00e7i i\u015f ta\u015flady. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><li>I\u015f ta\u015fla\u00fdjylara ra\u00fdda\u015flyk etmek \u00fc\u00e7in, Amsterdamy\u0148 be\u00fdleki k\u00e4rhanalaryny\u0148 hem en\u00e7emesini\u0148 i\u015f\u00e7ileri go\u015fuldylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>1905-nji \u00fdyly\u0148 13-nji \u00fdanwarynda Rigada Peterburg i\u015f\u00e7ilerine ra\u00fdda\u015flyk alamaty astynda \u00fd\u00fcz adam gatna\u015fan miting boldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Halkara proletar ra\u00fdda\u015flygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdsowet","meaning":"<div><p>Ra\u00fdon soweti.<\/p><ul><li>Onso\u0148 hem ra\u00fdsowet tarapyndan tab\u015fyrylan zatlary \u00e7opanlara gow\u015furjak. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ra\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddap we \u015f. m. gazylandan iki tarapyna \u00e7ykarylan gum, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen gum se\u0148\u0148eri.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00fdaby\u0148 ra\u00fdy\u015fynda g\u00f6geren \u00fdaz otuny\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><li>Han k\u00fc\u00fdli agyr harsa\u0148 kesekleri pilini\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnd\u00fcrip ra\u00fdy\u015fdan a\u0148ryk g\u00fctde-g\u00fctde a\u015fyryp ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men \u00fdaby\u0148 ra\u00fdy\u015fyna \u00e7ykdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz gammasyny\u0148 ikinji notasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"reabilitasi\u00fdala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> \u00d6\u0148ki hukugyny doly dikeltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"reabilitirlemek","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> \u00d6\u0148ki hukugy dikeldilmek, \u00f6\u0148ki hukugy berilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"reagent","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> reaktiw1.<\/p><\/div>"},{"headword":"reaksion","meaning":"<div><p>K\u00f6ne d\u00fczg\u00fcni dikeltm\u00e4ge \u00fda-da antidemokratik d\u00fczg\u00fcnleri guramaga, rewol\u00fdusion hereketi we her hili progressi basgylap depgilem\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdirilen, reaksi\u00fdany\u0148 b\u00e4hbidini gora\u00fdan.<\/p><ul><li>Reaksion metbugat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reaksioner","meaning":"<div><p>Progresi\u0148 ganym du\u015fmany, reaksion sy\u00fdasaty\u0148 tarapdayry.<\/p><ul><li>Gogol Sobawewi\u00e7i\u0148 obrazynda a\u00e7g\u00f6z, \u00fdolujy kulagy\u0148 we reaksioneri\u0148 tipini uly \u00e7eper\u00e7ilik bilen m\u00f6h\u00fcrledi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reaksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Jisimler arasyndaky gar\u015fylykly himiki aragatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Birle\u015fme reaksi\u00fdasy.<\/li><li>Himiki reaksi\u00fdalar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reaktiw","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Himiki analiz wagtynda reaktiw bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Reaktiw maddalar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> \u00c7yk\u00fdan gazlary\u0148 bugu\u0148 we \u015f. m. depgini bilen herekete getiril\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Reaktiw samol\u00fdot.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reaktor","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Belli temperatura we basy\u015f arkaly himi\u00fda reaksi\u00fdasyny ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n apparat.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Fizika<\/span> I\u00e7inde atom \u00fdadrolaryny\u0148 b\u00f6l\u00fcnmegini\u0148 ulgamly reaksi\u00fdasy ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ustanowka. .<\/p><\/div>"},{"headword":"real","meaning":"<div><p>Hy\u00fdaly d\u00e4l-de, \u00e7yn, anyk, hakyky.<\/p><ul><li>Maddy d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki her bir wakany\u0148 \u00f6z seb\u00e4bi, \u00f6z\u00fcni\u0148 real esasy bar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Zelili \u00f6z d\u00f6redijiliginde real s\u00f6\u00fdgini wasp edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"realist","meaning":"<div><p>Realizmi\u0148 tarapdary, realizmi dowam etdiriji.<\/p><ul><li>Gogoly \u00abt\u00e4ze d\u00f6wr\u00fc\u0148 be\u00fdik realist\u00bb di\u00fdip atlandyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"realistik","meaning":"<div><p>Realizme has bolan, realizmi\u0148 prinsiplerine esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Krylow d\u00fcn\u00fd\u00e4 edebi\u00fdatynda basn\u00fdany realistik eser etdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Pu\u015fkini\u0148 d\u00f6reden azat realistik romany rus edebi\u00fdatyny\u0148 t\u00e4ze \u00fdollaryny belledi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Realistik \u00fdazyjy.<\/li><li>Realistik roman.<\/li><li>Edebi\u00fdatda realistik ugur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"realizm","meaning":"<div><p>Edebi\u00fdatdaky we sungatdaky ob\u00fdektiw hakykaty onu\u0148 tipik h\u00e4si\u00fdetleri bilen has dogry we doly, \u00e7u\u0148 g\u00f6rkezmegi maksat edin\u00fd\u00e4n akym.<\/p><ul><li>Gogol Pu\u015fkin\u00e7ilik realizmini\u0148 prinsiplerini dowam etdirdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Krylowy\u0148 basn\u00fdalaryny\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdligi we tebigylygy realizm bilen bagda\u015f\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Sowet realizmi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reallyk","meaning":"<div><p>Realizme e\u00fderijilik, hakykylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"reborda","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Demir \u00fdol tigrini\u0148 relsden sygmazlygy \u00fc\u00e7in gur\u015fawyny\u0148 gyrasyndaky galyp duran \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"rebus","meaning":"<div><p>Bir topar \u00e7yl\u015fyrymly figuralary\u0148, harplary\u0148 we belgileri\u0148 \u00fcsti bilen a\u0148ladyl\u00fdan tapma\u00e7a.<\/p><\/div>"},{"headword":"red...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abredaksion\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan birinji b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"redaksion","meaning":"<div><p>Redaksi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00f6zi \u00abWper\u00fdod\u00bb gazetini\u0148 \u00e7ykmagy hakyndaky redaksion habarlarda-da g\u00f6s-g\u00f6ni g\u00f6rkezilipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Redaksion sowet. Redaksion b\u00f6l\u00fcm.<\/li><li>Redaksion b\u00f6l\u00fcm.<\/li><li>Redaksion kollegi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"redaksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. \u00c7apa ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in biri tarapyndan i\u015flenip d\u00fczedilen tekst.<\/p><ul><li>Kitap Berdi\u00fdewi\u0148 redaksi\u00fdasy bilen \u00e7ap edildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Redaktorlar kollektiwi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da ne\u015fir\u00fdaty\u0148 gol\u00fdazmalary \u00e7apa ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>3. Ne\u015firler \u00e7apa ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan, redaktirlen\u00fd\u00e4r ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"redaktirlemek","meaning":"<div><p>1. Tekst \u00e7apa ta\u00fd\u00fdarlananda, o\u0148 barlap d\u00fczetmek.<\/p><ul><li>Makalany redaktirl\u00e4p gutarmak.<\/li><li>Gol\u00fdazmany redaktirlemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Redaktorlyk etmek, bir zady\u0148 \u00e7ap edilmegine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek.<\/p><ul><li>Lenin ilkinji bol\u015fewistik gazet bolan \u00abNowa\u00fda \u017dizn\u00bb gazetini redaktirle\u00fd\u00e4rdi. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"redaktirlenmek","meaning":"<div><p>Tekst \u00e7apa ta\u00fd\u00fdarlananda, barlanyp d\u00fczedilmek, teksti\u0148 redaksi\u00fdasy ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>\u017durnaly redaktirlenip gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"redaktirle\u015fmek","meaning":"<div><p>Redaktirlem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, redaktirlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"redaktor","meaning":"<div><p>Redaktirle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Jogapk\u00e4r redaktor.<\/li><li>Gazeti\u0148 redaktory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"redaktorlyk","meaning":"<div><p>Redaktory\u0148 i\u015fi, k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"redif","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Rifmadan so\u0148ky gel\u00fd\u00e4n s\u00f6zler.<\/p><ul><li>L\u00e4lelerde-de redif ulanyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rediska","meaning":"<div><p>Turpu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"redkollegi\u00fda","meaning":"<div><p>Redaksion kollegi\u00fda.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar diwary gazeti\u0148 redkollegi\u00fdasyny t\u00e4zeden sa\u00fdladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reduksion","meaning":"<div><p>Reduksi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Reduksion klapan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reduksi\u00fda","meaning":"<div><p>1. \u00c7yl\u015fyrymlyny\u0148 has \u00fd\u00f6neke\u00fde ge\u00e7megi.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00f6zde sesleri\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 gow\u015famagy, peselmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"reduktor","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> Hereketi bir waldan be\u00fdleki wala ber\u00fd\u00e4n mehanizm, bir mehanizmi\u0148 hereketini peseld\u00fd\u00e4n gural, a\u00fdlawlary\u0148 sanyny azald\u00fdan di\u015fli ge\u00e7iriji.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Himi\u00fda<\/span> Kisloroddan saplanyp bil\u00fd\u00e4n madda. .<\/p><\/div>"},{"headword":"redusirlemek","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> Kislorod bilen wodorody \u00e7aly\u015fmak \u00fda-da bir jisimden kislorody a\u00fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ysgynsyz, \u00e7ala e\u015fidilmek, sesleri\u0148 g\u00fc\u00fdji gow\u015famak, reduksi\u00fda sezewar etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"redusirlenmek","meaning":"<div><p>Ysgynsyz, \u00e7ala e\u015fidilmek, reduksi\u00fda sezewar bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"referat","meaning":"<div><p>Bir mesel\u00e4ni\u0148, ylmy i\u015fi\u0148 we \u015f. m. mazmunyny\u0148 gysga\u00e7a be\u00fdany.<\/p><ul><li>Ur\u015fu\u0148 ba\u015fynda Plehanow uru\u015f hakynda \u017denewada referat okady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"referendum","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Umumy \u00e4hmi\u00fdetli, wajyp meseleleri sese go\u00fdup, halky\u0148 gara\u00fd\u015fyny bilmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"referent","meaning":"<div><p>1. Referat oka\u00fdjy.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdratyn meseleler bo\u00fdun\u00e7a maslahat beriji wezipeli i\u015fg\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"refleks","meaning":"<div><p><span>Fiziologi\u00fda<\/span> Janly organizmde da\u015fky t\u00e4sire gara\u015fly bolan ygty\u00fdarsyz reaksi\u00fda.<\/p><ul><li>Refleks nerw i\u015fini\u0148 esasydyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Keselleni\u0148 i\u015fe\u0148\u0148ir hereketini\u0148 dikelmegi bilen bir wagtda onu\u0148 refleksleri hem kadala\u015fyp ugra\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"refleksi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u015f\u00f6hl\u00e4ni\u0148 \u00fdalkym ber\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"refleksolog","meaning":"<div><p>Refleksologi\u00fda ylmy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"refleksologik","meaning":"<div><p>Refleksologi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"refleksologi\u00fda","meaning":"<div><p>Refleksleri \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"reflektiw","meaning":"<div><p><span>Fiziologi\u00fda<\/span> Refleksden ybarat bolan. .<\/p><\/div>"},{"headword":"reflektor","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00f6hl\u00e4ni yzyna ga\u00fdtaryjy enjam.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Astronomi\u00fda<\/span> Asman jisimlerini g\u00f6rmek \u00fc\u00e7in egri a\u00fdnaly optiki gural, teleskop.<\/p><\/div>"},{"headword":"reflektorly","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Refleksden ybarat bolan, da\u015fky t\u00e4sirleri du\u00fdup, biygty\u00fdar hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Reflektor reaksi\u00fdasyny d\u00f6red\u00fd\u00e4n impulslary\u0148 ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdoluna reflektor \u00fda\u00fdy di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Reflektorly hereketler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reforma","meaning":"<div><p>Bir zady gowulandyrmak, t\u00e4zelemek maksady bilen \u00fc\u00fdtgetmeklik, \u00fc\u00fdtgedip d\u00fczmeklik.<\/p><ul><li>\u00dder-suw reformasy ge\u00e7irilende Orsgeldi \u00fder-suw pa\u00fdyny aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Pul reformasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reformala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Reforma ge\u00e7irmek, reforma \u00fdoly bilen \u00fc\u00fdtgetmek, reforma etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"reformasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> G\u00fcnbatar \u00ddewropada: 16 asyrda da\u00fdhanlary\u0148 b\u00e4hbitlerini gorap, feodal gurlu\u015fa katoliki buthana we papa h\u00e4kimi\u00fdetine gar\u015fy dini g\u00f6re\u015f h\u00f6km\u00fcnd\u00e4ki sosial-sy\u00fdasy hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"reforma\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 reformasyny ge\u00e7iriji adam, reforma ediji.<\/p><ul><li>\u015eol wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde bolsa men\u015fewikler \u00f6zlerini gorkak reforma\u00e7ylar h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rkezdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reformist","meaning":"<div><p>Reformizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"reformistik","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Reformizme degi\u015fli bolan. .<\/p><\/div>"},{"headword":"reformizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> I\u015f\u00e7iler hereketind\u00e4ki rewol\u00fdusi\u00fda gar\u015fy bolan we bur\u017euazi\u00fda bilen hyzmatda\u015flyk etmek esasynda kem-k\u00e4s reforma ge\u00e7irmek sy\u00fdasatyny \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n opportunistik akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"refraktor","meaning":"<div><p>Asman jisimlerine g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek \u00fc\u00e7in \u015f\u00f6hl\u00e4ni d\u00f6w\u00fd\u00e4n linzaly optiki gural, teleskop.<\/p><\/div>"},{"headword":"refren","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygyrdaky bentleri\u0148, setirleri\u0148 ga\u00fdtalanyp a\u00fddyl\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"regbi","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Futbol o\u00fdnuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"regeneratiw","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> I\u015fle\u00fdi\u015f, \u00f6s\u00fc\u015f prosesinde t\u00e4zeden d\u00f6rediji, t\u00e4zeden dikeldiji.<\/p><ul><li>Regeneratiw pe\u00e7.<\/li><li>Regeneratiw proses.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"regenerator","meaning":"<div><p>1. <span>Tehnika<\/span> I\u00e7ind\u00e4ki howany \u00fdylytmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n regeneratiw pe\u00e7d\u00e4ki kamera.<\/p><\/div><div><p>2. I\u015flenen \u00fdyly howany\u0148 \u00fdylylygyny pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan seri\u015fde.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Radiotehnika<\/span> \u00d6zba\u015fdak radiotolkun \u00fda\u00fdrad\u00fdan pri\u00fdomnik.<\/p><\/div>"},{"headword":"regent","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Monarhy\u0148 ornuna wagtla\u00fdyn h\u00f6k\u00fcmdarlyk ed\u00fd\u00e4n d\u00f6wlet h\u00e4kimi.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6plen\u00e7 kiliselerde a\u00fddyl\u00fdan horlary\u0148 diri\u017e\u00fdory.<\/p><\/div>"},{"headword":"regentlik","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Regenti\u0148 wagtla\u00fdyn h\u00f6k\u00fcmdarlyk etmegi.<\/p><\/div><div><p>2. Regenti\u0148 h\u00e4kimi\u00fdeti dolandyr\u00fdan d\u00f6wri.<\/p><\/div><div><p>3. Regenti\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"regional","meaning":"<div><p>Bir \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e d\u00f6wlete, oblasta degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Regional pakt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"registr","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 adyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n spisok, \u00fdazgy kitaby.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz gurallaryny\u0148 sesini\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 we belentligini\u0148 derejesi.<\/p><\/div><div><p>3. D\u00fcrli ma\u015fynlardaky, priborlardaky we abzallardaky degul\u00fdator.<\/p><\/div><div><p>4. \u00ddazuw ma\u015finkalaryny\u0148 klawi\u015flerini\u0148 we harplaryny\u0148 hatary.<\/p><ul><li>Ma\u015finkany\u0148 a\u015faky registri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"registrasion","meaning":"<div><p>Registrirlemek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n hasaba almak i\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>Registrasion kagyz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"registrator","meaning":"<div><p>1. Edaralardaky bir zady registrasi\u00fda i\u015fini alyp bar\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><\/div><div><p>2. Awtomatik \u00fdaz\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"registratura","meaning":"<div><p>Edarany\u0148 registrasi\u00fda i\u015fini alyp bar\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Wra\u00e7y\u0148 \u00fdanyna barmak \u00fc\u00e7in registratura \u00fd\u00fcz tutu\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"registrirlemek","meaning":"<div><p>Hasaba alyp bellemek, registrasi\u00fdadan ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Gel\u00fd\u00e4n po\u00e7talary registrirlemek.<\/li><li>Nikany registrirlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"registrirlenmek","meaning":"<div><p>Hasaba alynmak, registrasi\u00fdadan ge\u00e7irilmek, registrasi\u00fdadan ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Delegatlary\u0148 \u00e4hlisi registrirlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reglament","meaning":"<div><p>1. Mejlis we \u015f. m. i\u015fleri alyp barmak \u00fc\u00e7in bellen\u00fd\u00e4n d\u00fczg\u00fcn-tertip.<\/p><ul><li>\u00c7ykyp geple\u00fd\u00e4nlere reglament bo\u00fdun\u00e7a b\u00e4\u015f minut berildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bellenen d\u00fczg\u00fcnleri\u0148 jemi, ustaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"reglamentirlemek","meaning":"<div><p>Reglamente bo\u00fdun egmek, \u00fd\u00f6rite \u00e7ykarylan karara bo\u00fdun egmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"reglan","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148 bilen omuz tutu\u015f, b\u00fctewi edilip bi\u00e7ilen bi\u00e7im (palto, k\u00f6\u00fdnek we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Reglan bi\u00e7imli palto.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol bi\u00e7imde bi\u00e7ilen palto, kurtka we \u015f. m.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 reglanyny s\u00fc\u00fdr\u00e4p, s\u00e4hrany\u0148 i\u00e7i bilen \u00e4diml\u00e4p ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men \u00fdazyna reglen pla\u015f ge\u00fd\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"regres","meaning":"<div><p>Yza ga\u00fddy\u015f, yza hereket edi\u015f, \u00f6s\u00fc\u015fd\u00e4ki yza ga\u00fdtmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"regressirle\u015fmek","meaning":"<div><p>Yza \u00e7ekilmek, regrese tarap barmak, erbetle\u015fip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Kapitalistik senagat \u015fu g\u00fcne \u00e7enli regressirle\u015fmegini dowam ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"regressiw","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00f6s\u00fc\u015finde yza \u00e7ekil\u00fd\u00e4n, alyp bar\u00fdan.<\/p><ul><li>Regressiw \u00f6s\u00fc\u015f.<\/li><li>Degressiw assimil\u00fdasi\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"regressi\u00fda","meaning":"<div><p>Yza \u00e7ekilijilik, yza ga\u00fddy\u015f, yza hereket edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"regul\u00fdator","meaning":"<div><p>Ma\u015fyny\u0148 mehanizmini\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fini sazlamak \u00fc\u00e7in awtomatik gural.<\/p><ul><li>Togu\u0148 regul\u00fdatory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehim","meaning":"<div><p>\u00d6zg\u00e4ni\u0148 gam-gussasyna, hasratyna, betbagt\u00e7ylygyna kalbynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n gyna\u00e7ly du\u00fdguda\u015flyk \u015fepagat.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde \u00fdazgarylanlar \u00fc\u00e7in hemi\u015fe rehim o\u00fdan\u00fdar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehim-\u015fepagat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehim.<\/p><ul><li>Remezany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde rehim-\u015fepagat g\u00f6rmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehimdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehimli.<\/p><ul><li>Rehimdar hem gyt ilde, \u00e7a\u00fd \u00e7\u00f6rek berdi bir hele\u00fd. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Peomalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehimdarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehimlilik.<\/p><ul><li>Rehimdarlygy\u0148 bir \u00e7etinden inipsi\u0148 gerek. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Biz tebigaty\u0148 rehimdarlyklaryna \u00fdara\u015fyp durup bilmeris, olary tebigatdan ga\u0148ryp almak bizi\u0148 borjumyzdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Seri\u00fde da\u00fdza n\u00e4tany\u015f gyzy\u0148 \u015fe\u00fdle rehimdarlygyna ha\u00fdran galdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehimli","meaning":"<div><p>Rehim ed\u00fd\u00e4n, rehimi in\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcregi \u00fduka, rehimdar, \u015fepagatly.<\/p><ul><li>Sowet watan\u00e7ysyny\u0148 rehimli we du\u00fdgur \u00fd\u00fcregi \u00fdene-de k\u00f6p i\u015fleri edip biler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00e7\u00f6llerimize rehimli nazary\u0148y a\u00fdla! <span>(B. Kerbaba\u00fdew A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Rehimli adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehimlilik","meaning":"<div><p>Birine bolan rehimli gatna\u015fyk birine rehim etmeklik, rehimdarlyk, \u015fepagatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rehimsiz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zada rehimi gelme\u00fd\u00e4n do\u0148 \u00fd\u00fcrek, zalym, birehim, \u015fepagatsyz.<\/p><ul><li>Garda\u015flar! Siz ganymlary rehimsiz uru\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Onda gelnen anyk netij\u00e4 g\u00f6r\u00e4, ol Gulluhana rehimsiz dara\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rehimsizlik","meaning":"<div><p>Do\u0148\u00fd\u00fcreklik, birehimlik, zalymlyk, \u015fepagatsyzlyk.<\/p><ul><li>Ol halky\u0148 b\u00e4hbitlerine hyzmat ed\u00fd\u00e4r, kem\u00e7ilikleri we \u00fdal\u0148y\u015flary a\u00e7-a\u00e7an hem de rehimsizlik bilen \u00fd\u00fcze \u00e7ykar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reje","meaning":"<div><p>1. Alamat, ny\u015fan.<\/p><ul><li>\u00ddyly\u0148 \u00fdaman rejesi da\u00fdhany ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u015f alyp bar\u015fy\u0148 rejesi \u00fdaman d\u00e4l -- di\u00fdip, direktor jogap berdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ni\u00fdet, hy\u00fdal, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>O-ho! edip, Ba\u00fdramow rej\u00e4ni\u0148 ge\u0148 d\u00e4ldigini a\u0148yp, onu\u0148 \u00fdanyndan a\u00fdryldy. <span>(H. Isma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel rej\u00e4\u0148 ge\u0148 d\u00e4ldigini a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rejelemek","meaning":"<div><p>1. Tertibe saly\u015fdyrmak, ja\u00fdla\u015fykly \u00fderle\u015fdirmek, \u00fderbe-\u00fder go\u00fdundyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gel\u015fik bermek, tara\u015flamak, endiganlamak.<\/p><ul><li>Indi olar re\u0148klemek, suwamak, rejelemek i\u015flerini \u00f6zba\u015fdak amala a\u015fyr\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rejelenmek","meaning":"<div><p>1. Tertibe salynmak, ja\u00fdla\u015fykly \u00fderle\u015fdirilmek, \u00fderbe-\u00fder edilip go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Her hili rezinden edilen o\u00fdnawa\u00e7lar rejelenip go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fik berilmek, tara\u015flanmak, endiganlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rejeletmek","meaning":"<div><p>1. Rejeli etdirmek, rejeli go\u00fddurmak, tertibe saldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gel\u015fik berdirmek, tara\u015flatmak, endiganlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rejele\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Rejelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, rejeli go\u00fdu\u015fmak, tertibe saly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gel\u015fik berm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, tara\u015fla\u015fmak, endiganla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rejeli","meaning":"<div><p>1. Tertibe salnan, \u00fderbe-\u00fder go\u00fdlan, ja\u00fdla\u015fykly \u00fderle\u015fdirilen.<\/p><ul><li>Elektrik \u00e7yralaryny\u0148 hatary t\u00e4ze \u015f\u00e4heri\u0148 k\u00f6\u00e7elerini\u0148 hemme tarapyna rejeli d\u00fcz\u00fclipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 me\u00fddanda rejeli hatar etilen g\u00f6k baglary hemmesini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni\u0148 bir metr \u00e7emesi \u00fderi indi duw ak bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fik berlen, tara\u015flanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rejelilik","meaning":"<div><p>1. Tertiplilik, \u00fderbe-\u00fderlik, ja\u00fdla\u015fyklylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gel\u015fiklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"rejesiz","meaning":"<div><p>1. Tertipsiz, bula\u015fyk, bulam-bujar, akan-d\u00f6k\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 tegelenip duran bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki rejesiz \u00f6sen gara sakgalyny sypalap go\u00fdberdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gel\u015fiksiz, tara\u015flanmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"reklama","meaning":"<div><p>Bir zat barada gi\u0148den habar ber\u00fd\u00e4n bildiri\u015f, plakat.<\/p><ul><li>Leksi\u00fda okaljakdygy barada \u00fdekeje bildiri\u015fi\u0148-de, reklamany\u0148-da bolmazlygy b\u00fctinle\u00fd n\u00e4dogrudyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reklamasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>S\u00f6wda termini<\/span> Harydy\u0148 hilini\u0148 pesligi \u00fda-da agramyny\u0148 az gelmekligi seb\u00e4pli, \u00e7ekilen zy\u00fdany \u00f6demek maksady bilen \u015fika\u00fdat edip \u00fditgini talap etmeklik. .<\/p><\/div>"},{"headword":"rekomendasi\u00fda","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat hakda beril\u00fd\u00e4n o\u0148a\u00fdly baha.<\/p><ul><li>Parti\u00fda \u00e7lenligine ge\u00e7mek \u00fc\u00e7in rekomendasi\u00fda almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reksit","meaning":"<div><p>Dag i\u015flerinde ulanyl\u00fdan partla\u00fdjy madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"rektifikasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Go\u015fantdan saplamaklyk, garyndydan arassalamaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Egri \u00e7yzygy\u0148 uzynlygyny hasaplamaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rektifikat","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Saplanan spirt, arassalanan spirt. .<\/p><\/div>"},{"headword":"rektor","meaning":"<div><p>Uniwersitete we \u00fdokary okuw ja\u00fdlaryna \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Uniwersiteti\u0148 rektory.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rektorat","meaning":"<div><p>Uniwersiteti\u0148 we \u00fdokary okuw ja\u00fdlaryny\u0148 i\u015fini\u0148 dolandyr\u00fdan hem-de rektor tarapyndan \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk edil\u00fd\u00e4n edara.<\/p><ul><li>Rektorat, parti\u00fda we k\u00f6p\u00e7\u00fclik guramalary \u015fol haty ma\u0148a gow\u015furdylar. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rektorlyk","meaning":"<div><p>Rektory\u0148 wezipesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"rekwizirlemek","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik guramalaryny\u0148 \u00fda-da a\u00fdratyn adamlary\u0148 eml\u00e4gini d\u00f6wleti\u0148 pe\u00fddasyna mejbury suratda ge\u00e7irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"rekwizirlenmek","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik guramalaryny\u0148 \u00fda-da a\u00fdraty\u0148 adamlary\u0148 eml\u00e4gi mejbury suratda d\u00f6wleti\u0148 pe\u00fddasyna ge\u00e7irilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"rekwizision","meaning":"<div><p>Rekwizisi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rekwizisi\u00fda","meaning":"<div><p>Mejbury suratda almaklyk, zorluk bilen almaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rekwi\u00fdem","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00ddas h\u00e4si\u00fdetind\u00e4ki ga\u00fdgyly saz eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"rele","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Belli bir \u00fc\u00fdtgetme pe\u00fdda bolanda elektrik zynjyryny birikdir\u00fd\u00e4n \u00fda-da \u00fdazdyr\u00fdan awtomatik gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"relef","meaning":"<div><p>1. <span>Geografi\u00fda<\/span> \u00dderi\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015fi, gurlu\u015fy.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fcber\u00e7ek \u015fekil.<\/p><\/div>"},{"headword":"relikt","meaning":"<div><p>Gadym zamany\u0148 galyndysy h\u00f6km\u00fcnde saklanan zat, hadysa, organizm.<\/p><\/div>"},{"headword":"rels","meaning":"<div><p>Demir \u00fdolda spallara berkidilen, \u00fcst\u00fcnden parowoz, wagon tigirleri \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n insizje polat d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015f\u00f6hleleri demir \u00fdol relslerini\u0148 \u00fcst\u00fcnde o\u00fdnakla\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rel\u00fdatiwist","meaning":"<div><p>Rel\u00fdatiwizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"rel\u00fdatiwizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Ob\u00fdektiw d\u00fcn\u00fd\u00e4 akyl \u00fdetirip boljak m\u00fcmkin\u00e7iligini ink\u00e4r ed\u00fd\u00e4n we \u00e4hli bilimleri otnositel hasap ed\u00fd\u00e4n galp idealistik taglymat.<\/p><\/div>"},{"headword":"remelitarizirlemek","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> \u00dda\u0148adan militarizmle\u015fdirmek. .<\/p><\/div>"},{"headword":"remezan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> T\u00fcrkmen \u00fdyl hasabyny\u0148 onunjy a\u00fdy.<\/p><ul><li>Remezan a\u00fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rende","meaning":"<div><p>Agajy tekiz \u00fdonmak, \u00fdylmamak \u00fc\u00e7in gural, \u00fdongu\u00e7.<\/p><ul><li>Indi da\u015f \u00fdonulmagyny\u0148 sesini aga\u00e7 ussalaryny\u0148 rendelerini sesi go\u015ful\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze ahan gurallary\u0148 arasynda rendeleri\u0148 20-si bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rendelemek","meaning":"<div><p>Rende bilen \u00fdonmak, rende bilen \u00fdylmamak.<\/p><ul><li>Tagtany rendelemek.<\/li><li>Aga\u00e7lary rendel\u00e4p gutarmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rendelenmek","meaning":"<div><p>Rende bilen \u00fdonulmak, rende urulmak, rende bilen \u00fdylmanmak.<\/p><ul><li>Rendelenip \u00fdonulan \u00fdonulan agajy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne barmaklaryny degrip g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rendeletmek","meaning":"<div><p>Rende bilen \u00fdylmatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rendele\u015fmek","meaning":"<div><p>Rendelem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, rendelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, rende bilen \u00fdylma\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgen","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e dury d\u00e4l jisimlerden ge\u00e7m\u00e4ge ukyby bolan g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n \u015f\u00f6hleler.<\/p><ul><li>K\u00e4bir keselleri rentgen arkaly bejermegi\u0148 t\u00e4ze usullary tapyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> \u015eol g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n \u015f\u00f6hleler arkaly kesel bejermek \u00fc\u00e7in hyzmak ed\u00fd\u00e4n apparat.<\/p><ul><li>\u00ddara kesmek-lerini\u0148 ep-esli azalandygyny rentgen g\u00f6rkezdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rentgenografi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Rentgen \u015f\u00f6hlelerini\u0148 k\u00f6megi bilen jisimi \u00f6wrenmekligi\u0148 usuly hakyndaky ylym.<\/p><\/div><div><p>2. Rentgen \u015f\u00f6hlelerini\u0148 k\u00f6megi bilen dury bolmadyk predmetleri\u0148 i\u00e7 gurlu\u015fyny surata aly\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgenogramma","meaning":"<div><p>Rentgen \u015f\u00f6hlelerini\u0148 k\u00f6megi bilen alnan fotosurat.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgenolog","meaning":"<div><p>Rentgenologi\u00fda we rentgenoterapi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>Rentgenolog bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rentgenologik","meaning":"<div><p>Rentgen \u015f\u00f6hlelerine degi\u015fli bolan, \u015fo\u0148a has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgenologi\u00fda","meaning":"<div><p>Medisinany\u0148 rentgen \u015f\u00f6hlelerini we olary\u0148 kesel bejermekde ulanyly\u015flaryny \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>In\u00e7ekesele gar\u015fy g\u00f6re\u015fmekde rentgenologi\u00fda a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rentgenoskopik","meaning":"<div><p>Rentgenoskopi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgenoskopi\u00fda","meaning":"<div><p>Rentgen \u015f\u00f6hleleri bilen y\u015fyklandyrmak arkaly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlag.<\/p><\/div>"},{"headword":"rentgenoterapi\u00fda","meaning":"<div><p>Rentgen \u015f\u00f6hlelerini\u0148 k\u00f6megi bilen kesel bejeri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ren\u00e7","meaning":"<div><p>Azap, dert, g\u00fczap.<\/p><ul><li>Oglan kemala gelende, wezir renjini\u0148 biderek gitm\u00e4nligine guwanyp, paty\u015fany\u0148 dergahynda oglany\u0148 gylygyny taryplapdyr. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdlar hi\u00e7 hili ren\u00e7 etm\u00e4n geregini al\u00fdarlar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z ekin me\u00fddany\u0148dan hi\u00e7bir ren\u00e7 g\u00f6rm\u00e4n, eneden doglu\u015fy \u00fdaly samsyklygyna-da \u00f6ler. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reostat","meaning":"<div><p>Togu\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni we onu\u0148 g\u00fc\u00fdjenmesini d\u00fczg\u00fcne sal\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"reparasion","meaning":"<div><p>Reparasi\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"reparasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Uru\u015f zerarly \u00e7ekilen \u00e4hli zy\u00fdanlary\u0148 harajatlary\u0148 bahasyny\u0148 \u00fde\u0148iji d\u00f6wlete \u00fde\u0148len d\u00f6wlet tarapyndan t\u00f6lenmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"repatriasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Repatriirlemeklik i\u015fini ge\u00e7irme.<\/p><\/div>"},{"headword":"repatriirlemek","meaning":"<div><p>Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 \u00fdesirlige alnan, ga\u00e7gak bolan adamlary watanyna dolandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"repatrirlenmek","meaning":"<div><p>Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 \u00fdesirlige alnan, ga\u00e7gak bolan adamlar watanlaryna dolandyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"repertuar","meaning":"<div><p>1. Teatrda go\u00fdulmaly pesalary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen drama teatryny\u0148 repertuarynda klassyky dramaturgi\u00fda ep-esli orun e\u00fdele\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Teatrlary\u0148 repertuarlary d\u00fcrli-d\u00fcrli temalary \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Akt\u00fdorlary\u0148 sazandarlary\u0148 we \u015f. m. \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n teatral rollaryny\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Horu\u0148 repertuaryna t\u00e4ze-t\u00e4ze a\u00fddymlar girizdik. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"repetirlemek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7yky\u015f etmek \u00fc\u00e7in bir zady\u00f6\u0148\u00fcnden \u00f6wrenmek, ga\u00fdtalap ta\u00fd\u00fdarlamak, repetisi\u00fda etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"repetirlenmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7yky\u015f etmek \u00fc\u00e7in \u00f6wrenilmek, repetisi\u00fda edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"repetisi\u00fda","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7yky\u015f etmek \u00fc\u00e7in bir zady \u00f6\u0148\u00fcnden \u00f6wrenmeklik, jemagat \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7yky\u015flara ta\u00fdynlanmaklyk.<\/p><ul><li>Men \u015fol kartinany repetisi\u00fda edenimde dostumy\u0148 \u00e4he\u0148ini saklamagy ba\u015fardym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Repetisi\u00fdany\u0148 dowamynda mugallym her bir ownuk kem\u00e7ilikleri d\u00fczed\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, \u015fol he\u0148i ga\u00fdtalad\u00fdardylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pesany\u0148 repetisi\u00fdasy \u00fcst\u00fcnlikli ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"repetitor","meaning":"<div><p>Sapaklaryna \u00fdeti\u015fme\u00fd\u00e4n okuw\u00e7yny \u00f6\u00fdlerinde okad\u00fdan mugallym.<\/p><ul><li>Repetitor bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"repetitorlyk","meaning":"<div><p>Repetitory\u0148 i\u015fi, onu\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00c7ehow \u00fc\u00e7 \u00fdyl Tapanrogda \u00f6\u00fdlerde sapak berip, repetitorlyk edip g\u00fcn g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"repetitor\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> repetitorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"repide","meaning":"<div><p>Tamdyra \u00e7\u00f6rek \u00fdapmak \u00fc\u00e7in ele ge\u00e7il\u00fd\u00e4n tegelek enjam.<\/p><ul><li>Repide \u00fdaly demri gysa\u00e7 bilen gapjap, k\u00f6r\u00fcgi\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fde\u0148illik bilen go\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol repide \u00fdasanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reporta\u017e","meaning":"<div><p>1. Report\u00fdorlyk i\u015fi, k\u00e4ri.<\/p><\/div><div><p>2. Informasion h\u00e4si\u00fdetli uly bolmadyk makala, habar.<\/p><\/div>"},{"headword":"report\u00fdor","meaning":"<div><p>\u00dderli durmu\u015f wakalary dogrusynda maglumat ta\u00fd\u00fdarlap ber\u00fd\u00e4n gazet, radio i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"report\u00fdorlyk","meaning":"<div><p>Report\u00fdory\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fi, k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol gazetde b\u00e4\u015f \u00fdyllap report\u00fdorlyk etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reproduksi\u00fda","meaning":"<div><p>\u015eekili\u0148 tipografi\u00fda \u00fda-da tipografi\u00fda usuly bilen alnan we k\u00f6peldilen surat nusgasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"reproduktor","meaning":"<div><p>Radio geple\u015fiklerini sesli alyp e\u015fitdir\u00fd\u00e4n gural.<\/p><ul><li>Klubu\u0148 depesinde oturdylan uly reproduktordan a\u00fddymy\u0148 owazy \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uzakdan reproduktory\u0148 g\u00fcww\u00fcldisi e\u015fidil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reps","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi d\u00fcw\u00fcr-d\u00fcw\u00fcr mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"resbuplikan","meaning":"<div><p>Respublika degi\u015fli bolan, respublika m\u00f6\u00e7berinde bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol respublikan maslahatda \u00f6wrenen t\u00e4ze tejribeleri bilen \u015fol g\u00fcn otla m\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resenzent","meaning":"<div><p>Resenzi\u00fda \u00fdazyjy, syn \u00fdazyjy resenzi\u00fdany\u0148 awtory.<\/p><\/div>"},{"headword":"resenzirlemek","meaning":"<div><p>Bir esere, i\u015fe we \u015f. m. resenzi\u00fda \u00fdazmak, bir zada syn \u00fdazmak.<\/p><ul><li>Makalany resenzirlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resenzirlenmek","meaning":"<div><p>Bir esere, i\u015fe we \u015f. m. resenzi\u00fda \u00fdazylmak, syn \u00fdazylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"resenzi\u00fda","meaning":"<div><p>Spektakla, ylmy i\u015fe, edebi eserlere we \u015f. m. baha berlip \u00fdazylan tankydy syn.<\/p><ul><li>Eser barada \u00fdazylan resenzi\u00fdalar, makalalar kop. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u017eurnallar \u00fc\u00e7in resenzi\u00fda we ki\u00e7ir\u00e4k makalalar \u00fdazdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kitaba resenzi\u00fda \u00fdazmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resept","meaning":"<div><p>Wra\u00e7y\u0148 syrkawa dermanhanadan derman almak \u00fc\u00e7in \u00fdazyp ber\u00fd\u00e4n resmi haty, derman haty.<\/p><ul><li>Resept bo\u00fdun\u00e7a derman almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"reseptura","meaning":"<div><p>Resept \u00fdazmak we derman ta\u00fd\u00fdarlamak hakyndaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"resim","meaning":"<div><p>Adaty \u00fdagda\u00fd, adaty d\u00fczg\u00fcn-tertip, adaty d\u00e4p-dessur.<\/p><ul><li>Bu resimden habarsyz Ho\u015fgeldi \u00fderinden turdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ony s\u00f6\u00fdmek bize gadymdan resim, Dessan bilen beze\u00fd\u00e4rdik da\u015fyny. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resmi","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wlet i\u015flerini berja\u00fd etmek bilen baglany\u015fykly bolan, \u00fd\u00f6rite d\u00f6wlet administrasi\u00fda \u00fda-da wezipeli adam tarapyndan bellenen.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni resmi \u00e7apawuldyr hasap eden n\u00f6kerleri\u0148 k\u00f6megi bilen Arslang\u00fcl Aly\u015firi\u0148 \u00e7adyryna bardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><li>Resmi wekil. Resmi adam. Resmi maglumatlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4hli d\u00fczg\u00fcn, kada saklanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"resmile\u015fdirmek","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fdje girer \u00fdaly edip kanunla\u015fdyrmak, g\u00fc\u00fdje girizmek, resmi etmek.<\/p><ul><li>Tapylan zatlary \u00fdeterlik derejede resmile\u015fdirse\u0148 okuw esbaplary bolup bilerler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Dokumentleri resmile\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resmilik","meaning":"<div><p>\u00c4hli d\u00fczg\u00fcn, kada saklananlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"respublika","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary h\u00e4kimi\u00fdet organlary belli bir m\u00e4hletlik sa\u00fdlan\u00fdan d\u00f6wlet dolandyry\u015f formasy.<\/p><ul><li>Respublikamyzy\u0148 kolhozlarynda irki karto\u015fka eki\u015fi ba\u015flandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sosialistik respublika.<\/li><li>Demokratik respublika.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir m\u00f6hlete sa\u00fdlanan h\u00e4kimi\u00fdet organly \u00fdurt.<\/p><ul><li>Sowet Sosialistik Respublikalaryny\u0148 So\u00fduzy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"respublika\u00e7y","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Respublika d\u00f6wlet gurlu\u015fyny\u0148 tarapdary.<\/p><\/div><div><p>2. AB\u015e-daky respublikan parti\u00fdany\u0148 \u00e7leni.<\/p><\/div>"},{"headword":"ressora","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Awtomobili\u0148 wagony\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00f6r\u00e4nde sarsgynyn peseld\u00fd\u00e4n, kuzow bilen okuny\u0148 arasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n bir \u00fda birn\u00e4\u00e7e ma\u00fdy\u015fgak polat enjam.<\/p><ul><li>Ressory\u0148 sarsgynyny\u0148 hem-de a\u00fdnalary\u0148 \u015fykyrdysyny\u0148 sesine go\u015fup, \u00e7alaja tarkyldad\u00fdardy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"restawrator","meaning":"<div><p>Sungat \u00fdadyg\u00e4rliklerini restawrirle\u00fd\u00e4n spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"restawrirlemek","meaning":"<div><p>1. Sung. K\u00f6nelen \u00fda-da za\u00fdalanan \u00e7eper eserleri ga\u00fdtadan d\u00fczetmek, \u00f6\u0148ki g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek, dikeltmek, restawrasi\u00fda ge\u00e7irmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> \u00d6\u0148ki agdarylan sy\u00fdasy gurlu\u015fy dikeltmek. .<\/p><\/div>"},{"headword":"restoran","meaning":"<div><p>Her hili \u00fdokary hilli nahar we i\u00e7gi satmak bilen ilata hyzmat naharhanany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Murgap der\u00fdasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde we gyrasynda salnan bir n\u00e4\u00e7e restoranlar adamlary\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Birinji klasly restoran.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"resurs","meaning":"<div><p>Zapaslar \u00e7e\u015fmesi, seri\u015fdeler \u00e7e\u015fmesi.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00f6s\u00fcmlik resurslaryny \u00f6wrenmekde bizi\u0148 botaniklerimiz k\u00f6p i\u015fler etdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"retu\u015f","meaning":"<div><p>Fotografi\u00fda suratlaryny tu\u015f bilen d\u00fczetme.<\/p><\/div>"},{"headword":"retu\u015firlemek","meaning":"<div><p>Fotografi\u00fda suratlaryny tu\u015f arkaly d\u00fczetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewan\u015f","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148lenden so\u0148 ga\u00fdtadan \u00fde\u0148mek ni\u00fdeti bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n g\u00f6re\u015f, \u00fdary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewan\u015fist","meaning":"<div><p>Rewan\u015f sy\u00fdasatyny alyp bar\u00fdan adam, rewan\u015fy\u0148 tarapdary, ahmyr\u00e7yl.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewan\u015fistik","meaning":"<div><p>Rewan\u015fiste has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewizionist","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Rewizionizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewizionistik","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Rewizionistlere has bolan. .<\/p><\/div>"},{"headword":"rewizionizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Kapitalistik gurlu\u015fy saklamak we bur\u017euazi\u00fdany\u0148 b\u00e4hbitlerini goramak \u00fc\u00e7in, Marksy\u0148 taglymatyny\u0148 rewol\u00fdusion ykdysady, sy\u00fdasy we ugur, akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewol\u00fdusi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Antagonistik synpy jemgy\u00fdetde : \u00d6n\u00fcm\u00e7ilik usuly bilen \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny\u0148 arasyndaky emele gelen gapma-gar\u015fylyklary \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4n hem-de jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00f6nde baryjy synpy\u0148 h\u00e4kimi\u00fdeti zorluk bilen ele almagyna alyp bar\u00fdan jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy gatna\u015fykdaky d\u00fc\u00fdpli agdaryly\u015fyk.<\/p><ul><li>Taryh k\u00f6p rewol\u00fdusi\u00fdalary bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jahana jar bolan rewol\u00fdusi\u00fdany\u0148 be\u00fdik \u00fde\u0148i\u015fini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li bady bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ylymda, tehnikada, sungatda we \u015f. m. d\u00fc\u00fdpli \u00f6zgeri\u015f.<\/p><ul><li>Medeni rewol\u00fdusi\u00fda.<\/li><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik rewol\u00fdusi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rewtribunal","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusion tribunal.<\/p><\/div>"},{"headword":"rewwo\u00fdensowet","meaning":"<div><p>Rewol\u00fdusion harby sowet.<\/p><\/div>"},{"headword":"rezerw","meaning":"<div><p>1. \u00c4ti\u00fda\u00e7 \u00fc\u00e7in saklan\u00fdan zat, zapas, resurs.<\/p><ul><li>Olara, hamala, rezerwde dur\u00fdan ma\u015fynlar di\u00fdmek boljak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Harby termin<\/span> Gerek wagtynda pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in komandiri\u0148 ygty\u00fdaryna berlen go\u015fun b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Bidenko \u00f6z batare\u00fdalaryny\u0148 \u015fu wagt rezerwde dur\u00fdandygyny g\u00f6r\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Harby termin<\/span> Mobilizasi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a go\u015fun\u00e7ylyga \u00e7agyryl\u00fdan harby bor\u00e7lulary\u0148 sostawy.<\/p><\/div>"},{"headword":"rezerwuar","meaning":"<div><p>Suwuklyk we gaz saklan\u00fdan gap.<\/p><ul><li>Rezerwuary\u0148 \u00e7endena\u015fa gyzmagy netijesinde primusy\u0148 \u00fdarylmagy m\u00fcmkindir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rezerw\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Rezerwd\u00e4ki harby gulluk\u00e7y.<\/p><ul><li>Rezerw\u00e7ilerden d\u00fcz\u00fclen py\u00fdada diwizi\u00fda bellenen \u00fderine \u00fdetmek \u00fc\u00e7in \u00fdadawlyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rezidensi\u00fda","meaning":"<div><p>H\u00f6k\u00fcmeti\u0148 d\u00f6wlet ba\u015flyklaryny\u0148 \u00fdokary wezipeli adamlary\u0148 bol\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Hany\u0148 tomusky rezidensi\u00fdasyna tarap \u00f6wr\u00fclenden, ilkinji garawul postlary olary\u0148 \u00f6\u0148lerini kesdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rezident","meaning":"<div><p>1. Diplomatik wekil.<\/p><\/div><div><p>2. Bir d\u00f6wletde mydamala\u00fdyn \u00fda\u015fap \u00fd\u00f6ren ba\u015fga bir d\u00f6wleti\u0148 adamsy, gra\u017edany.<\/p><\/div><div><p>3. Ba\u015fga bir d\u00f6wletde i\u00e7alylyk i\u015flerini alyp barmak \u00fc\u00e7in da\u015fary \u00fdurt razwedkasyny\u0148 gizlin \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"rezol\u00fdusi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Ara alnyp maslahatla\u015fylan bir mesele bo\u00fdun\u00e7a \u00e7ykarylan karar.<\/p><ul><li>Gurulta\u00fd liberallary\u0148 kontrrewol\u00fdusion taktikasyny sistematik pa\u015f etmekligi talap eden bol\u015fewistik rezol\u00fdusi\u00fdasy kabul etdi. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015flygy\u0148 \u00f6z bu\u00fdrugyny kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde gysgajyk be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n \u00fdazgysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"rezonans","meaning":"<div><p>1. Ses tolkunlaryny\u0148 bir tekizlige degip yzyna ga\u00fddanda \u00f6\u0148k\u00fcsinden has gatalmagy, sesi\u0148 \u00fda\u0148lanmagy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir wakany\u0148 il arasyna \u00e7alt \u00fda\u00fdramagy. .<\/p><\/div>"},{"headword":"rezonator","meaning":"<div><p>Sesi g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, gataltmak \u00fc\u00e7in gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"re\u00fdd","meaning":"<div><p>1. Atly go\u015funy\u0148 \u00fda-da partizan otr\u00fdadlaryny\u0148 du\u015fmany\u0148 tylyna daramagy.<\/p><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik guramalaryny\u0148 tab\u015fyrygy bo\u00fdun\u00e7a aktiwistleri\u0148 du\u00fddansyzlykda ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik barlagy.<\/p><ul><li>Komsomol guramalary \u00fda\u015flary\u0148 re\u00fddini d\u00fczs\u00fcn we olary \u00fdygnasyn. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdgan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Biderek, bihuda, \u00fderliksiz.<\/p><ul><li>Men, oglum, seni\u0148 arly \u00fdyllyk azaby\u0148 re\u00fdgan bolmagyna gynan\u00fdaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00e4hel\u00e7e gele\u0148sizlik edilse, \u00fdyl bo\u00fdy \u00e7ekilen azaby\u0148 re\u00fdgan bolmagy m\u00fcmkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00e4hli eden yhlasymyzy re\u00fdgana \u00e7ykara\u00fdmagy\u0148yz birneme g\u00f6degr\u00e4k bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdhan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Narpyza me\u0148ze\u015f \u00fdapraklyja ysly ot.<\/p><ul><li>Sa\u00e7lary\u0148 tolkun\u00fdar re\u00fdhan \u00fdaly, sen menden \u00f6zg\u00e4ge etme hy\u00fdaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdhstag","meaning":"<div><p>1945-nji \u00fdyla \u00e7enli : Germani\u00fdadaky parlament we parlamenti\u0148 Berlind\u00e4ki ja\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00ddeni\u015fi\u0148 ba\u00fddagy asmana galyp, Re\u00fdhstagy\u0148 depesinde parlady. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdis","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015flyk, \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>Sapar, hany taryhy\u0148dan g\u00fcrr\u00fc\u0148 bersene, Owganystanda re\u00fdisler sizi n\u00e4hili suwa salma \u00fdenjip so\u0148 hem derse g\u00f6m\u00fd\u00e4rdiler-\u00e4?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdka","meaning":"<div><p><span>Geodezi\u00fda<\/span> Iki nokady\u0148 be\u00fdikligini takyklamak \u00fc\u00e7in niwelirleme i\u015finde ulanyl\u00fdan, \u00fd\u00fczi bellikli, insizje aga\u00e7, tagta.<\/p><ul><li>\u015etogy\u0148 de\u015figinden n\u00e4\u00e7e suw akyp ge\u00e7\u00fd\u00e4nligini bilmeklik suw \u00f6l\u00e7e\u00fdji re\u00fdka arkaly amala a\u015fyryl\u00fdar. <span>(F. G. Sewost\u00fdanow, T\u00fcrkmenistanda Gowa\u00e7alary\u0148 Suwaryly\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fds","meaning":"<div><p>G\u00e4mini\u0148 samol\u00fdoty\u0148 awtobusy\u0148 we \u015f. m. iki punt aralygyndaky belli bir mar\u015furt bo\u00fdun\u00e7a gatnawy.<\/p><ul><li>Ol nobatdaky re\u00fdsde eken. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Biz samol\u00fdoty\u0148 ikinji re\u00fdsi bilen ugradyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u00fdsfeder","meaning":"<div><p>1. Tu\u015f bilen \u00e7yzyk \u00e7yzyl\u00fdan galam.<\/p><\/div><div><p>2. Galamy\u0148 ujuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n demir.<\/p><\/div>"},{"headword":"re\u00fds\u015fina","meaning":"<div><p>Uly \u00e7yzgy line\u00fdkasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"re\u0148be-re\u0148","meaning":"<div><p>D\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki, her hili re\u0148kli.<\/p><ul><li>A\u00e7yldy al-\u00fda\u015fyl re\u0148be-re\u0148 g\u00fcller. Bahar re\u0148be-re\u0148 g\u00fcl\u00e4leklerini a\u00e7yp m\u00f6w\u00e7 urup parlady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148k","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdalan, \u00e7alnan zadyna ba\u015fga\u00e7a g\u00f6rn\u00fc\u015f ber\u00fd\u00e4n we bo\u00fdamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan material, bo\u00fdag.<\/p><ul><li>Biz kagyz, galam, re\u0148k getirdik-de, tegelek stolu\u0148 t\u00f6wereginde surat \u00e7ekm\u00e4ge \u00fderle\u015fdik. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 tebigy \u00f6w\u00fc\u015fgini, g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly al-elwan re\u0148k owadan g\u00fclleri men mundan ozal hi\u00e7 wagt g\u00f6rm\u00e4ndim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol orta bo\u00fdly, arryk a\u00fdallary\u0148 sa\u00e7lary hyna re\u0148kindedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148kde\u015f","meaning":"<div><p>Re\u0148ki ta\u00fddan me\u0148ze\u015f, re\u0148ki bir, birme\u0148ze\u015f re\u0148kli.<\/p><ul><li>Re\u0148kde\u015f mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148klemek","meaning":"<div><p>Re\u0148k \u00e7almak, re\u0148k bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6rtmek, bo\u00fdamak.<\/p><ul><li>Gapylary\u0148 ownuk-u\u015fak \u00fderini re\u0148klemeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz ja\u00fdymyzy\u0148 re\u0148klemek, suwamak i\u015flerini \u00f6zba\u015fdak amala a\u015fyr\u00fdarys.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148klenmek","meaning":"<div><p>Re\u0148k \u00e7alynmak, re\u0148k urulmak. Bo\u00fdalmak.<\/p><ul><li>Jemal eje oturan ja\u00fdyny\u0148 re\u0148klenen potologyna seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148kletmek","meaning":"<div><p>Re\u0148k \u00e7aldyrmak, re\u0148k urdurmak, bo\u00fdatmak.<\/p><ul><li>\u00c4pi\u015fgeleri re\u0148kletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u0148kle\u015fmek","meaning":"<div><p>Re\u0148klem\u00e4ge, bo\u00fdamaga k\u00f6mek etmek, bo\u00fdag \u00e7aly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"re\u017eim","meaning":"<div><p>Girizilen d\u00fczg\u00fcn-tertip.<\/p><ul><li>I\u00fdmitlenmegi\u0148 re\u017eimini\u0148 ullakan \u00e4hmi\u00fdeti bardyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>Keselhanada re\u017eimi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u017eissura","meaning":"<div><p>1. Re\u017eiss\u00fdorlyk k\u00e4ri.<\/p><\/div><div><p>2. Re\u017eiss\u00fdorlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"re\u017eiss\u00fdor","meaning":"<div><p>Teatr \u00fda-da kinematografi\u00fda o\u00fdunlaryny sahnada go\u00fd\u00fdan \u00fda-da ekrana ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n \u00e7eper \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>Ol drama teatrynda re\u017eiss\u00fdor bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u017eiss\u00fdorlyk","meaning":"<div><p>Re\u017eiss\u00fdory\u0148 i\u015fi re\u017eissory\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Re\u017eiss\u00fdorlyk sungaty.<\/li><li>O\u00fdna re\u017eiss\u00fdorlyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"re\u017eiss\u00fdor\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> re\u017eiss\u00fdorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ridik\u00fdul","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 \u00fdanlarynda g\u00f6ter\u00fd\u00e4n sumkajygyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Magazynden ridik\u00fdul satyn almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rifma","meaning":"<div><p>\u015eygyr setirlerini\u0148 so\u0148undaky sazla\u015fyk, kapy\u00fda.<\/p><ul><li>Rifma bizi\u0148 go\u015fgy d\u00fcz\u00fcli\u015figimizde or\u00e4n uly rol o\u00fdna\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Rifmalary\u0148 gaty gow\u015fak bolup, \u015fygry\u0148 \u00e7eper\u00e7iligini esli a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4n wagtlary hem bar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rifmala\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eygry\u0148 bogun \u00f6l\u00e7eglerini\u0148 sany dogry gelmek, rifma bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcz\u00fclmek, kapy\u00fdala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"rifmaly","meaning":"<div><p>Rifma bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcz\u00fclen, kapy\u00fdaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"rifmasyz","meaning":"<div><p>Rifma bo\u00fdun\u00e7a d\u00fczelmedik, kapy\u00fdasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"rimliler","meaning":"<div><p>Gadymy Rim d\u00f6wletini\u0148 \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"ring","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Boks s\u00f6we\u015fi ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite me\u00fddan\u00e7a.<\/p><ul><li>Da\u015fyna ak \u00fd\u00fcp a\u00fdlanan ring m\u00fc\u0148ler\u00e7e toma\u015fa\u00e7yny\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Boks\u00e7ylar ringe \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ritm","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir elementi\u0148 (ses, s\u00f6z we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Belli bir aralykda, belli bir \u00fdygylykda yzygiderli ga\u00fdtalanyp durmagy.<\/li><li>Mollanepesi\u0148 go\u015fgularynda bolsa so\u0148 d\u00f6redilen ritm we rifma \u00f6zgeri\u015fleri has hem a\u00e7yk g\u00f6ze d\u00fcrt\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pagtany\u0148 biri-birine b\u00e4sle\u015f\u00fd\u00e4n gozalary kapy\u00fdasy, ritmi d\u00fcz \u015fygyr \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ritmik","meaning":"<div><p>Ritme e\u00fder\u00fd\u00e4n, ritme esaslanan, sazla\u015fykly, ritmli.<\/p><ul><li>Elektrik stansi\u00fdasy g\u00fcrs\u00fcld\u00e4p kadaly \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi we ritmik owazlaryny uzaklara \u00fdetir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ritmik hereketler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ritmika","meaning":"<div><p>Ritmi\u0148 sistemasy we h\u00e4si\u00fdeti, ritm, sazla\u015fyk hakyndaky taglymat.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen \u015fygyrlaryny\u0148 ritmikasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ritmlilik","meaning":"<div><p>Ritme esaslananlyk, sazla\u015fyklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ritor","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Gadymy Gresi\u00fdada : gepe \u00e7eperlik sungatyny\u0148 mugallymy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ritorik","meaning":"<div><p>Dilewarlyk sungatyny\u0148 d\u00fczg\u00fcnlerine esaslanan.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u015fahyrlarymyz di\u0148e umumy h\u00e4si\u00fdetde \u00fdazylan ritorik go\u015fgular bilen \u00e7\u00e4klenme\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ritorika","meaning":"<div><p>Dilewarlyk sungatyny\u0148 teori\u00fdasy, gepe \u00e7eperlik t\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"ri\u015fde","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sapak \u00fd\u00fcpl\u00fck, eri\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Aragatna\u015fyk baglany\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rokoko","meaning":"<div><p><span>Arhitektura<\/span> 18 asyry\u0148 arhitektura we bezeg stili.<\/p><\/div>"},{"headword":"rol","meaning":"<div><p>1. Akt\u00fdor tarapyndan sahnada g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n drama eserini\u0148 persona\u017ey.<\/p><ul><li>Bu roly \u015fe\u00fdle bir o\u00fdnamak bolar, e\u015fdenler a\u0148k bolar, g\u00f6renler ha\u00fdran. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><li>O\u00fdnamak \u00fc\u00e7in her kimi\u0148 ba\u015faryp biljek roly pa\u00fdlanyp berildi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ba\u015f rol.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada bolan gatna\u015fygy\u0148 h\u00e4si\u00fdeti, derejesi, \u00e4hmi\u00fdeti, pe\u00fdda.<\/p><ul><li>Mekdepde pioner otagyny\u0148 roly uludyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Zelilini\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 tertiple\u015fmeginde klassyk \u015fahyr Magtymgulyny\u0148 d\u00f6redijiligi uly rol o\u00fdnapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze \u00fderleri \u00f6zle\u015fdirmekde m\u00f6h\u00fcm rol sowhozlara degi\u015flidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"roman","meaning":"<div><p>\u00c7yl\u015fyrymly s\u00fdu\u017eetde \u00fdazylan uly eser.<\/p><ul><li>Ilki ag\u015famky okanym \u00abGorkuly T\u00e4hran\u00bb romanydy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00e7eper kyssa\u0148 e\u00fd be\u00fdik Pu\u015fkin, ertekiden romanlara \u00fdetirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B. Kerbaba\u00fdewi\u0148, \u00abA\u00fdgytly \u00c4dim\u00bb romany laureatlyga mynasyp boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"romans","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Liriki h\u00e4si\u00fdetde bolan ki\u00e7ir\u00e4k wokal eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"romantik","meaning":"<div><p>1. Romantizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div><div><p>2. O\u0148at arzuw, o\u0148at hy\u00fdallar bilen \u00fda\u015fa\u00fdan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ozaldan romantikdigimi sen \u00fdag\u015fy bil\u00fd\u00e4rsin. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><li>Lermontowy\u0148 protesti romantikleri\u0148 ja\u0148 etmekleri kimin howa\u00fdy uzaklyga \u00fd\u00fczlendirilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"romantiki","meaning":"<div><p>Romantizme esaslanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"romantizm","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini, Edebi\u00fdat termini<\/span> 19-njy asyr edebi\u00fdatynda we sungatynda: ge\u00e7mi\u015fi idealla\u015fdyr\u00fdan, hakykatdan \u00fcz\u0148e, \u00f6\u0148i bilen \u015fahsy\u00fdet kultuny we halk \u015fahyrana temalary ulanan ugur.<\/p><ul><li>G\u00fcnbatar \u00ddewropadan romantizm gelip, klassisizmi gysyp \u00e7ykar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Reaksion romantizm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Geljege umytly garamak we jan \u00e7ekmek bilen \u00fdugrulan adamy\u0148 be\u00fdik mertebesini g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in edebi\u00fdatda we sungatda bolan ugur, akym.<\/p><ul><li>Bilinski\u00fd Lermontowy\u0148 t\u00e4ze poezi\u00fdany -- rewol\u00fdusion romantizmi ba\u015fla\u00fdjydygyny g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rowa\u00e7","meaning":"<div><p>\u015eowly, \u00fcst\u00fcnlikli, o\u0148a\u00fdly.<\/p><ul><li>Bu bagty\u0148 hem \u00fde\u0148\u015fi\u0148 ba\u00fddagy, \u015fu \u00fderde go\u00fdsak, i\u015fimiz rowa\u00e7 bolar -- di\u00fdip, yrym eden bolmaga \u00e7emeli. <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nur bilen beslen\u00fd\u00e4n akylhu\u015fy bar, rowa\u00e7 al\u00fdan gahrymanlyk i\u015fi bar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rowa\u00e7lanmak","meaning":"<div><p>Rowa\u00e7 almak, rowa\u00e7 tapmak, \u00fcst\u00fcnlikli \u00fda\u00fdba\u0148lanmak, o\u0148a\u00fdly bolmak, \u015fowly bolmak.<\/p><ul><li>Men watanymyzy\u0148 mundan be\u00fdl\u00e4k-de rowa\u00e7lanmagy \u00fc\u00e7in ses ber\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 arka dur\u00fdan i\u015fi h\u00f6kman rowa\u00e7lanmalydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rowa\u00e7lyk","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnlik, o\u0148a\u00fdlylyk, \u015fowlulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"rowa\u00fdat","meaning":"<div><p>Dil \u00fcsti bilen nesilden-nesle \u00fda\u00fdran heka\u00fda, erteki.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy g\u00fcnlerinde hem t\u00e4zeden-t\u00e4ze rowa\u00fdatlary\u0148 d\u00f6r\u00e4nligini a\u0148lan Wepa ara d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Men garrylardan atlar hakynda gaty k\u00f6p heka\u00fdalar rowa\u00fdatlar e\u015fidipdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ro\u00fdal","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Metal kiri\u015fli klawi\u015fli saz guraly.<\/p><ul><li>Gutary\u015f ag\u015famynda ro\u00fdal \u00e7alyp, a\u00fddym a\u00fddy\u015fy\u0148 \u00fdady\u0148damy? <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ro\u00fdalist","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Ro\u00fdalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"ro\u00fdalizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Paty\u015fa h\u00e4kimi\u00fdetine tabynlyk, monarhizm.<\/p><\/div>"},{"headword":"ruba\u00fdy","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Bir bentden ybarat d\u00f6rt setirli go\u015fgy formasy.<\/p><ul><li>\u015eahyr \u00fdazan ruba\u00fdysyny i\u00e7inden okady. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rugsat","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada alnan \u00fda-da berlen ygty\u00fdar, hukuk, hak.<\/p><ul><li>Git oglum, git, bizden-\u00e4 sa\u0148a rugsat. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mugallymy\u0148 rugsat bermegi bilen okuw\u00e7ylar oturdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in gullukdan, i\u015fden wagtla\u00fdyn bo\u015fa\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herlerde we obalarda \u00fda\u015f \u00fdigitler we gyzlar tarp \u00fderler \u00f6zle\u015fdiril\u00fd\u00e4n sowhozlardan rugsada gelenler bilen du\u015fu\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Rugsatda bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rugsatly","meaning":"<div><p>1. Rugsat, ygty\u00fdar berlen.<\/p><\/div><div><p>2. Rugsat alnan, ygty\u00fdarly.<\/p><ul><li>Rugsatly edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rugsatsyz","meaning":"<div><p>Rugsat alman, sora\u015fman, soragsyz, birugsat, ygty\u00fdarsyz.<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdor \u00f6\u0148 bir gezek bir \u00fdere rugsatsyz gidip. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7erkez rugsatsyz gymyldap bilmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruh","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015fd\u00fc\u0148 bir figurasyny\u0148 ady.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015fd\u00fc\u0148 ruhuny \u00ddewropalylar \u00abtura\u00bb di\u00fdip atlandyr\u00fdarlar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7dan \u00fdonup perzi, pil, ruh, \u015fa, at \u00fdasatdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhandyrmak","meaning":"<div><p>Ruhuny g\u00f6termek, ylham bermek, psihiki g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwet bermek, bir zat etm\u00e4ge me\u00fdil d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ruhany","meaning":"<div><p>Dini kulta hyzmat ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ruhanylary\u0148 latyn dilinde geple\u00fd\u00e4n gepleri adamlary\u0148 pikirine g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir edipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Horlap garyp-gasary rahat berdi\u0148 ruhana. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhanylyk","meaning":"<div><p>Ruhanyny\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Kesi\u015fdiri\u0148 ruhanylyk k\u00f6k\u00fcni. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhlandyryjy","meaning":"<div><p>Ylham beriji, ruhuny g\u00f6teriji, kuwwat beriji.<\/p><ul><li>Biz I. W. Mu\u00e7urini\u0148 ruhlandyryjy g\u00f6reldesine e\u00fdermek bilen, m\u00e4hriban watanymyzy \u00e7arbaglyga \u00f6w\u00fcrmek ugrunda z\u00e4hmet \u00e7ekeris. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhlanmak","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi g\u00f6terilmek, ruhy g\u00f6terilmek ylham almak, janlanmak.<\/p><ul><li>Meni z\u00e4hmetim, senetim g\u00fcn-g\u00fcnden ruhlandyr\u00fdardy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Go\u00fd esgerler jo\u015fsun hem-de ruhlansyn. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhsuz","meaning":"<div><p>Ruhdan d\u00fc\u015fen, ke\u00fdpi ga\u00e7an.<\/p><ul><li>Ol ruhsuzdy, ebti d\u00fc\u015f\u00fckdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhsuzlanmak","meaning":"<div><p>Ruhdan d\u00fc\u015fmek, ke\u00fdpi\u0148 ga\u00e7mak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ruhubelent","meaning":"<div><p>Ruhy g\u00f6terilen, ylhamly, ke\u00fdpihon.<\/p><ul><li>Men at \u00e7apyl\u00fdan a\u00fdlawy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde durup, dumly-du\u015fumdaky g\u00f6zel g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, ruhubelent, \u015fady\u00fdan adamlary synla\u00fdardym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ruhubelentlik","meaning":"<div><p>D\u00f6redijilikli ylham, ruhy \u00fdokary g\u00f6terili\u015f \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 tozan si\u0148en \u00fd\u00fczlerinde bir hili \u00fdagtylyk g\u00f6zlerinde bir hili ruhubelentlik o\u00fdna\u00fdan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halky\u0148 ruhubelentlik \u00e7e\u015fmesinden-kuwwet alyp barha jo\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ruhubelentlik bilen \u00f6z\u00fcni\u0148 garaja \u00f6\u00fd\u00fcnde rahat dyn\u00e7 al\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rupor","meaning":"<div><p>Sesi g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek \u00fc\u00e7in bir tarapy \u00fdognalyp gid\u00fd\u00e4n metal turba.<\/p><ul><li>Rupor \u00fdene-de ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ini \u00fda\u0148landyrmaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rusist","meaning":"<div><p>Rus filologi\u00fdasy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"rysar","meaning":"<div><p>Feodal \u00ddewropada: harby-dwor\u00fdan gatlagyna degi\u015fli adam.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6t\u00fcpdir \u00f6r\u00e4n k\u00e4n jellat. Sansyz rysar, sansyz ofiser, soldat. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Atly uru\u015f\u00e7ylara-feodallara rysar di\u00fdlip at berlipdir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rysarlyk","meaning":"<div><p>1. G\u00fcnbatar \u00ddewropada: feodalizm d\u00f6wr\u00fcnde harby-dwor\u00fdan gatlagy.<\/p><\/div><div><p>2. Rysary\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"rysgal","meaning":"<div><p>1. Nesibe, pa\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fcmize rysgal, d\u00f6wlet -- ba\u00fdlyk girer -- di\u00fdip, umyt ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdgu\u015fu\u0148 rysgaly agzyna geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ma\u0148la\u00fd, t\u00e4le\u00fd, bagtlylyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne ol pahyry\u0148 i\u015fi \u015fowuna d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4r, rysgaly pes! -- di\u00fdip uly gynan\u00e7 bildir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rysgally","meaning":"<div><p>Rysgaly bar bolan.<\/p><ul><li>Rysgally adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rysgalsyz","meaning":"<div><p>Rysgaly bolmadyk, rysgally d\u00e4l, kemrysgal.<\/p><ul><li>Rysgalsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"rysk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rysgal.<\/p><ul><li>Aty\u0148 i\u015fikd\u00e4ki ot-suwdan rysky a\u00fdrylmadyk bolsa hi\u00e7 \u00fderik gidip bilmez, \u00fdene \u00f6wr\u00fclip \u00fdatagyna geler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aga, \u015fu \u00fdetimleri\u0148 ryskyny kesme, rehim et. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>At rysky alynynda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ryswa","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> masgara.<\/p><ul><li>Elbetde, \u00e4sgermezlik, \u00fd\u00f6ne bir \u00e4sgermezlik hem d\u00e4l, il ryswasy edip masgaralamak. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ony il i\u00e7inde ryswa edip ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ryswalyk","meaning":"<div><p>Masgara\u00e7ylyk, utan\u00e7-ha\u00fdasyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ry\u00e7ag","meaning":"<div><p>Az g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 k\u00f6megi bilen k\u00f6p g\u00fc\u00fdji de\u0148agramla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n we da\u00fdan\u00e7 nokadyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fderle\u015fen aga\u00e7 \u00fda-da metal.<\/p><ul><li>Arhimed ry\u00e7ag kanunyny\u0148 subutnamasyny beripdir. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"r\u00e4hnet","meaning":"<div><p>E\u015fret, lezzet, maza.<\/p><ul><li>Ed\u00fd\u00e4n i\u015fi\u0148 ili\u0148 g\u00f6wn\u00fcne \u00fdaksyn! Ga\u00fdraty\u0148dan r\u00e4hnet arygy aksyn! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmet so\u0148y-r\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"r\u00e4hnetli","meaning":"<div><p>E\u015fretli, rahatly, mazaly.<\/p><ul><li>Ol sazlary\u0148 hemmesinde-de r\u00e4hnetli z\u00e4hmet we watana s\u00f6\u00fdgi \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"r\u00f6w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddagda\u00fd, g\u00f6rn\u00fc\u015f, hal.<\/p><ul><li>Ol her hili kyn pikiri, ruhu\u0148 i\u0148 in\u00e7e, elbermez jylawyny s\u00f6z \u00fd\u00fcpi bilen aja\u00fdyp r\u00f6w\u00fc\u015fde \u00e7at\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"r\u00f6w\u015fen","meaning":"<div><p>1. \u00ddagty, nurana, l\u00e4lezar, parlak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 agzy-da ena\u00fdy, r\u00f6w\u015fen g\u00f6zleri-de elmydama \u015fe\u00fdle \u015fela\u00fdyn. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nur, \u00fdagtylyk.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcmi\u0148 r\u00f6w\u015feni, dep\u00e4mi\u0148 t\u00e4ji. D\u00f6wletli d\u00f6wranym \u00fdene geldi\u0148mi?! <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Her \u00f6\u00fdde A\u00fd dogdy, \u00fdagtyldy ja\u00fdy, g\u00f6z\u00fcm r\u00f6w\u015fen tapar g\u00f6rd\u00fcgim sa\u00fdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saba","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ertir, da\u0148dan, ir.<\/p><ul><li>Gamgyn ge\u00e7en g\u00fcnde, gije-sabama \u015fanly \u015f\u00f6hle, \u015fanly \u015f\u00f6hrat \u00fdetirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Saba gelse\u0148 g\u00fcle-g\u00fcle, se\u00fdil edeli baga bile. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gurban bolsun sa\u0148a d\u00f6wletim, malym, To\u00fd \u00fcste to\u00fd bolsun sabada indi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 s\u00f6zleri\u0148 saba \u00fdeli \u00fdaly g\u00f6w\u00fcn gun\u00e7asyny a\u00e7\u00fdar. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabamak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7i bo\u015famak, bo\u015fap galmak, gutarmak, t\u00fckenmek.<\/p><ul><li>Pagta bir sabasyn ahyry! -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatdan arassalanmak, hapasy a\u00fdrylmak, saplanmak.<\/p><\/div><div><p>3. Halas bolmak, gutulmak, dynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sabatmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ini bo\u015fatmak, bo\u015fadyp go\u00fdmak, gutarmak, t\u00fcketmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zatdan arassalatmak, hapasyny a\u00fdyrdyrmak, saplatmak.<\/p><\/div><div><p>3. Halas etmek, gutartmak, dyndarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saba\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gutaryp ba\u015flamak, gutara\u0148kyrlamak, gutary\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol yzdaky hatarlary\u0148 birinde doklad gutar\u00fdan\u00e7a we \u00e7ykyp geplemekler saba\u015f\u00fdan\u00e7a, ba\u015fyny a\u015fak salyp oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bazar\u00e7ylar saba\u015fdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arassalanyp ba\u015flamak, hapadan saplanyp ba\u015flamak, sapla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Halas bol\u015fup ba\u015flamak, gutuly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sabyn","meaning":"<div><p>Kir \u00fduwmak, \u00fduwunmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdag we a\u015fgardan ta\u00fd\u00fdarlanan, suwda k\u00f6p\u00fcre\u00fd\u00e4n go\u00fdy \u00fda-da tokga massa, \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczi, bo\u00fdny, gulaklary bilen sabyn k\u00f6p\u00fcrjigi bolup duran Ho\u015fgeldi g\u00fcl\u00fd\u00e4n g\u00f6zlerini \u00e7ala delmirtdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol sabyny k\u00f6p\u00fcrjedip, \u00fd\u00fczlerine d\u00f6\u015flerine \u00e7aly\u015fdyryp pugta \u00fduwundy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sabyn kesiji ma\u015fyn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabynlamak","meaning":"<div><p>Sabyn \u00e7almak, sabyn s\u00fcrt\u00fcp \u00fduwmak.<\/p><ul><li>Ol derrew \u00fd\u00fcz\u00fcni sabynlap \u00fduwdy-da o\u0148atja s\u00fcp\u00fcrindi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meret a\u00fdda bir elini sabynlap \u00fduwma\u00fdan halyna torbadan arak sabynyny alyp da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suwuny getirenso\u0148 g\u00f6zlerini \u00fdumup \u00fdene-de sa\u00e7yny sabynlamaga oturdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabynlanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada sabyn \u00e7alynmak.<\/p><\/div><div><p>2. Eli\u0148e \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e we \u015f. m. sabyn \u00e7almak, sabyn s\u00fcr\u00fcnmek, sabyn \u00e7alyp \u00fduwunmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sabynlatmak","meaning":"<div><p>Sabyn \u00e7aldyrmak, sabyn s\u00fcrtd\u00fcrmek, sabyn \u00e7aldyryp \u00fduwdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sabyr","meaning":"<div><p>Birini\u0148 bir zada \u00e7ydam etm\u00e4ge bolan ukyby, takat, karar, howlukmazlyk, gyssanmazlyk.<\/p><ul><li>Her i\u015fde s\u00f6\u00fdg\u00fclim, gerekdir sabyr. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sabyr d\u00fc\u00fdbi-sap altyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyr-karar","meaning":"<div><p>Sabyr-takat, \u00e7ydam, gara\u015fyk, gyssanmazlyk.<\/p><ul><li>Utanja\u0148lyk bilen \u00fd\u00f6redi b\u00e4ri, Meredi\u0148-de gitdi sabyr-karary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gapla\u0148da sabyr-karar galmandyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyr-takat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sabyr-karar.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148ky garag\u00f6zelek \u00fdigitde hem sabyr-takat galmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynlary\u0148 gelip \u00fdeterine sabyr-takaty \u00fdetm\u00e4n ol portsigaryny \u00e7ykaryp \u00e7ilim otlandy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Sabyr-takatymy alyp elimden, \u00fdatsam-tursam pe\u00fdda boldu\u0148 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcmde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyrly","meaning":"<div><p>Sabyr etm\u00e4ge ukyply, takaty \u00fdet\u00fd\u00e4n, kararly, gyssanmazak.<\/p><ul><li>\u00c7opanlar adatda gyssanmazak, gi\u0148 g\u00f6wr\u00fcmli, sabyrly bolagandyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Durmu\u015fda ol \u00e7ydamly we sabyrly bolup \u00e7ykdy. Kyn\u00e7ylyklary basyp ge\u00e7mek ugrunda sabyrly g\u00f6re\u015fmek gerekdigi g\u00fcmansyzdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sabyrly \u00fdigit, a\u015fa \u00fdeter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyrlylyk","meaning":"<div><p>Sabry-karary barlyk, takatlylyk, kararlylyk, gyssanmazlyk.<\/p><ul><li>Men olary \u00fdadaman, \u00fdaltanman, gaharlanman, m\u00e4hir bilen, sabyrlylyk bilen terbi\u00fdeledim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Artyk, A\u00fdna berlen azaby e\u015fitse-de, ot bolup tuta\u015fsa-da, sabyrlylyga saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyrsyz","meaning":"<div><p>Sabry ga\u00e7an, takaty ga\u00e7an, sabry-karary bolmadyk, sabyr edip bilme\u00fd\u00e4n, gyssanagan, bisabyr.<\/p><ul><li>Maraljyk hem \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6pden b\u00e4ri sabyrsyz gara\u015f\u00fdan g\u00fcn\u00fcne \u00fdetdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Possunyny ge\u00fdip \u00fc\u015femez \u00fdaly, basgylap garlary, bar\u00fdar sabyrsyz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>B\u00fctin klas bolup ge\u0148 galdyk mu\u0148a, ahyr sorag berdik sabyrsyz o\u0148a. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sabyrsyzlyk","meaning":"<div><p>Takatsyzlyk, \u00e7ydamsyzlyk, sabyr-kararsyzlyk, gyssanaganlyk, bisabyrlyk.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan ata-babalaryny\u0148 arzuwy bolan \u015fol bol suwa sabyrsyzlyk bilen gara\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne soragly g\u00f6zlerini sabyrsyzlyk bilen gezdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00c7agyry\u015f habaryny\u0148 gelerine sabyrsyzlyk bilen gara\u015fyp \u00fd\u00f6ren Myrat \u00e7alt-\u00e7alt s\u00f6zledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sada","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6neke\u00fd, \u00e7yl\u015fyrymsyz.<\/p><ul><li>Himiki sada jisimler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdlekilerden tapawutlanma\u00fdan, \u00fd\u00f6neke\u00fd, t\u00fcrkana, ho\u015f g\u00f6w\u00fcn.<\/p><ul><li>Akm\u00e4mmet aga \u00f6z sada d\u00fc\u015f\u00fcnjesi\u00e7e sapg\u00f6w\u00fcnlilik bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sen bir sada \u00fdigit bolany\u0148 senden ynjamak-da elbetde, \u00fdersiz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bilini berk gu\u015fap sada da\u00fdhany\u0148 topragy\u0148dan ak altynlar d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. On\u00e7akly zynat berilmedik, \u00e7yl\u015fyrymly d\u00e4l, \u00fd\u00f6neke\u00fd.<\/p><ul><li>\u00c4hli zatlar \u00fderbe-\u00fder, sada bezelen ja\u00fd. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00fc\u015f\u00fcnmegi a\u0148sat, kyn d\u00e4l, d\u00fc\u015fn\u00fckli.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 a\u00fdaly\u0148yzy\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fd sada dil bilen \u00fdazan hatyny\u0148 \u00fdekeje s\u00f6zi hem bu hatda \u00fd\u00fcz esse t\u00e4sirli. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ertekileri\u0148 dili ba\u00fddyr we sadadyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadaga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sadaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"sadaka","meaning":"<div><p>1. Gurban.<\/p><ul><li>Go\u00fd, fa\u015fistler bizi\u0148 erkimiz bilsin, go\u00fd ba\u015fym Watana sadaka bolsun! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a huda\u00fd \u00fdoly.<\/p><ul><li>\u00abTo\u00fdda topuk \u00fdetmez, sadakada san\u00bb di\u00fdil\u00fd\u00e4nle\u0148 hatarynda dur\u00fdardyk. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Has sada g\u00f6rn\u00fc\u015fe getirmek, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fdirmek, a\u0148satla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Teoremalary\u0148 subut edili\u015fini ep-esli sadala\u015fdyrmaga m\u00fcmkinlik berdi. <span>(A. P. Kisel\u00fdow, Geometri\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadalyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7yl\u015fyrymly d\u00e4llik, \u00fd\u00f6neke\u00fdlik, a\u0148satlyk.<\/p><ul><li>Ol aldajak wagtynda \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u015fini \u00f6r\u00e4n sadalyk bilen ba\u015flap, sadaja i\u015fler eder ekeni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salykatlylyk, ho\u015fg\u00f6w\u00fcnlilik, \u00fd\u00f6neke\u00fdlik.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 ke\u015fbinde sadalykdan ba\u015fga bir zat g\u00f6rmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadap","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Bezeg \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan d\u00fcrli \u00f6w\u00fc\u015fginli gymmat baha jisim.<\/p><ul><li>Bahar \u00e7alaja \u00fdylgyrdy welin, d\u00fc\u015fleri ak sadap \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ilik.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegini\u0148 sadaplary \u00fdapylda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadasyramak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i sada sa\u00fdmak, sada adam bolan bolmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdram, sadasyran bolma! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadran\u00e7","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00fc\u015ft.<\/p><\/div><div><p>2. Somalyp duran \u00fda-da dikilen uzyn zat.<\/p><ul><li>Sadran\u00e7 \u00fdaly bolup ger\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Sadran\u00e7 \u00fdaly sosna gys\u00fdar da\u015fyndan, Ahyrynda sypdy \u00e7ag\u015fan ma\u015fyndan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadyk","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berlen, \u00f6z\u00fcni gurban, sadaka etm\u00e4ge ta\u00fdyn, wepaly.<\/p><ul><li>Paty\u015fany\u0148 sadyk hyzmatk\u00e4ri adyny aljagyna bu\u00fdsandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oraz han hem t\u00e4ze gubernatory\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6z\u00fcni\u0148 sadyk guldugyny bildirmek pursatyny elden bermedi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadyklyk","meaning":"<div><p>Ak \u00fd\u00fcrekden berlenlik, wepalylyk.<\/p><ul><li>H\u00fcmmet wolostno\u00fd \u00f6z\u00fcni\u0148 polkownige sadyklygyny bolan i\u015fleri jikme-jik g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Azeri \u00fdene-de sadyklyk bilen ba\u015f atdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sadyr","meaning":"<div><p>1. G\u00f6dek, erbet.<\/p><ul><li>Obany\u0148 erkekler topary bolsa -- Wepadan be\u00fdle sadyr i\u015f \u00e7ykmaz, munu\u0148 bir emmasy bardyr -- di\u00fdip, go\u00fddular. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Porsy hapa.<\/p><ul><li>A\u00fdry\u015fdyryp kerebin sadyr suwy i\u00e7\u00fd\u00e4rdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sag","meaning":"<div><p>Solu\u0148 \u00e7epi\u0148 gar\u015fy tarapy.<\/p><ul><li>Anha, \u00fder hakykatdan hem \u00fdene saga, \u00e7epe gy\u015far\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 esasy berkitmesini\u0148 sag tarapynda i\u00e7ginr\u00e4k duran bir be\u00fdiklik bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ine, gi\u0148 klubu\u0148 sagy hem soly, \u015eady\u00fdan \u00fd\u00fczlere y\u015fygyn sa\u00e7\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sag-aman","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir zy\u00fdansyz, aman-esen, sag-gurgun, sag-salamat.<\/p><ul><li>Ga\u00fdgy etme, bararyn men sag-aman. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi, sag-aman geldi\u0148mi?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sag-gurgun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sag-aman.<\/p><ul><li>Kapitan sag-gurgun gezip \u00fd\u00f6r -- di\u00fddim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sag-salamat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sag-aman.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4\u0148iz sag-salamat otyrmysy\u0148yz?! <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><li>Oglum, sag-salamat gel, \u00fdolu\u0148 a\u00e7yk bolsun! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sag-sol","meaning":"<div><p>Sag we \u00e7ep gapdal.<\/p><ul><li>Sen \u00fdag\u015fy sa\u00fdgardy\u0148my belki, \u00f6z\u00fcmizi\u0148 sag-soldaky b\u00f6leklerimizdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><li>\u015eol be\u00fdikligi tutsalar hatda du\u015fmany\u0148 on-\u00fdigrimi kilometrlik \u00fde\u0148sesi hem sagy-soly bulary\u0148 a\u00fdagyny\u0148 astynda boljakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagalmak","meaning":"<div><p>Saglygy gowulanmak, keselden gutulmak, keselden a\u00e7ylmak, gurat bolmak, da\u00fdanmak.<\/p><ul><li>Men it sarkydyny i\u00e7ip sagalanymdan, \u00f6lenimi ybaly g\u00f6rerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Doktorlar: -- Endamyndaky \u00e7i\u015fler ga\u00fddar, \u00fdaralary\u0148 sagalar -- di\u00fdip a\u00fdd\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagaltmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 saglyk \u00fdagda\u00fdyny gowulandyrmak, keselden gutarmak.<\/p><ul><li>Ertir g\u00f6reris, eger seni\u0148 \u015fu bolsu\u0148 boljak bolsa, onda seni sagaltmaly bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Han ogul, doktorlary\u0148 k\u00e4ri -- adama k\u00f6mek bermek, olary sagaltmak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 eli\u0148 \u00fdylysy meni\u0148 \u00fdaramy sagaltmasy, seni\u0148 \u00fd\u00fcregi\u0148 gyzgyny ha\u00e7an meni \u00fdyladar-ka?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagana","meaning":"<div><p>I\u00e7i otag \u00fdaly, kerpi\u00e7den \u00f6r\u00fclen mazar.<\/p><ul><li>Bu \u00fder saganany\u0148 i\u00e7i eken. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagat","meaning":"<div><p>1. Bir gije-g\u00fcndiz m\u00f6\u00e7berind\u00e4ki wagt birligini \u00f6l\u00e7emek we takyklamak \u00fc\u00e7in mehanizm, gural.<\/p><ul><li>Pri\u00fdomnikden ses \u00e7ykmandan so\u0148 goltugyndaky sagadyna seredip, oturyp a\u00fdbogda\u015fyny gurdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dde\u0148in \u00e7erm\u00e4p sagadyny g\u00f6rende, E\u00fd\u00fd\u00e4m g\u00f6ge u\u00e7mak wagty bolupdyr. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. 60 minutdan ybarat bolan wagt aralygy, gije-g\u00fcndizi\u0148 24-den bir b\u00f6legini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n wagt birligi.<\/p><ul><li>Garak\u00e7ylary\u0148 at sa\u00fdlamak, nahar ta\u00fd\u00fdarlatmak i\u015fleri bir sagada gola\u00fd \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Okuw, leksi\u00fda, ders we \u015f. m. zatlar ge\u00e7mek \u00fc\u00e7in bellenen 45 minutlyk wagt aralygy.<\/p><ul><li>Taryh sapagy \u00fc\u00e7in hepdede 2 sagat berildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagatlanmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00fcst\u00fcne galmak, baglygy o\u0148atlanmak, sagalmak, sagdynlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagatla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Her sagat-bo\u00fdun\u00e7a, sagatma-sagat.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagatla\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00fcst\u00fcne galyp ba\u015flamak, b\u00e4ri bakyp ba\u015flamak, saglygy o\u0148atla\u015fmak, ganymatla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagatlyk","meaning":"<div><p>Bir sagat m\u00f6\u00e7berind\u00e4ki bir sagady\u0148 dowamyndaky.<\/p><ul><li>Ikije sekuntlyk i\u015f hem weli, bir sagatlyk dikilgazyk boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddedi sagatlyk i\u015f g\u00fcni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagatma-sagat","meaning":"<div><p>Her sagatda, sagatsa\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagatsa\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sagatma-sagat.<\/p><ul><li>H\u00e4zir ra\u00fdonda nebit senagaty g\u00fcnsa\u00fdyn d\u00e4l-de sagatsa\u00fdyn \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddazy\u0148 ilki a\u00fdlarynda howa sagatsa\u00fdyn \u00fc\u00fdtg\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagat\u00e7y","meaning":"<div><p>Sagat ussasy, sagat bejer\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><ul><li>Bir d\u00fckanda sagat\u00e7y \u00e4\u00fdnegini ma\u0148la\u00fdyn go\u00fdup, sagady\u0148 mehanizmine sered\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagdak","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> G\u00f6l\u00e7\u00e4ni\u0148 ortasyna salyn\u00fdan ownuk nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagdyn","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> sagat1.<\/p><ul><li>Olar sagdyn, da\u00fdaw \u00fdetginjekler bolup \u00fdeti\u015fdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderlikli, manyly, o\u0148at.<\/p><ul><li>Onu\u0148 heka\u00fdalary hakykatdy hem s\u00f6zleri \u00f6r\u00e4n sagdyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagdynlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sagatlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagdynla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sagatla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagdynlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sagatlyk1.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagdyrmak","meaning":"<div><p>1. Sagyp s\u00fc\u00fdd\u00fcni aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00fc\u00fdt bermek (sygyr hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 be\u00fdleki ha\u00fdwanlardan bir a\u00fdratynlygy-da \u00f6z\u00fcni 15-18 a\u00fda \u00e7enli sagdyr\u00fdanlygydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saglaka\u00fd","meaning":"<div><p>1. Sag elini \u00e7ep elinden \u00f6kde hereket etdir\u00fd\u00e4n (adam).<\/p><\/div><div><p>2. Sag eli bilen i\u015f ed\u00fd\u00e4nler \u00fc\u00e7in edilen \u00fdasalan.<\/p><ul><li>Belki ol pili saglaka\u00fd \u00fdasan ussa s\u00f6gmek\u00e7i bol\u00fdandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Islege gar\u015fy bu pil hem di\u0148e saglaka\u00fdlar \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite gulak \u00fdasalan pil bolup \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ho\u015fla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcl\u00fc\u015fip, sagla\u015fdy\u0148-da front tarap \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdi\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol kim bilen ho\u015fla\u015fjagyna, kim bilen sagla\u015fjagyna-da akyly \u00fdetm\u00e4n, \u00fde\u0148sesini \u00f6w\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saglyk","meaning":"<div><p>1. Kadaly i\u015fle\u00fd\u00e4n organizmi\u0148 normal \u00fdagda\u00fdy, sagatlyk, guratlyk.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 jan saglygyny\u0148 o\u0148at bolmagy-da okuwda \u00fcst\u00fcnlik gazanmagyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u015fertlerini\u0148 biridir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Saglyk bolsa, beglik bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ertir ir bilen bedenterbi\u00fde etmek saglygy berkle\u015fdirmekde uly rol o\u00fdna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Gurgun\u00e7ylyk, parahat\u00e7ylyk, dyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Hemme saglykmy? -- Saglykdyr!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saglyk-amanlyk","meaning":"<div><p>Saglyk-gurgunlyk, saglyk esenlik, aman-esenlik, saglyk-salamatlyk, gurgun\u00e7ylyk, parahatlyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 saglyk-amanlyk sora\u015fyp, saglamla\u015fysy hem \u015fu boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saglyk-esenlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> saglyk-amanlyk.<\/p><ul><li>Ol S\u00e4hetmyrat agany\u0148 \u00fdanyna gelip, saglyk-esenlik sora\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saglyk-salamatlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> saglyk-amanlyk.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi, k\u00f6k-gurgun geldi\u0148mi? ! -- di\u00fdip, \u00f6z gezeginde saglyk-salamatlyk sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagmak","meaning":"<div><p>1. Maly\u0148 \u00fdelninden s\u00fc\u00fdt \u00f6n\u00fcmini almak.<\/p><ul><li>Nur soltan sagyp gelen sygryny\u0148 s\u00fc\u00fdd\u00fcni gazana gu\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aldaw, zorluk we \u015f. m. \u00fdollar bilen talanak, \u00fctmek, birini\u0148 gazanjyny zadyny e\u00fdelemek.<\/p><ul><li>\u015eol hoja\u00fdynlar ili\u0148 gazanjyndan ba\u00fd bolup \u00fdene-de olary bolrak sagmagy\u0148 gi\u0148 planyny gur\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagry","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir maly\u0148, aty\u0148 e\u015fegi\u0148 we \u015f. m. bilinden gu\u00fdrugyna \u00e7enli bolan aralyk, bilinden yzky tarapy.<\/p><ul><li>Se\u00fdislermiz to\u00fdda atyn \u00e7aparlar, \u00e7agrysyn sypalar \u00fdalyny g\u00f6zl\u00e4r. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ma\u0148la\u00fdy sakar al aty\u0148 belent sagrysy gum mezekle\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamy\u0148 bilinden otyr \u00fderine \u00e7enli bolan aralyk.<\/p><ul><li>Sypalap go\u00fdberse\u0148, sagry\u0148dan \u00f6ter, tursa\u0148 sa\u00e7y\u0148 \u00fdere deger, Akme\u0148li. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagsyzlamak","meaning":"<div><p>N\u00e4sag bolmak, n\u00e4ho\u015flamak, syrkawlamak.<\/p><ul><li>N\u00e4me ugru\u0148 \u00fdok-la, sagsyzlady\u0148my?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagt","meaning":"<div><p>Durk, \u00fdasaly\u015f, h\u00e4si\u00fdet, bolu\u015f.<\/p><ul><li>Ata m\u00fcn, al \u00fdarag beslegin sagty\u0148, gylyjy\u0148y ganymlara salsana. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagylmak","meaning":"<div><p>Maly\u0148 \u00fdelninden s\u00fc\u00fdt alynmak.<\/p><ul><li>Sagyl\u00fdan sygyrlar ge\u00e7en \u00fdyly\u0148 tomsundan b\u00e4ri \u00fdatakda saklanyp bakyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sygyrlar sagylmaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagym","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdola saglyp alnan s\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Ferma m\u00fcdiri sagymy\u0148 g\u00fcndelik hasabatyny \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fc\u00fdt \u00f6n\u00fcmi saglyp alyn\u00fdan wagt.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagym\u00e7y","meaning":"<div><p>Mal sagmak bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Ykjam \u015fa\u00fdyn tutup sagym\u00e7y g\u00f6zel G\u00fclzar s\u00e4hra g\u00f6\u00e7s\u00fcn -- di\u00fdip \u00fdaz geldi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sygyrlardan s\u00fc\u00fdt sagmakda bu kolhozy\u0148 sagym\u00e7ylaryny\u0148 gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri has-da \u00fdokary boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagym\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdt sagyp almak i\u015fi, k\u00e4ri, sagym i\u015fi.<\/p><ul><li>Ma\u015fgalalary\u0148yz bolsa sagym\u00e7ylyk eder. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagyna-sagyna","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fddana-\u00fda\u00fddana gara\u015fa-gara\u015fa, sagynyp-sagynyp, saklana-saklana.<\/p><ul><li>\u00ddygnak gutardy, ba\u015flyk sagyna-sagyna \u00f6\u00fd\u00fcne bardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagyndyrmak","meaning":"<div><p>Az-owlak gara\u015fdyrmak, \u00fda\u00fddanjyratmak.<\/p><ul><li>Sergezdan bizi sagyndyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagynja\u0148","meaning":"<div><p>Sagynagan, \u00fda\u00fddanja\u0148.<\/p><ul><li>Sagynja\u0148 adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagynjyramak","meaning":"<div><p>Sagynyp durmak, \u00fda\u00fddanjyramak.<\/p><ul><li>Ol azajyk sagynjyrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagynlyk","meaning":"<div><p>Sagyl\u00fdan we sagmak \u00fc\u00e7in alnan (mal).<\/p><ul><li>Sagynlyk b\u00e4\u015f-\u00fc\u00e7 ge\u00e7imiz bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagynmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fddanjyrap bir zada \u00fda-da birine gara\u015fmak, ha\u00fdal etmek, \u00fda\u00fddanmak.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijik toka\u00fdy\u0148 etegine \u00fdetip sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddelli iki-\u00fc\u00e7 \u00e4dim ma\u015fyna \u00fdetm\u00e4n sagynyp galdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Famili\u00fda\u0148! -- di\u00fdip, ol bir sagynyp durjak \u00fdaly etdi-de so\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148, ugruna a\u00fddyp go\u00fdberdi. <span>(M. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagyny\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fddany\u015fyp durmak \u00fda\u00fddany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagyny\u015fyk","meaning":"<div><p>Sagynyp duru\u015f, \u00fda\u00fddanja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Sagyny\u015fyk esli wagta \u00e7ekdi. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagyn\u00e7","meaning":"<div><p>Az salymlyk togta\u00fdy\u015f, \u00fda\u00fddan\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"sagyn\u00e7syz","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdb\u00fcnden sagynman, ha\u00fdal etm\u00e4n eglenm\u00e4n, tiz.<\/p><ul><li>Na\u00e7alnik hi\u00e7bir kagyza garamazdan, sagynsyz jogap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sagy\u015fmak","meaning":"<div><p>Sagmaga k\u00f6mek etmek, sagmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sag\u00e7y","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasy we jemgy\u00fdet\u00e7ilik durmu\u015fynda \u00f6\u0148de baryjy akymlara du\u015fman, konserwatiw, reaksion (d\u00e4p bo\u00fdun\u00e7a reaksion parti\u00fdalary\u0148 \u00e7lenlerini\u0148 parlament zalyny\u0148 sag tarapynda \u00fderle\u015fi\u015flerinden gelip \u00e7ykypdyr).<\/p><ul><li>Sag\u00e7y sosialistler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahap","meaning":"<div><p>Kitaby\u0148, depderi\u0148 we \u015f. m. galy\u0148 kagyzdan, kartondan edilen da\u015fy, jilt.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenip \u00e7ykarylan kitaplar sahabyndan ba\u015flap, t\u00e4 i\u00e7ind\u00e4ki her bir suratlaryna \u00e7enli owadan bezelmelidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahaplamak","meaning":"<div><p>Kitaby\u0148, depderi\u0148 we \u015f. m. da\u015fyna sahap etmek, jiltlemek.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 da\u015fy ke\u015fdeden sahaplanan komsomol biletini g\u00f6rdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahaplanmak","meaning":"<div><p>Sahap edilmek, jiltlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sahaplatmak","meaning":"<div><p>Da\u015fyna sahap etdirmek, jiltletmek.<\/p><ul><li>Kitaby sahaplatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahapla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sahap edi\u015fmek, jiltle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sahawat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ha\u00fdyr, jomartlyk, sahylyk.<\/p><ul><li>\u015eahyrlara bolan sahawaty\u0148 \u00fdedi derwezesini hem onu\u0148 a\u00e7jagyna men ynan\u00fdaryn. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><li>Sahylykda serdar sahawat sa\u00e7yp, syla\u00fdar serpa\u00fdlap sap gahrymany. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahawatly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ha\u00fdyrly, sahy, jomart.<\/p><ul><li>Sahawatly golu\u0148 bilen e\u00e7ileni\u0148i oklarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahna","meaning":"<div><p>1. Teatr o\u00fdny alnyp baryl\u00fdan \u00fd\u00f6rite me\u00fddan\u00e7a we umuman teatr, teatr i\u015fi.<\/p><ul><li>Muzyka saz \u00e7al\u00fdar, sahna a\u00e7yl\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gogol \u00abDer\u0148ew\u00e7i\u00bb komedi\u00fdasyny 1836 njy \u00fdylda \u00fdazyp gutar\u00fdar we \u015fol \u00fdyl hem ol komedi\u00fda sahnada o\u00fdnal\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Waka, hadysa.<\/p><ul><li>Mamany\u0148 d\u00f6reden tragedi\u00fda sahnasy birn\u00e4\u00e7e minutlap dymypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahnala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir eseri teatr sahnasynda go\u00fdar \u00fdaly, o\u00fdnar \u00fdaly etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sahy","meaning":"<div><p>Eli a\u00e7yk, gysgan\u00e7 d\u00e4l, jomart.<\/p><ul><li>\u00ddellini\u0148 kakasy hem \u015fe\u00fdle artykma\u00e7 sahy adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahylyk","meaning":"<div><p>Eli a\u00e7yklyk, gysgan\u00e7 d\u00e4llik, jomartlyk.<\/p><ul><li>M\u00e4hri bu sahylygy\u0148 yzyny\u0148 bir \u00e7\u00f6p\u00fcni\u0148 bardygyny a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Amyder\u00fda \u00f6z\u00fcn\u00fc\u0148 kenar \u00fdokasyndaky \u00fderleri sahylyk bilen suwa \u00fdak\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahypa","meaning":"<div><p>1. Kitaby\u0148 depderi\u0148 we \u015f. m. kagyzlaryny\u0148 bir \u00fd\u00fczi, bir tarapy.<\/p><ul><li>Kitap\u00e7any\u0148 alty sahypasyny o\u0148at okap berdim-de, kitaby \u00fdapdym. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kitaby a\u00e7yp birn\u00e4\u00e7e sahypalaryny agdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bolup ge\u00e7en waka, hadysa.<\/p><ul><li>Emma ge\u00e7mi\u015fi\u0148den birje sahypa g\u00f6rkezip ge\u00e7m\u00e4ge rugsat ber ma\u0148a. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sahy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sahylyk.<\/p><ul><li>At \u00e7apy\u015fmagy\u0148 g\u00f6re\u015f tutdurmagy\u0148 we be\u00fdleki i\u015fleri\u0148 hemmesi \u00f6r\u00e4n sahy\u00e7ylyk bilen bellendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sak","meaning":"<div><p>H\u00fc\u015fg\u00e4rlik bilen g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, i\u015fine pugta, berk, du\u00fdgur, eserde\u0148.<\/p><ul><li>Ol ukusyna \u00f6r\u00e4n sakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saka","meaning":"<div><p>\u00ddaby\u0148 der\u00fdany\u0148 suwuny\u0148 b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fderi, taraz.<\/p><ul><li>Arpa-bugda\u00fda baka gid\u00fd\u00e4n suwly \u00fdaby\u0148 uly sakasy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eger \u015fol sakany\u0148 \u00f6z\u00fcnde gidroelektrik stansi\u00fdasy gurla\u00fdsa, \u015fondan alty kolhozy\u0148 obasy y\u015fyk alyp biljek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakak","meaning":"<div><p>1. U\u00fdany\u0148 kellekini\u0148 we \u015f. m. alkym ga\u00fd\u015fy, alkymsa.<\/p><\/div><div><p>2. Kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n telpek, papak \u00fdaly zatlar ga\u00e7mazlyk \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n bagjyk, alkym, bag, tasma.<\/p><ul><li>Ol papagyny\u0148 sakagyny alkymyny\u0148 a\u015fagyna ge\u00e7irdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakaklamak","meaning":"<div><p>Alkym \u00fd\u00fcp\u00fcnden bagyndan pugta tutmak, alkym bagyndan tutup almak.<\/p><ul><li>\u00ddigitleri\u0148 biri ony dessine sakakla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakaklanmak","meaning":"<div><p>Alkym \u00fd\u00fcp\u00fcnden, bagyndan pugta tutulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakaklatmak","meaning":"<div><p>Alkym \u00fd\u00fcp\u00fcnden, bagyndan pugta tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakanaklamak","meaning":"<div><p>Birden dili\u0148 tutulmak, sakynmak, keke\u00e7lemek.<\/p><ul><li>A\u0148kar jogap berende sakanaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ol aljyrady: hi\u00e7 wagtda \u015fatlygyny, ga\u00fdgysyny sa\u00fdgartma\u00fdan gara \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00f6l\u00fcm howpy \u00fda\u00fdyldy, dili tutuldy, sakanaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gelneje, kysmat ba\u015fa n\u00e4me gelse \u00e7ydamaly, \u00e7ekmeli! -- di\u00fdip sakanaklady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakar","meaning":"<div><p>1. Ma\u0148la\u00fdy ak depelli (ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdy sakar al aty\u0148 endamy lowurda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hanha. Ol alyny sakar dor ata seret! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ma\u0148la\u00fd sa\u00e7y d\u00fc\u015fen, takyr, t\u00fc\u00fds\u00fcz ma\u0148la\u00fdly.<\/p><ul><li>\u00ddagyrnysy k\u00fc\u00fdki, sakar ma\u0148la\u00fdy t\u00fc\u0148\u0148i g\u00f6zleri \u00e7ukur, burny e\u015fekgeri\u015f, sesi boguk biri \u00fderinden galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakarbalak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ma\u0148la\u00fdy sakar, re\u0148ki gara suw gu\u015fy, barak.<\/p><ul><li>Bir \u00f6rdek, bir sakarbalak dost bolup adada \u00fda\u015fapdyrlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Semizliginden \u00e7\u00f6ken sakarbalaga du\u015f boldum. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakartorsuk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dd\u00fczi ala zolakly, gysga a\u00fdakly \u00fdabany ha\u00fdwan, torsuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakaw","meaning":"<div><p>Sakynyp geple\u00fd\u00e4n, keke\u00e7.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki gorkup gelen zordan gutulyp, \u00f6m\u00fcrlik sakaw boldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Sakawy\u0148 so\u0148una seret. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakawlamak","meaning":"<div><p>Sakynyp geplemek, keke\u00e7lemek.<\/p><ul><li>Sakawlamasyna garamazdan ol \u00f6r\u00e4n berk kadaly, tejribeli, \u00fc\u00fdtge\u015fik akyly bolan bir adamdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol sakawlap, na\u00fdynjar ses bilen: -- Men n\u00e4me a\u00fdda\u00fdyn? -- di\u00fddi. Nazar onu\u0148 gahary gelende sakawla\u00fdandygyny di\u0148e \u015fu wagt bilip galdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakawlyk","meaning":"<div><p>Sakynyp kynlyk bilen geplemeklik \u00fdagda\u00fdy keke\u00e7lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakga","meaning":"<div><p>Gara\u015fylmaz halatda, birden, dessine.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakgal","meaning":"<div><p>\u00c7ekg\u00e4, duluga we e\u0148ege bit\u00fd\u00e4n gyllar, t\u00fc\u00fd \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><ul><li>Ol orta bo\u00fdly, gyr\u00e7uw sakgal bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>So\u0148ky t\u00fc\u00fdk\u00fclik sakgal ezmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakgalda\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015flary de\u0148 bolan adamlar, \u00fda\u015fytda\u015f.<\/p><ul><li>Obada\u015flar, sakgalda\u015flar n\u00e4me di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015flary de\u0148 bolan, \u00fda\u015fytda\u015f adamlary\u0148 biri-birine \u00fd\u00fcz tutup a\u00fdd\u00fdan s\u00f6zleri.<\/p><ul><li>Hany, siz ba\u015fla\u0148, sakgalda\u015f! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sakgalda\u015f, sen meni o\u00fdnap oturan bola\u00fdma! <span>(\u00abZ\u00e4hmet Garymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakgallak","meaning":"<div><p>G\u00fcr sakgally, sakgaly g\u00fcr \u00e7ykan.<\/p><ul><li>Gyzdurdy suwjuk s\u00f6zler a\u00fddyp, \u00fdanyndaky sakgallak \u00fda\u015fulyny\u0148 \u00fd\u00fcregine d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 biri sakgallak bolup be\u00fdlekisi k\u00f6sedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6lt\u00fcr\u00e4k g\u00f6rn\u00fc\u015fli go\u00fdun g\u00f6z sakgallak adam derwezeden girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakgalsapy","meaning":"<div><p>\u00c7ekg\u00e4 in\u00fd\u00e4n sa\u00e7, sakgaly\u0148 \u00e7ekge sa\u00e7 bilen birle\u015fip gid\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Sakgalsapy go\u00fddurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakgalsyz","meaning":"<div><p>Sakgal \u00e7ykmadyk, k\u00f6se.<\/p><\/div>"},{"headword":"sakgy\u00e7","meaning":"<div><p>1. \u00c7e\u00fdnemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan madda.<\/p><ul><li>Semente sakgy\u00e7 \u00fdaly \u00fdapy\u015f\u00fdan gowy \u00e7\u00e4ge tapyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmligi\u0148, agajy\u0148 i\u00e7inden \u00e7yk\u00fdan \u015fire, sakyz, \u015fepbik.<\/p><\/div>"},{"headword":"saklamak","meaning":"<div><p>1. Tutup durmak, eli\u0148de tutmak.<\/p><ul><li>S\u00fcl\u00e7i \u00f6z elinde suwly stakany n\u00e4hak sakla\u00fdandygyna d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol kitaby elinde saklap durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duruzmak, togtatmak.<\/p><ul><li>Serge\u00fd Stepanowi\u00e7 ma\u015fyny saklady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z eklenji\u0148de garamagy\u0148da \u00fda\u015fatmak; idetmek, eklemek.<\/p><ul><li>Semiz saklap, ba\u015f sanyny k\u00f6peldip bilse\u0148 sa\u0148a bagt getirer. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Mallary \u00f6l\u00fcm-\u00fditimsiz we semiz saklamak k\u00f6p derejede \u00e7opana baglydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Uly ma\u015fgala saklamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. E\u00fdelik etmek, g\u00f6zeg\u00e7ilik, etmek, g\u00f6z-gulak bolmak, goramak.<\/p><ul><li>Bir seni\u0148 garry ene\u0148 \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fc\u0148i saklap otyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zada da\u00fdan\u00e7 bolup hyzmat etmek, g\u00f6termek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 p\u00fcrslerin diwar sakla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00ddany\u0148dan go\u00fdberm\u00e4n duruzmak, eglemek.<\/p><ul><li>Men ony \u00f6\u00fd\u00fcmizde iki sagat sakladym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Sak\u00e7ylyk etmek, gorag etmek, goramak.<\/p><ul><li>Ene b\u00f6wet saklamaga \u015fe\u00fdle sak bolsa-da onu\u0148 sak\u00e7ylygy bu gezek \u015fowuna d\u00fc\u015fmedi. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. A\u00fdap tutmak, a\u00fdamak, goramak.<\/p><ul><li>Men olary g\u00f6z\u00fcmi\u0148 g\u00f6reji \u00fdaly saklaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Sakla samany, geler zamany. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>9. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gizlemek, \u00fda\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Kem-k\u00e4s \u00fdalbara\u00fdyn-da etjek i\u015fimi \u00f6z \u00fdanymda sakla\u00fdyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Belli bir maksat \u00fc\u00e7in tutmak, edinmek, eklemek we \u015f. m.<\/p><ul><li>Gyzylhan dumly-du\u015fda dozor sakla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Baggo\u00fdun saklamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saklanmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148e erk edip bilmek, \u00f6z\u00fc\u0148e bu\u00fdurmak.<\/p><ul><li>Nurjahan syr bildirm\u00e4n saklansa-da, \u00fdeke galanda g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fyny saklap bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her ni\u00e7ik hem bolsa mugallym saklanyp: -- K\u00e4\u00fdinmek gerek d\u00e4l! -- di\u00fdip \u00fd\u00fczlendi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdak \u00e7ekmek, da\u00fdanmak, durmak, eglenmek.<\/p><ul><li>H\u00e4lki gyzjagaz i\u00e7erik girdi-de gapyny\u0148 agzynda saklanyp sorady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Gyz n\u00e4z edip ga\u00e7\u00fdar bagy gabatlap, \u00fdigit kow\u00fdar: -- Gitme, saklan g\u00f6zelim! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Idedilmek, eklenmek.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijik \u00e7agajyklar \u00fdaslide gowy saklan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bar bolmak, bolmak.<\/p><ul><li>Zy\u00fdanly duzlary\u0148 toprakda artykma\u00e7 saklanmagy pagta\u00e7ylyga \u00e4girt uly zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Garawly bolmak, a\u00fdalyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Tohumlar \u00fd\u00f6rite ja\u00fdlarda saklanmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00d6z\u00fc\u0148i gorap bilmek.<\/p><ul><li>Trahomany\u0148 \u00fdoku\u015fmagyndan saklanmagy\u0148 i\u0148 o\u0148at seri\u015fdesi arassa\u00e7ylykdyr. <span>(S. K. Kranow, Howply G\u00f6z Agyry Keselli we Olary\u0148 \u00d6\u0148\u00fcni Almagy\u0148 \u00c7\u00e4releri)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. \u00d6\u0148\u00fcnde durup bilmek, \u00e7ydam etmek.<\/p><ul><li>Bent suwu\u0148 badyna saklanyp bilmedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00dderine \u00fdetirilmek, esewan edilmek.<\/p><ul><li>Tertip-d\u00fczg\u00fcni\u0148 saklany\u015fy hem-de okuwy\u0148 \u00fdyllyk jemlerini\u0148 n\u00e4hili netijeler bermegi hakynda pikirlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Abat galmak, \u00fdygnalyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u015f\u00fck\u00fcr, birsydyrgyn saklanmak. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Saklaw edilme, garalmak.<\/p><ul><li>Zapowednikler goralyp saklan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saklatmak","meaning":"<div><p>1. Elinde tutduryp duruzmak.<\/p><\/div><div><p>2. Hereketini togtatdyryp duruzmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny saklatdy-da: -- D\u00fc\u015f! -- di\u00fddi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birine saklamaga bermek, gara\u015fyk etdirmek.<\/p><\/div><div><p>4. E\u00fdelik etdirmek, g\u00f6zeg\u00e7ilik etdirmek, g\u00f6z-gulak boldurmak.<\/p><\/div><div><p>5. \u00ddanyndan go\u00fdbertm\u00e4n eglendirmek.<\/p><\/div><div><p>6. Saklaw etdirmek, goratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saklaw","meaning":"<div><p>Bir zady birini gorap saklamak \u00fc\u00e7in go\u00fdlan topar, gorag (adam we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gola\u00fddaky saklawda duran kazaklar s\u00fc\u00fdkd\u00fcrip gygyry\u015f\u00fdardylar. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 da\u015flaryny\u0148 saklawlary \u00f6\u0148k\u00fcsinden gow\u015fama\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Saklap durmaga k\u00f6mekle\u015fmek, saklamaga k\u00f6mek edi\u015fmek, tutu\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Idedi\u015fmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek, seredi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7aga sakla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Duruzmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>4. G\u00f6zeg\u00e7ilik edi\u015fmek, sak\u00e7ylyk edi\u015fmek, gora\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saklyk","meaning":"<div><p>1. Berklik, pugtalyk, du\u00fdgurlyk, eserde\u0148lik, h\u00fc\u015fg\u00e4rlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> sak\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Olar \u00f6\u0148ki iki s\u00fcrini\u0148 t\u00f6wereginde gapan gurdular, saklyk etmek bilen me\u015fgul boldular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saky","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Me\u00fdlisi alyp bar\u00fdan, me\u00fdlise \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n, arak-\u015ferap s\u00fcz\u00fcp ber\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Wasili\u00fd ho\u015fla\u015fyk me\u00fdlisini\u0148 sakysy bolmagy Swetlana tab\u015fyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Owadan \u00fda\u015f sakylar -- me\u00fd gu\u00fd\u00fdanlar g\u00f6z-ga\u015f kakmalar bilen me\u00fd gu\u00fd\u00fdardylar. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakynjyramak","meaning":"<div><p>Sakyna-sakyna geplemek, gepl\u00e4ni\u0148de k\u00e4te sakynmak, sakynybrak geplemek.<\/p><ul><li>Jogap berip ba\u015flanymda birneme sakynjyradym. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Orta bo\u00fdly pe\u015feneli bir \u00e7al elini\u0148 a\u00fdasy bilen sakgalyny owu\u00e7lap, sakynjyrap gepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakynmak","meaning":"<div><p>Sakawlap geplemek, sakynjyrap geplemek.<\/p><ul><li>Ol dilini peltekledip sakynyp gepledi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrdamak","meaning":"<div><p>1. Arasyny kesm\u00e4n gepl\u00e4p durmak, birsyhly dynman geplemek.<\/p><ul><li>Jemal eje gep d\u00fc\u015f\u00fcndirjek bolsa\u0148 uzyn g\u00fcnl\u00e4p sakyrdamaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bolgusyz g\u00fcrlemek, \u00fda\u0148ramak.<\/p><ul><li>Da\u00fdy men birazajyk sakyrdadym weli, hern\u00e4 bagy\u015flarsy\u0148. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bilelikde irginsiz g\u00fcrlemek, geple\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 Halnazary agzamagyndan belli-beter hem onu\u0148 bilen uzak g\u00fcn sakyrda\u015fmagyndan saw\u00e7ylyga gelenini a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz \u00fd\u00f6r\u00fc\u015flere gatna\u015fan her bir adamy\u0148 bil\u00fd\u00e4n bir me\u0148ze\u015f harby g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini ara atyp uzat wagt sakyrda\u015fyp oturdyk. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fip oturmak, \u00fda\u0148ra\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol bular bilen k\u00e4n sakyrda\u015fman, j\u00fcb\u00fcsinden \u015fakyrdap duran onlujagy \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrdy","meaning":"<div><p>1. Dynuwsyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 birsyhly irginsiz geple\u00fdi\u015f.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan Potdyny\u0148 sakyrdysyna gulak asman, \u00f6z ugruna \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>D\u00fcrli warsakydan, P\u00f6kgini\u0148 sakyrdysyndan so\u0148 Nobat mirap s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u015f, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Munu\u0148 so\u0148suz sakyrdysyndan men bir salym dyna\u00fdyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrtga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Mallary\u0148 bedenine \u00fdapy\u015fyp, olary\u0148 ganyny sorup \u00fda\u015fa\u00fdan m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Gizl\u00e4p bolar \u00fdaly, ol be\u00fdle owunjak m\u00f6jekmidi, sakyrtga \u00fda-da m\u00fctr\u00fck \u00fdalymydy? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Edil sakyrtga d\u00f6ndi, \u00fdapy\u015fdy a\u00fdrylmady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrtgalamak","meaning":"<div><p>Sakyrtga basmak, sakyrga d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4miz sakyrtgalapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sakyrtgalatmak","meaning":"<div><p>Sakyrtga basdyrmak, sakyrtga d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sak\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir zady sakla\u00fdan, g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, gorag\u00e7y, garawul.<\/p><ul><li>Bagtly eziz Watanmy\u0148 sak\u00e7ysy men bu g\u00fcnde. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sak\u00e7ylar g\u00fcndizleri \u015fol k\u00fcmejikde sa\u00fdalap, t\u00f6weregine g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Sak\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri onu\u0148 \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n i\u015fi, garawullyk.<\/p><ul><li>Nurberdi aga bolsa guwan\u00e7 bilen olary\u0148 yzyndan garap, \u00f6z sak\u00e7ylygynda galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ur\u015fujylar gijesine iki sagatdan, bir sagatdan \u00e7al\u015fyp sak\u00e7ylykda dur\u00fdardylar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sal","meaning":"<div><p>Suwda \u00fd\u00fczmek \u00fda-da suwdan ge\u00e7mek we \u015f. m. \u00fc\u00e7in biri-birine baglanan birn\u00e4\u00e7e aga\u00e7.<\/p><ul><li>Ga\u00fdyklar, sallar, g\u00e4miler kerweni der\u00fdany\u0148 sag kenaryna tarap ugrady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 i\u00e7i bilen \u00fd\u00fckli sallar we \u00fde\u0148il ga\u00fdyklar howp astyna d\u00fc\u015fen \u015f\u00e4here terslin-o\u0148lyn gid\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sal-sal","meaning":"<div><p>Sallam-sajak, \u00fdyrtyk-\u00fdirik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 bolsa b\u00fctin egin-ba\u015fy sal-sal. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Ine, seret, onu\u0148 egnind\u00e4ki k\u00f6\u00fdnegi sal-sal bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salam","meaning":"<div><p>1. Birine du\u015fany\u0148da dostluk, m\u00e4hribanlyk du\u00fdgusy h\u00f6km\u00fcnde a\u00fddyl\u00fdan a\u0148latma.<\/p><\/div><div><p>2. Hat dil we \u015f. m. \u00fcsti bilen iberil\u00fd\u00e4n saglyk-amanlyk.<\/p><ul><li>Men \u00f6t\u00fcn\u00e7 soramak bilen uzak \u00fdoldan \u00fdakyn \u00fd\u00fcrekden salam g\u00f6nder\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Salam, G\u00fcndogary\u0148 gyz-gelinleri. <span>(\u00abOkt\u00fdabr \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salamat","meaning":"<div><p>Sag-gurgun, aman-esen, aman-sag, sag-aman.<\/p><ul><li>Sen ba\u015farnykly bolsa\u0148, apat der\u00fdasynda \u00fd\u00fcz\u00fcp kenara salamat \u00fdetersi\u0148. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salamatlyk","meaning":"<div><p>Sag-gurgunlyk, aman-esenlik, aman-saglyk, sag-amanlyk.<\/p><ul><li>I\u00e7erleri\u0148iz we Muhatlary\u0148 i\u00e7ersi salamatlykdyr-da?! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salamla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birine salam bilen \u00fd\u00fczlenmek, salam aly\u015fmak, salam berip g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol bizi g\u00f6ren \u00fderinde salamla\u015fmagy\u0148 deregine ba\u015fyny atyp ge\u00e7iber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>In\u017eener Gorbatow Babany g\u00f6r\u00fcp, guwan\u00e7 bilen salamla\u015fyp g\u00f6r\u00fc\u015fdi salamla\u015fyp o\u0148a berdim elimi, sora\u015fdym a\u00fdtdym arzy-halymy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salam\u00e4lik","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 a\u00fdal ma\u015fgalalary\u0148 ber\u00fd\u00e4n salamy.<\/p><ul><li>O\u0148at ge\u00fdn\u00fcwli, semiz a\u00fdal: -- Salam\u00e4lik \u015eyh aga! -- di\u00fdip, i\u00e7erik girdi. <span>(N. Pomma, Egri Enikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salaty","meaning":"<div><p>\u00ddurt \u00fdykan, bozuk.<\/p><ul><li>A\u00fdu, gara gelin senem \u00fdedi \u015f\u00e4heri \u00fdykyp, \u00fdedi der\u00fdany\u0148 suwuny i\u00e7en salatyny\u0148 tarapyny \u00e7al\u00fdarsy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u015eu salaty bir zatlar a\u0148tap \u00fd\u00f6ren bolmasyn. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salawmale\u00fdkim","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 erkek adamlary\u0148 ber\u00fd\u00e4n salamy.<\/p><ul><li>Bahar salawmale\u00fdkim, \u00fderi gurgunmysy\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saldam","meaning":"<div><p>El bilen g\u00f6terilende durul\u00fdan agram, agyrlyk.<\/p><ul><li>Da\u015fyna \u00e7it \u00e7ekilen galy\u0148 kitap elleri\u0148e saldam berip dur. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saldamlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> saldarlamak.<\/p><ul><li>Ol kelem kellesini saldamlap g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Sary, a\u00fdd\u00fdan s\u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6\u0148\u00fcrti saldamlap g\u00f6r! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagyn A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saldamly","meaning":"<div><p>1. Ele saldam ber\u00fd\u00e4n, agyrlyk ber\u00fd\u00e4n \u00f6z\u00fcne g\u00f6r\u00e4 agramly bolan.<\/p><ul><li>Ol uzyn nilli, saldamly sapan\u00e7adan g\u00f6z\u00fcni a\u00fdyrman uzak oturdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd d\u00e4l, agras, pa\u00fdhasly, salykatly, \u00fderlikli.<\/p><ul><li>Annatagan, sen saldamly adamsy\u0148 ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saldarlamak","meaning":"<div><p>1. Ele alyp agramyny \u00e7aklap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Ol alyp gitjek \u00e7emedanyny saldarlap g\u00f6rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pikirlenip g\u00f6rmek, pa\u00fdhas edip g\u00f6rmek, o\u00fdlap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Sary aga a\u00fdtjak gepini i\u00e7inden telim gezek saldarlap g\u00f6r\u00fcp, so\u0148ra orta at\u00fdan adamdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saldyrmak","meaning":"<div><p>1. Bina etdirmek, gurdurmak.<\/p><ul><li>Annaguly \u00fdanwar a\u00fdyna \u00e7enli k\u00f6neje \u00f6\u00fdlerini\u0148 \u00fderine iki sany polly-potolokly gowy ja\u00fd saldyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ine go\u00fddurmak, i\u00e7ine \u00fderle\u015fdirtmek, ja\u00fdla\u015fdyrtmak.<\/p><ul><li>Ejem ge\u00fdimleri sandyga saldyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015fe okuwa we \u015f. m. \u00fderle\u015fdirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"salgamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bula\u00fdlamak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan Potda elini salgady-da, \u00f6z ugruna \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salga\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady howada bulap y\u015farat edi\u015fmek, gollary\u0148y galgady\u015fmak, k\u00f6p bolup salgamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"salgy","meaning":"<div><p>Bir \u00fderi soralanda beril\u00fd\u00e4n \u00fda-da alyn\u00fdan maglumat, birini \u00fda-da bir zady g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n y\u015farat, ugur g\u00f6rkezi\u015f.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeliler olara ellerini uzadyp, salgy berdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol el salgy bilen da\u015f i\u015fikde \u00e7agasyny\u0148 \u00fdanynda gy\u015faryp \u00fdatan a\u00fdalyny g\u00f6rkezipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salgylanmak","meaning":"<div><p>Bir zady anyklamak \u00fda-da tassyklamak \u00fc\u00e7in ba\u015fga bir zada esaslanmak, salgy almak.<\/p><ul><li>Darwin \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertlerini\u0148 \u00f6zgerip dur\u00fdanlygyna dogru\u00e7yllyk bilen salgylandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salgyla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere barmaklygy \u00fda-da gelmekligi wadala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"salgym","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fdetimden a\u0148yrda o\u0148at sa\u00fdgaryp bolma\u00fdan predmetleri\u0148 formalary \u00f6zgerip, howa bilen utga\u015fyp, atmosferada emele gel\u00fd\u00e4n optiki \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>A\u00fd buludy\u0148 a\u0148yrsynda salgym berip \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><li>Bu g\u00f6rn\u00fc\u015fler bada-bat g\u00f6\u00fd\u00e4 d\u00fc\u00fd\u015fd\u00e4ki bir salgym \u015fekilli bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salgymlamak","meaning":"<div><p>Salgym atmak, salgym atyp g\u00f6r\u00fcnmek, da\u015fdan \u00e7ala g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne bir zat salgymlap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00e4mi \u00abMolni\u00fda\u00bb teplohodydy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salgyt","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wlet tarapyndan ilaty salyn\u00fdan t\u00f6leg.<\/p><ul><li>Oba hojalyk salgydy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyzy\u0148 hossary tarapyndan gelin edinjek tarapa gyzy\u0148 bahasy h\u00f6km\u00fcnde talap edil\u00fd\u00e4n zatlar, galy\u0148.<\/p><ul><li>Saw\u00e7ylar gyzy\u0148 salgydyny soranda, G\u00fcl \u015fu a\u015fakdakylary sanapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkym","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcm we \u015f. m. hasylyny\u0148 bir sapakda \u00fderle\u015fen topbagy, ho\u015fasy.<\/p><ul><li>Baga girse\u0148 gollaryna bak, sansyz salkym d\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkyn","meaning":"<div><p>Yssy-da d\u00e4l, sowuk-da d\u00e4l, myla\u00fdym sergin (howa hakda).<\/p><ul><li>Salkyn \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Gije salkyn we \u00e7ygly \u015femal bilen birlikde geldi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdany ekmedik salkynda, \u00fdatmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkynlamak","meaning":"<div><p>1. Salkyn bolup ba\u015flamak, salkyn howa bolmak.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcp duran \u015femal gara\u0148ky gatly\u015fandan be\u00fdl\u00e4k salkynlap ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salkyn \u00fderde, howada bolmak, dem-dyn\u00e7 almak, salkyn \u00fdere \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Sa\u00fdasyna ke\u00e7e atyp, salkynlap \u00fdata\u00fdmaly. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkynlanmak","meaning":"<div><p>Birneme salkynlyk arala\u015fmak, salkyn bolmak, serginlenmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148k\u00fcsine g\u00f6r\u00e4 howa salkynlandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Salkynlap ba\u015flamak, az-kem salkynlamak, salkynlyk arala\u015fmak, serginle\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00fcndizi\u0148 gyzgyn howry sowlup, gije salkynla\u015fypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salkynlyk","meaning":"<div><p>Salkyn bolmaklyk, salkyn howa, myla\u00fdymlyk, serginlik.<\/p><ul><li>Salkynlyk arany \u00fc\u00e7in A\u00fdsoltan \u00fde\u0148illik bilen dem al\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 s\u00e4hrany \u00fdalap gel\u00fd\u00e4n \u00fdaz \u015femaly salkynlyk getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>I\u0148rik garalmagy bilen birlikde mawy asmandan \u00fdere \u00fdakymly bir salkynlyk-da arala\u015f\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallah","meaning":"<div><p>A\u00fdaly bolmadyk, a\u00fdalsyz, ma\u015fgalasyz.<\/p><ul><li>Indi seni\u0148 bar i\u015fi\u0148 g\u00f6ren sallahlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcp s\u00f6za\u00fddyjy gezip \u00fd\u00f6rmek bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eger \u00fdene d\u00f6rt-b\u00e4\u015f \u00fdyl sallah gezse\u0148iz, hi\u00e7 biri-de gelmez. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallahlyk","meaning":"<div><p>Sallahy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, a\u00fdalsyzlyk, ma\u015fgalasyzlyk.<\/p><ul><li>Sallahlykdan pe\u00fdda \u00fdok. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Ah, \u00fdetimligi\u0148, sallahlygy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne k\u00f6z degsin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallah\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sallahlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sallam-sajak","meaning":"<div><p>Sal-sal bolan, \u00fdyrtylyp sallany\u015fyp duran, ele\u015fan.<\/p><ul><li>Olary\u0148 eginlerind\u00e4ki sallam-sajak bolan k\u00f6\u00fdnekleri gapdallaryny-da \u00f6rtme\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallamak","meaning":"<div><p>\u00ddokardan a\u015fak go\u00fdbermek, \u00fduwa\u015flyk bilen a\u015faklygyna \u00fd\u00fcp we \u015f. m. arkaly indermek.<\/p><ul><li>Bagyry\u0148 jo\u015fgunly \u00fdabyny\u0148 gyrasynda oturyp, a\u00fdagymy i\u00e7ine salladym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men \u00fdokardan torba sallaryn. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallanjyramak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i a\u015fak salyp sa\u00fdki\u0148 basyp \u00fd\u00f6remek, sallanybrak \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sallanjyrap \u00fd\u00f6ri\u015fi Soltans\u00f6\u00fdn\u00fc\u0148 b\u00fctin durmu\u015fyny \u00f6z\u00fcne \u00e7ekipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Sallanjyrap, ema\u00fd bilen \u00e4tle\u00fd\u00e4r, garanjaklap, g\u00f6r kimidir \u00fdatla\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan a\u015faklygyna \u00fd\u00fcp bilen d\u00fc\u015fmek, inmek, egilmek.<\/p><ul><li>Erik miwelerini\u0148 agramyna \u015fahalary a\u015fak sallanypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7ogly g\u00fcn a\u015fak sallanypdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Asylyp durmak, asylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bilinden sallan\u00fdan gapda alty okly nagan bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eemal penjireleri\u0148 iki \u00fdanyndan sallan\u00fdan \u00fdukajyk tutularyny biraz galgad\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i a\u015fak salyp, spesifik ritmli a\u00fdak basmak \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Gaz \u00fd\u00f6ri\u015fli sallanyp bar\u00fdan A\u00fdsoltan ol a\u00fddymy du\u00fdma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol birden \u00f6pi\u015fgeden Nabat gyzy\u0148 eli bedreli suwa sallanyp bar\u00fdanyny g\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sallan\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine \u00e7aga salnyp \u00fcwrel\u00fd\u00e4n enjam.<\/p><ul><li>\u015eirin uka batyp \u00fdatyr b\u00e4bejik parahat dem alyp sallan\u00e7agynda. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 hem \u00e7aga h\u00fcwd\u00fcl\u00e4sim, sallan\u00e7ak \u00fcwr\u00e4sim gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> hi\u0148\u0148ildik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sallatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokardan a\u015faklygyna uzadyp go\u00fdbertmek, indertmek.<\/p><\/div><div><p>2. Asyp go\u00fddurmak, asdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"salla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sallamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddokardan a\u015faklygyna uzaly\u015fyp gitmek, a\u015fak egli\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alar hem gulaklaryny salla\u015fyp dady-per\u00fdat ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salma","meaning":"<div><p>Ene \u00fdapdan bir-iki gulaklyk suw sowul\u00fdan ki\u00e7ir\u00e4k \u00fdap, aryk.<\/p><ul><li>Suwlar ak\u00fdar salmalarda \u015farla\u015fyp. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Olar salmany\u0148 bo\u00fdunda du\u015fu\u015fyp salamla\u015fdylar. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salmak","meaning":"<div><p>1. Bina etmek, gurmak.<\/p><ul><li>Nirede k\u00f6mek\u00e7i desgalar salmalydygyny bilip biljekler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7ine \u00fda-da a\u015fagyna go\u00fdmak, \u00fderle\u015fdirmek, i\u00e7inde ja\u00fdla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddygan otlarymy halta salyp gijara \u00f6\u00fde bakan ugradym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015fe, okuwa we \u015f. m. \u00fderle\u015fdirmek, girizmek.<\/p><ul><li>Men sizi telegrafa i\u015fe saldym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady birine \u00fda-da bir tarapa dazladyp go\u00fdbermek, zy\u0148mak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar ellerinde gar tokgalap o\u0148a sal\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ny\u015fan, bellik etmek.<\/p><ul><li>Tagma salmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Gulak salmak, di\u0148 salmak, maslahat salmak, nazar salmak, \u00fdada salmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salparmak","meaning":"<div><p>Salpy bolmak, gow\u015fap a\u015fak sallanyp durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 e\u0148egini\u0148 a\u015fagyndaky salparan hamy tutr\u00e4p m\u00fc\u0148k-m\u00fc\u0148k ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Murtlary hem salparyp \u00fdatan, agzy bolsa nasly \u00fdaly \u00fdumralyp duran bir adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salpartmak","meaning":"<div><p>Salpy etmek, gow\u015fadyp salpy g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><ul><li>\u00ddabysy n\u00e4\u00e7e gulagyny saldardyp barsa, onu\u0148 \u015fon\u00e7a hem ke\u00fdpi k\u00f6kdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salpy","meaning":"<div><p>A\u015fak sallanyp duran.<\/p><ul><li>Salpy dodaklary bilen \u00fderi s\u00fcpl\u00e4p \u00fdama\u015fgandan ot i\u00fdm\u00e4ge durdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Gapyny\u0148 gola\u00fdynda da\u0148lan salpy gulak ak e\u015fek \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki \u00e7i\u0148rikden g\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz k\u00fcm\u015f\u00fcld\u00e4p durdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salykat","meaning":"<div><p>Edep, sypa\u00fdy\u00e7ylyk, adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Adamda bir salykat bolmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salykatly","meaning":"<div><p>Gepi-s\u00f6zi \u00fderlikli, edepli sypa\u00fdy.<\/p><ul><li>Belki, bu salykatly adam \u00f6z\u00fcni ylymly-bilimli g\u00f6rkezjek bolup \u00fd\u00f6ren adamdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Salykatly sada \u00fdigit, \u00e7aga kimin g\u00f6wni p\u00e4kdi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salykatlylyk","meaning":"<div><p>Edeplilik, \u00fderliklilik, sypa\u00fdy\u00e7ylyklylyk.<\/p><ul><li>Salykatlylyk bilen ba\u015f egip goltugym suratly k\u00fcm\u00e4 \u00e7ykdym. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><li>Orta \u00fda\u015fan, gara\u00fdagyz adam salykatlylyk bilen salam berip i\u00e7erik girdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salym","meaning":"<div><p>Wagt m\u00f6\u00e7beri, wagt, pursat.<\/p><ul><li>Sazagy\u0148 gyrkym di\u00fdip gidenine k\u00e4n salym ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsaltan)<\/span><\/li><li>Az salymdan so\u0148 me\u00fddan adamdan doldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"salynmak","meaning":"<div><p>1. Bina edilmek, gurulmak.<\/p><ul><li>Ol dagda bir m\u00e4k\u00e4m gala salyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>O\u0148 \u00fcst\u00fcnde salynypdyr t\u00e4sin ja\u00fdy onu\u0148 her \u00e7yrasy g\u00f6\u00fd\u00e4 a\u00fda ta\u00fd. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in gurmak, bina etmek.<\/p><ul><li>Bular iki otagdan ybarat bolan ja\u00fd salyndylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u00e7ine \u00fda-da a\u015fagyna go\u00fdulmak, i\u00e7ine \u00fderle\u015fdirilmek, ja\u00fdla\u015fdyrylmak.<\/p><ul><li>Go\u015flary\u0148 hemmesi halta salyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u015fe, okuwa we \u015f. m. \u00fderle\u015fdirilmek, girizilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"saly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bina etm\u00e4ge, gurmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fd saly\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderle\u015fdirm\u00e4ge, salmaga, girizm\u00e4ge k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lary ja\u00fda saly\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ur\u015fup-s\u00f6g\u00fc\u015fmek, dawala\u015fmak.<\/p><ul><li>Gelen badyna sen-de \u00fdok, men-de \u00fdok, Meret bilen sal\u015fyp aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u015fe, okuwa we \u015f. m. girmegine k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fderle\u015fdiri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sal\u00fdut","meaning":"<div><p>\u00ddarag (top we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Raketa atmak, ba\u00fddak galdyrmak we ba\u015fgalar arkaly dabaraly g\u00f6rn\u00fc\u015fde beril\u00fd\u00e4n harby salam, gutlag.<\/li><li>Artilleri\u00fda sal\u00fdutyny\u0148 otuz zalpy g\u00fcmm\u00fcrde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sal\u00fdut ber\u00fd\u00e4r \u00fde\u0148ijiler \u015fanyna. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samahyllamak","meaning":"<div><p>Biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, bolgusyz, ugursyz g\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Hany samahyllap durma-da, ony \u015fu ta\u00fddan a\u00fdyr di\u00fddigim a\u00fdyr. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderi, samahyllap durma-da barsana, oglan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samahylla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biderek, ugursyz, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Dildar ol t\u00f6hmet\u00e7i bilen samahylla\u015fmak i\u015flem\u00e4n, o\u0148a bakan gy\u00fdyk seretdi-de gidiberdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir i\u015f wagty, samahylla\u015fyp durmaga pursat \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samahylly","meaning":"<div><p>Biderek \u00fda\u0148rama, ugursyz g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Nurjan onu\u0148 samahyllysyna \u00e7igit \u00fdalyjak \u00e4hmi\u00fdet bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saman","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen bugda\u00fdy\u0148, arpany\u0148 owranan gabyk we baldak b\u00f6lejikleri.<\/p><ul><li>Sygyryp, \u015femala garap, \u00e7\u00e4ji samandan sa\u00fdlady. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Hi\u00e7 mejalym galmady me\u0148 i\u00fden dek saman, kepek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samanhana","meaning":"<div><p>Saman saklan\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Samanhanany gepi\u0148 gysgasy howlyny\u0148 i\u00e7inde pi\u015fige hem bukulara \u00fder go\u00fdman barlap \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Pi\u015figi\u0148 \u00fdyldamlygy, samanhana \u00e7enli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sama\u00e7aw","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bo\u00fduntyrak agajyny\u0148 iki gapdalyna hamyt h\u00f6km\u00fcnde sokul\u00fdan kelte aga\u00e7.<\/p><ul><li>Bo\u00fduntyrygy\u0148 sama\u00e7awlaryndan hi\u00e7 biri galman, k\u00e4bir \u00fderini sary garynja \u00fdalapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sambo","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> \u00ddaragsyz \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148i goramak t\u00e4limi, \u00e7yl\u015fyrymly g\u00f6re\u015fi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sammyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Agzyndan bolgusyz s\u00f6z k\u00f6p \u00e7yk\u00fdan, akylsyz, samsyk.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcn \u00fdaly sammykdyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sammykla\u00e7","meaning":"<div><p>Gepi-s\u00f6zi ugursyz, akyly dagan, samsykla\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 etlek go\u0148ur \u00fd\u00fcz\u00fcnde sammykla\u00e7 gara\u00fdan symgylt g\u00f6zlerinde d\u00fcn\u00fd\u00e4 aladasyndan hi\u00e7bir zat g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sammyldamak","meaning":"<div><p>Bolgusyz s\u00f6zler geplemek.<\/p><ul><li>I\u0148 gowusy sammyldama-da go\u00fdny s\u00fcr-de ugra! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samoder\u017eawi\u00fde","meaning":"<div><p>Monarhy\u0148 \u00e7\u00e4ksiz ygty\u00fdarlylygyna esaslanan d\u00f6wleti dolandyry\u015f sistemasy, paty\u015fa h\u00f6k\u00fcmeti.<\/p><ul><li>Pu\u015fkini\u0148 k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 arasynda samoder\u017eawi\u00fde gar\u015fy s\u00f6zler a\u00fdtmagy onu\u0148 me\u015fhurlygyny artdyr\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samogan","meaning":"<div><p>Elde edil\u00fd\u00e4n \u00fdasama arak.<\/p><\/div>"},{"headword":"samramak","meaning":"<div><p>1. Hu\u015fu\u0148y \u00fditirip, alasarmyk s\u00f6zler a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Akmyrat \u00fdene \u00f6z\u00fcni \u00fditirip samramaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u015f samahyllamak, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, \u00fda\u0148ramak.<\/p><ul><li>\u00ddigit bardyr, sana ge\u00e7mez, samrar otyr \u00fc\u00fdni \u00f6\u00e7mez. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen ba\u015flygy\u0148 gyzy boldugy\u0148 ak paty\u015fany\u0148 gyzy boldugy\u0148my? -- di\u00fdip, gyssag aralykda samrady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samratmak","meaning":"<div><p>1. Hu\u015fdan a\u00fdryp alasarmyk s\u00f6zler a\u00fdtdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biderek, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdirmek, samahyllatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"samra\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hu\u015fdan a\u00fdrylyp, alasarmyk s\u00f6zler a\u00fddy\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biderek, bolgusyz s\u00f6zler a\u00fddy\u015fyp oturmak, samahylla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"samsyk","meaning":"<div><p>Akyly kem, akyly gelip-gitmeli, akylsyz kelesa\u0148.<\/p><ul><li>Selbi sapany gazete \u00f6w\u00fcp \u00fdazy\u015fy\u0148 bilen baryp \u00fdatan samsyk di\u00fdsene! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samsyklamak","meaning":"<div><p>1. Samsyklyk etmek, kelesa\u0148lyk etmek, akyly\u0148y gidermek.<\/p><\/div><div><p>2. Bolgusyz s\u00f6zler a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Agzy\u0148y onda-munda urup, samsyklap oturma!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samsyklyk","meaning":"<div><p>Kelesa\u0148lyk, kemakyllylyk, akylsyzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 samsyklyga salyp a\u00fdd\u00fdan s\u00f6zlerini kagyz \u00fd\u00fcz\u00fcnde be\u00fdan etmek kyn. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samyr","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Go\u0148ur s\u00fct\u00fckli we gymmat derili, ki\u00e7ir\u00f6k \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde a\u00fdylar, samyrlar, belkalar, tilkiler, sugunlar mekan tut\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Samry\u0148 derisi gymmat baha derilerden biridir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samyr-sumur","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015fn\u00fcksiz samyrdy, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Ogly ukyny\u0148 alasarmyklygynda samyr-sumur etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samyrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> samramak.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me samyrda\u00fdarsy\u0148? Men d\u00fc\u015femok. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samyrdatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> samratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"samyrda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> samra\u015fmak.<\/p><ul><li>Samyrda\u015fyp oturmagy\u0148 n\u00e4me geregi bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"samyrdy","meaning":"<div><p>1. Agyr syrkawy\u0148 \u00fda-da ukudaky adamy\u0148 alasarmyk gepi-g\u00fcrr\u00fc\u0148i.<\/p><ul><li>Artyk sol sekunt-da \u00fdarala bakan topuldy, onu\u0148 \u00fcst\u00fcne abandy, onu\u0148 d\u00fc\u015fn\u00fcksiz samyrdysyny e\u015fitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugursyz-utgasyz \u00fda\u0148rama, bo\u015f samahylly g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Gitleri\u0148 d\u00e4lilik samyrdy ide\u00fdalaryna durmu\u015fa ge\u00e7mek kysmat bolmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6zara \u00fduwa\u015fja edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 \u00e7ala e\u015fidil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Erkek adam \u00fdok! -- di\u00fden samyrdysy e\u015fidildi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"san","meaning":"<div><p>1. Predmeti\u0148 hadysany\u0148 we \u015f. m. sanalmakda mukdaryny tertibini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hasap.<\/p><ul><li>Birden bulary\u0148 go\u015funda \u00fc\u00e7 atly, bir py\u00fdada, d\u00f6rt sany \u00fdaragly adam h\u00e4zir boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Mallary\u0148 sany art\u00fdar, tohumy gowulan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adamzada bolan sahawatly, adamk\u00e4r\u00e7ilikli gara\u00fdy\u015f, adam deregine hataryna go\u015fuly\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagt men \u00fdalyda san \u00fdokdy hossar bolup kuwwat berdi gurulta\u00fd. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> Sanalmakda mukdar, tertip bildir\u00fd\u00e4n s\u00f6z topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanag","meaning":"<div><p>Sanama, hasap, hasapla\u00fdy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanagatla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Sanagaty gi\u0148den \u00fda\u00fdba\u0148landyrmak, senagaty \u00f6sd\u00fcrmek, k\u00e4rha-nalary artdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanalmak","meaning":"<div><p>Sany, mukdary jemi kesgitlenmek, hasaplanmak.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcd\u00e4ki go\u00fdunlar sanaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 sanyny, mukdaryny, jemini hasaplamak, n\u00e4\u00e7edigini bilmek.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fi\u0148 taryhy sanardan k\u00e4ndir, geli\u0148 agyrtmaly\u0148, ola\u0148 ba\u015fyny. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00abSanasam, sogaby bar\u00bb di\u00fdilen nakyl \u00fdaly, n\u00e4\u00e7e a\u00fdtsam gutarmaz, \u00fdamandyr onu\u0148 p\u00e4li. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderden tapsa\u0148 sanap al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanatmak","meaning":"<div><p>Sanyny mukdaryny jemini kesgitletmek, hasaplatmak.<\/p><ul><li>Orazba\u00fd go\u00fdunlary sanatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanawa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Folkloristika<\/span> K\u00e4bir to\u00fd-toma\u015fada o\u00fdunda o\u00fdnalmazdan \u00f6\u0148 d\u00f6w\u00e7ini, emek\u00e7ini (kimi\u0148 \u00e7ykyp kimi\u0148 galanyny) belli etmek \u00fc\u00e7in sazla\u015fykly a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6zler.<\/p><ul><li>Azan\u00e7y \u00fd\u00fcrek gysdyryjy, bizar ediji bir sanawa\u00e7 ga\u00fdtala\u00fdan \u00fdaly, irginsiz sokduryp gygyr\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sana\u00e7","meaning":"<div><p>Deriden e\u00fdlenip edil\u00fd\u00e4n halta, gap.<\/p><ul><li>Adam di\u00fdlen zat zy\u0148yp go\u00fdberibir \u00fdaly bir ta\u015flandy t\u00f6ne sana\u00e7 d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sana\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sanamaga hasaplamaga k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdun sana\u015fmak, pul sana\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birn\u00e4\u00e7e atlary yzly-yzyna a\u00fdtmak, birn\u00e4\u00e7e zady\u0148 adyny k\u00f6p bolup tutmak.<\/p><ul><li>Akba\u00fd Alaba\u00fd di\u00fd\u015fip, itleri\u0148 atlaryny sama\u015fyp gygyry\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gep ga\u00fdtaryp durmak, bir a\u00fddylana ikini a\u00fdtmak, gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Artyk kim, meni\u0148 bilen sana\u015fmak kim? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sana\u015fyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dderi, suwy pa\u00fdlamagy\u0148 gadymy adaty.<\/p><ul><li>Suw sana\u015fygynda hi\u00e7 biri\u0148iz jy\u0148ky\u0148yzy \u00e7ykara\u0148zok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7agalak wagtlarymyzda, obamyzda uly maslahat boldy, belki sana\u015fykdyr \u00fda-da \u00fder-suw reformasydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 ilatymyz gadymdan gel\u00fd\u00e4n sana\u015fyk d\u00e4bine g\u00f6r\u00e4, \u00fdere bilele\u015fip e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4r. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanbat","meaning":"<div><p>Sanitar batal\u00fdony.<\/p><\/div>"},{"headword":"sandal","meaning":"<div><p>Ga\u00fdy\u015fdan tikil\u00fd\u00e4n, \u00f6kjesiz \u00fde\u0148il a\u00fdakgap.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanda\u015f","meaning":"<div><p>San we mukdar ta\u00fdyndan de\u0148 bolan, sany barabar bir bolan, de\u0148 bolan.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gar\u015fysyndan \u00f6zleri bilen sanda\u015f \u00fdolag\u00e7y \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyk","meaning":"<div><p>Zat saklamak \u00fc\u00e7in, k\u00f6plen\u00e7 aga\u00e7dan \u00fdasalyp da\u015fyna demir \u00e7ekil\u00fd\u00e4n gapakly gapyrjak.<\/p><ul><li>Hasyly \u00fdygnap, girde\u00fdjini sandyga salanymyzdan so\u0148 ullakan to\u00fd ederis. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eu ined\u00f6rd\u00fcl tamy\u0148 bir dulundaky Mary sandygyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdorganlar, per \u00fdassyklar galdyrylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyraklamak","meaning":"<div><p>Sandyr-sandyr titremek, sandyrap durmak, galpyldamak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcne bakan uza\u00fdan sprawkany ol sandyrakla\u00fdan eli bilen aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyraklatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sandyratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sandyrakla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sandyra\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sandyramak","meaning":"<div><p>Gahardan, keselden, ysgynsyzlykdan we \u015f. m. s\u00fc\u0148\u0148\u00fc\u0148e galpyldyarala\u015fmak, titremek, endiremek.<\/p><ul><li>Halnazar \u00f6z gazabyna \u00e7ydap bilm\u00e4n sandyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fcni tegel\u00e4p, ysytma tut\u00fdan \u00fdaly sandyramaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyratmak","meaning":"<div><p>Galpyldamak, titretmek, endiretmek, sandyraklatmak.<\/p><ul><li>Azat etdik ata topragny\u0148 baryn Sal\u00fdut sesi sandyrad\u00fdar \u00fder \u015faryn. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyrawuk","meaning":"<div><p>Titr\u00e4p duran, sandyrap duran.<\/p><ul><li>Bir a\u00fdal sandyrawuk ses bilen geplem\u00e4ge ba\u015flapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sandyra\u015fmak","meaning":"<div><p>Galpylda\u015fyp durmak, titre\u015fmek, endire\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar gorkularyndan \u00fda\u0148a sandyra\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanitar","meaning":"<div><p>1. <span>Medisina<\/span> Keselhanalarda: kesellilere \u00fdaralylara we \u015f. m. hyzmat ed\u00fd\u00e4n ki\u00e7i medisina i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn a\u00fdak \u00e7ekdi oba\u0148 \u00e7etinde sanitarlar \u00e7ykdy onu\u0148 i\u00e7inden. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaralylara, kesellilere hyzmat ed\u00fd\u00e4n (otly, awtomobil we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ol stansi\u00fda baranda, \u00fdaralydan hyryn-dykyn doly sanitar po\u00fdezdini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanitari\u00fda","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik arassa\u00e7ylygyny saklamak we ilaty\u0148 saglygyny goramak \u00e7\u00e4releri.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanitarka","meaning":"<div><p>Sanitar a\u00fdal, gyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanjak","meaning":"<div><p>A\u00fdal ge\u00fdimini\u0148 goltugyny\u0148 a\u015fagyna a\u015fyrysyna urul\u00fdan b\u00f6lejik \u00fc\u00e7 bur\u00e7 mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanjy","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 bedeni\u0148 i\u00e7 tarapynda bir zat d\u00fcrt\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdaly bolup du\u00fdul\u00fdan \u00fditi agyry.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Alada, \u00fcnji, gam.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fda\u015flyk d\u00f6wr\u00fcmde, sanjy k\u00f6pdi b\u00f6wr\u00fcmde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanjylamak","meaning":"<div><p>Sanjy tutmak, sanjyly agyry ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u015eol wagt P\u00fdotr: -- Wepa, Wepa, n\u00e4me bir \u00fderi\u0148iz sanjyl\u00fdarym. ?! -- di\u00fdip seslendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanjylmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fcrt\u00fclmek, \u00e7\u00fcmmek, s\u00fcnj\u00fclmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyma tiken sanjyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bedene i\u0148\u0148e bilen derman go\u00fdberilmek, s\u00fcnj\u00fclmek.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar mama keseline gar\u015fy sanjyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditi t\u00e4sir etmek, uly t\u00e4sir galdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fclki artygy\u0148 \u00fd\u00fcregine py\u00e7ak bolup san\u00e7yldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sanjy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. San\u00e7maga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148i san\u00e7mak, na\u00fdzala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanksi\u00fda","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Bir resmi dokumenti\u0148 \u00fda-da i\u015fi\u0148 \u00fdokary instansi\u00fda tarapyndan tassyklanmagy, ygty\u00fdar.<\/p><\/div>"},{"headword":"sansyz","meaning":"<div><p>1. Bi\u00e7ak k\u00f6p, \u00f6r\u00e4n k\u00f6p, birn\u00e4\u00e7e, ummasyz.<\/p><ul><li>E\u00fdran \u015falaryny\u0148 le\u015fgerleri sonsyz gezek \u00f6z ganlaryny sa\u00e7ypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Adam hatarynda bolmadyk, adam sanyna ge\u00e7medik.<\/p><ul><li>Artyk \u00fdaly \u00absansyzy\u0148\u00bb \u00f6z\u00fcne dakny\u015fyk etmegini, onu\u0148 beren jebrini \u00e7ekip bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sansyz-sajaksyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"santigram","meaning":"<div><p>Gramy\u0148 \u00fd\u00fczden bir b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"santimetr","meaning":"<div><p>1. Metri\u0148 \u00fd\u00fczden bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Bir metrde 100 santimetr bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzynlyk \u00f6l\u00e7emek \u00fc\u00e7in santimetrlere b\u00f6l\u00fcnen line\u00fdka, lenta.<\/p><\/div>"},{"headword":"santonin","meaning":"<div><p><span>Farmasewtika<\/span> Soguljana, gurda gar\u015fy derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"sanwra\u00e7","meaning":"<div><p>Sanitar wra\u00e7y.<\/p><ul><li>Artyk-da \u00fdok, Al\u00fdo\u015fa-da \u00fdok, di\u0148e sanwra\u00e7 kuhn\u00fda bakan ylgap bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"san\u00e7dyrmak","meaning":"<div><p>Keseli bejermek \u00fda-da onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak maksady bilen dermanly i\u0148\u0148e urdurmak.<\/p><ul><li>San\u00e7dyrmagy her bir iki-\u00fc\u00e7 \u00fdyldan ga\u00fdtalamak gerek. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"san\u00e7gy","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Keseli bejermek \u00fda-da onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak maksady bilen sanjyl\u00fdan preparat, waksina.<\/p><ul><li>In\u00e7ekesele gar\u015fy immuniteti\u0148 emele gelmegine k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4n gorag san\u00e7gylary bizin \u00fdurdumyzda gi\u0148 \u00fda\u00fdrandyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"san\u00e7mak","meaning":"<div><p>1. Ujy biz \u00fdaly \u00fda-da \u00fditi zady sokmak, d\u00fcrtmek, \u00e7\u00fcmd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Sanjan i\u0148\u0148esini elinden a\u00fdyrman ha\u00fdran galyjylyk bilen \u00fc\u015ferildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 elind\u00e4ki pilini \u00fdaby\u0148 bo\u00fduna n\u00e4hili sanjanyny hem du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> Tene dermanly i\u0148\u0148e urmak, ukol etmek.<\/p><ul><li>San\u00e7mak usullaryndan pe\u00fddalanyl\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sap","meaning":"<div><p>Bir guraly\u0148 tutawajy, el bilen tutul\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Gyzylhan \u00fdala\u0148a\u00e7 gylyjy\u0148 sap ta\u00fdyny artyga uzadyp, ba\u015fyny a\u015fak egdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pili\u0148 elden sypyp bar\u00fdan \u00fdylmanak sapyny biygty\u00fdar sypalady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapa","meaning":"<div><p>A\u00fd\u015fy-e\u015fret, ke\u00fdp, lezzet.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4 me\u015fhur etdi\u0148 sowetler ili\u0148 sapadyr, wepadyr \u00fdeni\u015fle\u0148 seni\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderlerde a\u00fdry hili sapa bar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapajak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sapalak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapajaklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sapalaklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapajaklatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sapalaklatmak.<\/p><ul><li>Hanguly \u00fd\u00fcz\u00fcni sapajakladyp, bizi\u0148 \u00fdanymyza geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapak","meaning":"<div><p>1. Okuw ja\u00fdlarynda: okadyl\u00fdan \u00fd\u00f6rite okuw, predmet, ders.<\/p><ul><li>So\u0148ky sapak gutarmaga ja\u0148 boldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sapakda okuw\u00e7ylar bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n i\u015fler okuw\u00e7ylary\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 gara\u00fd\u015fyny\u0148 guralmagyna belli bir derejede k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mugallym tarapyndan okuw\u00e7a tab\u015fyrylan okuw i\u015fi, \u00f6\u00fd i\u015fi.<\/p><ul><li>Sapaklaryna ta\u00fd\u00fdarlanmak \u00fc\u00e7in o\u0148a a\u00fdratynja stol go\u00fdmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapakda\u015f","meaning":"<div><p>1. Mekdepde bile bir sapak ge\u00e7\u00fd\u00e4nler.<\/p><ul><li>Bu wagt klasda \u015eirini\u0148 sapakda\u015f gyzlary \u015fowhun sal\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri bilen bir pikirde bolan, biri bilen bir pikire gulluk ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Seni\u0148 hem pikiri\u0148i bildim, sen hem \u00c7ary bilen sapakda\u015f ekeni\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapalak","meaning":"<div><p>Bir zatdan sypmak we \u015f. m. maksatlar bilen edil\u00fd\u00e4n hileli hereket, hile pirim, sapajak, sypjylyk, ga\u00e7yrym.<\/p><ul><li>Myraly n\u00e4\u00e7e sapalak atsa-da, Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn ony \u00f6z erkine go\u00fdman, k\u00f6\u015fge bakan alyp gidipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Tilkini\u0148 m\u00fc\u0148de bir sapalygy bar, i\u0148 gowusy g\u00f6r\u00fcnmezlik. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapalaklamak","meaning":"<div><p>Sapalak atmak, sap atmak sypjyklyk etmek, sapajaklamak.<\/p><ul><li>\u00c7ynar iz ok-\u00fda\u00fdyny almaga \u00fdeti\u015fm\u00e4n, sapalaklap \u00f6z\u00fcni jara atdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapalaklatmak","meaning":"<div><p>Sapalak atdyrmak, sap atdyrmak, sypjyklyk etdirmek, sapajaklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapalak\u00e7y","meaning":"<div><p>Sypjyk adam, sypjyklyk ed\u00fd\u00e4n, sapalak hile at\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapalanmak","meaning":"<div><p>Sapan bilen kesek atmak, sapan atmak.<\/p><ul><li>Sak\u00e7ylar \u00fcz\u00fcme \u00e7oz\u00fdan ser\u00e7eleri, sarlary sapanla\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapaly","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcn g\u00f6ter\u00fd\u00e4n, e\u015fretli, ke\u00fdpli, lezzetli.<\/p><ul><li>Ajap ho\u015f sapaly hezil \u00e7agymyz, g\u00fcller ysyn se\u00e7sin di\u00fdip \u00fdaz geldi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148e tarap bar\u00fda-\u00fdolumyz \u00fdagty, sapaly, e\u015fretli, \u015fatlykly wagty. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapan","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpden \u00f6r\u00fclip we i\u015filip, ortasyna da\u015f go\u00fdlup atyl\u00fdan gural, esbap.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fcz\u00fcmi sardan ser\u00e7eden goramak \u00fc\u00e7in sapan edindiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapanlatmak","meaning":"<div><p>Sapan bilen kesek atdyryp kowdurmak, sapan atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapanla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e sapan aty\u015fmak, da\u015fla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapan\u00e7a","meaning":"<div><p>\u00ddakyn aralyga ot a\u00e7\u00fdan \u00e7akla\u0148ja gol \u00fdaragy, nagan.<\/p><ul><li>Nurgeldini\u0148 hemi\u015fe sapan\u00e7asyny go\u00fd\u00fdan horjunyna g\u00f6zi d\u00fc\u015f\u00fcp, baryp horjuna goluny sokdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gapyllykda \u00fcsti basylan du\u015fmany\u0148 \u00fdykylman galanlary sapan\u00e7alaryna \u00fdapy\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapar","meaning":"<div><p>\u00ddola, gezek, mertebe.<\/p><ul><li>Ol kakasyny\u0148 bu saparky seredi\u015finden, onu\u0148 g\u00f6z\u00fcnde \u00fc\u00fdtge\u015fik heka\u00fdany\u0148 bardygyny bildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir saparky agyr s\u00f6we\u015fde bular \u00f6z toplaryny\u0148 \u00fdanynda di\u0148e iki \u00e7\u00e4k bolup galdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men bu kitaby azyndan iki-\u00fc\u00e7 sapar okaryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saparke\u015f","meaning":"<div><p>Sy\u00fdahata \u00fdygy-\u00fdygydan \u00e7ykmagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, gezelen\u00e7 etmegi hala\u00fdan, \u00fdygy-\u00fdygydan \u00fdola gid\u00fd\u00e4n, sy\u00fdahat\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"saparke\u015flik","meaning":"<div><p>Sy\u00fdahata \u00fdygy-\u00fdygydan \u00e7ykmaklyk, gezelen\u00e7de bolmaklyk.<\/p><ul><li>Hatda Gri\u015fa galandary\u0148 \u00f6zi hem \u00f6z\u00fcni\u0148 ahyrky saparke\u015fligini bir e\u00fd\u00fd\u00e4m gutardy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapdyrmak","meaning":"<div><p>1. I\u0148\u0148\u00e4 sapak \u00f6t\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmligi\u0148 hilini gozulandyrmak maksady bilen bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 gabygyny \u00fdardyryp, o\u0148a ikinji bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 g\u00f6z\u00fcni pyntygyny berkitdirip, t\u00e4ze \u00f6s\u00fcntgi aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri-birine berkidip uzaltdyrmak, utga\u015fdyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapfa","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Waly\u0148 \u00fda-da oku\u0148 pod\u015fipnige direl\u00fd\u00e4n \u00fderi, ujy.<\/p><\/div>"},{"headword":"saplamak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdry go\u015fantlardan arassalamak, t\u00e4mizlemek.<\/p><\/div><div><p>2. Tamam etmek, sarp edip gutarmak, t\u00fcketmek.<\/p><ul><li>Buz eredi, barha uzaldy g\u00fcn-de, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f gu\u015f \u00f6mr\u00fcni saplady. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>G\u00f6k ekinleri sapladyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Halas etmek, gutarmak, dyndarmak.<\/p><ul><li>Z\u00e4herlenen bel\u00fdnini sapla\u00fdan derman tapmak a\u0148sat i\u015f d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Gumu\u0148 d\u00fcrli otlaryny\u0148 g\u00fc\u00fdji ony \u00e4hli kesellerden saplady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saplanmak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdry go\u015fantlardan arassalanmak, t\u00e4mizlenmek.<\/p><ul><li>Totdan saplanan \u00fditi g\u00fcn lowurdady, \u00fdanyp duran \u00fdalyn \u00fdalyhowur sa\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tamam bolmak, sarp bolmak, t\u00fckenmek.<\/p><ul><li>Bir \u00f6\u0148e sa\u00fdlanandan so\u0148 bolsa, ol t\u00e4 pagta saplanyn\u00e7a yzyndan \u00fdetdirmedi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Halas bolmak, dynmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me em etjekk\u00e4k -- di\u00fdip, k\u00f6n\u00e4ni\u0148 galyndysyndan heniz saplanmadyk Ogul\u00fdar eje pikire \u00e7\u00fcm\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saplatmak","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdry go\u015fantlardan arassalatmak, t\u00e4mizletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Tamam etdirmek, sarp etdirmek, t\u00fcketdirmek, gutartmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zatdan dyndartmak, halas etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapla\u015fmak","meaning":"<div><p>Saplanyp ba\u015flamak, esasan saplanmak, arassalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saplyk","meaning":"<div><p>1. Arassalyk, p\u00e4kizelik, go\u015fantsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Akg\u00f6w\u00fcnlilik, p\u00e4klik, g\u00fcn\u00e4sizlik.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fow Gulluhany\u0148 \u00fd\u00fcregini\u0148 saplygyna ynanmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saplyk-s\u00fcpl\u00fck","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrilip, \u00e7\u00f6plenip \u00fdygnalan \u00e7\u00f6p-\u00e7alam, ownuk \u00fdala\u0148y odun, s\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Gapyny a\u00e7anymdan, kerpi\u00e7 pe\u00e7d\u00e4ki \u00fdanman burugsap duran saplyk-s\u00fcpl\u00fcgi\u0148 ajy t\u00fcssesi g\u00f6z\u00fcmi \u00fda\u015fardyp, bokurdagyma doldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapmak","meaning":"<div><p>1. Sapagy \u00f6t\u00fcrmek, i\u0148\u0148\u00e4ni\u0148 g\u00f6z\u00fcnden sapak ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ol i\u0148\u0148\u00e4ni\u0148 g\u00f6z\u00fcne sapak bolup, sapyp bilm\u00e4n otyrdy. <span>(N. W. Gogol, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmligi\u0148 hilini gowulandyrmak maksady bilen bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 gabygyny \u00fdaryp, o\u0148a ikinji bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 g\u00f6z\u00fcni berkitmek arkaly t\u00e4ze \u00f6s\u00fcntgi almak.<\/p><ul><li>Ol bu tudy mundan \u00fc\u00e7 \u00fdyl ozal oturdypdy we o\u0148a \u00ab\u00fdapon tudy\u00bb di\u00fdil\u00fd\u00e4n tudy agronom\u00e7ylyk usuly bilen sapypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garpyz \u00e7igidi \u00fdandaga salmak bilen hasyl \u00fdeti\u015fdiren Myrat Aly\u00fdewi dabara bilen gar\u015fyladylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-birine berkidip uzaltmak, utga\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapylmak","meaning":"<div><p>1. I\u0148\u0148\u00e4 sapak \u00f6t\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcmligi\u0148 hilini gowulandyrmak maksady bilen bir \u00f6s\u00fcmligi baldagyny\u0148 gabygyny \u00fdaryp, ilkinji bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 g\u00f6zi berkidilip, t\u00e4ze \u00f6s\u00fcntgi alynmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri-biri\u0148e birikdirilip uzaldylmak, utga\u015fdyrylmak.<\/p><ul><li>Por\u015fen bilen tigre sapylan demir \u00e7ybyk hem \u00fd\u00f6r\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sapynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in sapmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sapy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. I\u0148\u0148\u00e4 sapak sapmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 baldagyny\u0148 gabygyny \u00fdaryp, ikinji bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 g\u00f6z\u00fcni berkidi\u015fip t\u00e4ze \u00f6s\u00fcntgi aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri-biri\u0148e seplem\u00e4ge, birikdirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sap\u00e7y","meaning":"<div><p>Sap atmaga \u00f6kde, sapalak\u00e7y.<\/p><ul><li>Hileg\u00e4r sap\u00e7y tilkiler, masgara, ile g\u00fclk\u00fcler. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sar","meaning":"<div><p>Berklik, durk, ga\u00fdymlyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregimizde sar hem galmandyr -- di\u00fdip, \u00e7alaja gepledi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarag","meaning":"<div><p>1. \u00ddara \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 da\u015fyna sarap da\u0148mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan zolak mata, sargy, \u00fd\u00fcp, da\u0148y.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> P\u00e4sgel, b\u00f6kden\u00e7, b\u00f6wet.<\/p><\/div>"},{"headword":"saragyz","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f, tejribesiz, ba\u015farnyksyz.<\/p><ul><li>Ol bir saragyz \u00e7aga o\u0148a biz ekinlerimizi\u0148 ykbalyny ynanyp bilmeris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saralmak","meaning":"<div><p>1. Sary bolmak, sary re\u0148ke \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Samany\u0148 arasynda iri d\u00e4neler saralyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Hy\u00fdary\u0148 hem wagty ge\u00e7ip saralsa agramy agyr bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bi\u015fmek (miwe hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"saraltmak","meaning":"<div><p>Sary etmek, sary re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek, bo\u00fdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saramak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyna sargy oramak, sargy bilen da\u0148mak.<\/p><ul><li>Kakasyny\u0148 uly dogany Gurdy bir dikilgi p\u00fcrse sarap \u00fden\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyna \u00fd\u00fcpl\u00fck oramak.<\/p><ul><li>\u00c7yrma\u015fan \u00fdumagyn sarady \u00e7arha. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saranmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z bir \u00fderi\u0148i sargy bilen saramak. Da\u0148mak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcpl\u00fck eri\u015f, sapak sarap almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saratmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyna sargy oratmak, sargy bilen da\u0148dyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpl\u00fck, eri\u015f, sapak oratmak, \u00fdumak etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sara\u00fd","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015ealary\u0148 \u00fda\u015fan bezegli ja\u00fdlary, k\u00f6\u015fk.<\/p><\/div><div><p>2. \u015e\u00e4here gel\u00fd\u00e4nler \u00fc\u00e7in d\u00fc\u015felge ja\u00fd we mal-gara da\u0148yl\u00fdan uly howly.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar kolhoz sara\u00fdyny\u0148 agzyna \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fip durdular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sara\u00fdman","meaning":"<div><p>Sara\u00fd sak\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Sara\u00fdmanlar n\u00e4\u00e7e yhlas etseler-de atlary arabalary \u00fderle\u015f-dirm\u00e4ge \u00fdeti\u015fip bilme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sara\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sargy bilen saramaga k\u00f6mekle\u015fmek, sargy bilen da\u0148y\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpl\u00fck, eri\u015f, sapak ora\u015fmak, \u00fdumak edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sargalmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdum\u015fy bitirtmek \u00fc\u00e7in ha\u00fdy\u015fedilmek, \u00fdumu\u015f bu\u00fdrulmak, sargyt edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sargamak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdum\u015fy bitirmegini tab\u015fyrmak, sargyt etmek.<\/p><ul><li>Zat sargamakda G\u00fcls\u00fcn eje hem kem galmady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady \u00fderine \u00fdetirmegi tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen bagy\u0148 gijeki sak\u00e7ylaryny \u00fdanyna \u00e7agyryp: -- Siz gaty sak bolu\u0148! -- di\u00fdip sargapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00c7yk i\u00e7erden gelneje, Doganma \u00fdaglyk sarga. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sargan","meaning":"<div><p>Owuz s\u00fc\u00fdd\u00fcnden bi\u015firilip ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6n\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"sargy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sarag1.<\/p><ul><li>Men g\u00f6z\u00fcmd\u00e4ki sargyny a\u00fdyrmak isledim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wah, kell\u00e4\u0148d\u00e4ki sargylary \u00fdok etsene! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sargylt","meaning":"<div><p>Az-kem sary re\u0148kli, sary \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, sarymtyl.<\/p><ul><li>Dyza gola\u00fd otu\u0148 re\u0148ki sargylt \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sargyt","meaning":"<div><p>1. Birine bir \u00fderden bir zat getirip bermegi \u00fda-da birine bir zat a\u00fdtmagy di\u00fdlip, soralyp edil\u00fd\u00e4n tab\u015fyryk, ha\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn o\u0148a sargyt \u00fcst\u00fcne sargyt beripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in tab\u015fyryl\u00fdan tab\u015fyryk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 a\u00fdaly doktory\u0148 sargydyny berk tutup, hatda bahary\u0148 nikasy hakynda hem gep gozgama\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarizm","meaning":"<div><p>H\u00e4kimi\u00fdet ba\u015fynda paty\u015fa, monarh dur\u00fdan edara edi\u015f formasy, paty\u015fany\u0148 h\u00f6k\u00fcmdarlyk ed\u00fd\u00e4n monarhi\u00fdasyny\u0148 sy\u00fdasy gurlu\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarkdyrmak","meaning":"<div><p>1. Syrykdyryp akdyrmak, syrykdyrmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnadylan bur\u00e7lary elege \u00e7ykaryp, suwuny sarkdyrmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baryny gu\u00fdup gutarmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcnde galanyny gu\u00fdmak (\u00e7a\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"sarkmak","meaning":"<div><p>Syrygyn akmak, syrykmak.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 \u00fcsti bilen gu\u00fda hapa suw sarkyp girmezligi \u00fc\u00e7in, onu\u0148 da\u015ft\u00f6wereginde galy\u0148 to\u00fdun gatlagyny d\u00f6k\u00fd\u00e4rler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><li>Sagrysyndan sark\u00fdan berler budundan damdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarkoma","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Howply \u00e7i\u015f keselini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarkyndy","meaning":"<div><p>1. Nahardan i\u00fdmitden i\u00fdilm\u00e4n galan galandy, agyzdan galan nahar.<\/p><ul><li>Artan sarkyndylary ullakan al\u00fdumin jama gu\u00fdup dyrlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syrygyp \u00fdygnanan suw, suwuklyk.<\/p><ul><li>Obany\u0148 ykbaly hemi\u015fe \u00fczlem-saplam gel\u00fd\u00e4n s\u00e4hel\u00e7e suw sarkyndysyna baglydy. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarkynmak","meaning":"<div><p>I\u0148 so\u0148ky damjasyna \u00e7enli gu\u00fdmak, zat go\u00fdman gu\u00fdmak (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan i\u00e7ip bo\u015fadan \u00e7\u00e4\u00fdnegini\u0148 so\u0148ky damjalaryny k\u00e4sesine sarkyryp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Me\u015fikleri sarkyryp bir t\u00fc\u0148\u00e7e suw \u00fdygnadylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Ma\u00fdany\u0148 \u00ddoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarkyrylmak","meaning":"<div><p>I\u0148 so\u0148ky damjasyna \u00e7enli gu\u00fdulmak, zat go\u00fdulman damdyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarkyt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sarkyndy.<\/p><ul><li>Tilki sarkydyndan \u015fir datmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarky\u015fmak","meaning":"<div><p>Syrygy\u015fyp akmak, syrygy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f damjalary sarky\u015fyp duran pla\u015f\u00e7yny \u00e7ykaryp, Ke\u00fdmire tarap \u00fd\u00f6redi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Oraz han \u00fdagy sarky\u015fyp duran gapyrgadan birini aldy-da g\u00fcrr\u00fc\u0148ini dowam etdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sargamak.<\/p><ul><li>Ondan her kim bir zat sar\u00fdardy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarmakla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Sal\u015fyp almak, tutlu\u015fyp almak, ur\u015fup-s\u00f6g\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir s\u00fc\u00fdji ukyny\u0148 arasynda a\u00fdaly bilen sarmakla\u015fara \u00e7aky \u00fdokdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarnabermek","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna sug\u015furybermek, gepl\u00e4bermek, a\u00fddybermek.<\/p><ul><li>Genjim \u00fderinden turup sarnaberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarnamak","meaning":"<div><p>Bo\u015f samahyllamak, birsyhly \u00fda\u0148ramak, bir zatlar a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ahun gelip Ahmedi bilen g\u00f6r\u00fc\u015fdi, i\u00e7inden n\u00e4medir bir zat sarnady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Gazeti\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip sarnap oturandyr-da -- di\u00fdip sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarna\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bo\u015f g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, \u00fda\u0148ra\u015fmak.<\/p><ul><li>Siz bilen sarna\u015fyp durmaga bir bo\u015f adam gerek. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148e bolgusyz s\u00f6zler a\u00fddy\u015fmak, s\u00f6g\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarpa","meaning":"<div><p>Hatyra, hormat, abra\u00fd.<\/p><ul><li>A\u00fddurdy A\u00fdnur ej\u00e4ni\u0148 hormatyny we sarpasyny berk sakla\u00fdan ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Uly hormat bilen sarpa go\u00fd\u00fdarlar, o\u0148at \u00fcpj\u00fcnligi bardyr kurorty\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarpaly","meaning":"<div><p>1. Hatyraly, hormatly, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>Sarpaly tut\u00fdarlar onu\u0148 adyny \u00fd\u00fcregne \u00fdazypdyr kolhoz zadyny. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> tyg\u015fytly1.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarsak","meaning":"<div><p>Sarsa\u0148 \u00fc\u00fdtg\u00e4n, tentegr\u00e4k (adam).<\/p><ul><li>G\u00fclnary\u0148 bu bol\u015fy meni sarsak etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarsaklyk","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fdtg\u00e4nlik, tenteklik.<\/p><ul><li>Men \u00f6l\u00fcmine razy bolaryn, emma ylymda sarsaklyk etm\u00e4ge razy bolman. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarsdyrmak","meaning":"<div><p>1. Sarsgyn d\u00f6retmek, yrandyrmak, titretmek.<\/p><ul><li>Han-ha \u00fderi sarsdyryp, howany iki \u00fdaryp, \u00fdetip gel\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wagonlardan birine ot d\u00fc\u015f\u00fcp snar\u00fdar g\u00fcmp\u00fcldisi \u00fderi sarsdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Zaldakylary\u0148 jo\u015fgunly sesi kulby sarsdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcrek gopdurmak, galkyndyrmak.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcmde birinji gezek gyzy\u0148 baky\u015fy meni\u0148 \u00fd\u00fcregimi sarsdyrdy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Barbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarsgyn","meaning":"<div><p>Zarbany\u0148, g\u00fc\u00fd\u00e7li urgyny\u0148 netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n titreme, d\u00f6re\u00fd\u00e4n titrew\u00fck yrgyldy.<\/p><ul><li>\u00ddakynla\u015fdyk\u00e7a, ol sarsgyn \u00fderi g\u00f6\u00e7\u00fcre\u00fdin di\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Olar sarsgyny, \u00fdadawlyklaryny \u00fdatlaryndan \u00e7ykardylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarsmak","meaning":"<div><p>Sarsgyn emele gelmek, yranmak, titremek.<\/p><ul><li>D\u00fcrli jisimleri\u0148 sarsmagyndaky d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesleri biz e\u015fidi\u015f organymyz arkaly du\u00fd\u00fdarys. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anotomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarsmaz","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n, berk, mizemez, pugta, m\u00e4k\u00e4m, titremez.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarun","meaning":"<div><p>Gysylyp \u00fdagy alyn\u00fdan \u00e7igitleri\u0148 mal i\u00fdmi h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan galyndysy kunjara.<\/p><\/div>"},{"headword":"sary","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tarap.<\/p><ul><li>A\u00fdymek gelin, sallanyp bizi\u0148 sary gelsene! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarygy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Suwy \u00e7ekili\u015fmek, birneme gura\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dderler sarygy\u015fan badyna etmeli i\u015flerini tab\u015fyry\u015fdyr\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aky\u015fyp, d\u00f6k\u00fcli\u015fip damy\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarykdyrmak","meaning":"<div><p>1. Suwuny \u00e7ekdirmek, birneme guratmak, \u00e7ala guratmak (ge\u00fdim we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Akdyrmak, d\u00f6kmek, damdyrmak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a bir seret meni\u0148 sokar ganymy sarykdyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Arryk itler a\u00e7lykdan agyzlaryny\u0148 suwuny sarykdyryp, gapy-gapy a\u00fdlan\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarykmak","meaning":"<div><p>1. Suwy \u00e7ekilmek, birneme guramak \u00e7ala guramak.<\/p><ul><li>\u00dder sarygan badyna, i\u00e7ini depmek i\u015fine giri\u015fmeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Akmak, d\u00f6k\u00fclmek, dammak.<\/p><ul><li>Gurdy \u00f6\u00fd\u00fcne eltdi we \u00fd\u00fcz\u00fcne sarygyp duran ganlaryny \u00fduwup ugratdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarylamak","meaning":"<div><p>Sary \u00fd\u00fcpl\u00fck, \u00fd\u00fcpek bilen nagy\u015f salmak, ke\u015fdelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarylatmak","meaning":"<div><p>Sary \u00fd\u00fcpl\u00fck, \u00fd\u00fcpek bilen nagy\u015f saldyrmak, ke\u015fdeletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"saryla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sary \u00fd\u00fcpek, \u00fd\u00fcpl\u00fck bilen nagy\u015f saly\u015fmak, ke\u015fdele\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"saryma\u0148yz","meaning":"<div><p>Akyl-hu\u015f ta\u00fddan doly kemala gelmedik.<\/p><ul><li>Uly adam h\u00f6km\u00fcnde \u00fd\u00fcztutul\u00fdan on iki \u00fda\u015fly saryma\u0148yz \u00e7aga hi\u00e7bir zady\u0148 manysyna d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n, gorkuly g\u00f6zleri bilen bakjaklap seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saryme\u0148iz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sary\u00fdagyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"sarymsak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dditi ysly, ajy tagamly, sogan g\u00f6rn\u00fc\u015fli bakja ekini.<\/p><ul><li>Islesek biz onda gyzgan g\u00f6gerderis, islesek-sarymsak. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sarytiken","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Sary re\u0148kli, ownujak tur\u015fuja gyzyl miweli, tikenli \u00e7e\u00fde \u00f6s\u00fcmlik, gyrymsy aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"sary\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bo\u00fdag \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan sary re\u0148kli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sary\u00fdag","meaning":"<div><p>Eredilen mesge, \u00fdagy.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje bir jam sary\u00fdag bilen bir tabak gowurma getirip go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>To\u015fap ak\u00fdar \u00fdanlygyny \u00e7\u00f6\u015fende, hezil ber\u00fd\u00e4r sary\u00fdaga go\u015fanda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sary\u00fdagyz","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz me\u0148zi sary bolan, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 re\u0148ki sary, saryme\u0148iz.<\/p><ul><li>Ol sary\u00fdagyz, mawy g\u00f6zli bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sona gujurly \u00fdigrimi b\u00e4\u015f \u00fda\u015fyna gadam uran sary\u00fdagyz gyzdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sar\u00e7","meaning":"<div><p>Her bir zada tezip dur\u00fdan ba\u015f \u00f6wrenmedik, ele \u00f6wrenmedik, tez, \u00fcrkek.<\/p><ul><li>Dag ke\u00fdikleri gaty sar\u00e7 we ys algy\u00e7 bol\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlary\u0148 arasyndaky i\u0148 sar\u00e7laryny\u0148 sarjy hem \u00fderinden gozganmady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sar\u00e7lyk","meaning":"<div><p>\u00dcrkeklik, tezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"satan","meaning":"<div><p>A\u00fdagy\u0148 \u00e7atalba \u00e7enli uzynlygy, iki a\u00fdagy\u0148 arasy.<\/p><ul><li>Ol sygry\u0148 gaba \u00fdelni satanyny\u0148 arasyna sygma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ikisi hem satanlaryny\u0148 arasyndan gum sowurmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satanlak","meaning":"<div><p>Uzyn satanly satanlaryny\u0148 arasy gi\u0148 bolan.<\/p><ul><li>Ol satanlak a\u00fdaklaryny \u00e7al\u015fyryp, a\u00fdbogda\u015fyny gurup oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 aga \u00f6z\u00fcni\u0148 satanlak dor ala\u015fasyny idip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sata\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Sezewar etmek, du\u00e7ar etmek, u\u00e7ratmak.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me \u00fc\u00e7in meni be\u00fdle g\u00fcne sata\u015fdyry\u0148. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri bilen du\u015furmak, tapy\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri bilen ma\u015fgala bolup \u00fda\u015fatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sata\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sezewar bolmak, du\u00e7ar bolmak, u\u00e7ramak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri bilen du\u015fmak, tapy\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri bilen ma\u015fgala bolup \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Ynha, meni g\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, sa\u0148a sata\u015falym b\u00e4ri kemally k\u00f6\u00fdnek ge\u00fdemok! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148i g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Birden Maral bilen \u015eadyny\u0148 g\u00f6zleri sata\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satdyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady pula \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Dowar satdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satir","meaning":"<div><p><span>Mifologi\u00fda<\/span> Grek mifologi\u00fdasynda: gu\u00fdrukly, \u015fahly we ge\u00e7i a\u00fdakly jandar, \u00e7akyry\u0148 we \u015fatlygy\u0148 azgyn huda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"satira","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Hakykaty\u0148 o\u0148a\u00fdsyz \u00fdagda\u00fdlaryny ajy g\u00fclki bilen pa\u015f ed\u00fd\u00e4n edebi eser.<\/p><ul><li>Eser\u0148izi o\u0148at edip getire k\u00f6mek eder tankyt bilen satira. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satirik","meaning":"<div><p>Satira \u00fdaz\u00fdan adam, satira eserini\u0148 awtory.<\/p><ul><li>Kemine satirik \u015fahyry\u0148 edebi lakamydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satiriki","meaning":"<div><p>Satira has bolan, satira degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"satlyk","meaning":"<div><p>1. Satylmaga go\u00fdlan, satmak \u00fc\u00e7in h\u00f6d\u00fcrlen\u00fd\u00e4n, bellenen.<\/p><ul><li>Satlyk haryt.<\/li><li>Satlyk g\u00f6k \u00f6n\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pula tutma, pul, zat \u00fc\u00e7inher hili ha\u00fdyn\u00e7ylykly i\u015fleri etm\u00e4ge ta\u00fdyn bolan, ha\u00fdyn.<\/p><ul><li>Satlyk Eziz han bilen a\u00fdgytly s\u00f6we\u015fi \u015fu \u00fderde biz \u00f6z\u00fcmiz guramaly d\u00e4lmidik? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satmak","meaning":"<div><p>1. Zady belli bir m\u00f6\u00e7berd\u00e4ki pula bermek.<\/p><ul><li>Olary satmaga alyp barma\u00fdanyny bil\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00f6n\u00fcklik, ha\u00fdynlyk etmek, birini ikinji birine \u00fdamanlamak, \u015fugullamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"satrap","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Gadymy E\u00fdranda: wela\u00fdat h\u00e4kimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"satrapi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Gadymy E\u00fdranda: administratiw wela\u00fdat b\u00f6l\u00fcni\u015figi.<\/p><\/div>"},{"headword":"saturn","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> G\u00fcn sistemasyna gir\u00fd\u00e4n planetalary\u0148 birini\u0148 ady.<\/p><ul><li>\u00ddupiter bilen saturn planetalary has uzakda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satyg\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hususy haryt sat\u00fdan, ownuk zatlar bilen s\u00f6zda ed\u00fd\u00e4n adam, jer\u00e7i.<\/p><ul><li>Ony \u015fol sagady\u0148 \u00f6z\u00fcnde satyg\u00e7y arabasyna salyp, \u00f6\u00fde bakan ugratdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satyg\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Satyg\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Ol satyg\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4r eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satyjy","meaning":"<div><p>Magazinde \u00fda-da s\u00f6wda edil\u00fd\u00e4n \u00fderlerde alyjylara haryt sat\u00fdan s\u00f6wda i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Satyjylar alyjylara medeni\u00fdetli we \u00e7alt hyzmat ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"satylmak","meaning":"<div><p>1. Belli bir m\u00f6\u00e7berd\u00e4ki pula berilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00f6n\u00fcklik edip, ba\u015fga birini\u0148 tarapyna ge\u00e7mek, ha\u00fdynlyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"satyp-sowmak","meaning":"<div><p>Satyp \u00fdok etmek, satyp har\u00e7lamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saty\u015fmak","meaning":"<div><p>Satmaga k\u00f6mek etmek, satyp bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"saw\u00e7y","meaning":"<div><p>Gelin edinmek \u00fc\u00e7in gyzy\u0148 ene-atasyna s\u00f6z a\u00fdd\u00fdan, s\u00f6z a\u00fdtmaga iberilen adam, s\u00f6z a\u00fddyjy.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsy gapydan barsam hem meni\u0148 saw\u00e7ylarymy\u0148 bo\u015f ga\u00fdtmajagyna-da ynan\u00fdan. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir saw\u00e7yny\u0148 habaryny A\u00fdsoltana s\u00f6z arasy bilen m\u00e4lim ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saw\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Saw\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 gyzyny gelin edinmek maksady bilen s\u00f6z a\u00fdtmaklyk, s\u00f6z a\u00fddyjylyk.<\/p><ul><li>\u00c4\u015febibi \u00fdaly h\u00e4li-\u015findi saw\u00e7ylyga gel\u00fd\u00e4nler onu\u0148 gonjuna gor gu\u00fd\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saz","meaning":"<div><p>Dial. Tarada gamy\u015fdan edilen gural, darak.<\/p><\/div>"},{"headword":"saz-s\u00f6hbet","meaning":"<div><p>Sazly, a\u00fddymly oturyly\u015fyk, saz \u00e7almaklyk, a\u00fddym a\u00fdtmaklyk, saz we \u00fdakymly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler, me\u00fdlis.<\/p><ul><li>Saz-s\u00f6hbet adama her wagt bir hili t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kemine de\u0148-du\u015f bilen otury\u015fmagy, saz-s\u00f6hbeti s\u00f6\u00fden, me\u00fdlishalar \u015fahyrlary\u0148 biridir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Men saz-s\u00f6hbeti gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Orta Azi\u00fdany\u0148 gumluk \u00fderlerinde bit\u00fd\u00e4n \u00fdangy\u00e7 h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan p\u00fcr \u00fdaprakly aga\u00e7, odun.<\/p><ul><li>G\u00fcn gu\u015fluk galanda, sazak k\u00f6legelerinde s\u00fc\u00fdn\u00fcp \u00fdatan wekiller \u00f6z aralarynda bolsady ekdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sazaklary\u0148 \u00fda\u015fyl p\u00fcrleri da\u0148y\u0148 alagara\u0148kysynda garalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gumlary\u0148 depelerini, \u00fdapylaryny \u00f6rt\u00fd\u00e4n sazak, \u00e7aly, \u00e7erkez bardygyna \u00fdalazyra\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazaklyk","meaning":"<div><p>Sazagy\u0148 k\u00f6p g\u00f6gerip oturan \u00fderi, sazagy\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Da\u0148 saz berende, g\u00fcr sazaklygy\u0148 arasynda ol gymyldysyz s\u00fc\u00fdn\u00fcp galdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uly sazaklyga \u00fdetip, yzyny-da \u00fditirdiler. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazanaklamak","meaning":"<div><p>Janserek bolup durmak, gorkudan \u00fda\u0148a \u00fda\u00fddanjyramak, sandyraklamak.<\/p><ul><li>Howsala d\u00fc\u015fen \u00fdelli a\u00fdak \u00fcst\u00fcnde sazanaklap, n\u00e4me etjegini bilm\u00e4n durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6z dosty p\u00f6kgeni\u0148 gybatyny edip otyrka, birden onu\u0148 gel\u00fd\u00e4nini a\u0148lap sazanaklamaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazanakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Janserek bol\u015fup durmak, gorkudan \u00fda\u0148a \u00fda\u00fddany\u015fmak, sandyra\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazanda","meaning":"<div><p>Saz \u00e7almak sungaty bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, sazandar, \u00e7alyjy, saz\u00e7y.<\/p><ul><li>\u00ddetginjek sazandalar dutarlaryny sazlap \u00e7almaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eahyrlar wasp edip \u00fdazsa ol hakda, sazandalar sazyn d\u00fczse ol hakda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazandalyk","meaning":"<div><p>Saz \u00e7al\u00fdan sungat i\u015fg\u00e4rini\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>K\u00e4r sazandalykdyr, han aga! -- di\u00fdip, bag\u015fy \u015fol bir \u00e7\u00f6k d\u00fc\u015f\u00fcp otury\u015fyna jogap berdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazandar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sazanda.<\/p><ul><li>Go\u00fd, \u00fda\u0148lansyn bu \u015fatlyga sazandarlary\u0148 sazy, go\u00fd, Ki\u00fdewe baryp \u00fdetsin bag\u015fylary\u0148 owazy. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Watanmy\u0148 \u015fatlykly sazandarlary, sazy \u00f6kde \u00e7al\u015fy\u0148yza guwan\u00fdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 yzys\u00fcre bir sazandar bilen bir deprek\u00e7i pe\u00fdda boldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazandarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sazandalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazlamak","meaning":"<div><p>1. Saz guralyny\u0148 kiri\u015flerini \u00e7eki\u015fdirip, gerekli owaza gurmak, d\u00fczmek.<\/p><ul><li>Sazlary \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan ti\u0148\u0148irdedip, sazlap durkalar, h\u00e4lki gul h\u00fcm\u00fcrd\u00e4p ge\u00e7di. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gerekli tehniki \u00fdagda\u00fdyna \u00e7almak, d\u00fczg\u00fcne \u00e7almak, gurnamak, d\u00fczetmek, bejermek.<\/p><ul><li>An\u00fda ma\u015fyny sazlajak bolup g\u00fc\u00fdmenip durdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazlanmak","meaning":"<div><p>1. Gerekli owazyna d\u00fcz\u00fclmek, gurulmak (saz guraly hakda).<\/p><ul><li>Gopuz sazlanyp ba\u015flady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gerekli tehniki \u00fdagda\u00fdyna girmek, d\u00fczg\u00fcne salynmak, d\u00fczelmek, bejerilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazlany\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sazla\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sesler go\u015fuly\u015fyp, bir \u00e4he\u0148de \u00fda\u0148lanmak, sazla\u015fykly \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Horazla\u0148 howada \u00fda\u0148lan\u00fdan sesi \u00fcz\u00fclmezden gudak bilen sazla\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcne girip ba\u015flamak, d\u00fczelip ba\u015flamak, o\u0148atla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazla\u015fyk","meaning":"<div><p>Iki \u00fda-da k\u00f6p \u00e4he\u0148leri\u0148 sesleri\u0148 biri-birlerine go\u015fulyp utga\u015fmasy, sazlany\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sazla\u015fykly","meaning":"<div><p>Go\u015fuly\u015fyp, yzygiderli bir \u00e4he\u0148de gid\u00fdan (ses hakda).<\/p><ul><li>Ullakan, \u00e7alasyn ma\u015fynlar sazla\u015fykly g\u00fcww\u00fclde\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Esenow olary\u0148 edil komanda berlen \u00fdaly sazla\u015fykly \u00e7ykan seslerine: -- Gurgunmysy\u0148yz? ! -- di\u00fddi-de, iki \u00fdana gezmelemegini dowam etdirdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazlyk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Giden g\u00fcr, \u00f6sg\u00fcn gamy\u015flyk, otluk-\u00e7\u00f6pl\u00fck \u00fder.<\/p><ul><li>Seni sazlygy\u0148 i\u00e7inde aty\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne basyp ga\u00fddan kimdi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar sazlyga girip ba\u015flanlarynda, at a\u00fdagyny\u0148 d\u00fck\u00fcrdisini e\u015fitdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sazlygy\u0148 a\u0148yrsyna-b\u00e4rsine g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sazmyk","meaning":"<div><p>Bir sydyrgyn, aramyk.<\/p><ul><li>I\u015fiklerde \u00fdan\u00fdan otlary\u0148 t\u00fcssesi \u015femalsyz agyr howada g\u00f6\u00e7m\u00e4n, \u00fdukajyk sazmyk ak bulut emele getiripdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eu sazmyk g\u00f6rn\u00fc\u015fi\u0148 i\u00e7inde gara salgym bolup a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6renler \u00ddelli bilen W\u00fc\u015fi keldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saz\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sazanda.<\/p><ul><li>O\u0148at kolhoz\u00e7ylar gel\u00fd\u00e4r bag\u015fymy saz\u00e7ylar gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, \u00dda\u015f Kilwany\u0148 \u00ddal\u0148y\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"saz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Saz \u00e7aly\u015f h\u00fcn\u00e4ri, saz \u00e7al\u00fdany\u0148 k\u00e4ri, saz bilen baglany\u015flyk, saza degi\u015flilik.<\/p><ul><li>Men e\u00fd\u00fd\u00e4m saz\u00e7ylyk mekdebinde okap \u00fd\u00f6r\u00fcn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Saz\u00e7ylyk u\u00e7ili\u015f\u00e7esi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> taba1.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00f6rek dolamak, nahar i\u00fdlende \u00f6\u0148e \u00fdazmak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00f6rite dokalan \u00fda-da b\u00f6lek mata, supra.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje d\u00fc\u00fde \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden egrilip dokalan owadan sa\u00e7agyny orta \u00fdazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Garry sa\u00e7ak \u00fdazyp, palaw getirdi go\u0148\u015fynam \u00e7agyryp bile oturdy. <span>(R. Aly\u00fdew, Kommunizm \u00ddolunda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7ine her hili pi\u015fme, \u00e7apady we \u015f. m. zatlar salnyp, to\u00fdda we \u015f. m. eltil\u00fd\u00e4n supra.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7akda\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen bir sa\u00e7akdan i\u00fdip-i\u00e7\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>K\u00f6ne sa\u00e7akda\u015fym gel seni\u0148 bilen bir salym ge\u00e7eni \u00fdatla\u015faly biz. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7ak\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00d6\u00fd hojalygyna zy\u00fdan ber\u00fd\u00e4n hemme zady i\u00fd\u00fd\u00e4n ganatly m\u00f6jek, nanhor, tarakan.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7bag","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 sa\u00e7laryny\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fclip dargamazlygy \u00fc\u00e7in sa\u00e7laryna go\u015fulyp \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n bag.<\/p><ul><li>Sa\u00e7bagy\u0148 ujuny\u0148 simdir i\u015fmesi \u00fcst\u00fc\u0148den \u00fdol d\u00fc\u015fse kyndyr a\u015fmasy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7dyrmak","meaning":"<div><p>\u00c7ar tarapa \u00fda\u00fdratdyrmak dumly-du\u015fa se\u00e7eletmek, pytratdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7lak","meaning":"<div><p>G\u00fcr sa\u00e7ly, \u00f6sg\u00fcn sa\u00e7ly.<\/p><ul><li>Bu orta bo\u00fdly, gara balak, sary k\u00f6\u00fdnek ge\u00fdnen sa\u00e7lak bir adamdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7lyk","meaning":"<div><p>Sa\u00e7y\u0148 \u00fcsti bilen go\u00fdberil\u00fd\u00e4n ujy \u015felpeli, ga\u015fly, gyzyl \u00e7a\u00fdylan, kerpi\u00e7-kerpi\u00e7 biri-birine halkajyklar bilen bagla\u015f\u00fdan bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7mak","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fdratmak, se\u00e7elemek, pytratmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn dogup \u00e4leme nuruny sa\u00e7dy d\u00fcn\u00fd\u00e4ni \u00fdagtyltdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7monjuk","meaning":"<div><p>Sa\u00e7y\u0148 \u00f6r\u00fcmlerini\u0148 aralaryny \u00e7atmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u015fa\u00fdly, monjukly bag.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7ujy","meaning":"<div><p>Sa\u00e7bagy\u0148 ujuna dakyl\u00fdan d\u00fcwme \u00fda-da sa\u00e7y\u0148 \u00f6r\u00fclm\u00e4n go\u00fdul\u00fdan ujy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7uzyn","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 mallary\u0148 bo\u00fdun etinde bol\u00fdan \u00e7e\u00fde sary damar.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7ylmak","meaning":"<div><p>Gi\u0148 \u00fda\u00fdramak, se\u00e7elenmek, pytramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7\u00fdoldy","meaning":"<div><p>\u00c7agalary\u0148 o\u00fdnuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00e7\u00fd\u00fczi","meaning":"<div><p>Sa\u00e7baga d\u00fcz\u00fclip, sa\u00e7y\u0148 \u00f6r\u00fcmlerini\u0148 arasyndan \u00e7ykaryl\u00fdan bezeg, \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fd","meaning":"<div><p>Sagat, sagdyn, da\u00fdaw, sa\u00fdlama.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz sany sa\u00fd atly atlan\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Habar berlen m\u00fctdetinden sa\u00fd atlyny\u0148 \u00fdola \u00e7ykmagy \u015f\u00fcbhesizdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fd-seb\u00e4p","meaning":"<div><p>N\u00e4hilidir bir seb\u00e4p bilen.<\/p><ul><li>Ga\u00fdta sa\u00fd-seb\u00e4p bilen \u00fdolda\u015f bolanymyz \u00fc\u00e7in tany\u015f bolaly! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sa\u00fd-seb\u00e4p bilen bizi\u0148 \u00fdolumyz seni\u0148 gola\u00fdy\u0148dan ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fda","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> k\u00f6lege.<\/p><ul><li>Olar g\u00fcnorta naharlaryny baglary\u0148 salkyn sa\u00fdasynda edin\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sele\u0148 sa\u00fda sal\u00fdan bilbilli bagla\u0148 alma, enar, \u00fcz\u00fcm pe\u00fdwendi ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdalamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6legelemek.<\/p><ul><li>Sak\u00e7ylar g\u00fcndizlerine \u015fol k\u00fcmejikde sa\u00fdalap, t\u00f6weregine g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdalatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6legeletmek.<\/p><ul><li>Munu\u0148 her d\u00fc\u00fdb\u00fcni\u0148 astynda s\u00fcr\u00fcli go\u00fdny sa\u00fdalatmak m\u00fcmkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdalyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6legelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdawan","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015fdan, g\u00fcnde penalanmak \u00fc\u00e7in k\u00f6melek g\u00f6rn\u00fc\u015fli elde g\u00f6teril\u00fd\u00e4n \u00fcsti mata enjam, zontik.<\/p><ul><li>A\u00fdallar yssydan goranmak \u00fc\u00e7in depelerine sa\u00fdawan tutup bar\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>Birine sa\u00fdmaga bermek, sa\u00fdgy bilen t\u00fc\u00fdtd\u00fcrmek (\u00fd\u00fcn, \u00e7\u00f6p\u00fcr we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148 sa\u00fddyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgarmak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdyl-sa\u00fdyl etmek, tanamak, g\u00f6rmek, bilmek, a\u0148\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Alasarmyk gara\u0148kyda Ho\u015fgeldi Onu\u0148 \u00fd\u00fcz ke\u015fbini gowy sa\u00fdgaryp bilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Meni\u0148-\u00e4 g\u00f6z\u00fcm gowy sa\u00fdgarma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdanlygy\u0148 sazyna gyzygyp, t\u00f6werekden gel\u00fd\u00e4n -- ge\u00e7\u00fd\u00e4ni-de sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6pr\u00e4 gola\u00fd gelende ma\u015finist onu\u0148 abat d\u00e4ldigini sa\u00fdgarsa-da ma\u00fd az bolany \u00fc\u00e7in, ony saklap bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6z \u00fdetirmek, tanamak, bilmek.<\/p><ul><li>Sa\u00fdgarmady du\u015fman nirde dost nirde? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Men basjak \u00fderim bilen basmajak \u00fderimi gaty sa\u00fdgar\u00fdan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgartmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcp a\u0148\u015fyrtmak, a\u00fdyl-sa\u00fdyl etdirmek, g\u00f6rd\u00fcrmek, tanatmak.<\/p><ul><li>Depelikler \u00e7ala sudur bolup zordan sa\u00fdgard\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ini tutan papirosy\u0148 go\u00fdy t\u00fcssesi onu\u0148 kimdigini bir bada oturanlara sa\u00fdgartmady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u0148\u015fyrtmak, du\u00fddurtmak, bildirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgarylmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6ze ilmek, g\u00f6r\u00fcnmek, tanalmak.<\/p><ul><li>\u00ddyldyz \u00fdagtysyna tow\u015fany\u0148 akja butlary sa\u00fdgaryl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 m\u00e4hmet g\u00f6zlerinde gyzgylt \u00e7ylgymlar sa\u00fdgaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u0148\u015fyrylmak, du\u00fdulmak, bilinmek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 sypatynda-da \u00f6ten \u00fdylka gara\u0148-da bir hili merdemsilik, dolu\u015fanlyk ke\u015fbi sa\u00fdgaryl\u00fdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgary\u015fmak","meaning":"<div><p>A\u0148\u015fyry\u015fmak, seljeri\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u015fyr, re\u0148k sa\u00fdgary\u015fmaga wagt taparys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgylamak","meaning":"<div><p>1. Gam\u00e7y, \u00e7ybyk we \u015f. m. zat bilen yzygiderli urmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z atyny gam\u00e7y bilen sa\u00fdgylamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Wolostno\u00fd k\u00f6pl\u00fckden sa\u00fdlanandan so\u0148, \u00fdyldam aty\u0148 gidi\u015fini ha\u00fdal g\u00f6rdi-de ony yzly-yzyna sa\u00fdgylap, gu\u015f bolup u\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Te\u00fdeneli s\u00f6z a\u00fdtmak, kem\u00e7iligini \u00fd\u00fcz\u00fcne basmak.<\/p><ul><li>N\u00e4\u00e7e gyjyt berse\u0148-de n\u00e4\u00e7e sa\u00fdgylasa\u0148-da \u00f6\u0148e bakan hereket etm\u00e4n, ga\u00fdta arkan tes\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ony has degenekli, s\u00f6z bilen sa\u00fdgylasy geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgylanmak","meaning":"<div><p>1. Gam\u00e7y. \u00c7ybyk we \u015f. m. zatlar bilen yzly-yzyna urulmak.<\/p><ul><li>Gam\u00e7y astyna alnyp, sa\u00fdgylanyp bar\u00fdanlary-da bar \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaly tekizlenip, howa jybarlap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Te\u00fdeneli s\u00f6z a\u00fddylmak, kem\u00e7iligi \u00fd\u00fcz\u00fcne basylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgyla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i sa\u00fdgylamak, urmak, gam\u00e7yla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdgy\u00e7","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148 sa\u00fdmak \u00fc\u00e7in edilen \u00e7ybyk.<\/p><ul><li>Ol \u00fdylgyndan sa\u00fdgy\u00e7 edindi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdhal","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sa\u00fdhally 1.<\/p><ul><li>Altyn sa\u00fdhal basyp, s\u00fc\u00fdji s\u00f6zle\u015fip. Babada\u00fdhan bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdhalla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015fa\u015fmak, di\u0148i\u015fmek, k\u00f6\u015fe\u015fmek.<\/p><ul><li>Irden ba\u015flan \u00fdagy\u015f, \u00f6\u00fdl\u00e4nler biraz sa\u00fdhalla\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azaly\u015fmak, \u00fd\u00f6wselle\u015fmek, darga\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdhally","meaning":"<div><p>1. Adamk\u00e4r\u00e7ilikli, edepli, salykatly, \u00fderlikli, sa\u00fdhal.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy ba\u015flananda, ol \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00f6rmege\u00fd, sa\u00fdhally, a\u00e7yk we \u015fat g\u00f6w\u00fcnli a\u00fdaly bilen \u00fda\u015fa\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pa\u00fdhasly, asuda.<\/p><ul><li>Orator di\u0148\u00e7ilere \u00e4hmi\u00fdet berm\u00e4n, t\u00f6weregine sa\u00fdhally garandan so\u0148 s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 sesi i\u0148rik garalanda Tussany\u0148 kenarynda bizi gursap alan hemme zatlar \u00fdaly dury we sa\u00fdhallydy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sen \u00f6r\u00e4n sa\u00fdhally geple\u00fd\u00e4rsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdhallylyk","meaning":"<div><p>Adamk\u00e4r\u00e7iliklilik, edeplilik, salykatlylyk, \u00fderliklilik, pa\u00fdhaslylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdhalsyz","meaning":"<div><p>Adamk\u00e4r\u00e7iliksiz, edepsiz, salykatsyz, bisa\u00fdhal.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlama","meaning":"<div><p>Hili bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 o\u0148at hasaplan\u00fdan, be\u00fdlekileri\u0148 arasyndan sa\u00fdlanyp alnan, se\u00e7ilip alnan.<\/p><ul><li>Ol, obany\u0148 sa\u00fdlama \u00fdigitlerini \u00fdygnap, \u015fol a\u00fdaly\u0148 ogluny alyp gelmegi\u0148 \u00fdoluny maslahatla\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. Sa\u00fdlawda ses berip, wekilligini tassyklamak.<\/p><ul><li>Dyn\u00e7 alsak hakly biz, hukuga hakly sa\u00fdlasak -- hakly biz, sa\u00fdlansak -- hakly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu be\u00fdik wezip\u00e4 seni, bir agyzdan sa\u00fdlarys g\u00f6ni. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p zady\u0148 i\u00e7inden se\u00e7ip almak.<\/p><ul><li>S\u00f6zleri\u0148 i\u00e7inden \u00e7eperin sa\u00fdlap, gerekli go\u015fgular d\u00f6retdim o\u00fdlap. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir zakaz berjek matalarymyzy sa\u00fdladyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlan","meaning":"<div><p>Ke\u00e7\u00e4, hala, k\u00fcrt\u00e4, a\u00fdal ge\u00fdimlerine we \u015f. m. salyn\u00fdan nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p zady\u0148 i\u00e7inden sa\u00fdlanyp, se\u00e7ilip alynmak.<\/p><ul><li>I. W. Mi\u00e7urin \u00e7akny\u015fdyrmagy, \u00fdagny \u00fd\u00f6rite sa\u00fdlanyp alnan \u00f6s\u00fcmlikleri emeli usul bilen tozanlandyrmagy gi\u0148 ulan\u00fdardy. <span>(W. A. Tet\u00fdurew, Botanika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlawdan ge\u00e7mek, sa\u00fdlaw \u00fcsti bilen bir wezip\u00e4, wekil\u00e7ilige bellenmek.<\/p><ul><li>Arka\u00fdyn dem al\u00fdar i\u015fden gelende, sa\u00fdlan\u00fdar, sa\u00fdla\u00fdar, sa\u00fdlaw bolanda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00e7\u00fclikden \u00fda-da bir \u00fderden uzakla\u015fmak, arany a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Annak dagy ma\u015fyna oturanlarynda \u00fclker \u00fderden \u00fda\u0148yja sa\u00fdlanypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bular obadan ep-esli sa\u00fdlanyp, bir erik agajyny\u0148 k\u00f6legesinde oturdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir parhly alamaty bilen tapuwutlanmak, be\u00fdlekilerden tapuwutly bolmak.<\/p><ul><li>Uzyn bo\u00fdy g\u00f6k me\u00fddanda sa\u00fdlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6s\u00fcp \u00fdokary galyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00dderden ep-esli sa\u00fdlanan g\u00f6m-g\u00f6k \u00f6w\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gowe\u00e7alara seretdigi\u0148\u00e7e seredesi\u0148 gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlantgy","meaning":"<div><p>Sa\u00fdlanyp alnan, sa\u00fd.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlantgydan galan hem bolsa, hi\u00e7 kimden indegsiz, soragsyz G\u00fcls\u00fcm hem getirip halylaryny bir gapdalda \u00fdazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz k\u00f6\u015fg\u00fc\u0148 sa\u00fdlantgy a\u015fpezlerinden birini Astrabada ibereris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlanybermek","meaning":"<div><p>Be\u00fdlekilerden arany a\u00e7ybermek.<\/p><ul><li>Gyrja be\u00fdleki atlardan sa\u00fdlanyberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlap-se\u00e7mek","meaning":"<div><p>Sa\u00fdlap almak.<\/p><ul><li>Belki hem ejemi\u0148 \u00f6z \u00fdanyndan sa\u00fdlap-se\u00e7ip go\u00fdan gyzy bardyr. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p zady\u0148 i\u00e7inden se\u00e7ip aldyrmak, se\u00e7dirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlaw","meaning":"<div><p>1. Sa\u00fdlap aly\u015f, se\u00e7ip aly\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Ses bermek bilen wezipeli adamlary, wekilleri sa\u00fdlamaklyk, se\u00e7gi.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmeti\u0148 p\u00e4lwanlary, geli\u0148 be\u00fdik sa\u00fdlaw. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Tolkunlandy sa\u00fdlaw ge\u00e7\u00fd\u00e4n her bir ja\u00fd, Mukaddes borjumyz ed\u00fd\u00e4ris berja\u00fd. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdlaw\u00e7y","meaning":"<div><p>Sawlawa gatna\u015f\u00fdan adam, sa\u00fdlawda sesini berm\u00e4ge hukukly adam.<\/p><ul><li>Bu \u00fdolda\u015flar \u00fda\u015fuly sa\u00fdlaw\u00e7ylary\u0148 hormatly myhmanlarydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdlaw\u00e7ylary\u0148 spisogy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sa\u00fdlamaga k\u00f6mek etmek, k\u00f6mek h\u00f6km\u00fcnde sa\u00fdlap bermek.<\/p><ul><li>T\u00fcwini\u0148 \u00e7eltigini sa\u00fdla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdmak","meaning":"<div><p>Sa\u00fdgy\u00e7 bilen urup t\u00fc\u00fdtmek (\u00fd\u00fc\u0148, pamyk we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Men hem go\u00fdunlary\u0148 \u00fd\u00fc\u0148lerini gyrkmaly bolaryn, sen ony sa\u00fdyp, ke\u00e7e etmeli bolarsy\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddorgana salmak \u00fc\u00e7in \u00fdygnap \u00fd\u00f6ren \u00fdarym halta \u00e7\u00fcprek \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni t\u00fc\u00fdd\u00fcp \u00e7ykdy, ony sa\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdpallamak","meaning":"<div><p>Sel\u00e7e\u0148lemek, sa\u00fdpal tapmak, azalmak, gutara\u0148kyrlamak, t\u00fckene\u0148kirlemek.<\/p><ul><li>Adat bo\u00fdun\u00e7a gelen-gidenler sa\u00fdpallady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdpalla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sa\u00fdpallamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdrak","meaning":"<div><p>1. Ho\u015f owazly sa\u00fdra\u00fdan, gowy we k\u00f6p sa\u00fdra\u00fdan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdundaky go\u00fdry k\u00f6legeli n\u00e4hnet \u00e7ykanlar sa\u00fdrak gu\u015flary\u0148 mekany boldy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol, g\u00f6r n\u00e4hili sa\u00fdrak bilbildi! <span>(\u00abSowet \u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015eady\u00fdan g\u00fcrle\u00fd\u00e4n, \u00e7eper s\u00f6zle\u00fd\u00e4n, o\u0148at a\u00fddym a\u00fdd\u00fdan.<\/p><ul><li>Sa\u00fdrasyn \u00e7agala\u0148 sa\u00fdrak dilleri. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdramak","meaning":"<div><p>1. Ho\u015f owazly ses etmek.<\/p><ul><li>Bilbiller sa\u00fdrap, sa\u00fdrap m\u00fc\u0148 hili he\u0148ler \u00e7al\u00fdar. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>G\u00fcl-p\u00fcr\u00e7\u00fck pudaklarda, sa\u00fdrarmy\u015f d\u00fcrli gu\u015flar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00f6zel \u00e7o\u015fgun bilen sa\u00fdra\u00fdan torga\u00fdlary\u0148 \u00abj\u00fc\u00fdp-j\u00fc\u00fdpi\u00bb e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015eady\u00fdan g\u00fcrlemek, \u00e7eper s\u00f6zlemek, o\u0148at a\u00fddym a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>\u00c7eper s\u00f6zleri \u00e7\u00f6pl\u00e4p, n\u00e4zik sa\u00fdra\u00fdar dilim. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdratmak","meaning":"<div><p>1. Ho\u015f owazly ses etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dilde \u00fda\u0148latmak, \u00e7eper g\u00fcrletmek.<\/p><ul><li>Azatlyk \u015fygaryn sa\u00fdradyp dilde, olar sizden isle\u00fd\u00e4ndir k\u00f6p dalda. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdra\u015fmak","meaning":"<div><p>Ho\u015f owazly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Bilbiller sa\u00fdra\u015f\u00fdar ho\u015f owaz-sesli, gezm\u00e4ge \u00fdara\u015f\u00fdar kolhozy\u0148 bagy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bo\u015f me\u00fddanda torga\u00fdlar jyg-jyg edip sa\u00fdra\u015f\u00fdar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdra\u015f\u00fdan bilbilleri\u0148 sazla\u015fykly owazy derwez\u00e4 \u00fdakynla\u015fan bady\u0148a gulagy\u0148a ilk\u00e4kilikler \u00f6z dillerinde sa\u00fdra\u015fyp \u00fdorgala\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdry","meaning":"<div><p>Keseki \u00fderden gelin, gelmi\u015fek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fapdy ol aramyzda, sa\u00fdry ta\u00fdpa arasynda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdy","meaning":"<div><p>Iri, uly, sa\u00fdlama.<\/p><ul><li>Gawunlary\u0148 sa\u00fdylaryny \u00fdygdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdyl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> M\u00e4t\u00e4\u00e7, geda\u00fd.<\/p><ul><li>Sa\u00fdyllar \u015fahyry\u0148 so\u0148ky \u015fygryny yla\u00fdta-da k\u00f6p a\u00fdd\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdylmak","meaning":"<div><p>Sa\u00fdgy\u00e7 bilen urlup t\u00fc\u00fdd\u00fclmek (\u00fd\u00fc\u0148, pamyk we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Sa\u00fdylan pamygy\u0148 gundasy kimin, g\u00fclleri\u0148 gujagyn doldurdy b\u00fctin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdym","meaning":"<div><p>Sa\u00fdmak \u00fc\u00e7in b\u00f6l\u00fcnip alnan \u00fd\u00fcn, pamyk we \u015f. m.<\/p><ul><li>Bir sa\u00fdym \u00e7\u00f6p\u00fcrimiz bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdyn","meaning":"<div><p>Wagt bildir\u00fd\u00e4n s\u00f6zlere go\u015fulyp, dowamlylygy a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z so\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00fcst\u00fcnligimiz g\u00fcnsa\u00fdyn \u00f6s\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Asla sowatsyz adamlar g\u00fcnsa\u00fdyn \u00f6s\u00fd\u00e4n durmu\u015fdan yza galyp ba\u015fla\u00fdar ahyryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdyrdy\u0148","meaning":"<div><p>G\u00f6ze g\u00f6rn\u00fckli, sa\u00fdlama, iri, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Sa\u00fdyrdy\u0148 ahal-teke atlary, edermen jigitler me\u00fddanda gurda d\u00f6nd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u00fdy\u015fmak","meaning":"<div><p>Sa\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek (\u00fd\u00fc\u0148, pamyk we \u015f. m. barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u0148","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Da\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u0148almak","meaning":"<div><p>Do\u0148an \u00fdaly bolup durmak, a\u0148alyp gozganman, a\u0148k-ta\u0148k bolup durmak.<\/p><ul><li>Garantgy \u00fdaly bolup sa\u0148alyp duran \u00fdelli \u00f6z syryny a\u0148dyrmajak bolup jan etdi. <span>(G. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148sar","meaning":"<div><p>Akylyna \u015fikes \u00fdeten, kelesa\u0148, tentek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u0148sarlyk","meaning":"<div><p>Sa\u0148sary\u0148 \u00fdagda\u00fdy, kelesa\u0148lyk, tenteklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148y","meaning":"<div><p>Gy\u00fdaklap \u00e7ykan, somalyp duran (di\u015f hakynda).<\/p><ul><li>O\u0148a \u00fdekegapany\u0148ky \u00fdaly uzyn sa\u0148\u0148y di\u015f \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148yldamak","meaning":"<div><p>Sowukdan gorkudan gahardan we \u015f. m. \u00fda\u0148a galpyldamak, sa\u0148\u0148yl-sa\u0148\u0148yl edip titremek, sandyramak.<\/p><ul><li>Annaguly buzu\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdala\u0148a\u00e7 oturan \u00fdaly sa\u0148\u0148yldap otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gorkusyndan \u00fda\u0148a d\u00fc\u00fdeleri\u0148 a\u00fdaklary b\u00fctin g\u00f6wresine \u00e7enli sa\u0148\u0148ylda\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148yldatmak","meaning":"<div><p>Titretmek, galpyldatmak, sandyratmak.<\/p><ul><li>Top g\u00fcmm\u00fcrdisi Mawyny\u0148 hem butlaryny sa\u0148\u0148yldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ysgynsyz kellesini sa\u0148\u0148yldatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148yldawuk","meaning":"<div><p>Sandyrap duran, sa\u0148\u0148yldap duran, sandyrawuk.<\/p><ul><li>A\u015fyr aga sa\u0148\u0148yldawuk sesi bilen: -- Meni\u0148 pikirim\u00e7e heniz hem bolsa bir pille, \u015fu agzy sarylary\u0148 bolgusyz i\u015flerini bes etdirmek gerek -- di\u00fdip, \u00fderinde oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148ylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Titre\u015fmek, galpylda\u015fmak, sandyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 iki budy hem sa\u0148\u0148ylda\u015fyp titre\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>Bedende d\u00f6re\u00fd\u00e4n titreme, galpyldy.<\/p><ul><li>Gandym agany\u0148 bedeninde ma\u00fddaja sa\u0148\u0148yldy pe\u00fdda boldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sa\u017een","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> 2, 13 metre barabar rus uzynlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f sa\u017eenden ny\u015fanany ur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sebet","meaning":"<div><p>I\u00e7ine zat \u00e7almak maksady bilen \u00e7ybykdan \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n gap.<\/p><ul><li>Garrylara s\u00f6w\u00fct \u00e7ybygyndan sebet \u00f6rd\u00fcrmek gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sebit","meaning":"<div><p>Belli bir \u00e7\u00e4k, territori\u00fda t\u00f6werek, jelega\u00fd.<\/p><ul><li>Garak\u00f6li go\u00fdunlara \u00c7\u00e4rjew sebitlerinde \u00fda\u015fan \u00e7arwalar k\u00f6p \u00fcns beripdirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sebsemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 g\u00f6zleginde bolup entemek, bir zady\u0148 ugrunda ylgamak, a\u00fdlanmak, alakjamak.<\/p><ul><li>Di\u0148e Nurgeldi gez\u00fd\u00e4r, go\u00fdnu\u0148 yzynda sebs\u00e4p. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sebsetmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 g\u00f6zleginde e\u0148tetmek, alakjatmak, ylgatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sebse\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 g\u00f6zleginde ente\u015fmek, bir zady\u0148 ugrunda ylga\u015fmak, a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Olar heniz hem sebse\u015fip, arz edi\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4p","meaning":"<div><p>Bir zada esas, bir hadysa \u00fdagda\u00fda \u00e4kiden zat, delil, s\u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>\u00ddok, ol be\u00fdle d\u00e4l, \u00fd\u00f6ne ba\u015fga seb\u00e4bi bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4pk\u00e4r","meaning":"<div><p>Bir zada seb\u00e4p bolan adam. bir zady\u0148 amala a\u015fmagyna esas bolan zat.<\/p><ul><li>Bu \u00fdagda\u00fdy\u0148 seb\u00e4pk\u00e4rlerini\u0148 \u00f6z\u00fcdigine agronom di\u0148e indi d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eunu\u0148 \u00fdaly hadysalary\u0148 emele gelmegini\u0148 esasy seb\u00e4pk\u00e4ri \u00fdeldir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4pk\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Bir zada \u00fda-da bir zady\u0148 amala a\u015fmagyna seb\u00e4pk\u00e4r bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4pk\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seb\u00e4pk\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4pli","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00e4, zerarly, \u00f6tri \u00fc\u00e7in we \u015f. m. many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div><div><p>2. Seb\u00e4bi bar bolan.<\/p><ul><li>I\u015fden seb\u00e4pli gije galmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seb\u00e4psiz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir seb\u00e4bi, delili bolmadyk, biseb\u00e4p, rugsatsyz.<\/p><ul><li>Ol okuwdan seb\u00e4psiz galmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seza.<\/p><ul><li>Baraweri\u0148 ta\u00fdmaz! -- di\u00fddi myla\u00fdymja seda bilen. <span>(K. Gurbannepesow, Ta\u00fdmaz Baba)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sedra","meaning":"<div><p>\u00dditi tagamlylyk we \u00fdakymly yslylyk \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan k\u00fclke edilen limon \u00fda-da apelsin gabygyny\u0148 owuntugy.<\/p><ul><li>Limon sedrasy, apelsin sedrasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sedrat","meaning":"<div><p>Sitrus \u00f6s\u00fcmligini\u0148 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fi we onu\u0148 \u00f6r\u00e4n galy\u0148 sary gabykly miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"segment","meaning":"<div><p>1. <span>Matematika<\/span> Tegelegi\u0148 duga bilen onu\u0148 hordasy arasynda gal\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Biologi\u00fda<\/span> Kabir ha\u00fdwanlary\u0148 s\u00fc\u00fd\u00fcmek endamyny emele getir\u00fd\u00e4n bogunlary\u0148 biri.<\/p><\/div>"},{"headword":"segsen","meaning":"<div><p>80 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Men h\u00e4zir segsene gadam basdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa -- Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sekans","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> G\u00f6ni bur\u00e7ly \u00fc\u00e7bur\u00e7lukda gipotenuzany\u0148 katete de\u0148 bolan gatna\u015flykly bur\u00e7uny\u0148 trigonometrik funksi\u00fdasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"seki","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde oturmak we \u00fdatmak \u00fc\u00e7in gumdan, tagtadan, kerpi\u00e7den we \u015f. m. edilen belent \u00fder.<\/p><ul><li>Sekileri\u0148 \u00fcstlerinde dyzy \u00fdola\u0148a\u00e7 hindiler awtomatlaryny \u00fdagla\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen da\u015f gapydaky sekini\u0148 er\u0148egine geldi de: -- \u00ddelli! -- di\u00fdip seslendi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdasy kerpi\u00e7 d\u00fc\u015felen sekileri\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015fek d\u00fc\u015f\u00e4p sapaklaryna ta\u00fdynlan\u00fdardylar. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sekil","meaning":"<div><p>K\u00e4bir aty\u0148, ge\u00e7ini\u0148, owlagy\u0148 a\u00fdaklarini\u0148 dyzyndan a\u015fakdaky ak \u00fderi.<\/p><ul><li>A\u00fdaklary sekil bu mele aty\u0148 \u015fekili \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 g\u00f6rn\u00fckli hodo\u017eniklerini\u0148 d\u00f6redijilik i\u015flerinde-de pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sekiz","meaning":"<div><p>8 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Indi sekiz sany d\u00f6wek\u00e7i hatara dur\u00fdardy, olary\u0148 baryny \u00fdeke ok bilen \u00fdatyrmak boljakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sekiz ge\u00e7\u00e4, dokuz teke. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sekizgo\u00e7ak","meaning":"<div><p>Sekiz sany d\u00fcrli re\u0148kde salyn\u00fdan go\u00e7ak, ke\u015fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"sekizke\u015fde","meaning":"<div><p>Ke\u015fde edilende salyn\u00fdan d\u00f6rt d\u00fcrli sekiz \u00f6\u00fdj\u00fckli nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sekizlik","meaning":"<div><p>1. Sekizi bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><ul><li>Ol sekizligi owadan \u00fdaz\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sekiz g\u00fclli o\u00fdnal\u00fdan kart.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>Sekizlik galo\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sekmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere a\u00fdak basmak, barmak, g\u00f6r\u00fcnmek, gelmek.<\/p><ul><li>Dagy-duwara d\u00fc\u00fdnki\u0148 \u00fdaly meni\u0148 gapymdan a\u00fdagy\u0148y sek\u00e4\u00fdmegin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sele\u0148","meaning":"<div><p>Dumly-du\u015fdan howa \u00e7alyp duran, a\u00e7yklyk, gi\u0148lik (\u00fder).<\/p><ul><li>I\u00fdip-i\u00fdip sele\u0148e \u00e7ykdyk. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze oba \u00fderimiz \u00f6r\u00e4n sele\u0148 \u00fder eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sele\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk howa \u00e7ykyp gezelen\u00e7 etmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6r\u00fc\u0148 sele\u0148l\u00e4p geleli\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salgym atmak.<\/p><ul><li>Kolhozlary\u0148 baglary sele\u0148l\u00e4p g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Soltan Sanjary\u0148 g\u00fcmm\u00fcgi we G\u00e4w\u00fcrgalany\u0148 al-asmandan sele\u0148le\u00fd\u00e4n sudury g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sele\u0148lik","meaning":"<div><p>Dumly-du\u015fy a\u00e7yk, t\u00e4miz howaly \u00fder.<\/p><ul><li>G\u00f6r, n\u00e4hili sele\u0148lik! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selin","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n p\u00fcr \u00fdaprakly k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u015eitilleri sowukdan goramakdan \u00f6tri, 600 ramany\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrmak \u00fc\u00e7in selin \u00f6r\u00fcldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Selin, si\u0148renler hem ba\u015fga g\u00f6geren \u00e7\u00f6pler h\u00e4zir \u00f6z\u00fcni\u0148 asly tebigy g\u00f6rn\u00fc\u015fini \u00fc\u00fdtgedip, duw ak bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A, Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selinlik","meaning":"<div><p>Selni\u0148 k\u00f6p g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"seljermek","meaning":"<div><p>Bir zady sa\u00fdgaryp bilmek, bir zady\u0148 aslyna d\u00fc\u015f\u00fcnmek, bir zady ikinji bir zatdan parhlandyryp bilmek, a\u00fdyl-sa\u00fdyl edip bilmek.<\/p><ul><li>Kemine ez\u00fd\u00e4n we ezil\u00fd\u00e4n gatlaklary seljerip bilipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol hapa \u00fder bolsun, dersi\u0148 \u00fcsti bolsun, seljerm\u00e4n oturybererdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seljertmek","meaning":"<div><p>Bir zady sa\u00fdgaryp bilmegi, bir zady\u0148 anygyna \u00fdetip bilmegi ba\u015fartmak, a\u00fdyl-sa\u00fdyl etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"selki","meaning":"<div><p>Alakjap \u00fd\u00f6ren, biagyry, \u00fdalta, yrmandarak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 heka\u00fdasy \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6mr\u00fcni gara \u00f6\u00fdde ge\u00e7iren selki T\u00e4\u00e7 eje hakynda bar\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selkildemek","meaning":"<div><p>1. Yra\u0148 atmak, \u00fclp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Ikisini\u0148 hem murtlary \u015femal degen tozga \u00fdaly selkildedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 uzyn ala sakgaly \u00fdyldyz \u00fdagtysyna selkildedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u015f, bik\u00e4r gezmek, biderek gezip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"selkildetmek","meaning":"<div><p>1. Yra\u0148 atdyrmak.<\/p><ul><li>Ol sa\u00e7yny selkildedip, ellerini galgadyp gepledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Baba kellesini selkildedip, \u00fczn\u00fcksiz \u00fcsg\u00fcr\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u015f, bik\u00e4r gezdirmek, biderek gezdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"selkilde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Yra\u0148 aty\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Bu\u00fdra sa\u00e7lary selkilde\u015fip dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u015f, bik\u00e4r gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek, biderek gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"selle","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Musulmanlarda: kell\u00e4 oral\u00fdan uzyn b\u00f6lek mata.<\/p><ul><li>Men kell\u00e4me selle orana\u00fdynmy?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ba\u015fynda gar \u00fdaly ak sellesi, egninde uzyn, g\u00f6k \u00fd\u00fcpek dony bardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sellofan","meaning":"<div><p>0, 06 mm galy\u0148lykda sell\u00fdulozadan edilen ygal ge\u00e7irme\u00fd\u00e4n \u00fduka we \u00e7e\u00fde pl\u00fdonka.<\/p><\/div>"},{"headword":"selluloid","meaning":"<div><p>Sell\u00fdulozadan edil\u00fd\u00e4n gaty plastik madda (Fotopl\u00fdonka, kino lentasy we \u015f. m. ta\u00fd\u00fdarlananda ulanyl\u00fdar).<\/p><\/div>"},{"headword":"sell\u00fduloza","meaning":"<div><p>Aga\u00e7dan edil\u00fd\u00e4n madda (Kagyz, kino pl\u00fdonkasy, partla\u00fdjy maddalar, emeli \u00fd\u00fcpek we \u015f. m. \u00f6nd\u00fcrilip \u00e7ykarylanda gi\u0148den ulanyl\u00fdar).<\/p><\/div>"},{"headword":"selme","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7al re\u0148kli, iri \u00fdaprakly ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Gyrymsyja \u00fdandak, selme \u00fdaly irim\u00e7ik otlar bu \u00fderi\u0148 ata-babadan b\u00e4ri ta\u015flanyp \u00fdatanyny a\u00fddy\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selpemek","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdal ylgaw bilen gitmek, lo\u0148kuldap ylganak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda al\u0148asap \u00fd\u00f6rmek, bir zady\u0148 aladasynda gezmek, ka\u0148kamak.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 uzak ge\u00e7mi\u015fd\u00e4ki ata-babalarymyz i\u00fdmit g\u00f6zleginde ondan-o\u0148a selp\u00e4pdirler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selpetmek","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdal ylgawyna s\u00fcrmek, lo\u0148kuldadyp \u00e7apdyrmak (mal hakda).<\/p><ul><li>He\u00fd, bir g\u00fcn \u00f6\u0148 ugramanymyz! -- di\u00fdip, bugralary selpedip ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda al\u0148asadyp gezdirmek, alada go\u00fdmak, ka\u0148katmak (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00d6z hususy \u00fdum\u015fy \u00fc\u00e7in ony dumly-du\u015fa selped\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"selpe\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Lo\u0148kulda\u015fyp ylga\u015fmak (mal hakda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler patanakla\u015fyp, selpe\u015fip, sygyrlar mola\u015fyp, s\u00fcr\u00fcden ga\u00fdryp geldiler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda ka\u0148ka\u015fmak (adam hakda).<\/p><ul><li>Siz sanitarkalary\u0148 \u00fderine \u00f6z\u00fc\u0148iz selpe\u015fip \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148iz! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdrek.<\/p><ul><li>Orta bo\u00fdly bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde egri oragy a\u00fdlap sal\u00fdan orak\u00e7y, sel\u00e7e\u0148 g\u00f6geren g\u00fcnebakar bilen sanda\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00e4het \u00f6z\u00fcni\u0148 arryk g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki sel\u00e7e\u0148 sakgalyny yzly-yzyna sypala\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan \u00f6z enesinde \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00f6r\u00e4n sel\u00e7e\u0148 bol\u00fdanyny bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Sel\u00e7e\u0148.<\/li><li>Gar sepele\u015fip ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148lemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdreklemek.<\/p><ul><li>Gid\u00fd\u00e4nler-gel\u00fd\u00e4nler sel\u00e7e\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148lenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdreklenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148letmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdrekletmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen a\u00fddyma hi\u0148lenmesini hem has sel\u00e7e\u0148letdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdrekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sel\u00e7e\u0148lik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdreklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"semawar","meaning":"<div><p>I\u00e7inde ot \u00fdakyl\u00fdan turba \u00fderle\u015fdirilen, \u00e7a\u00fd \u00fc\u00e7in suw ga\u00fdnadyl\u00fdan metal enjam.<\/p><ul><li>Ak semawar lakyrdap ga\u00fdnapdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semawar\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Semawar \u00fdasa\u00fdan adam, ussa.<\/p><\/div><div><p>2. Semawar ga\u00fdnad\u00fdan, \u00e7a\u00fd\u00e7y.<\/p><ul><li>Semawar\u00e7ylar semawarlaryna k\u00f6m\u00fcr ta\u015fla\u015fyp, onu\u0148 da\u015fynda a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semender","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Ha\u017e\u017eyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Mifologi\u00fda<\/span> Sa\u00fdrap-sa\u00fdrap, \u00f6z owazyna \u00fdanyp-k\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n mifiki gu\u015fu\u0148 ady.<\/p><ul><li>Semender de\u00fd \u00f6rtenip, ata\u015f \u015ferabyn dada\u00fdyn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semeni","meaning":"<div><p>Baharda \u00fd\u00f6rite suw sepelenip, \u00f6\u00fdde g\u00f6gerdilen bugda\u00fdy\u0148 ak baldagy d\u00f6wl\u00fcp ga\u00fdnadylan, gu\u00fdmak pisint s\u00fc\u00fdji nahar.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnadarlar semeni, Dula d\u00fcrt\u00fc\u0148 temeni. Bildim a\u00fdralyk eken, Hemme dertden \u00fdamany. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sement","meaning":"<div><p>Gurlu\u015fyk i\u015flerinde ulanyl\u00fdan poro\u015fok g\u00f6rn\u00fc\u015fli mineral madda.<\/p><ul><li>Olar bu berkitmeleri guramak i\u015finde sement we ba\u015fga so\u0148a me\u0148ze\u015f zatlary gysganman har\u00e7lapdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz\u00fcne hem sementi\u0148 suwuny \u00e7a\u00fddylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sement zawody.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sementlemek","meaning":"<div><p>Sement bilen berkitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sementlenmek","meaning":"<div><p>Sementlenen bolmak, sement bilen bejerilmek.<\/p><ul><li>Ine, sementlenen \u00e7arpara k\u00f6\u00e7elerden \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n go\u015funlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sementletmek","meaning":"<div><p>Birine sement bilen berkitdirmek, bejertdirmek.<\/p><ul><li>Gapyny\u0148 basgan\u00e7aklaryny sementletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sementli","meaning":"<div><p>Sement bilen berkidilen, sement go\u015fulan, sement salnan (halta).<\/p><\/div>"},{"headword":"semerli","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Miwesi k\u00f6p bolan, miweli.<\/p><ul><li>Ir-i\u00fdi\u015fi semerli baglara salam, gatbar-gat kemerli daglara salam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seminar","meaning":"<div><p>1. Mugallymy\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygy astynda \u00fdokary okuw ja\u00fdlarynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n praktiki okuw.<\/p><ul><li>Seminary\u0148 hemme soraglaryna ta\u00fd\u00fdarlandym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6rite ta\u00fd\u00fdarlyk \u00fda-da kwalifikasi\u00fdany \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n kru\u017eok.<\/p><ul><li>Brigadirler, zwenowodlar, suw\u00e7ular we be\u00fdlekiler bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148ler ekskursi\u00fdalar seminarlar gural\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semitler","meaning":"<div><p>Dil we \u015f. m. alamatlary bo\u00fdun\u00e7a G\u00fcnorta-G\u00fcnbatar Azi\u00fda we Demirgazyk Afrika halklaryna \u00fdakyn bolan topar, halk (araplar, \u00fdewre\u00fdler).<\/p><\/div>"},{"headword":"semitolog","meaning":"<div><p>Semitologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"semitologi\u00fda","meaning":"<div><p>Semit dilini we medeni\u00fdetini \u00f6wrenmeklige degi\u015fli bolan ylmy\u0148 umumy ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"semiz","meaning":"<div><p>Arryk d\u00e4l, artyk etli-ganly \u00e7i\u015fik, \u00fdogyn, \u00fdagly.<\/p><ul><li>Ussa bolsa orta bo\u00fdly, ak \u00fd\u00fczli, semiz, garynlak bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mallary \u00f6l\u00fcm-\u00fditimsiz we semiz saklamak k\u00f6p derejede \u00e7opana baglydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semizlik","meaning":"<div><p>Arryk d\u00e4llik, artyk etli-ganlylyk, \u00fdaglylyk, \u00e7i\u015fiklik, \u00fdogynlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 semizliginden \u00fda\u0148a burny iki dulugyny\u0148 arasyndan \u00e7ala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Mallar orta semizlikde saklan\u00fdar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semremek","meaning":"<div><p>Semiz bolmak, etli-ganly bolmak, dolu\u015fmak.<\/p><ul><li>Men hem senden az semr\u00e4ndirin \u00f6\u00fddemok. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>E\u015fek semrese, e\u00fdesini deper. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"semretmek","meaning":"<div><p>Gowy idedip semiz etmek, etli-ganly etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"semzek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 ekin arasynda \u00fdere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdasy k\u00fcti \u00fdaprakly ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bagyr semzegi \u00fdaly d\u00f6wle\u00fdin di\u00fdip duranymdan habary \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sen","meaning":"<div><p>Birine \u00fd\u00fcz tutulanda ulanyl\u00fdan ikinji \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ni\u0148 birlik sanyndaky at \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Sen gideli\u0148 b\u00e4ri telim \u00fdyl ge\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sena","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Doga, \u00f6wgi.<\/p><ul><li>Ady\u0148y dilimde sena e\u00fdledim suraty\u0148y je\u0148de pena e\u00fdledim. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"senagat","meaning":"<div><p>Halk hojalygyny\u0148 \u00e7ig mallary \u00fda-da \u00fderasty ba\u00fdlyklary i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n bir pudagy, k\u00e4rhana.<\/p><ul><li>Hojalygymyza t\u00e4ze ma\u015fynlar gel\u00fd\u00e4r, biz bolsa senagatymyza \u00e7ig mallar iber\u00fd\u00e4ris. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"senagat\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Kapitalistik senagat k\u00e4rhanalaryny\u0148 e\u00fdesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sene","meaning":"<div><p>1. \u00ddyl hasaby.<\/p><ul><li>E\u00fdran senesi bo\u00fdun\u00e7a 1320-nji \u00fdyl \u015f\u00e4hriwer a\u00fdyny\u0148 \u00fc\u00e7i, \u00fdagny 1941-nji \u00fdyly\u0148 awgust a\u00fdyny\u0148 \u00fdigrimi b\u00e4\u015fidi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fd-g\u00fcn, belli bir wagt.<\/p><ul><li>Ol sene M\u00e4hrini\u0148 \u00fdadyndan \u00e7ykmajak seneleri\u0148 biri boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sene-mene","meaning":"<div><p>Tersle\u015fik, s\u00f6g\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Kolhoz gurlu\u015fygyny\u0148ilkinji \u00fdyllarynda oba arasynda sene-meneler bolupdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"senet","meaning":"<div><p>1. H\u00fcn\u00e4r, k\u00e4r.<\/p><ul><li>Meni z\u00e4hmetim, senetim g\u00fcn-g\u00fcnden ruhlandyr\u00fdardy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Enjam, gural, \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>D\u00fckany\u0148 senetleri darga\u015fyp \u00fdatyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"senetli","meaning":"<div><p>1. H\u00fcn\u00e4rli, k\u00e4rli.<\/p><\/div><div><p>2. Enjamly, gurally, \u015fa\u00fdly.<\/p><\/div>"},{"headword":"senet\u00e7i","meaning":"<div><p>Bir senet bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, h\u00fcn\u00e4rment.<\/p><ul><li>Senet\u00e7iler bi\u00e7ak k\u00f6p salgytlar t\u00f6lemeli bolupdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"senet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Bir senet bilen me\u015fgullyk, h\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sensualist","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Sensualizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"sensualizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Akyl \u00fdetiri\u015fi\u0148 \u00fdeke-t\u00e4k \u00e7e\u015fmesi \u00abdu\u00fdgudyr\u00bb di\u00fdip ykrar ed\u00fd\u00e4n idealistik filosofi\u00fdany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sentimental","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Sentimentalizme degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"sentimentalist","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Sentimentalizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"sentimentalizm","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> 18-nji asyry\u0148 ahyrynda we 19-njy asyry\u0148 ba\u015fynda edebi\u00fdatda du\u00fdgulylygy, tolgunmaklygy esas edinen ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"sentimentallyk","meaning":"<div><p>1. Sentimentalizme degi\u015flilik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6z\u00fda\u015f d\u00f6k\u00fcjilik, a\u015fa du\u00fdguda\u015flyk bildirijilik, a\u015fa \u00fdum\u015faklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sentner","meaning":"<div><p>100 kilograma de\u0148 bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7eg birligi, \u00f6l\u00e7eg ady.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a a\u00e7ylmanka, ony sowuk ur\u015fa, gektardan \u00fdetmi\u015f b\u00e4\u015f sentneri kim berer? Eger meni\u0148 gowa\u00e7amy\u0148 gektar m\u00f6\u00e7berli \u00fderi biraz suwsumadyk bolsa, men \u00f6z zwenomy\u0148 her gektar \u00fderinden bu \u00fdyl \u00fdetmi\u015f b\u00e4\u015f sentner pagta bererdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sentralizm","meaning":"<div><p>Dolandyry\u015fy\u0148 merkezle\u015fdirilen sistemasy.<\/p><ul><li>Demokratik sentralizm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sentrist","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Sentrizmi\u0148 tarapdary, sentrizme e\u00fderiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"sent\u00fdabr","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdyly\u0148 dokuzunjy a\u00fdyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"senuber","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00f6ni \u00f6s\u00fd\u00e4n p\u00fcrli aga\u00e7, sosna.<\/p><\/div>"},{"headword":"senzor","meaning":"<div><p>Senzurany amala a\u015fyr\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"senzura","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, maksady bilen, metbugatda \u00e7ap etmek we sahnada go\u00fdmak \u00fc\u00e7in bellenen eserleri g\u00f6zden ge\u00e7irmeklik.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eu hili g\u00f6zden ge\u00e7irmekligi we g\u00f6zeg\u00e7ilik etmekligi amala a\u015fyr\u00fdan edara.<\/p><\/div>"},{"headword":"sen\u00fdor","meaning":"<div><p>1. <span>Taryh termini<\/span> Feodal jemgy\u00fdetinde: h\u00e4kimi\u00fdete e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4n uly \u00fder e\u00fdesi.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4bir da\u015fary \u00fdurtlarda: jenap, aga.<\/p><\/div>"},{"headword":"sep","meaning":"<div><p>Durmu\u015fa \u00e7ykan gyza ene-atasyny\u0148 ber\u00fd\u00e4n zatlary, \u015fa\u00fd-ge\u00fdimleri.<\/p><ul><li>Gelen gelni\u0148 bir-iki la\u00fd egin-ba\u015fyndan ba\u015fga sepi \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sep-sep","meaning":"<div><p>Sap-sap, topar-topar, hatar-hatar, yzly-yzyna.<\/p><ul><li>Gyzyl-ala gyz-juwanlar i\u015fden so\u0148 sep-sep bolup bag se\u00fdline gid\u00fd\u00e4rler. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"separat","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> \u00d6z so\u00fduzda\u015flaryndan a\u00fdry, \u00f6zba\u015fdak hereket etmeklik, a\u00fdryba\u015fga hereket etmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"separatist","meaning":"<div><p>Separatizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"separatizm","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> B\u00f6l\u00fcnip a\u00fdrylmaga \u00e7aly\u015fmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"separator","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Bir jisimden ikinji bir jisimi a\u00fdyr\u00fdan apparat.<\/p><ul><li>Separator oturdylyp s\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 ga\u00fdmagy alyn\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady d\u00f6kd\u00fcrmek, sepeletmek.<\/p><ul><li>Tohum sepdirmek.<\/li><li>Howla suw sepdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepelemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady sepip \u00e7ykmak, sepi\u015fdirmek.<\/p><ul><li>G\u00fcnbatardan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n pessa\u00fd \u015femal bolsa \u00e7\u00e4ge owuntyjyklaryny sepele\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagyp ba\u015flamak, \u00fdagmak (\u00fdagy\u015f hakda).<\/p><ul><li>Bulutlar \u00fdeli\u0148 ugruna \u00fdagy\u015f sepel\u00e4p bar\u00fdardylar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepelenmek","meaning":"<div><p>1. Sepilip gitmek, pytramak, \u00fda\u00fdramak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddagyp ba\u015flamak, \u00fdagmak.<\/p><ul><li>E\u00fdwandaky \u00e7yra \u00fdagtysyna \u00fdagy\u015f d\u00e4neleri k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fdaly \u00fdylpyldy bilen sepelen\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepgit","meaning":"<div><p>1. Birig\u00fd\u00e4n \u00fder, birle\u015f\u00fd\u00e4n nokat, birig\u00fd\u00e4n \u00e7yzyk.<\/p><ul><li>\u00c7ozu\u015f \u00fc\u00e7in ba\u015flangy\u00e7 sepgide \u00fdetildi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aralyk, ara\u00e7\u00e4k.<\/p><ul><li>Bu waka iki-\u00fc\u00e7 a\u00fd mundan ozal, tomus bilen g\u00fc\u00fdz paslyny\u0148 sepgidinde bolupdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepilmek","meaning":"<div><p>Pytradylyp sepelenmek, sepelenip d\u00f6k\u00fclmek (sepelen\u00fd\u00e4n zat hakda).<\/p><ul><li>Sepilmedik tohum g\u00f6germez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat sepmek, \u00f6z \u00fcst\u00fcne sepmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sepirjek","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Gapyrgany\u0148 iki tarapdan d\u00f6\u015fe birle\u015fen \u00fderinde a\u015fak \u00e7ykyp duran kekirdew\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"sepi\u015fik","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 seplenen \u00fderi, seple\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, utga\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sepi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birine birle\u015fmek, birigip berki\u015fmek, seple\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Utga\u015fyp go\u015fuly\u015fmak, utga\u015fmak.<\/p><ul><li>Asman bilen \u00dderi\u0148 sepi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderinde G\u00fcn gyzaryp g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady sepm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, biri-biri\u0148e bir zat sepmek, sepele\u015fmek.<\/p><ul><li>Gyzlar suw sepi\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seplemek","meaning":"<div><p>1. Birikdirip berkitmek, birikdirip tutdurmak.<\/p><ul><li>Ol por\u015fene demir \u00e7ybygy sepl\u00e4pdirler. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Utga\u015fdyryp go\u015fmak, utga\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"seplenmek","meaning":"<div><p>1. Birikdirilip erkidilmek, birle\u015fdirilmek.<\/p><ul><li>T\u00e4ze turba seplenip rotory\u0148 \u00fda\u0148adandan aswda a\u00fdlanyp ba\u015flanyna g\u00f6zi ilenden ol o\u0148a bu\u00fdruk berdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Utga\u015fdyrylyp go\u015fulmak, utga\u015fdyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sepletmek","meaning":"<div><p>1. Birikdirip berkitdirmek, birikdirtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Utga\u015fdyrtmak, go\u015fdurtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"seple\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birine birigip berkemek, biri-birine birikmek, birigip tutlu\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-birine utga\u015fyp go\u015fuly\u015fmak, utga\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddaz paslyny\u0148 tomus bilen seple\u015f\u00fd\u00e4n jo\u015fgunly g\u00fcnlerini\u0148 biridi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepli","meaning":"<div><p>\u015ea\u00fdy-sepi bolan, zatly (gyz-gelin hakda).<\/p><ul><li>Gyzym, men seni sepli ugratmak\u00e7ydym! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sepmek","meaning":"<div><p>1. Sepel\u00e4p d\u00f6kmek, sepel\u00e4p \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>D\u00e4n\u00e4ni \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna bunker kadaly sep\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> seplemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sepsiz","meaning":"<div><p>\u015ea\u00fdy-sepi bolmadyk, \u015fa\u00fdsyz-sepsiz, zatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ser","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015f, kelle.<\/p><ul><li>O\u0148 ussady ri\u00e7agyny basanda, ema\u00fd bilen a\u015fak eg\u00fd\u00e4r serini. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek talwas eder, g\u00f6terler serim, K\u00f6\u0148\u00fcl arzuw e\u00fdl\u00e4r Watanym seni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. H\u00f6wes.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en \u00fdyl ono\u0148 okuw bilen seri bolmady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serbaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hany\u0148 hakyna tutma n\u00f6keri, E\u00fdran go\u015funy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdanynda iki sany serbazy hem bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serdar","meaning":"<div><p>Ba\u015ftutanlyk ed\u00fd\u00e4n adam, serkerde.<\/p><\/div>"},{"headword":"serdarlyk","meaning":"<div><p>Ba\u015ftutanlyk, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk, serkerdelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"serdesse","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sowuk \u00fdarag h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan \u00fdogyn ta\u00fdak.<\/p><ul><li>Alty elind\u00e4ki serdessesi bilen gary d\u00f6rjem\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 uzak ge\u00e7mi\u015fd\u00e4ki ata-babalarymyz serdes- seler we da\u015flar bilen \u00fdaraglanyp ha\u00fdwanlar bilen s\u00f6we\u015fipdirler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady guratmak \u00fc\u00e7in \u00fdere \u00fdazdyryp \u00fda-da \u00fd\u00fcpden asdyryp go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimleri \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne serdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sere","meaning":"<div><p>Gowy, sa\u00fd, ba\u015f.<\/p><ul><li>Olar altyny gyzlary\u0148 seresi di\u00fdip hasapla\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdtalamak okuwy\u0148 seresidir di\u00fdlip \u00fd\u00f6ne \u00fderden a\u00fddylma\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seredilmek","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada bakylmak, \u00e4\u0148edilmek, garalmak.<\/p><ul><li>Gyzykly kino iki-\u00fc\u00e7 gezek seredil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015fyk edilmek, idedilme, \u00e4\u0148edilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 anygyna \u00fdetmek \u00fc\u00e7in barlanyp g\u00f6r\u00fclmek, bir i\u015fe garalmak.<\/p><ul><li>Bizde arzalara seredili\u015fi indi o\u0148at. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seredi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e baky\u015fmak, gara\u015fmak, bir zada \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Biz biri-birimize ge\u0148 galyjylyk bilen seredi\u015fdik-de o\u0148a tany\u015flyk berdik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015fyk etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, idedi\u015fmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar bizi\u0148 \u00e7agalarymyza seredi\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir i\u015fi barlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"serenjam","meaning":"<div><p>Gerekli enjam.<\/p><ul><li>I\u00fdm beril\u00fd\u00e4n serenjamlar, h\u00f6w\u00fcrtgeler gurul\u00fdar. <span>(N. A. Iwanow, Gu\u015f\u00e7ulyk Maldar\u00e7ylygy\u0148 I\u0148 M\u00f6h\u00fcm Pudaklaryndan Biridir)<\/span><\/li><li>Ur\u015fujylary\u0148 hemmesi berk ta\u00fd\u00fdarlykly, hemme serenjamlar bilen \u00fcpj\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serenjamlamak","meaning":"<div><p>1. Gerekli enjam bilen \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada serenjam bermek, tertipli go\u015fundyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"serenjamlanmak","meaning":"<div><p>1. Gerekli enjam bilen \u00fcpj\u00fcn edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada serenjam berilmek, tertipli go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd go\u015flary bir ge\u0148si serenjamlanan otagy\u0148 ortasynda ma\u0148\u0148al \u00fdalkym sa\u00e7\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serenjamly","meaning":"<div><p>1. Gerekli enjam bilen \u00fcpj\u00fcn edilen.<\/p><\/div><div><p>2. Serenjam berlen, tertibe salnan, d\u00fczg\u00fcnli.<\/p><\/div>"},{"headword":"serenjamlylyk","meaning":"<div><p>1. Gerekli enjam bilen \u00fcpj\u00fcnlik.<\/p><\/div><div><p>2. Serenjam berlenlik, tertibe salnanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"seresap","meaning":"<div><p>\u00c4ti\u00fdat\u00e7ylylyk bilen, usul bilen, \u00fduwa\u015flyk bilen, \u00e4htibar, \u00e4g\u00e4.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ili\u0148 \u00fcsti bilen seresap \u00e4dimle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 seresap gezmegi\u0148 gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seresaply","meaning":"<div><p>\u00c4ti\u00fda\u00e7ly, usully, \u00e4htibarly.<\/p><ul><li>Olar indi \u00f6\u0148k\u00fcden-de seresaply \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seresaplyk","meaning":"<div><p>\u00c4hti\u00fda\u00e7lyk, usullylyk, \u00e4htibarlyk, \u00e4g\u00e4lik.<\/p><ul><li>Wepa dolanyp gelin\u00e7\u00e4, P\u00fdotr hemme seresaplygy goldan berm\u00e4n, \u00f6z batare\u00fdasy bilen be\u00fdiklige g\u00f6\u00e7\u00fcp gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seresapsyz","meaning":"<div><p>Usul bilen d\u00e4l, \u00e4g\u00e4 bolman, \u00e4ti\u00fda\u00e7syz.<\/p><\/div>"},{"headword":"seresapsyzlyk","meaning":"<div><p>\u00c4hti\u00fda\u00e7syzlyk, usulsyzlyk, \u00e4g\u00e4 d\u00e4llik, g\u00f6deklik, biseresaplyk.<\/p><ul><li>Ol gyssanyp, egnind\u00e4ki t\u00fcpe\u0148ini hem \u00fdadyndan \u00e7ykardy we seresapsyzlyk bilen baryp ge\u00e7jek boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seretdirmek","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada bakdyrmak, garatmak, g\u00f6zletmek, \u00e4\u0148etdirmek.<\/p><ul><li>Hemmeleri seretdir\u00fd\u00e4r \u00f6z\u00fcne, \u00fd\u00fcregni\u0148 a\u00fdnasy g\u00fcler \u00fd\u00fcz\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015fyk etdirmek, idetdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7agalary\u0148a seretdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 anygyna \u00fdetmek \u00fc\u00e7in borladyp g\u00f6rd\u00fcrmek, bir i\u015fe garatmak.<\/p><ul><li>Doktora seretdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seretmek","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada bakmak, garamak, g\u00f6zlemek, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Ol \u015fol tekepbir gara\u00fd\u015fy bilen adamlara seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Seret, kakasy, t\u00fcweleme, oglumyz-a adam bola\u00fdypdyr! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015fyk etmek, idetmek, \u00e4\u0148etmek.<\/p><ul><li>Da\u0148 bilen turup \u00e7a\u00fd-nahar ugruna \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 anygyna \u00fdetmek \u00fc\u00e7in bir i\u015fe garamak, borlap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>I\u015fe seretmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sergezdan","meaning":"<div><p>Belli mesgensiz i\u015fsiz a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6ren, ygyp \u00fd\u00f6ren, ykmanda.<\/p><ul><li>T\u00e4 Gyzyl Go\u015fun gel\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 wela\u00fdeti\u0148 i\u00e7inde sergezden bolup gezdik. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sergezdanlyk","meaning":"<div><p>Sergezdany\u0148 \u00fdagda\u00fdy, ykmandalyk.<\/p><ul><li>Men \u015fol sergezdanlykda selp\u00e4p \u00fd\u00f6rmegim bilen tema s\u00fcss\u00fcrilip girenimi \u00f6z\u00fcm hem bilm\u00e4ndirin. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sergezdan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sergezdanlyk.<\/p><ul><li>Se\u00fdlem bir se\u00fdil sergezdan\u00e7ylyk hem bir se\u00fdil. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sergi","meaning":"<div><p>Syn etmek \u00fc\u00e7in bir \u00fderde jemlenip go\u00fdlan zatlary\u0148 toplumy we olary\u0148 \u00fdygnalyp go\u00fdlan \u00fderi.<\/p><ul><li>Ferma m\u00fcdiri oba hojalyk sergisine gatna\u015fmak hukugyna e\u00fde boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sergin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> salkyn.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 ho\u015f howaly sergin g\u00fcni gi\u00e7ledik\u00e7e, howlyny\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki hereket hem g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148 bu \u00fderi\u0148 \u015femaly-da sergin ekeni. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serginlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> salkynlamak.<\/p><ul><li>Gel, oglum sen hem bir serginle! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serginlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> salkynlanmak.<\/p><ul><li>Howa \u00f6\u0148k\u00e4 g\u00f6r\u00e4 serginlenip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serginle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> salkynla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"serginlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> salkynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"serhet","meaning":"<div><p>Territori\u00fdalar arasyndaky b\u00f6l\u00fcni\u015fik lini\u00fdasy, ara\u00e7\u00e4k, \u00e7\u00e4k.<\/p><ul><li>\u015eu gyzyl \u00e7yzmyk hem brigadalary\u0148 serhedidir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>H\u00fc\u015fg\u00e4rlik hem agzybirlik bolsa, mukaddes serhedimize du\u015fman hi\u00e7 wagt a\u00fdak basyp bilmez. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serhetde\u015f","meaning":"<div><p>Territori\u00fdalary bir serhetde \u00e7\u00e4kle\u015f\u00fd\u00e4n, serhetleri umumy bolan, ara\u00e7\u00e4kde\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"serhetde\u015flik","meaning":"<div><p>Umumy serhetlilik, ara\u00e7\u00e4kde\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"serhet\u00e7i","meaning":"<div><p>Serhet sakla\u00fdan go\u015fun esgeri, ara\u00e7\u00e4k\u00e7i.<\/p><ul><li>Bu wakany ma\u0148a bir garry serhet\u00e7i g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serhowuz","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi bag-bakjaly uly howuz.<\/p><ul><li>Serhowuzu\u0148 ba\u015fynda her re\u0148kde bolan haly-palaslar \u00fdazyp \u00fdatyrdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serho\u015f","meaning":"<div><p>I\u00e7gi we \u015f. m. i\u00e7ip \u00e7ekip ke\u00fdpi k\u00f6k bolan.<\/p><ul><li>Dostlar, serho\u015f bolanymy e\u015fden eken hemmeler, ma\u0148a dynman azgyryldy da\u00fdy-da\u00fdza \u00fde\u0148\u0148eler. <span>(A. Ha\u00fdydow, Go\u015fgular we Poemalar)<\/span><\/li><li>Serho\u015f bolarys, gyzym \u00fc\u00e7ip biz \u00fdene. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serho\u015fluk","meaning":"<div><p>I\u00e7giden we \u015f. m. \u00fdana ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"serilmek","meaning":"<div><p>Guratmak \u00fc\u00e7in bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdazylyp go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"serindi","meaning":"<div><p>A\u00fdal ge\u00fdimligi \u00fc\u00e7in elde dokal\u00fdan nah mata.<\/p><ul><li>Bir ge\u00fdimlik serindi aldyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seri\u00fda","meaning":"<div><p>Bir umumy alamatly we maksatly predmetleri\u0148 yzygiderli topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"seri\u015fde","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in gerekli gural, enjam.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 biri-birleri bilen gatna\u015fmak seri\u015fdesi h\u00f6km\u00fcnde adam geple\u015figi pe\u00fdda bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pul, ma\u00fda.<\/p><ul><li>Sowet d\u00f6wleti k\u00f6p \u00e7agaly enelere \u00f6r\u00e4n k\u00f6p seri\u015fde go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sowet h\u00f6k\u00fcmeti sport i\u015fine her \u00fdylda k\u00e4n seri\u015fde go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serkar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148: 24 sagatlyk suw nobaty.<\/p><ul><li>Olar munu\u0148 da\u015fyndan \u00fdene iki serkar suw i\u00e7\u00fd\u00e4rmi\u015fler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serke","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7 \u00fda\u015fdan agan bi\u00e7ilen teke.<\/p><\/div>"},{"headword":"serkerde","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Harby \u00fdolba\u015f\u00e7y, ba\u015ftutan.<\/p><\/div>"},{"headword":"serkerdelik","meaning":"<div><p>Serkerd\u00e4ni\u0148 \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri, ba\u015ftutanlyk, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"serke\u00e7","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00e4se salyn\u00fdan ga\u00fdy\u015f gap.<\/p><ul><li>Ol biline d\u00e4ri gutusyny serkejini dakynyp a\u00fdakly teke hyrlysyny asyp, hemi\u015fe daglara awa gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sermek","meaning":"<div><p>Gutarmak \u00fc\u00e7in bir zady \u00fdazyp go\u00fdmak, asyp go\u00fdmak, \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>Kimler kak ser\u00fd\u00e4r, kimler biraz saryganlaryny \u00e7ata galdyr\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dcz\u00fcmi hem tizr\u00e4k \u00fdygyp sermek gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sermelemek","meaning":"<div><p>Bir zady el bilen agtaryp g\u00f6zlemek, tutup g\u00f6r\u00fcp barlamak.<\/p><ul><li>Ol t\u00e4rimi sermel\u00e4p yzarlap bar\u00fdan eken. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sermemek","meaning":"<div><p>Bir zady el bilen agtarmak, el bilen g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde biz hem az i\u015f edemzok-la! -- di\u00fdip \u00f6z\u00fcni\u0148 goltuklaryny sermem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sermenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fcnden bir zady g\u00f6zlenmek, agtarynmak.<\/p><ul><li>Ol d\u00f6l\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde sermenip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sermetmek","meaning":"<div><p>Bir zady agtartmak, g\u00f6zletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"serme\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady agtary\u015fyp, g\u00f6zle\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"serpa\u00fd","meaning":"<div><p>Sylag, hormat \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n halat, ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Serpa\u00fdyny ja\u00fdba-ja\u00fd edip \u00f6\u00fdlendirm\u00e4ge garryda g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpa\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Serpa\u00fdy halat bermek, serpa\u00fd bilen sylaglamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"serpik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdn\u00fcgini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapyl\u00fdan ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Oguldursun sa\u00e7yny h\u00fc\u017e\u017eerdip, baryp serpigini \u00e7ekdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpikbag","meaning":"<div><p>Serpigi a\u00e7yp-\u00fdapmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><\/div>"},{"headword":"serpikdirmek","meaning":"<div><p>Yzyna \u00f6w\u00fcrmek, yzyna ga\u00fdtarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"serpikmek","meaning":"<div><p>Yza \u00f6wr\u00fclmek, yza \u00e7ekilmek, yza ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>M\u00e4reke bu g\u00f6rn\u00fc\u015fe, ha\u00fdran galy\u015fyp, arkan serpikdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpilmek","meaning":"<div><p>1. Yza \u00f6wr\u00fclmek, arka berip ga\u00e7ak.<\/p><ul><li>Birden arkan serpilip ga\u00e7dylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birden a\u00e7ylyp gitmek, gyrasy arkan \u00f6wr\u00fclmek, a\u00e7ylmak.<\/p><ul><li>\u00c7adyry\u0148 serpilen g\u00f6zeneginden myla\u00fdym \u015femal gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birden gapy serpilip gitdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u00fdrap gitmek, \u00f6r\u00fcp gitmek.<\/p><ul><li>S\u00fcri \u00f6ri me\u00fddanyny serpil\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4 \u00e7opan -- \u00e7oluklar bir bu \u00fdana, bir ol \u00fdana ylga\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddokardan pytrap \u00fda\u00fdrap d\u00f6k\u00fclmek (suw, d\u00e4ne we \u015f. m. sepelen\u00fd\u00e4n zatlar barada).<\/p><ul><li>Bedreden suw serpildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpinjek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapyl\u00fdan \u00f6rt\u00fck.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fderde \u00fcst\u00fcne ak serpinjek \u00f6rt\u00fclen \u00fc\u00e7 stol bardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpme","meaning":"<div><p>Egin-e\u015figi\u0148 \u00fdakasyny\u0148 \u00fde\u0148ini\u0148 da\u015fyna epilip tikilen nusgasy.<\/p><ul><li>Ol \u00fde\u0148ini\u0148 serpmesinde bir d\u00fc\u00fdr\u00fcm kagyz g\u00f6r\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serpmek","meaning":"<div><p>1. Yzyna \u00f6w\u00fcrmek, yzyna ga\u00fdtarmak.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7yp go\u00fdbermek, bat bilen a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ylgap baryp \u00fcstlerind\u00e4ki \u00fdorgany serpdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddokardan pytradyp, \u00fda\u00fdradyp d\u00f6kmek.<\/p><ul><li>Suw serpmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serrelmek","meaning":"<div><p>Di\u0148 arkan \u00fdykylmak, agdarylyp gitmek, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi Wala di\u0148 arkan serrelip agdarylan py\u015fdyla d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Basma\u00e7ylar serrelip \u00fdatan jesedi\u0148 \u00fdanynda toparlany\u015fdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serreltmek","meaning":"<div><p>Di\u0148 arkan \u00fdykmak, \u00fdykyp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Seni dagyny dep\u00e4\u00fdse, edil serrelder go\u00fdb\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol hasanaklap galyp gylyjyny syranda gursagyndan degen ok ony di\u0148 arkan serreltdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sersepil","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Kyrkbogun \u00fdaly bogun-bogun \u00f6s\u00fd\u00e4n we garanyk \u00fdaly gyzylja miwe getir\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"serwer","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015ftutan.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fck urlup bolnandan so\u0148, iki \u00fd\u00fck\u00fc\u0148 arasyndaky bo\u015f \u00fderde go\u00fdul\u00fdan \u00fd\u00fck.<\/p><ul><li>Urul\u00fdan \u00fd\u00fckleri\u0148 bary suw bolup, di\u0148e olary\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki serweri \u00e7\u00f6rekden ybaratdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serwi","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00f6z\u00fd\u00e4n, \u00fdokarsy piramide g\u00f6rn\u00fc\u015fli hemi\u015fe g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp duran aga\u00e7.<\/p><ul><li>Serwi daragt \u00fcst\u00fcnde bilbiller sa\u00fdra\u015fanda, Periler baga girip g\u00f6zeller o\u00fdna\u015fanda. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"serwiz","meaning":"<div><p>Nahar \u00fda-da \u00e7a\u00fd gap-ga\u00e7laryny\u0148 toplumy.<\/p><ul><li>Sona \u00e7a\u00fd serwizini alyp geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ser\u00e7e","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00c7al \u00fdelekli ki\u00e7ijik gu\u015f, \u00e7ym\u00e7yk.<\/p><ul><li>Sak\u00e7ylar \u00fcz\u00fcme \u00e7oz\u00fdan ser\u00e7eleri sarlary sapanla\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ser\u00e7eden gorkan, dary ekmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ser\u00e7e semr\u00e4p, batman \u00e7ykmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ser\u00e7emen","meaning":"<div><p>G\u00fcller a\u00e7ylyp suw akyp \u00fdatan otluk \u00fder, gi\u0148 \u00e7emenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ser\u00e7emenli","meaning":"<div><p>Suwlar akyp duran, i\u00e7i gyzyl-ala g\u00fclli.<\/p><ul><li>Bilbil sa\u00fdrap ser\u00e7emenli bagynda a\u00e7ylandyr g\u00fcli T\u00fcrkmenistanyny\u0148. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ser\u00e7emenlik","meaning":"<div><p>Gi\u0148 we k\u00f6p \u00e7emenlik \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"ser\u017eant","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Go\u015funda, milisi\u00fda gullugynda ki\u00e7i na\u00e7alnikler sostawyny\u0148 \u00e7ini derejesi.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcnlerde onu\u0148 i\u015fle\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmine bir ser\u017eant geldi. \u00d6\u0148 ol esgerdi indi ol ser\u017eant. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ser\u017eantlyk","meaning":"<div><p>Ser\u017eanty\u0148 \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri, gullugy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ses","meaning":"<div><p>1. Howa b\u00f6lejiklerini\u0148 \u00fda-da ba\u015fga zatlary\u0148 e\u015fidil\u00fd\u00e4n \u00e7alt yrgyldyly hereketi, toku\u015f.<\/p><ul><li>Duralgada man\u00fdowr ed\u00fd\u00e4n parowozu\u0148 \u015fakyrdysyndan ba\u015fga ses e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ses perdelerini\u0148 titremegi netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n ynsany\u00fdet geple\u015figini\u0148 a\u00fddy\u0148 we d\u00fc\u015f n\u00fckli elementi, gel\u00fd\u00e4n owaz, toku\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ses-seda","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ses-\u00fc\u00fdn.<\/p><ul><li>Esli wagtlap hi\u00e7 birinden ses-seda \u00e7ykmady. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ses-selem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ses-\u00fc\u00fdn.<\/p><ul><li>Wepadan ses-selem bolmandan so\u0148 P\u00fdotr ony barlap g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ses-seza","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ses-\u00fc\u00fdn.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir olary\u0148 hi\u00e7 birinden ses-seza \u00e7ykmady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ses-\u00fc\u00fdn","meaning":"<div><p>1. Ses-seda, owaz, ses-seza, ses-selam, ses.<\/p><ul><li>Da\u015f- t\u00f6werekde ses-\u00fc\u00fdn e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gep-g\u00fcrr\u00fc\u0148, habar, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlary\u0148 g\u00fcww\u00fcldisinden \u00fda\u0148a ses-\u00fc\u00fdn aly\u015fmak \u00e7etindi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seslendirmek","meaning":"<div><p>1. Ses etdirmek, ses \u00e7ykartmak, gygyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. Jogap berdirmek, ga\u00fdtargy berdirmek, gepletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"seslenme","meaning":"<div><p>1. Ses etme, ses owazlanma.<\/p><\/div><div><p>2. Ra\u00fdda\u015flyk bildirme, jogap berme.<\/p><ul><li>Bu be\u00fdannama \u00ddaponi\u00fdada gi\u0148 seslenmeler d\u00f6retdi -- di\u00fdip gazet g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seslenmek","meaning":"<div><p>1. Ses etmek, ses \u00e7ykarmak, owazlanmak.<\/p><ul><li>Be\u00fdik erik agajyny\u0148 \u00fdapraklary \u015fygyrda\u015fyp seslen\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Salam! -- di\u00fdip \u00f6r\u00e4n \u00fduwa\u015fja seslendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ra\u00fdda\u015flyk bildirmek, jogap bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sesli","meaning":"<div><p>1. Sesi bar bolan, ses \u00e7ykar\u00fdan, owazly.<\/p><ul><li>Sesli kino g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in kinomehanikler ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan kurs a\u00e7yldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li, gaty sesi bar bolan.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u0148k\u00fcsine g\u00f6r\u00e4 sesli dutar edinipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sessiz","meaning":"<div><p>1. Sesi \u00fdok, sesi \u00e7ykma\u00fdan, owazsyz.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdal otagy\u0148 ortasynda dyzyna \u00e7\u00f6kdi we sessiz aglamaga durdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sessiz kino.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sesi g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00e7ykma\u00fdan, \u00f6r\u00e4n \u00fduwa\u015f sesli.<\/p><\/div>"},{"headword":"sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7bir ses \u00e7ykarma\u00fdan, gykylyksyz, owazsyz, galmagalsyz.<\/p><ul><li>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz \u00fda\u015fa\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015flyk bilen, gepsiz-g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, bildirm\u00e4n, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>Ol sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz \u00f6z d\u00fc\u015fegine ge\u00e7ip \u00fdatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ses\u00fdetim","meaning":"<div><p>Gygyrylanda, ses \u00fdet\u00e4\u00fder \u00fdaly aralyk.<\/p><ul><li>Olar ses\u00fdetim \u00fdere geldiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7 s\u00fcrini\u0148 \u00fdataklaryny\u0148 arasy hem biri-birine ses\u00fdetim \u00e7emesindedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"set","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> K\u00f6neden gel\u00fd\u00e4n d\u00e4p, adat.<\/p><ul><li>Gadymdan setdir \u00fdag\u015fylyk. \u00ddag\u015fy zatdyr \u00fdag\u015fy gylyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddamanlyk, erbetlik.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fydan at galar, \u00fdamandan set. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"setanda-se\u00fdranda","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n se\u00fdrek, k\u00e4te bir k\u00e4mahal, k\u00e4wagt, negada.<\/p><\/div>"},{"headword":"setin","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00fdylmanak, syk dokalan nah mata.<\/p><ul><li>Ejem ma\u0148a k\u00f6\u00fdnegi setinden tikdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"setir","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 tertipli hatary.<\/p><ul><li>Setirleri \u00f6r\u00e4n g\u00f6ni, men a\u00fdlanyp g\u00f6rd\u00fcm ony, de\u0148 g\u00f6geren gowa\u00e7any. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00e7yzykdan \u00fdazylan hat, \u00fdazgy \u00fda-da ba\u015fga bellikleri\u0148 hatary.<\/p><ul><li>Komissar kagyz-galamyna \u00fdapy\u015fyp \u00e7alasynlyk bilen \u00fdene birn\u00e4\u00e7e setir \u00fdazdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"setirlemek","meaning":"<div><p>Setire d\u00fczmek, hatara d\u00fczmek, setir-setir etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"setirlenmek","meaning":"<div><p>Setire d\u00fcz\u00fclmek, hatara d\u00fcz\u00fclmek, setir-setir bolmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri\u0148 setirlenip duran \u00e7yralary uzakdan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"setirle\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir topar bolup setire d\u00fcz\u00fclmek, hatara d\u00fcz\u00fcli\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"setirme-setir","meaning":"<div><p>Setirler bo\u00fdun\u00e7a, her bir setiri a\u00fdratynlykda, setir yzarlap.<\/p><ul><li>Ol o\u0148a di\u0148e setirme-setir g\u00f6z gezdirdi, dodaklaryny m\u00fc\u0148k\u00fcldetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"seza","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ses, owaz, seda.<\/p><ul><li>Bir sellem hi\u00e7 kimden seza \u00e7ykmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dderden seza \u00e7yk\u00fdar weli\u0148 \u00fdelliden seza \u00e7ykanok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sezi\u00fd","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> K\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli \u00fdum\u015fak himiki element.<\/p><\/div>"},{"headword":"sezura","meaning":"<div><p>Go\u015fguda s\u00f6zleri\u0148 arasyndaki sazla\u015fykly dyngy (pauza).<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00e7dirmek","meaning":"<div><p>1. Se\u00e7gi pa\u00fdlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlaw etdirmek, sa\u00fdlatmak.<\/p><ul><li>Gulman \u00fdaly pukarany\u0148 s\u00fc\u0148k\u00fcni gemir\u00fd\u00e4n s\u00fc\u00fdthory se\u00e7dirmejek bolarsy\u0148yz. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7ek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gyrasyna \u00fd\u00fcpekden, \u00fd\u00fcpl\u00fckden i\u015filip edil\u00fd\u00e4n bezeg.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcnde se\u00e7ekleri gidip, \u00e4lemine \u00e7enli \u00e7e\u00fdnelen ojakba\u015fy d\u00fc\u015felgidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7eklemek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gyrasyna se\u00e7ek tutmak, se\u00e7ek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00e7eklenmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gyrasyna se\u00e7ek tutulmak, se\u00e7ek edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00e7ekli","meaning":"<div><p>1. Gyrasyna se\u00e7ek edilen, se\u00e7ek tutulan, se\u00e7ek \u00f6r\u00fclen.<\/p><ul><li>Diwarlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne uzyn se\u00e7ekli haly torbalar, haly \u00e7uwallar gerlipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaglygy\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Alynyna t\u00e4zeje \u00fda\u015fyl se\u00e7eklini bir \u00e7alyp altyn gyz gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7elemek","meaning":"<div><p>Pytradyp go\u00fdbermek, se\u00e7ip go\u00fdbermek, pytradyp \u00fda\u00fdrady\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00e7elenmek","meaning":"<div><p>1. D\u00e4ne-d\u00e4ne bolup durmak, pytrap \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Gyzyl \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdneklije se\u00e7elenip duran gara sa\u00e7ly owadan gurjak heniz hem meni\u0148 g\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pytrap \u00fda\u00fdramak, pytrap gitmek.<\/p><ul><li>Bagy \u00fcz\u00fclen monjuklar se\u00e7elenip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7gi","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga bolanda, gelin alnanda we \u015f. m. \u00fcst\u00fcne se\u00e7il\u00fd\u00e4n s\u00fc\u00fdji, pi\u015fme we \u015f. m.<\/p><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlany\u015fyk, sa\u00fdlaw.<\/p><ul><li>Bu saparky boljak ar\u00e7yn se\u00e7gisi hakynada g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Biologi\u00fda<\/span> Tebigy \u00fda emeli \u00fdol bilen ha\u00fdwanlary\u0148 \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 we \u015f. m. gowy tohumyny sa\u00fdlap almaklyk, erbedini a\u00fdryp, gowusyny alyp galmaklyk.<\/p><ul><li>Tebigy se\u00e7gi.<\/li><li>Emeli se\u00e7gi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7ilmek","meaning":"<div><p>1. Pytradyp sepelenmek, sepilmek.<\/p><ul><li>Se\u00e7ilsem-de monjuk \u00fdaly, de\u0148izde me\u0148 gadyrym \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlanyp alynmak, sa\u00fdlanmak.<\/p><ul><li>Tejribe \u00fc\u00e7in bir me\u0148ze\u015f \u00fda\u015flarynda bolan d\u00f6rt sany sagat g\u00f6le se\u00e7ilip alyndy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ertir ar\u00e7yn se\u00e7iljekdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7i\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne se\u00e7mek, bir zady se\u00e7m\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, sepi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, sa\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Men olara owlak-guzy se\u00e7i\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7me","meaning":"<div><p>Aw t\u00fcpe\u0148leri\u0148de atmak \u00fc\u00e7in gur\u015fundan edilen, togalajyk ownuk \u015f\u00e4rikler.<\/p><ul><li>Arassa gur\u015fundan plomba we se\u00e7me \u00fdasa\u00fdarlar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7medan","meaning":"<div><p>1. Se\u00e7me gu\u00fdul\u00fdar ga\u00fdy\u015f guty, gap.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u0148 nilli hyrsyz aw t\u00fcpe\u0148i.<\/p><ul><li>Meni\u0148 se\u00e7medanym bilen ki\u00e7i kalibrli sport t\u00fcpe\u0148im bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. Pytradyp sepmek, \u00fda\u00fdratmak, sepelemek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6le bulut merjen, dek damjalar se\u00e7di. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00fdlap almak, sa\u00fdlamak.<\/p><ul><li>Men \u00f6z h\u00fcn\u00e4rimi n\u00e4me \u00fc\u00e7in se\u00e7ip aldym? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdik","meaning":"<div><p>El \u00fda-da a\u00fdak s\u00fc\u0148kleri d\u00f6wlende gapdalyna go\u00fdul\u00fdan gamy\u015f, \u00fdasyja tagta b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Eli heniz se\u00fdikden \u00e7ykmadyk le\u00fdtenant stolu\u0148 ba\u015fynda oturyp, bir \u017eurnala gara\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u0148k d\u00f6wlen wagtda, se\u00fdik ulanmak bilen da\u0148y ed\u00fd\u00e4rler. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdiklemek","meaning":"<div><p>Eli\u0148 \u00fda-da a\u00fdagy\u0148 d\u00f6wlen s\u00fc\u0148kini tutdurmak \u00fc\u00e7in gamy\u015f, tagta se\u00fdik go\u00fdup baglamak, sarap da\u0148mak.<\/p><ul><li>Bir a\u00fdagyny se\u00fdikl\u00e4p, bo\u00fddan-ba\u015fyna sarap go\u00fdduk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdiklenmek","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 da\u015fyndan gamy\u015f tagta-se\u00fdik go\u00fdlup baglanmak.<\/p><ul><li>Se\u00fdiklenen \u00fdaly edip saradyk. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdikletmek","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen s\u00fc\u0148ki gamy\u015f, tagta-se\u00fdik go\u00fdup baglatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdikle\u015fmek","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen s\u00fc\u0148ki gamy\u015f, tagta-se\u00fdik go\u00fdup bagla\u015fmak, da\u0148y\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdil","meaning":"<div><p>A\u00e7yk howada edil\u00fd\u00e4n gezelen\u00e7, gezim se\u00fdran.<\/p><ul><li>Bu aja\u00fdyp me\u00fddana seretmekden we se\u00fdil etmekden g\u00f6z\u00fc\u0148 do\u00fdma\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltany\u0148 sesi \u00fda\u0148yja bag se\u00fdline \u00e7ykan adamy\u0148 sesini \u00fdady\u0148a saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Se\u00fdlem bir se\u00fdil, sergezdan\u00e7ylyk hem bar se\u00fdil. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdilg\u00e4h","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Se\u00fdil edil\u00fd\u00e4n \u00fder, gezelen\u00e7 etm\u00e4ge o\u0148a\u00fdly bolan \u00fder, se\u00fdil bagy.<\/p><ul><li>Se\u00fdilg\u00e4he se\u00fdil etjek, ser \u00e7e\u015fmeli dagy \u00fdag\u015fy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdil\u00e7i","meaning":"<div><p>Se\u00fdil ed\u00fd\u00e4n, gezelen\u00e7 ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>To\u00fd\u00e7y \u00fdaly hemme \u00fdygnandy baga, se\u00fdil bagy se\u00fdil\u00e7iden dolupdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdis","meaning":"<div><p>Aty \u00e7apy\u015fyga, \u00e7apmaga ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan aty se\u00fdisle\u00fd\u00e4n we onu\u0148 ugruny bil\u00fd\u00e4n ussat.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdishana","meaning":"<div><p>Se\u00fdislen\u00fd\u00e4n atlary\u0148 saklan\u00fdan \u00fderi, atlary\u0148 se\u00fdislen\u00fd\u00e4n \u00fdatagy, ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Se\u00fdis-hanany\u0148 ilerki diwarynda bir \u00fdykyk gapy bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdislemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7apyl\u00fdan atlary \u00e7apy\u015fyga ta\u00fd\u00fdarlamak, idetmek.<\/p><ul><li>Ine, atlylar atlaryny se\u00fdisl\u00e4p gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fc\u0148e o\u0148at seretmek, \u00f6z\u00fc\u0148i bir tapda saklamak, \u00fdary\u015fa ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni se\u00fdisl\u00e4p \u00fd\u00f6r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdislenmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7apy\u015fyga ta\u00fd\u00fdarlanylmak, \u00e7apmak \u00fc\u00e7in idedilmek.<\/p><ul><li>Dokuz a\u00fdlap se\u00fdislenip, dokuz a\u00fdlap \u00fdatyp geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fc\u0148e o\u0148at \u00e4\u0148etmek, seretmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdisletmek","meaning":"<div><p>\u00c7apyl\u00fdan atlary \u00e7apy\u015fyga ta\u00fd\u00fdarlatmak, se\u00fdse \u00e4\u0148etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdislik","meaning":"<div><p>Se\u00fdsi\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Atlary\u0148 se\u00fdisligini ed\u00fd\u00e4n aman po\u015f\u00e7y gar\u015fylyk g\u00f6rkezse-de bolmady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdis\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdislik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 se\u00fdis\u00e7ilikden hem habary bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdkin","meaning":"<div><p>Asta-asta, basa\u00fdynmy-basma\u00fdynmy edip, \u00fduwa\u015flyk bilen.<\/p><ul><li>Sallanyp se\u00fdkin basyp, sen biz tarap gelse\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4p. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdran","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> se\u00fdil.<\/p><ul><li>\u00ddany\u0148a baramda \u00e7ykyp se\u00fdrana, g\u00f6r ne g\u00f6zel g\u00f6ller ed\u00fd\u00e4r elleri\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Suw bo\u00fdunda d\u00f6r\u00e4r en\u00e7e \u015f\u00e4herler, halkym se\u00fdran eder ag\u015fam-s\u00e4herler. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdrek","meaning":"<div><p>1. K\u00e4te bir du\u015f gel\u00fd\u00e4n, \u00e7\u00f6l tapyl\u00fdan, sel\u00e7e\u0148 bol\u00fdan, gyt.<\/p><ul><li>Garrylar angina bilen or\u00e4n se\u00fdrek keselle\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Se\u00fdrek tapyl\u00fdan we owadan g\u00f6zel nag\u015fy bolan Pendi halysyny dokamaklyk i\u015fine e\u00fd\u00fd\u00e4mden ba\u015flandy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty \u00ab\u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aralary a\u00e7yk, her \u00fderde biri, g\u00fcr d\u00e4l, ala, sel\u00e7e\u0148.<\/p><ul><li>Se\u00fdrek da\u0148lan \u00e7apuw atlary \u00f6z gazyklaryny\u0148 da\u015fyna a\u00fdlany\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Arman \u00fc\u00e7-d\u00f6rt karta se\u00fdrek bitipdir emma \u015faha a\u00fdryp, peli tutupdyr. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdreklemek","meaning":"<div><p>Sel\u00e7e\u0148lemek, azalmak.<\/p><ul><li>Wagty\u0148 irligine garaman, gatnaw\u00e7ylar se\u00fdrekl\u00e4pdir. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdreklenmek","meaning":"<div><p>Sel\u00e7e\u0148lenmek, azalmak.<\/p><ul><li>Galtamanlary\u0148 hatary barha se\u00fdreklen\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdrekletmek","meaning":"<div><p>Sel\u00e7e\u0148letmek, azaltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdrekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 arasy da\u015fla\u015fmak, sel\u00e7e\u0148le\u015fmek, azaly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdreklik","meaning":"<div><p>G\u00fcr d\u00e4llik, her \u00fderde birlik, sel\u00e7e\u0148lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u00fdsmik","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> \u00dder titremek hadysalary bilen baglany\u015fykly bolan.<\/p><ul><li>Ekwatorial zanada se\u00fdsmik we ba\u015fga ylmy stansi\u00fdalar i\u015fle\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMugallymlar Gazeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u00fdtnot","meaning":"<div><p>K\u00fc\u015ft o\u00fdnunda: g\u00f6\u00e7mek \u00fc\u00e7in pikirlenm\u00e4ge wagty\u0148 \u00fdeterlikli bolmazlygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u0148kildemek","meaning":"<div><p>Iki baka lo\u0148kuldap ylgamak.<\/p><ul><li>Ol sesleri seljermek \u00fc\u00e7in iki baka se\u0148kild\u00e4p a\u015fakdaky i\u015fleri a\u0148ladym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148kildetmek","meaning":"<div><p>Iki baka alakjadyp lo\u0148kuldatmak, ylgatmak.<\/p><ul><li>Jar\u015fy ala \u00fdabysyny se\u0148kildedip, ge\u00e7ip gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148kilde\u015fmek","meaning":"<div><p>Lo\u0148kulda\u015fyp ylga\u015fmak.<\/p><ul><li>Itler k\u00e4wagt se\u0148kilde\u015fip, k\u00e4te bolsa ylga\u015fanda s\u00fcri iki \u00fdana agyp d\u00f6n\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148rik","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Burnu\u0148 ma\u0148la\u00fda birle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00fdokarky in\u00e7el\u00fd\u00e4n b\u00f6legi, burnu\u0148 \u00fcsti.<\/p><ul><li>Adamlar burunlaryny tutup, se\u0148riklerini \u00fdygryp ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geografi\u00fda<\/span> Gum, dag \u00fderlerinde uzalyp gid\u00fd\u00e4n depe.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u0148rikmen","meaning":"<div><p>T\u00fc\u0148\u0148i burun, se\u0148rigi uly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 e\u015figi-de, se\u0148rikmen gyzgylt sypaty-da rusa me\u0148zeme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148se","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li zarbany\u0148 kesel\u00e7iligi\u0148 t\u00e4siri netijesinde hu\u015funy \u00fditiren, kontuzi\u00fdaly, sarsak.<\/p><ul><li>Ol bir hepdel\u00e4p hatda aglap hem bilm\u00e4n gezdi, derdi ony se\u0148se \u00fdaly etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148selemek","meaning":"<div><p>Se\u0148se bolmak, hu\u015fu\u0148y \u00fditirmek, \u00f6z\u00fc\u0148den gitmek, be\u00fdhu\u015f bolmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel \u00e7alarak se\u0148sel\u00e4n bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148seletmek","meaning":"<div><p>Se\u0148se etmek, hu\u015funy \u00fditirtmek, \u00f6z\u00fc\u0148den gidermek.<\/p><ul><li>Ol, m\u00f6jegi\u0148 kellesine urup se\u0148seletdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148selik","meaning":"<div><p>1. Se\u0148se bolmaklyk, be\u00fdhu\u015f bolmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gyrkylygy\u0148 tutul\u00fdan \u00fderind\u00e4ki iki de\u015figi birle\u015fdir\u00fd\u00e4n togalajyk aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"se\u0148\u0148er","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilen gum be\u00fdikligi depe.<\/p><ul><li>Gum depelerinden gum se\u0148\u0148erleri emele gelipdir. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148\u0148erlemek","meaning":"<div><p>Be\u00fdik bolup durmak, se\u0148\u0148er bolup durmak.<\/p><ul><li>Gi\u0148 \u00fdatagy\u0148 d\u00f6rt t\u00f6wereginde gar basan gum depeleri agaryp se\u0148\u0148erl\u00e4p dur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148\u0148erlenmek","meaning":"<div><p>Be\u00fdgelip durmak, se\u0148\u0148er atyp g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdor \u00fcsti \u00fd\u00fckden se\u0148\u0148erlenip duran ma\u015fynyny saklady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u0148\u0148ildemek","meaning":"<div><p>Iki \u00fdana yranmak, titremek.<\/p><ul><li>Sen gazal okap, a\u00fddym a\u00fdd\u00fdarsy\u0148 welin seni\u0148 sakgaly\u0148 se\u0148\u0148ilde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"se\u017ede","meaning":"<div><p>Bir zada ba\u015f egip \u00e7okuny\u015f.<\/p><ul><li>Ilki bilen aja\u00fdyp g\u00f6rke se\u017ede edip \u00e7yky\u0148. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sian","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u00dditi ysy bolan re\u0148ksiz z\u00e4herli gaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"sianly","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> D\u00fcz\u00fcminde sian bar bolan. sianly kali\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"siferblat","meaning":"<div><p>Sagat, minut we ba\u015fga hili \u00f6l\u00e7eg birligini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n derejelere b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n plastinka.<\/p><\/div>"},{"headword":"sifr","meaning":"<div><p>1. San g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 h\u00e4zir pe\u00fddalan\u00fdan sifrlerimiz Araplardan alnypdyr. <span>(Orta Asyrlar Tarihi)<\/span><\/li><li>Adamlar ony\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fd\u00f6neke\u00fdje po\u00e7erk bilen \u00fdazylan adam atlaryny, sifrleri ga\u00fdta-ga\u00fdta oka\u00fdarlar. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazetesi)<\/span><\/li><li>Arap sifrleri (1, 2, 3, 4, 5 we \u015f. m.). Rim sifrleri (I, II, III, IV, V, X we \u015f. m.).<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. San bilen a\u0148ladyl\u00fdan zady\u0148 g\u00f6rkezijisi, jem, san.<\/p><ul><li>Tutu\u015f sifri a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sifrlemek","meaning":"<div><p>Sifrler bilen bellemek, sifrler go\u00fdmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sifrlenmek","meaning":"<div><p>Sifr bilen bellenmek, sifr go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sigarka","meaning":"<div><p>Temm\u00e4kini kagyza dolap, papirosa derek \u00e7ekil\u00fd\u00e4n \u00e7ilim.<\/p><\/div>"},{"headword":"sikada","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> B\u00f6k\u00fd\u00e4n we jyrrylda\u00fdan petrek g\u00f6zli m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sikl","meaning":"<div><p>1. Belli bir wagt aralygynda \u00f6wr\u00fcmle\u00fdin (pasylla\u00fdyn) bol\u00fdan hadysalary\u0148, prosesleri\u0148 jemi, tapgyr.<\/p><ul><li>G\u00fcn i\u015fini\u0148 sikli we onu\u0148 \u00fder hadysalary bilen baglany\u015fygy. <span>(\u00abAstronomi\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik sikli.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir ylymlar topary.<\/p><ul><li>Taryh sikli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"siklamen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Alp benew\u015fesi, owadan g\u00fclli otag dekoratiw \u00f6s\u00fcmligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"siklon","meaning":"<div><p><span>Meteorologi\u00fda<\/span> Atmosferany\u0148 k\u00f6p ygal we bulutlyk bilen birlikde bol\u00fdan t\u00fcwele\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fli batly hereketi, harasat.<\/p><\/div>"},{"headword":"siklop","meaning":"<div><p>1. Grek mifologi\u00fdasynda: Ma\u0148la\u00fdynda \u00fdeke g\u00f6zi bolan fantastik \u00f6pet uly jandar.<\/p><ul><li>Ge\u00e7i we go\u00fdun s\u00fcr\u00fclerini bak\u00fdan \u00fdeke g\u00f6z \u00e4petleri\u0148 sikloplary\u0148 arasynda bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Tarihi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwda \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fdeke g\u00f6zli jandar.<\/p><\/div>"},{"headword":"sikuta","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Sa\u00fdawan g\u00f6rn\u00fc\u015fliler toparyndan bolan suwda \u00f6s\u00fd\u00e4n z\u00e4herli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sil","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagy\u015fadan \u00fda-da er\u00e4n garlardan emele gel\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li suw akymy.<\/p><ul><li>Her g\u00fcrlew\u00fck \u00fdag\u00fdan bolsa, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni sil alardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7me namart k\u00f6pr\u00fcsinden, go\u00fd aparsyn sil seni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni sil alsa, guba gazy\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcnden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silindr","meaning":"<div><p>1. <span>Matematika<\/span> G\u00f6n\u00fcbur\u00e7lugy bir tarapyna a\u00fdlamak bilen emele getiril\u00fd\u00e4n tegelek geometrik jisim.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> Dwigatelleri\u0148 i\u00e7ki bo\u015flugynda por\u015fen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n turba g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. \u015eu formada bolan etek t\u00f6weregi insiz, be\u00fdik we gaty \u015fl\u00fdapa.<\/p><\/div>"},{"headword":"silindrik","meaning":"<div><p>Silindr \u015fekilli bolan.<\/p><ul><li>Silindrik gap.<\/li><li>Silindrik gazan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkdirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k batly gymyldatdyrmak, batly dartyp go\u00fdbertdirmek, yralatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 tozanyny \u00fda-da hapasyny kakdyrmak.<\/p><ul><li>Egin-ba\u015fyny\u0148 tozanyny sildirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkelemek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k silkemek, birn\u00e4\u00e7e gezek silkemek, silk\u00e4p gozgamak, itilemek, \u00e7ekelemek, yramak.<\/p><ul><li>Ol eginlerini ta\u00fdly gezek silkeledi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkelenmek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k silkenip gitmek, birn\u00e4\u00e7e gezek silkenmek, silkenip gozganmak, yralanmak, itilenmek, \u00e7ekelenmek.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 Leonidi\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li ma\u015fyny silkelendi degen oku\u0148 badyna. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkemek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k itip \u00fda-da \u00e7ekip gymyldatmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k gozgamak, itelemek, \u00e7ekelemek, yramak.<\/p><ul><li>Ol gyz bolsa kellesini silke\u00fd\u00e4r-de, sallanga\u00e7y \u00fcwre\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkildew\u00fck","meaning":"<div><p>Silkinip duran mydama silkin\u00fd\u00e4n, silk\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men silkildew\u00fck arabajyga m\u00fcn\u00fcp awdan ga\u00fddyp geldim. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkinjiremek","meaning":"<div><p>Egin-ba\u015fy\u0148y kaky\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Zynjyrdan bo\u015fanso\u0148 ol k\u00f6pek g\u00f6\u00fd\u00e4 g\u00fcn\u00e4sini d\u00f6k\u00fd\u00e4n dek silkinjir\u00e4p \u00fdolba\u015f\u00e7ylaryny\u0148 \u00fdanyna bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkinmek","meaning":"<div><p>1. Egin-ba\u015fy\u0148y kakynmak, tozandan, hapadan we \u015f. m. arassalanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bedeni\u0148i g\u00fc\u00fd\u00e7li hereketlendirmek, \u00fderi\u0148den gaharly turmak.<\/p><ul><li>Artyk silkinende, A\u015fyr hem gelip \u00fdapy\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silki\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady kaky\u015fmaga k\u00f6mek etmek, kaky\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"silkme","meaning":"<div><p>Bu\u00fdra-bu\u00fdra \u00f6sg\u00fcn t\u00fc\u00fdli telpeklik deri we \u015folar \u00fdaly deriden tikilen telpek.<\/p><ul><li>Kellesine ge\u00fden silkme telpegi dik \u00fdaka bo\u00fdunly k\u00f6\u00fdnegi bu adamyny\u0148 olary\u0148 hi\u00e7 biri d\u00e4ldigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"silkmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady yralap, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00fda\u00fdkamak, yralamak.<\/p><ul><li>Ol erik aga\u00e7yny\u0148 \u015fahasyny silkdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 tozanyny \u00fda-da hapasyny kakmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyndan d\u00fc\u015fen adamlar egin-ba\u015flaryny silkdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady silkemek, birden batly dartmak.<\/p><ul><li>Enesi \u00e7agany\u0148 golundan silkdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"siltelemek","meaning":"<div><p>Silterlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"siltemek","meaning":"<div><p>1. Bat bilen \u00e7ekip go\u00fdbermek, silkip go\u00fdbermek, batly yramak, silkemek.<\/p><ul><li>Aty\u0148 agzyndaky torbany silt\u00e4p a\u00fdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ez\u00fdet bermek, horlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"siltenjiremek","meaning":"<div><p>Gaharly hereket etmek.<\/p><ul><li>Garry ene gapyny siltenjir\u00e4p a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"siltenmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ykjak, sypjak bolup dyzamak.<\/p><ul><li>\u015eeker a\u00fdratyn g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen siltenip Pele\u0148i\u0148 elinden sypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ez\u00fdet berilmek, horlanmak, iteklenmek, \u00e7ekelenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"silterlemek","meaning":"<div><p>1. Bat bilen e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7ekelemek, batly, yramak, iteklemek, siltelemek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn her silterl\u00e4nde tisginip o\u00fdan\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ez\u00fdet bermek, horlamak, siltemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"silterlenmek","meaning":"<div><p>1. Bat bilen e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7ekelenmek, batly yranmak, iteklenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ez\u00fdet berilmek, horlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"siltetmek","meaning":"<div><p>1. Bat bilen \u00e7ekip go\u00fdbertmek, silkdirmek, yrandyrmak, itekletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ez\u00fdet berdirmek, horlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sim","meaning":"<div><p>In\u00e7e \u00fd\u00fcp g\u00f6rn\u00fc\u015fli metal \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Mont\u00fdorlar wagona telefon simini \u00e7ekm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"simaga\u00e7","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Telegraf agajy.<\/p><\/div>"},{"headword":"simap","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> K\u00fcm\u00fc\u015f re\u0148kli suwuk metal, himiki element.<\/p><ul><li>Gyzmak zerarly simap gi\u0148el\u00fd\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"simbaly","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00dda\u015f\u00e7ik g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolan kiri\u015fli saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"simfonik","meaning":"<div><p>Simfoni\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"simfoni\u00fda","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Orkestr \u00fc\u00e7in \u00fdazylan uly sazly eser.<\/p><\/div>"},{"headword":"simke\u015f","meaning":"<div><p>Zerg\u00e4ri\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdlary bejer\u00fd\u00e4n atagzy g\u00f6rn\u00fc\u015fli esbaby.<\/p><\/div>"},{"headword":"simlemek","meaning":"<div><p>Azyp iri\u0148lemek, azmak (\u00fdara, ba\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00ddara suw ogurlap siml\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"simletmek","meaning":"<div><p>Azdyryp iri\u0148letmek, azdyrmak (\u00fdara, ba\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"simmetrik","meaning":"<div><p>Simmetri\u00fda degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Simmetrik bur\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"simmetri\u00fda","meaning":"<div><p>Bir predmeti\u0148 ortasyndan iki\u00fdan tarapyny\u0148 de\u0148ligi, sazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"simwol","meaning":"<div><p>Umumy bir zady\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 \u015fertli belgisi bolan predmet \u00fda-da hereket, y\u015farat, alamat, ny\u015fan.<\/p><ul><li>Hindistanda pilleri s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4rler we ony parahat\u00e7ylyk simwoly h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sinerari\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fclleri d\u00fcrli re\u0148kde bolan dekoratiw \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"singa","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Witamin \u00fdetmez\u00e7iligi zerarly di\u015fi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde bol\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"singarmonizm","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> S\u00f6z i\u00e7inde \u00e7ekimli sesleri\u0148 sazla\u015fyp gelmek kanuny.<\/p><\/div>"},{"headword":"sink","meaning":"<div><p>G\u00f6g\u00fcmtil-ak re\u0148kli himiki element.<\/p><ul><li>Mundan ba\u015fga-da k\u00fck\u00fcrt tur\u015fuly sinki\u0148 0, 5 prosentli damjasy we be\u00fdlekiler ulanyl\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Beterl\u00e4n Iri\u0148li G\u00f6z Agyry)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sinklemek","meaning":"<div><p>Metala sink \u00e7a\u00fdmak, \u00fd\u00fcz\u00fcn sink bilen \u00f6rtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinklenmek","meaning":"<div><p>Sink \u00e7a\u00fdylmak, \u00fd\u00fczi sink bilen \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinkletmek","meaning":"<div><p>Sink \u00e7a\u00fddyrmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni sink bilen \u00f6rtd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinkli","meaning":"<div><p>1. Sink \u00e7a\u00fdylan, sinklenen.<\/p><ul><li>Sinkli \u00e7\u00e4\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sink go\u015fandy bar bolan, sink garylan.<\/p><ul><li>Sinkli \u00fdag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sinkograf","meaning":"<div><p><span>Poligrafi\u00fda<\/span> Sinkografi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinkografi\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Poligrafi\u00fda<\/span> Fotografi\u00fda \u00fdoly bilen sink kli\u015felerini ta\u00fd\u00fdarlamaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eu hili kli\u015feleri ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan k\u00e4rhana.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinni\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7yl\u015fyrymly g\u00fcll\u00fcler toparyndan bolan dekoratiw \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sinonim","meaning":"<div><p>S\u00f6zleri\u0148 \u00fdazyly\u015flary ta\u00fdyndan a\u00fdry bolup, manylaryny\u0148 me\u0148ze\u015f bolmagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sintaksis","meaning":"<div><p>1. <span>Lingwistika<\/span> Grammatikany\u0148 s\u00f6zlemleri\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015fini we s\u00f6zlem i\u00e7ind\u00e4ki s\u00f6z d\u00fcz\u00fcmlerini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy hem bolsa bir dili\u0148 s\u00f6zlem gurlu\u015fy we s\u00f6zlemde s\u00f6zleri\u0148 baglany\u015f \u00fdollary.<\/p><\/div>"},{"headword":"sintaktik","meaning":"<div><p>Sintaksise esaslanan, sintaksise degi\u015fli.<\/p><\/div>"},{"headword":"siren","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ak \u00fda-da melew\u015fe re\u0148kli ysly g\u00fclli gyrymsy aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"sirk","meaning":"<div><p>1. Akrobatlary\u0148, gimnastlary\u0148, masgarabazlary\u0148 we ba\u015f \u00f6wredilen ha\u00fdwanlaryn gatna\u015fmagy bilen o\u00fdun g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n tegelek formaly toma\u015fa ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Oba adamlary kartinany, sirki \u00fda-da \u015fonu\u0148 \u00fdaly g\u00fclk\u00fcli toma\u015falary hala\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geologi\u00fda<\/span> Buzluk emele gel\u00fd\u00e4n tegelek dag \u00e7\u00f6ketligi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sirke","meaning":"<div><p>Biti\u0148 tohumy, \u00fdumurtgasy.<\/p><ul><li>Sa\u00e7y sirke basmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sirkul","meaning":"<div><p>Tegelek \u00e7yzyk \u00e7yzmak hem-de \u00e7yzygy\u0148 uzynlygyny \u00f6l\u00e7emek \u00fc\u00e7in bolan bir tarapy \u015farnir bilen berkle\u015fdirilen iki a\u00fdajykly instrument.<\/p><\/div>"},{"headword":"sirkul\u00fdar","meaning":"<div><p>Gara\u015fly edaralara direktiwa h\u00f6km\u00fcnde iberil\u00fd\u00e4n bu\u00fdruk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sirop","meaning":"<div><p>Gant go\u015fulyp ga\u00fdnadylan miwe \u015firesi.<\/p><ul><li>Mekgej\u00f6weni\u0148 d\u00e4nesinden un, \u00fdarma, spirt, krahmal, \u015fekerli sirop almak bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sistema","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 formasy.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlaw sistemasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kadaly \u00fderle\u015fen we \u00f6zara baglany\u015fykly hereket ed\u00fd\u00e4n gurlu\u015f.<\/p><ul><li>Ma\u015fk nerw sistemalaryny\u0148 o\u0148at i\u015flemegine k\u00f6mek eder. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015f, jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fy\u0148 formasy.<\/p><\/div><div><p>4. Bir tipli edaralary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Halk magaryf sistemasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Tehniki gurlu\u015f, konstruksi\u00fda.<\/p><ul><li>T\u00e4ze sistemaly samol\u00fdot.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sistemala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Sistema salmak, d\u00fczg\u00fcne salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sistemalylyk","meaning":"<div><p>Sistema, d\u00fczg\u00fcne salnanlyk, yzygiderlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sistematik","meaning":"<div><p>Sistemaly gid\u00fd\u00e4n, yzygiderli.<\/p><\/div>"},{"headword":"sistematika","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Biologi\u00fdany\u0148 organizmlerini\u0148 me\u0148ze\u015fligi we tapawutlylygy nukda\u00fd nazaryndan olary \u00f6wren\u00fd\u00e4n we sistema sal\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylara \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 sistematikasy hakynda d\u00fc\u015f\u00fcnje bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sisterna","meaning":"<div><p>1. Nebit, \u00fdag we \u015f. m. suwuklyklary gu\u00fdup saklamak hem-de da\u015famak \u00fc\u00e7in metaldan edilen uly rezerwuar, gap.<\/p><\/div><div><p>2. Sementlenen uly suw howdany.<\/p><\/div><div><p>3. Nebit, gaz we \u015f. m. da\u015famak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdasalan wagon \u00fda-da awtomobil.<\/p><ul><li>Ok-d\u00e4rili skladlar ot alyp, \u00c4pet-\u00e4pet sisternalar \u00fdaryldy. <span>(A. Kekilow, Asman Je\u0148i)<\/span><\/li><li>Nebit sisternasy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sistit","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Pe\u015few haltasyny\u0148 nemli bardasyny\u0148 \u00e7i\u015fme keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"sitata","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy hem bolsa bir tekstden, eserden s\u00f6zme-s\u00f6z edilip getirilen mysal (b\u00f6lek).<\/p><ul><li>\u00c7ala sowathon \u00c7aman k\u00f6ne arap kitaplaryny\u0148 birinden sitata getirip, rowa\u00fdat a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00d6z pikiri\u0148i sitata bilen subut etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sitiologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Biologi\u00fdany\u0148 \u00f6s\u00fcmlik we ha\u00fdwan kletkalaryny\u0148 gurlu\u015fyny we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"sitirlemek","meaning":"<div><p>Salgylanmak bilen ha\u00fdsy hem bolsa bir awtordan, eserden sistata getirmek.<\/p><ul><li>Klassyklardan sitirlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sitirlenmek","meaning":"<div><p>Sitata getirilmek, sitata alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sitra","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00dc\u00e7 bur\u00e7ly-\u00fda\u015f\u00e7ik g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdasalan kiri\u015fli saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"siwilist","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Gra\u017edanlyk hukugy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"siwilizasi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 we maddy medeni\u00fdeti\u0148 \u00fdokary derejesi.<\/p><ul><li>Parfi\u00fda siwilizasi\u00fdasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148nde baryjy \u00fdurtlaryny\u0148 h\u00e4zirki zaman medeni\u00fdeti, magaryfy.<\/p><\/div>"},{"headword":"siwilizator","meaning":"<div><p>1. Siwilizasi\u00fdany orna\u015fdyryjy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6\u00fd\u00e4 siwilizasi\u00fdany orna\u015fdyr\u00fdan, siwilizasi\u00fdany \u00fda\u00fdratmak bahasyna bilen basylyp alnan kolonial \u00fdurtlardaki halklary rehimsiz ekspluatirle\u00fd\u00e4n imperialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"siz","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e adama \u00fd\u00fcz tutulyp \u00fda-da birine hormat go\u00fdlup a\u00fddyl\u00fdan, ikinji \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ni\u0148 k\u00f6pl\u00fcgini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n at \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Siz meni, belki tana\u00fdansy\u0148yz! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biz bu ady toslap tapandyr \u00f6\u00fdtm\u00e4\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sizi\u0148\u00e7e","meaning":"<div><p>Sizi\u0148 pikiri\u0148iz\u00e7e, sizi\u0148 pikiri\u0148ize g\u00f6r\u00e4.<\/p><\/div>"},{"headword":"sizlik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczlen\u00fd\u00e4n adamy\u0148a bagly, degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 sizlik i\u015fim bar! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u00fddik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> pe\u015few.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u00fddiklik","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Organizmde si\u00fddik \u00fdygnan\u00fdan haltajyk, si\u00fddik haltasy.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00e7aly bagyr agyrma, si\u00fddiklik hem de jyns organlaryny\u0148 kesellerini bejermek \u00fc\u00e7in hem o\u0148at berm\u00e4ndir. <span>(M. Abdylla\u00fdew, D\u00fc\u00fde \u00c7aly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148dirmek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmiti a\u015fgazan arkaly \u00f6zle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Biz sa\u0148a keseden el we dil \u00fdeter gorkusyny edip \u00e7\u00f6regimizi arka\u00fdyn oturyp i\u00fdip inimize si\u0148dirip bilemzok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ine kem-kemden syzyp ge\u00e7mek (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Pamyk suwy \u00f6z\u00fcne tiz si\u0148dir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148ek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 hapa \u00fderlerde bol\u00fdan iki ganatlyja zy\u00fdanly jandar.<\/p><ul><li>Line\u00fdkaly elini t\u00f6weregine galgadyp si\u0148ekleri kowdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gulagy\u0148 garny bolmaz, si\u0148egi\u0148 -- erni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Si\u0148ek hem \u00f6l \u00fdere gonar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148ir","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00c7e\u00fde we s\u00fc\u00fdng\u00fc\u00e7 birle\u015fdiriji sary my\u015fsa.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u0148irme","meaning":"<div><p>A\u00fdal ge\u00fdimine salyn\u00fdan egri bur\u00e7luja nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u0148irmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> si\u0148dirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u0148i\u015fmek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit a\u015fgazan arkaly \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f \u00f6zle\u015fmek.<\/p><ul><li>I\u00fden naharym birneme si\u0148i\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ine kem-kemden syzyp ge\u00e7i\u015fmek.<\/p><ul><li>Eger ge\u00fdime degen tegmil heniz si\u0148i\u015fmedik bolsa onda tegmili benzine batyrylan di\u015f \u00e7otgasy bilen arassalamaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148mek","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit a\u015fgazan arkaly \u00f6zle\u015fmek,.<\/p><ul><li>I\u00fdeni\u0148 si\u0148ip dursa gowy zat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7ine kem-kemden syzyp ge\u00e7mek, endigan orna\u015fmak (suwuklyk hakda).<\/p><\/div><div><p>3. I\u00e7ine girip gitmek, araly\u015fyp gitmek.<\/p><ul><li>Partizanlar toka\u00fda si\u0148diler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Gu\u015fjagaz asudaja \u00fd\u00f6r\u00e4p, suwu\u0148 gyrasyna bardy we tolkunlara si\u0148ip gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sarp bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddere adamy\u0148 z\u00e4hmeti si\u0148se adam ony s\u00fcrse, suwarsa, ekse, baglar g\u00fcll\u00e4p \u00f6ser. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 d\u00f6\u015f\u00fc\u0148izd\u00e4ki gyzyl galstuga \u00fd\u00fczler\u00e7e we m\u00fc\u0148ler\u00e7e g\u00f6re\u015fijilerini\u0148 gany si\u0148endir. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148sile","meaning":"<div><p>Gelin-gyzlary\u0148 tah\u00fdalaryny\u0148 \u00fda-da b\u00f6r\u00fcklerini\u0148 ma\u0148la\u00fd tarapyna dakyl\u00fdan \u00fd\u00fczi ga\u015fly, a\u015fagy \u015felpeli bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u0148\u0148il","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 eli\u0148 arka \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7yk\u00fdan togalajyk gaty d\u00fcw\u00fcrtik.<\/p><\/div>"},{"headword":"si\u0148\u0148in","meaning":"<div><p>1. \u00dcns bilen, dykgatly si\u0148e.<\/p><ul><li>Kemandir ja\u00fdy\u0148 gapysyna si\u0148\u0148in garady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol sese si\u0148\u0148in gulak asyp ha\u00e7an uka gidenini-de du\u00fdman galdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir sydyrgyn, si\u0148\u0148itli; ak\u00fdany-akma\u00fdany bildirme\u00fd\u00e4n, \u00fduwa\u015fja.<\/p><ul><li>Burawda hereket si\u0148\u0148in gid\u00fd\u00e4ni \u00fc\u00e7in bolsa gerek, onu\u0148 t\u00f6wereginde hi\u00e7 kim g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Suwu\u0148 si\u0148\u0148in akanyndan, \u00fdigidi\u0148 \u00fdere bakanyndan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148\u0148inlik","meaning":"<div><p>Birsydyrgynlyk, si\u0148\u0148itlilik.<\/p><ul><li>Russi\u00fdany\u0148 \u00f6r\u00e4n uly der\u00fdasy bolan Wolga der\u00fdasyny\u0148 suwy si\u0148\u0148inlik bilen ak\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u0148\u0148itli","meaning":"<div><p>1. A\u015fgazanda \u00fde\u0148li \u00f6zle\u015f\u00fd\u00e4n si\u0148\u00fd\u00e4n (i\u00fdmit hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Kem-kemden syzyp ge\u00e7\u00fd\u00e4n (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Nowruzy\u0148 si\u0148\u0148itli \u00fdag\u015fy bilen bolsa arpa bugda\u00fd yr\u00fdasyz g\u00f6geripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Myla\u00fdym, \u00fduwa\u015f, si\u0148e.<\/p><ul><li>Ol sesini bat berm\u00e4n, si\u0148\u0148itli bir owaz bilen gepledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"si\u015fenbe","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 hasaby bo\u00fdun\u00e7a hepd\u00e4ni\u0148 ikinji g\u00fcn\u00fcni\u0148 ady.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en si\u015fenbe g\u00fcn\u00fcnde k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcleri\u0148 respublikan \u00fdary\u015fyny\u0148 ilkinji \u00fc\u00e7 tapgyrynda utlu\u015fylman go\u00fdlan d\u00f6wler o\u00fdnaldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soda","meaning":"<div><p>A\u015fgarly kristal g\u00f6rn\u00fc\u015fli ak jisim.<\/p><ul><li>Ol iki sany \u00e7akla\u0148 stakany\u0148 \u00fcst\u00fcni soda suwy bilen doldurdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015f\u00e4ni \u00e7agni\u0148, meli\u0148 we sodany\u0148 garyntgysyndan ta\u00fd\u00fdarla\u00fdarlar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Togalak d\u00fc\u00fdbi gat-gat gabykly we uzun \u00fda\u015fly, i\u00fdil\u00fd\u00e4n, nahara atyl\u00fdan bakja ekini.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje bir tabak gowurma, bir jamda dogralan pomidor, sogan \u00fdene bir tabakda hem \u00fcz\u00fcm getiri\u015fdirip, nahary stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sopy sogan i\u00fdmez, tapsa gabygyny go\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogap","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Birine \u00fdag\u015fylyk edilip alyn\u00fdan alky\u015f.<\/p><ul><li>Suwsana suw bermek sogapdyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00ddedigenim \u00fdedi \u00fdyldyz, \u00fdedi gonar, \u00fdedi g\u00f6\u00e7er, sanasam sogaby bar. <span>(Sanawa\u00e7)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogdurmak","meaning":"<div><p>1. Bogunlary, sesleri uzun \u00e7ekip, s\u00fc\u00fdkd\u00fcrip geplemek, gygyrmak.<\/p><ul><li>Jar\u00e7y seseni uzyn sogduryp, ala\u00fdabysyny se\u0148kildedip ge\u00e7ip gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dowamly uzyn ses etmek.<\/p><ul><li>Nirededir uly obany\u0148 i\u00e7inde bir \u00fderde enesi \u00fdaban \u00e7\u00f6ken bir k\u00f6\u015fejigi\u0148 sogduryp bozla\u00fdan n\u00e4zik sesi gulaga gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogmak","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdn\u00fcp, sozulyp dammak, akmak.<\/p><ul><li>K\u00fcde kakla\u0148 sogup dam\u00fdan balyndan \u00fdolum d\u00fc\u015fse, biraz \u00fdalap ge\u00e7erdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dowamly uzyn ses \u00e7ykmak, uzamak.<\/p><ul><li>Gabrigi\u0148 gudogyny\u0148 in\u00e7emik sesi sogup \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogrulmak","meaning":"<div><p>Dartylyp goparylmak, goparylyp a\u00fdrylmak, \u00e7ekilip \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Uly o\u00fdtak \u00e7ukurlary\u0148 t\u00f6weregind\u00e4ki aga\u00e7lar d\u00f6wl\u00fcpdir \u00fda-da k\u00f6kleri bilen sogrulypdyr. <span>(\u00ddO. L. Krinow, Asman Da\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soguklatmak","meaning":"<div><p>Soguklama keseli bilen keselletmek, sowuk urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"soguljan","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 we ha\u00fdwany\u0148 i\u00e7egelerini\u0148 i\u00e7inde emele gel\u00fd\u00e4n \u00fdasy uzyn gur\u00e7uk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sogurmak","meaning":"<div><p>Dartyp goparmak, goparyp a\u00fdyrmak, \u00e7ekip \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 ak pagtany \u00e7alasynlyk bilen sogrup, sanlyja minutlarda fartuklaryny doldury\u015flary ha\u00fdran galdyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sogurtmak","meaning":"<div><p>Dartyp gopartmak, gopardyp a\u00fdyrtmak, \u00e7ekip \u00e7ykartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sogu\u015fmak","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdg\u00fcp, sozulyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sojamak","meaning":"<div><p>\u00ddadamak, aglamak we\u015f. m. zerarly \u00e7alt-\u00e7alt dem almak, ha\u015flamak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan ejesini\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine awunmak bilen sojady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sojatmak","meaning":"<div><p>\u00ddadatmak we \u015f. m. zerarly \u00e7alt-\u00e7alt dem aldyrmak, ha\u015flatmak.<\/p><ul><li>Agyr o\u00fdlar \u015eekeri \u00e7endan sojad\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soja\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddadamak we \u015f. m. zerarly ha\u015fla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar soja\u015fyp \u00fdolda\u015flaryny\u0148 \u00fdanyna bardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokdurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7ine ikinji bir zady girdirtmek.<\/p><ul><li>Sy\u00e7any\u0148 hinine ta\u00fdak sokdurdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddylan, i\u00e7\u00fdan we \u015f. m. m\u00f6r-m\u00f6jege \u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7akdyrmak.<\/p><ul><li>Men elimi \u00fdylana sokdurdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokjaklamak","meaning":"<div><p>K\u00e4wagt birazajyk emip go\u00fdmak, sokjap-sokjap go\u00fdmak.<\/p><ul><li>G\u00f6le enesini sokjakla\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokjamak","meaning":"<div><p>\u00c7ekel\u00e4p-\u00e7ekel\u00e4p emmek, \u00fdantlap-\u00fdantlap emmek, lezzet bilen sorup emmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u015fek ene d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 emjeklerini ta\u00fdly gezek sokja\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokjarmak","meaning":"<div><p>G\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmek, \u00fderliksiz \u00fdere sokulmak, suwumsyz bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sokjarylmak","meaning":"<div><p>G\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmek, \u00fderliksiz ileri-ileri s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcbermek, suwumsyzlyk etmek.<\/p><ul><li>\u00ddagdy sokjarylyp, e\u00fdle-be\u00fdle di\u00fdip g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Senden \u00f6\u0148ki agronom-da gezip \u00fd\u00f6ren akmak d\u00e4ldi, emma \u015fol hem sokjarylyp \u00fd\u00f6renokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokma","meaning":"<div><p>Howly gapylaryny\u0148 i\u00e7inden sokulyp \u00fdapyl\u00fdan gapy, enjam.<\/p><\/div>"},{"headword":"sokmak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Uly \u00fdoldan bir toka\u00fdlygy\u0148 otlugy\u0148 we \u015f. m. i\u00e7i bilen a\u00fdrylyp gid\u00fd\u00e4n \u00fdodajyk.<\/p><ul><li>Ol sokmak \u00fdola d\u00fc\u015f\u00fcp, oba tarap g\u00f6n\u00fcledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokuda\u015f","meaning":"<div><p>Sokuda galla \u00f6n\u00fcmlerini gurt we \u015f. m. d\u00f6wmek, arassalamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><ul><li>Enemi\u0148 bir sokuda\u015fy bardy, ony hem oba-oba a\u00fdlardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokulmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere dykylyp, itilip girizilmek, salnyp go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki de\u015fige kesek sokulypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere bir zat sanjylmak, d\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> A\u00fdakgap \u00fda-da ge\u00fdim ge\u00fdilmek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt gabat gelen ge\u00fdim egne sokulyp gidilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hemme zady\u0148 arasyna go\u015fulyp, g\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmek, ara go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Indi n\u00e4me \u00fdene sokulyp ara, garrylary go\u00fd\u00fdarmy\u015fyn azara. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Arasyna arala\u015fmak, girmek, bir \u00fdere girip bukulmak.<\/p><ul><li>Molla Ho\u015fly \u00f6z\u00fcni onda-munda urup, nir\u00e4 sokularyny bilm\u00e4ndir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokulybermek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 i\u00e7ine arala\u015fybermek, s\u00fcml\u00fcbermek, giribermek.<\/p><\/div><div><p>2. Hemme zady\u0148 arasyna go\u015fulyp g\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sokulyk","meaning":"<div><p>Soky etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlene kesilen aga\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdy edil sokulyk \u00fc\u00e7in kesilen aga\u00e7 \u00fdalydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokur","meaning":"<div><p>G\u00f6zi gurap, k\u00f6r galan.<\/p><ul><li>Yhlas bilen aglasa\u0148, sokur g\u00f6zden \u00fda\u015f \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sokurlyk","meaning":"<div><p>Sokur k\u00f6rl\u00fck, sokur k\u00f6r\u00fc\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"soku\u015fmak","meaning":"<div><p>Sokmaga girizm\u00e4ge, salyp \u00fderle\u015fdirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde sokmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"soky","meaning":"<div><p>I\u00e7ine galla \u00f6n\u00fcmlerini, gurt we \u015f. m. gu\u00fdup, d\u00f6w\u00fcp arassalamak \u00fc\u00e7in metal \u00fda-da aga\u00e7dan \u00fdasalan i\u00e7i k\u00f6w\u00fck s\u00fc\u00fdri gural.<\/p><ul><li>\u00ddanyndaky e\u00fdmen\u00e7 soky\u0148 er\u0148eginden \u00fdapy\u015fdy-da gara da\u015fyn takyrdatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sol","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ep 1.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi Bahary\u0148 sol tarapynda, \u00f6z ornunda oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"solak","meaning":"<div><p>1. A\u0148satlyk bilen sol\u00fdan, re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcgsi, \u00f6\u00e7\u00fck re\u0148kli, \u00f6\u00e7g\u00fcn.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde solak g\u00f6k \u00e7\u00e4kmeni we gyrasy \u00e7ykyp duran telpegi bar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soldurmak","meaning":"<div><p>1. Re\u0148kini \u00f6\u00e7\u00fcrmek, re\u0148kini gidertmek.<\/p><\/div><div><p>2. Terligini ga\u00e7yrmak, s\u00fcllertmek, k\u00f6neltmek (g\u00f6k \u00f6n\u00fcm, \u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><ul><li>Ysmanagy k\u00f6p saklap soldurypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Re\u0148kini \u00f6\u00e7\u00fcrtmek, ganyny ga\u00e7yrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"solgun","meaning":"<div><p>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcp ba\u015flan, \u00f6\u00e7\u00fcgsi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, soluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"solgunlamak","meaning":"<div><p>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcp ba\u015flamak, \u00f6\u00e7\u00fcgsi bolup g\u00f6r\u00fcnmek, solu\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddapraklaryny\u0148 re\u0148kleri biraz solgunlan erik aga\u00e7lary ulumsylyk bilen sele\u0148le\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"solgunlyk","meaning":"<div><p>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcgsilik, \u00f6\u00e7\u00fck re\u0148klilik, soluklyk.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 buldurap duran \u00fd\u00fcz\u00fcnde bir solgunlyk bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"solmak","meaning":"<div><p>1. Re\u0148ki \u00f6\u00e7mek, re\u0148ki gitmek.<\/p><ul><li>Ilerd\u00e4ki solup bar\u00fdan gyzyl \u015fapakdan g\u00f6z\u00fcni a\u00fdyrman, h\u00e4lki dutary ti\u0148\u0148ildedip ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Terligi ga\u00e7mak, s\u00fcllermek, k\u00f6nelmek (g\u00f6k \u00f6n\u00fcm, \u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Gany ga\u00e7mak, re\u0148ki \u00f6\u00e7mek, \u00fcnj\u00fcli, ga\u00fdgyly g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 re\u0148ki\u0148 solupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Sen heniz hem \u00f6z\u00fc\u0148i d\u00fcrs\u00e4p bile\u0148ok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"solo","meaning":"<div><p>1. <span>Sungat termini<\/span> Bir saz guraly \u00fda-da bir ses \u00fc\u00e7in \u00fdazylan saz eseri.<\/p><\/div><div><p>2. Bir adam tarapyndan \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n a\u00fddym, tans o\u00fdny we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"soluk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> solgun.<\/p><\/div>"},{"headword":"soluklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> solgunlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"somalak","meaning":"<div><p>Dim-dik bolup somalyp duran, somalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, sommak.<\/p><ul><li>B\u00e4, ol somalak zatlar n\u00e4mek\u00e4?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"somalmak","meaning":"<div><p>Dim-dik bolup durmak, s\u00f6melmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagy \u00e4dikli, brezent \u00e7\u00e4kmenli bir adamy\u0148 ma\u015fyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde somalyp durandygy g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"somaltmak","meaning":"<div><p>Dim-dik edip go\u00fdmak, dikeldip go\u00fdmak, dikelmek, s\u00f6meltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"somaly\u015fmak","meaning":"<div><p>Dim-dik bol\u015fup durmak, dikeli\u015fip durmak, s\u00f6meli\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7ytyl\u00fdan ga\u015flaryny\u0148 a\u015fagyndaky somaly\u015f\u00fdan kirpikler Artygy\u0148 g\u00f6rejine d\u00fcrt\u00fcljek \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olardan uzagrakda bolsa n\u00e4kerler \u00fc\u00e7in tutulan iki-\u00fdeke \u00f6\u00fdler somaly\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"somlamak","meaning":"<div><p>Bir zady somaldyp \u00f6\u0148e uzatmak, h\u00f6d\u00fcrlemek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 i\u015figinde duran garawul elind\u00e4ki na\u00fdzaly t\u00fcpe\u0148ini somlap, iki-\u00fdeke basyp, \u00fd\u00f6r\u00e4p ugrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"somla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady somaldyp \u00f6\u0148e uzady\u015fmak, h\u00f6d\u00fcrle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sommak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> somalak.<\/p><ul><li>Sommak depe.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> A\u00fdallary\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n bedre \u00fdaly uly b\u00f6r\u00fcgi.<\/p><ul><li>Sommak ge\u00fdnen gelin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"somsa","meaning":"<div><p>I\u00e7ine \u00fcwelen et, sogan, k\u00e4di we \u015f. m. salnyp, tamdyrda \u00fda-da ojakda bi\u015firil\u00fd\u00e4n gutap.<\/p><ul><li>G\u00f6kli somsa bi\u015firjek bolup, selm\u00e4ni d\u00fc\u00fdb\u00e4p otyrdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sona","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Owadan \u00f6rdek ; \u00f6rdegi\u0148 m\u00e4ki\u00fdany.<\/p><ul><li>Bagda bir howuz bar a\u00fdna dek suwy, sonalar silkin\u015fip, daran\u00fdar gowy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sonar","meaning":"<div><p>Gi\u0148 otluk, suwluk me\u00fddan, \u00e7emen.<\/p><ul><li>\u00c7opanlar garagy t\u00fc\u00fdd\u00fcgini \u00e7alyp, sonara \u00fda\u00fdradyp bak\u00fdar malyny. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sonarlamak","meaning":"<div><p>Sonarda otlap \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyl \u00fdapynjaly s\u00e4hra me\u00fddanda sonarlap \u00fd\u00f6r obamyzy\u0148 k\u00e4n maly. <span>(A. Atajanow, Arzyly Myhman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sonarlyk","meaning":"<div><p>Giden otluk me\u00fddan, \u00e7emenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sonata","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> D\u00fcrli templi we h\u00e4si\u00fdetli \u00fc\u00e7 \u00fda-da d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmden d\u00fcz\u00fclen saz eseri.<\/p><ul><li>Bethoweni\u0148 sonatalary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sonet","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Iki sany d\u00f6rtleme we iki sany hem \u00fc\u00e7lemeden d\u00fcz\u00fclen on d\u00f6rt setirli \u015fygyr.<\/p><ul><li>Petrarka liriki \u015fygyrlar -- sonetler \u00fdazypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sop-sowuk","meaning":"<div><p>Has sowuk, \u00f6r\u00e4n sowuk, bi\u00e7ak sowuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sopba\u00e7","meaning":"<div><p>Kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n telpegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u00e7\u00f6w\u00fcrme.<\/p><\/div>"},{"headword":"sopba\u015f","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddeke \u00f6zi, \u00fdal\u0148yz \u00f6zi, bir \u00f6zi.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fulyny\u0148 sopba\u015f \u00f6zi bola\u00fdanlygynda, ol \u00fdol her nene\u0148 \u00fdaman bola\u00fdanda-da o\u0148u\u015fjakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sopulyk","meaning":"<div><p>Sopyny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sopu\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sopulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sopy","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> I\u015fana, ahuna, pire dini tarapdan gol beren adam.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly, senden hi\u00e7 wagt hem sopy bolmaz! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Mollada berim bolmaz, sopuda-\u015ferim. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Sopy sogan i\u00fdmez, tapsa-gabygyny go\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorag","meaning":"<div><p>1. Jogap talap edilip beril\u00fd\u00e4n sowal.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar \u00fderli-\u00fderden sorag berm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ondan hi\u00e7bir soraga jogap \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Grammatikada: sowaly a\u0148lad\u00fdan, soragy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Sorag s\u00f6zlemi. Sorag \u00e7aly\u015fmasy. Sorag belgisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorag-ideg","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady sora\u015fdyry\u015f, habar tutu\u015f, agtary\u015f.<\/p><ul><li>Ol sorag-ideg bilen k\u00e4rhanany\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderini tapdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soraglamak","meaning":"<div><p>Sora\u015fdyryp agtarmak, sorap g\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Ol ony \u00fdol bo\u00fdy soraglap tapdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soragsyz","meaning":"<div><p>1. Sorag berilmedik, soragy \u00fdok bolan, sowalsyz.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> rugsatsyz.<\/p><ul><li>Olar gi\u0148 gara\u0148ky \u00e7adyra soragsyz girdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sorag-idegsiz soraman.<\/p><ul><li>Bir \u00fderi soragsyz tapmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soragsyz-idegsiz","meaning":"<div><p>1. Habar-hatyrsyz, dereksiz.<\/p><\/div><div><p>2. Rugsat alman, rugsatsyz.<\/p><ul><li>Soragsyz -- idegsiz \u00fdene bir k\u00e4se \u00e7akyry \u00f6zi gu\u00fdnup i\u00e7di. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorag\u00e7y","meaning":"<div><p>Birinden bir zat sora\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Sorag\u00e7yny\u0148 sak\u00e7ydan g\u00f6wni ja\u00fd bolup \u00fdylgyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soralmak","meaning":"<div><p>1. Sorag bilen birine \u00fd\u00fczlenilmek, sorag berilmek, sorag edilmek.<\/p><ul><li>Dogry, menden soralanda, men hem sizi\u0148 pikiri\u0148izi ga\u00fdtaladym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>We\u00fd, oglan, sen n\u00e4me soralsa: -- Hawa -- di\u00fdip dursu\u0148-la! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat almak \u00fda-da bermek \u00fc\u00e7in rugsat, ygty\u00fdar alynmak.<\/p><\/div><div><p>3. Jogapk\u00e4rlik talap edilmek.<\/p><ul><li>Senden bu zatlar soralmaz di\u00fdip pikir etme!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soramak","meaning":"<div><p>1. Bir zady bilmek \u00fc\u00e7in sorag bermek, sorag bilen birine \u00fd\u00fcz tutmak.<\/p><ul><li>Ol indi Artygy soramaga \u00e7alt-\u00e7altdan gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birinden bir zat almak \u00fda-da bermek \u00fc\u00e7in rugsat, ygty\u00fdar almak.<\/p><ul><li>Sorap berenden, urup ber. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soranja\u0148","meaning":"<div><p>Birinden kimdigini, aslyny sorap bilmek isle\u00fd\u00e4n, n\u00e4medigini, n\u00e4hilidigini biljek bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Oba adamlary soranja\u0148 bol\u00fdarlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soranja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Hemme zady bilmegi arzuw etmeklik, bilesigelijilik.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fdaly \u015fe\u00fdle soranja\u0148lygy bilen hemme zady\u0148 a\u0148yrsyna birden g\u00f6z\u00fcni \u00fdetir\u00e4\u00fdjek bol\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"soratmak","meaning":"<div><p>Birinden bir zady sorag \u00fcsti bilen bildirmek.<\/p><ul><li>Ol mugallyma a\u00fddyp, Durdyny\u0148 bilimini barlamak \u00fc\u00e7in k\u00f6p zatlar soratdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sora\u015fa-sora\u015fa","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e sorag berip, jogap alyp.<\/p><ul><li>Ynsan sora\u015fa-sora\u015fa, ha\u00fdwan ysga\u015fa-ysga\u015fa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sora\u015fmak","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da biri-biri\u0148den bir zady sorag \u00fcsti bilen bilmek.<\/p><ul><li>Ikisi azajyk hal-ahwal sora\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sordurmak","meaning":"<div><p>1. Demine \u00e7ekdirmek, demine \u00e7ekdirip \u00fduwutdyrmak, i\u00e7irmek.<\/p><ul><li>\u00c7aga s\u00fc\u00fdt sordurdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Si\u0148dirip almak, si\u0148dirip a\u00fdyrmak, \u00fdok etmek.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 duzuny, \u015foruny sordurmak \u00fc\u00e7in \u00fdorunja \u00fda-da \u015fugundyr \u00fdaly \u00f6s\u00fcmlikler ekmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorgu\u00e7","meaning":"<div><p>Yzgary, \u00f6li, sy\u00fdany \u00f6z\u00fcne sinir\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fak kagyz, basgy\u00e7, sy\u00fdabasgy\u00e7.<\/p><ul><li>\u00c7alymtyk sorgujy\u0148 \u00fcst\u00fcne daman sy\u00fda si\u0148ip gitdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sork-sork","meaning":"<div><p>1. Sork-sork etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> sorkuldamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eline \u00e7ykan \u00fdarasy sowukdan \u00fda\u0148a sork-sork edip agyr\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorkuldamak","meaning":"<div><p>Iri\u0148li \u00f6\u00fdj\u00fcgi\u0148, ba\u015fy\u0148 damarlary g\u00fc\u00fd\u00e7li urup gaty agyrmak, sork-sork edip agyrmak.<\/p><ul><li>Duluklarym sorkuldap durdy. <span>(A. Tolsto\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sorkuldy","meaning":"<div><p>\u00ddarany\u0148, ba\u015fy\u0148 we \u015f. m. g\u00fc\u00fd\u00e7li urmagy bilen birlikde d\u00f6re\u00fd\u00e4n sarsgynly agyry.<\/p><ul><li>Kell\u00e4m sorkuldap, \u00f6r\u00e4n gaty agyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sormak","meaning":"<div><p>1. Demi\u0148e \u00e7ekmek, demi\u0148e \u00e7ekip \u00fduwutmak, i\u00e7mek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcne si\u0148irmek, si\u0148rip almak, \u00f6z\u00fcne \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcmlikler suwda er\u00e4n duzlary \u00f6zlerini\u0148 k\u00f6kleri bilen toprakdan sorup al\u00fdarlar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sort","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bellenen hil derejesi, hili.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl miweli aga\u00e7lary\u0148 t\u00e4ze sortlary oturdyljak. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sortdurmak","meaning":"<div><p>Gaharly \u00fda-da \u00f6\u00fdkeli g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i sallamak.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 \u00fdanyna gelende, \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp, sortduryp otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sortdury\u015fmak","meaning":"<div><p>Gaharly \u00fda-da \u00f6\u00fdkeli g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fd\u00fcz salla\u015fmak.<\/p><ul><li>Barsa\u0148, habary\u0148y alman, sortdur\u015fyp otyr lal \u00fdaly. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sortlamak","meaning":"<div><p>Sortlara b\u00f6lmek, sortuny kesgitlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sortlanmak","meaning":"<div><p>Sortlara b\u00f6l\u00fcnmek, sorty kesgitlenmek.<\/p><ul><li>Pagta ata-baba sortlanyp \u00fdygyl\u00fdar. <span>(G. Gurban-s\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sortlatmak","meaning":"<div><p>Sortlara b\u00f6ld\u00fcrmek, hilini kesgitletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sortla\u015fmak","meaning":"<div><p>Sortlara b\u00f6lm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, hilini kesgitle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowa","meaning":"<div><p>G\u00f6ni \u00fcst\u00fcnden d\u00e4l-de gapdalyndan birneme be\u00fdler\u00e4kden.<\/p><ul><li>Eratosfen G\u00fcn\u00fc\u0148 g\u00fcnorta wagtlarynda zenitden n\u00e4\u00e7e gradus sowa dur\u00fdandygyny \u00f6l\u00e7\u00e4p takyklady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Emma mugallymy\u0148 bagtyna ok sowa ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowal","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> sorag.<\/p><ul><li>\u00ddagmyry\u0148 sowaly jogapsyz galdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 sa\u0148a bir soralym bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148de go\u00fdul\u00fdan mesele.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowalga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sowgut2.<\/p><ul><li>Olar \u015f\u00e4here \u00fdetm\u00e4n, \u00e7epe sowul\u00fdan sowalgadan sowuldylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowamak","meaning":"<div><p>1. Sowuk d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. Temperatura peselip ba\u015flamak (howa hakynda).<\/p><ul><li>No\u00fdabr a\u00fdyny\u0148 girmegi bilen howa hem birden gaty sowap ba\u015flady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gyzgyny ga\u00e7mak, temperatura a\u015fak d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u00fdu, \u00fd\u00f6rsene \u00e7a\u00fdy\u0148 sowady-la! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zada bolan h\u00f6wesi ga\u00e7mak, bir zatdan g\u00f6wni ge\u00e7mek, yhlasy peselmek.<\/p><ul><li>Hi, \u015fe\u00fdle-de bir \u00f6\u00fdden sowamak bolarmy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6zeli\u0148 \u00c7arydan b\u00fctinle\u00fd sowamagyny\u0148 seb\u00e4bi-de mundan \u00fc\u00e7-d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6\u0148 \u00c7aryny\u0148 ejesi gelip, G\u00f6zeli\u0148 \u00fcst\u00fcne a\u00fdy \u00fdaly topulypdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowat","meaning":"<div><p>\u00ddazma-okama, okap-\u00fdazyp bili\u015f okalyp alnan bilim, okuw.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowathon","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Sowadyny \u00e7ykan, okap \u00fdazyp bil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Hally so\u0148ky wagtlarda medresede az salym okan, \u00e7ala sowathon adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowatlylyk","meaning":"<div><p>Bilime e\u00fde bolmaklyk, hatly-sowatly bolmaklyk, okamagy, \u00fdazmagy ba\u015fary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowatmak","meaning":"<div><p>1. Gyzgyn zady sowuk etmek, temperaturasyny a\u015faklatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalara ga\u00fdnan suwy sowadyp aram-aram berip durmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada bolan h\u00f6wesi ga\u00e7yrmak, birinden \u00fda-da bir zatdan g\u00f6wni ge\u00e7irmek, yhlasy peseltmek.<\/p><ul><li>Bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148ler onu\u0148 elini i\u015fden sowatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowatsyzlyk","meaning":"<div><p>Hat-sowat bilmezlik, hat-sowady \u00fdokluk, okap \u00fdazyp bilmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birneme sowap ba\u015flamak, temperaturasy a\u015fakla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7orba hern\u00e4 sowa\u015fan eken. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada bolan h\u00f6wesi ga\u00e7yp ba\u015flamak, yhlassyz bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ba\u015fy\u0148yz dik tutup i\u015fden sowa\u015fman, erki elden berm\u00e4n kuwwatdan d\u00fc\u015fm\u00e4n. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birneme ynjalmak, gahary\u0148 ga\u00e7mak, rahatlanmak.<\/p><ul><li>A\u00fdg\u00fcl\u00fc\u0148 gyjydyndan \u00fda\u0148yjyk sowa\u015fan Nurjany ejesini\u0148 h\u00fcj\u00fcmi has-da basmarlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowdurmak","meaning":"<div><p>1. Sarp etdirmek, har\u00e7latmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady ba\u015fga tarapa \u00f6w\u00fcrtmek, ugruny \u00fc\u00fdtgetdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowet","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmetke\u015fler h\u00e4kimi\u00fdetini amala a\u015fyr\u00fdan we sosialistik jemgy\u00fdeti\u0148 sy\u00fdasy guramasyny\u0148 formasy bolan d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148 organy.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 edarasy kluby, okalgasy, mekdebi, oba sowetini\u0148 edarasy \u015fu \u00e7atyrygy\u0148 t\u00f6wereginde \u00fderle\u015fipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4her soweti.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowgat","meaning":"<div><p>Birine sylag \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n zat.<\/p><ul><li>Ma\u0148a gymmatly sowgatlar alyp getir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bahary\u0148 ejesi birneme sowgat iberse-de iberer. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowgatlyk","meaning":"<div><p>Sowgat \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, alnan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowgut","meaning":"<div><p>Uly \u00fdoldan, ene \u00fdapdan gapdala b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdan \u00fdoda, \u00fdap.<\/p><ul><li>H\u00e4zir suw sowgudy edilip pos\u00fdolok elektrik y\u015fygy we suw bilen doly \u00fcpj\u00fcn bola\u0148kyrlapdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowgu\u00e7","meaning":"<div><p>1. Puly k\u00f6p sow\u00fdan, hetdena\u015fa k\u00f6p pul har\u00e7la\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Fizika<\/span> Bir g\u00fc\u00fdji ba\u015fga tarapa sow\u00fdan, ba\u015fga ugra \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00ddyldyrym sowgu\u00e7lary fabrikleri\u0148 turbalarynda de\u0148iz parohodlarynda uly \u00f6\u00fdlerde gural\u00fdar. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowmak","meaning":"<div><p>1. Har\u00e7lap gutarmak, sarp etmek, har\u00e7lamak.<\/p><ul><li>Pulumy\u0148 hemmesini sowdum.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi ge\u00e7irmek, ge\u00e7irip gutarmak.<\/p><ul><li>Bar ha\u00fdryny tap to\u00fdu\u0148y sow! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>To\u00fdumyzy sag-aman sowduk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fga tarapa \u00f6w\u00fcrmek, ugruny \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Kakaba\u00fd sekiz sagatlap suwy \u00f6z \u00fderine sow\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol bir zady \u00fdadyna sal\u00fdan \u00fdaly, ba\u015fyny bir gapdala sowdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowrulmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddele berlip hapadan arassalanmak (galla hakda).<\/p><ul><li>D\u00f6wlen bugda\u00fdlar sowrulyp gaplara gu\u00fdlup go\u00fduldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biderek sowulmak, bisarpa tutulmak, tyg\u015fytsyz har\u00e7lanmak.<\/p><ul><li>\u015eol barada sowrul\u00fdan pulu\u0148 hetdi-hasaby \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowru\u015fmak","meaning":"<div><p>Sowurmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 harmanyny sowru\u015fmaga k\u00f6mek\u00e7isi hem bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowsany","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Elde dokal\u00fdan \u00fdarym \u00fd\u00fcpek, \u00f6w\u00fc\u015fginli mata.<\/p><ul><li>Mama \u00fd\u00fcpek sowsanyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden malda\u00fdy \u00e7abyt ge\u00fdip, gara g\u00fclli gu\u015fagy biline orandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowuk","meaning":"<div><p>1. 0 derejeden a\u015fak temperaturaly howa.<\/p><ul><li>\u015eitilleri sowukdan goramakdan \u00f6tri, 600 ramany\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrmak \u00fc\u00e7in selin \u00f6r\u00fcldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gy\u015fy\u0148 \u015fatlama sowuklarynda-da elmydam g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan g\u00fcr toka\u00fd hem \u015fu mahal bir hili re\u0148k a\u00e7yp, \u00fdaldyrap, \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myla\u00fdym d\u00e4l howa, \u00fdyly d\u00e4l howa.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7i sowukdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddylysy ga\u00e7an temperaturasy a\u015faklan, sowan.<\/p><ul><li>Durdy sowuk \u00e7orbany i\u015fd\u00e4menlik bilen i\u00e7\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowuk-sala","meaning":"<div><p>Perwa\u00fdsyz, parhsyz, gele\u0148siz.<\/p><ul><li>I\u015flere be\u00fdle sowuk-sala garamak bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowuk-salalyk","meaning":"<div><p>Perwa\u00fdsyzlyk, parhsyzlyk, gele\u0148sizlik.<\/p><ul><li>Ol geljekde \u00f6z i\u015finde sowuk -- salalyga \u00fdol bermejekdigi barada k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde s\u00f6z berdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowukganly","meaning":"<div><p>1. Her bir zada perwa\u00fdsyzlyk bilen gara\u00fdan arka\u00fdyn.<\/p><\/div><div><p>2. Gaharja\u0148 d\u00e4l, gi\u0148 g\u00f6wr\u00fcmli.<\/p><ul><li>Gahar adamyny \u00e7a\u015fyrar, sowukganly bolmak gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowukganlylyk","meaning":"<div><p>1. Perwa\u00fdsyzlyk, parhsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u0148 g\u00f6wr\u00fcmlilik, gaharja\u0148 d\u00e4llik, asudalyk.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 kanunsyz hereketlerine sowukganlylyk bilen seredip bilme\u00fd\u00e4rin. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowuklama","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Dem aly\u015f \u00fdollaryna sowuk degip \u00e7i\u015fmeginden emele gel\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowuklamak","meaning":"<div><p>Sowuklama keseli bilen syrkawlamak, sowuk urmak.<\/p><ul><li>Az-kem sowuklapdyr, muny sowuk urupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>O\u0148a sowuklap gyrlan \u00fdogyn bir ses jogap ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowuklyk","meaning":"<div><p>1. 0 derejeden a\u015fak temperaturalylyk \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Me\u00fddany\u0148 sowuklygy gidip bar\u00fdanlara t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddylysy ga\u00e7maklyk, sowamaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddenjil\u00fd\u00e4n demir birnema sowuklyk ed\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Perwa\u00fdsyzlyk, parhsyzlyk, sowukganlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e4he\u0148i sowuklyk bilen \u00fdylgyry\u015fy o\u0148a \u00fdaramady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddagmyry\u0148 g\u00f6wn\u00fcne, \u00d6wezi\u0148 jogabynda bir hili sowuklyk syzyl\u00fdan \u00fdaly bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowulmak","meaning":"<div><p>1. Har\u00e7lanyp gutarylmak, sarp edilmek, har\u00e7lanmak.<\/p><ul><li>Pul sowulmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bolup gutarmak, bolup ge\u00e7mek (i\u015f, waka we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gy\u015f sowuldy, \u00fdaz \u00e7ykdy. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Hy\u00fdar sowlandan so\u0148 \u00fderi t\u00e4zeden bejerip karto\u015fka ekdik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fga tarapa \u00f6wr\u00fclmek, \u00fdolu\u0148y, ugru\u0148y \u00fc\u00fdtgetmek, a\u00fdlanyp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Sizi we sizi\u0148 okalga\u0148yzy g\u00f6re\u00fdin di\u00fdip sowla\u00fddym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowurmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddeli\u0148 ygyna berip, hapadan arassalamak (galla we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bugda\u00fd sowurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biderek sowmak, bisarpa tutmak, tyg\u015fytsyz har\u00e7lamak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 gazanjymy \u00fdele-yga sowur\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne bir zat \u00fdagdyrmak, d\u00f6kmek, serpmek.<\/p><ul><li>Da\u0148atar bir gysym gum alyp, \u00f6wezi\u0148 \u00fcst\u00fcne sowurdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sowut","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Uru\u015fda \u00fdaragdan goranmak \u00fc\u00e7in ge\u00fdil\u00fd\u00e4n tor demir k\u00f6\u00fdnek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sowu\u015fmak","meaning":"<div><p>Sowmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Mal \u00fdakylanda, gowa sowu\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sozan","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> T\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>I\u00e7i \u00fdagly gazany\u0148 oduny \u00f6l\u00e7erip elind\u00e4ki gu\u015f sozanyny\u0148 nilini s\u00fcp\u00fcri\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sozma","meaning":"<div><p>Gowy we a\u0148satlyk bilen sozul\u00fdan.<\/p><ul><li>Sozma polat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sozmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00e7ekip, \u00fdenjip s\u00fc\u00fdnd\u00fcrmek, uzaltmak, s\u00fc\u00fdmek.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7ileri\u0148 biri eli\u0148 a\u00fdasy \u00fdaly galy\u0148lykdaky demri awtomat \u00e7ekiji\u0148 astynda soz\u00fdan bolsa be\u00fdlekisi onu\u0148 ta\u00fd\u00fdarlan poladyny stanogy\u0148 agzyna berip dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzaldyp, s\u00fc\u00fdkd\u00fcrip geplemek.<\/p><ul><li>\u00ddogsam hem bizi\u0148 elimizden \u00e7ykan zady\u0148 erbedi bolmaz! -- di\u00fdip sesini sozdy-da: -- A\u0148ry\u0148daky suw \u00e7elege seret! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sozulmak","meaning":"<div><p>\u00c7ekilip \u00fdenjilip s\u00fc\u00fdnd\u00fcrilmek, uzaldylmak, s\u00fc\u00fd\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00c7e\u0148\u0148egi\u0148 galtgasy \u00e7\u00fcmdi-de, onu\u0148 \u00fd\u00fcpi sozuldy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00e4nesinden her hili azyk \u00f6n\u00fcmleri ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan k\u00f6s\u00fckli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fddurmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyny\u0148 gabygyny a\u00fdyrtmak, arassalatmak.<\/p><ul><li>Myratjyk gamy\u015f so\u00fdduryp, t\u00fc\u00fdd\u00fck etdirdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tenini sypjyrtmak, \u00fdaralatmak.<\/p><ul><li>Garly ussa hem \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7\u00f6w\u015fi gazyga b\u00fcdr\u00e4p dyzyny, buduny so\u00fdduranyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Mal \u00f6ld\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7imizi so\u00fddurdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. N\u00e4hak \u00fdere pulu\u0148y, zady\u0148y we \u015f. m. aldyrmak, talatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fdka","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ser\u00e7eler otr\u00fdadyndan bolan, toka\u00fdda \u00fda\u015fa\u00fdan alabeder gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyny\u0148 gabygyny a\u00fdyrmak, arassalamak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a gabyk so\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015f! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sypjyrmak, \u00fdaralamak.<\/p><\/div><div><p>3. Mal \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan s\u00fcr\u00e4 baryp, ozaldan et \u00fc\u00e7in ni\u00fdetl\u00e4p \u00fd\u00f6rlen go\u00fdunlardan birini tutup so\u00fdupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Il o\u0148lasa, aty\u0148y so\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Talap horlamak, talamak.<\/p><ul><li>En\u00e7eme illeri so\u00fdan, gelinleri \u00fdarsyz go\u00fdan, \u00fd\u00fcrekleri oda \u00e7o\u00fdan, gitlere n\u00e4letler bolsun. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u00fdubermek","meaning":"<div><p>So\u00fdup ba\u015flamak, so\u00fdmaga giri\u015fmek.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 geljegi-gelmejegi belli bolman, mal so\u00fdubermek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u00fduk","meaning":"<div><p>Da\u015fy so\u00fdlup a\u00fdrylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fdulmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fyny\u0148 gabygy we \u015f. m. a\u00fdrylmak, arassalanmak.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 gabygy so\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mal \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>T\u00e4ze so\u00fdlan toklyny\u0148 \u00e7ekdirmesi-de gelip \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> talanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fduz","meaning":"<div><p>1. A\u00fdry-a\u00fdry adamlary\u0148 jemgy\u00fdet toparlaryny\u0148, synplary\u0148 ysny\u015fykly birle\u015figi, \u00fdakyn birligi.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7iler synpyny\u0148 we kolhoz\u00e7y da\u00fdhanlary\u0148 so\u00fduzy sarsmaz g\u00fc\u00fdje \u00f6wr\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wlet birle\u015figi.<\/p><\/div><div><p>3. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik birle\u015figi, gurama.<\/p><ul><li>Professional so\u00fduz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u00fduzda\u015f","meaning":"<div><p>Bir so\u00fduzda dur\u00fdanlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u00fduzda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir so\u00fduzda durmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> so\u0148ra.<\/p><ul><li>So\u0148 gelen a\u015fa batyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Her bir s\u00f6zlemi a\u00fddyp gutaranymyzdan so\u0148, azajyk dur\u00fdarys.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fda-da i\u015fi\u0148 ahyry, yzy, dowamy.<\/p><ul><li>Sakawy\u0148 so\u0148una seret. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u0148-so\u0148lar","meaning":"<div><p>K\u00f6p wagt ge\u00e7enso\u0148, birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148abaka","meaning":"<div><p>So\u0148ky wagtlardan, so\u0148-so\u0148lar, wagt ge\u00e7dik\u00e7e, ahyrynda, so\u0148ra, so\u0148abara.<\/p><ul><li>So\u0148abaka ekinleri adatdaky \u00fdaly uzbo\u00fduna bejermeli boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>De\u0148 hatarda ugran welosipedler so\u0148abaka bir uzyn hatara d\u00fcz\u00fcldiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>So\u0148abaka olar tegelenip oturan uly \u00fc\u00fd\u015fmege \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u0148abara","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> so\u0148abaka.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148kusyg\u00fcn","meaning":"<div><p>Birig\u00fcn\u00fc\u0148 yz \u00fdanyndaky g\u00fcn, geljek \u00fc\u00e7\u00fcnji g\u00fcn.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148ky","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ahyrky.<\/p><ul><li>Ga\u00fdybana\u00e7ylary\u0148 okuwyny\u0148 so\u0148ky g\u00fcnlerini\u0148 biridi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>So\u0148ky t\u00fc\u00fdk\u00fclik sakgal ezmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u0148lamak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi ahyryna \u00e7enli alyp barmak, pa\u00fdaw etmek, gutarmak, tamamlamak.<\/p><ul><li>A\u00fd, ogul, ma\u0148a \u00fdarysy galan a\u00fddymy so\u0148lamak kyn d\u00e4l. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen gaharly herrelmesini so\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u0148lanmak","meaning":"<div><p>Ahyryna \u00e7enli alnyp barylmak, gutarylmak, tamamlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148ra","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e wagt ge\u00e7enden so\u0148, bir i\u015f bolup ge\u00e7enden so\u0148, so\u0148undan.<\/p><ul><li>Karto\u015fka so\u0148ra mehanizmler bilen bejeriljekdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Owal a\u015fyk k\u00f6\u00fder, so\u0148ra mag\u015fugy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"so\u0148suz","meaning":"<div><p>1. So\u0148y gutarma\u00fdan, t\u00fckeniksiz, \u00e7\u00e4ksiz.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan ejesini\u0148 so\u0148suz mysallaryna takaty \u00fdetm\u00e4n, onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni \u00fdene-de kesdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7i so\u0148suz s\u00f6z\u00fcne ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Netijesiz, bo\u015f, biderek.<\/p><\/div>"},{"headword":"so\u0148usyra","meaning":"<div><p>Bir i\u015f, waka bolup gutaranyndan so\u0148, yzys\u00fcre.<\/p><\/div>"},{"headword":"spektakl","meaning":"<div><p>Teatr sahnasynda go\u00fdul\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>Toma\u015fa\u00e7ylar \u00abLe\u00fdli we Me\u017enun\u00bb spektaklyna h\u00f6wesi bilen toma\u015fa etdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"student","meaning":"<div><p>\u00ddokary okuw ja\u00fdyny\u0148 \u00fda-da tehnikumy\u0148 okuw\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Studentler \u00fderli-\u00fderlerinden hasyrda\u015fyp turdular. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Goldawly hereket studentlerde, K\u00e4rine degi\u015fli kabinetlerde. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"studentlik","meaning":"<div><p>Student bolmaklyk, studenti\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Jogapk\u00e4rli studentlik \u00fdyllary ba\u015flan\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"studi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Hudo\u017enigi\u0148 \u00fda-da skulptory\u0148 ussahanasy.<\/p><\/div><div><p>2. Kinofilm \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n, \u00e7ykar\u00fdan k\u00e4rhana.<\/p><ul><li>Studi\u00fdany\u0148 ja\u00fdlary kadrlary surata alardan gaty yssy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Surat\u00e7ylyk, saz, balet, skulptura\u00e7ylyk mekdebi \u00fda-da klasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"subutly","meaning":"<div><p>Subut edilen, delilli, esaslandyrylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"subutnama","meaning":"<div><p>Bir zady tassykla\u00fdan fakt \u00fda-da esas.<\/p><ul><li>\u00ddellini\u0148 \u00e7yna berimsiz toslama g\u00fcrr\u00fc\u0148ine \u00ab\u00e7opany\u0148\u00bb iberen haty hem P\u00f6kgen \u00fc\u00e7in ynanarlyk subutnama boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"subytly","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> S\u00e4hel\u00e7e, ujypsyz, azajyk.<\/p><ul><li>Bazarda subytly adam galmandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sudur","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi, garasy, \u015fekili sulba.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 sudury k\u00e4 a\u00fddy\u0148 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sugun","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdtemdirijiler ma\u015fgalasyndan bolan sygra me\u0148ze\u015f, \u015fahly, melemtil re\u0148kli, \u00fdyldam ha\u00fdwan, dere sygry.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde a\u00fdylar, samyrlar, belkalar, tilkiler, sugunlar meken tut\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sygry\u0148 \u015fahyna ursa\u0148, suguny\u0148 endamy syzlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sugun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 sugunlary \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n pudagy.<\/p><ul><li>Nenesler sugun\u00e7ylyk bilen me\u015fgullan\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sug\u015furmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli, ja\u00fddar s\u00f6z a\u00fdtmak, a\u00fddylan s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne yzyndan s\u00f6z a\u00fdtmak, tirkemek.<\/p><ul><li>Kime hat \u00fdazyp otyrsy\u0148, da\u015f \u00fderemi \u00fda-da \u00fdakynamy? -- di\u00fdip, salamyny\u0148 \u00fcst\u00fcne sug\u015furdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fddar urmak, ja\u00fddar \u00fdelmemek.<\/p><ul><li>Iki gam\u00e7yny iki \u00fdandan \u015fol \u00fdala\u0148a\u00e7 \u00fdagyrna sog\u015furyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sug\u015furylmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli, ja\u00fddar s\u00f6z a\u00fddylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ja\u00fddar urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"suhlamak","meaning":"<div><p>Py\u00e7ak, gama \u00fdaly sowuk \u00fdarag bilen \u00fdaralamak, tyg urmak, py\u00e7aklamak.<\/p><ul><li>Gotur hasanaklap galdy, py\u00e7agyny syryp, ke\u00fdtikl\u00e4p okduryldy: wolostno\u00fdy suhlamak\u00e7y boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sulba","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> sudur.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 \u00f6zi hem di\u0148e Gulluhana me\u0148ze\u015f ke\u00fdtikl\u00e4p ga\u00e7\u00fdan bir adamy\u0148 sulbasyny g\u00f6r\u00fcp, \u00f6z \u00fdanyndan \u015foldur di\u00fdip tassyklapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyrtyk egin-e\u015fik, ele\u015fan ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Egni \u00fdyrtyk sulbaly, Gary mama \u00fda\u015fa\u00fdarmy\u015f, onu\u0148 mallary barmy\u015f. <span>(M. Se\u00fdidow, Gijeki Myhman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sulh","meaning":"<div><p>G\u00f6w\u00fcn, \u00fd\u00fcrek.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in her kimi\u0148 \u00f6z \u00f6\u00fdi \u00f6z sulhuna g\u00f6r\u00e4 bolmaly d\u00e4l? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 seni sulhum s\u00f6\u00fd\u00fcpdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suluhmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadamak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcni sallap suluhyp durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sungat","meaning":"<div><p>1. Hakykaty\u0148 \u00e7eper obrazda d\u00f6redijilikli \u015f\u00f6hlelendirili\u015f.<\/p><ul><li>A\u015fgabatda Hyta\u00fd sungatyny\u0148 \u00e7eper sergisi guraldy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ussatlyk, ba\u015farja\u0148lyk, \u00e7eperlik.<\/p><ul><li>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk etmek sungaty ullakan i\u015fdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sungat\u00e7y","meaning":"<div><p>Sungat\u00e7ylyk i\u015fi bo\u00fdun\u00e7a spesialist, sungat i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"sungat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Esasan d\u00f6redijilik sungaty baradaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"supra","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> sa\u00e7ak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sur","meaning":"<div><p>Go\u0148ur, altyn re\u0148k \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n gymmat bahaly bagana we \u015fol g\u00f6rn\u00fc\u015fd\u00e4ki re\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"surat","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zadyn \u00e7ekilip alan \u015fekili, g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 birden a\u00fdnany\u0148 \u00fdokarsynda duran surata g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ejemden gizlenip haty\u0148 ok\u00fdaryn, ogryn -- ogryn suraty\u0148a bak\u00fdaryn. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getiril\u00fd\u00e4n ke\u015fbi.<\/p><ul><li>Meret \u00fdatyrka, Ejegyzy\u0148 suratyny g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suratda","meaning":"<div><p>Hal formalaryny \u00fdasamak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"suratlandyrmak","meaning":"<div><p>\u00c7eper obrazda \u015fekillendirmek, bir zat barada \u00fdazuw \u00fcsti bilen \u00fda-da dilden be\u00fdan etmek.<\/p><ul><li>Ol wagtlar meni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fym suratlandyryp bolmajak ugursyzdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"surat\u00e7y","meaning":"<div><p>Surat almak, surat \u00e7ekmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan, surat \u00e7ekmek sungatyny gowy bil\u00fd\u00e4n spesialist, hudo\u017enik.<\/p><ul><li>Surat\u00e7y bolan bolsam, \u00e7\u00fcr ba\u015fy\u0148a \u00e7ykardym, \u015fu aja\u00fdyp pe\u00fdza\u017ey\u0148 suratyny \u00e7ekerdim. <span>(A. Omarowa, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"surat\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Surat\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy, hudo\u017eniklik.<\/p><ul><li>Sergilere barmak s\u00f6\u00fdg\u00fcli k\u00e4rim, surat\u00e7ylyk bolmasa-da h\u00fcn\u00e4rim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"surna\u00fd","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Misden \u00fdasalan turba g\u00f6rn\u00fc\u015fli gaty sesli saz guraly.<\/p><ul><li>Pioner surna\u00fdyny\u0148 sesi Murgaby\u0148 bo\u00fduny \u00fda\u0148landyryp ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"surna\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Surna\u00fd \u00e7al\u00fdan sazandar, surna\u00fd \u00e7al\u00fdan adam.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148de bar\u00fdan surna\u00fd\u00e7y we deprek\u00e7i \u00fd\u00f6r\u00fc\u015f mar\u015fyny \u00e7al\u00fdarlar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"surnugy\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup gaty \u00fdadamak, halys bolu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"surnukdyrmak","meaning":"<div><p>Gaty \u00fdadatmak, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7yrmak, halys etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"surnukmak","meaning":"<div><p>Gaty \u00fdadamak, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7mak, halys bolmak.<\/p><ul><li>G\u00f6rg\u00fclijikler a\u00e7-suwsuz surnugyp gidipdirler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"susak","meaning":"<div><p>Suwuk \u00f6n\u00fcm, nahar we \u015f. m. gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uly aga\u00e7 \u00e7em\u00e7e.<\/p><ul><li>Nabady\u0148 eli susagy\u0148 sapyny tutup dur\u015funa do\u0148an \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"susaklamak","meaning":"<div><p>Susak bilen susup almak, susak bilen gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>Belki \u00e7em\u00e7el\u00e4p \u00fdygnanymy susaklap d\u00f6kmeli bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"susdurmak","meaning":"<div><p>Susak \u00fda-da susgu\u00e7 bilen susup aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"susgu\u00e7","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> \u00dcrg\u00fcn \u00fda-da sepelen\u00fd\u00e4n ownuk zatlary susup almak \u00fc\u00e7in esbap.<\/p><ul><li>Ekskawatory\u0148 susgujyny\u0148 i\u015fle\u00fd\u015fi mehaniki herekete degi\u015fli. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"susmak","meaning":"<div><p>Suwuk, \u00fcrg\u00fcn we sepelen\u00fd\u00e4n ownuk zatlary susak, susgu\u00e7 bilen susup almak.<\/p><ul><li>Susgu\u00e7 bilen \u00fdeke gezek susanda, o\u00fdup al\u00fdar dep\u00e4\u0148 duran \u00fderini. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sust","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ki hal-\u00fdagda\u00fd, hal-ahwal, ruh.<\/p><\/div><div><p>2. \u015e\u00e4hdi a\u00e7yk d\u00e4l, ke\u00fdpi k\u00f6k d\u00e4l, g\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn, ruhy \u00f6\u00e7\u00fck.<\/p><ul><li>Ke\u00fdpi\u0148 k\u00f6kmi, \u00fdaman sust gezip \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i salla\u00fdarsy\u0148-la?! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sust m\u00e4rek\u00e4ni semawar\u00e7y s\u00f6\u00fdme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustlamak","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn bolmak, ruhy ta\u00fddan pese d\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sustlanmak","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn bolmak, ruhy ta\u00fddan pese d\u00fc\u015fmek, ke\u00fdpsiz bolmak, ke\u00fdpsizlenmek.<\/p><ul><li>Ol birden \u00fdylgyrmasyny go\u00fddy-da \u00fdanyndaky darage seredip, bir zat hakynda pikirlen\u00fd\u00e4n \u00fdaly sustlandy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustla\u00e7","meaning":"<div><p>Birneme sust g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, g\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcnr\u00e4k, ke\u00fdpsizr\u00e4k.<\/p><ul><li>M\u00e4reke sustla\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birneme sustlanmak, sustlanyp ba\u015flamak, ke\u00fdpi\u0148 ga\u00e7yp ugramak.<\/p><ul><li>M\u00e4reke biraz sustla\u015fandan so\u0148, s\u00f6zi e\u015fidilse-e\u015fidilmese lakgyldap otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustluk","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4hdi a\u00e7yk d\u00e4llik, ke\u00fdpi tutuklyk, g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik, ke\u00fdpsizlik.<\/p><ul><li>Bir sustluk ara d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustubelent","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn d\u00e4l, ruhy g\u00f6terilen, ke\u00fdpi k\u00f6k.<\/p><\/div>"},{"headword":"sustubelentlik","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn d\u00e4llik, g\u00f6wni g\u00f6terilenlik, ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, ruhubelentlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sustupes","meaning":"<div><p>G\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn, ruhsuz, ke\u00fdpsiz.<\/p><ul><li>\u015eol s\u00f6zleri\u0148 hemmesinden meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcme gorky kemsidilen sustupes, gussaly durmu\u015fy\u0148 gorkusy alarylyp bak\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sustupeslik","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi tutuklyk g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik, ruhupeslik.<\/p><ul><li>Sapar sustupeslik bilen onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni b\u00f6ldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onda sustupeslik bardygy du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"susubermek","meaning":"<div><p>Susak \u00fda-da susgu\u00e7 we \u015f. m. bilen susup alybermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"susulmak","meaning":"<div><p>Susak \u00fda-da susgu\u00e7 we \u015f. m. bilen susup alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"suw","meaning":"<div><p>Wodorody\u0148 we kislorody\u0148 himiki birle\u015fmesi bolan suwuklyk.<\/p><ul><li>Organizmi g\u00fcnde, suwda we howada \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da bedenterbi\u00fde we sport i\u015flerinde bi\u015fi\u015fdirmeklik g\u00f6z agyry kesellerini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almakda \u00e4girt uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. <span>(S. K. Karanow, Beterl\u00e4n Iri\u0148li G\u00f6z Agyry)<\/span><\/li><li>Suw getiren hem bir, k\u00fc\u00fdze d\u00f6wen hem. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Suw g\u00f6rm\u00e4n, tamman \u00e7ykarma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>At a\u00fdlanyp gazygyn tapar, suw a\u00fdlanyp -- \u00fdarygyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Suw akar, da\u015f galar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suw-sil","meaning":"<div><p>K\u00f6p suw emele gelen, tutu\u015f suwluk bolup \u00fdatan.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna \u00fdag\u00fdan ygal ekin me\u00fddanlaryny suw-sil edip gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Galy\u0148 gar suw-sil bolup ere\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwag","meaning":"<div><p>Saman, toprak we \u015f. m. suwda garylyp, diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alnan pal\u00e7yk.<\/p><ul><li>Heniz onu\u0148 i\u00e7ki suwaglary we ha\u015famlary gutarmandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Durdy elini heniz suwagy guramadyk, \u00e7ygly diwara urdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwagly","meaning":"<div><p>Suwag edilen, suwalan.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlaryny\u0148 ikisi hem suwaglydy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwagsyz","meaning":"<div><p>Suwag edilmedik, suwalmadyk.<\/p><ul><li>Suwagsyz ja\u00fda girmek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwag\u00e7y","meaning":"<div><p>Suwag ussasy, suwag ed\u00fd\u00e4n i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>Suwag\u00e7ylar brigadasy i\u015f normasyny artygy bilen \u00fderine \u00fdetirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwalmak","meaning":"<div><p>Suwag \u00e7ekilmek, suwag edilmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlar suwalyp gutardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwamak","meaning":"<div><p>Suwag \u00e7ekmek, suwag etmek.<\/p><ul><li>Tamymyzy\u0148 \u00fcst\u00fcni suwadyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwama\u00fd","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd, tutu\u015f, doly, dur\u015funa.<\/p><ul><li>Ellerimi\u0148 ikisi-de ba\u015f bilen suwama\u00fd doludy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwarmak","meaning":"<div><p>1. Suw bermek, suw i\u00e7irmek, suwa \u00fdakmak (mal hakda).<\/p><ul><li>Gapyda da\u0148ylgy mallary suwardym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw tutmak, suw go\u00fdbermek (\u00fder, ekin we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Plan bo\u00fdun\u00e7a bu oblastda \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4r s\u00fcr\u00fcmi \u00fc\u00e7in 25 m\u00fc\u0148 gektar \u00fderi suwarmak gerekdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7any wagtly wagtynda suwarmak, d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fatmak, otamak we \u00fdekelemek k\u00f6p hasyl almagy\u0148 girewidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwartmak","meaning":"<div><p>1. Suw berdirmek, suw i\u00e7irtmek, suwa \u00fdakdyrmak (mal hakda).<\/p><ul><li>Dowarlary gu\u00fdudan suwartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw go\u00fdbertmek, suw tutdurmak (\u00fder, ekin we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ekiljek \u00fderleri suwartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwarylmak","meaning":"<div><p>1. Suw berilmek, suw i\u00e7irilmek, suwa \u00fdakylmak (mal hakda).<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4 gid\u00fd\u00e4n mallar irden suwarylypdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw tutulmak, suw go\u00fdberilmek (\u00fder, ekin we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Aga\u00e7lar suwaryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwarym","meaning":"<div><p>Suw berilme, suw go\u00fdberilme, suwa \u00fdakylma (ekin hakda).<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagy\u015fdan \u00fda-da suwarymdan so\u0148, toprakda gapak emele gel\u00fd\u00e4r. <span>(M. N. Skatkin, Jansyz Tebigat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwarymly","meaning":"<div><p>Emeli \u00fdol bilen suwaryl\u00fdan.<\/p><ul><li>Suwarymly u\u00e7astoklarda tekizlemek i\u015fini el g\u00fc\u00fdji bilen ge\u00e7irmeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwary\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Suw berm\u00e4ge, suwa \u00fdakmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Mal suwary\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw tutmaga, suw go\u00fdberi\u015fm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ekin suwary\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwatmak","meaning":"<div><p>Suwag etdirmek, suwag \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Indi tamy suwadyp, i\u00e7ine gir\u00e4\u00fdmeli boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwa\u015fmak","meaning":"<div><p>Suwamaga k\u00f6mekle\u015fmek, suwag edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ha\u00fdat suwa\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwgu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwda \u00fda\u015fa\u00fdan petekesi akja, in\u00e7e a\u00fdakly meleje gu\u015f.<\/p><ul><li>Suwgu\u015flar gygyry\u015fyp ga\u00fdmala\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwjarmak","meaning":"<div><p>1. Suwuklyk \u00e7ykyp durmak, hemi\u015fe \u00fd\u00fcz\u00fcne suw \u00fdygnanmak (\u00fdara, ba\u015f hakda).<\/p><ul><li>Elini\u0148 \u00fdarasy elmydama suwjaryp dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Suwjuklyk etmek, suwumsyzlyk etmek, kel\u00e7iklik etmek, batnyksyz bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fd, go\u00fdsana, suwjarmasana! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwjartmak","meaning":"<div><p>1. Suwuklyk \u00e7ykarmak, \u00fd\u00fcz\u00fcne suw \u00fdygnatmak (\u00fdara, ba\u015f barada).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Suwjuklyk etdirmek, suwumsyzlyk etdirmek, kel\u00e7iklik etdirmek.<\/p><ul><li>Ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148i \u00fdaman suwjartdy\u0148 oturyberdi\u0148-le!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Go\u00fdy zada suwuklyk go\u015fup suwugrak etmek, suwa \u00fdakyn etmek.<\/p><ul><li>\u00c7aly\u0148yzy gaty suwjarda\u00fdypsy\u0148yz \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwjary\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Suwuklyk \u00e7yky\u015fyp durmak, \u00fd\u00fcz\u00fcne suw \u00fdygnany\u015fmak (\u00fdara, ba\u015f barada).<\/p><ul><li>Elimi\u0148 \u00fdaralary suwjary\u015fyp dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Suwjuklyk edi\u015fmek, suwumsyzlyk, kel\u00e7iklik edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"suwjuk","meaning":"<div><p>Suwumsyz, kel\u00e7ik, batnyksyz, suwuk.<\/p><ul><li>Suwjuk s\u00f6zler a\u00fddyp, bizi\u0148 \u00fd\u00fcregimize d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwjuklyk","meaning":"<div><p>Suwumsyzlyk, kel\u00e7iklik, \u00fde\u0148ilkellelik, batnyksyzlyk.<\/p><ul><li>Suwjuklyk etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwlamak","meaning":"<div><p>Suw sepmek, suw p\u00fcrk\u00fcp \u00f6l etmek, suwa ezmek.<\/p><ul><li>Ol tamy\u0148 agzyny endigan suwlap \u00e7ykdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwlanmak","meaning":"<div><p>1. Suw sepilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Suw sepilip \u00f6l edilmek, suwa ezilmek.<\/p><ul><li>G\u00fcndizden suwlanyp, howlyny\u0148 \u00e4hli me\u00fddan\u00e7asy salkynladylypdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir neme semremek, \u00fd\u00fcz-g\u00f6z\u00fc\u0148 t\u00e4zelenen \u00fdaly bolmak, da\u00fdanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"suwlatmak","meaning":"<div><p>Suw sepdirmek, suw sepdirip \u00f6l etdirmek, suwa ezdirmek.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7ini suwlatsa\u0148yz bolma\u00fdarmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwla\u015fmak","meaning":"<div><p>Suw sepi\u015fmek, suw sepm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol kakasyna howly suwla\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwluk","meaning":"<div><p>1. Suwa bol \u00fder, suwu\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bil\u015fime g\u00f6r\u00e4, bulary\u0148 \u00fdurdy suwluk bolsa gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> agyzdyryk.<\/p><\/div>"},{"headword":"suwlukmak","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 \u00fd\u00fczi bilen s\u00fc\u00fdn\u00fcp, \u00fdumlugyp barmak.<\/p><ul><li>Pluglary\u0148 suwlugyp bar\u015fyna, lemeh-leri\u0148 \u00fderi\u0148 iki depinlik gatyny a\u0148satlyk bilen agdary\u015fyna guwandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwluktorba","meaning":"<div><p>I\u00e7ine ojuk-bujuk salyp, \u00fdany\u0148 bile g\u00f6terer \u00fdaly torba.<\/p><ul><li>Ol suwluktorbalara salnan iki sany m\u00e4hnet me\u015figi e\u015fege \u00fd\u00fckle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwlulandyrmak","meaning":"<div><p>Kanal, howdan we \u015f. m. gurmak arkaly suw bilen \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><ul><li>Dogry, \u00fclk\u00e4ni suwlulandyrmak barada edilen i\u015f bija\u00fd k\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwlulandyry\u015f","meaning":"<div><p>Kanal, howdan we \u015f. m. gurmak arkaly suw bilen \u00fcpj\u00fcn edili\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6ri me\u00fddanlaryny suwlulandyry\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwlulyk","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcminde k\u00f6p suw bolmaklyk, suwy k\u00f6pl\u00fck, terlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"suwly","meaning":"<div><p>1. D\u00fcz\u00fcminde suw k\u00f6p bolan, der.<\/p><ul><li>Munu\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden \u00f6n\u00fd\u00e4n hasyly \u00f6r\u00e4n ter hem suwly bol\u00fdar, \u00fd\u00f6ne onu\u0148 suwdan ba\u015fga tagamy \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Suwly alma.<\/li><li>Suwly \u00fcz\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwy bar bolan, i\u00e7inden suw ak\u00fdan \u00fda-da i\u00e7inde suw \u00fdatan.<\/p><ul><li>Oturymly \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ilki suwly \u00fderlerden ba\u015flanypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol sywly \u00fdaby\u0148 g\u00fcnbatar \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki gyrade\u0148 \u00f6sen gowa\u00e7alyga elini uzatdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwoty","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uzyn in\u00e7e \u00fdaprakly, ba\u015fy se\u00e7elenip duran d\u00e4neli, suwluk \u00fderde \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Ol \u00fdorunjaly \u00e7ili\u0148 gyrasyndaky suwotulary orup, \u00fdoru\u0148jalardan hem gysym-penje \u00f6z otuna gary\u015fdyrardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsagy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> suwsak.<\/p><ul><li>Suwsagy\u00e7 g\u00f6k ekinleri\u0148 \u00fdok wagty bolany \u00fc\u00e7in, suw bo\u015flag bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsak","meaning":"<div><p>Tiz-tiz suw i\u00e7megi, suwa \u00fdakylmagy \u00fda-da suwarylmagy talap ed\u00fd\u00e4n, suwsagy\u00e7 (adam, ha\u00fdwan, \u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"suwsamak","meaning":"<div><p>1. Suw i\u00e7esi\u0148 gelmek, suwsuzlyk du\u00fdmak, te\u015fne bolmak.<\/p><ul><li>Her g\u00fcn irden iki \u00e7\u00e4\u00fdnek i\u00e7ip i\u015fe ga\u00fdd\u00fdaryn welin, t\u00e4 gi\u00e7 \u00f6\u00fdl\u00e4ne \u00e7enli suwsamok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ajyksa\u0148-\u00e7opan \u00fdanyna, suwsasa\u0148-da\u00fdhan \u00fdanyna bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw talap etmek, suw tutulmagyny islemek (ekin barasynda).<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 gektar m\u00f6\u00e7beri biraz suwsapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsatmak","meaning":"<div><p>1. Suw i\u00e7megi isletmek, suwsuzlyk du\u00fddurmak, suw isletmek.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcmen \u015fe\u00fdle bir suwsatdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw talap etdirmek, suw tutulmagyny isletmek.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f-alty g\u00fcnl\u00e4p \u00f6sen epgek, gowa\u00e7alary suwsatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Suw i\u00e7megi isle\u015fmek, suw isle\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar a\u0148yrdan suwsa\u015fyp geldiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suw talap edi\u015fmek, suw tutulmagyny isle\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Ekinleri\u0148 hemmesi suwsa\u015fyp otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsuramak","meaning":"<div><p>1. Birneme suwsamak, suw i\u00e7esi\u0148 gelmek.<\/p><ul><li>Oglanlar yssydan \u00fda\u0148a suwsurapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwsuzlykdan \u00fda\u0148a solup ba\u015flamak, suw islemek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alar suwsurapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsuz","meaning":"<div><p>1. D\u00fcz\u00fcminde suwy az bolan, ter d\u00e4l, gurak.<\/p><ul><li>Suwsuz alma.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwy bolup gutaran, suwy \u00fdok (aryk, \u00fdap, gu\u00fdy we \u015f. m.).<\/p><\/div><div><p>3. Suw i\u00e7m\u00e4n, suwa \u00fdakylman, suwarylman, te\u015fne.<\/p><ul><li>\u017diraf alty a\u00fdlap suwsuz \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Balyk hem suwsuz o\u0148army? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwsuzlyk","meaning":"<div><p>Suw i\u00e7ilmezlik, suwa \u00fdakylmazlyk, suwarylmazlyk, suw \u00fdokluk, te\u015fnelik.<\/p><ul><li>Dostlar, a\u00e7lyk, suwsuzlyk hi\u00e7 wagt bizi ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcrip bilmez. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Brigadalary\u0148 k\u00f6p\u00fcsinde gowa\u00e7alar ha\u015fal otlary\u0148 arasynda suwsuzlykdan horlan\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwuk","meaning":"<div><p>1. Her hili gaby\u0148 formasyny alyp bil\u00fd\u00e4n we akmaga ukyby bolan.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p suw garylan, go\u00fdy d\u00e4l.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 g\u00f6z\u00fcmiz \u00fdody suwuk g\u00f6rn\u00fc\u015fde g\u00f6rm\u00e4ge \u00f6wreni\u015fipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> suwjuk.<\/p><ul><li>\u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman suwuk, duzsuz, \u00fduwnuksyz s\u00f6zleri tirke\u015fdirip, \u015fol gyzy\u0148 adyna go\u015fgy bilen, s\u00f6z bilen hat \u00fdazmagyny dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwuklyk","meaning":"<div><p>1. Her hili gaby\u0148 formasyny alyp bil\u00fd\u00e4n, akyjylyk h\u00e4si\u00fdeti bolan jisim.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p suw garylanlyk, go\u00fdy d\u00e4llik.<\/p><ul><li>Suw buglaryny sorup, hlorly kalsi\u00fd birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148 suwuklyga \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(\u00dde. L. Krinow, Asman Da\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> suwjuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"suwulgan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bedeni \u00fdylmanak, ha\u017e\u017eyk pisint, uzyn gu\u00fdrukly, ki\u00e7ijik s\u00fc\u00fdreniji.<\/p><ul><li>Iki \u00fdana zyrmylda\u00fdan suwulganlar, \u00e7\u00f6pe \u00e7ykyp g\u00fcne\u015fe ke\u00fdp ed\u00fd\u00e4n ha\u017e\u017eyklar \u015fol gi\u0148 s\u00e4hrany \u00f6z mesgenleri hasap ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwumsyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> suwjuk.<\/p><ul><li>Men sa\u0148a suwumsyz adamlary\u0148 kimdigini tanadaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"suwumsyzlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> suwjuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"suw\u00e7ulyk","meaning":"<div><p>Suw\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"suw\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Ekinleri suwarmak, ekinlere suw tutmak i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan kolhoz\u00e7y.<\/p><ul><li>Her bir ra\u00fdonda tejribeli suw\u00e7ular az d\u00e4l. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Suw getir\u00fd\u00e4n, suw da\u015fa\u00fdan, suw sat\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Bize-de suw getireweri, suw\u00e7y! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"swetofor","meaning":"<div><p>K\u00f6\u00e7elerde we \u00fdollarda hereketi d\u00fczg\u00fcne tertibe salmak \u00fc\u00e7in gyzyl, sary, g\u00f6k re\u0148kli signal fonary.<\/p><\/div>"},{"headword":"switer","meaning":"<div><p>Iliksiz, dik \u00fdakaly, \u00f6rme \u00fdyly k\u00f6\u00fdnek.<\/p><\/div>"},{"headword":"swodka","meaning":"<div><p>1. Belli bir zat barada beril\u00fd\u00e4n maglumat, maglumat-habarlar jemi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Poligrafi\u00fda<\/span> \u00c7ap ediljek materialy\u0148 \u00e7ap edilmezini\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda so\u0148ky sapar k\u00e4bir setirler de\u0148e\u015fdirilip okal\u00fdan nusga.<\/p><\/div>"},{"headword":"sydyrtmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7yzmak, teni\u0148i sypjyrtmak, gaty s\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Gulluhan dodaklaryny sydyrdyp s\u00fcp\u00fcrenden so\u0148 biraz \u00f6z\u00fcni tutdy-da, ba\u015fga sypalga tapmany \u00fc\u00e7in bo\u00fdun aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syganlar","meaning":"<div><p>Gelip \u00e7yky\u015fy bo\u00fdun\u00e7a Hindilerden bolup, \u00ddewropada, Azi\u00fdada we Afrikada topar bolup g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup durmu\u015f ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir g\u00f6r\u00fcmligaby\u0148 i\u00e7ine \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Orun bermek, \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle gylyk ony m\u00e4rek\u00e4 sygdyrmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sygmak","meaning":"<div><p>Bir g\u00f6wr\u00fcmli gaby\u0148 i\u00e7ine \u00fderle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygnamak","meaning":"<div><p>Betnebislik bilen i\u00fdmek, symy\u015flamak, i\u00fdmek.<\/p><ul><li>\u00ddygnan-sygnar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sygym","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fderle\u015fip bilijilik ukyby, g\u00f6wr\u00fcm.<\/p><ul><li>Elektrik togy arkaly kondensator bo\u00fdun\u00e7a elektrik sygymyny\u0148 \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanynyn A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sygymly","meaning":"<div><p>K\u00f6p zat syg\u00fdan, g\u00f6wr\u00fcmli.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygymlylyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p zat sygmaklyk, g\u00f6wr\u00fcmlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygynmak","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Fantastik d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a bir \u00abgudratly\u00bb zada ynanmak, \u00f6z\u00fc\u0148i tab\u015fyrmak, \u015fondan k\u00f6mek islemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygyr","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdt ber\u00fd\u00e4n iri \u015fahly \u00f6\u00fd ha\u00fdwany, gara mal.<\/p><ul><li>Bu gaty s\u00fc\u00fdtli sygry\u0148 tohumyndandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Sygry\u0148 \u015fahyna ursa\u0148, endamy syzlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sygyrgu\u00fdruk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> : Syrdam baldakly, \u00fdapragy in\u00e7ejik, sary g\u00fclli bir\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygyrmak","meaning":"<div><p>Sykylyk atmak, sykylyk \u00e7almak, sykylyklamak.<\/p><ul><li>Kelje sygyryp bulary\u0148 \u00fdanyna geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sygyrtmak","meaning":"<div><p>Sykylyk \u00e7aldyrmak, sykylyk atdyrmak, sykylyklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygyry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sykylyk aty\u015fmak, sykylykla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sykylykla\u015fyp biri-biri\u0148 bilen habarla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sygy\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dder tapyp otury\u015fmak, \u00fderle\u015fi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6ken d\u00fc\u00fde \u00fder alar\u00bb di\u00fdipdirler, syg\u015fyp oturaly!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syg\u015fyksyz","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda \u00f6z\u00fcne orun alyp bilme\u00fd\u00e4n, \u00fderle\u015fiksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"syg\u015fyksyzlyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda \u00f6z\u00fcne orun alyp bilmezlik, \u00fderle\u015fip bilmezlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"syh","meaning":"<div><p>1. K\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00e7i\u015flik bi\u015firmek \u00fc\u00e7in demir \u00e7i\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Ujy \u00e7i\u015f ta\u00fdak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syh-syh","meaning":"<div><p>Syh \u00fdaly bolup uzalyp duran.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 d\u00fcrteri\u015fip, syh-syh bolup duran sakgaly we onu\u0148 gaharly hyrsyz \u00fd\u00fczi a\u00fddy\u0148 g\u00f6rn\u00fcp dur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syhalamak","meaning":"<div><p>Kes\u00fd\u00e4n \u00fdaragy\u0148 \u00fditi \u00fd\u00fcz\u00fcni ikinji bir zada s\u00fc\u00fdkelemek, syhamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syhalmak","meaning":"<div><p>Kes\u00fd\u00e4n \u00fdaragy\u0148 \u00fditi \u00fd\u00fczi ikinji bir zada s\u00fc\u00fdkelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syhamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syhalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syhatmak","meaning":"<div><p>Kes\u00fd\u00e4n \u00fdaragy\u0148 \u00fditi \u00fd\u00fcz\u00fcni ikinji bir zada s\u00fc\u00fdketmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syhlamak","meaning":"<div><p>Syh \u00fda-da \u00e7i\u015f bilen d\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syhlatmak","meaning":"<div><p>Syh \u00fda-da \u00e7i\u015f bilen d\u00fcrtd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syk","meaning":"<div><p>1. Er\u015fi, argajy biri-birine berk \u00fdakynla\u015fdyrylyp dokalan, \u00e7al bolmadyk.<\/p><ul><li>Syk dokalan haly.<\/li><li>Syk mata.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birine \u00fdakyn, gola\u00fd, \u00fdygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Syk bolup ba\u015flamak, \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Organizmd\u00e4ki belok b\u00f6lejiklerini\u0148 sykla\u015fmagy we maddalary\u0148 \u00fd\u00f6remegi \u00fdyl geldigi\u00e7e peselip, adamyny gow\u015fad\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syklyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7al d\u00e4llik, syk bolmaklyk (mata we \u015f. m. barada).<\/p><\/div><div><p>2. Ara \u00fdakynlyk gola\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sykmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gysmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady gysyp \u015fire \u00fda-da suwuklyk \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Egin-e\u015fiklerimizi sykmak gerekdi. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ezmek, horlamak.<\/p><ul><li>\u00ddurtbasarlar sykdyk\u00e7a, Garyplar k\u00e4n birle\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sykylmak","meaning":"<div><p>Syk bolmak, biri-birine \u00f6r\u00e4n \u00fdakyn durmak.<\/p><ul><li>Beloklary\u0148 sosudalary\u0148 we hemme organlary\u0148 sykalmagy k\u00f6p seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4 \u00e7altla\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sykylyk","meaning":"<div><p>Gysyl\u00fdan batly howa arkaly agyzda d\u00f6redil\u00fd\u00e4n \u00fditi in\u00e7e owaz.<\/p><ul><li>\u015eagaldan gorkusyna bogazyna sygdygyndan gygyrardy hem sykylygyny h\u00f6w\u00fcr edinip a\u00fdlanardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sykylyklamak","meaning":"<div><p>Sykylyk atmak, sykylyk \u00e7almak.<\/p><ul><li>Sa\u015fka ha\u00fdatyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykyp, bir-iki gezek sykylyklady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol a\u00fddym bilmese-de, legenini dep edinip hi\u0148lenip sykylyklan bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sykylykla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Sykylyk aty\u015fmak, sygyry\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sygyry\u015fyp biri-biri\u0148 bilen y\u015farat edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sylag","meaning":"<div><p>1. Birine edil\u00fd\u00e4n, go\u00fdul\u00fdan hormat.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 tapuwutly z\u00e4hmeti we \u015f. m. \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n ny\u015fan, gymmatbaha zat.<\/p><ul><li>\u00c4r-a\u00fdal kolhozda o\u0148at i\u015fl\u00e4p, her \u00fdylda sylag al\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fdtguly i\u0148 gowy demir \u00fdol\u00e7ulardan hasaplanyp, gyzyldan sagat sylag hem alypdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sylaglamak","meaning":"<div><p>Ny\u015fan \u00fda-da gymmat baha sylag bermek.<\/p><ul><li>Parti\u00fda, h\u00f6k\u00fcmet meni \u00fdokary sylag bilen sylaglady. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sylaglanmak","meaning":"<div><p>Sylag bilen bellenilmek, sylag almak.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmet frontunda i\u015fl\u00e4nligi \u00fc\u00e7in sylaglanan ny\u015fany \u00fdalpylda\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sylagly","meaning":"<div><p>Sylaga mynasyp bolan, hormatly, sylan\u00fdan.<\/p><ul><li>Garry molla obany\u0148 sylagly adamsy bolup gez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sylaglylyk","meaning":"<div><p>Sylag-hormata la\u00fdyklyk, hormatlylyk, sylagy barlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"sylamak","meaning":"<div><p>1. Birine hormat go\u00fdmak, hormatlamak.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar seni gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rler, syla\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hormat et hem syla, gulak as ile gopbamlyk gowy d\u00e4l, gir dogry \u00fdola. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sylasam-pirim, sylamasam-birim. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Tanamadyk-sylamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sylag bermek, sylag gow\u015furmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sylanmak","meaning":"<div><p>1. Hormat go\u00fdulmak, hormatlanmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u015fuly \u00f6z hatarynada sylan\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sylaga mynasyp bolmak, sylag almak, sylaga e\u00fde bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sylatmak","meaning":"<div><p>1. Birine hormat go\u00fddurmak, hormatlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Sylag berdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e sylag-hormat go\u00fdmak, biri-biri\u0148i hormatlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syla\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e go\u00fdul\u00fdan hormat, edil\u00fd\u00e4n sylag.<\/p><\/div>"},{"headword":"sylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Garry horkuldap aglady, gi\u0148 \u00fde\u0148i bilen g\u00f6z\u00fcni sylyp py\u015fyrdady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"symgylt","meaning":"<div><p>\u00d6\u00e7\u00fcgsi gyzyl re\u0148k, al.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdleri\u0148 arka tarapyndan hem symgylt ullakan go\u00fdun\u00e7y k\u00f6pek zynjyryna b\u00f6k\u00fcp dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdlar asmany\u0148 \u015fu symgylt \u00fdagtysynda has hem owadan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"symrug","meaning":"<div><p><span>Mifologi\u00fda<\/span> Erteki-dessan gahrymanlaryny agyr \u00fdagda\u00fdlardan halas ed\u00fd\u00e4n fantastik gu\u015fu\u0148 ady.<\/p><ul><li>Bu a\u017edarha her \u00fdylda gelip, symrugy\u0148 \u00e7agalaryny i\u00fdip gider eken. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"symsyklamak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 b\u00f6wr\u00fc\u0148e \u00fdumruk bilen urmak, yzly-zyna d\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f mugallym, men \u00c7erkez bilen bile oturjak d\u00e4l, bir syhly gapdalyma symsyklap otyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"symsyklanmak","meaning":"<div><p>B\u00f6wr\u00fc\u0148e \u00fdumruk bilen urulmak, yzly-yzyna d\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"symsykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 b\u00f6wr\u00fc\u0148e \u00fdumruk bilen uru\u015fmak, d\u00fcrt\u00fc\u015fip oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"symy\u015flamak","meaning":"<div><p>Betnebislik, suwumsyzlyk bilen i\u00fdmek, dowamly i\u00fdip oturmak.<\/p><ul><li>Ol mydama eli bir kesemen \u00e7\u00f6rekli symy\u015flar \u00fd\u00f6rerdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syn","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada bolan g\u00f6zeg\u00e7ilik, g\u00f6zden ge\u00e7iri\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat barasynda \u00fdazuw \u00fcsti bilen beril\u00fd\u00e4n baha.<\/p><ul><li>Menem seni\u0148 \u015fu \u00fdazan syny\u0148y goltugyma saldym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syna","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Beden.<\/p><ul><li>Gurt \u015fol g\u00fcn hem a\u00fdna-da \u00f6z\u00fcni ikinji mertebe synlady we ol \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00f6z synasyny eli bilen barlady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Synamda sag \u00fderim \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synag","meaning":"<div><p>1. Tejribe \u00fcsti bilen ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlag, barlap g\u00f6r\u00fc\u015f, tejribe.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fdda bir hili erbet dermanlar saklanypmy \u00fda-da awuly gazlary\u0148 synag edil\u00fd\u00e4n ja\u00fdymy, n\u00e4me-de bolsa, bir erbet ysy bardy. <span>(A Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Barlap g\u00f6rmeklik, barlag, ekzamen.<\/p><ul><li>Metodika kabineti mekdeplerde \u00fdazky synaglara ta\u00fd\u00fdarlyk i\u015fine ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synalmak","meaning":"<div><p>Synag edilmek, barlanyp g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><ul><li>Bu i\u015f tejribede synalyp g\u00f6r\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synamak","meaning":"<div><p>Synag etmek, barlap g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Ol derrew meni\u0148 sesimi synap g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ynha, synap g\u00f6r\u00e4\u00fderis! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synanmak","meaning":"<div><p>Bir zat ekmeklige hy\u00fdal etmek, eri\u015fmek, etjek bolmak, \u00e7emelenmek.<\/p><ul><li>U\u00fdezd na\u00e7alnigi polkownik Belanowi\u00e7 paty\u015fany\u0148 \u00fdykylan habaryny halkdan gizlem\u00e4ge synandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synany\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zat etmeklige ni\u00fdetlenmek, hy\u00fdal edip g\u00f6rmek, etjek bolmak, \u00e7emele\u015fmek.<\/p><ul><li>Ga\u00e7maga synany\u015fmagy\u0148 \u00f6zi h\u00f6kman \u015fowsuz boljakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synany\u015fyk","meaning":"<div><p>Bir zat ekmeklige bolan hy\u00fdal.<\/p><ul><li>Emma bu synany\u015fyklardan hi\u00e7 zat \u00e7ykmady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syndy","meaning":"<div><p>Haly dokalanda \u00e7itilen \u00e7itimi gyrkmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ulurak ga\u00fd\u00e7a, gyrkylyga me\u0148ze\u015f gural.<\/p><ul><li>Eger-de syndy bilen dokma daragy\u0148 sesi bolmadyk bolsady, onda bu ja\u00fdy\u0148 i\u00e7inde tukat bir \u00fcms\u00fcmlik h\u00f6k\u00fcm s\u00fcrjekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syndyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00f6wmek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"synlamak","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada syn etmek, bir zady g\u00f6zden ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi ja\u00fdlaryny\u0148 i\u015figind\u00e4ki bu g\u00f6rn\u00fc\u015fleri hyrydar g\u00f6z bilen synlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyzlar ejesini\u0148 alan zatlaryny synlap g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synlatmak","meaning":"<div><p>Syn etdirmek, bir zady g\u00f6zden ge\u00e7irtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"synla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e syn edi\u015fmek, \u00e4\u0148edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"synmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> d\u00f6w\u00fclmek 1.<\/p><ul><li>Tagan a\u00fdagy \u00fc\u00e7 bolar, biri-birine g\u00fc\u00fd\u00e7 bolar, biri synsa hi\u00e7 bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Suw k\u00fc\u00fdzesi suwda synar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddykylmak, b\u00fctinle\u00fd batmak, hel\u00e4k\u00e7ilige u\u00e7ramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"synpda\u015f","meaning":"<div><p>Bir synpdan bolan adamlar.<\/p><ul><li>Ol du\u00fdgular bolsa \u015fahyry\u0148 di\u0148e \u00f6z\u00fcnde bolman, onu\u0148 synpda\u015flaryny\u0148 hemmesinde bar bolan du\u00fdgudyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synpy","meaning":"<div><p>Synplara, olary\u0148 \u00f6zara gatna\u015fygyna degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>G\u00fcl e\u00fde\u00e7ilik jemgy\u00fdetinde terbi\u00fde synpy h\u00e4si\u00fdete e\u00fde bol\u00fdar. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synpylyk","meaning":"<div><p>Synplara, olary\u0148 \u00f6zara gatna\u015fygyna degi\u015flilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"syntgylamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> syntgy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddeterlikli timarlamak, \u00fdylmamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syntgylanmak","meaning":"<div><p>1. Sazy\u0148 \u00e7ig \u00fd\u00fcpekden i\u015filen kir\u015fine \u00fdaglygy\u0148 ujy \u00f6llenip, birn\u00e4\u00e7e gezek syntgy berilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Tikin\u00e7ilik i\u015finde sapaga syntgy berilmek, sapagy\u0148 da\u015fy \u00fdylmanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddeterlikli timarlanmak, timar berilmek.<\/p><ul><li>\u00ddeterlik syntgylanmadyk j\u00fcmleler bu eserde hem bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"synyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> d\u00f6w\u00fck 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"syn\u00e7gamak","meaning":"<div><p>1. Bir zat bilen bir \u00fderi d\u00f6rjemek, d\u00f6rjel\u00e4p arassalamak.<\/p><ul><li>Elind\u00e4ki oragy bilen \u00fderi syn\u00e7gap oturan T\u00e4jig\u00fcl: -- Men-\u00e4 n\u00e4me jogap berjegimi bilmedim -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gapdaldan bir \u00e7\u00f6p alyp di\u015fini syn\u00e7gamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady \u00fdere sokup-\u00e7ykaryp berkitmek, \u00fderi gataltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syn\u00e7gylawuk","meaning":"<div><p>K\u00e4wagt k\u00fckrekden \u00fdolnup erksiz \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Syn\u00e7gylawuk alyp bar\u00fdar ahyry! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syn\u00e7gyrmak","meaning":"<div><p>Syn\u00e7gylawuk tutmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syn\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Syn edegen, syn edip degi\u015fli baha berip bil\u00fd\u00e4n; \u00fditi adam.<\/p><ul><li>Syn\u00e7ylary\u0148 \u00fdanynda n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fdkel\u00e4n \u00fdaly kell\u00e4\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 dommarylyp dymyp otyrsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddazyjy gaty syn\u00e7y bolmalydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat barada syn \u00fdaz\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"syn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Syn\u00e7y bolmaklyk, synlamaga \u00f6kdelik.<\/p><ul><li>Saryhanowda we Agahan Durdy\u00fdewde syn\u00e7ylyk zehini bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ahmedi Oraz han bilen gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fdi, onu\u0148 ne\u015febent sypatyna syn\u00e7ylyk bilen garady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypal","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd, arpa we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 iri baldagy, pahal.<\/p><ul><li>T\u00e4ze ruh bilen i\u015fe ba\u015flan \u00fdowar\u00e7y-lary\u0148 \u015fowhunly sal\u00fdan oragy sypal d\u00e4l-de, du\u015fmany \u00fdatyr\u00fdana d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypalamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sypamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sandyrakla\u00fdan elleri Artygy\u0148 eginlerini, b\u00fctin ge\u00fdimlerini sypalady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypalanmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden myla\u00fdymlylyk bilen el \u00fd\u00f6redilip ge\u00e7irilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypalatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sypatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypala\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sypa\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddaglyk bilen \u00fd\u00fczlerini sypala\u015fyp otur\u00fdarlar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypalga","meaning":"<div><p>Bir zatdan sypmak, ba\u015fy\u0148y gutarmak \u00fc\u00e7in ga\u00e7alga, bahana, seb\u00e4p.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde eli\u0148i \u00fde\u0148iljek \u00fd\u00f6redip ge\u00e7irmek, sypalamak.<\/p><ul><li>N\u00e4zikjemal elind\u00e4ki suwly bedresini \u00fdere go\u00fdup, \u00e7alaran sa\u00e7laryny sypady-da A\u00fdsoltana \u00e7i\u0148erildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4hribanlyk etmek, myla\u00fdymlyk etmek.<\/p><ul><li>Sylamaga pulu\u0148 bolmasa, sypamaga dili\u0148 bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypanjyramak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148e timar bermek, \u00fcst-ba\u015fy\u0148a artykma\u00e7 seretmek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel diwardan asylgy duran ullakan a\u00fdna\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne bardy we \u00f6z \u00fd\u00fcz\u00fcne seredip sypanjyramaga durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148e timar bermek, \u00f6z\u00fc\u0148i timarlamak, \u00fcst-ba\u015fy\u0148a artykma\u00e7 seretmek.<\/p><ul><li>\u00ddady\u0148a d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rmi, men \u00fda\u015f wagtymda o\u0148at e\u015fikler we \u00f6kjesi be\u00fdik k\u00f6w\u00fc\u015fler ge\u00fdip, i\u015fegidenimde: -- sen kime \u00fdag\u015fy g\u00f6r\u00fcnjek bolup sypan\u00fdarsy\u0148 -- di\u00fdip, gabanyp \u00f6l\u00e4\u00fdjek bol\u00fdardy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypat","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> \u00abN\u00e4hili? , n\u00e4t\u00fc\u00fdsli? , nene\u0148si?\u00bb di\u00fden soraglara jogap bolup, predmeti\u0148 hilini, h\u00e4si\u00fdetini we degi\u015fliligini g\u00f6rkezip, sypatlandyryp gel\u00fd\u00e4n s\u00f6z topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypatlandyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 sypatyny, hilini kesgitlemek, bir zady h\u00e4si\u00fdetlendirmek.<\/p><ul><li>Olar z\u00e4hmet adamlaryny\u0148 obrazlaryny sypatlandyr\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde elini myla\u00fdymlyk bilen \u00fd\u00f6retdirip ge\u00e7irtmek, sypalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypa\u00fdy","meaning":"<div><p>1. Edepli, myla\u00fdym, asylly, sada, \u00fd\u00f6neke\u00fd.<\/p><ul><li>Maraly\u0148 \u00f6\u0148 \u00e7ak edi\u015fi \u00fdaly, ol edepli hem sypa\u00fdy \u00fdigit eken. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda sypa\u00fdy ge\u00fdnen adam a\u00fdratyn bolup g\u00f6ze il\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nepis, n\u00e4zik.<\/p><ul><li>Ussat senet\u00e7iler \u00f6r\u00e4n sypa\u00fdy nah matalary edipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypa\u00fdylyk","meaning":"<div><p>1. Edeplilik, myla\u00fdymlyk, asyllylyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikisi sypa\u00fdylyk bilen gol tutu\u015fyp, stadiony\u0148 alle\u00fdalaryndan birine bar\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nepislik, n\u00e4ziklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypa\u00fdy\u00e7yl","meaning":"<div><p>Sypa\u00fdysyra\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypa\u00fdy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sypa\u00fdylyk 1.<\/p><ul><li>Ol eje bu g\u00fcn onda adatdan da\u015fary bir sypa\u00fdy\u00e7ylyk bardygyny derrew a\u0148dy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sypa\u00fdy\u00e7ylyk bilen kitaba \u00f6z\u00fcmi\u0148 hyrydardygymy bildirip ba\u015fladym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypa\u00fdy\u00e7ylykly","meaning":"<div><p>Edeplilik bilen, myla\u00fdymlylyk bilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypa\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i sypala\u015fmak, sypalamaga k\u00f6mek etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypbermek","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyz, a\u00fdtman -- di\u00fdm\u00e4n gitmek, ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar Wan\u00fda da\u00fdyny g\u00f6ren destlerine \u00fderli-\u00fderden sypybermek\u00e7i boldular. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypdyrmak","meaning":"<div><p>1. Tutup duran zady\u0148y go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Bilm\u00e4n, elimden \u00fd\u00fcpi sypdyra\u00fdypdyryn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Halas etmek, go\u00fdbermek, bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Ty\u00e7enko komissary sypdyryp bilse, ol \u00f6z\u00fcni\u0148 hel\u00e4k\u00e7iligini hi\u00e7bir zat hasap etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdsy-da bolsa bir zady \u00fcnsden d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bir-iki \u00fderde otur alamatyny hem sypdyrypdyryn. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir gizlin syry, g\u00fcrr\u00fc\u0148i a\u00fdtmasyz \u00fderinde a\u00fddyp ile \u00e4\u015fg\u00e4r etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypjamak","meaning":"<div><p>Sypjyklyk edip \u00e7ykyp, sypyp gitmek.<\/p><ul><li>M\u00e4rekeden sypjap da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyk","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fderine \u00fdetirmekden bo\u00fdun ga\u00e7yr\u00fdan, sypjyklyk ed\u00fd\u00e4n, sypjyklap \u00fd\u00f6ren a\u0148sat el berme\u00fd\u00e4n, sapalyk\u00e7y.<\/p><ul><li>Gyrkylan erke\u00e7 \u00fdaly \u00f6r\u00e4n sypjykdy, men onu\u0148 yzynda gije-g\u00fcndiz sergezdan gez\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyklamak","meaning":"<div><p>Bir zatdan bo\u00fdun ga\u00e7yrmak \u00fc\u00e7in sypalga g\u00f6zlemek, sapalak atmak.<\/p><ul><li>Her n\u00e4\u00e7e sypjyklasa\u0148-da, men senden \u00f6kde \u00e7ykaryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyklyk","meaning":"<div><p>Sypalga g\u00f6zle\u00fdjilik, sapalak atyjylyk, sypyp bilijilik.<\/p><ul><li>Dur, sypjyklyk etjek bolma! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i sydyrtmak, sypjyklyk etmek, so\u00fdmak.<\/p><ul><li>Gulagy\u0148 i\u00e7ini ba\u015farnyksyz gorjamak bilen gulagy\u0148 n\u00e4zik \u00fderini sypjyr\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyrtmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni sydyrtmak, so\u00fddurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypjyryk","meaning":"<div><p>Bedeni\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 sydyrylan \u00fderi, so\u00fduk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi sypjyrykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypjyrylmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde sypjyryk emele gelmek, so\u00fdulmak.<\/p><ul><li>K\u00e4bir \u00fderi gany bilen gatapdyr. Sypjyrylypmy, d\u00f6wl\u00fcpmi belli d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypmak","meaning":"<div><p>1. Birinden \u00fda-da bir zatdan bir t\u00e4r, \u00fdol bilen gutulmak, sypalga tapyp bo\u015famak, halas bolmak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 elinden sypmak umydy g\u00fc\u00fd\u00e7lenip, \u00fd\u00fcregi kuwwat tapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Balyk n\u00e4\u00e7e \u00e7arpynsa-da, indi ol sypardan gi\u00e7di. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u015f, i\u015fsiz bolmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148 i\u015fden sypsa, \u00f6z\u00fc\u0148 otury\u015fmaga gel\u00e4\u00fdmezlermi, guzym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypynjyramak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sypjyklamak.<\/p><ul><li>Men \u00f6z skladymyzda \u00fdok di\u00fddim ahyry! -- di\u00fdip sypynjyrajak boldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypynmak","meaning":"<div><p>Bir zatdan birneme bo\u015fa\u015fmak, eli\u0148i bo\u015fadyp bilmek, ma\u00fd tapmak.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcm hem a\u00fdlanyp gelmek\u00e7i, emma zerur i\u015flerden hi\u00e7 sypynyp bolanok. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyny\u0148 \u00f6rt\u00fcgini a\u00fdyrmak, so\u00fdup a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>M\u00f6jekleri\u0148 hamyny sypyryp getirip berdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Birini\u0148 ge\u00fdimini zor bilen \u00e7ykaryp almak, so\u00fdmak, talamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypyrtmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyny so\u00fddurmak, so\u00fdduryp a\u00fdyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypyrylmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyny\u0148 \u00f6rt\u00fcgi a\u00fdrylmak, so\u00fdlup a\u00fdrylmak, so\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zatdan syrylyp d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7ukury\u0148 i\u00e7ine sypyrylyp d\u00fc\u015fmek boljakdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Birini\u0148 ge\u00fdimi zor bilen \u00e7ykarylmak, so\u00fdulmak, talanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sypyrynmak","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148i \u00e7ykarynmak, ge\u00fdim-gejimi\u0148i \u00e7ykaryp ta\u015flamak.<\/p><ul><li>Klaus sypyryndy-da i\u00e7ki balagyndan ba\u015fga baryny orta atdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sypyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Sypyryp a\u00fdyrmaga, so\u00fdu\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalara a\u00fdan bolmadyk pikir, ba\u015fgalardan gizlin saklan\u00fdan zat, \u00fda\u015fyryn zat.<\/p><ul><li>Mi\u00e7urin janly tebigaty\u0148 syrlaryny \u00f6wrenmek bo\u00fdun\u00e7a hut \u00f6z\u00fcni\u0148 se\u00e7ip alan \u00fdoly bilen batyrga\u00fd hereket etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Men sa\u0148a bir syry a\u00fdtmaga mejbur bol\u00fdan. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dostu\u0148y egleme, nepden galmasyn, du\u015fmany\u0148 saklama syry\u0148 bilmesin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syr-s\u00fcpl\u00fck","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrilip ta\u015flanan hapa, her hili galyndylar.<\/p><\/div>"},{"headword":"syramak","meaning":"<div><p>Tikinleri\u0148 hatar arasyny \u00fdakyn edip, arasyna zat salnan \u00fda-da salynmadyk matamy, zady tikmek.<\/p><ul><li>Don syramak. \u00ddorgan syramak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syranmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in tikinleri\u0148 hatar aralygyny \u00fdakyn edip bir zat tikinmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgan syranmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrat","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi, da\u015f ke\u015fbi, g\u00f6rki, figurasy.<\/p><ul><li>Bu adamyny\u0148 uzyn bo\u00fduna, g\u00f6rmege\u00fd syratyna jebis gelme\u00fd\u00e4n \u00ddelli ady bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Syratynda, ge\u00fdiminde kemi \u00fdok, g\u00fcl\u00e4lek \u00fdaly e\u00fdjejik zatlar ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syratly","meaning":"<div><p>Syraty gel\u015fikli, g\u00f6rmege\u00fd, owadan, pe\u015feneli.<\/p><ul><li>Ol orta bo\u00fdly, syratly bir gyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syratlylyk","meaning":"<div><p>Syraty gel\u015fiklilik, g\u00f6rmege\u00fdlik, owadanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"syratmak","meaning":"<div><p>Tikinlerini\u0148 hatar aralaryny \u00fdakyn edip, arasyna zat salnan \u00fda-da salynmadyk matany, zady tikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syratsyz","meaning":"<div><p>Betny\u015fan, gel\u015fiksiz, g\u00f6rk-g\u00f6rmeksiz, bisyrat.<\/p><\/div>"},{"headword":"syra\u015fmak","meaning":"<div><p>Tikinleri\u0148 hatar aralaryny \u00fdakyn edip tiki\u015fmek, syramaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrdalmak","meaning":"<div><p>Syralyp gutarylmak, syralyp bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrdam","meaning":"<div><p>Uzyn we g\u00f6ni bolup \u00f6sen, syratly, dik.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 iki tarapy hem \u00fderden edil gamy\u015f \u00fdaly bolup \u00e7ykan syrdam tal aga\u00e7laryndan doly. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrdamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syramak2.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrdatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrda\u015f","meaning":"<div><p>Syr al\u015fyl\u00fdan, dertle\u015fil\u00fd\u00e4n \u00fdakyn \u00fdolda\u015f, i\u00e7 syry\u0148y a\u00fddyl\u00fdan, \u00fd\u00fcrekde\u015f.<\/p><ul><li>Dost gerek, syrda\u015f gerek di\u00fdmedimmi?! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddorgaly bilen \u00fdolda\u015f bolma, nadan bilen -- syrda\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir syrlylyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 \u00e7yn wepadar syrda\u015flygy bilen Gar\u00fdagdyny\u0148 akylyny ha\u00fdran etdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syra\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrdyrmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcrtmek 1.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden p\u00e4ki bilen kesip a\u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>Sa\u00e7yny syrdyrmadyk wagtlary g\u00f6rse\u0148, s\u00fc\u00fdr depesinde gu\u015f guzla\u00fdmaly. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gynyndan, gabyndan sogurtmak.<\/p><\/div><div><p>4. Biderek gezdirmek, bo\u015f a\u00fdlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrgyn","meaning":"<div><p>Bir hatar bolup oturan (ja\u00fd we \u015f. m.).<\/p><\/div>"},{"headword":"syrgynly","meaning":"<div><p>Gar gaty\u015fykly sowrup \u00f6s\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Syrgynly gary\u0148 i\u00e7inde a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmegi\u0148 hem ke\u00fdpi \u00fdokdy. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkaw","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa bir kesel bilen kesell\u00e4n, sag d\u00e4l, n\u00e4ho\u015f, hassa.<\/p><ul><li>Ol syrkawa \u00f6z \u00e7agasy \u00fdaly garady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkawlamak","meaning":"<div><p>Bir kesel bilen kesellemek, n\u00e4saglamak, n\u00e4ho\u015flamak, hassalamak.<\/p><ul><li>\u00ddok, syrkawlamok, \u00fd\u00f6ne ja\u00fddan k\u00f6p \u00e7ykamok, haly doka\u00fdaryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkawlatmak","meaning":"<div><p>Bir kesel bilen keselletmek, n\u00e4saglatmak, hassalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrkawlyk","meaning":"<div><p>Kesellilik, n\u00e4saglyk, n\u00e4ho\u015fluk, hassa\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in hem bolsa \u015fu g\u00fcn ol gije galdy, bir syrkawlyk tapynmadyk bolsa \u00fdag\u015fydyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkaw\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> syrkawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrkyn","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldagy suwly, \u015for \u00fderlerde \u00f6s\u00fd\u00e4n bir\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdor ma\u015fyny duruzdy we \u015fol bada \u00fdakyndaky me\u00fddandan ajy syrkyn ysy geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddol bo\u00fdunda A\u015fyry\u0148 g\u00f6k ot-a hasap d\u00e4l, g\u00f6k \u00e7\u00f6pe hem g\u00f6zi ilmedi: ne syrkyn, ne selme, ne \u00fdandak bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkyramak","meaning":"<div><p>Syzlap agyrmak.<\/p><ul><li>A\u00fdagym syrkyrap agyr\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrkyratmak","meaning":"<div><p>Syzladyp agyrtmak.<\/p><ul><li>\u015eu melgun z\u00e4hmetke\u015fi\u0148 s\u00fc\u0148k\u00fcni syrkyrad\u00fdar, demini-de gysdyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrly","meaning":"<div><p>I\u00e7i gizlin zatly, \u00fda\u015fyryn \u00fdagda\u00fdly.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcrmek 1.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148i bilen syranda ol \u00fda\u015fyny, \u00fdetdi g\u00f6zlerime meni\u0148-de elim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 \u00f6rt\u00fcgini sypyryp a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Ol e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fda\u015fmagyny hem syrypdyr, b\u00f6r\u00fcgini hem ki\u00e7eldipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. P\u00e4ki bilen d\u00fc\u00fdb\u00fcnden kesip arassalamak (sa\u00e7, sakgal hakda).<\/p><ul><li>Sakgalymy bir syra\u00fdyn, \u00fdogsam halys t\u00fc\u00fd basypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Py\u00e7ak gyly\u00e7 \u00fdaly zatlary gabyndan \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fdyllardan b\u00e4ri dulda asylgy duran gylyjyny syryp da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. A\u00fdlanyp gezmek, \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Olar ertir-ag\u015fam \u015fol \u00fdaby\u0148 bo\u00fduny syryp \u00fd\u00f6ren ak e\u015feklije, da\u00fdaw we ak sakgal adama du\u015f gel\u00fd\u00e4ndirler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrt","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 arka tarapy, yz tarapy.<\/p><ul><li>Ter gawunlary\u0148 k\u00e4biri dilim alnan \u00fdaly \u00fdarylyp, k\u00e4birini\u0148 syrty ja\u00fdrylyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Be\u00fdik \u00fder.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Bu \u00f6\u00fdde stolu\u0148 syrtynda oturan podpolkownik bolman, bir kapitandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtarmak","meaning":"<div><p>Gel\u015fiksiz, a\u00e7ylyp durmak, \u00fdyr\u015faryp durmak.<\/p><ul><li>G\u00f6rse, atyny\u0148 erinleri syrtaryp, di\u015fleri \u00fdaldyldap g\u00f6rn\u00fcp dur. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtartmak","meaning":"<div><p>Gel\u015fiksiz, a\u00e7yk g\u00f6rkezmek, \u00fdyr\u015fartmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, di\u015fi\u0148izi syrtard\u00fdarsy\u0148yz! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ownuk di\u015flerni syrtardyp \u00fdylgyrdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtlan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Maslyk i\u00fdip, G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdtemdiriji wag\u015fy ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>\u015eagal-a k\u00e4n welin, \u015fu \u00fderlerde iki sany syrtlan hem gez\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ulaga iki bolup m\u00fcnmek (at, e\u015fek welosiped we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Yz\u00e7y, yzy ala k\u00f6pege tab \u015fyrandygy \u00fc\u00e7in, atlylary\u0148 biri bilen syrtla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtmak","meaning":"<div><p>Halka g\u00f6rn\u00fc\u015fli, syrylyp berke\u00fd\u00e4n da\u0148y.<\/p><ul><li>Ol b\u00fcrg\u00fcdi\u0148 guzyny g\u00f6terip ugranyndan, ha\u00fddan-ha\u00fd bilinden sapanyny \u00e7\u00f6z\u00fcp syrtmak \u00fdasady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrtmaklamak","meaning":"<div><p>Syrtmak edip, da\u0148mak, syrtmak salyp baglamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrtmaklanmak","meaning":"<div><p>Syrtmak edilip da\u0148ylmak, syrtmak atylmak, syrtmak salnyp baglanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrtmaklatmak","meaning":"<div><p>Syrtmak bilen da\u0148dyrmak, syrtmak atdyrmak, syrtmak saldyryp da\u0148dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrtmakly","meaning":"<div><p>Syrtmak edilip da\u0148lan, syrtmak atylan.<\/p><ul><li>Dar agajy\u0148 depesinden syrtmakly \u00fd\u00fcp sallanypdyr. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syry","meaning":"<div><p>16, 2 gramdan bir gadaga \u00e7enli we ondan \u00fdokary bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrygy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015flyk bilen a\u015faklygyna aky\u015fyp gelmek, akyp \u00fdygnanmak (suwuklyk hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bar g\u00fcrr\u00fc\u0148 bir \u00fda\u0148a jemlenmek, bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklyga g\u00fc\u00fd\u00e7 jemlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syryk","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 serpigini a\u00e7yp-\u00fdapmak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan uzyn g\u00f6ni aga\u00e7.<\/p><ul><li>T\u00e4rimi\u0148 ba\u015fyndan syrygy alagada, serpigi\u0148 suw \u00fdygnanan \u00fderlerini \u00fdokaryk galdyry\u015fdyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrykdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015flyk bilen a\u015faklygyna akdyrmak, akdyryp \u00fdygnandyrmak (suwuklyk hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pikiri, mesel\u00e4ni bir \u00fdere jemlemek, eltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syrykmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015flyk bilen a\u015faklygyna akyp gitmek (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Sona garryny\u0148 bozulandygyny a\u0148yp, onu\u0148 \u00fda\u0148agyndan syryg\u00fdan \u00fda\u015fyny ak polotense bilen s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dderasty k\u00f6lden syrygyp ga\u00fdd\u00fdan m\u00fcnler\u00e7e \u00e7e\u015fmeler \u015fol batly suwa gelip go\u015ful\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bar g\u00fcrr\u00fc\u0148 bir \u00fdere jemlenmek, bir i\u015fi amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in g\u00fc\u00fd\u00e7, \u00fcns jemlenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e4hli g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00fda\u0148y-\u00fdakynda ne\u015fir edilen \u00abBahar\u00bb atly \u00fdygynda syrykdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syrylmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 \u00f6rt\u00fcgi sypyrylyp a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki go\u00fdy gara bulutlar syrylyp, \u00fdagy\u015f hem \u00fdagmagyny go\u00fdupdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. P\u00e4ki bilen d\u00fc\u00fdb\u00fcnden kesilip arassalanmak. (sa\u00e7, sakgal hakda).<\/p><\/div><div><p>4. \u00dduwa\u015flyk bilen a\u015faklygyna inilmek, sypyp d\u00fc\u015f\u00fclmek.<\/p><ul><li>Sary hem onu\u0148 yzy bilen \u00fdapgytdan pese syrylyp d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gabyndan \u00fda-da gynyndan \u00e7ykarylmak (gyly\u00e7, py\u00e7ak we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"syry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcri\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. P\u00e4ki bilen sa\u00e7, sakgal aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bo\u015f, biderek a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr\u00e7a","meaning":"<div><p>1. Metaldan, farfordan we \u015f. m. edilen \u00f6n\u00fcmleri\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alyn\u00fdan, \u00fdylpyldawuk gaty re\u0148k.<\/p><\/div><div><p>2. Di\u015fi\u0148 da\u015fyny \u00f6rt\u00fd\u00e4n jisim.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00e7alyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki maddalar di\u015fi\u0148 syr\u00e7asynda maddalary\u0148 \u00e7aly\u015fmagyna o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. <span>(M. Abdylla\u00fdew, D\u00fc\u00fde \u00c7aly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4bir \u00fdokary hilli mebeli\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 \u00fdyldyrawuk \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr\u00e7alamak","meaning":"<div><p>Syr\u00e7a \u00e7almak, syr\u00e7a bilen \u00f6rtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr\u00e7alanmak","meaning":"<div><p>Syr\u00e7a \u00e7alynmak, syr\u00e7a bilen \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr\u00e7alatmak","meaning":"<div><p>Syr\u00e7a \u00e7aldyrmak, syr\u00e7a bilen \u00f6rtd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"syr\u00e7aly","meaning":"<div><p>Syr\u00e7a \u00e7alnan, syr\u00e7a bilen \u00f6rt\u00fclen.<\/p><ul><li>Syr\u00e7aly piti gazanyny to\u00fdun kesek bilen s\u00fcrte\u00e7l\u00e4p \u00fduwup otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sytara","meaning":"<div><p>Insizje matany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7atylyp, alynda\u0148a, \u00e7abydy\u0148, j\u00fcbini\u0148, tah\u00fdany\u0148 gyralaryna berkidil\u00fd\u00e4n tegelejik k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>Ba\u015fyna otynan malda\u00fdy \u00e7abytlaryny\u0148 j\u00fcb\u00fclerini\u0148 agzyna hem sytaralar d\u00fcz\u00fclgidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syza","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dik \u00f6s\u00fd\u00e4n p\u00fcrli ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Niredendir bir \u00fderden, \u00fcst\u00fcne \u00fdagy\u015f sepel\u00e4n gury syzany\u0148, \u015for garagany\u0148 \u015forumtyk nemli ysy \u015femala arala\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syzdyrmak","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden s\u00fcz\u00fcp ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>\u00c7elek birneme suw syzdyr\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir zady \u00e7ala m\u00e4lim etmek, du\u00fddurmak.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel onu\u0148 bilen salamla\u015fyp, azajyk oturandan so\u0148, Ellini\u0148 arza hakyndaky g\u00fcrr\u00fc\u0148ini ona syzdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syzgyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> du\u00fdgur.<\/p><ul><li>Bu jo\u015fgun Begenji\u0148 kalbyny\u0148 i\u0148 n\u00e4zik, i\u0148 syzgyr bir \u00fderinden m\u00f6w\u00e7 alyp galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syzlamak","meaning":"<div><p>Sorkuldap \u00fditi agyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syzlatmak","meaning":"<div><p>Sorkuldadyp \u00fditi agyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syzlawuk","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Bedene \u00e7yk\u00fdan \u00fditi agyryly d\u00fcw\u00fcrtik.<\/p><ul><li>Syzlawuk \u00f6r\u00e4n agyryly bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syzla\u015fmak","meaning":"<div><p>Endam-jany\u0148 syzlamak, b\u00fctin bedeni\u0148 syzlap agyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"syzmak","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden s\u00fcz\u00fclip ge\u00e7mek (suwuklyk hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady d\u00fc\u00fdmak, a\u0148mak.<\/p><ul><li>A\u015fyr Artygy\u0148 g\u00f6zlerinde ynjy alamatyny\u0148 baryny syzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sary aga, men hatarly \u00fdola gadam uranymy \u015fu t\u00fcpe\u0148e \u00fdapy\u015fan g\u00fcn\u00fcmden b\u00e4ri syz\u00fdardym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"syzylmak","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden ge\u00e7ip akmak, s\u00fcz\u00fcp \u00e7ykmak (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Bu \u00fderde gany\u0148 suwuk b\u00f6legi kapill\u00fdarlardan kapsulalary\u0148 i\u00e7ine syzylyp ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat du\u00fdulmak, a\u0148ylmak,.<\/p><ul><li>Howada di\u0148e azajyk salkynlyk syzyl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddagmyry\u0148 g\u00f6wn\u00fcne \u00f6wezi\u0148 jogabynda bir hili sowuklyk syzyl\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7an","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> In\u00e7ejik tum\u015fukly, murtluja we uzyn gu\u00fdrukly ki\u00e7ijik gemriji.<\/p><ul><li>Sy\u00e7anlar gu\u00fdrujyklaryny bula\u00fdla\u015fyp zyrmyryly\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Iki sy\u00e7an birikse, \u00fdolbarsy\u0148 gu\u00fdrugyny kerter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Pi\u015figi\u0148 \u00f6l\u00fcmi, sy\u00e7ana to\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7angulak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownuk g\u00f6k g\u00fclli gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7an\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Sy\u00e7an we \u015f. m. i\u00fd\u00fd\u00e4n uly gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7ramak","meaning":"<div><p>1. Bir zat sepelenmek, sy\u00e7ratgy \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Wolt dugasyny\u0148 g\u00f6g\u00fcmtil otlary sy\u00e7rap gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alt hereket etmek, b\u00f6k\u00fcp turmak.<\/p><ul><li>G\u00f6rogly sy\u00e7rap da\u015f \u00e7ykdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7ratgy","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Suwly ba\u015f, \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u00e7ratmak","meaning":"<div><p>Suwuklyk damjalaryny dumly-du\u015fa pytratmak, \u00fda\u00fdratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u00fd","meaning":"<div><p>Don, \u00e7\u00e4kmen, palto we \u015f. m. ge\u00fdimleri\u0148 \u00f6\u0148 tarapky etegi, etegi\u0148 bur\u00e7y.<\/p><ul><li>P\u00e4lwan gu\u015fagyny ykjam gu\u015fanyp, sy\u00fdyny \u00e7eki\u015fdirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Paltony\u0148 sy\u00fdlary iki tarapa galga\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fda","meaning":"<div><p>Hat \u00fdazmak \u00fc\u00e7in re\u0148k berip, yz galdyr\u00fdan suwuklyk.<\/p><ul><li>Dur entek, men sa\u0148a ullakan kagyz bere\u00fd\u00e4n, \u00f6zem sy\u00fda bilen \u00fdaz! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdabasgy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> sorgu\u00e7.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde iki sany telefondan ba\u015fga-da bir sany sy\u00fdabasgy\u00e7 \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdahat","meaning":"<div><p>Uzak \u00fdurtlara, uzak \u00fderlere gidip gezmeklik, gezelen\u00e7.<\/p><ul><li>Odisse\u00fd denizde b\u00fctin on \u00fdyl sy\u00fdahat edipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdahat\u00e7y","meaning":"<div><p>Sy\u00fdahat ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Wizanti\u00fdany\u0148 t\u00e4jirleri we sy\u00fdahat\u00e7ylary uzakdaky \u00fdurtlara gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdasat","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148, parti\u00fda \u00fda-da jemgy\u00fdet\u00e7ilik toparlaryny\u0148 d\u00f6wle-ti\u0148 i\u00e7ki \u00fda-da da\u015fky gatna\u015fygy bo\u00fdun\u00e7a synpy b\u00e4hbitlerini goramaklyga, synpy wezipelerini amala a\u015fyrmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilen i\u015fi.<\/p><ul><li>W. I. Lenin halklar dostlugyny\u0148 sy\u00fdasatyny i\u015fl\u00e4p d\u00fczdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik, d\u00f6wlet durmu\u015fyny\u0148 meseleleri we wakalary.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 da\u015fary sy\u00fdasatymyz halkara \u00fdagda\u00fdyndaky dartgynlygy gow\u015fatmaklyga g\u00f6n\u00fckdirilendir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdasat\u00e7y","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasat meseleleri bilen me\u015fgullan\u00fdan sy\u00fdasy i\u015fg\u00e4r, sy\u00fdasaty gowy bil\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Bular mesel\u00e4 sy\u00fdasat\u00e7ylar h\u00f6km\u00fcnde \u00e7emele\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abKolhoz\u00bb G\u00fcnleri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u00fdasy","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasata, sy\u00fdasaty amala a\u015fyrmaklyga degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u0148rak","meaning":"<div><p>Go\u015fa to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 to\u00fdnagyny\u0148 arasy we to\u00fdnagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u0148syraklamak","meaning":"<div><p>Onda-munda biwagt ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4 be\u00fdle iri-giji bilm\u00e4n, sy\u0148syraklap \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"sy\u0148syramak","meaning":"<div><p>Onda-munda ygyp \u00fd\u00f6rmek, ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"sy\u0148syra\u015fmak","meaning":"<div><p>Onda-munda ente\u015fip \u00fd\u00f6rmek, ygy\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde biwagt sy\u0148syra\u015fyp \u00fd\u00f6rmek bolmaz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4gindirmek","meaning":"<div><p>Biraz wagt saklamak, birneme duruzmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4ginmek","meaning":"<div><p>Biraz saklanmak, birneme durmak.<\/p><ul><li>Birjik s\u00e4ginip durma, nir\u00e4 bolsa gidiber. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4hel","meaning":"<div><p>Biraz, birneme, ujypsyz, azajyk.<\/p><ul><li>Aradan s\u00e4hel wagt ge\u00e7enso\u0148, ol hem geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4hel\u00e7e","meaning":"<div><p>Azajyk, ujypsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4her","meaning":"<div><p>Da\u0148dan, ir ertir.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle \u00fdag\u015fy ni\u00fdetleri bilen hem her s\u00e4her i\u015flerine ugra\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4het","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Bir i\u015fi ba\u015flamak amatly di\u00fdlip hasaplanyl\u00fdan g\u00fcn, wagt, pursat.<\/p><ul><li>Nabat ba\u00fd, indi bizi\u0148 s\u00e4hedimizi hem bell\u00e4p ber! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4hne","meaning":"<div><p>D\u00e4li, tentek, tutga\u00fdly, samsyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4hra","meaning":"<div><p>Gury klimatly, a\u00e7yk \u00fder, me\u00fddan.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4hralyk","meaning":"<div><p>A\u00e7yk me\u00fddan, gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Demirgazyk Mesopotami\u00fda s\u00e4hralykdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4kdirmek","meaning":"<div><p>Aty\u0148 iki \u00f6\u0148 a\u00fdagyny atdyryp s\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4me\u015fmek","meaning":"<div><p>Biderek a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me s\u00e4me\u015fip \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148iz, i\u015fi\u0148iz \u00fdokmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4pjetmek","meaning":"<div><p>Ulagy, esasan hem aty, d\u00fc\u00fd\u00e4ni we \u015f. m. gaty s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol dor ala\u015fany A\u00fdnalary\u0148 \u00fde\u0148sesi bilen s\u00e4pjedip bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00e4w","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddal\u0148y\u015f, seb\u00e4p.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00e4wlik","meaning":"<div><p>\u00ddal\u0148y\u015flyk, atanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6b\u00fck","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00d6kj\u00e4ni\u0148 \u00fdokarsyndaky \u00fdogyn damary\u0148 duran \u00fderi.<\/p><ul><li>Meni\u0148 s\u00f6b\u00fcgim agyr\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6gmek","meaning":"<div><p>1. Birine hapa s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Urup, s\u00f6g\u00fcp endamyndan burardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uru\u015f, s\u00f6g\u00fc\u015f emma \u00fdara\u015fyga \u00fder go\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine g\u00f6w\u00fcn syndyryjy s\u00f6z a\u00fdtmak, k\u00e4\u00fdemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcbermek","meaning":"<div><p>1. Hapa s\u00f6z a\u00fddyp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6w\u00fcn syndyryjy s\u00f6z a\u00fddybermek, k\u00e4\u00fd\u00e4bermek.<\/p><ul><li>Eseni\u0148 enesi Akjemaly g\u00f6ren \u00fderinde: -- Ine, \u015fu hem a\u00fdal-da! -- di\u00fdip s\u00f6g\u00fcbererdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Hapa s\u00f6zler a\u00fddylmak.<\/p><ul><li>Urulmak, s\u00f6g\u00fclmek, s\u00fctem i\u00e7inde, Million gyzyl g\u00fcller ha\u00fdyp sol\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6w\u00fcn syndyryjy s\u00f6z a\u00fddylmak, k\u00e4\u00fdelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcnje\u0148","meaning":"<div><p>S\u00f6gmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, hemi\u015fe s\u00f6g\u00fcnip \u00fd\u00f6ren, k\u00e4\u00fdinje\u0148.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6g\u00fcnje\u0148 adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcnje\u0148lik","meaning":"<div><p>S\u00f6g\u00fcnje\u0148 bolmaklyk, k\u00e4\u00fdinje\u0148lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcnjiremek","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148den ze\u00fdrenip k\u00e4\u00fdinjiremek.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki gapyrjagyny \u00fdere go\u00fddy-da, gaharyna s\u00f6g\u00fcnjiredi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fcne s\u00f6gmek, birinden \u00fda-da bir zatdan ze\u00fdrenip k\u00e4\u00fdinmek.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6g\u00fcndi-de, myhmanhana tarap \u00fd\u00f6neldi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p>1. S\u00f6g\u00fclip a\u00fddyl\u00fdan hapa s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol hapa s\u00f6g\u00fcn\u00e7ler bilen \u00fdaman-\u00fdaman s\u00f6g\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir s\u00f6g\u00fcnji\u0148, gahary\u0148 pe\u00fddasyzdygyna ol d\u00fc\u015f\u00fcnipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine g\u00f6w\u00fcn syndyryjy a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z, k\u00e4\u00fdin\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6g\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. S\u00f6g\u00fcn\u00e7, hapa s\u00f6zler a\u00fddy\u015fmak.<\/p><ul><li>Men hi\u00e7 wagtda bulary\u0148 ur\u015fanlaryny hem g\u00f6remek, s\u00f6g\u00fc\u015fenlerini hem e\u015fidemok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148e g\u00f6w\u00fcn syndyryjy s\u00f6z a\u00fdtmak, k\u00e4\u00fdi\u015fmek, tersle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6hbet","meaning":"<div><p>Myla\u00fdym g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Janly s\u00f6hbet ba\u015flanyp gitdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6hbetde\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6hbetle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6k","meaning":"<div><p>Gawun-garpyzy\u0148 \u00e7igidi a\u00fdrylan l\u00f6t\u00fcne gowrulgy un go\u015fulyp, k\u00f6p wagtlap ga\u00fdnadylyp ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6n\u00fcm, garak\u00f6ke.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kak, s\u00f6k ede\u00fdin di\u00fdse-de gurby \u00e7atman durmajak. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6kd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Gurulgy zady bozdurmak, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ig kerpi\u00e7den salnan \u00f6z ha\u00fdatyny s\u00f6kd\u00fcrip, bi\u015fen kerpi\u00e7den saldyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdimi\u0148 we \u015f. m. tikinini sogurdyp, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00fdyllyk ekinleri\u0148 \u00fderini s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00ddorunjany s\u00f6kd\u00fcrip, \u00fderine ba\u015fga ekin ekdirmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6p agtartmak, g\u00f6zledik gapy-gapy a\u00fdlandyrmak.<\/p><ul><li>Ony hel\u00e4k edip, uzak \u00fdoly s\u00f6kd\u00fcrip \u00e7agyrmak gerek d\u00e4l ekeni.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>\u00dduridik termin<\/span> Bir i\u015fe t\u00e4zeden garatmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 big\u00fcn\u00e4digini subut etmek \u00fc\u00e7in, i\u015fini s\u00f6kd\u00fcrip, t\u00e4zeden seretdirmek isle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6kmek","meaning":"<div><p>1. Gurulgy zady bozmak, b\u00f6leklerini biri-birinden a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Gel, Oraty, \u015fu oturgyjy s\u00f6k\u00fcp g\u00f6reli! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdimi\u0148 we \u015f. m. ikinini sogrup, b\u00f6leklerini biri-birinden a\u00fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00fdyllyk ekinleri\u0148 \u00fderini s\u00fcrmek, bozmak.<\/p><ul><li>\u015eu geljek gy\u015f biz garran \u00fdorunjalarymyzy s\u00f6kmeli bolarys. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birn\u00e4\u00e7e \u00fderi a\u00fdlanyp \u00e7ykmak, k\u00f6p \u00fdere barmak, agtaryp k\u00f6p \u00fdol \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u00ddarym adany\u0148 ilatly punktlaryny\u0148 arasyny gum depelerini, uly \u00fdaplary s\u00f6k\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4n asfalt \u00fdollar birikdir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>\u00dduridik termin<\/span> Bir i\u015fe t\u00e4zeden garamak.<\/p><ul><li>Oblsud ra\u00fdon suduny\u0148 \u015fol mesele baradaky kararyny s\u00f6kdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Endamy\u0148y gow\u015fatmak, me\u00fdmiretmek.<\/p><ul><li>I\u00e7erini\u0148 gyzgyn howasy ony s\u00f6kdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6k\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Gurulgy zat bozulmak, b\u00f6lekleri biri-birinden a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Ol s\u00f6k\u00fclgi motory\u0148 garalyp \u00fdatan \u00fderine bakan ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdimi\u0148 we \u015f. m. tikini sogrulyp a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00fde\u0148i\u0148 tikinleri dagy s\u00f6k\u00fclip gidipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00fdyllyk ekinleri\u0148 \u00fderi s\u00fcr\u00fclmek, agdarylmak.<\/p><\/div><div><p>4. Birn\u00e4\u00e7e \u00fder a\u00fdlanylyp \u00e7ykylmak, k\u00f6p \u00fdere barylmak, agtarylyp, k\u00f6p \u00fdol ge\u00e7ilmek.<\/p><\/div><div><p>5. <span>\u00dduridik termin<\/span> Bir i\u015fe t\u00e4zeden garalmak.<\/p><ul><li>\u00ddokary sudda g\u00fcn\u00e4k\u00e4ri\u0148 i\u015fi s\u00f6k\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Endamy\u0148 gow\u015famak, me\u00fdmiremek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6k\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00f6km\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek (gurulgy, tikilgi we \u015f. m. zatlar barada).<\/p><ul><li>Tel\u00e4r s\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/li><li>Ge\u00fdim s\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6lite","meaning":"<div><p>I\u015f o\u0148arma\u00fdan, ba\u015farnyksyz adam.<\/p><ul><li>Ma\u0148a \u00fdalta di\u00fdipdirler, s\u00f6lite di\u00fdipdirler, meni masgaralapdyrlar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>S\u00f6lite suwda belli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6lpi","meaning":"<div><p>Bik\u00e4r ygyp \u00fd\u00f6ren, gow\u015fak, taga\u015fyksyz, s\u00f6mpi.<\/p><ul><li>Berdi agany\u0148 ogluna Annaguly s\u00f6lpi di\u00fderdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6lp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Belli bir i\u015fi\u0148 ba\u015fyny tutman bik\u00e4r gezmek, s\u00f6mp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>Gitse\u0148 gidersi\u0148 weli, b\u00e4\u015f-alty g\u00fcnden s\u00f6lp\u00fcld\u00e4p yzy\u0148a ga\u00fddyp geljegi\u0148 g\u00f6rn\u00fcp dur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6lp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Belli bir i\u015fi\u0148 ba\u015fyny tutman a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, s\u00f6mp\u00fclde\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6lt\u00fck","meaning":"<div><p>Nalajede\u00fdin, gow\u015fak, taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>\u015eol s\u00f6lt\u00fck g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen kakalyny\u0148 ed\u00fd\u00e4n bu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri hem g\u00f6\u00fd\u00e4 taslanyp tapylan g\u00fcrr\u00fc\u0148ler \u00fdaly bolup d\u00f6wek\u00e7ilere g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6meli\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> somaly\u015fmak.<\/p><ul><li>Biz indi \u00f6z\u00fcmizi\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in duranlygymyzy \u00f6z\u00fcmiz hem bilm\u00e4n, s\u00f6meli\u015fip durus. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ha\u00fdbatly \u00fdaraglary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde di\u0148e garawullar s\u00f6meli\u015fip dur\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6melmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> somalmak.<\/p><ul><li>Bu bolsa yzda brigadir \u00fda-da zwena ba\u015flygyny g\u00f6rse, garantgy \u00fdaly s\u00f6melip dur\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6meltmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> somaltmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdaly bolsa sud \u00f6\u0148\u00fcnde s\u00f6meldip hem bir derledip g\u00f6r\u00fc\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6mmek","meaning":"<div><p>Depesi dik, \u00fdokarsy \u00e7\u00fcri.<\/p><ul><li>Nowa\u00fdy \u00f6z otagyna girip sellesini \u00fdazykdan ildirdi, s\u00f6mmek tah\u00fdasyny ge\u00fddi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6mpi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6lpi.<\/p><ul><li>Ol bir nalajede\u00fdin s\u00f6mpi bolsa n\u00e4tjek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6mp\u00fcldemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6lp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>\u00dderi, indi n\u00e4me i\u015f etmeli \u00fda-da Ho\u015fgeldini\u0148 \u00fdanyna \u00fdene s\u00f6mp\u00fcld\u00e4p bo\u015f bara\u00fdmalymy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen bolsa\u0148 di\u00fden \u00fdokman s\u00f6mp\u00fcld\u00e4p \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6mp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6lp\u00fclde\u015fmek.<\/p><ul><li>Biz s\u00f6mp\u00fclde\u015fip \u015f\u00e4here geldik. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6nd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>\u00ddanyp duran ody \u00fda-da ba\u015fga bir zady \u00f6\u00e7\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6nmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddanyp duran ot \u00fda-da ba\u015fga bir zat \u00fdanmasyny bes etmek, \u00f6\u00e7mek.<\/p><ul><li>Suwly gazany\u0148 a\u015fagyndaky \u00fdandak \u00e7\u00f6plemesi s\u00f6ndi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada bolan du\u00fdgy, hyjuw, me\u00fdil \u00f6\u00e7mek.<\/p><ul><li>D\u00f6wlet b\u00e4hbidini garamak du\u00fdgusy A\u00fdsoltanda hi\u00e7 wagtda s\u00f6nme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6n\u00fck","meaning":"<div><p>S\u00f6n\u00fcp galan, \u00f6\u00e7en, \u00f6\u00e7\u00fck.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gapylary bagly, \u00e7yralary s\u00f6n\u00fckdi. <span>(G. Kyly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6rt\u00fck","meaning":"<div><p>G\u00fcndogar tarapdan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdakymsyz \u015femal.<\/p><ul><li>Pessa\u00fdja \u00f6s\u00fd\u00e4n s\u00f6rt\u00fck \u015femal bizi \u00fc\u015fetm\u00e4n hem durmady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Baglary\u0148 saralan \u00fdapraklaryny \u00f6s\u00fd\u00e4n s\u00f6rt\u00fck \u015femal \u00fdelpe\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wda","meaning":"<div><p>Haryt dolany\u015fygy, aly\u015f we saty\u015f bo\u00fdun\u00e7a hojalyk i\u015fi, aly\u015f-beri\u015f, s\u00f6wda-satyk.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcrliler d\u00fcrli \u00fdurtlar bilen s\u00f6wda gatna\u015fygyny edi\u00fd\u00e4rdiler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan magazini \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7ende, d\u00fckanda gyzgyn s\u00f6wda gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Karbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wda-satyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6wda.<\/p><ul><li>Az-owlak s\u00f6wda-satyk etjekmi\u015f. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdala\u015fmak","meaning":"<div><p>S\u00f6wda edip bahala\u015fmak, harydy\u0148 kesgitlemek \u00fc\u00e7in s\u00f6wda edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Bular s\u00f6wdala\u015fyp hem durmadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdaly","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aladaly, hasratly.<\/p><ul><li>Men bilmenem, ne s\u00f6wdaly ba\u015fy\u0148 bar, \u00ddyldyz dagy, ne\u00e7\u00fcn gitmez dumany\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdeg\u00e4r","meaning":"<div><p>Hususy s\u00f6wda bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, alyp satyjy.<\/p><ul><li>Eger nejis s\u00f6wdeg\u00e4rler bizi \u015fol g\u00fcn\u00fcmize go\u00fdmasa, olary\u0148 se\u0148rigini \u00e7ym pytrak ederis. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu gelen adam G\u00fcrgeni\u0148 atly s\u00f6wdeg\u00e4rlerinden biridi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdeg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Hususy s\u00f6wda bilen me\u015fgul bolujylyk, alyp satyjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdeg\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6wdeg\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wdek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n otu\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wede\u0148","meaning":"<div><p>S\u00fc\u0148klek uzyn, \u00e7emesiz (adam).<\/p><ul><li>Annaguly s\u00f6weden, gara\u00fdagyz, burunlak, \u00fdapy \u00fdaly py\u00fdada bolup \u00fdeti\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wede\u0148lemek","meaning":"<div><p>S\u00f6w-s\u00f6w edip, bo\u015f gezip \u00fd\u00f6rmek, biderek ygyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Okuwa dagy girdi\u0148mi \u00fda-da s\u00f6wede\u0148l\u00e4p \u00fd\u00f6rm\u00fc\u0148. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wede\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00f6w-s\u00f6w edip a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, biderek yg\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6weli\u015fmek","meaning":"<div><p>I\u015fsiz a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, biderek dikeli\u015fip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6welmek","meaning":"<div><p>I\u015fsiz a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek, biderek dikelip durmak.<\/p><ul><li>Ba\u015fy bir \u00fdana gy\u015fyk, \u00e4pet telpekli gara g\u00f6wresi \u00f6\u0148\u00fcmde s\u00f6weldi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6wer","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00f6\u00fdg\u00fcli.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 s\u00f6wer dosty Aly bag\u015fy bilen gitmek\u00e7idi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Indi sensiz durabilmen, s\u00f6wer \u00fdarym, Maral janym! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u00fdin","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148e s\u00f6we\u00fdin-bir zat gowy g\u00f6rlen wagtynda \u00fda-da \u00fdigrenjilik bildiril\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fdda a\u00fddyl\u00fdan a\u0148latma.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> Uru\u015fda go\u015funy\u0148 \u00fdaragly \u00e7akny\u015fygy, je\u0148.<\/p><ul><li>Men gazaply s\u00f6we\u015flere g\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistandan geldim. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Batyr s\u00f6we\u015fde belli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015fa-ba\u015f uru\u015f, g\u00f6re\u015f.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddary\u015f, g\u00f6re\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u015fde\u015f","meaning":"<div><p>Bilelikde s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 s\u00f6we\u015fde\u015f \u00fdolda\u015flaryndan galanlygyna \u00fd\u00fcregi gysyp, gynanjyndan aglasy gelip durdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u015fje\u0148","meaning":"<div><p>Bir i\u015f ugrunda jan a\u00fdaman g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4n, s\u00f6we\u015f ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Agitasi\u00fda a\u00fddy\u0148, \u00e7u\u0148 mazmunly, konkret we s\u00f6we\u015fje\u0148 bolmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u015fje\u0148lik","meaning":"<div><p>S\u00f6we\u015fje\u0148 bolmaklyk, g\u00f6re\u015fje\u0148lik.<\/p><ul><li>Watanymyzy\u0148 s\u00f6we\u015fje\u0148lik kuwwatyny berkle\u015fdir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6we\u015fmek","meaning":"<div><p>1. <span>Harby termin<\/span> S\u00f6we\u015f alyp barmak, s\u00f6we\u015f etmek, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar \u00f6r\u00e4n uly mertlik bilen s\u00f6we\u015fipdirler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6re\u015f etmek, uru\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddary\u015f etmek, \u00fde\u0148ilmejek bolup g\u00f6re\u015f etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6w\u00fct","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Insiz uzyn \u00fdaprakly, \u00e7e\u00fde \u015fahaly aga\u00e7, tal.<\/p><ul><li>S\u00f6w\u00fct \u00e7ybygyndan sebet \u00f6rd\u00fcrmek gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6w\u00fctlik","meaning":"<div><p>S\u00f6w\u00fcdi\u0148 k\u00f6p g\u00f6geren \u00fderi.<\/p><ul><li>S\u00f6w\u00fctlikde salkynja \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6w\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Gelen myhmany\u0148 hatyrasy \u00fc\u00e7in so\u00fdul\u00fdan mal.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 da\u00fdysyny\u0148 so\u00fdan s\u00f6w\u015fi gara gazanda bygyrdap ga\u00fdnady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6w\u00fc\u015f i\u00fdse\u0148, \u00e7ebi\u015f i\u00fd, maza berer di\u015fi\u0148e. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6z","meaning":"<div><p>1. A\u00fdry-a\u00fdry d\u00fc\u015f\u00fcnjeleri a\u0148latmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n geple\u00fdi\u015f birligi.<\/p><ul><li>S\u00f6zler bogunlara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geple\u015fik, gep, g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 \u00fd\u00fcreginden syzdyryp a\u00fddan so\u0148ky s\u00f6zleri A\u00fdsoltana makul geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>K\u00f6p s\u00f6z\u00fc\u0148 azy \u00fdag\u015fy, az s\u00f6z\u00fc\u0148 -- uzy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Tyg \u00fdarary biter, s\u00f6z \u00fdarasy bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6p\u00e7\u00fclik arasynda \u00fdygnakda edilen \u00e7yky\u015f, nutuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6za\u00fddyjy","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gyzyny gelilige dilem\u00e4ge bar\u00fdan, guda\u00e7ylyga iberil\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>O\u0148a gel\u00fd\u00e4n s\u00f6za\u00fddyjylary\u0148 bir n\u00e4\u00e7esini A\u00fdsoltana du\u00fddurman, \u00f6zi yzyna ga\u00fdtaryp go\u00fdber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zba\u015fy","meaning":"<div><p>Bir eseri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden beril\u00fd\u00e4n gysga\u00e7a giri\u015f d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zek","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokan\u00e7ly wenerik kesel, sifilis, s\u00f6zenek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n dik baldakly, p\u00fcrli \u00e7e\u00fde \u00f6s\u00fcmlik, gyrymsy aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zenek","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span><span>Seret<\/span> s\u00f6zek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zlem","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Grammatik we intonasi\u00fda ta\u00fddan normala\u015fan s\u00f6zleri\u0148 d\u00fcz\u00fcmi \u00fda-da gutaran pikiri a\u0148lad\u00fdan \u00fdeke bir s\u00f6z, j\u00fcmle.<\/p><ul><li>Biz ge\u00e7ilen sapaklary ga\u00fdtala\u00fdardyk, gara tagtany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne s\u00f6zlem \u00fdazyp analizle\u00fd\u00e4rdik. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> geplemek 1.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcmde bir gezek \u00fdalan s\u00f6zledim. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7altlyk bilen mikrofony a\u00e7dy-da, \u00f6z \u00fd\u00fcreginden jo\u015fup \u00e7yk\u00fdan s\u00f6zlerini bat bilen s\u00f6zlem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Poltoraski\u00fd her mitingde s\u00f6zledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> geplenmek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gepletmek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> geple\u015fmek.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 adatda gelin-gyzlar bilen s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge degi\u015fm\u00e4ge \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n w\u00e4\u015fi, \u015fowhun bir \u00fdigitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Olar gapyny\u0148 iki \u00fdanynda durup s\u00f6zle\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zl\u00fck","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f berlen \u00fda-da bir dilden ba\u015fga bir dile terjime edilen elipbi\u00fd tertibind\u00e4ki s\u00f6zleri\u0148 \u00fdygyndysy.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilini\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fli s\u00f6zl\u00fcgi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir dild\u00e4ki \u00e4hli s\u00f6zleri\u0148 \u00fda-da bir eserde ulanyl\u00fdan s\u00f6zleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen dilini\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fli s\u00f6zl\u00fcgine giren arap-pars s\u00f6zlerini\u0148 k\u00f6p\u00fcsi h\u00e4zir tanalmaz \u00fdaly bolup gidipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6zme-s\u00f6z","meaning":"<div><p>Her bir s\u00f6zi bo\u00fdun\u00e7a, \u00fdeke-\u00fdeke s\u00f6z yzarlap, bol\u015fy \u00fdaly, jikme-jik, doly.<\/p><ul><li>Bu teksti s\u00f6zme-s\u00f6z barlap \u00e7ykdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> seb\u00e4p.<\/p><ul><li>Onu\u0148 girip-\u00e7ykmasy her sapar belli bir s\u00f6\u00fd bilen baglany\u015fykly bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eziz bir s\u00f6\u00fd bilen ilaty \u00f6z yzyna e\u00fderdip bilse, o\u0148a \u015fol besdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Birinde \u00f6z\u00fc\u0148e s\u00f6\u00fdgi d\u00f6retmek, \u00f6z\u00fc\u0148i halatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Isleg-arzuw d\u00f6retmek, gowy g\u00f6rd\u00fcrmek, halatmak.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdd\u00fcren-de dil, k\u00f6\u00fdd\u00fcren-de dil. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fde","meaning":"<div><p>1. I\u015figi\u0148 iki tarapyndaky gabsa berkidil\u00fd\u00e4n aga\u00e7, s\u00f6\u00fdeg.<\/p><ul><li>I\u015figi\u0148 her s\u00f6\u00fdesine bir elini urup, \u00e7alarak \u00fc\u0148z\u00fck atanda, ol gyzy\u0148 iki \u00f6r\u00fcm \u00fdogyn gara sa\u00e7lary has hem uzalan \u00fdaly bolup, d\u00f6\u015fi dartylan k\u00f6\u00fdnegi \u00fdyrtara geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Arkada\u00fdan\u00e7, arka.<\/p><ul><li>E\u00fdesi \u00fdogu\u0148, s\u00f6\u00fdesi \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> s\u00f6\u00fdeg 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdebag","meaning":"<div><p>I\u015figi\u0148 s\u00f6\u00fdesi bilen t\u00e4rim birle\u015fdirilip da\u0148yl\u00fdan bag.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdeg","meaning":"<div><p>1. Bir zady dir\u00e4p saklamak \u00fc\u00e7in s\u00f6\u00fdelip go\u00fdlan direg, pa\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> s\u00f6\u00fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdelmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere direlip, \u00fdaplanylyp go\u00fdulmak, s\u00f6\u00fdeg, pa\u00fda edilmek.<\/p><ul><li>I\u00e7ine sulfat gapgarylan kagyz haltalar biri-birlerine s\u00f6\u00fdelip go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Arkada\u00fdan\u00e7 bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdemek","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere dir\u00e4p go\u00fdmak, saklamak \u00fc\u00e7in s\u00f6\u00fdeg, pa\u00fda etmek, \u00fdaplamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdeni\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e s\u00f6\u00fdenip durmak, bir \u00fdere, tarapa \u00fdaplany\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e arkada-\u00fdan\u00e7 bolmak, arkala\u015fmak.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdeni\u015fen \u00fdykylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada direlip durmak, s\u00f6\u00fdeg bolmak, \u00fdaplanmak.<\/p><ul><li>Ol piline s\u00f6\u00fdenip duran \u00fdetginjek \u00fdigidi\u0148 \u00fdanyna gola\u00fd bardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 \u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine da\u00fdanmak, birini arka edinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fde\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady s\u00f6\u00fdem\u00e4ge, direm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdget","meaning":"<div><p>1. Bir zady berk saklamak \u00fc\u00e7in direl\u00fd\u00e4n direg, s\u00f6\u00fdeg, da\u00fdan\u00e7.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigit tirseklerini dyzyna dir\u00e4p, ellerini\u0148 a\u00fdasyny e\u0148egine s\u00f6\u00fdget etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddardam, goldaw, k\u00f6mek.<\/p><ul><li>Aljyra\u0148\u0148y ar\u00e7yna Jumadurdyny\u0148 s\u00f6zi s\u00f6\u00fdget boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdgetlemek","meaning":"<div><p>1. S\u00f6\u00fdget bilen berkitmek, s\u00f6\u00fdget, direg diremek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddardam bermek, k\u00f6mek etmek, goldamak.<\/p><ul><li>G\u00f6roglyny s\u00f6\u00fdgetl\u00e4p, haremhanadan alyp \u00e7ykdylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdgetlenmek","meaning":"<div><p>1. S\u00f6\u00fdget bilen berkidilmek, s\u00f6\u00fdget, direg urulmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddardam edilmek, k\u00f6mek edilmek, goldanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdgi","meaning":"<div><p>1. Gowy g\u00f6rmeklik, halamaklyk du\u00fdgusy, y\u015fk.<\/p><ul><li>\u015eol wagt \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsine hy\u00fdanat eden M\u00e4hrini\u0148 suraty onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 Kemin\u00e4 bolan s\u00f6\u00fdg\u00fcsi \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat hakynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n isleg, arzuw, me\u00fdil.<\/p><ul><li>Onu\u0148 okuwa bolan s\u00f6\u00fdg\u00fcsi g\u00fcn-g\u00fcnden art\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdg\u00fcli","meaning":"<div><p>1. Gowy g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, a\u015fyk bolnan, halan\u00fdan, s\u00f6\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsine wepadar, ykraryna berk bir s\u00f6\u00fdg\u00fcli tapan bolsa\u0148, meni\u0148 ol ara d\u00fc\u015fm\u00e4ge hakym \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdadyna s\u00f6\u00fdg\u00fcli a\u00fdaly d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy g\u00f6r\u00fclmeklige mynasyp bolan.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli \u015fahyrymyz Magtymgulyny\u0148 go\u015fgulary h\u00f6wes bilen okal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdke\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e degip s\u00fcrt\u00fclmek, degip ge\u00e7mek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir hy\u00fdal bilen birine lak atmak, azar bermek, degmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdlemek","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> S\u00f6zlemek, geplemek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Makul bilmek, islemek, halamak.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 \u00f6\u00fdlenjek, s\u00f6\u00fdlese\u0148 meni\u0148 bilen bol, s\u00f6\u00fdlemese\u0148 gapdalymda otur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fdmek","meaning":"<div><p>1. Birine s\u00f6\u00fdgi bildirmek, a\u015fyk bolmak, birini halamak.<\/p><ul><li>Men \u00f6z k\u00e4rimi s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n ahyry! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada isleg, arzuw d\u00f6remek. Bir zady gowy g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Biz g\u00fcl\u00fcm, s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4ris birek-biregi. S\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4nligi\u0148 gizl\u00e4p bilmedi hergiz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fclmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcsine mynasyp bolmak, gowy g\u00f6r\u00fclmek, isleg-arzuwa du\u015f bolmak, halanmak.<\/p><ul><li>\u00ddene-de s\u00f6\u00fdersi\u0148 hem s\u00f6\u00fdlersi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Edil \u00fda\u015flykda \u00e7agany\u0148 ejesi tarapyndan s\u00f6\u00fd\u00fclmegini gowy g\u00f6r\u015fi \u00fdaly, ma\u0148a-da bu \u00fdakymlydy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>D\u00e4li d\u00e4lini s\u00f6\u00fder, molla -- \u00f6l\u00fcni. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fcnji","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bu\u015fluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fcnjilemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> bu\u015flamak.<\/p><ul><li>Peri zady getir\u00fd\u00e4n bolsa, s\u00f6\u00fd\u00fcnjil\u00e4p gelgin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Birinden \u00fda-da bir zatdan ho\u015fal bolmak, \u015fatlanmak, begenmek, guwanmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze oba \u00fderimiz \u00f6r\u00e4n sele\u0148 \u00fder eken -- di\u00fdip s\u00f6\u00fd\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p>D\u00f6re\u00fd\u00e4n \u015fatlyk, guwan\u00e7, begen\u00e7.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z begenjini b\u00fctin oba-da s\u00f6\u00fd\u00fcn\u00e7 bilen \u00fda\u00fdradasy geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00f6\u00fd\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i s\u00f6\u00fdmek, biri-biri\u0148 bilen gowy g\u00f6r\u00fc\u015fmek, hala\u015fmak.<\/p><ul><li>Gurt \u00f6zi bilen dogan dan hem artyk s\u00f6\u00fd\u015f\u00fcp gezen \u00fdigidi jan berende horkuldap aglady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen \u00f6z \u00fdanyndan gyzy Bahary\u0148 s\u00f6\u00fd\u015f\u00fcp nika stolunda \u00fdazyly\u015fany Ho\u015fgeldidir \u00f6\u00fdd\u00fcp pikirlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbse","meaning":"<div><p>\u00dder, \u00f6\u00fd we \u015f. m. s\u00fcp\u00fcrmek \u00fc\u00e7in s\u00fcbselikden edil\u00fd\u00e4n enjam.<\/p><ul><li>Ejesi eline s\u00fcbse alyp, ojagy\u0148 ba\u015fyny syry\u015fdyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbseg\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Howly, gapy s\u00fcp\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Suw \u00e7ek\u00fd\u00e4n et, s\u00fcbseg\u00e4r et weli, h\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde meni bir \u00fdere \u00fderle\u015fdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbseg\u00e4rlik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> S\u00fcbseg\u00e4ri\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 s\u00fcbseg\u00e4rligi \u00fc\u00e7in on-\u00fdigrimi manat pul ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbseke\u015f","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> s\u00fcbseg\u00e4r.<\/p><ul><li>Sa\u0148a bir s\u00fcbseke\u015f \u00fdene \u00e4keldim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbselemek","meaning":"<div><p>S\u00fcbse bilen arassalamak, s\u00fcbse \u00e7almak, s\u00fcp\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Altyny\u0148 hatyrasy \u00fc\u00e7in onu\u0148 oturjak \u00fderini s\u00fcbseledi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbselenmek","meaning":"<div><p>S\u00fcbse bilen arassalanmak, s\u00fcbse bilen s\u00fcp\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbseletmek","meaning":"<div><p>S\u00fcbse bilen arassalatmak, s\u00fcbse bilen s\u00fcp\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbsele\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fcbse bilen arassala\u015fmak, s\u00fcbselem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, s\u00fcp\u00fcri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbselik","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> Mekgej\u00f6wen ma\u015fgalasyndan bolan, ba\u015fy se\u00e7elenip duran d\u00e4neli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>2. Ownuk \u015fahaly, \u00e7al re\u0148kli p\u00fcrli ot.<\/p><ul><li>Idedil\u00fd\u00e4n her gap gur\u00e7uk tohumyna 500 s\u00fcbselik etmek hasaby bilen, \u015fu d\u00f6w\u00fcrde s\u00fcbselik otlar ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar. <span>(W. Z. Ra\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6nde Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcbse\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> s\u00fcbseg\u00e4r.<\/p><ul><li>Meni s\u00fcbse\u00e7idir \u00f6\u00fdtd\u00fc\u0148mi?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcd\u00fcrlemek","meaning":"<div><p>Itip, \u00e7ekip \u00fd\u00f6retmek, s\u00fc\u00fdr\u00e4p, itel\u00e4p \u00e4kitmek.<\/p><ul><li>\u015eol sekuntda onu\u0148 \u00e7iginlerine awuly penje \u00fdapy\u015fdy-da, ony koridora bakan s\u00fcd\u00fcrl\u00e4p go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcd\u00fcrlenmek","meaning":"<div><p>Itilip, \u00e7ekilip \u00fd\u00f6redilmek, s\u00fc\u00fdrelip, itelenip \u00e4kidilmek.<\/p><ul><li>S\u00fcd\u00fcrlenip derrew getirildi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcd\u00fcrletmek","meaning":"<div><p>Itdirip, \u00e7ekdirip \u00fd\u00f6retdirmek, s\u00fc\u00fdredip, iteledip \u00e4kitdirmek.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148s\u00e4\u0148den s\u00fcd\u00fcrletmejek bolsa\u0148 g\u00f6rn\u00e4\u00fdmesin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcd\u00fcrle\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fcd\u00fcrlem\u00e4ge, s\u00fcd\u00fcrl\u00e4p \u00e4kitm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcle","meaning":"<div><p>I\u00fdimlik we \u00fdarmalyk \u00fc\u00e7in ekil\u00fd\u00e4n d\u00e4neli \u00fdazlyk ekini.<\/p><ul><li>Men ony gowrulan s\u00fcle bilen bak\u00fdardym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcleke\u00fd","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 we ha\u00fdwany\u0148 agyz bo\u015flugynda emele gel\u00fd\u00e4n suwuklyk.<\/p><ul><li>Erinlerini\u0148 s\u00fcleke\u00fdlerini salla\u015fyp dur\u00fdarlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclg\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Towuklar ma\u015fgalasyndan bolan me\u00fddan gu\u015fy, \u00fdabantowuk.<\/p><ul><li>Gezi\u015fip \u00fd\u00f6ren s\u00fclg\u00fcnleri g\u00f6rjek bolup gamy\u015flary\u0148 arasyna eglip, g\u00f6z\u00fcni \u00fditi-\u00fditi gezdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcllerilmek","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlyk \u00fda-da yssy zerarly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 terligi ga\u00e7yp ugramak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7den, ysgyndan ga\u00e7mak, kuwwatsyzlanmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Emelsiz g\u00f6r\u00fcnmek, gow\u015fak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fclleri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlyk \u00fda-da yssy zerarly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 terligi ga\u00e7y\u015fmak, ba\u015flary sallany\u015fmak.<\/p><ul><li>Boz me\u00fddany bez\u00e4n g\u00f6k otlary\u0148 \u00fd\u00fczi biraz s\u00fclleri\u015fipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7y\u015fmak, kuwwatsyzla\u015fmak, gow\u015fa\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcllermek","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlyk \u00fda-da yssy zerarly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 terligi ga\u00e7mak, terligi ga\u00e7yp ba\u015fy sallanmak.<\/p><ul><li>Bagy\u0148 a\u015fagyndaky g\u00f6k otlary\u0148 s\u00fcller\u00fd\u00e4nine g\u00f6zi d\u00fc\u015fende bolsa o\u00fda \u00e7\u00fcmdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7mak, gow\u015fak g\u00f6r\u00fcnmek, kuwwatsyzlanmak.<\/p><ul><li>Eginleri s\u00fcllerip a\u015fak \u00e7\u00f6k\u00fcpdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcllertmek","meaning":"<div><p>1. Suwsuzlyk \u00fda-da yssy zerarly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 terligini ga\u00e7yrmak, ba\u015flaryny sallatmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7yrmak, ysgyndan d\u00fc\u015f\u00fcrmek, gow\u015fak etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fclm\u00fcremek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i a\u015fak tutup, k\u00e4n geplem\u00e4n oturmak d\u00e4bi, \u00f6z\u00fc\u0148i alyp barmagy\u0148 bir manerasy.<\/p><ul><li>Men gelin bolup s\u00fclm\u00fcr\u00e4p oturman, gelen g\u00fcn\u00fcmden ba\u015flaphaly \u00fd\u00fcw\u00fcrtdim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclm\u00fcretmek","meaning":"<div><p>K\u00e4n gepletm\u00e4n, \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak, tutduryp oturtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fclm\u00fcre\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00e4n geplem\u00e4n, a\u015fak seredi\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Hatar-hatar otyr gyzlar d\u00fcz\u00fcl\u015fip haly \u00e7it\u00fd\u00e4r, s\u00fclm\u00fcre\u015fip, s\u00fcz\u00fcl\u015fip. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclpermek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdlen uzyn, gi\u0148 egin-e\u015fik \u00fderden s\u00fc\u00fdrenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde elmydama \u00fdakasy py\u015fdyl \u00fdakaly, dyzyna \u00fdetip duran ak k\u00f6\u00fdnegi bilen gi\u0148 s\u00fclperip duran ak balagy bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Uzyn ge\u00fdim ge\u00fdip s\u00fc\u00fdr\u00e4p \u00fd\u00f6rmek, sallam-sajak ge\u00fdinmek.<\/p><ul><li>\u00abTokmak\u00bb dost, bu balakly towuk \u00fdaly ala donly, s\u00fclp\u00fcld\u00e4p bar\u00fdan py\u00fdadany tana\u00fdarmy\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclp\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>Uzyn, gi\u0148 ge\u00fdim ge\u00fdip, \u00fderden s\u00fc\u00fdr\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fclp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Uzy ge\u00fdim ge\u00fdip, \u00fderden s\u00fc\u00fdre\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Olar sy\u00fdlaryny s\u00fc\u00fdre\u015fip s\u00fclp\u00fclde\u015fip \u00fd\u00f6rler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fclsat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Go\u015fun, go\u015funa gerekli ok-\u00fdarag, i\u00fdmit.<\/p><ul><li>K\u00f6neler \u00f6zlerini\u0148 asyrlyk s\u00fclsatlaryny \u00f6zleri bilen alyp \u00f6t\u00e4gid\u00fd\u00e4n bolsalar, terbi\u00fde\u00e7ilik i\u015fi on\u00e7akly k\u00f6z bolmazdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcl\u00e7i","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Deslapky der\u0148ew i\u015fini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n prokuratura i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Harby s\u00f6we\u015f suduny\u0148 s\u00fcl\u00e7\u00fcsi Ezizi soraga \u00e7agyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Heniz k\u00f6p g\u00fcn hem ge\u00e7m\u00e4ndi, bu i\u015fi der\u0148em\u00e4ge \u00fd\u00f6rite s\u00fcl\u00e7i geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcl\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>S\u00fcl\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, wezipesi.<\/p><ul><li>Ol prokuraturada s\u00fcl\u00e7\u00fclik i\u015finde i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcl\u00fck","meaning":"<div><p>\u00ddapy\u015fan ha\u00fdwanlaryny\u0148 ganyny sorup \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fc\u00fdji suw gur\u00e7ugy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. De\u015fikden s\u00fcmelgeden we \u015f. m. \u00fderden ge\u00e7irmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sowuk \u00fdarag sokmak.<\/p><ul><li>Gon\u00e7ar olary\u0148 \u00fcst\u00fcne okdurylyp, onu\u0148 b\u00f6wr\u00fcnden gyly\u00e7 s\u00fcmd\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmek","meaning":"<div><p>Egirmek \u00fc\u00e7in darakdan ge\u00e7irilen \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u0148, pagtany\u0148 we \u015f. m. s\u00fc\u00fd\u00fcmi.<\/p><ul><li>Nurjahan s\u00fc\u00fdkd\u00fcren s\u00fcmegini eline orady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7alasyn elleri s\u00fcmek \u00fdaly pagtalary ma\u015fyn \u00fdaly \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmelge","meaning":"<div><p>1. S\u00fcm\u00fcp ge\u00e7il\u00fd\u00e4n de\u015fik \u00fda-da aralyk.<\/p><ul><li>Ol diwardan s\u00fcmelge a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ugursyz \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, \u00f6\u00fd, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ma\u015fgalama s\u00fcmelge gerek, n\u00e4tsemk\u00e4m? -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bir s\u00fcmelge salmaga k\u00f6mekle\u015fdi garyp il. <span>(A. Kekilow, \u00c7opan we Paty\u015fa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmg\u00fcrinmek","meaning":"<div><p>S\u00fcmg\u00fcrip burnu\u0148y arassalamak.<\/p><ul><li>Durdy s\u00fcmg\u00fcrindi-de \u00e7ekgelerini s\u00fcp\u00fcri\u015fdirdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmg\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Burnu\u0148dan batly dem go\u00fdbermek, arkaly burnu\u0148y arassalama, burnu\u0148 s\u00fcm\u00fcgini a\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fcmelgeden ge\u00e7mek, de\u015fikden \u00fda-da bir aralykdan \u00fdapylyp, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>\u015eol wagtda wagony\u0148 a\u015fagyndan s\u00fcm\u00fcp ge\u00e7en bir g\u00f6wr\u00e4 g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdere baryp girmek, sokulmak, \u00fderle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol bir me\u00fddan \u00fd\u00f6r\u00e4nden so\u0148, g\u00fcr toka\u00fda s\u00fcmdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>S\u00fcmen eken ol bir \u00fdolba\u015f\u00e7y i\u015fe. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmm\u00fcl","meaning":"<div><p>Gawun-garpyzy\u0148 bi\u015fendigini \u00fda-da \u00e7igdigini bilmek \u00fc\u00e7in onu\u0148 bir gapdalyndan de\u015filip alyn\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Garpyzy\u0148 bir \u00fderinden s\u00fcmm\u00fcl almasa\u0148, \u00fda iki \u00fdarmasa\u0148, onu\u0148 i\u00e7ini\u0148 gyzyldygyny, sarydygyny da\u015fyndan sa\u00fdgarmak m\u00fcmkin d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcmm\u00fcllemek","meaning":"<div><p>S\u00fcmm\u00fcl alyp g\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fck","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe bir zat hantama bolup s\u00fcms\u00fcnip, syrganyp \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fcklik","meaning":"<div><p>Hemi\u015fe bir zat hantama bolup \u00fd\u00f6rmeklik, syrganyp, s\u00fcms\u00fcnip \u00fd\u00f6rmeklik, s\u00fcms\u00fcgi\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fcle","meaning":"<div><p>Gelin-gyzlary\u0148 b\u00f6r\u00fcklerine, tah\u00fdalaryna dakyn\u00fdan \u015felpeli bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>B\u00f6r\u00fcgini\u0148 etegind\u00e4ki s\u00fcms\u00fcleler iki baka yrany\u015fyp, \u00e7ala \u015fy\u0148\u0148yrda\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>Bir zat agtardyp, g\u00f6zledip \u00fd\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fcni\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Asyrgany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, bir zat g\u00f6zle\u015fip \u00fd\u00f6rmek (it, \u015fagal we \u015f. m. ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><ul><li>Itler k\u00f6lege arap, ondan-o\u0148a s\u00fcms\u00fcni\u015fip ba\u015fla\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat agtary\u015fyp, pe\u00fdda g\u00f6zle\u015fip \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcms\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Ysyrganyp \u00fd\u00f6rmek, bir zat g\u00f6zl\u00e4p \u00fd\u00f6rmek (it, \u015fagol we \u015f. m. ha\u00fdwanlar barada).<\/p><ul><li>\u00ddyldyz \u00fdagtysyna k\u00e4 \u00fderde s\u00fcms\u00fcnip \u00fd\u00f6ren tilkini\u0148 s\u00fcmekli gu\u00fdrugy sa\u00fdga-ryl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat g\u00f6zl\u00e4p, agtaryp \u00fd\u00f6rmek (adam barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcm\u00fck","meaning":"<div><p>Burundan ak\u00fdan \u015fepbe\u015fik suwuklyk.<\/p><ul><li>Annaguly s\u00fcm\u00fcgini \u00e7ekip, \u00fd\u00fcz\u00fcni sallap, \u00fdygym\u00e7ylary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7ip, ga\u00fdra \u00e7etd\u00e4ki pagta \u00fdygnanlary\u0148 \u00fdanyna bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcm\u00fckli","meaning":"<div><p>Burnuny\u0148 s\u00fcm\u00fcgini akdyryp \u00fd\u00f6ren, s\u00fcm\u00fcgini saklap bilme\u00fd\u00e4n, \u00f6z\u00fcni o\u0148arma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcm\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fcmelgeden, de\u015fikden \u00fdapyrylyp, \u00fdygrylyp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Biz s\u00fcmelgeden s\u00fcml\u00fcp ge\u00e7dik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere baryp girmek, sokulmak, arala\u015fmak.<\/p><ul><li>Men k\u00f6prini\u0148 a\u015fagyna s\u00fcm\u00fcldim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne g\u00f6rnenine \u00f6k\u00fcnip, k\u00f6pl\u00fcge s\u00fcml\u00fcp gitmek\u00e7i boldum. <span>(\u00abTokmak\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcm\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n ge\u00fdimi a\u015fak \u00e7\u00fcmr\u00fcp ge\u00fdmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni tanatmajak bolup, telpegini a\u015fak s\u00fcm\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcnj\u00fclmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sanjylmak.<\/p><ul><li>Tiken s\u00fcnj\u00fclmek.<\/li><li>I\u0148\u0148e s\u00fcnj\u00fclmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcnnet","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini kada, d\u00e4p.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4bir halklary\u0148 ogul \u00e7agalaryny\u0148 erkeklik organyny\u0148 p\u00fcr\u00e7\u00fcgini\u0148 ujuny kesip a\u00fdyrmaklyk d\u00e4bi.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcnnetlemek","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Ogul \u00e7agany\u0148 erkeklik organyny\u0148 p\u00fcr\u00e7\u00fcgini\u0148 ujundan kesip a\u00fdyrmak, s\u00fcnnet etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcnnetlenmek","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Ogul \u00e7agyny\u0148 erkeklik organyny\u0148 p\u00fcr\u00e7\u00fcgini\u0148 ujundan kesilip a\u00fdrylmak, s\u00fcnnete \u00fdatyrylmak, s\u00fcnnet edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcnni","meaning":"<div><p>Musulmanlary\u0148 bir mezhebi.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcpleme","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00fcpl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcplemek","meaning":"<div><p>1. Syryp-s\u00fcp\u00fcrip bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, toplamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nebsew\u00fcrlik bilen i\u00fdmek, syryp-s\u00fcp\u00fcrip i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Dik duran \u00fderinden dodaklary bilen \u00fderi s\u00fcpl\u00e4p, naharyny gutaryp bar\u00fdardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcplenmek","meaning":"<div><p>1. Syrylyp bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, toplanmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nebsew\u00fcrlik bilen i\u00fdilmek, syrylyp-s\u00fcp\u00fcrilip i\u00fdilmek (nahar hakda).<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddere degipduran uzyn bolmak, \u00fderden s\u00fc\u00fdrenmek (ge\u00fdim hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcple\u015fmek","meaning":"<div><p>Syryp-s\u00fcp\u00fcrip topla\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>S\u00fcpl\u00fck s\u00fcple\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcpl\u00fck","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrilip toplanan, \u00fdygnalan \u00e7\u00f6p-\u00e7alam, \u00e7\u00f6p-\u00e7alam galyndysy, s\u00fcpleme.<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u00fdaly da\u015farda tamdyra odun eltjek bolup, s\u00fcpl\u00fckleri syry\u015fdyryp \u00fd\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcdik","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni o\u0148arman s\u00f6llerip \u00fd\u00f6ren, \u00fcst-ba\u015fy \u00fdyrtyk-\u00fdirik, ele\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00fcp\u00fcdik.<\/p><ul><li>Gandym agany\u0148 ogly Gurt s\u00fcp\u00fck tir\u00fdekke\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrgi\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00fcbse.<\/p><ul><li>Gap-\u00e7anaklar, d\u00fcrtg\u00fc\u00e7ler, py\u00e7aklar, s\u00fcp\u00fcrgi\u00e7ler \u00fderli-\u00fderinde. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fcbse bilen arassalanmak, syrylmak.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7i suwlangy, t\u00e4miz s\u00fcp\u00fcrilgidi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Syrylyp, s\u00fcrt\u00fclip a\u00fdrylmak, arassalanmak.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fczi s\u00fcp\u00fcrildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aradan \u00e7ykarylyp kowulmak.<\/p><ul><li>Ak paty\u015fany\u0148 galyndysy s\u00fcp\u00fcrilip zy\u0148ylmaga ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrinibermek","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrinip ba\u015flamak, s\u00fcp\u00fcrinmegi\u0148i dowam etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrinmek","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrip arassalanmak, t\u00e4mizlenmek.<\/p><ul><li>Ol derrew \u00fd\u00fcz\u00fcni sabynlap \u00fduwup, o\u0148atja s\u00fcp\u00fcrindi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcri\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fcp\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, arassala\u015fmak, t\u00e4mizle\u015fmek, syry\u015fmak.<\/p><ul><li>Howly s\u00fcp\u00fcri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fdi, d\u00fc\u015fegi we \u015f. m. s\u00fcbse bilen arassalamak, t\u00e4mizlemek.<\/p><ul><li>Onsuz hem arassa howlyny yhlas bilen s\u00fcp\u00fcrm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady syryp a\u00fdyrmak, arassalamak.<\/p><ul><li>Nursoltan ba\u015fyndaky \u00fdaglygy bilen g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aradan \u00e7ykaryp a\u00fdyrmak, kowmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcp\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fdi, d\u00fc\u015fegi we \u015f. m. s\u00fcbse bilen arassalatmak, t\u00e4mizletmek.<\/p><ul><li>Myhmanlar gelm\u00e4nk\u00e4, \u00f6\u00fdi s\u00fcp\u00fcrtmek gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady syryp a\u00fdyrtmak, arassalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrbe-s\u00fcr","meaning":"<div><p>Yzy bilen yzys\u00fcre.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzy bilen s\u00fcrbe-s\u00fcr gelin hem \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6retdirip herekete getirtmek (ulug hakda).<\/p><ul><li>Has beter hem Kelew ma\u015fyny\u0148 rulundan \u00fdapy\u015fyp, m\u00f6jege ma\u015fyny s\u00fcrd\u00fcrmedi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir ugra hereket etdirmek, \u00fd\u00f6retdirmek.<\/p><ul><li>Mallary otluga s\u00fcrd\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Itip s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Kir\u015fene bula\u015fyp \u00fdatyr ol ine, Meret ok s\u00fcrd\u00fcrdi t\u00fcpe\u0148e \u00fdene. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ekmek \u00fc\u00e7in topragy\u0148 \u00fdokarky gatlagyny azal we \u015f. m. bilen agdartmak.<\/p><ul><li>\u00dder s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrek\u00e7i","meaning":"<div><p>Kire\u00fdine mal s\u00fcr\u00fcp \u00e4kid\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrek\u00e7ilik","meaning":"<div><p>S\u00fcrek\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcren","meaning":"<div><p>1. Tilki, \u015fagal we \u015f. m. ha\u00fdwanlary\u0148 \u00fder gazyp \u00fda\u015fa\u00fdan gi\u0148 hini.<\/p><ul><li>Kerwenler hem h\u00e4lki gulpy d\u00f6w\u00fck ku\u00fdzeleri\u0148i tilkini\u0148 s\u00fcrenini\u0148 agzynda ta\u015flap gidenler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ja\u00fd, \u00f6\u00fd, girelge.<\/p><ul><li>Nemesleri\u0148 bosgunlary girere s\u00fcren tapman, ibirtde-zibirt bolup, top oklaryny\u0148 astynda mynjyra\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148em \u015funu\u0148 \u00fdaljak s\u00fcren edinmegimiz gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrgi","meaning":"<div><p>I\u00e7i ge\u00e7irip arassalamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan derman.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrg\u00fcn","meaning":"<div><p>Tussag edilenleri uzak \u00fderlere iberip, jeza bermegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Swerdlowa s\u00fcrg\u00fcnden ga\u00e7maklyk 1912-nji \u00fdylda ba\u015fartdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Eredilip \u00fcst\u00fcnden demir pe\u00e7at basyp berkitmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, re\u0148kli, \u015fepbik pisint madda.<\/p><ul><li>I\u015figi m\u00f6h\u00fcrlemek \u00fc\u00e7in s\u00fcrg\u00fc\u00e7 ta\u00fd\u00fdarlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrg\u00fc\u00e7lemek","meaning":"<div><p>S\u00fcrg\u00fc\u00e7 bilen m\u00f6h\u00fcrlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrg\u00fc\u00e7lenmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrg\u00fc\u00e7 bilen m\u00f6h\u00fcrlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrg\u00fc\u00e7letmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrg\u00fc\u00e7 bilen m\u00f6h\u00fcrletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcri","meaning":"<div><p>1. Bile gez\u00fd\u00e4n bir me\u0148ze\u015f ha\u00fdwanlary\u0148 topary.<\/p><ul><li>Olar s\u00fcri bolup gez\u00fd\u00e4rler, otla\u00fdan wagtlarynda hemi\u015fe gezegine biri garawul\u00e7ylyk \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>S\u00fcr\u00fcden a\u00fdrylan go\u00fdny gurt gapar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dc\u00fd\u015fmek, toplum, topar.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fderden minom\u00fdotlary\u0148 s\u00fcr\u00fcsi birden g\u00fcmm\u00fcrde\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcri-s\u00fcri","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e s\u00fcri.<\/p><ul><li>Ummasyz gi\u0148 \u00f6r\u00fclerde s\u00fcri-s\u00fcri go\u00fdunlarymyz, sygyrlarymyz we bedew atlarymyzy\u0148 s\u00fcr\u00fcleri bakyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Topar-topar, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek, toplum-toplum.<\/p><ul><li>Samol\u00fdotlar g\u00fcrl\u00e4p galyp, g\u00f6kde s\u00fcri-s\u00fcri u\u00e7\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrleni\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fcri-s\u00fcri bolup \u00fd\u00f6rmek, topar-topar bolup \u00fd\u00f6rmek, bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Her biri g\u00fc\u00fdz go\u00fdberlen tokly \u00fdaly gazlar s\u00fcrleni\u015fip gezer \u00fd\u00f6rerdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Adamlar s\u00fcrleni\u015fip bar\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrlenmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015fmek, toplanmak, topar bolup \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrme","meaning":"<div><p>Sa\u00e7y, kirpigi we \u015f. m. garaltmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan bo\u00fdag.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 gyzyl bolsa, s\u00fcrme bilen gizl\u00e4p bilmersi\u0148. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrl\u00fcp jo\u00fdasyz ekil\u00fd\u00e4n bakja ekini (esasan gawun, garpyz hakda).<\/p><ul><li>Artyk ondan so\u0148 s\u00fcrmekini\u0148 i\u00e7ine girdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrmelemek","meaning":"<div><p>S\u00fcrme bilen bo\u00fdamak, s\u00fcrme \u00e7almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrmelenmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrme bilen bo\u00fdalmak, s\u00fcrme \u00e7alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrmeletmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrme bilen bo\u00fdatmak, s\u00fcrme \u00e7aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpek","meaning":"<div><p>Da\u015frakdan \u00e7en\u00e4p, dikilgi a\u015fyklary urmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan tegelek \u00fd\u00fclmek da\u015f \u00fda gur\u015fun.<\/p><ul><li>Oglanjygy\u0148 s\u00fcrpek zy\u0148maga \u00f6kdeliginden ba\u015fga g\u00f6rkezer \u00fdaly zady \u00fdokdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 s\u00fcrpegimi tapyp ber! <span>(A Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpelmek","meaning":"<div><p>\u00ddere degip \u00fd\u00fclmenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpemek","meaning":"<div><p>\u00dderden dowamly s\u00fc\u00fdremek, \u00fdere degrip \u00fd\u00fclmemek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen agyr \u00e4digini \u00fdere s\u00fcrp\u00e4p, yzyna dolandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpenmek","meaning":"<div><p>\u00dderden s\u00fc\u00fdrenip durmak, uzyn bolmak.<\/p><ul><li>\u015eahalary\u0148 \u00fdere s\u00fcrpen\u00fd\u00e4n p\u00fcrleri ekin me\u00fddanlaryna sallanypdyr. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpen\u00e7ek","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00e7ek zat, typan\u00e7ak \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrpen\u00e7eklik","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00e7eklik, typan\u00e7aklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrtd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00fc\u00fdkedip \u00e7aldyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 gapdalyny ikinji bir zada degrip sydyrtdyrmak, gar\u015fy-gar\u015fy s\u00fcrt\u00e4p i\u00fddirmek, \u00fdondurmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddakdyrmak, \u00e7akdyrmak.<\/p><ul><li>K\u00fck\u00fcrt s\u00fcrtd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrte\u00e7","meaning":"<div><p>Gap-\u00e7anak \u00fduwlanda s\u00fcrt\u00fcp arassalamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan mo\u00e7alka b\u00f6legi \u00fda-da s\u00fc\u00fd\u00fcmi.<\/p><ul><li>Gazany s\u00fcrte\u00e7 bilen \u00fduwsa\u0148 arassa bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00fc\u00fdk\u00e4p \u00e7almak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady ikinji bir zada degrip, o\u00fdkap s\u00fc\u00fdkemek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakmak, \u00e7akmak.<\/p><ul><li>K\u00fck\u00fcrt s\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcrt\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00fc\u00fdkelip \u00e7alynmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e gezek s\u00fcrt\u00fclip arassalanan ge\u00fdimi esgini ga\u00fdtadan \u00f6ll\u00e4p durmak bilen birn\u00e4\u00e7e gezek \u00fct\u00fcklemeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat ikinji bir zada degip \u00fd\u00fczi sypyrylmak, \u00fd\u00fczi \u00fdukalmak, o\u00fdkalmak.<\/p><ul><li>Gabar\u00e7yklar eli\u0148 a\u00fdasyny\u0148 fiziki i\u015f wagtynda has k\u00f6p s\u00fcrt\u00fclmeklige du\u00e7ar bol\u00fdan \u00fderlerinde emele gel\u00fd\u00e4rler. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00e7ek","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcne ygal \u00fdagyp typan\u00e7ak bolan do\u0148 \u00fder.<\/p><ul><li>\u00dder do\u0148anso\u0148, \u00fdollar s\u00fcr\u00e7ek bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00e7eklik","meaning":"<div><p>S\u00fcr\u00e7ek bolmaklyk, s\u00fcr\u00e7ekligi\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6redilip herekete getirilmek (ulag hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Bir ugra hereket etdirilmek, \u00fd\u00f6redilmek, kowlup \u00e4kidilmek.<\/p><ul><li>Sargyt bahanasy bilen \u00e7arwalary\u0148 mallary toplanyp s\u00fcrl\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Itilip \u00fderine eltilmek, itilip s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>4. Ekmek \u00fc\u00e7in topragy\u0148 \u00fdokary gaty azal we \u015f. m. bilen agdarylmak.<\/p><\/div><div><p>5. S\u00fcrt\u00fclip i\u00fdilmek, \u00fd\u00fczi s\u00fcrt\u00fclmek.<\/p><ul><li>Bir asuda tomus gijesi garry \u00e7opan \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 gapysynda insizje \u00fd\u00fczi s\u00fcrlen halyjygyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde s\u00fc\u00fdn\u00fcp \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00fcm","meaning":"<div><p>Ekmek \u00fc\u00e7in topragy s\u00fcrmek prosesi, ekin \u00fderini i\u015fl\u00e4p bejeri\u015f i\u015fi, d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Ilki bilen gowa\u00e7a ekiljek \u00fderleri\u0148 \u00e4hli me\u00fddanynyda esasy s\u00fcr\u00fcmi doly ge\u00e7irmek zerur. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00fcm\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dder s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Birine, bir \u00fdere tarap omzamak, hereket etmek, h\u00fcj\u00fcm etmek.<\/p><ul><li>S\u00fcrn\u00fcp gel\u00fd\u00e4n du\u015fman soldatlaryny\u0148 hatary barha azal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine ha\u00fdbat atmak, azar bermek, birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6wjemek.<\/p><ul><li>Molla Ho\u015fly elind\u00e4ki \u00fdala\u0148a\u00e7 gamasyny \u00fdalpyldadyp, Wepany\u0148 \u00fcst\u00fcne s\u00fcr\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Topragy\u0148 \u00fdokarky gatlagyny azal we \u015f. m. bilen s\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, kowu\u015fmak (mal hakda).<\/p><ul><li>Ol ertiri\u0148 \u00f6z\u00fcnde ma\u015fgalasyny bizi\u0148kiler bilen ugradyp, \u00f6zi hem mallary s\u00fcr\u00fc\u015fjek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ta\u00fdyp gitmek, typmak.<\/p><ul><li>At s\u00fcrjek bolup, birden \u00fdolda s\u00fcr\u015f\u00fcp a\u015fylyp gid\u00e4\u00fdme! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcsd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u015eahy kellesi bilen urdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Eltip, baryp bir zada urdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcsek","meaning":"<div><p>S\u00fcsm\u00e4ge endik eden, s\u00fcs\u00fcp \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>S\u00fcsek sygyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcseklik","meaning":"<div><p>S\u00fcsmegi endik edenlik (mal hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcsmek","meaning":"<div><p>1. \u015eahy, kellesi bilen batly d\u00fcrtmek, kellesi bilen urmak.<\/p><ul><li>S\u00fcs\u00fcp tasdan garnyny-da \u00fdarypdy, saganja s\u00fc\u00fdd\u00fcni \u00fdere garypdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baryp bir zada urmak.<\/p><ul><li>\u00ddelli tamy\u0148 bir tarapynda guralan \u00e7o\u00fdun pe\u00e7i\u0148 turbalaryny s\u00fcs\u00fcp, \u00f6zi hem pe\u00e7i\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fd\u00fczin \u00fdykylypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcsseneklemek","meaning":"<div><p>B\u00fcdr\u00e4p \u00fd\u00f6remek, b\u00fcdr\u00e4p entirekl\u00e4p gitmek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt s\u00fcssenekl\u00e4p gelen A\u015fyry\u0148 ejesi horkuldap aglady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytyl \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcssenekletmek","meaning":"<div><p>1. B\u00fcdretmek, b\u00fcdredip \u00fd\u00f6retmek, entirekletmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 yzyndan itip, itekl\u00e4p zor bilen alyp gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcssenekle\u015fmek","meaning":"<div><p>B\u00fcdre\u015fip \u00fd\u00f6remek, entirekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Uzyn g\u00fcn san\u00e7astda s\u00fcssenekle\u015fip \u00fd\u00f6rler ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcss\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere salynmak, dykylmak, sokulmak, gizlenmek.<\/p><ul><li>\u00ddene-de \u015fol k\u00fcd\u00e4 berekella barymyz \u015fo\u0148a s\u00fcss\u00fcrildik. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir zat \u00absowgat\u00bb h\u00f6km\u00fcnde gizlin berilmek, para berilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcss\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere salmak, sokmak, dykmak, gizlemek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini \u00fda-da bir zady bir \u00fdere salmak, girizmek, \u00fderle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>A\u015fyr, Agsak m\u00fcrz\u00e4ni\u0148 k\u00fc\u00fdki \u00fdagyrnysyna t\u00fcpe\u0148 te\u00fdini gonduryp, ony gyzyl wagona s\u00fcs\u00fcren sen di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u0148yrnakda bolsa \u00fdanan wagonlar, relsden \u00e7ykyp, burnuny \u00fdere s\u00fcss\u00fcrip \u00fdatan parowozlar, sisternler g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir zady \u00absowgat\u00bb h\u00f6km\u00fcnde gizlin bermek, para bermek.<\/p><ul><li>Juda hat bermejek bolsa, az-owlak s\u00fcss\u00fcr\u00e4\u00fd! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcs\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birini s\u00fcsmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7eleri\u0148 ugrunda g\u00f6lejikler, k\u00fcrrejikler d\u00fck\u00fcrde\u015fip \u00fda owlajyklar s\u00fcs\u00fc\u015fip, tozan turzu\u015fyp \u00fd\u00f6rd\u00fcler. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iki tarapla\u00fdyn \u00e7akny\u015fmak (adam we \u015f. m. hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcs\u0148emek","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere urup girmek, s\u00fcml\u00fcp dykylmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir tarapa uzalyp gitmek, baryp direlmek, sokulmak.<\/p><ul><li>Gum depeleri de kenara tarap has beter s\u00fcs\u0148\u00e4p gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcs\u0148etmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere batly girizmek, eltip bat bilen urdurmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 tankyny du\u015fmany\u0148 tankyny\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6n\u00fckdirip, ony \u00f6z tankyna s\u00fcs\u0148etdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fctem","meaning":"<div><p>Zulum, jebir, horluk.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen halky d\u00fcrli hanlary\u0148, feodallary\u0148 s\u00fctemlerine, tala\u0148laryna sezewar bolupdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fctemke\u015f","meaning":"<div><p>S\u00fctem, jebir, zulum ediji, zalym.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fctemli","meaning":"<div><p>S\u00fctem ber\u00fd\u00e4n, agyr horlukly, jebirli.<\/p><ul><li>Ol s\u00fctemli durmu\u015f gelmeze gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fctemlik","meaning":"<div><p>S\u00fctem berijilik, zulum edijilik, jebirlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fct\u00fck","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u00fdwanyny\u0148 \u00e7\u00f6p\u00fcrini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde, gu\u015fu\u0148 \u00fdelegi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n mymyjak, \u00fdum\u015fajyk \u00fd\u00fc\u0148 \u00fda-da \u00fdelek.<\/p><ul><li>Egni g\u00f6k \u00e7\u00e4kmenli, bili s\u00fct\u00fck gu\u015fakly, ba\u015fy go\u0148ur silkme telpeklidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fct\u00fcn","meaning":"<div><p>Ja\u00fda we \u015f. m. s\u00f6\u00fdeg \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n dik direg.<\/p><ul><li>Mu\u0148a T\u00fcrkmen d\u00f6wlet opera we balet teatryny\u0148 s\u00fct\u00fcnleri \u015fa\u00fdatdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fczd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>S\u00fczg\u00fc\u00e7den ge\u00e7irtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fczgek","meaning":"<div><p>1. Birneme s\u00fcz\u00fclip duran (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Hojamyrat s\u00fczgek g\u00f6zlerini H\u00fcmmet wolostno\u00fda bakan a\u00fdlady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7al dokalan, syk d\u00e4l.<\/p><ul><li>S\u00fczgek mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fczgekletmek","meaning":"<div><p>Wagtal-wagtal g\u00f6z\u00fc\u0148i s\u00fczmek, s\u00fcz\u00fcbr\u00e4k seretmek.<\/p><ul><li>Ol agyr g\u00f6wresini ilerr\u00e4k omzadyp, ullakan ala g\u00f6zlerini s\u00fczgekletdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fczg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Suwuklygy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki zady s\u00fcz\u00fcp almak \u00fc\u00e7in g\u00f6zenek-g\u00f6zenek de\u015fikli enjam.<\/p><ul><li>Garry mallaryna ot berip, s\u00fc\u00fddi s\u00fczg\u00fc\u00e7den ge\u00e7irip, gork\u00fc\u00fdz\u00e4 gu\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fczme","meaning":"<div><p>Suwy s\u00fcz\u00fclip a\u00fdrylan, duz garylan gatyk \u00f6n\u00fcmi.<\/p><ul><li>Nabat eje bir k\u00e4sejik s\u00fczme getirip \u00e7al etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fczmek","meaning":"<div><p>1. Suwuklygy arassalamak \u00fc\u00e7in s\u00fczge\u00e7den ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Dury nebit \u00f6n\u00fcmlerini s\u00fcz\u00fcp almaklygy plan garany\u0148da 1, 2 prosent artdyrmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015flyk bilen sorup i\u00e7mek, hezil edip i\u00e7mek.<\/p><ul><li>G\u00f6k \u00e7a\u00fdy s\u00fczmesem bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcz\u00fcbermek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 birinden ga\u00e7ybermek, gidibermek, \u00fdumlugybermek.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 meni g\u00f6ren \u00fderinde s\u00fcz\u00fcber\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcz\u00fck","meaning":"<div><p>Gabaklary biri-birine \u00fdakynla\u015fan, birneme gysylan (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Nowa\u00fdy onu\u0148 mesligi syzyl\u00fdan s\u00fcz\u00fck g\u00f6zlerine garady. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcz\u00fclibermek","meaning":"<div><p>Gabaklaryny biri-birine \u00fdakynla\u015fdyryp, n\u00e4zli gara\u00fdy\u015f etmek.<\/p><ul><li>Gurban ba\u00fd onsuz-da \u00e7akgyny\u0148 \u00e7\u00fc\u00fdi \u00fdaly ki\u00e7ijik g\u00f6zlerini s\u00fcz\u00fcljireden bolup lokgylda\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fcz\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fczg\u00fc\u00e7den ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>S\u00fcz\u00fclen s\u00fc\u00fdt arassa bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddukalyp \u00fdyrtylyp ba\u015flamak (ge\u00fdim hakda).<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki malda\u00fdy \u00e7abydy\u0148 tirsekleri s\u00fcz\u00fclipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gabaklar \u00fdakynla\u015fyp, kirpikler biri-birine gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Hany\u0148 s\u00fcz\u00fclip duran g\u00f6zleri \u00fdalpa a\u00e7yldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gaba gu\u00fdlap \u00f6\u0148e go\u00fdulmak, gu\u00fdulmak, ke\u00fdp edilip i\u00e7ilmek (\u00e7a\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bir \u00fderde balyk gowrul\u00fdar, bir \u00fderde g\u00f6k \u00e7a\u00fd s\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00c4ti\u00fda\u00e7 edip \u00fduwa\u015flyk bilen gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fcz\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady s\u00fczm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>To\u015fap s\u00fcz\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabaklar \u00fdakynlap, kirpikler biri-birine gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar g\u00f6zlerini s\u00fcz\u00fc\u015f\u00fcp otyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u00e7i\u015fip, i\u00fdi\u015fip oturmak (\u00e7a\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>K\u00e4selerine \u00e7a\u00fd s\u00fcz\u00fc\u015fip ikisi, g\u00fcl\u00fc\u015fip, o\u00fdna\u015fyp, g\u00fcrl\u00e4p otyrlar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdbek","meaning":"<div><p>Degirmen da\u015fyny\u0148 a\u015faky b\u00f6legini\u0148ortasyndaky \u00e7ykyp duran aga\u00e7, g\u00f6bek.<\/p><ul><li>Doktor degirmeni\u0148 s\u00fc\u00fdbegi \u00fdaly bir zady kebzelerine, \u00fdagyrnylaryna, gujaklaryna tutdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Degirmeni\u0148 sapy bir \u00fda\u0148a s\u00fc\u00fdbegi bir \u00fda\u0148a zy\u0148lyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdek","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> s\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>Iki eli sypyp ta\u00fddy a\u00fdagy, owum-d\u00f6w\u00fcm boldy onu\u0148 s\u00fc\u00fdegi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdge\u015fik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdg\u00fcp duran, go\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdg\u00fcp-sarkmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4rsi, \u00f6r\u00e4n arka\u00fdyn tutmak, anja\u00fdynsyramak.<\/p><ul><li>Kakam sag bolsa bol\u00fdar -- di\u00fdip s\u00fc\u00fdger-sarkar \u00fd\u00f6rerdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdg\u00fcp-sarky\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4rsi tutu\u015fmak, anja\u00fdynsyra\u015fmak, arka\u00fdynsyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Bular s\u00fc\u00fdg\u00fcp -- sarky\u015fyp gezmelediler-de, ur-tut nikala\u015fdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdg\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdg\u00fcp durmak, \u00fcz\u00fclm\u00e4n s\u00fc\u00fdg\u00fcp, uzalyp gitmek (k\u00e4bir zatlar barada).<\/p><\/div><div><p>2. B\u00f6l\u00fcnm\u00e4n \u00fduwa\u015flyk bilen tutu\u015flygyna hereket etmek, s\u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde bulutlar s\u00fc\u00fdg\u00fc\u015fip \u00fd\u00f6r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdjemek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdji bolup ba\u015flamak, s\u00fc\u00fdj\u00fcligi artmak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdy\u0148a \u00fdene bir \u00e7em\u00e7e \u015feker at, so\u0148 s\u00fc\u00fdjese gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gadyr-gymmaty artyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdjetmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdji go\u015fmak, s\u00fc\u00fdjiligini artdyrmak (\u00e7a\u00fd we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gadyr-gymmatyny artdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdji","meaning":"<div><p>1. Gant, konfet we \u015f. m. \u00f6n\u00fcmleri\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Aknabat eje bir d\u00fcw\u00fcrjik s\u00fc\u00fdjini agzyna salyp, k\u00e4sesini g\u00f6terdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>On iki \u00fda\u015f\u00e7ik s\u00fc\u00fdji aldyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly tagamy bar bolan, tagamly.<\/p><ul><li>Olar kemsiz bi\u015fen in s\u00fc\u00fdji erigi g\u00f6zle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ajy \u00fda-da \u015for, \u00fdakymsyz bolmadyk.<\/p><ul><li>Respublikamyz s\u00fc\u00fdji suw zapaslaryna ba\u00fddyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6wne \u00fdara\u00fdan, lezzet ber\u00fd\u00e4n, \u00fdakymly, myla\u00fdym.<\/p><ul><li>G\u00f6wni s\u00fc\u00fdji o\u00fdlarda \u00fd\u00fcw\u00fcr\u00fd\u00e4n A\u00fdsoltan Begenje nazaryny dikdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ajysy bolmadygy\u0148, s\u00fc\u00fdj\u00fcsi bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bal s\u00fc\u00fdji, baldan bala s\u00fc\u00fdji. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdj\u00fclik","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdji tagamlylyk.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdj\u00fclik, ajylyk, tur\u015fulyk \u00fc\u00e7in a\u00fdry-a\u00fdry reseptorlary\u0148 barly-gyna g\u00f6z \u00fdetirmek kyn d\u00e4ldir. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Lezzetlilik, myla\u00fdymlylyk.<\/p><ul><li>Belki, ol h\u00e4zir, \u00f6z\u00fcni\u0148 uzak ge\u00e7en \u00fdollaryny, \u00f6z\u00fcni\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4den dadan ajy we s\u00fc\u00fdj\u00fcliklerini \u00fdadyna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4ndir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gelin to\u00fdunda guda \u00e4kidil\u00fd\u00e4n s\u00fc\u00fdji zatlar.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdkd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdnd\u00fcrmek, uzaltmak.<\/p><ul><li>Nurjahan s\u00fc\u00fdkd\u00fcren s\u00fcmegini eline orady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzaldyp gi\u0148den g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdkd\u00fcrip be\u00fdle zatlary \u00fdazyp oturmany\u0148 geregi-de \u00fdokdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdkelmek","meaning":"<div><p>Bir zat ikinji bir zada s\u00fcrt\u00fclmek, syhalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdkemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir zada basyp o\u00fdkamak, s\u00fcrtmek, syhamak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada hapa \u00fdokdurmak, hapa degi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdkenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u00fdaplanyp o\u00fdkanmak, s\u00fcrt\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Gotur at \u00e7\u00f6pden-\u00e7\u00f6pe s\u00fc\u00fdkenip, aga\u00e7dan -- agaja o\u00fdkanyp galyberdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir hy\u00fdal bilen birine lak atmak, azar bermek, degmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdke\u015f","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u00d6\u00fdkenden gel\u00fd\u00e4n howany\u0148 gep organlaryndan s\u00fcrtelip \u00e7ykmagy bilen hasyl bol\u00fdan (s, f, h, \u015f we \u015f. m.) sesler.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdkmek","meaning":"<div><p>1. Sogup gitmek, s\u00fc\u00fdnmek, uzamak.<\/p><ul><li>P\u00e4kize tabaklary\u0148 i\u00e7inde \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe \u00fdaly bal s\u00fc\u00fdg\u00fcp \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uzalyp \u00e7ykmak, sogdurylyp a\u00fddylmak.<\/p><ul><li>Birden onu\u0148 gulagyna suwu\u0148 pa\u017e\u017eyldysy we in\u00e7eden s\u00fc\u00fdg\u00fcp \u00e7yk\u00fdan zaryn ses e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdnd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00e7ekip, \u00fdenjip uzaltmak.<\/p><ul><li>Nurjahan pig\u00e4ni endigan s\u00fc\u00fdnd\u00fcrip, birsydyrgyn towlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzaldyp, sogduryp g\u00fcrlemek, geplemek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddere \u00fdazmak, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ty\u00e7enkony\u0148 otr\u00fdady \u00fdaltamanlary\u0148 di\u0148e bir n\u00e4\u00e7esini s\u00fc\u00fdnd\u00fcrip bildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdnmek","meaning":"<div><p>Togalak bolmadyk, uzynak, s\u00fc\u00fdri.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdnmek garpyzlar \u00e7akny\u015fyp \u00fdaty. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gurbany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden s\u00fc\u00fdnmek, pessejik bir dapa \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdr","meaning":"<div><p>Dik, \u00e7\u00fcr, edil, t\u00fc\u00fds.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrdepe","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 depesi, \u00fdokarsy, \u00fcsti.<\/p><ul><li>Gapyny\u0148 s\u00fc\u00fdrdepesinde uly bolmadyk bir \u00fdazgy bardy. <span>(B. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Iki sany samol\u00fdot diwizi\u00fdany\u0148 s\u00fc\u00fdrdepesinde a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdreg","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdr\u00e4p alyp gid\u00fd\u00e4n, s\u00fc\u00fdre\u00fd\u00e4n mal \u00fda-da ma\u015fyn.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fckli ma\u015fynlary s\u00fc\u00fdrege al\u00fdan traktor tatyrdady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Goldaw, hema\u00fdat, k\u00f6mek.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 her bir i\u015fde bolsa\u0148 hem, s\u00fc\u00fdreg gerekdigi hakynda bar\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdreklemek","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady zordan s\u00fc\u00fdr\u00e4p \u00e4kitmek.<\/p><ul><li>Ony s\u00fc\u00fdrekl\u00e4p alyp gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrelmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdri bolup ugramak, bir tarapa uzalyp, in\u00e7elip s\u00fc\u00fdri forma e\u00fde bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7agajyk wagtynda saralan kellesi s\u00fc\u00fdrelip durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fc\u00fdrege alynmak, \u00e7ekilip, s\u00fcd\u00fcrdiklenip alnyp gidilmek.<\/p><ul><li>Urulyp, s\u00fc\u00fdrelip, aty\u0148 yzynda, Essi a\u00fdylyp, ysgyn \u00fdokdy \u00f6z\u00fcnde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hema\u00fdat edilmek, k\u00f6mek edilmek, goldalmak.<\/p><\/div><div><p>4. K\u00f6p ge\u00fdilmek, ge\u00fdlip k\u00f6neldilmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 keltek\u00e7esini\u0148 s\u00fc\u00fdrelip takyry \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdreltmek","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdri etmek, bir tarapa uzaldyp s\u00fc\u00fdri etmek.<\/p><ul><li>Ol to\u00fdda agzyny s\u00fc\u00fdreldip, \u00f6wez ara d\u00fc\u015fmeli d\u00e4l ahyry! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzatmak, somlamak.<\/p><ul><li>\u00dderi, eli\u0148i gowurga \u00e7em\u00e7esi \u00fdaly s\u00fc\u00fdreltmesene! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdremek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ekip, s\u00fc\u00fdr\u00e4p alyp gitmek, s\u00fc\u00fdrege almak.<\/p><ul><li>Eziz han, kiri kir a\u00e7ar, iti \u00f6ld\u00fcren s\u00fc\u00fdr\u00e4r! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir i\u015f barada k\u00f6p gatnatmak, ondan-o\u0148a \u00e7agyrmak.<\/p><ul><li>Ony \u00fc\u00e7 a\u00fdlap s\u00fc\u00fdr\u00e4nlerinden so\u0148, pugta k\u00e4\u00fdin\u00e7 berdiler. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hema\u00fdat etmek, k\u00f6mek bermek, goldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrenijiler","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Keltejik a\u00fdaklary bilen garynlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, suwlup hereket ed\u00fd\u00e4n o\u0148urgaly ha\u00fdwanlar klasy (\u00fdylanlar, ha\u017e\u017eyklar, krokodiller we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Ilkinji gu\u015flar hem gu\u015fa, hem s\u00fc\u00fdrenij\u00e4 me\u0148ze\u015f ekenler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrenje\u0148","meaning":"<div><p>Yza gal\u00fdan, a\u00fdaga e\u00fderme\u00fd\u00e4n, asgynjak bol\u00fdan.<\/p><ul><li>G\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcp, i\u015fde s\u00fc\u00fdrenje\u0148 bolup \u00fd\u00f6rmek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrenje\u0148lik","meaning":"<div><p>Bir mesel\u00e4ni, i\u015fi \u00fdaltalyk bilen yza\u00e7ekmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrenmek","meaning":"<div><p>1. \u00dderden s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp hereket etmek, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Gidra \u00f6z hininden s\u00fc\u00fdrenip \u00e7ykyp, b\u00fctin giden s\u00fcr\u00fcleri \u00fdok edipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fde, okuwda we \u015f. m. yza galmak, s\u00fc\u00fdrenje\u0148lik etmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdaltalyk edip, elmydama yzda s\u00fc\u00fdren\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ugrunda uzak wagtlap gezmek.<\/p><ul><li>Okuwa girjek bolup s\u00fc\u00fdrenmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdretmek","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00e7ekdirip alyp gitdirmek, tirkege aldyrmak, s\u00fc\u00fdredip \u00e4kitdirmek.<\/p><ul><li>Syrtmak salyp ters m\u00fcnd\u00fcrdi\u0148 sygyra, S\u00fc\u00fdredip aty\u0148a \u00e7ykardy\u0148 \u00e7ygra. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdre\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdrem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdrg\u00fcnortan","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fds g\u00fcnortan bolan wagty.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdrg\u00fcnortan mahallary holhozy\u0148 prawleni\u00fderini\u0148 ja\u00fdyny\u0148 birinji otagynda birn\u00e4\u00e7e kolhoz\u00e7ylar otyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdri","meaning":"<div><p>Uzynrak formasy bolan, togalak d\u00e4l, bo\u00fdy ininden artygrak bolan, s\u00fc\u00fdnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 s\u00fc\u00fdri \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki mama yzlary mese-m\u00e4lim bolup g\u00f6rn\u00fcp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdt","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 we s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwanlary\u0148 \u00e7agalandan so\u0148, \u00e7agalaryny emdirmek \u00fc\u00e7in g\u00f6w\u00fcs m\u00e4zlerinden \u00e7yk\u00fdan \u00fdokumly ak suwuklyk.<\/p><ul><li>Ak g\u00f6ws\u00fcnde ak s\u00fc\u00fdt berip \u00f6sd\u00fcren, sen meni\u0148 tenimde janym, eje jan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u00fdt, mesge, \u00fdumurtga, \u00fd\u00fc\u0148 tab\u015fyrmakda-da biz planymyzy artygy bilen doldurdyk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u00fdtde agzy bi\u015fen, suwy \u00fcfl\u00e4p i\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gulany\u0148 \u00f6di bolmaz, gu\u015fu\u0148 -- s\u00fc\u00fddi! <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmliklerden \u00e7yk\u00fdan ak \u015fire.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtde\u015f","meaning":"<div><p>Bir ata-eneden doglan, \u00f6we\u00fd d\u00e4l.<\/p><ul><li>Asyl s\u00fc\u00fdtde\u015f doganymyz hem bolsa, d\u00f6n\u00fcklik edenligi \u00fc\u00e7in \u00e7\u00e4resini g\u00f6rmelidiris. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtemdirijiler","meaning":"<div><p>\u00d6z balalaryny s\u00fc\u00fdt bilen ekl\u00e4p \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n ha\u00fdwanlary\u0148 klasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdthor","meaning":"<div><p>Hetdena\u015fa artyk prosenti bilen almak \u00fc\u00e7in karz pul ber\u00fd\u00e4n ba\u00fd, g\u00f6terimine pul ber\u00fd\u00e4n, pe\u00fddahor.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdthor adamyny halk it \u00f6lenden gowy g\u00f6rmez. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u00fdthory\u0148 \u00f6n\u00fcni bathor \u00fdykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdthorlyk","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdthory\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdthorlyk ol melguna ta\u00fd \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdthor\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> s\u00fc\u00fdthorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtla\u015f","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdde bi\u015firilen nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dcsti gyzyl, gara menekli, okara \u015fekilli ganatlyja m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtli","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdt gu\u00fdlan, s\u00fc\u00fdt go\u015fulan.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdtli \u00e7\u00f6rek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p s\u00fc\u00fdt ber\u00fd\u00e4n, s\u00fc\u00fddi k\u00f6p bolan (mal hakynda).<\/p><ul><li>Bu gaty s\u00fc\u00fdtli sygry\u0148 tohumyndandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtl\u00fclik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fddi k\u00f6pl\u00fck, k\u00f6p s\u00fc\u00fdt berijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdtl\u00fcpe\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddolnanda baldagyndan s\u00fc\u00fdt \u00fdaly ak \u015fire \u00e7yk\u00fdan, \u00e7yrma\u015f\u00fdan ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdts\u00fcz","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdt go\u00fdulmadyk, s\u00fc\u00fdt go\u015fulmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. S\u00fc\u00fddi az ber\u00fd\u00e4n, s\u00fc\u00fdtli d\u00e4l (mal hakynda).<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdts\u00fcz sygyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdts\u00fczlik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fddi azlyk, az s\u00fc\u00fdt berijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdt\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> S\u00fc\u00fdt sat\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fdt\u00e7\u00fclik","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 s\u00fc\u00fdt \u00f6nd\u00fcrmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Bizi bolsa intensiw maldar\u00e7ylyk we hususan-da s\u00fc\u00fdt\u00e7\u00fclik maldar\u00e7ylygy gyzyklandyr\u00fdar. <span>(W. I. Lenin, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u00fclmek","meaning":"<div><p>\u00c7ekilip, \u00fdenjilip uzaldylmak.<\/p><ul><li>Bular pagtany\u0148 s\u00fc\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fderinde, egril\u00fd\u00e4n \u00fderinde, dokal\u00fdan \u00fderinde i\u015fle\u015fip, i\u015fde t\u00e4ze \u00fcst\u00fcnlik gazan\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmliklerden, jandarlary\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden alyn\u00fdan \u00fd\u00fcpl\u00fck g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fc\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Adamlar \u00e7ybyklardan we gamy\u015fdan sebet \u00f6rmeklikden d\u00fczde bit\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 s\u00fc\u00fd\u00fcmlerini \u00f6rm\u00e4ge ge\u00e7ipdirler. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eol sary \u00fdapraklary\u0148 arasyna ga\u00e7an negada bir pagta s\u00fc\u00fd\u00fcmi ders arasyna d\u00fc\u015fen d\u00fcr d\u00e4nesi \u00fdaly g\u00f6zgyny buldura\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u00fcmli","meaning":"<div><p>O\u0148at s\u00fc\u00fd\u00fcmi bolan, gowy s\u00fc\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u00fcmlilik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fd\u00fclmek ukyby bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015feneklemek","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk bilen bir tarapa s\u00fc\u00fd\u015fmek, hereket etmek.<\/p><ul><li>Men s\u00fc\u00fd\u015fenekl\u00e4p ga\u00e7a \u00fdetdim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fdjan eje \u00e7ommalyp oturan \u00fderinden A\u00fdtgula tarap s\u00fc\u00fd\u015fenekledi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015fmek","meaning":"<div><p>Artyp galmak, har\u00e7lanman galmak, tyg\u015fytlylykdan galmak.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnan suwumyz s\u00fc\u00fd\u015fse, size-de bir \u00e7\u00e4\u00fdnek bereris!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>Artyp galan, har\u00e7lanman galan, artyk.<\/p><ul><li>Tehnikany o\u0148at tarapa \u00fc\u00fdtgetmek \u00fc\u00e7in s\u00fc\u00fd\u015f\u00fck pul seri\u015fdeleri gerekdir, bu da\u00fdhanlary\u0148 bolsa, hatda azyk seri\u015fdeleri-de \u00fdok. <span>(W. I. Lenin, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrintgi","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan, artdyrylyp galdyrylan, tyg\u015fytlanan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcri\u015fmek","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, gozga\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Artdyryp galdyrmak, har\u00e7laman galdyrmak, tyg\u015fytlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>Artdyrdyp goldyrtmak, har\u00e7latmak, go\u00fddurmak, tyg\u015fytlatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir tarapa hereket edi\u015fmek, \u00fderi\u0148den gozgany\u015fmak.<\/p><ul><li>Ilki ba\u015fda her tarapdan s\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fip gelen tanklar, indi komanda bo\u00fdun\u00e7a iki hatara d\u00fcz\u00fclm\u00e4ge durdular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar bir \u00fderde durman, \u00f6z akymy bilen biri-birini\u0148 yzyndan s\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fip bar\u00fdarlar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u0148k","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Adam, ha\u00fdwan bedenini\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry skelet b\u00f6lekleri.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Beden, g\u00f6wre.<\/p><ul><li>I\u015fde berk\u00e4n s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 tejribede bi\u015fen eli\u0148 h\u00fcn\u00e4ri bap-ba\u015fgadyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Arryk, hor.<\/p><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u0148klek","meaning":"<div><p>S\u00fc\u0148ki iri, da\u00fdaw.<\/p><ul><li>Ol s\u00fc\u0148klek, gara\u00fdagyz burunlak bir oglandy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u0148kli","meaning":"<div><p>S\u00fc\u0148ki k\u00f6p bolan.<\/p><ul><li>S\u00fc\u0148kli et.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fc\u0148ks\u00fcz","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u0148ki bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n gowy h\u00e4si\u00fdetli, myla\u00fdym gylykly, \u00fdum\u015fak.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00e4\u00fdm\u00e4ge hem \u00fdaman \u00fdigit d\u00e4l, s\u00fc\u0148ks\u00fcz \u00fdigit. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fduita","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Umumy \u00e7eper many bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n d\u00fcrli \u00f6zba\u015fdak b\u00f6leklerden ybarat bolan saz eseri.<\/p><ul><li>Weli samfoniki orkestr \u00fc\u00e7in 4 b\u00f6l\u00fcmden ybarat t\u00fcrkmen s\u00fduitasyny d\u00f6retdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fdurtuk","meaning":"<div><p>Uzyn sy\u00fdly, iki \u00fdanyndan hem ilik dakyl\u00fdan erkek ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Egninde k\u00f6ne gara s\u00fdurtugy bolardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"s\u00fdu\u017eet","meaning":"<div><p>\u00c7eper eseri\u0148 esasy mazmunyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n wakalary\u0148 toplumy.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e \u015fahyrlar \u00f6z eserlerini\u0148 esasy s\u00fdu\u017eetini ertekilerden almak bilen, ol s\u00fdu\u017eeti \u00f6zleri\u00e7e \u00f6zgerdipdirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taba","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z, Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Hatar arasy, hatary, ke\u015f.<\/p><ul><li>Brigadalar taba tutup, \u00fcst\u00fcne patrak sepilen \u00fdaly bolup agaran gowa\u00e7any\u0148 bir \u00fdan \u00e7etinden girip ugradylar. <span>(G. Gunbans\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ine nahar go\u00fdup i\u00fdmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gap.<\/p><ul><li>\u015eol ta\u00fddan bir tabak palaw getirip, \u00f6zi meni\u0148 bilen bile oturyp i\u00fddi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bahar kitapdan g\u00f6z\u00fcni a\u00fdyrman, bir gapdalynda tabak dolup duran \u00f6z\u00fcmden \u00fdeke-\u00fdekeden \u00fdolup agzyna at\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nahar.<\/p><ul><li>Olara baran badymyza, \u00f6\u0148\u00fcmize tabak geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol tabak \u00e7ekil\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, \u00f6z\u00fcne bir g\u00fc\u00fdmenje tapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Atba\u015f\u00e7ylary uzak saklaman, ta\u00fdyn bolup duran nahary gu\u00fddular-da tabak \u00e7ekdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabakda\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen bir tabakdan nahar i\u00fd\u00fd\u00e4n, bile oturyp nahar i\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Tilki bolup dogan hem d\u00e4ldirin, tilki bilen tabakda\u015f hem bolman. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Iki zo\u0148tar murtly \u00f6zba\u015fyna tabakda\u015f boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabamak","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcp ba\u015flamak, \u00e7ykyp ugramak (sakgal, murt hakynda).<\/p><ul><li>E\u0148egine sakgal taban hem oglan bolarmy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu saparky g\u00f6zden ge\u00e7iri\u015fde, biraz pa\u00fdhaslanan \u00fdaly bolup, \u00fda\u0148y taban murtuny sypap sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabel","meaning":"<div><p>1. I\u015f\u00e7i we gulluk\u00e7ylary\u0148 i\u015fe gel\u015fi, i\u015fden gidi\u015fi hasaba alyn\u00fdan nomerli \u00fd\u00f6rite tagta.<\/p><\/div><div><p>2. I\u015fe gelnende \u00fda i\u015fden gidilende asylyp go\u00fdul\u00fdan nomerli tegelejik demir.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dd\u00f6rite tertip bo\u00fdun\u00e7a \u00fdazyl\u00fdan spisok.<\/p><ul><li>Olary\u0148 tabelleri heniz gow\u015furylanok. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Tabelleri \u00fdazyp oturan Berd\u00e4: -- Arma, Berdi! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabel\u00e7i","meaning":"<div><p>Tabel i\u015fini alyp bar\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdl\u00e4n boldy weli, bir \u00fderden tabel\u00e7i eline depderini alyp geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tabel\u00e7i 5-nji brigadada agitator bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabor","meaning":"<div><p>G\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup \u00fd\u00f6ren sygan ma\u015fgalalaryny\u0148 bilelikde \u00fda\u015fa\u00fdan topary.<\/p><\/div>"},{"headword":"tabu","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Gadym wagtlarda: k\u00e4bir s\u00f6zleri a\u00fdtmaklygy, belli bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmekligi dini ta\u00fddan gadagan edi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"tabyn","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015flybolan.<\/p><ul><li>Sen ma\u0148a maslahat ber, men seni\u0148 maslahaty\u0148a tabyn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Menem sa\u0148a tabyn boldum. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00f6werek-da\u015f ma\u0148a tabyn. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>I\u015f g\u00fcn\u00fcnde \u00f6z\u00fcne tabyn adamlara hi\u00e7 zat a\u00fdtma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zor bilen bo\u00fdun egdirilen, bo\u00fdun bolan.<\/p><ul><li>Ataba\u00fdy\u0148 \u00f6z \u00f6\u00fdlerinde birinji gezek Akma\u00fdany \u00f6z\u00fcne tabyn etmek islegi \u00fdol almady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabynlyk","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda-da bir zada gara\u015flylyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 tabynlyk \u00fdagda\u00fdlary \u00fd\u00fcz\u00fcni bir \u00fdana sowmaga mejbur etdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 asyl da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi, ha\u00fdbaty, s\u00f6z ur\u015fy-da tabynlyk talap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zor bilen bo\u00fdun egdirilenlik, tabyn edilen \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Tabynlykda \u00fda\u015famaklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabyrdamak","meaning":"<div><p>Tabyrdyly ses \u00e7ykmak, tabyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Dor ala\u015fa tabyrdap \u00fderinden galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Akma\u00fda tabyrdap galan k\u00f6\u015fekden gorkusyna \u00fdykyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde tabyrdamak, tabyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tabyrdy","meaning":"<div><p>Mal-garany\u0148 go\u015fuly\u015fyp \u00e7apy\u015fmagyndan, tarpa tutmagyndan we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan a\u00fdak sesi.<\/p><ul><li>Mes atlary\u0148 zarp bilen in\u00fd\u00e4n ykjam to\u00fdnaklary tabyrdy turuz\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Belki, ol-da to\u00fdnak tabyrdysyndan, gam\u00e7y \u015farpyldysyndan heder edendir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tabyt","meaning":"<div><p>I\u00e7ine me\u00fdit salyp g\u00f6termek \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan \u00fda-da bo\u00fdradan \u00fdasalan enjam.<\/p><ul><li>\u00d6lemde kim \u00abeje\u00bb di\u00fdip, meni\u0148 tabydymy g\u00f6terer. <span>(A Gow\u015fudow, Powestler we Heka- \u00fdalar)<\/span><\/li><li>Serwiden tabyt kylyp, g\u00fclden kepen etmek gerek. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Halnazary merdiwan \u015fekilinde \u00fdasalan tabydy\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyryp, jynaza namazy \u00fc\u00e7in arassalanan \u00fdere alyp bardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tab\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmegi birine bu\u00fdurmak, birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fd\u00fcklemek.<\/p><ul><li>Doktor \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00f6mek\u00e7isine n\u00e4medir bir zatlar getirmegi tab\u015fyrdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady birine bermek, gow\u015furmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148 tab\u015fyrmagy\u0148 plany artygy bilen \u00fderine \u00fdetirildi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Synagdan ge\u00e7mek, ekzamen bermek.<\/p><ul><li>Oraz rus dilini tab\u015fyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Birine bir zady nesihat etmek, wes\u00fdet etmek, nygtap a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Janlarym, ill\u00e4p-g\u00fcnl\u00e4p, kel gyzy \u00e4re beren \u00fdaly, muny-da bir sana ge\u00e7ireli\u0148 -- di\u00fdip, Aknabat eje tab\u015fyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7ary Ho\u015fgeldi brigadirleri\u0148 hemmesine berk tab\u015fyry\u0148, olar hemi\u015fe i\u015flerini\u0148 \u00fcst\u00fcnde bolsunlar! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tab\u015fyryk","meaning":"<div><p>1. Birine tab\u015fyrylan bu\u00fdruk, \u00fdumu\u015f.<\/p><ul><li>Akmyrat, sen mugallymy\u0148 d\u00fc\u00fdnki tab\u015fyrygyny e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdady\u0148dan \u00e7ykardy\u0148my? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a bir tab\u015fyryk bar, olam, okap sowatly bolmaly. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine beril\u00fd\u00e4n nesihat, wes\u00fdet, \u00f6w\u00fct, maslahat.<\/p><ul><li>Garly ussa o\u0148a tab\u015fyryk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birine edil\u00fd\u00e4n sargyt, \u00fdumu\u015f.<\/p><ul><li>Ma\u0148a-da gyzykly kitap getirgin! -- di\u00fdip, tab\u015fyryk etdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. N\u00e4dogry edilen i\u015f \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n du\u00fddury\u015f, k\u00e4\u00fdin\u00e7.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle i\u015fleri \u00fc\u00e7in ra\u00fdon tarapyndan P\u00f6kgene birn\u00e4\u00e7e sapar tab\u015fyryklar hem berlipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tab\u015fyrylmak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmegi bu\u00fdrulmak, \u00fdumu\u015f bu\u00fdrulmak.<\/p><ul><li>Ine bu m\u00f6h\u00fcm i\u015f Ny\u00fdaza tab\u015fyryldy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nesihat edilmek, nygtalyp a\u00fddylmak.<\/p><ul><li>Brigadirlere edilmeli i\u015fler tab\u015fyryldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birine bir wezipe \u00fd\u00fcklenmek.<\/p><ul><li>\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk etmeklik tejribeli haly\u00e7ylara tab\u015fyryldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zat ge\u00e7irilmek, berilmek, gow\u015furylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagalla","meaning":"<div><p>Bir zady amala a\u015fyrmaklyk \u00fc\u00e7in g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4re, edil\u00fd\u00e4n alada, gara\u015fyk.<\/p><ul><li>Uludan-ki\u00e7\u00e4 b\u00fctin kolhoz\u00e7ylary\u0148-da \u00e4hli tagallalary \u00fdokary hasyl ugrundaky g\u00f6re\u015fe g\u00f6n\u00fckdirilipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi ma\u015fyn tapmagy\u0148 tagallasyny etmeli boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagam","meaning":"<div><p>1. Nahara, i\u00fdmite mahsus bolan a\u00fdratynlyklary du\u00fd\u00fdan agyz \u00fda-da dil du\u00fdgusy.<\/p><ul><li>Men \u00e7a\u00fdy\u0148 tagamyny birinji gezek datdym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Her nahary\u0148 bir tagamy bol\u015fy \u00fdaly, mal \u00fc\u00e7in her otu\u0148-da bir \u00fdokumy bardyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu gapyrgalary\u0148 tagamy \u00fdamanja d\u00e4l. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Nahar, i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Ballym, ta\u00fdyn tagamy ta\u015flap gitse\u0148, n\u00e4hili bolar?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Bi\u015firen tagamlaryna-da gant atylan \u00fdaly, i\u00fdip do\u00fdup bolmazdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada bolan du\u00fdgy, bir zatdan alyn\u00fdan lezzet, e\u015fret.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 datly tagamyny \u00fda\u0148y dadyp ba\u015flan Begenje s\u00f6z bererismi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagamly","meaning":"<div><p>Tagamy gowy bolan, s\u00fc\u00fdji tagamy bolan, datly.<\/p><ul><li>\u00c7agalary gowy, tagamly ta\u00fd\u00fdarlanan naharlar bilen i\u00fdmitlendirmeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagamsyz","meaning":"<div><p>Tagamly bolmadyk, s\u00fc\u00fdji d\u00e4l, datsyz.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnamy kemsiz \u00fdeten, etli karto\u015fkaly \u00e7orba Myrady\u0148 agzyna tagamsyz, duzsuz \u00fdaly degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Ihlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagan","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde gazan, t\u00fc\u0148\u00e7e go\u00fdlup nahar bi\u015firil\u00fd\u00e4n \u00fc\u00e7 a\u00fdakly demir gural.<\/p><ul><li>K\u00e4se gapb\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki tagana degip, jy\u0148\u0148yrdy bilen pytrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdesini\u0148 \u00fd\u00fck\u00fcni \u00fdazdyryp, tagany go\u00fddy, gazany atardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tagan a\u00fdagy \u00fc\u00e7 bolar, biri-birine g\u00fc\u00fd\u00e7 bolar, biri synsa, hi\u00e7 bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagapyl","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Kanagat, sabyr, \u00e7ydam.<\/p><ul><li>Sen sabry\u0148yy ele alma, biraz tagapyl et! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagara","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd hojalyk b\u00e4hbitleri \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan legen g\u00f6rn\u00fc\u015fli, \u00e7u\u0148 bolmadyk gap.<\/p><ul><li>Ullakan da\u015f tagarany olary\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u0148derip go\u00fddum. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagar\u00e7yk","meaning":"<div><p>Erkek esr\u00e4nde, agzyndan \u00e7yk\u00fdan b\u00f6wenjik, haltajyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"taga\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Gel\u015fik, o\u0148a\u00fdlylyk, nepislik, \u00e7eme.<\/p><\/div><div><p>2. Ja\u00fdba-ja\u00fdlyk, g\u00f6dek d\u00e4llik, \u00fderliklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"taga\u015fykly","meaning":"<div><p>1. Gel\u015fikli, o\u0148a\u00fdly, nepis, owadan, \u00e7emeli.<\/p><ul><li>Taga\u015fykly syrat.<\/li><li>Taga\u015fykly g\u00f6wre.<\/li><li>Taga\u015fykly \u00fdazylan hat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ja\u00fdba-ja\u00fd, g\u00f6dek d\u00e4l, \u00fderlikli, \u00e7emeli.<\/p><ul><li>Taga\u015fykly s\u00f6z.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taga\u015fyksyz","meaning":"<div><p>1. Gel\u015fiksiz, o\u0148a\u00fdsyz, nepis d\u00e4l, g\u00f6dek, \u00e7emesiz.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne onu\u0148 taga\u015fyksyz gylly \u00fdogyn barmaklary rula geli\u015fme\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gurt bir hili taga\u015fyksyz sypat bilen \u00fdylgyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> O\u0148a\u00fdsyz, \u00fderliksiz, g\u00f6dek.<\/p><ul><li>Ilkidurmu\u015f adamlaryny\u0148 geple\u015figi \u00f6r\u00e4n taga\u015fyksyz bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Gulman ar\u00e7yn \u00f6z\u00fcni\u0148 taga\u015fyksyz \u00fdogyn g\u00fclk\u00fcsini \u00f6z badyna go\u00fdber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 taga\u015fyksyz g\u00f6wresini\u0148 \u00fdarysy i\u00e7erik girdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taga\u015fyksyzlyk","meaning":"<div><p>Gel\u015fiksizlik, o\u0148a\u00fdsyz\u00fdyk, nepis d\u00e4llik, g\u00f6deklik, sygymsyzlyk, \u00e7emesizlik.<\/p><ul><li>Ol taga\u015fyksyzlyk bilen \u00fderinden galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taglym","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Okuw, t\u00e4lim, terbi\u00fde, g\u00f6relde.<\/p><ul><li>J\u00fcne\u00fdt handan taglym alyp ga\u00fddan Eziz indi has batyrga\u00fd depredi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taglymat","meaning":"<div><p>Bir waka, hadysa barada teoretiki kanunlary\u0148 jemi, teori\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagma","meaning":"<div><p>1. Dowarlara, gara mallara bellik \u00fc\u00e7in sim, syndy we \u015f. m. zatlary gyzdyryp basmak \u00fdoly bilen salyn\u00fdan ny\u015fan, alamat.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 budunda \u00fc\u00fdtge\u015fik bir tagma bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urlan zarba, \u00e7yk\u00fdan \u00fdara we \u015f. m. zerarly galan yz, bellik.<\/p><ul><li>Eger meni\u0148 \u00e7enim \u00e7en bolsa, hol \u00fdogyn aga\u00e7da meni\u0148 tagmam bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagmalamak","meaning":"<div><p>1. Gyzdyryp demir basmak arkaly mallara ny\u015fan salmak.<\/p><ul><li>Hawa, ertir go\u00fdnu\u0148y b\u00f6l\u00fcp bere\u00fdin. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yz galdyrmak, bellik salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagmalanmak","meaning":"<div><p>Tagma basylmak, tagma salynmak.<\/p><ul><li>Mallary\u0148 hemmesi tagmalandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagmalatmak","meaning":"<div><p>Tagma basdyrmak, tagma saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagmala\u015fmak","meaning":"<div><p>Tagmalamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagmaly","meaning":"<div><p>Tagma basylan, ny\u015fanly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagsyr","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00abKeramatly\u00bb adamlara we \u015f. m. \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Tagsyr, men sopulardan \u00f6wrenm\u00e4ge gelmedim, sizden \u00f6wrenm\u00e4ge geldim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagt","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 suwarylyp, eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlanylyp go\u00fdlan \u00fda-da s\u00fcr\u00fcme ta\u00fd\u00fdar bolan yzgarly \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Suw\u00e7ular uly suwary\u015f kanalyndan tagt suwlaryny ekin me\u00fddanlaryna go\u00fdbererler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Taba getirip, tagtdan \u00e7ykarman k\u00e4tmen urmasa\u0148, gatan \u00fder ony bogjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagta","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcne hek bilen hat \u00fdazyl\u00fdan okuw esbaby.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar birden tagta, birden hem depderlerine seredi\u015fdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00abW\u00bb harpyny mugallymy\u0148 a\u00fddy\u015fy \u00fdaly edip, tagta d\u00fc\u015fn\u00fckli \u00fdazdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagtabit","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Jandarlary\u0148 gany, \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u015firesi bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4n parazit, m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>\u00c7aga uklan wagtynda, onu\u0148 gulagyna sa\u00e7ak\u00e7y, tagtabit, si\u0148ek, kyrka\u00fdak, b\u00fcre \u00fdaly m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 girmegi hem m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men-\u00e4 bilmedim welin, endamy\u0148 edil tagtabit di\u015fl\u00e4n \u00fdaly bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagtalamak","meaning":"<div><p>Tagta bilen \u00f6rtmek, tagta bilen \u00fdapmak.<\/p><ul><li>Tamymyzy tagtalapdyrlarmy? ! -- di\u00fdip, Ogulgerek yzly-yzyna sorady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tagtalanmak","meaning":"<div><p>Tagta bilen \u00f6rt\u00fclmek, tagta bilen \u00fdapylmak, berkidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tagtalatmak","meaning":"<div><p>Tagta bilen \u00f6rtd\u00fcrmek, tagta bilen \u00fdapdyrmak, berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tag\u00e7a","meaning":"<div><p>D\u00fcrli predmetler: gap-ga\u00e7, kitap we \u015f. m. go\u00fdul\u00fdan diwar \u015fkafjygy.<\/p><ul><li>Tag\u00e7ada bolsa atagyz, ysa\u00e7, \u00e7eki\u00e7 \u00fdaly ussa \u015fa\u00fdlary we ba\u015fga ownuk-u\u015fak demirler \u00fdatyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tahyl","meaning":"<div><p>\u015ekaf, stol we \u015f. m. \u00fda\u015f\u00e7igi, \u00e7eker, s\u00fcrg\u00fc\u00e7.<\/p><ul><li>Oglanjyk a\u015faky uly tahyly zordan a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tah\u00fda","meaning":"<div><p>Ke\u015fde salnyp tikilen, kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n b\u00f6r\u00fck.<\/p><ul><li>Artyk \u00fc\u00e7in tikip gutaran tah\u00fdasyna timar berip, t\u00f6rde oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015fyndaky tah\u00fdasyny d\u00fczetdi-de, \u00fdene telpegini ge\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tah\u00fda\u00e7a","meaning":"<div><p>Ba\u015fyna di\u0148e tah\u00fda ge\u00fden, ba\u015fy tah\u00fdaly.<\/p><ul><li>E\u00fdwany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki ak \u00f6\u00fdleri\u0148 i\u015figinde kellesi tah\u00fda\u00e7a bir \u00fdetginjek oglan durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takal","meaning":"<div><p>Manysyz, bo\u015f, ugursyz g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>O\u0148 takalyna endik etdi gulagym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takalan","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmlik, ot bitmedik giden d\u00fcz me\u00fddan, \u015fyr takyr \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"takat","meaning":"<div><p>Sabyr, \u00e7ydam, d\u00f6z\u00fcm, karar.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 ejesini\u0148 so\u0148suz mysallaryna takady \u00fdetmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>E\u00fd s\u00f6\u00fdg\u00fclim, sa\u0148a salam \u00fdazmasam \u00fd\u00fcrek takat bermez, wy\u017edanym \u00fdetmez. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takat-karar","meaning":"<div><p>Sabyr, takat, \u00e7ydam.<\/p><\/div>"},{"headword":"takatly","meaning":"<div><p>Her bir \u00fdagda\u00fda d\u00f6z gelip bil\u00fd\u00e4n, sabyrly, \u00e7ydamly, kararly.<\/p><ul><li>Her bir i\u015fde takatly bolmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takatlylyk","meaning":"<div><p>Sabyrlylyk, \u00e7ydamlylyk, d\u00f6z\u00fcmlilik, kararlylyk.<\/p><ul><li>Takatlylyk bilen \u00e7agalary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini di\u0148ledi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takatsyz","meaning":"<div><p>Sabyrsyz, \u00e7ydamsyz, d\u00f6z\u00fcmsiz, kararsyz.<\/p><ul><li>Ogulnur eje nahar ta\u00fd\u00fdarlap, ogluny\u0148 gelmegine takatsyz gara\u015f\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takdyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ykbal.<\/p><ul><li>Halk h\u00f6k\u00fcmeti \u00f6z goluna alar, \u00f6z takdyryna \u00f6zi hoja\u00fdyn bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mawy \u00f6z\u00fcne n\u00e4hili takdyry\u0148 gara\u015f\u00fdanyna d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n, mekir s\u00f6zlere ynanmak bilen \u015fatlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takga","meaning":"<div><p>Birbada, birden.<\/p><ul><li>Elhen\u00e7 \u00e7irkin gygyrdy-da, \u015fo dem takga jany \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takgaz","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Esasan duza \u00fdatyrylyp i\u00fdil\u00fd\u00e4n ki\u00e7ir\u00e4k de\u0148iz balygy.<\/p><ul><li>Dol\u00fdar meni\u0148 torlaryma d\u00fcrli balyklar: Azat mahy, bekre, takgaz, \u00e7apak balyklar. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takgyldamak","meaning":"<div><p>Takgyldyly ses \u00e7ykmak, takgyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ussahanadan gij\u00e4ni\u0148 bir wagty takgyldap \u00fdekedabany\u0148 sesi \u00e7yk\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takgyldatmak","meaning":"<div><p>Takgyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Nagy\u015fly nas k\u00e4disini \u00e7ykaryp, agzyna takgyldatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takgyldy","meaning":"<div><p>Gaty zatlary\u0148 biri-birine batly degmegi zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Bal\u00e7y h\u00f6w\u00fcrtge s\u00f6k\u00fclen wagtynda takgyldylara, ramkalar ondan-o\u0148a gozgalan \u00fda-da onu\u0148 gapaklary a\u00fdrylan wagtynda silterlemelere \u00fdol berme\u00fd\u00e4r. <span>(I. \u015eakalo, T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00d6\u0148de Baryjy Pasekasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taklamak","meaning":"<div><p>Gysgan\u00e7lyk zerarly bar hem bolsa \u00fdok di\u00fdmek, gab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Ol kempir ha\u00e7an g\u00f6rse\u0148 taklap otyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taklatgy","meaning":"<div><p>Iki setir edilip gazylan on iki sany \u00e7ukurjygy\u0148 her birini\u0148 i\u00e7ine d\u00f6rt sany gumalak salnyp, iki bolup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>Taklatgy o\u00fdnamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takmyn","meaning":"<div><p>\u00c7ak bilen, \u00e7en bilen takmynan.<\/p><ul><li>Ol takmyn altmy\u015f d\u00f6rt, altmy\u015f b\u00e4\u015f \u00fda\u015fyndaky adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Takmyn \u00fdarym gijeden bir sagat ge\u00e7ipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takmynan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> takmyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"takt","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Saz eserlerini\u0148 \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"taktik","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Taktika bo\u00fdun\u00e7a spesialist, uru\u015f t\u00e4limini gowy bil\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"takwa","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Namazhon, dindar.<\/p><ul><li>Ol gaty takwa adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takwalyk","meaning":"<div><p>Namazhonlyk, dindarlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 mele don ge\u00fdmegi takwalyk, ta\u0148ryyparazlyk \u00fc\u00e7in bolman, ed\u00fd\u00e4n ogrulygyny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in perde bolara \u00e7emelidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyk","meaning":"<div><p>Hakykat, anyk, a\u00fdan, a\u00e7yk.<\/p><ul><li>Bu habar \u00fdalan bola\u00fdmysyn, takygyna \u00fdetse\u0148iz gowy bolar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcnki bolup ge\u00e7en wakany\u0148 takygyna \u00fdetmek i\u015fl\u00e4pdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyklamak","meaning":"<div><p>1. A\u00fdan etmek, anyklamak, kesgitlemek, anygyna \u00fdetmek.<\/p><\/div><div><p>2. M\u00e4lim etmek, g\u00f6rkezmek, bildirmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gany ga\u00e7yk, re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fck \u00fd\u00fczi tir\u00fdekden habarlydygyny takykla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyklanmak","meaning":"<div><p>A\u00fdan edilmek, anyklanmak, kesgitlenmek, anygyna \u00fdetilmek.<\/p><ul><li>\u015eu obany\u0148 gadymy ady takyklanmandyr. <span>(Baba\u00fdew we Fre\u00fdkin, A\u015fgabat)<\/span><\/li><li>Etrek t\u00f6wereginde subtropiki ekinleri ekmek \u00fc\u00e7in \u00fdedi m\u00fc\u0148 getara \u00e7enli \u00fder fondumy\u0148 bardygy takyklandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyklatmak","meaning":"<div><p>Anygyna, a\u00e7ygyna \u00fdetirtmek, anyklatmak, kesgitletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"takykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Anygyna, a\u00e7ygyna \u00fdeti\u015fmek, anykla\u015fmak, kesgitle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"takyklyk","meaning":"<div><p>Anyklyk, kesgitlilik, a\u00fdanlyk, a\u00e7yklyk, \u00e4\u015fg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>H\u00e4zir alymlar \u00dderi\u0148 we A\u00fdy\u0148 hereket edi\u015f kanunlaryny \u00f6wrenmek esasynda, G\u00fcn\u00fc\u0148 we A\u00fdy\u0148 tutulmagyny \u00f6r\u00e4n takyklyk bilen \u00f6\u0148\u00fcnden a\u00fdd\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyr","meaning":"<div><p>1. To\u00fdunsow gi\u0148i\u015flik, d\u00fcz me\u00fddan, \u00f6s\u00fcmliksiz \u015for me\u00fddan.<\/p><ul><li>Alty bugraly adyra, takyra d\u00fc\u015fende, \u00fdelgamaga d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdany eli\u0148 a\u00fdasy \u00fdaly takyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hi\u00e7 zatsyz, bo\u015f.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fczi d\u00fcz; t\u00fc\u00fds\u00fcz, sa\u00e7syz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 s\u00fc\u00fdr depesi takyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyr-tukur","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna takyrdyly \u00e7yk\u00fdan d\u00fc\u0148k\u00fcldili ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"takyrdamak","meaning":"<div><p>Takyrdyly ses \u00e7ykmak, takyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>I\u015fik takyrdanda, Sapa garry en\u00e4ni\u0148 heniz hem gapyny\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnde duranyny a\u0148lap, gapyny\u0148 kildini \u00fdazdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyrdatmak","meaning":"<div><p>Takyrdyly ses \u00e7ykarmak, takyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6megi\u0148 \u00fd\u00fczi boz-\u00fdaz bolup hem-de oturan stoluny\u0148 a\u00fdagyny takyrdadyp gozgandy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Takyrdyly sesleni\u015fmek, takyrdyly sesler e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"takyrdy","meaning":"<div><p>Gaty zatlary\u0148 biri-birine batly degmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Oslagsyz takyrdy mes gatyrlary \u00fcrk\u00fczdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Berk urul\u00fdan gapyny\u0148 takyrdysy s\u00fc\u00fdji ukyny bimaza edipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00fc\u00fdzeg\u00e4r takyrdyny we arryldyny e\u015fidipdir-de, z\u00e4hresi \u00fdarylara gelipdir. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyrlyk","meaning":"<div><p>Takyr me\u00fddan, giden takyr \u00fder.<\/p><ul><li>Mekdebi\u0148 \u00fde\u0148se tarapynda a\u0148yrsyna-b\u00e4risine g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n takyrlyk \u00fda\u00fdlyp \u00fdatyrdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyr\u00e4lem","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdrenijiler ma\u015fgalasyndan bolan suwulgandan ki\u00e7ir\u00e4k s\u00fc\u00fdreniji.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdelip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4, A\u00fdtak g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gelip: -- Wah, gelm\u00e4n ge\u00e7se\u0148 bolma-\u00fdarmy, gelm\u00e4n ge\u00e7en, takyr \u00e4lem! -- di\u00fdip gargandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"takyr\u00fdorga","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gumda \u00fda\u015fa\u00fdan, \u00fdapyrylyp, \u00f6r\u00e4n \u00e7alt \u00fdorgalap \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Gezermen takyr \u00fdorgalar bir \u00fderden gymyldaman, ganatlaryny G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gerip j\u00fc\u00fdjesini penala\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tal","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> s\u00f6w\u00fct.<\/p><ul><li>Pelwert taly kimin, syrdam bedenli, ony g\u00f6rm\u00e4nmidi\u0148 henize \u00e7enli. <span>(B. Huda\u00fdnazarow, Gyzgyn S\u00e4hra)<\/span><\/li><li>Bu ikisini\u0148 \u00fdoly der\u00fdany\u0148 ileri \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u00e7ip, ga\u00e7yny\u0148 \u00fcsti bilen g\u00f6k tallary\u0148 arasyndan \u00fdokarlygyna gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talaban","meaning":"<div><p>Hakyna tutma i\u015f\u00e7i, batrak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdedi-sekiz \u00fda\u015flarynda ata-enesinden mahrum bolup, bir d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rek \u00fc\u00e7in ba\u00fdlary\u0148 gapysynda talaban dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen olary\u0148 elinde talaban bolan wagtynda, gije-g\u00fcndiz \u00fdaranjak bolup i\u015fl\u00e4ni\u0148de de n\u00e4hili g\u00fcn g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talabanlyk","meaning":"<div><p>Talabany\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"talaban\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> talabanlyk.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 gapysynda \u00fdedi \u00fdyl talaban\u00e7ylyk etdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bozulan nika, a\u00fdryly\u015fma.<\/p><ul><li>Sen menden talak! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talamak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 zadyny elinden zorluk bilen almak, basyp almak, garak\u00e7ylyk etmek.<\/p><ul><li>Bir s\u00fc\u00fdthory\u0148 b\u00e4hbitleri \u00fc\u00e7in adam \u00f6ld\u00fcr\u00fd\u00e4rler, \u00f6\u00fd tala\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 halkymyzdan talanan zatlary bize bermeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talanmak","meaning":"<div><p>Talawa d\u00fc\u015fmek, zorluk bilen basylyp zady\u0148 alynmak, so\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"talant","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn zehin, \u00f6zbolu\u015fly ukyp.<\/p><ul><li>Sowet h\u00f6k\u00fcmeti \u00e4hli talantlary\u0148 we d\u00f6redijiligi\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6slemegine gi\u0148 \u00fdol a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mekdepde oka\u00fdarka\u0148-a be\u00fdle talanty\u0148 bardygyny a\u0148\u015fyrmandyrys! <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Ma\u00fdany\u0148 \u00ddoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talantly","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn ukyply, \u00f6zbolu\u015fly, zehinli.<\/p><\/div>"},{"headword":"talantlylyk","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn ukyplylyk, \u00f6zbolu\u015flylyk, zehinlilik.<\/p><ul><li>Be\u00fdik i\u015fleri we edermen\u00e7ilikleri eden adamlar di\u0148e bir batyrlyk akyllylyk we talantlylyk bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, e\u00fdsem olar uly erk g\u00fc\u00fdj\u00fcne, g\u00fc\u00fd\u00e7li h\u00e4si\u00fdete, tutan\u00fderlilige, durnuklylyga we ga\u00fdduwsyzlyga hem e\u00fdedirler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talap","meaning":"<div><p>1. \u00dderine \u00fdetirilmegi h\u00f6kman bolan \u015fert.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fde talaby berja\u00fd ede\u00fdin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Isleg, arzuw, zerurlyk.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 talabymyzy \u00f6d\u00e4p bilme\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddok bolsun uru\u015f!\u00bb di\u00fden \u015fygar rewol\u00fdusion halkyn ilkinji talaplaryndan biridir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmet hut z\u00e4hmetke\u015fler k\u00f6p\u00e7\u00fcligini\u0148 talaplary-ny maksimal kanagatlandyrmagy\u0148 seri\u015fdesi bolup dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015f, z\u00e4hmet, gazan\u00e7.<\/p><ul><li>Ol talap g\u00f6zl\u00e4p, nireleredir a\u00fdlap-\u00fdyllap \u00e7ykar giderdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talapk\u00e4r","meaning":"<div><p>Talap ediji.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 sungatyny\u0148 we edebi\u00fdatyny\u0148 \u00f6z\u00fcne mahsus bolan sypatlaryny juda talapk\u00e4r toma\u015fajylary\u0148 we tankyt\u00e7ylary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde a\u00e7yp g\u00f6rkezmekden \u00f6tri eli\u0148de bary\u0148y etmelidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talaply","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmet \u00e7ekip, i\u015f edip \u00fdeterlikli gazan\u00e7 ed\u00fd\u00e4n gazan\u00e7ly.<\/p><ul><li>Sen kart a\u00fdnap \u00fd\u00f6rmekden el \u00e7ek, bir talaply ugra \u00fd\u00fczlen! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talatmak","meaning":"<div><p>Tala\u0148 etdirmek, zorluk bilen zadyny aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"talaw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"talawlamak","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ke\u00fdkermek, ke\u00fdkerip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 talawlap \u00fd\u00f6r\u00e4\u00fd\u015fini di\u00fdsene!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k bulamak, salgamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"talaw\u00e7y","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> tala\u0148\u00e7y.<\/p><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik eml\u00e4gini dargadyjy, i\u00fdiji, \u00fdokla\u00fdjy.<\/p><ul><li>P\u00e4kgen kolhoza hy\u00fdanat ed\u00fd\u00e4n talaw\u00e7ylary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden perd\u00e4ni syryp g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in sizi \u00e7agyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talaw\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> tala\u0148\u00e7ylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik eml\u00e4gini dargadyjylyk, i\u00fdijilik, \u00fdokla\u00fdjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tala\u0148","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 zadyny zorluk bilen basyp aly\u015f, talamaklyk.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 malyny\u0148 tala\u0148dan gutulmagyna seb\u00e4p bolany\u0148 \u00fc\u00e7in men senden razy hem sa\u0148a k\u00f6p sag bol a\u00fdd\u00fdan! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Talanyp alnan olja, talanan zat.<\/p><ul><li>Bo\u00fdunlary \u00fdygyrtla\u015fan uzyn arryk egmek k\u00f6s\u00e4 \u015fol tala\u0148dan zat \u00fdetmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tala\u0148\u00e7y","meaning":"<div><p>Tala\u0148\u00e7ylyk i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan garak\u00e7y, tala\u0148 salyjy, talaw\u00e7y.<\/p><ul><li>Ol tala\u0148\u00e7ylar obany rehimsiz talap, nebir g\u00f6zel ja\u00fdlary \u00fdumrupdyrlar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ol E\u00fdran hanlaryny\u0148 tala\u0148\u00e7y \u00e7apawullaryna, Hywa hanyny\u0148 garak\u00e7ylar toparyna gar\u015fy gaty k\u00f6p saparlar s\u00f6we\u015fipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tala\u0148\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Tala\u0148 salmaklyk, talaw\u00e7ylyk, garak\u00e7ylyk, alaman\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Men ma\u015fgalamy yzymda ta\u015flap, tala\u0148\u00e7ylyk etm\u00e4ge gelemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talh","meaning":"<div><p>Ne ajy, ne-de s\u00fc\u00fdji, tagamsyz.<\/p><ul><li>Talh suw.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talhan","meaning":"<div><p>Gowrulan una \u00fda-da gowurga ununa gant, to\u015fap garyp tokgalanyp i\u00fdil\u00fd\u00e4n i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcmde baryny berenim bilen, der\u00fda talhan \u00e7alan \u00fdaly, kime \u00fdok boljak? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fcwelen gowurga h\u00e4zirki gazandaky ga\u00fdna\u00fdan s\u00f6k\u00fc\u0148 talhanydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talwas","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Isleg, arzuw, hy\u00fdal.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcm talwas edip \u00e7ykamda se\u00fdle. G\u00fcn sallanyp \u00fda\u0148y bolupdy \u00f6\u00fdle. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"talyp","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148ki mekdeplerde, medreselerde: student, okuw\u00e7y.<\/p><ul><li>Eli \u00e7ygar \u00e7ybykly mollany\u0148 talyplaryna \u00fd\u00fczlenend\u00e4ki in edepli s\u00f6zi \u00abpedern\u00e4let, pel\u00e4ketdi\u00bb. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tam","meaning":"<div><p>Kerpi\u00e7, aga\u00e7 we \u015f. m. gurlu\u015fyk materi allaryndan gurlan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Ol, tamlaryny\u0148 i\u015figind\u00e4ki krowatda \u00fdat\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 bur\u00e7undaky \u00e7o\u00fdun pe\u00e7 lapyrdap \u00fdan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tam-tarsy","meaning":"<div><p>Tam we \u015fo\u0148a me\u0148ze\u015f ja\u00fd.<\/p><ul><li>Elli on sekiz gelegurdy n\u00e4hili gizl\u00e4p bildik\u00e4, ony tamda-tarsyda sakladymyka?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tama","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 amala a\u015fmagyna, \u00fderine \u00fdetirilmegine bolan umyt, isleg, arzuw, ynam.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 tamamyz \u015fol s\u00fcrjek \u00fderimizden \u00f6njek. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 ondan munu\u0148 \u00fdaly zat bolar di\u00fdip tamamyz \u00fdokdy-la, hany \u00fd\u00f6r oglum, ony g\u00f6r\u00fcp gideli! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamada","meaning":"<div><p>Me\u00fdlis ba\u015flygy, me\u00fdlisi alyp baryjy, saky.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamakin","meaning":"<div><p>Tama ed\u00fd\u00e4n, hantama, umydyg\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamakinlik","meaning":"<div><p>Tamakin bolmaklyk, umydyg\u00e4rlik, hantama\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Bolmanda-da bizi\u0148 ondan i\u015f tamakinligimiz \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamakin\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tamakinlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamam","meaning":"<div><p>B\u00fctin, \u00e4hli, hemme, bary.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamamlamak","meaning":"<div><p>Tamam etmek, gutarmak, so\u0148una \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol okuw \u00fdylyny 4-lik, 5-lik bahalar bilen tamamlap, tomus kanikulyna \u00e7ykdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamamlanmak","meaning":"<div><p>Tamam edilmek, gutarylmak, so\u0148una \u00e7ykylmak, \u00fderine \u00fdetirilmek.<\/p><ul><li>Demir\u00fdolu\u0148 gurlu\u015fygy tamamlandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk gurlu\u015fygy\u0148 tiz tamamlanmagy hakynda g\u00fcndelik alada ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamamlatmak","meaning":"<div><p>Tamam etdirmek, gutartmak, so\u0148una \u00e7ykartmak, \u00fderine \u00fdetirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamamla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady gutarmaga k\u00f6mekle\u015fmek, tamam edi\u015fmek, so\u0148una \u00e7yky\u015fmak, gutary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tambur","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Mandoline me\u0148ze\u015f kiri\u015fli G\u00fcndogar saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamdyr","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6rek bi\u015firmek \u00fc\u00e7in to\u00fdun pal\u00e7ykdan salyn\u00fdan ojak.<\/p><ul><li>Gowrul\u00fdan eti\u0148 ysy, tamdyrda bi\u015f\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6regi\u0148 ysy bilen go\u015fuly\u015fyp burugsa\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oturanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7anaklap gowurma hem \u00fda\u0148y tamdyrdan \u00e7ykan mele petir go\u00fduldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamdyra","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span><span>Seret<\/span> dutar.<\/p><ul><li>Biri \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 i\u015figinde \u00fdapbylda\u0148 he\u0148 \u00e7ekip hi\u0148len\u00fd\u00e4rdi, tamdyrany\u0148 dy\u0148\u0148yldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyjak\u00e7ylar \u00e7alsa elde baryny, sen \u00e7ek\u00fd\u00e4rsi\u0148 tamdyrany\u0148 taryny. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamdyra\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dutar\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"tamlyk","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e kamy\u0148 gurlan \u00fderi, tamy\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><ul><li>Tukat g\u00f6rn\u00fc\u015fli k\u00f6ne tamlyklar biri-birini\u0148 yzyndan gelip ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tamman","meaning":"<div><p>I\u00e7ki balak.<\/p><ul><li>Suw g\u00f6rm\u00e4n, tamman \u00e7ykarmak n\u00e4me gerek?! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tampon","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Iri\u0148 \u00fda-da ga\u0148 akmasyny saklamak \u00fc\u00e7in \u00fdarany\u0148 i\u00e7ine dykyl\u00fdan dermanlanan marly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tam\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tamlyk.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fc\u00fd\u015fmek tam\u00e7ylyk P\u00f6kgeni\u0148 tamyny\u0148 ses\u00fdetim \u00fde\u0148sesindedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tam\u015fandyrmak","meaning":"<div><p>1. Tamakin edip, agzy\u0148y suwartmak, \u00fduwdundyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir azajyk i\u00fddirmek, garbandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tam\u015fanmak","meaning":"<div><p>1. Tamakin bolup, agzy\u0148y suwartmak, \u00fduwdunmak.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de hi\u00fd suwdan \u015firin zat barmyka? ! -- di\u00fdip tam\u015fandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir azajyk i\u00fdmek, garbarmak.<\/p><ul><li>Her halda ol ejesini\u0148 g\u00f6wni \u00fc\u00e7in biraz tam\u015fandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u015fol \u00f6\u00fde baryp tam\u015fanmagym d\u00fc\u00fde etini i\u00fdene me\u0148zemezmi?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tam\u015fany\u015fmak","meaning":"<div><p>Tamakin bol\u015fup galmak, \u00fduwduny\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar takatsyz tam\u015fany\u015fyp durdular. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tana","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> g\u00f6le.<\/p><\/div>"},{"headword":"tanalmak","meaning":"<div><p>1. Kim \u00fda-da n\u00e4medigi m\u00e4lim bolmak, \u00e4\u015fg\u00e4r bolmak, anyklanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligine ady belli bolmak, ile m\u00e4lim bolmak, me\u015fhur bolmak.<\/p><ul><li>Asyl ile-g\u00fcne pe\u00fddaly bir zat d\u00f6retmek eli\u0148den gelmese, sen hi\u00e7 \u00fderde tanaljak d\u00e4l ekeni\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fd\u00fc\u015fip-i\u015fle\u015fip gezdiler \u015fe\u00fdle, ola\u0148 ikisi-de tanalan i\u015fde. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanamak","meaning":"<div><p>Kimdigini \u00fda-da n\u00e4medigini \u00e4\u015fg\u00e4r etmek, bilmek, anyklamak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi onu\u0148 Bahardygyny sesinden tanady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sary onu\u0148 bilen gadyrly g\u00f6r\u00fc\u015fse-de, ilkibada ony tanamady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu bolsa keselleri tanamagy \u00fde\u0148ille\u015fdiripdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanap","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fc\u0148, \u00e7\u00f6p\u00fcr, zygyr s\u00fc\u00fd\u00fcmlerinden i\u015filip ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00fd\u00fcp, bag.<\/p><ul><li>Ge\u00e7ini\u0148 \u00e7\u00f6p\u00fcrinden i\u015filen tanap. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gektary\u0148 b\u00e4\u015fden bir b\u00f6legine de\u0148 bolan \u00fder \u00f6l\u00e7egi, ini-bo\u00fdy 60 ar\u00e7yna de\u0148 bolan \u00fder u\u00e7astogy.<\/p><ul><li>Ynha, iki \u00fdarym gektara gola\u00fdrak ha\u00fdaty\u0148 i\u00e7i, onu\u0148 her \u00fderr\u00e4ginde erik aga\u00e7lary, bir-iki tanap \u00fderinde alma, armyt we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f miweli aga\u00e7lar bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ata-babada miras pa\u00fdla\u015fygynda \u00fdeten iki tanap \u00fder, a\u00fdlanyp nobata gel\u00fd\u00e4n \u00fdarym sagat suwy Orsgeldini\u0148 bar m\u00fclk\u00fcdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanatmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcp-g\u00f6rkezip kimdigini \u00fda-da n\u00e4medigini \u00e4\u015fg\u00e4r etdirmek, belli etdirmek, anyklatmak, bildirtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini ikinji biri bilen tany\u015f etmek.<\/p><\/div><div><p>3. Halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligine adyny belli etmek, me\u015fhur etmek.<\/p><ul><li>I\u015fde \u00f6z\u00fcn tanadan eli \u00e7altlar ak altyn hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 a\u00e7\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tango","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f temp bilen o\u00fdnal\u00fdan tans we onu\u0148 sazy.<\/p><ul><li>Orkestr tangony\u0148 sazyny \u00e7aldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tangyr","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148 g\u00f6ren zadyny so\u0148 gowy seljerip, tanap bil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>T\u00fcweleme, sen-\u00e4 gaty tangyr ekeni\u0148, men-\u00e4 muny ilki g\u00f6renimde tanap bilmedim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tangyrlyk","meaning":"<div><p>Gowy tanap bilijilik, anyk seljerip bilijilik.<\/p><ul><li>Ha\u00fdwanlar adam \u00fdaly pikirlenip bilmeseler hem, olarda \u00f6r\u00e4n \u00fditi du\u00fdgy, berk tangyrlyk h\u00e4si\u00fdeti bar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tank","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdaraglar bilen \u00fdaraglandyrylan zynjyr tigirli bronirlenen awtomobil.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fcnmesin ganly tanky\u0148 garasy, ynsana d\u00fc\u015fmesin uru\u015f \u00fdarasy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>\u00ddakyn t\u00f6werekde tanklary\u0148 g\u00fcrr\u00fcldisi e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanker","meaning":"<div><p><span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> I\u00e7ine suwuk \u00fd\u00fckler go\u00fdul\u00fdan we da\u015fal\u00fdan g\u00e4mi.<\/p><ul><li>Eger \u00e7ykaryl\u00fdan nebiti\u0148 hemmesini demir \u00fdol \u00fda-da de\u0148iz \u00fdollary bilen zawoda \u00e4kitmeli bolsa, g\u00f6r n\u00e4\u00e7e sisterna we tanker gerek bolardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanketka","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ir\u00e4k \u00fde\u0148il tank.<\/p><ul><li>Dagan minom\u00fdotlar, d\u00f6w\u00fck top hili, K\u00e4\u00fderde galypdyr tanketka\u0148 \u00fdary. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanketki","meaning":"<div><p>Daraklykdan \u00f6kj\u00e4 \u00e7enli be\u00fdgel\u00fd\u00e4n \u00fdasy dabanly \u00fde\u0148il a\u00fdakgap.<\/p><\/div>"},{"headword":"tankydy","meaning":"<div><p>Tankyda degi\u015fli bolan, tankytly.<\/p><ul><li>Ol bu \u00fderlikli tankydy bellikleri, powesti ga\u00fdtadan i\u015fl\u00e4ninde, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutjakdygyny a\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tankyt","meaning":"<div><p>1. Baha bermek, kem\u00e7iligini d\u00fczetmek maksady bilen, ha\u00fdsy-da bolsa bir zady ara alyp maslahatla\u015fmaklyk, analizle\u00fdi\u015f, g\u00f6zden ge\u00e7iri\u015f.<\/p><ul><li>Eseri\u0148izi o\u0148at edip getire, k\u00f6mek eder tankyt bilen satira. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddol almarsy\u0148 hi\u00e7 wagt, tankyda sen ga\u015f \u00e7ytyp. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Edebi we ylmy eserlerin der\u0148ewine bagy\u015flan\u00fdan a\u00fdratyn bir \u017eanr.<\/p><ul><li>Edebi tankyt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tankytlamak","meaning":"<div><p>Tankyt etmek, tankyda sezewar etmek, kem\u00e7iliklerini birin-birin \u00fd\u00fcz\u00fcne basmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdberlen kem\u00e7ilikleri berk tankytladylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z-\u00f6z\u00fcmizi tankytlamaklyk bizi\u0148 parti\u00fdamyzy\u0148 mydama a\u00fdratyn h\u00e4si\u00fdeti bolup geldi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tankytlanmak","meaning":"<div><p>Tankyt edilmek, tankyda sezewar bolmak, kem\u00e7ilikleri\u0148 birin-birin \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e a\u00fddylmak.<\/p><ul><li>\u00ddalta tankytlanar, \u00f6w\u00fcler \u00f6kde. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde tankytlanan \u00fdolda\u015flar n\u00e4derk\u00e4ler? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tankytlatmak","meaning":"<div><p>Tankyt etdirmek, kem\u00e7iliklerini birin-birin \u00fd\u00fcz\u00fcne basdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tankyt\u00e7y","meaning":"<div><p>Tankyt i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan, tankyt ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4me \u00fc\u00e7indir, s\u00f6zlem\u00e4n di\u0148e tankyt\u00e7ylary\u0148 s\u00f6zlerini makullamaga gelen \u00fdaly, yhlasly di\u0148lemek bilen dymyp otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ol gazetlerde \u00e7eper edebi\u00fdat, saz we teatr tankyt\u00e7ysy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tans","meaning":"<div><p>Saz eserlerine we sazy\u0148 \u00f6z\u00fcne la\u00fdyklykda a\u00fdratyn temp we formada \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n a\u00fdak o\u00fdny.<\/p><ul><li>Tans k\u00f6p\u00e7\u00fclige bir bada d\u00e4l-de, kem-kemden \u00fda\u00fdrady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir tarapda s\u00fc\u00fdji sazy\u0148 sesine, tans ed\u00fd\u00e4rler oglan-gyzlar gaty\u015fyp. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze d\u00f6redilen tans kru\u017eogy hem \u00f6z i\u015fini o\u0148at alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tans\u00e7y","meaning":"<div><p>Tansy o\u0148at \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, balet artisti.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 ilkinji suratda gyzlary\u0148 tans\u00e7ylar toparyndan bir n\u00e4\u00e7esini\u0148 Hyta\u00fd tansyny \u00fderine \u00fdetiri\u015fini g\u00f6r\u00fd\u00e4rsi\u0148iz. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanymal","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmetde, i\u015fde \u00f6z\u00fcni tanalan, belli, me\u015fhur.<\/p><ul><li>Burawla\u00fdy\u015f i\u015finde h\u00e4zirki zaman tehnikasyny bir kemsiz ele alan tanymal ussatlar, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 t\u00e4zelik\u00e7ileri \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Kakam hem ma\u0148a: -- Tanymal kompozitor bolarsy\u0148 -- di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tanymallyk","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmetde, i\u015fde \u00f6z\u00fc\u0148i tanatmaklyk, bellilik, me\u015fhurlyk.<\/p><ul><li>Bu tanymallyk Garagyzy\u0148 ba\u015fyny a\u00fdlamady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tany\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148den bil\u00fd\u00e4n, g\u00f6r\u00fcp \u00fd\u00f6ren adamy\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148den m\u00e4lim bolan, \u00f6\u0148den bilin\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bu ja\u00fdy bu durmu\u015f, bu i\u015f onu\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdat bolman, \u00fdakyndan tany\u015f durmu\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Lenin meni\u0148 bilen misli k\u00f6neden tany\u015f dosty h\u00f6km\u00fcnde g\u00fcrle\u015fdi. Oraz entek bu \u00fderd\u00e4ki g\u00fc\u00fd\u00e7li mehanizmler bilen tany\u015f d\u00e4ldi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tany\u015f-bili\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148den bilin\u00fd\u00e4n, tanal\u00fdan, tany\u015f adamlar.<\/p><ul><li>Men \u015fu gezek \u015f\u00e4herd\u00e4ki tany\u015f-bili\u015flerimi\u0148k\u00e4 a\u00fdlanmagym m\u00fcmkin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tany\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Birini bir adam \u00fda-da bir \u00fder, zat bilen tany\u015f etmek.<\/p><ul><li>Ol sizi etmeli i\u015fi\u0148iz bilen tany\u015fdyrar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tany\u015flyk","meaning":"<div><p>1. Biri-birini tana\u00fdan adamlar arasyndaky gatna\u015fyk.<\/p><ul><li>Adamlar meni\u0148 \u015fu a\u00fdylgan\u00e7 sypatymdan gorkup, ma\u0148a tany\u015flyk bermek isleme\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f, mesele barada \u00f6\u0148\u00fcnden bir zat bilmeklik.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bu mesele barada tany\u015flygym bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tany\u015fmak","meaning":"<div><p>Tany\u015f bolmak, a\u00fdlanyp g\u00f6r\u00fcp belet bolmak, n\u00e4hili we nene\u0148sidigini bilmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fa\u00fdar, i\u015fle\u00fd\u00e4r bir adam \u015funda sata\u015fdym, s\u00f6zle\u015fdim, tany\u015fdym men-de. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar \u00c7\u00fclini\u0148 tebigaty bilen tany\u015fdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tap","meaning":"<div><p>1. \u00ddagda\u00fd, hal, reje.<\/p><ul><li>\u00dderi, dost! Taplar nene\u0148? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu brigada ge\u00e7en \u00fdyllarda hem \u00fdokary hasyl alypdy, bu \u00fdyl-da onu\u0148 gowa\u00e7alaryny\u0148 taby gowy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gurbat.<\/p><ul><li>G\u00fcn-g\u00fcnden jo\u015f alyp Murgaby\u0148 taby, G\u00fclzara \u00f6w\u00fcrdi seni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Komandiri\u0148 \u00fderinden gymyldamaga taby galmandy. <span>(A Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapawut","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ikinji bir zatdan a\u00fdratynlygy, parh.<\/p><ul><li>I\u015fde a\u00fdaly\u0148 \u00fda-da erkegi\u0148 tapawudy bolmaz. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderini\u0148 gijesi bilen g\u00fcndizinde-de tapawut bar bolara \u00e7emeli d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ikisini\u0148 \u00e7ek\u00fd\u00e4n z\u00e4hmetini\u0148 arasyndaky tapawut n\u00e4hili? <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapawutlanmak","meaning":"<div><p>Parh etmek, tapawut etmek, tapawutly bolmak.<\/p><ul><li>Ilkidurmu\u015f adamlary ha\u00fdwanlardan \u00f6r\u00e4n k\u00e4n tapawutlanypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eahyry\u0148 bu d\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki \u00fdazan eserleri bir tarapdan, temasyny\u0148 we materialyny\u0148 t\u00e4zeligi bilen tapawutlan\u00fdan bolsa, ba\u015fga tarapdan, sy\u00fdasy \u00fditiligi bilen tapawutlan\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapawutly","meaning":"<div><p>Be\u00fdlekilere me\u0148ze\u015f bolmadyk, be\u00fdlekilerden \u00fc\u00fdtge\u015fik bolan, parhly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu temadan d\u00f6reden eseri, bu barada ozal \u00fdazylan eserlerden tapawutly bolup \u00e7ykmaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u00f6zlerini\u0148 medeni derejesi bo\u00fdun\u00e7a tapawutly bolupdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapawutlylyk","meaning":"<div><p>Be\u00fdlekilere me\u0148ze\u015f d\u00e4llik, be\u00fdlekilerden \u00fc\u00fdtge\u015fiklik, parhlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapawutsyz","meaning":"<div><p>Be\u00fdlekilerden tapawudy bolmadyk, be\u00fdlekilerden \u00fc\u00fdtge\u015fik d\u00e4l, parhsyz.<\/p><ul><li>Atlar \u00fc\u00e7in \u00fdol tapawutsyzdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapba","meaning":"<div><p>Birden, birdenk\u00e4, du\u00fddansyz.<\/p><ul><li>Ozal a\u00fddyma gygyryp bar\u00fdan S\u00e4het a\u00fddymyny tapba kesdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 gopgun tapba \u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapbat","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> epgek.<\/p><ul><li>G\u00fcnorta tarapdan g\u00fc\u00fd\u00e7li tapbat \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapbatlamak","meaning":"<div><p>Pili\u0148 arkasy bilen urup, endigan berkitmek.<\/p><ul><li>Ol t\u00e4ze \u00fdasan \u00e7iljagazyny depeledi, onu\u0148 iki gapdalyny pil bilen tapbatlady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 ileri ba\u015fynda suw tut\u00fdan da\u00fdhanlary\u0148 b\u00f6wedi tapbatlanda \u00e7yk\u00fdan pil sesi, obany\u0148 \u00fcsti bilen \u00fda\u0148lanyp gitdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapbatlanmak","meaning":"<div><p>Pili\u0148 arkasy bilen urlup berkidilmek endiganlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapbatlatmak","meaning":"<div><p>Pili\u0148 arkasy bilen urduryp, \u00fderi berkitdirmek, endiganlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapbatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Pili\u0148 arkasy bilen urup, \u00fderi berkidi\u015fmek, endiganla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapdyrmak","meaning":"<div><p>Agtardyp, g\u00f6zledip, nirededigini bildirmek, m\u00e4lim etdirmek.<\/p><ul><li>\u00dditen zatlaryny tapdyrjak bolup k\u00f6p synany\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapgyr","meaning":"<div><p>1. Adamlar topary, b\u00f6lek, gruppa.<\/p><\/div><div><p>2. Gezek, \u00fdola, sapar.<\/p><ul><li>Bizde karto\u015fka m\u00f6ws\u00fcmde iki tapgyr ekil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 horazlary bolsa bir tapgyr gygyryp go\u00fddular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapgyr-tapgyr","meaning":"<div><p>1. Topar-topar, b\u00f6lek-b\u00f6lek, gruppa-gruppa.<\/p><ul><li>De\u0148zi\u0148 \u00fcsti bilen tapgyr-tapgyr bolup gel\u00fd\u00e4n bulutlar go\u00fdazyla\u015fdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagtal-wagtal, k\u00e4wagt.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn gi\u00e7 \u00f6\u00fdl\u00e4n ba\u015flan \u00fdaz \u00fdag\u015fy heniz hem di\u0148m\u00e4ndi, ol \u00f6z\u00fcni\u0148 go\u00fdry \u00e7abgasyny tapgyr-tapgyr gu\u00fd\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Tapgyr-tapgyr \u00f6s\u00fd\u00e4r bahar \u015femaly, Suwlar towlany\u015fyp \u00e7asly ak\u00fdarlar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapgyrlyk","meaning":"<div><p>Ugur, \u00fdol, \u00e7\u00e4re tapyjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"taplamak","meaning":"<div><p>Taba getirmek (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>Suw tutan \u00fderlerimiz hem wagtynda taplamaz. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taplanmak","meaning":"<div><p>Taba gelmek, s\u00fcr\u00fcme myla\u00fdym bolmak (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>Deslap suwa \u00fdakylan \u00fderler taplanyp ugrapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taplatmak","meaning":"<div><p>Gyzdyryp \u00fdenjip \u00fditeltdirmek, \u00fdukaltdyrmak.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar taplatmaga go\u00fdan paltalaryny\u0148 yzyndan g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015fu wagty gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestelr we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapla\u015fmak","meaning":"<div><p>Taplamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapmak","meaning":"<div><p>G\u00f6zeg\u00e7ilik \u00fda-da agtary\u015f netijesinde bir zady ele salmak, nirededigini bilmek.<\/p><ul><li>\u015eol \u015f\u00f6hle salyp duran \u00fdaly hemme adamlar tapsynlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tapan -- begener, tanan-alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapma\u00e7a","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> matal.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00fcst\u00fcne hem \u00fdokarky tapma\u00e7alardaky \u00fdaly dokuz otlu\u00e7\u00f6p go\u015fmaly. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jogabyny o\u00fdlap tapmaly edilip d\u00fcz\u00fclen \u00e7yl\u015fyrymly kim bilme\u015fek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapsyz","meaning":"<div><p>Halsyz, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz, mejalsyz, ysgynsyz.<\/p><ul><li>Ikisi hem sessiz aglap, tapsyz bar\u00fdarlar ileri. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4, g\u00f6rg\u00fcli gyz \u00fdykyldy tapsyz, ysgynsyz. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapsyzlyk","meaning":"<div><p>Taby \u00fdokluk, halsyzlyk, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, ysgynsyzlyk, mejalsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapylgysyz","meaning":"<div><p>De\u0148i-ta\u00fdy bolmadyk, \u00f6r\u00e4n artyk, \u00f6zi \u00fdaly bolmadyk, artykma\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapylmak","meaning":"<div><p>Agtarylyp, g\u00f6zlenip ele salynmak.<\/p><ul><li>Senagat \u00fc\u00e7in \u00fdaly \u00e4hmi\u00fdeti bolan ba\u00fdlyklar tapyldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 hemmesini\u0148 pikirini bir \u00fdere jeml\u00e4n tapyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapyndy","meaning":"<div><p>1. Agtarylyp, g\u00f6zlenilip tapylan zat.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Arheologi\u00fda<\/span> Tapylan gadymy \u00fdadyg\u00e4rlikler \u00fda-da kolleksi\u00fdalar.<\/p><ul><li>Bu tapyndylar skifleri\u0148 n\u00e4hili \u00fda\u015fandyklaryny bilm\u00e4ge bize m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Tapyndylar \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f m\u00fcze\u00fdine tab\u015fyryldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapynmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat tapmak, bir zat almak, bir zatly bolmak.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlap, se\u00e7ip \u00fdag\u015fy gi\u00fdew tapynan ekeni\u0148iz. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir kesele du\u00e7ar bolmak, syrkawlamak.<\/p><ul><li>Ol \u015fondan so\u0148 bir kesel tapynanmy\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapyr-tupur","meaning":"<div><p>1. Hasyr-husur, \u00e7altlyk bilen, \u00f6r\u00e4n tiz, basym.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdalyny\u0148 soraglaryndan birine-de jogap berm\u00e4n, tapyr-tupur \u00fdatdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> tapyrdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapyrdamak","meaning":"<div><p>Tapyrdyly ses \u00e7ykmak, tapyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde tapyrdap galanda, gyzyl \u00fd\u00fczli adam bogdak, \u00e7uwaly bilen arkan serreldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapyrdatmak","meaning":"<div><p>Tapyrdyly ses \u00e7ykarmak, tapyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagy\u0148y tapyrdatman oturyp bile\u0148okmy n\u00e4me?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Tapyrdyly ses \u00e7yky\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapyrdy","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup ba\u015fly-barat \u00fd\u00f6relende \u00e7yk\u00fdan a\u00fdak sesi \u00fda-da bir bada birn\u00e4\u00e7e zatlary\u0148 bir \u00fdere tertipsiz urulmagy netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Itleri\u0148 sesine we s\u00fcrini\u0148 tapyrdysyna ol hem derrew o\u00fdandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tapy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri bilen du\u015fu\u015fmak, biri-biri\u0148e du\u015f gelmek.<\/p><ul><li>Altyn bilen meni\u0148 \u015fu gije \u015fu \u00fderde tapy\u015fmaly wadamyz bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birle\u015fmek, go\u015fulmak, birikmek.<\/p><ul><li>Wolga Don bilen tapy\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Go\u015fuly\u015fyp durmu\u015f gurmak, \u00e4r-hele\u00fd bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tapy\u015fyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> du\u015fu\u015fyk.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki tapy\u015fykda ol \u00f6z\u00fcni b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 bagtly adamsy hasap etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen bizi\u0148 birinji tapy\u015fygymyzy\u0148 \u015fa\u00fdady bol\u015fu\u0148 \u00fdaly, dabaraly to\u00fdumyzy\u0148 hem hormatly myhmany bol! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tar","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcpl\u00fcgi\u0148, sa\u00e7y\u0148 we \u015f. m. bir gaty, dini, til.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Owaz \u00fc\u00e7in saz gurallaryna \u00e7ekil\u00fd\u00e4n, metaldan, ha\u00fdwan inegelerinden \u00fdasalan kiri\u015f, sim.<\/p><ul><li>Gyjak\u00e7ylar \u00e7alsa elde baryny, sen \u00e7ek\u00fd\u00e4rsi\u0148 tamdyrany\u0148 taryny. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddary gapakly, k\u00f6p kiri\u015fli saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tara","meaning":"<div><p>Karar, ynjalyk.<\/p><ul><li>Ba\u015fy\u0148a d\u00f6ne\u00fdin G\u00fcljan, gijeler tara tapmadym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 agrysy i\u00e7de-da\u015fda o\u0148a hi\u00e7 tara bermedi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarakan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> sa\u00e7ak\u00e7y.<\/p><ul><li>\u00dcrken tarakanlar \u00fdaly bosu\u015fyp, k\u00f6\u00e7\u00e4 \u00e7yk\u00fdardylar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarakgy","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148e bezeg etme, bezenme.<\/p><ul><li>Garyp gyzy g\u00f6rki bilen, ba\u00fd gyzy tarakgysy bilen. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taran","meaning":"<div><p>1. Galany\u0148 diwarlaryny \u00fdykmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ujy demirli gadymy aga\u00e7 gural.<\/p><ul><li>Galany\u0148 diwarlaryny taran bilen de\u015fipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> Gadym wagtlarda du\u015fman g\u00e4milerine zarba urmak \u00fc\u00e7in g\u00e4mini\u0148 burnuny\u0148 \u00f6\u0148e \u00e7ykyp duran b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Harby termin<\/span> Du\u015fmany\u0148 tankyny \u00fda-da samol\u00fdotyny \u00f6z tankyn \u00fda-da samol\u00fdoty\u0148 bilen \u00fdykmak \u00fc\u00e7in o\u0148a gar\u015fy edil\u00fd\u00e4n h\u00fcj\u00fcm, \u00e7ozu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"taranlamak","meaning":"<div><p>Taran bilen \u00fdykmak, \u00fdarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"taranlanmak","meaning":"<div><p>Taran bilen \u00fdykylmak, taran bilen \u00fdarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarap","meaning":"<div><p>1. Bir ugur, \u00fdan, ta\u00fd.<\/p><ul><li>Ol biraz s\u00e4gindi-de, sesi\u0148 gelen tarapyna seretdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sag we sol tarapymyzdaky daglyk bizi\u0148 bar\u00fdan ugrumyz bo\u00fdun\u00e7a uzalyp gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baka, gar\u015fy.<\/p><ul><li>Annaguly dagyny\u0148 kolonnasy stansi\u00fdadan polka tarap ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garry ma\u0148a tarap a\u00fdlap g\u00f6zleri\u0148, \u00fdene dowam etdi ba\u015flan s\u00f6zlerin. <span>(R. Aly\u00fdew, Kommunizm \u00ddolunda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gapdal, \u00fdan.<\/p><ul><li>Her tarapyny\u0148 uzynlygy bolsa 233 metr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Biri be\u00fdlek\u00e4 gar\u015fy bolan adam \u00fda-da adamlar topary.<\/p><ul><li>Sen hem indi olary\u0148 tarapyna ge\u00e7di\u0148mi?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>G\u00fclnar tarapynda az adam boldy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Hil, sypat.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gowy taraplary bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarapdar","meaning":"<div><p>Bir gara\u00fd\u015fy, taglymaty, ide\u00fdany dowam etdiriji, \u015fonu\u0148 tarapyny \u00e7alyjy, tarap tutujy.<\/p><ul><li>Gar\u015fysyna \u00e7ykdy\u0148 mugt i\u00fd\u00fd\u00e4ni\u0148, tarapdary boldun, z\u00e4hmet s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4ni\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarapg\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p>Birini\u0148 tarapyny tut\u00fdan, tarap tutujy, tarapke\u015f.<\/p><ul><li>Bular t\u00fc\u00fds tarapg\u00f6\u00fd. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarapg\u00f6\u00fdlik","meaning":"<div><p>Birini\u0148 tarapyny tutujylyk, adalatsyz tarap \u00e7alyjylyk, tarapke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarapke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarapg\u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Ol gaty tarapke\u015f adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarapke\u015flik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarapg\u00f6\u00fdlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"taraply","meaning":"<div><p>Tarapy bar bolan, gapdally.<\/p><ul><li>K\u00f6p taraply \u00fc\u00e7bur\u00e7luk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarawa","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Oraz a\u00fdynda topar bolup okal\u00fdan \u00fdassy namazy.<\/p><ul><li>Sakgalda\u015f, ikimiz-\u00e4 baryp tarawa durubermeli bolupdyrys. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taraz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> saka.<\/p><ul><li>Baba agady bu tarazy\u0148 sak\u00e7ysy, h\u00fcn\u00e4rini jany bilen s\u00f6\u00fderdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6pr\u00fcni\u0148 a\u015fagy bolsa suw tarazy bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarazlamak","meaning":"<div><p>Taraz etmek, de\u0148lemek.<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fm\u00e4ni\u0148 miraby suwun tarazlap, suwar\u00fdar ol medeni\u00fdet ekinin. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarazlanmak","meaning":"<div><p>Taraz edilmek, de\u0148lenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarazlatmak","meaning":"<div><p>Taraz etdirmek, de\u0148letmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarazla\u015fmak","meaning":"<div><p>Taraz edi\u015fmek, de\u0148le\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tara\u00e7y","meaning":"<div><p>Tara doka\u00fdjy, tara dokamak i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>O\u0148a obadan belli tara\u00e7y di\u00fd\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tara\u015fa","meaning":"<div><p>A\u00fdrylyp, \u00e7apylyp owradylan aga\u00e7 b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tara\u015flamak","meaning":"<div><p>D\u00fczedip tertibe salmak, timarlamak, bejermek, \u00fdylmamak, endiganlamak.<\/p><ul><li>Tara\u015flady \u00fdandak k\u00f6klerin \u00e7apyp, g\u00f6ren di\u00fd\u00fd\u00e4r: \u00abSag bol, galmandyr kemi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tara\u015flanmak","meaning":"<div><p>D\u00fczedilip tertibe salynmak, timarlanmak, \u00fdylmanmak, bejerilmek, endiganlanmak.<\/p><ul><li>Tara\u015flanyp, timarlanyp ylham eleginde mazaly s\u00fcz\u00fclen go\u015fgy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tara\u015flatmak","meaning":"<div><p>Tertibe saldyrmak, timarlatmak, \u00fdylmatmak, endiganlatmak, bejertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarelka","meaning":"<div><p>1. Tegelek formaly, \u00fdasy d\u00fc\u00fdpli, farfordan \u00fdasalan, nahar i\u00fdil\u00fd\u00e4n gap.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u00f6\u00fd \u00fc\u00e7in \u00e7\u00e4\u00fdnek, k\u00e4se, tarelka aly\u015fdyrdym, ynha g\u00f6r, boljakmy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hemrag\u00fcl tarelkalara nahar gu\u00fdmaga durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Iki sany tegelek we \u00fdasy metal plastinka kakylyp \u00e7alyn\u00fdan saz guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarhan","meaning":"<div><p>\u00d6z erkli, \u00f6z ygty\u00fdarly, isl\u00e4nini edip \u00fd\u00f6ren, \u00f6zba\u015fdak.<\/p><ul><li>Sen \u00f6z\u00fc\u0148e os\u00fda\u0148 dilewar \u00fdazhan, dili\u0148i \u00e7e\u00fdn\u00e4ber, \u015findi sen tarhan. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarhanlyk","meaning":"<div><p>\u00d6zerklilik, \u00f6zygty\u00fdarlylyk, erk-ygty\u00fdarlylyk, \u00f6zba\u015fdaklyk.<\/p><ul><li>Tarhanlyk ba\u015fga, i\u015fe gele\u0148sizlik ba\u015fga. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tark-tark","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna tarkyldap \u00e7yk\u00fdan ses, tarkyldyly sesler.<\/p><ul><li>Birden gola\u00fdda bir \u00fderden, tark-tark t\u00fcpe\u0148 sesi geldi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tark-turk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tark-tark.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u00fdolda\u015f Aman, oba arasynda tark-turku\u0148 n\u00e4m\u00e4 gerekdigini hem bilip duramok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarkyldamak","meaning":"<div><p>1. Tarkydyly ses \u00e7ykmak, tarkyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Derweze tarkyldap a\u00e7yldy. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atylyp gitmek, atylmak (t\u00fcpe\u0148, nagan we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148ler yzly-yzyna d\u00f6rt gezek tarkyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarkyldatmak","meaning":"<div><p>1. Tarkyldyly ses \u00e7ykarmak, tarkydyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Ol py\u00fdada derwez\u00e4ni\u0148 bir ta\u00fdyna s\u00f6\u00fdenip, derwez\u00e4ni tarkyldatmaga durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol, birine kasty bar \u00fdaly, tarkyldadyp gapyny \u00fdapdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atyp go\u00fdbermek, atmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 eli\u0148e \u00fdarag berseler, elbetde, tarkyldadarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarkyldy","meaning":"<div><p>Gaty predmet biri-birine batly degende \u00fda-da t\u00fcpe\u0148 atylanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4, elhen\u00e7 tarkyldy bolup, a\u00fdna \u015fakyrdap gitdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men Watan \u00fc\u00e7in gurban bol\u00fdan! -- di\u00fden \u00fderinde, adam sesini\u0148 deregine radioda bir g\u00fc\u0148le\u00e7 tarkyldy \u00fda\u0148landy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarlamak","meaning":"<div><p>Tarryldyly ses \u00e7ykmak, tarryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>So\u0148ky g\u00fcnlerde \u00fderlerini\u0148 i\u00e7inde traktorlary\u0148 hem sesleri tarlap e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarlatmak","meaning":"<div><p>Tarryldyly ses \u00e7ykartmak, tarryldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Traktor\u00e7y taraktoryny tarlatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarlawuk","meaning":"<div><p>G\u00f6ktorla me\u0148ze\u015f gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>G\u00f6ktorly, waharman, tarlawuk gawun, \u00fdolu\u0148da \u00fdaryl\u00fdar, tapmasa\u0148 tabyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Akma\u0148yz, tarlawuklar d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarla\u0148","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> La\u00e7yna me\u0148ze\u015f elgu\u015f.<\/p><ul><li>Ol hy\u00fdaly tarla\u0148 \u00fdaly, G\u00f6klerde perwaz ur\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup tarlamak, tarryldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Tarla\u015fyp traktorlar frontlara d\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4r, eki\u015f \u00fc\u00e7in saklanan bar tohumlar ekil\u00fd\u00e4r. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarp","meaning":"<div><p>Ekilm\u00e4n, s\u00fcr\u00fclm\u00e4n \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>Bu tarp \u00fdatan me\u00fddany\u0148 \u00fcsti h\u00e4zir gyzyl d\u00f6rj\u00fckdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Komsomollar we \u00fda\u015flar \u00f6zlerini\u0148 watan\u00e7ylyk du\u00fdgularyny bildirip, tarp hem-de boz \u00fderleri \u00f6zle\u015fdirm\u00e4ge gitmek \u00fc\u00e7in arza berdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarpa","meaning":"<div><p>Gara\u015fylmadyk \u00fderden, bir bada, birden, \u00e7alt, tarsa.<\/p><ul><li>A\u00fd, walla, turu \u0148 gidi\u0148-le! -- di\u00fdip, tarpa \u00fderinden turdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarpa-ta\u00fdyn","meaning":"<div><p>Birdenk\u00e4, birbada, gara\u015fylmadyk \u00fderden, du\u00fddansyz.<\/p><ul><li>Be\u00fdle tarpa-ta\u00fdyn syrkawlamagyna n\u00e4me seb\u00e4p boldy? <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarplyk","meaning":"<div><p>Giden tarp me\u00fddan, tarp \u00fder.<\/p><ul><li>Tarplyk ala\u0148lara h\u00fcj\u00fcm ba\u015flan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarpyldamak","meaning":"<div><p>Tarpyldyly ses \u00e7ykmak, tarpyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarpyldatmak","meaning":"<div><p>Tarpyldyly ses \u00e7ykarmak, tarpyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyny tarpyldatdy-da, o\u0148a dazaryldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazetesi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarpylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Tarpyldyly sesler \u00e7yky\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarpyldy","meaning":"<div><p>Batly \u00fd\u00f6relerde, \u00e4dikli \u00fda agyr a\u00fdakgaply ylgalanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li ses.<\/p><ul><li>Ol \u015fol a\u00fdagyny\u0148 tarpyldysy bilen \u00f6\u00fde urup girdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onlar\u00e7a \u00fdyllap nyzamy\u0148 tarpyldysyndan demrigen \u015fu \u00fderlerde ozal hi\u00e7 zat g\u00f6germe\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarryldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarlamak.<\/p><ul><li>Traktory\u0148 tarrylda\u00fdan sesi e\u015fidilip durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarryldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarrylda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarryldy","meaning":"<div><p>Traktor, samol\u00fdot we \u015f. m. ma\u015fynlary\u0148 motory i\u015fl\u00e4nde d\u00f6re\u00fd\u00e4n dowamly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"tarsa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tarpa.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan ta\u00fdagyna \u00fdapy\u015fyp, tarsa \u00fderinden turdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00abA\u00fdlar!\u00bb s\u00f6zi aljyratdy A\u00fdlary, Hally! -- di\u00fdip, tarsa galdy \u00fderinden. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarsyldamak","meaning":"<div><p>D\u00fckg\u00fcldap g\u00fc\u00fd\u00e7li urmak, b\u00f6kmek (\u00fd\u00fcrek, damar we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ol heniz hem gapana d\u00fc\u015fen tow\u015fan \u00fdaly tarsyldap, \u00fd\u00fczi dalak \u00fdaly g\u00f6gerdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregi tarsyldap, agzyndan \u00e7ykara geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarsyldy","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrek, damar we \u015f. m. zatlarg\u00fc\u00fd\u00e7li hereketde bolanda du\u00fdul\u00fdan ugry du\u00fdgusy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tartdyrmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne tarap \u00e7ekdirmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00e7ekdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tartmak","meaning":"<div><p>\u00c7ekip \u00f6z\u00fc\u0148e tarap s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>\u00ddylanlary tartyp alyp hininden, derisin bo\u00fdnuna d\u00fc\u00fdr\u00fc\u0148, \u00fdigitler. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6wr\u00e4n ga\u00e7ryp, di\u015fden aslyp tartarsy\u0148, g\u00f6rkezen g\u00f6rg\u00fcsi k\u00e4ndir jykyry\u0148. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tarty\u015fmak","meaning":"<div><p>Tartmaga k\u00f6mekle\u015fmek, birn\u00e4\u00e7e bolup \u00e7eki\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"taryh","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fc\u015fi\u0148, hereketi\u0148 hakykaty, bir zady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f \u00fdoly.<\/p><ul><li>Taryhy \u00fdatlamak, g\u00f6r n\u00e4hili datly. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Aslynda herki zady\u0148 \u00f6z\u00fcne \u00fdara\u015fly taryhy bol\u015fy \u00fdaly, bu py\u00e7agy\u0148 hem \u00f6z\u00fcni\u0148 taryhy bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdeti\u0148 we tebigaty\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi hakyndaky ylym.<\/p><\/div><div><p>3. Ge\u00e7mi\u015fi \u00f6wred\u00fd\u00e4n sapagy\u0148 ady.<\/p><ul><li>Taryh sapagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryhy","meaning":"<div><p>Taryha esaslanan, taryha degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"taryh\u00e7y","meaning":"<div><p>Taryh ylmy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>Taryh\u00e7ylar \u00f6z \u00fclkelerind\u00e4ki taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikleri \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Grekleri\u0148 ilkinji uly taryh\u00e7ysy Gerodot bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryp","meaning":"<div><p>Makulla\u00fdjy \u00f6wgi, edil\u00fd\u00e4n wasp.<\/p><ul><li>Annagulyny\u0148 bu ja\u00fdyny\u0148 tarypy agyzdan-agza ge\u00e7ip, oba \u00fda\u00fdrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dokma dokap hat \u00fdazyp, ke\u015fde \u00e7ekmek sende bar, Tarypy\u0148y \u00fdazmaga en\u00e7e \u015fahyr sende bar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryplamak","meaning":"<div><p>Taryp etmek, \u00f6wmek.<\/p><ul><li>Biz-\u00e4 sizi taryplap ar\u015fa \u00e7ykarandyrys. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol brigadany\u0148 ba\u015farja\u0148lygyny \u00f6z \u00fdanyndan taryplady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryplanmak","meaning":"<div><p>Taryp edilmek, \u00f6w\u00fclmek.<\/p><ul><li>Halka edip beren hyzmaty \u00fc\u00e7in, ol taryplanar we sylanar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryplatmak","meaning":"<div><p>Taryp etdirmek, \u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"taryply","meaning":"<div><p>Taryp edil\u00fd\u00e4n, \u00f6wg\u00fcli.<\/p><ul><li>Ilki Ho\u015fgeldini\u0148 baryp W\u00fc\u015fi kel hakynda a\u00fdtjak taryply s\u00f6zlerini jikme-jik maslahatla\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taryp\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7endena\u015fa \u00f6wmegi, taryplamagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bu ses \u00f6z e\u00fdesini tanatdy, ol \u015fol Elli \u00fc\u00e7in saw\u00e7y bolup, P\u00f6kgeni\u0148 \u00fdanyna baran taryp\u00e7y Hojamy\u0148 sesidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tas","meaning":"<div><p>Birden, tasdan.<\/p><ul><li>Hawa, tas \u00fdadymdan \u00e7ykan ekeni, g\u00f6\u00e7me okalga \u00fc\u00e7in kitaplar sa\u00fdlady\u0148yzmy?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y sen gapyny kakany\u0148da tas \u00fd\u00fcregim \u00fdarylypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasamak","meaning":"<div><p>1. \u00dcrk\u00fcp a\u00fdak aldygyna ga\u00e7mak, ba\u015f etdirm\u00e4n gitmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iki \u00fdana howlukma\u00e7lyk bilen \u00e7apmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k urunmak, howlukma\u00e7 \u00fd\u00f6remek (adam hakda).<\/p><ul><li>Heniz yzy\u0148yzy \u00fdel hem \u00e7alanok, siz bolsa \u00fdene-de tasap geldi\u0148iz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00fdykmak, yranmak, bulanmak.<\/p><ul><li>Towlanyp o\u00fdan-bu\u00fdana, tasar gara z\u00fclp\u00fc\u0148 seni\u0148. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasanjyramak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k tasamak, gaharlanan bolup, ha\u00fdbatly, \u00e7alt hereket etmek.<\/p><ul><li>Annatuwak onu\u0148 tasanjyramagyna \u00e4hmi\u00fdet bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltany\u0148: -- \u00c7ekileweri\u0148! -- di\u00fdip, tasanjyrar howatyry \u00fdadyna geldi-de tisgindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onsa\u0148 ol gahar bilen \u00fderinden tasanjyrap galdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasatmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcrk\u00fczip a\u00fdak aldygyna gidermek, ba\u015f etdirm\u00e4n ga\u00e7yrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdak aldygyna s\u00fcrmek, \u00f6r\u00e4n gaty s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Halnazar \u015f\u00e4herden \u00e7ykandan ala \u00fdorgany tasadyp ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iki \u00fdana ykdyrmak, galgatmak.<\/p><ul><li>Ol juluny tasadyp, bir \u00fda\u0148alygyna \u00fdazdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 gulpagyny tasadyp, o\u00fdnap \u00fd\u00f6renje iki gyzlary bardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcrk\u00fc\u015fip a\u00fdak aldygyna ga\u00e7y\u015fyp, pytra\u015fyp gitmek, ba\u015f etdirm\u00e4n pytra\u015fyp gitmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup howlukma\u00e7 gitmek.<\/p><ul><li>Elli bilen W\u00fc\u015fi kel hem tasa\u015fyp geldiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddel degip iki \u00fdana galga\u015fmak, yrgylda\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tasdan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tas.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bol\u015funa tasdan py\u0148kyrypdym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Me\u00fddany\u0148 g\u00f6zelligine \u00fd\u00fcregim jo\u015fup, tasdan a\u00fddyma gygyrypdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taslama","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdazylyp \u00fda-da bejerilip gutarylmadyk warianty, nusgasy, sudury.<\/p><ul><li>D\u00fcrli et\u00fdudlary\u0148, suratlary\u0148 onlar\u00e7asyny\u0148 ilkinji taslamalaryny \u00fdazdym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taslanmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u015fekili, nusgasy bejerilip ta\u00fd\u00fdarlanmak.<\/p><ul><li>D\u00fcme me\u00fddanlary -- taslanmadyk bija\u00fd \u00fderler, ony suwaryp bolarmyka?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasma","meaning":"<div><p>In\u00e7e uzyn edilip gy\u00fdlan ga\u00fdy\u015f, ham.<\/p><ul><li>Tasma gam\u00e7a \u00e7ydap bilm\u00e4n, at janawar asmana b\u00f6k\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddasy tasma gu\u015fakly jalbaryny\u0148 j\u00fcb\u00fcsinden bir kagyz \u00e7ykardy-da, ussa uzatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tassyk","meaning":"<div><p>Makul, kabul.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz tut\u00fdaryn size a\u00e7yk hat bilen, s\u00f6z\u00fcm tassyk bolar hakykat bilen. <span>(T. Esenowa, G\u00fcndogar A\u00fdallaryna A\u00e7yk Hat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tassyklamak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fe, wezip\u00e4 bellemek, tassyk etmek.<\/p><ul><li>Halk magaryf ministrligi meni mekdebi\u0148 direktorlygyna tassyklady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kabul etmek, makul bilmek, makullamak.<\/p><ul><li>\u00ddygnak di\u0148e uly wezipeli adamlary\u0148 kabul eden kararlaryny tassyklapdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Doklad\u00e7yny\u0148 janygyp a\u00fddan s\u00f6zlerini G\u00f6zel eje b\u00fctin g\u00f6wresini herekete getirmek bilen tassyklady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tassyklanmak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fe, wezip\u00e4 bellenmek, tassyk edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Kabul edilmek, makul bilinmek, makullanmak.<\/p><ul><li>Sessi\u00fdany\u0148 g\u00fcn tertibinde \u00fc\u00e7 mesele tassyklandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tassyklatmak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fe, wezip\u00e4 belletmek, tassyk etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Kabul etdirmek, makul bildirmek, makullatmak.<\/p><ul><li>Ogulgerek onu\u0148 s\u00f6zlerini tassyklatjak bol\u00fdardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tassykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 a\u00fddany\u0148y makullamak, dogry di\u00fdip tapmak.<\/p><ul><li>Bu ikisi \u00fd\u00fcrekden syzdyryp ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini ta\u00fdly gezek tassykla\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tasyl","meaning":"<div><p>Ugur, t\u00e4r, \u00fdol.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ma\u015fgalamy\u0148 i\u00e7ini\u0148 in bir bihepbesi, hi\u00e7 zady\u0148 tasylyny bilm\u00e4n \u00fd\u00f6ren \u015fu g\u00fcj\u00fckdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tatyrdamak","meaning":"<div><p>Tatyrdyly ses \u00e7ykmak, tatyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Samol\u00fdot n\u00e4\u00e7e tatyrdasa-da heniz \u00f6\u0148ki \u00fderinde dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Agyr \u00fd\u00fckli ma\u015fynlary s\u00fc\u00fdrege al\u00fdan traktor tatyrda\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tatyrdatmak","meaning":"<div><p>Tatyrdyly ses \u00e7ykarmak, tatyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tatyrdawuk","meaning":"<div><p>Tatyrdyly ses \u00e7ykar\u00fdan, tatyrdyly seslen\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"tatyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Tatyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Tatyrda\u015fyp \u00e4hli kolhoz g\u00e4misi, yzly-yzyna ta\u00fdyp \u00fd\u00fczdi-de gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tatyrdy","meaning":"<div><p>Pulem\u00fdot, awtomat atylanda, motor i\u015fl\u00e4nde we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn motoryny\u0148 tatyrdysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gij\u00e4ni\u0148 \u00fcms\u00fcmliginde pulem\u00fdoty\u0148 g\u00fc\u0148le\u00e7 tatyrdysy \u00fda\u0148landy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tawtologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Bir s\u00f6zi \u00fda-da pikiri ba\u015fga s\u00f6zler bilen artykma\u00e7 ga\u00fdtalap durmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tawus","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fclg\u00fcnler ma\u015fgalasyndan bolan \u00f6r\u00e4n owadan \u00fdelekli gu\u015f.<\/p><ul><li>Ol gu\u015f tawusdy, hindi horazjygy ony bilme\u00fd\u00e4r eken. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Emma tawus \u00f6r\u00e4n owadan gu\u015f bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"taz","meaning":"<div><p>Kir \u00fduwmak, hamyr \u00fdugurmak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan metal gap, legen.<\/p><ul><li>Eller n\u00e4zik ge\u00fdme agram sal\u00fdardy, tazda k\u00f6p\u00fcrjikler \u00e7ogup gal\u00fdardy. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fd\u00e7yny\u0148 \u00f6zi eli k\u00fcnd\u00fckli, tazly a\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tazy","meaning":"<div><p>Uzyn in\u00e7e tum\u015fukly, in\u00e7e uzyn a\u00fdakly aw iti.<\/p><ul><li>Mergeni\u0148 tazylaryhem ala toza turzup, \u00abh\u00e4li aldym-da -- \u015findi aldym\u00bb edip bar\u00fdarlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Her \u00fdurdu\u0148 tilkisini \u00f6z tazysy bilen awlarlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tazygu\u00fdruk","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7 gy\u00fdagy\u0148 iki gapdalyndan salyn\u00fdan \u00e7yrpy nagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"tazygy\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dcrk\u00fc\u015fip ga\u00e7y\u015fmak, ga\u00e7y\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar tazygy\u015fyp, s\u00fcr\u00fcden gidipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tazykdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dcrk\u00fczip ga\u00e7yrmak, \u00fcrk\u00fcp ba\u015f etdirm\u00e4n gitmek (mal-gara hakda).<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdory\u0148 pikirine, bu \u00e7\u00e4re go\u00fdunlary\u0148 \u00fd\u00fcreklerini k\u00f6\u015fe\u015fdirip tazykdyrman saklamaga k\u00f6mek etmelidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tazykmak","meaning":"<div><p>\u00dcrk\u00fcp ga\u00e7mak, \u00fcrk\u00fcp ba\u015f etdirm\u00e4n gitmek.<\/p><ul><li>Tazygandyr bu go\u00fdun-da bir kolhozy\u0148, s\u00fcr\u00fcsinden. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7aga-\u00e7ugalary\u0148a gulak ba\u00fdy\u0148 s\u00fcr\u00fcsinden tazygyp \u00e7ykan, gu\u00fdrugy elek \u00fdaly bir tokly getirip bere\u00fdin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>S\u00fcr\u00fcden tazygyp \u00e7ykany m\u00f6jek i\u00fder. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd","meaning":"<div><p>1. Bir zada de\u0148, la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n, barabar.<\/p><ul><li>Hi\u00fd, gezip \u00fd\u00f6ren \u00fderleri\u0148de \u015fu\u0148a ta\u00fd geljek kitaba du\u015f gelen \u00fderi\u0148 barmydy?! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kelj\u00e4ni\u0148 degi\u015fme \u015fowhuny hemmesine ta\u00fd di\u00fden \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men \u015folary\u0148 ikisine-de ta\u00fd gelerin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da bir zada mynasyp bolan, de\u0148-du\u015f bolan.<\/p><ul><li>Aga\u00fdunus sa\u0148a ta\u00fddyr, ajy\u00fdyp menzili bardyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ogly onu\u0148, balam, hut seni\u0148 ta\u00fdy\u0148. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Bu ilde \u00fdokmuka, gyzym, sa\u0148a ta\u00fd, g\u00f6z dik\u00fd\u00e4ni\u0148 bolsa, utanma, a\u00fdda\u00fd! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. J\u00fcb\u00fct zady\u0148 biri.<\/p><ul><li>Onu\u0148 garaja \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 iki ta\u00fd gabsasy a\u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Men hem gyrkylygy\u0148 be\u00fdleki ta\u00fdyny uzyn ta\u00fdagyn ujuna da\u0148yp berkitdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Tarap, gapdal, ugur.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 k\u00e4\u00e7eden ta\u00fdy \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimi \u00fdaly g\u00f6zenek-g\u00f6zenek bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol k\u00fcm\u00fc\u015f gynly gylyjyny\u0148 baljak ta\u00fdyny \u00f6z\u00fcne bakan \u00f6w\u00fcrdi-de, gobsundy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ural\u00fdan \u00fd\u00fck\u00fc\u0148 bir gapdaly.<\/p><ul><li>Bir ta\u00fd odun.<\/li><li>Bir ta\u00fd \u00e7uwal bugda\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdak","meaning":"<div><p>1. Goranmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan d\u00fcw\u00fcnsiz \u00fdylmanak \u015faha b\u00f6legi.<\/p><ul><li>D\u00fcw\u00fcn\u00e7ekli \u00fdaglygyna ta\u00fdagy \u00f6t\u00fcrip egnine atdy-da, Gyzyl Go\u015fun gullugyna kabul edil\u00fd\u00e4n punkta ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> hasa.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdaklamak","meaning":"<div><p>1. Ta\u00fdak bilen urmak.<\/p><ul><li>Oglanlar derrew da\u015flap, ta\u00fdaklap \u00fdylany \u00f6ld\u00fcripdirler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tankyt etmek, k\u00f6teklemek, k\u00e4\u00fdemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdaklanmak","meaning":"<div><p>1. Ta\u00fdak bilen urulmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tankyt edilmek, k\u00f6teklenmek, k\u00e4\u00fdelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdaksalym","meaning":"<div><p>Ta\u00fdak zy\u0148landa \u00fdeter \u00fdaly aralyk \u00fdakyn aralyk, ta\u00fdak\u00fdetim.<\/p><ul><li>Aralarynda ta\u00fdaksalym me\u00fddan galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn ta\u00fdaksalym gola\u00fdyna baranda-da, ol duran \u00fderinden butnap bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdak\u00fdetim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fdaksalym.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdda\u015f","meaning":"<div><p>Biri-birine ta\u00fd gel\u00fd\u00e4n, mynasyp \u00fda-da barabar, me\u0148ze\u015f bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>1. S\u00fcr\u00e7ek \u00fderden \u00fd\u00f6redende a\u00fdagy\u0148y typdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fczd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ta\u00fdmyl\u0148y ta\u00fddyryp \u00fdola d\u00fc\u015fe\u0148de, a\u00fdal-erkek, oglan-gyzlar ugratdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddok etmek, \u00fdykmak, wezipesinden bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Paty\u015fany tagtdan ta\u00fddyrdyk. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdfun","meaning":"<div><p>Esasan \u00fduwa\u015f okeany\u0148 g\u00fcnbatar b\u00f6leklerinde bol\u00fdan, \u00fdykyp-\u00fdumrup bar\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fdgan\u00e7ak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdgan\u00e7ak","meaning":"<div><p>Typan\u00e7ak, s\u00fcr\u00e7ek, ta\u00fddyr\u00fdan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ga\u00e7an \u00f6\u0148 a\u00fdaklary ta\u00fdgan\u00e7ak, go\u00fdy pal\u00e7ygy\u0148 i\u00e7inde \u00e7a\u00fd\u015far\u00fdardy. <span>(M. \u015eolohow, G\u00f6terilen Tarp)<\/span><\/li><li>Gorkma, bizi\u0148 gapymyz ta\u00fdgan\u00e7ak d\u00e4ldir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Bal tutan barmagyny \u00fdala\u00fdan bolsa, ta\u00fdgan\u00e7ak dep\u00e4 dyrma\u015fmak isle\u00fd\u00e4n ta\u00fd\u00fdandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdgan\u00e7aklyk","meaning":"<div><p>Tyrpan\u00e7aklyk, s\u00fcr\u00e7eklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdga\u00e7y","meaning":"<div><p>Ta\u00fdgada i\u015fle\u00fd\u00e4n adam, i\u015f\u00e7i.<\/p><ul><li>Tejribeli ta\u00fdga\u00e7y \u00f6z bil\u00fd\u00e4nlerini \u00fdolda\u015flaryna arman-\u00fdadaman d\u00fc\u015f\u00fcndir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdhar","meaning":"<div><p>Iki \u00fda\u015f bilen \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fy\u0148 aralygyndaky \u00fda\u015f e\u015fek.<\/p><ul><li>D\u00fczje \u00fdola d\u00fc\u015fen mes ta\u00fdhar a\u00fdagynda baryndan ha\u00fddady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Ilki ta\u00fdyny de\u0148lemek, ta\u00fd etmek, sazlamak (\u00fd\u00fck barada).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcki ta\u00fdlap \u00fd\u00fcklese\u0148 o\u0148at bolar, \u00fdogsam \u00fdene \u00f6z\u00fc\u0148 hel\u00e4k bolarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>Ilki ta\u00fdy hem de\u0148 edilmek, barabar edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>Ilki ta\u00fdyny hem de\u0148 etdirmek, ta\u00fd etdirmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck ta\u00fdlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdly","meaning":"<div><p>Ta\u00fdy bar bolan j\u00fcb\u00fct.<\/p><ul><li>Ta\u00fdly \u00e7uwaly d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcne at-da, idip ugra! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Typan\u00e7ak, s\u00fcr\u00e7ek \u00fderde typyp gitmek, typmak.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4bir s\u00fcr\u00e7egr\u00e4k \u00fderlere gabat geleninde ta\u00fd\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdu, janym, ylgama, a\u00fdagy\u0148 ta\u00fdyp \u00fdykylarsy\u0148! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Durmu\u015fda aza\u015fmak, \u00fdal\u0148y\u015fmak.<\/p><ul><li>Gaty giden adam bir \u00fderde ta\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdmyl","meaning":"<div><p>Bir orunly ki\u00e7ijik ga\u00fdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdmyl\u00e7y","meaning":"<div><p>Ta\u00fdmyl s\u00fcr\u00fcji, ta\u00fdmyl s\u00fcr\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Meni\u0148 ertirden b\u00e4ri s\u00f6zle\u015fip duranym gahryman ta\u00fdmyl\u00e7yny\u0148 kakasy ekenligini bildim. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdpa","meaning":"<div><p>Garynda\u015flyk ob\u015f\u00e7inalary\u0148 birligi, urug, tire.<\/p><ul><li>Di\u0148e t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi bolan Zakaspi \u00fderleri birikdirilm\u00e4n galypdyr. <span>(Baba\u00fdew we Fre\u00fdkin, A\u015fgabat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdpy","meaning":"<div><p>Al\u00e7ysy we towhasy s\u00fcrl\u00fcp \u00fdylmanan a\u015fyk.<\/p><ul><li>Olary d\u00fcrte-d\u00fcrte meni\u0148 dilimi\u0148 hyry s\u00fcrl\u00fcp, edil ta\u00fdpy a\u015fyga d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdsyz","meaning":"<div><p>1. Ta\u00fdy bolmadyk, j\u00fcb\u00fct d\u00e4l.<\/p><ul><li>Meni\u0148 galo\u015fymy\u0148 deregine ta\u00fdsyz ba\u015fga birini go\u00fdupdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. De\u0148i-ta\u00fdy bolmadyk, de\u0148i \u00fdok bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdar.<\/p><ul><li>To\u00fdjan bolsa, burawy\u0148 b\u00fctinle\u00fdin ta\u00fdyn bolanyny, ertirden i\u015fe ba\u015fla\u00fdanlaryny m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7in jan alyp, jan berm\u00e4ge her demde ta\u00fdyndy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Senden galmazlyga mydama ta\u00fdyn, g\u00fclki\u0148 g\u00f6wn\u00fcm a\u00e7\u00fdar g\u00f6\u00fd\u00e4-ki bilbil. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Sapagymyzy ta\u00fdynla\u00fdarys. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynlanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarlanmak.<\/p><ul><li>Mama \u00fdanlyk \u00fda\u00fdmaga ta\u00fdynlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddygnaga o\u0148atja ta\u00fdynlanmak gerek. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynlatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><ul><li>Go\u015f golamlary ta\u00fdynladyp go\u00fdmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarlyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148\u00fcnden telegramma alan Gotur mazaly ta\u00fdynlyk g\u00f6r\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdynlykly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fd\u00fdarlykly 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdy\u015fmak","meaning":"<div><p>Ta\u00fdyp, tyrpy\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, \u00fdary\u015fmak.<\/p><ul><li>Oglanlar gary\u0148 \u00fcst\u00fcnde ta\u00fdy\u015fyp o\u00fdna\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdzarmak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdtaryp \u00fdokary galyp durmak, dim-dik bolup durmak, somalyp durmak.<\/p><ul><li>Matros e\u015fiklije oglan we \u00f6r\u00fclen sa\u00e7jagazy ta\u00fdzaryp, sy\u00e7any\u0148 gu\u00fdrujagyny \u00fdady\u0148a sal\u00fdan gyzjagaz dur. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 g\u00f6wn\u00fcmize bolsa, onu\u0148 gamgyn g\u00f6zlerinde \u00fdene-de \u015fatlyk u\u00e7guny g\u00f6rn\u00fcp, salparan murtlary \u00fdene-de ta\u00fdzaran \u00fdaly boldy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sakgal-murtdan a\u00fdrylyp, ta\u00fdpy \u00fdaly \u00fdylmanyp g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdzartmak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdtardyp \u00fdokary galdyrmak, dim-dik etmek, somaldyp go\u00fdmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sakgal-murty a\u00fdryp, ja\u00fdtardyp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Sakgaljygymy \u00e7\u00fcrke-\u00e7\u00fcrte, ta\u00fdpy \u00fdaly e\u0148ejigmi ta\u00fdzardypjyk i\u015fe gitdim. <span>(K. Gurbannepesow, Ta\u00fdmaz Baba)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fdzarylmak","meaning":"<div><p>Ta\u00fdzaryp durmak, ja\u00fdtaryp \u00fdokary galyp durmak, somalyp \u00e7ykyp durmak.<\/p><ul><li>Ajap murt topaz burnu\u0148 ta\u00fdzarylyp dur\u015funa syn edip py\u0148kyrdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00e7anak","meaning":"<div><p>Bir \u00fda\u015fa \u00fdetmedik ta\u00fd.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6l ke\u00fdigi \u00fdaly ena\u00fdy ta\u00fd\u00e7anaklar kowala\u015fyp o\u00fdun edi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdar","meaning":"<div><p>Ulanylmaga, pe\u00fddanylmaga h\u00e4zirlenen, ta\u00fdyn bolan.<\/p><ul><li>Ertir ba\u015flygy\u0148 geljek geljek u\u00e7urlaryna \u00e7enli oturgy\u00e7 ta\u00fd\u00fdar boldy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Mugallymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fda-da birini ta\u00fd\u00fdar edip go\u00fdmak, ta\u00fdynlamak, h\u00e4zirlemek.<\/p><ul><li>I\u015f me\u00fddanynda kitaby sesli okap bermek \u00fc\u00e7in n\u00e4\u00e7e adam ta\u00fd\u00fdarlady\u0148yz? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilim berip terbi\u00fdel\u00e4p \u00fdeti\u015fdirmek, \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>A\u00fdal-gyzlardan mugallym kadrlaryny k\u00f6p ta\u00fd\u00fdarlamak m\u00f6h\u00fcm i\u015fdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarlanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fda-da biri \u00f6\u0148\u00fcnden ta\u00fd\u00fdar edilmek, ta\u00fdynlanmak, h\u00e4zirlenmek.<\/p><ul><li>\u00ddolda gerek bola\u00fdjak zatlar \u00f6\u0148\u00fcnden ta\u00fd\u00fdarlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rmek, ta\u00fdynlyk g\u00f6rmek, ta\u00fdynlanmak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi hem dykgat bilen di\u0148lem\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine h\u00e4 berm\u00e4n, dersime ta\u00fd\u00fdarlanmaga ba\u015fladym. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bilim berlip, ta\u00fdynla-nylyp \u00fdeti\u015fdirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarlatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fda-da birini \u00f6\u0148\u00fcnden ta\u00fd\u00fdar etdirmek, h\u00e4zirletmek, ta\u00fdynlatmak.<\/p><ul><li>Garak\u00e7ylary\u0148 at sa\u00fdlamak, nahar ta\u00fd\u00fdarlatmak i\u015fleri bir sagada gola\u00fd \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rd\u00fcrmek, ta\u00fdynladyp bilim aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ta\u00fd\u00fdar etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, ta\u00fdyn edi\u015fmek, h\u00e4zirle\u015fmek.<\/p><ul><li>Nahar ta\u00fd\u00fdarla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarlyk","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in \u00f6\u0148\u00fcnden g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ta\u00fdynlyk, h\u00e4zirlik.<\/p><\/div><div><p>2. Alnan bilim derejesi, zapasy.<\/p><ul><li>Meredi\u0148 gowy ta\u00fd\u00fdarlygy bar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdsy-da bolsa bir zady\u0148 ta\u00fd\u00fdarlygy bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol pedinstituty\u0148 ta\u00fd\u00fdarlyk kursunda okapdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u00fd\u00fdarlykly","meaning":"<div><p>1. Ta\u00fdynlyk g\u00f6rlen, ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rlen.<\/p><ul><li>Olar kanaly\u0148 gurlu\u015fygyna ta\u00fd\u00fdarlykly \u00e7ykypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilim zapasly, bilim zapasyny ele alan.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z ugry bo\u00fdun\u00e7a \u00f6r\u00e4n ta\u00fd\u00fdarlykly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u0148.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergeni\u0148 aw awlap, l\u00e4\u015f getirip durmasy bir ta\u0148 zatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdly g\u00fcnde hi\u00e7bir i\u015fi g\u00f6rme ta\u0148, sen meni\u0148 gyzym bol, men seni\u0148 ata\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148ka","meaning":"<div><p>Ja\u00fd ga\u00fdnatmak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan t\u00fc\u0148\u00e7\u00e4ni\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ojagy\u0148 ba\u015fy ta\u0148ka\u0148, k\u00fcnd\u00fcgi\u0148 oturan \u00fderi bolar-da belki, \u015folary\u0148 birinden biraz nem syzan og\u015f\u00fda-da! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ot \u00fdanyp durdy, ta\u0148ka \u015fygla\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyldamak","meaning":"<div><p>Ta\u0148kyldyly ses \u00e7ykmak, ta\u0148kyldy bolmak.<\/p><ul><li>Ussany\u0148 \u00fdekeda-banyny\u0148 sesi ta\u0148kyldap \u00e7yk\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyldatmak","meaning":"<div><p>Ta\u0148kyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyldy","meaning":"<div><p>Gaty predmeti\u0148 (galy\u0148 metaly\u0148 we \u015f. m. leri\u0148).<\/p><ul><li>Biri-birine degmegi zerarly emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyramak","meaning":"<div><p>I\u00e7i bo\u015f galmak, i\u00e7inde hi\u00e7 hili nem galman gutarmak.<\/p><ul><li>Jarlar, noburlar ta\u0148kyrap galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f \u00fdagmadyk g\u00fcnleri bolsa, dermanlyk di\u00fdse\u0148 hem munu\u0148 i\u00e7inden bir damja suw tapyp bolma\u00fdar, ta\u0148kyrap \u00fdatyr. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyratmak","meaning":"<div><p>I\u00e7ini bo\u015fadyp go\u00fdmak, i\u00e7inde nem galdyrman bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Tejeni\u0148 der\u00fdasy \u00fdaly ta\u0148kyradyp ta\u015flardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148kyra\u015fmak","meaning":"<div><p>I\u00e7inde hi\u00e7 zat galman, nem galman, bo\u015fa\u015fyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Bedreler ta\u0148kyra\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148ry","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Huda\u00fd, Alla.<\/p><ul><li>Hojam aga, siz ta\u0148ryny\u0148 kelamyny k\u00f6p oka\u00fdan adamsy\u0148yz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148\u0148yr","meaning":"<div><p>1. Suwuklyk go\u00fdmak \u00fc\u00e7in gala\u00fdydan \u00fdasalan, bokurdakly gap.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdt ta\u0148\u0148yry.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Taz, legen.<\/p><ul><li>K\u00e4bir \u00fdoknasyz adamlar ta\u0148\u0148yryny dep edinip, hi\u0148lenen bol\u00fdar \u00fda-da sykylykla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>Ta\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykmak, ta\u0148\u0148yrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki iki sany bo\u015f \u00e7elek ta\u0148\u0148yrda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>Ta\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykarmak, ta\u0148\u0148yrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fc\u00e7in dep bilen ta\u0148\u0148yry\u0148 tapawudy \u00fdok, al-da ta\u0148\u0148yrdadyber! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Gala\u00fdy, \u00fduka demir \u00fdaly zatlary\u0148 biri-birine degmegi, urulmagy zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"ta\u015fa","meaning":"<div><p>\u00ddel-guzdan, sowukdan goranar \u00fdaly edil\u00fd\u00e4n agyl \u00fda-da k\u00f6legel\u00e4r \u00fdaly wagtla\u00fdyn tel\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm bag\u00e7ylygyny\u0148 ortarasyndaky bolgusyz tamy\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdandyryjy tomsu\u0148 jowzasyna ta\u015fa \u00fc\u00e7in ki\u00e7ijik k\u00fcmejik dikilipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlara yklamak \u00fc\u00e7in ta\u015fa edilipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015flamak","meaning":"<div><p>1. Zy\u0148yp go\u00fdbermek, oklamak.<\/p><ul><li>\u00ddaragy\u0148yzy ta\u015flap, d\u00fc\u015f\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcme. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady ulanmagy bes etmek, go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Myrat medeni\u00fdetli bolup ba\u015flady, Ullakan telpegni bir \u00e7ak ta\u015flady. <span>(\u00abTokmak \u017eurnaly\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015flandy","meaning":"<div><p>Ulanylmakdan galan zat, zir-zibil, k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl, zy\u0148yndy.<\/p><ul><li>Biz zawody\u0148 ta\u015flandylaryndan ba\u015fga-da, kolhozy\u0148 \u00f6\u00e7 i\u00e7ind\u00e4ki materiallardan hep ep-esli jemledik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015flanmak","meaning":"<div><p>1. Zy\u0148ylmak, oklanmak.<\/p><ul><li>\u00c7ukurjagazlary\u0148 her ha\u00fdsyna bir \u00e7igitta\u015flanyp, so\u0148ra el bilen g\u00f6m\u00fcl\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ulanylmagy bes edilmek, go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Plug, se\u00fdalka \u00e7ykanso\u0148, azal-k\u00fcnde ta\u015flandy. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015flatmak","meaning":"<div><p>1. Zy\u0148yp, oklap go\u00fdbertmek, zy\u0148dyrmak, oklatmak.<\/p><ul><li>O\u0148a k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00e7ilimi ta\u015flatmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ulanmagy bes etdirmek, go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Zarp\u00e7y \u00fdygym\u00e7ylar \u00fdaltalary \u00f6z erkine go\u00fdman, \u00fdalta\u00e7ylygyny ta\u015fladyp, i\u015fe gyzykdyr\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015fla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Zy\u0148y\u015fdyryp, okla\u015fdyryp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Olar ellerind\u00e4ki zatlary \u00e7em gelen \u00fdere ta\u015fla\u015fdyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ta\u015fla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ta\u015flamaga, zy\u0148maga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"te","meaning":"<div><p>\u00abT\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"teatr","meaning":"<div><p>1. <span>Sungat termini<\/span> Drama eserlerini sahnada g\u00f6rkezmeklik sungaty.<\/p><\/div><div><p>2. Drama eserleri g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet opera we balet teatryny\u0148 gi\u0148 zaly adamdan doly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teatral","meaning":"<div><p>1. Teatra degi\u015fli bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Teatr s\u00f6\u00fd\u00fcji, teatr s\u00f6\u00fd\u00fcjiler.<\/p><ul><li>So\u0148ky \u00fdyllarda \u00e7ykan edebi eserler b\u00fctinrussi\u00fda teatral jemgy\u00fdetinde ara alnyp maslahatla\u015fyljak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebigat","meaning":"<div><p>1. Organiki we organiki d\u00e4l d\u00fcn\u00fd\u00e4, \u00e4lemde bar bolan hemme zatlar.<\/p><ul><li>Tebigatda t\u00e4ze janly maddalar d\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmet s\u00f6\u00fder sowet adamlary tebigaty ba\u015farja\u0148lyk bilen \u00f6zgerdi\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015e\u00e4herleri\u0148 da\u015fyndaky daglyk, toka\u00fdlyk we \u015f. m. \u00fderler.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikisini\u0148-de tebigata, \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sine bolan h\u00f6wesleri uludy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Asyl bolu\u015f, gylyk-h\u00e4si\u00fdet.<\/p><ul><li>Gyzlary\u0148 tebigaty n\u00e4zik bol\u00fdar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebigy","meaning":"<div><p>1. Hakyky, natural.<\/p><ul><li>\u00ddokary hilli tebigy \u00fd\u00fcpek almak \u00fc\u00e7in respublikamyzda tut gur\u00e7ugyny\u0148 i\u0148 gowy tohumlary \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tebigata, \u00fdere, howa, jandarlara we \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sine degi\u015fli bolan, tebigata esaslanan.<\/p><ul><li>\u00ddurdu\u0148 tebigi ba\u00fdlyklary hem Awstri\u00fdany\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00e7ekipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Eneden dogma, dogabitdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tebip","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Medisina ylmyna dogry gelme\u00fd\u00e4n \u00fdol bilen kesell\u00e4 em ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Tebipler her hili zy\u00fdanly zatlary ulanmak bilen k\u00f6p adamlary\u0148 g\u00f6zlerini\u0148 k\u00f6r bolmagyna seb\u00e4p bolupdyr. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebiplik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tebibi\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tebip\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tebiplik.<\/p><ul><li>Seni\u0148 b\u00fctin dur\u015fu\u0148 si\u0148\u0148il bilen d\u00fcw\u00fcrtige \u00f6rt\u00fclgi welin, ba\u015fgalara tebip\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rsi\u0148-le! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol hemme zada hem gaty usullydy, tebip\u00e7ilikden-de habarlydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebit","meaning":"<div><p>Esasan odu\u0148, \u00fdalny\u0148, howany\u0148 t\u00e4sirli gyzgyny, howry.<\/p><ul><li>Peti\u015f yssyda tebit al\u00fdan \u015fu j\u00f6wenlikde her g\u00fcn sa\u0148a gara\u015fyp, gapdaly\u0148dan \u00e7ykmazdym ahyryn. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebitlemek","meaning":"<div><p>\u00ddaga daglamak, gyzgyn \u00fdagda daglap ta\u00fd\u00fdarlamak, bi\u015firmek (k\u00e4bir nahar ta\u00fd\u00fdarlananda).<\/p><ul><li>Selme tebitlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebitlenmek","meaning":"<div><p>\u00ddag bilen daglanmak, gyzgyn \u00fdagda daglanyp ta\u00fd\u00fdarlanmak, bi\u015firilmek.<\/p><ul><li>Tebitlenen ysmanak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebitletmek","meaning":"<div><p>\u00ddaga dagladyp ta\u00fd\u00fdarlatmak, bi\u015firtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"teble","meaning":"<div><p>\u00ddabyny\u0148 e\u015fegi\u0148 bagyny\u0148 ujuna berkidil\u00fd\u00e4n ujy halkalyja, metaldan edilen ki\u00e7ijik gazyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"teblehana","meaning":"<div><p>\u00ddaby, e\u015fek \u00fdaly mallar da\u0148yl\u00fdan a\u00fdratyn \u00fder.<\/p><ul><li>Arabasyny s\u00fcr\u00fcp, ol \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna tohum atlary\u0148 teblehanasyna bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teblemyh","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> teble.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Demir \u00fdol termini<\/span> Demir \u00fdol relsini \u015fpala berkitmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fdasalan \u00fdogyn myh.<\/p><\/div>"},{"headword":"tebsinmek","meaning":"<div><p>Herekete gelmek, urunmak, al\u0148asamak.<\/p><ul><li>Gy\u015fdan kynlyk bilen \u00e7ykan aga\u00e7 et, a\u00e7g\u00f6z mallar ondan-o\u0148a nebsew\u00fcrlik bilen tebsindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015f bardy \u00fdanyna \u00fdakyn, g\u00f6geren dodaklar \u00e7ala tebsindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebsiremek","meaning":"<div><p>Suw islemek, dodagy\u0148 kepemek, suwsamak.<\/p><ul><li>Adamlar, yla\u00fdta-da mallar, g\u00f6r n\u00e4hili tebir\u00e4n-dirler, ygaly\u0148 \u00fdag\u00fdanyna uly-ki\u00e7i hemmeler \u015fatlan\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tebsiretmek","meaning":"<div><p>Suw isletmek, dodagyny kepetmek, suwsatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tebsire\u015fmek","meaning":"<div><p>Suw isle\u015fmek, dodaklary kepemek, suwsa\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tefteli","meaning":"<div><p><span>Kulinari\u00fda<\/span> \u00dcwelen et tokgalanyp, \u00e7orbalyja bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"tegek","meaning":"<div><p>Da\u015fyna sapak saralan tigir, sapak tigri.<\/p><\/div>"},{"headword":"tegelek","meaning":"<div><p>1. Halka g\u00f6rn\u00fc\u015fli a\u00fdlaw.<\/p><ul><li>Ynha, i\u00e7i suwdan doly tegelek howuzjyk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Tegelekleri\u0148 her birinde o\u00fdna gatna\u015fyjylary\u0148 biri dur\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Matematika<\/span> Tekizligi\u0148 t\u00f6werek bilen gur\u015falyp alnan b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tutu\u015f, bitin.<\/p><ul><li>Ine, indi tegelek bir hepdedir, hat-da \u00fdok telegramma-da! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tegelemek","meaning":"<div><p>1. Halka g\u00f6rn\u00fc\u015fine salmak, tegelek etmek, a\u00fdlaw etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Tutu\u015f, bitin etmek.<\/p><ul><li>Sen indi muny ma\u00fddalap oturma-da, \u00fd\u00fcze tegel\u00e4\u00fdsene!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tegelenmek","meaning":"<div><p>1. Tegelek bolmak, a\u00fdlaw bolmak, halka bolmak.<\/p><ul><li>Ol tegelenip duran adamlary itekle\u015fdirip, kimdir birini g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u00fd almak, dolu\u015fmak, dolmak.<\/p><ul><li>Misli gapak \u00fdaly tegelenen A\u00fd, \u00ddapynyp egnine altyndan serpa\u00fd, Asmandan guwan\u00e7ly \u00fdere gara\u00fdar. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Semremek, dolu\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi birneme tegelenipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tegmilt","meaning":"<div><p>1. Hapa zady\u0148 degmeginden gal\u00fdan yz, gara menek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcze d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n menek.<\/p><ul><li>Demrew \u00e7ykyp ugran \u00fda\u0148aklarynda g\u00f6g\u00fcmtil tegmiltler pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehminimum","meaning":"<div><p>Tehniki minimum, bir k\u00e4r \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcm bolan bilimleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>U\u00e7astogy\u0148 \u00e7ilenlerini\u0148 k\u00f6p\u00fcsi tehminimum kurslarynda okap, tejribeli nebit\u00e7iler bolup \u00fdeti\u015fdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehnik","meaning":"<div><p>1. Orta tehniki bilimli spesialist.<\/p><ul><li>Men suw tehnigini\u0148 hem \u00fdanynda bir \u00fdyl \u015f\u00e4girt bolup gezdim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tehniki ylymlardan, tehnikadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"tehnika","meaning":"<div><p>1. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilik gurallaryny\u0148 hem-de adam z\u00e4hmetini\u0148 \u00fdokary \u00f6nd\u00fcrijiligini gazanmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan seri\u015fdeleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 t\u00e4ze tehnika bilen \u00fcp\u00e7\u00fcn edilen en\u00e7eme k\u00e4rhanasy bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir k\u00e4rde, h\u00fcn\u00e4rde pe\u00fddalanyl\u00fdan usul, t\u00e4r, ussa\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>I\u00e7i-da\u015fy mermerden, be\u00fdik ja\u00fdlar sal\u00fdarys, \u00ddokary tehnikany ykjam ele al\u00fdarys. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uru\u015f tehnikasyny jan edip \u00f6wren\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ma\u015fynlar, mehaniki gurallar, desgalar.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de de\u0148i \u00fdok tehnika sende, Baryndan pe\u00fddalan, baryn i\u015fe sal. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehniki","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy bolsa-da bir \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige hyzmat ed\u00fd\u00e4n, tehnika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Suw barada ylmy, tehniki i\u015fleri\u0148 ge\u00e7iril\u00fd\u00e4ndigi hemmelere belli. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze tehniki kadrlary ta\u00fd\u00fdarlamagy \u00e7altlandyrmaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehnikum","meaning":"<div><p>Orta tehniki \u00fda-da umuman \u00fd\u00f6rite orta okuw ja\u00fdy.<\/p><ul><li>Maldar\u00e7ylyk tehnikumynda okapdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdyl bolsa tehnikumy 43 oglan we 27 gyz gutar\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehnolog","meaning":"<div><p>Tehnologi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f tehnolog, olar n\u00e4me bilen me\u015fgullan\u00fdarlar?! <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehnologik","meaning":"<div><p>Tehnologi\u00fda esaslanan, tehnologi\u00fda degi\u015fli balon.<\/p><ul><li>Ol 1954-nji \u00fdylda Moskwany\u0148 tehnologyk institutyny gutaryp gelenden so\u0148ra, zawody\u0148 a\u015fgarla\u00fdjy sehinde ussa bolup i\u015fledi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tehnologi\u00fda","meaning":"<div><p>Materiallary bejermek hem-de i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak proseslerini\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tehnoruk","meaning":"<div><p>Tehniki \u00fdolba\u015f\u00e7y, tehnik, in\u017eener.<\/p><\/div>"},{"headword":"tehredaktor","meaning":"<div><p>Tehniki redaktor.<\/p><ul><li>Ol ne\u015fir\u00fdatda tehredaktor bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teist","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> Teizmi\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"teizm","meaning":"<div><p><span>Filosofi\u00fda<\/span> \u00abHuda\u00fdy\u0148\u00bb d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnden h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4ndigi\u00bb onu\u0148 pa\u00fdhasly jandardygy baradaky dini-mistiki d\u00fc\u015f\u00fcnjeleri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tejribe","meaning":"<div><p>1. Praktiki \u00f6zle\u015fdirilen bilim, i\u015f t\u00fcrgenligi, i\u015f usuly.<\/p><ul><li>\u00ddewgeni\u00fd \u00ddewse\u00fdewi\u00e7, siz alym adam, tejrib\u00e4\u0148iz-de \u00fdeterlikli, siz a\u00fddy\u0148 bizi\u0148 skwa\u017einamyz nebit berermi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Synag edip g\u00f6rmek, barlamak maksady bilen belli bir \u015fertde bir zady d\u00f6retmeklik t\u00e4ri, \u00fdoly.<\/p><ul><li>Biz mekdep u\u00e7astogynda tejribe ge\u00e7irmek\u00e7i bol\u00fdarys. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tejribeli","meaning":"<div><p>Praktiki bilimli, i\u015fe t\u00fcrgenle\u015fen, i\u015f usulyny, t\u00e4rini ele alan.<\/p><ul><li>\u015eof\u00fdor \u00f6r\u00e4n tejribeli bolmasa, \u00fda ma\u015fyny\u0148 tormozy s\u00e4hel\u00e7ejik tutmasa, ma\u015fyny\u0148 her tigri bir \u00fderde dargajakdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tejribelilik","meaning":"<div><p>Praktiki bilimlilik, i\u015fe t\u00fcrgenlik, i\u015f usulyny, t\u00e4rini ele alanlyk.<\/p><ul><li>Bu i\u015fde tejribelilik gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tejribesiz","meaning":"<div><p>Praktiki bilimsiz, i\u015f usulyny, t\u00e4rini ele alyp bilmedik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tejribesizlik","meaning":"<div><p>Praktiki bilimsizlik, i\u015fe t\u00fcrgen d\u00e4llik, i\u015f usulyny, t\u00e4rini ele alyp bilmezlik.<\/p><ul><li>Men \u00f6z \u00fda\u015flygyma, tejribesizligime garaman, \u00f6r\u00e4n tumaklyjadym. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tejribe\u00e7i","meaning":"<div><p>Tejribe ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde X asyry\u0148 ahyrynda, me\u015fhur filosof, tebigat tejribe\u00e7isi we medik bolan \u00fda\u015f Awisenna. <span>(Ibn-Sina)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teke","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ge\u00e7ini\u0148 erkek jynsy.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00fdany\u0148a bararlygy\u0148 barmy? Sen, esr\u00e4n tek\u00e4\u0148 ysy \u00fdaly, porsap dursu\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Direktor bilen buraw\u00e7y, s\u00fcs\u00fc\u015fjek teke \u00fdaly, biri-birine gola\u00fdla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Sekiz ge\u00e7\u00e4, dokuz teke. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekepbir","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kime g\u00f6wni \u00fdetme\u00fd\u00e4n, g\u00f6wni\u00fdetmez\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, ulumsy, gopbamsy.<\/p><ul><li>Ol \u015fol tekepbir gara\u00fd\u015fy bilen adamlara seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekepbirlik","meaning":"<div><p>G\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik, \u00e4sgermez\u00e7ilik, ulumsylyk, gopbamsylyk.<\/p><ul><li>Sapany\u0148 ganynda mesgen tutan ol tekepbirligi, ol yza galaklygy \u00fd\u00fcpl\u00fck \u00fczen \u00fdaly edip ta\u015flamak, m\u00fcmkin d\u00e4ldir. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Myhmany\u0148 \u00fcst\u00fcni basyp ge\u00e7\u00fd\u00e4rsi\u0148, \u015fu hem edeplilikmi? Tekepbirlik! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekesakgal","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda g\u00f6ger\u00fd\u00e4n, uzyn \u00fdaprakly, k\u00f6s\u00fckli, owadan, g\u00fclle\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekge","meaning":"<div><p>Birine beril\u00fd\u00e4n goldaw, edil\u00fd\u00e4n k\u00f6mek (esasan fiziki ta\u00fddan).<\/p><ul><li>Ol h\u00e4zir da\u00fdawdy we ki\u015fi tekgesine m\u00e4t\u00e4\u00e7 d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol bir gobsundy, \u00fdolda\u015flary \u00f6\u0148a tekge berdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekiz","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi, \u00fcsti endigan, o\u00fd d\u00e4l, belentli-pesli bolmadyk, \u00fdylmanak.<\/p><ul><li>Tekiz gaty \u00fdere takyr di\u00fdil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tekiz bolmasa-da, buz \u00fdaly ta\u00fddyryp bar\u00fdan gury ha\u015fal otlary\u0148 \u00fcsti bilen \u00fduwa\u015fja \u00fd\u00f6r\u00e4p, ol ahyr \u00e7e\u015fm\u00e4 gelip \u00fdetdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tutu\u015f \u00f6rt\u00fclen, endigan.<\/p><ul><li>Tekiz g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00f6k gowa\u00e7any\u0148 \u00fcst\u00fcnde sarymtyl g\u00fcller \u00fclp\u00fclde\u015fip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Tekiz ak buludy\u0148 a\u0148yrsynda gizlenen G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00e7en bilen g\u00fcnorta \u00fderine baran mahaly, \u00fc\u00e7 sany ma\u015fyn dazlap bar\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekizlemek","meaning":"<div><p>Tekiz etmek endiganlamak, d\u00fczlemek.<\/p><ul><li>Gelin-gyzlar s\u00fcrlen atyzlary, endigan tekizle\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kolhozda \u00fderleri d\u00f6k\u00fcnlemek, tekizlemek, \u00e7il \u00e7ekmek i\u015fleri gyzgala\u0148ly alnyp baryl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekizlenmek","meaning":"<div><p>1. Tekiz edilmek, d\u00fczlenmek, \u00fdylmanmak, endiganlanmak.<\/p><ul><li>Eki\u015f \u00fc\u00e7in bellenen u\u00e7astok tekizlenmelidir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tekiz \u00f6rt\u00fclmek, \u00fda\u00fdylmak.<\/p><ul><li>Bulut sa\u00fdgylanan \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaly tekizlenip howa jybarlap ba\u015fla\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekizletmek","meaning":"<div><p>Tekiz, d\u00fcz etdirmek, endiganlatmak, d\u00fczletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekizle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Tekiz, d\u00fcz edi\u015fmek, endiganla\u015fmak, d\u00fczle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dder tekizle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dura-bara, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan d\u00fczleni\u015fmek, endiganla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekizlik","meaning":"<div><p>1. Endiganlyk, d\u00fczl\u00fck.<\/p><ul><li>G\u00f6r, \u00fderi\u0148 tekizligini\u0148 pe\u00fddasyny! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir giden tekiz \u00fder, d\u00fcz me\u00fddanlyk.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e gum depelerinden a\u015fyp, bir tekizlige \u00e7ykdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekje","meaning":"<div><p>Gap-ga\u00e7 go\u00fdmak \u00fc\u00e7in diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden o\u00fdulyp edil\u00fd\u00e4n seki.<\/p><ul><li>Gapdaldaky gi\u0148 tekjede, uly-ki\u00e7i \u00e7\u00e4\u00fdnekler bar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>G\u00fcnorta bolanso\u0148, ussa ol keserleri d\u00fckany\u0148 tekjesinde \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip go\u00fddy-da, d\u00fckanyny baglap, tamyna gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Maral gabagyny galdyrman, kitaby aldy-da, tekjede go\u00fdup, gapa \u00fd\u00f6neldi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teklip","meaning":"<div><p>1. Maslahata go\u00fdul\u00fdan mesele bo\u00fdun\u00e7a girizil\u00fd\u00e4n pikir, edil\u00fd\u00e4n talap.<\/p><ul><li>Gennadi\u00fd pionerleri\u0148 her birini\u0148 teklibini sypdyrman belle\u015fdirdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Beril\u00fd\u00e4n bu\u00fdruk.<\/p><ul><li>Men sizi\u0148 teklibi\u0148ize bo\u00fdun! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekrar","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtalama.<\/p><ul><li>Hem durmu\u015f gun\u00e7asy -- gyzlar tarapdan, birn\u00e4\u00e7e ga\u00fdtalap tekrar okaldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekrarlamak","meaning":"<div><p>Bir zady birn\u00e4\u00e7e gezek ga\u00fdtalamak ga\u00fdtalap-ga\u00fdtalap a\u00fdtmak, tab\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Harby e\u015fiklini\u0148 gitjek bolandaky a\u00fddan s\u00f6zlerini klaus tekrarlady-da onu\u0148 yzyndan \u00fdene seretdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekrarlanmak","meaning":"<div><p>Bir zat birn\u00e4\u00e7e gezek ga\u00fdtalanmak, ga\u00fdtalanyp-ga\u00fdtalanyp a\u00fddylmak, tab\u015fyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekrarlatmak","meaning":"<div><p>Bir zady birn\u00e4\u00e7e gezek ga\u00fdtaladyp-ga\u00fdtaladyp a\u00fdtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekst","meaning":"<div><p>\u00ddazylan, d\u00f6redilen i\u015f, eser we \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da onu\u0148 bir b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Bir n\u00e4\u00e7e halk a\u00fddymlaryny\u0148 tekstleri saklanyp galypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tekstolog","meaning":"<div><p>Tekstologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"tekstologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Filologi\u00fdany\u0148 tekstleri\u00f6wrenmek we ne\u015fir etmek bilen me\u015fgullan\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tektonik","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Tektonika esaslan\u00fdan, tektonika degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 i\u00e7ki g\u00fc\u00fd\u00e7leri tektonik g\u00fc\u00fd\u00e7lerdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tektonika","meaning":"<div><p>1. <span>Geologi\u00fda<\/span> \u00dderi\u0148 gatlagyny\u0148 gurlu\u015fy we onda bol\u00fdan geologik \u00f6zgeri\u015fler.<\/p><ul><li>Ana, siz \u015fol kartany\u0148 tektonik \u00f6zgeri\u015fine syn edi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geologi\u00fdany\u0148 \u00dderi\u0148 gatlagyny\u0148 gurlu\u015fyny, onda bol\u00fdan \u00f6zgeri\u015fleri \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"telbe","meaning":"<div><p>Kemakyl, d\u00e4li, samsyk, tentek.<\/p><ul><li>Men telbe bolup, d\u00fcze d\u00fcz\u00fcp, \u00f6z\u00fcmi\u0148 nirede gezip \u00fd\u00f6renimi-de bilemok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telbelemek","meaning":"<div><p>Telbe bolmak, kemakyl bolmak, samsyk, tentek bolmak, d\u00e4liremek.<\/p><ul><li>Okama jigi, \u015fu hatdan gowusy \u00e7ykjak d\u00e4l, bu haty \u00fdazan telbel\u00e4n \u00fdaly. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telbelik","meaning":"<div><p>Kemakyllyk, d\u00e4lilik, samsyklyk, tenteklik.<\/p><ul><li>Seni\u0148 sakgaly\u0148dan tutup, men bir \u00e7ala\u00fdyn welin, onso\u0148 sen telbelikden hem a\u0148ryk ge\u00e7ersi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tele-tut","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ugrunda, aladasynda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Ertir \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 t\u00f6wereginde \u015fe\u00fdle agyr \u00fdygny\u0148 guruljagyny \u00f6\u00fd e\u00fdesi azan sesini e\u015fiden badyna g\u00f6z\u00f6\u0148\u00fcne getirendir, onu\u0148 \u00fc\u00e7in hem ol \u015fol minutdan tele-tuta ba\u015flandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Araby o\u00fdatmany\u0148 tele-tutunda bolubersin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telefon","meaning":"<div><p>1. Elektrik g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 k\u00f6megi bilen aralyga ses, habar e\u015fitdirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan tehniki gurlu\u015f sistemasy.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u015f\u00fcp bilmedik g\u00fcnleri-de telefonda geple\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Geple\u015fmek \u00fc\u00e7in apparat.<\/p><ul><li>G\u00f6kgen telefony\u0148 gulagyny towlap, ra\u00fdon oba hojalyk b\u00f6l\u00fcmi bilen geple\u015fjek boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telefonogramma","meaning":"<div><p>Telefon \u00fcsti bilen berlen we \u00fdazylyp alnan habar.<\/p><ul><li>Bu telefonogramma ony oblispolkomy\u0148 ba\u015flygyny\u0148 orunbasary \u00e7agyran ekeni. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telegraf","meaning":"<div><p>1. Gyssagly habarlary\u0148 uly aralyklara \u00e7alt berilmegini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n elektrik we radio aragatna\u015fyk g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Olary\u0148 u\u00e7ur\u00fdan me\u00fddany telegraf aga\u00e7laryndan 2 kilometr da\u015flykda bolmalydyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Habarlary kabul ed\u00fd\u00e4n we ugrad\u00fdan, iber\u00fd\u00e4n edara.<\/p><ul><li>Telefon stansi\u00fdasy, telegraf, radiostansi\u00fda gozgala\u0148 turzan proletariaty\u0148 elindedi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bir a\u00fdagy telegrafda, bir a\u00fdagy \u00f6\u00fdde bol\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telegrafirlemek","meaning":"<div><p>Telegraf bo\u00fdun\u00e7a m\u00e4lim etmek, telegramma ibermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"telegrafist","meaning":"<div><p>Telegrammalary kabul ed\u00fd\u00e4n we bejer\u00fd\u00e4n telegraf i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>Telegrafist hem a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galyp \u00e7as ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telegrafi\u00fda","meaning":"<div><p>Telegraf i\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"telegramma","meaning":"<div><p>Telegraf bo\u00fdun\u00e7a beril\u00fd\u00e4n habar we habarly blanka.<\/p><ul><li>Meni\u0148 iberen telegrammam, belki, sa\u0148a gow\u015fan hem d\u00e4ldir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ertir ir bilen Jemaly\u0148 adyna bir telegramma geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telek","meaning":"<div><p>\u00ddal\u0148y\u015f, n\u00e4dogry, galat, bolma\u00fdan, gel\u015fiksiz.<\/p><ul><li>K\u00e4wagt dogry zady\u0148 hem bir bada adamy\u0148 g\u00f6z\u00fcne telek g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4ndigi bol\u00fdandyr. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ki\u015fini\u0148 betbagtlygyna g\u00fclmek telekdir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen indi \u00f6z eden i\u015fi\u0148 telekdigine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00e4lini\u0148 \u00fd\u00fcz gepi telek, bir gepi gerek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teleke","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Gowy d\u00e4l, \u00fdaman, \u00fdaramaz, erbet.<\/p><ul><li>Sizim teleke \u00fderi\u0148 \u00e7agasy d\u00e4lsi\u0148iz! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teleke\u00e7i","meaning":"<div><p>Her bir zady\u0148 aladasyny ed\u00fd\u00e4n hojalyk\u00e7y adam, alada\u00e7yl.<\/p><ul><li>Teleke\u00e7i adam, s\u00f6z\u00fcm \u00fdok o\u0148a. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telemahaniki","meaning":"<div><p>Telemehanika esaslan\u00fdan, telemehanika degi\u015fli olan.<\/p><\/div>"},{"headword":"telemehanika","meaning":"<div><p>Elektrik signallary arkaly radio bo\u00fdun\u00e7a mehanizmleri dolandyry\u015f i\u015fi.<\/p><ul><li>Telemehanika priborlaryny\u0148 \u00e7ykaryly\u015fy \u00fdyl-\u00fdyldan artdyryl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teleskop","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Asman jisimlerine g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan optiki gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"teletin","meaning":"<div><p>Gowy hilli i\u015flenen ga\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>D\u00fckanda \u00fdakymly teletin ysy k\u00fcke\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddarymgyrma teletin k\u00f6w\u015f\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki ki\u00e7ijik \u00f6kjeler agar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telewideni\u00fde","meaning":"<div><p>Elektromagnit tolkunlaryny\u0148 k\u00f6megi bilen \u015fekilleri aralyga beri\u015f we kabul edi\u015f t\u00e4ri.<\/p><ul><li>Telewideni\u00fde di\u00fdmek, adamlary\u0148 we her d\u00fcrli zatlary\u0148 \u015fekillerini radiony\u0148 \u00fcsti bilen g\u00f6rkezmekdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telewizor","meaning":"<div><p>Telewizion geple\u015fikleri alyp e\u015fitdir\u00fd\u00e4n ekranly radiopri\u00fdomnik.<\/p><ul><li>Telewizorlar \u00fc\u00e7in detallar hem-de instrumentler bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telim","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e, en\u00e7eme, k\u00f6p.<\/p><ul><li>\u015eahyr uru\u015f d\u00f6wr\u00fcnde telim poema \u00fdazdy. Telim der\u00fda \u00f6z\u00fcni\u0148 suwuny \u015fu de\u0148ze gu\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Doklady\u0148 arasy telim gezek el \u00e7arpy\u015fmalar bilen b\u00f6l\u00fcndi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telkermek","meaning":"<div><p>Dogry, la\u00fdyk gelm\u00e4n, salparyp durmak, gy\u015farmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"telkertmek","meaning":"<div><p>N\u00e4dogry etmek, salpardyp go\u00fdmak, gy\u015fartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"telki","meaning":"<div><p>Dogry d\u00e4l, telkerip duran, la\u00fdyk d\u00e4l, gy\u015fyk.<\/p><ul><li>Bu k\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdakasy, ilki tikilen so\u0148 telki bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tellemek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> De\u0148 etmek, de\u0148 b\u00f6lmek, de\u0148lemek.<\/p><ul><li>Ony telle\u00fd\u00e4n -- Artyk bolsa, \u00fcle\u015fdir\u00fd\u00e4n -- A\u015fyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tellenmek","meaning":"<div><p>De\u0148 b\u00f6l\u00fcnmek, de\u0148 edilmek, de\u0148lenmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fda\u015flyk d\u00f6wr\u00fcmde k\u00fc\u015ft tagtasy \u00fdaly tellenen ownujak pelleri\u0148 \u00fcst\u00fcnden towusmak m\u00fcmkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telletmek","meaning":"<div><p>De\u0148 b\u00f6ld\u00fcrmek, de\u0148 etdirmek, de\u0148letmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"telli-pelli","meaning":"<div><p>E\u00fdle-be\u00fdle, \u00fdarpy-\u00fdalta, \u00fdykma-\u00fdykylma, \u00fdeter-\u00fdetmez.<\/p><ul><li>Myla\u00fdym s\u00f6zli, s\u00fc\u00fdji dilli Geldi aga 45 \u00fda\u015fyna \u00e7enli ojagy\u0148 i\u00e7i \u00fdaly \u00fderini ekip, telli-pelli g\u00fczeran bilen \u00e7agalaryny zordan ekl\u00e4p gelerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telluri\u00fd","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> \u00dderi\u0148 G\u00fcn\u00fc\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlany\u015fyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n abzal.<\/p><\/div>"},{"headword":"telpek","meaning":"<div><p>Deriden, baganadan tikilip, kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Onu\u0148 t\u00fc\u00fdi \u00f6sg\u00fcn gara telpegi mydama ba\u015fyndady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne donuny agajy\u0148 ba\u015fyna b\u00fcr\u00e4rdi, telpegi hem \u00fcst\u00fcnden ge\u00fddirip, onso\u0148 uklardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"telpek\u00e7i","meaning":"<div><p>Telpek tik\u00fd\u00e4n ussa, telpek bilen me\u015fgullan\u00fdan tikin\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"telper","meaning":"<div><p>\u00c7u\u0148 d\u00e4l, \u00fdalpak (gap-\u00e7anak we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Telper tarelkadan altysyny aldyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tel\u00e4r","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 i\u015figinde, ekin-dikini\u0148 \u00fcst\u00fcnde k\u00f6legelemek \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan edil\u00fd\u00e4n wagtla\u00fdyn kepbe.<\/p><ul><li>Belent \u00fderde bir tel\u00e4ri\u0148 astynda, e\u015fdil\u00fd\u00e4r sak\u00e7yny\u0148 hi\u0148len\u00fd\u00e4n sesi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gapydaky tel\u00e4ri\u0148 astynda \u015eeker dokma \u00e7itip otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gur\u00e7uk tutmak \u00fc\u00e7in aga\u00e7dan edil\u00fd\u00e4n seki.<\/p><\/div>"},{"headword":"tema","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6redil\u00fd\u00e4n pikiri\u0148 edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 be\u00fdany\u0148 predmeti.<\/p><ul><li>Indi ba\u015fga temadan: kolhozy\u0148 g\u00fcndelik i\u015flerinden, \u00f6z durmu\u015fyndan, ba\u015fdan ge\u00e7iren zatlarynadan g\u00fcrr\u00fc\u0148 berm\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tematik","meaning":"<div><p>Tematika degi\u015fli bolan, tematika has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"tematika","meaning":"<div><p>Temalary\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tembr","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Bir belentlikd\u00e4ki sesi\u0148 \u00fdogynlyk, in\u00e7elik, owadanlyk babatdaky h\u00e4si\u00fdetli a\u00fdratynlygy (saz guralynda, sesde).<\/p><\/div>"},{"headword":"temek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Burun.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk temegini \u00fdokary tutup, olara \u00fcz\u00fcl-kesil jogap berdi. Melegu\u015f temegini \u00fdokary tutup, obadan \u00e7ykdy-da, \u00fcmd\u00fczine tutdurdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temen","meaning":"<div><p>Galy\u0148 zatlar tikil\u00fd\u00e4n, syral\u00fdan uly g\u00f6zli \u00fdogyn i\u0148\u0148e.<\/p><ul><li>Tegelek kartonlary\u0148 hemmesini\u0148 de\u015fiklerinden uly temen ge\u00e7iri\u0148! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temen\u00e7e","meaning":"<div><p>Bir ujy \u00fditi, ikinji bir ujy kellelije, bagjyk \u00fderine ulanyl\u00fdan i\u0148\u0148e, i\u0148\u0148ebagjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"temmel","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdalta 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"temmelemek","meaning":"<div><p>Pugta \u00fdapmak, gulplamak, a\u00e7ylmaz \u00fdaly etmek (gapy, \u00e4pi\u015fge we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gapyny hem temmelediler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temmelenmek","meaning":"<div><p>Pugta \u00fdapylmak, gulplanmak, a\u00e7ylmaz \u00fdaly edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"temmeletmek","meaning":"<div><p>Pugta \u00fdapdyrmak, gulplatmak, a\u00e7ylmaz \u00fdaly etdirmek.<\/p><ul><li>Gapyny i\u00e7inden temmeletdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temmellik","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdaltalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"temmi","meaning":"<div><p>Edilen g\u00fcn\u00e4, \u00fdal\u0148y\u015flyk zerarly g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4re, beril\u00fd\u00e4n jeza.<\/p><ul><li>Bu m\u00e4hbiran adamy\u0148 so\u0148ky s\u00f6zleri olar \u00fc\u00e7in her bir ugrudan, her bir temmiden agyr d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temm\u00e4ki","meaning":"<div><p>\u00c7ekmek, ysgamak \u00fc\u00e7in \u00fdapragy guradylyp ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik we \u015fu \u00f6s\u00fcmlikden alyn\u00fdan hasyl.<\/p><\/div>"},{"headword":"temp","meaning":"<div><p>1. Saz eserini\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fini\u0148 \u00e7altlyk derejesi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi amala a\u015fyrmaklygy\u0148, bir tab\u015fyrygy \u00fderine \u00fdetirmekligi\u0148 \u00e7altlyk derejesi, depgin.<\/p><\/div>"},{"headword":"temperatura","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa bir zady\u0148 gyzgynlyk, \u00fdylylyk derejesi.<\/p><ul><li>T\u00fcsse howany\u0148 temperaturasyny 1-2 gradus \u00fdokary g\u00f6ter\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f \u00fd\u00fcpek\u00e7i ja\u00fdy\u0148 temperaturasyny mydama 23-24 gradus \u00fdylylykda saklamagy hem unutmady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"temperzment","meaning":"<div><p>Jo\u015fgunlyk ukyby hem-de da\u015f-t\u00f6werekd\u00e4ki hakykata bolan gatna\u015fykda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan adamy\u0148 ruhy, psihiki h\u00e4si\u00fdetlerini\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ten","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adam organizmini\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi, beden.<\/p><ul><li>He\u00fd, adam hem \u00f6z tenine bilge\u015fle\u00fdin \u00fdara salarmy?! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Janym, tenim, g\u00f6z r\u00f6w\u015fenim Watanym hem halkymdyr. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tendensioz","meaning":"<div><p>Tendensi\u00fda esaslanan, tendensi\u00fda h\u00e4si\u00fdetli.<\/p><\/div>"},{"headword":"tendensi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 esasy ide\u00fdasy, bir tarapla\u00fdyn pikir, me\u00fdil.<\/p><\/div>"},{"headword":"tender","meaning":"<div><p>1. <span>Demir \u00fdol termini<\/span> \u00ddangy\u00e7, suw we \u015f. m. \u00fc\u00e7in parowoza tirkel\u00fd\u00e4n a\u00fdratyn wagon.<\/p><\/div><div><p>2. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> \u00ddelkenli ki\u00e7ijik g\u00e4mi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tenekar","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Bir zady ba\u015fga bir zat bilen birikdirip seplemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan himiki element.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fde girip, tenekar hem ba\u015fga dermanlar \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tene\u00e7ir","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn bedenli, \u00fdyldyrawuk go\u015fa ganatlys m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Tene\u00e7ir \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ilkinji asmana galan janly-jandarlary\u0148 ilkinjisidir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> ysyrga.<\/p><\/div>"},{"headword":"tengin","meaning":"<div><p>Yssylyk zerarly tene \u00f6r\u00fd\u00e4n ownujak d\u00fcw\u00fcrtik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tenha","meaning":"<div><p>\u00ddeke, \u00fdal\u0148yz, t\u00e4k, bir.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 kim gitmese-de, bu za\u0148\u0148ary\u0148 \u00f6zi tenha gitjeg-ow! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Hawa, \u00fdatyr Zina, \u00fdatyr ol hanha. \u00d6z\u00fcni\u0148 ki\u00e7ijik ja\u00fdynda tenha. <span>(B. Hunda\u00fdnazarow, Gyzgyn S\u00e4hra)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tenmek","meaning":"<div><p>Yssy zerarly endamy\u0148 bi\u015fmek, ownujak d\u00fcw\u00fcrtik \u00f6rmek.<\/p><ul><li>\u00c7ydaman tiz sok\u00fdar suwa, gyzgyn g\u00fcne tenen \u00fderin. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Howany\u0148 ge\u00e7mezligi zerarly gulaklaryny\u0148 \u00fde\u0148sesi ten\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tennis","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Ki\u00e7ijik topy g\u00f6zenekli algy\u00e7 bilen me\u00fddan\u00e7any iki b\u00f6l\u00fd\u00e4n toru\u0148 \u00fcst\u00fcnden urup, ge\u00e7irilip o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015flar tennis me\u00fddan\u00e7alarynda hem-de sport bazalaryny\u0148 be\u00fdlekilerinde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tennis\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Tennis o\u00fdny bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>\u015eotlandi\u00fda uniwersitetlerini\u0148 studentlerini\u0148 k\u00fcrek\u00e7iler, boks\u00e7ylar we tennis\u00e7iler komandalary\u0148 birn\u00e4\u00e7esi festiwala gider. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tenor","meaning":"<div><p>1. Erkek adamy\u0148 \u00fdokary belentlikd\u00e4ki sesi.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eonu\u0148 \u00fdaly belent ses bilen a\u00fdd\u00fdan a\u00fddym\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"tentek","meaning":"<div><p>Kelesa\u0148, telbe, kemakyl.<\/p><ul><li>Mele tentek bolsa selp\u00e4r \u00fd\u00f6rerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tenteklik","meaning":"<div><p>Kemakyllyk, kelesa\u0148lyk, telbelik.<\/p><ul><li>Ma\u00fdmynlar tenteklik etmegi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tentemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tentetmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entetmek.<\/p><ul><li>Zarbyna ileri tentedip, \u00fdoldan \u00e7ykar\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tente\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ente\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tentireklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entreklemek.<\/p><ul><li>Ol \u00fderinden turup, tentirekl\u00e4p da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tentirekletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> entrekletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"teokrati\u00fda","meaning":"<div><p>Ruhanylary\u0148 h\u00e4kimi\u00fdeti edara edi\u015f, dolandyry\u015f formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"teologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Din hakyndaky taglymatlary\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"teorema","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Subut edilmegi zerur bolan \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Geometri\u00fdada \u00e7\u00f6zmesi kyn bolan birn\u00e4\u00e7e teoremalar bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teoretik","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148 ha\u00fdsy-da bolsa bir pudagy bo\u00fdun\u00e7a teori\u00fda meseleleri bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"teoretiki","meaning":"<div><p>Teori\u00fda degi\u015fli bolan, teori\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"teori\u00fda","meaning":"<div><p>1. Umumy ylmy prinsipde i\u015flenen tejrib\u00e4ni\u0148 praktikany\u0148 jemi bolup dur\u00fdan taglymat.<\/p><ul><li>Ny\u00fdaz teori\u00fdada \u00f6wrenen zatlaryny tejribede hem barlap, ony \u00f6r\u00e4n o\u0148at \u00f6zle\u015fdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy-da bolsa bir ylmy\u0148 b\u00f6l\u00fcmi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da d\u00fczg\u00fcnlerini\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdaty\u0148 taryhy \u00fda-da teori\u00fdasy hakynda sorag. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tep-tekiz","meaning":"<div><p>D\u00fcp-d\u00fcz, \u00f6r\u00e4n tekiz, eli\u0148 a\u00fdasy \u00fdaly, endigan.<\/p><ul><li>S\u00e4hel salymdan suw olary tep-tekiz etjek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol a\u0148\u0148at alty a\u00fd mundan ozal eli\u0148 a\u00fdasy \u00fdaly k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatan tep-tekiz me\u00fddandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ter","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148yja \u00fdolnan, myssyk d\u00e4l, suwly, solmadyk (\u00f6s\u00fcmlik, miwe we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00ddatakda bolsa ter we \u00fdum\u015fak ot ta\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Pionerler ugra\u00fdanlara ter g\u00fcl desselerini gow\u015fur\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ter gawunlary\u0148 k\u00e4biri dilim alnan \u00fdaly \u00fdarylypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terapewt","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> I\u00e7 kesellerini\u0148 wra\u00e7y, terapi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>Ol birinji poliknikada terapewt bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terapewtik","meaning":"<div><p>Terapi\u00fda degi\u015fli bolan, terapi\u00fda esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Tur\u015fy \u00e7al i\u00e7mek terapewtik \u00e7\u00e4releri\u0148 biridir. <span>(M. Abdylla\u00fdew, D\u00fc\u00fde \u00c7aly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terapi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> I\u00e7 kesellerini bejeri\u015f we medisinany\u0148 i\u00e7 kesellerini bejermek bilen me\u015fgullan\u00fdan b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Ol gospital terapi\u00fdasyny kafedrasyny\u0148 dosenti bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terba\u015f","meaning":"<div><p>Togalak iri ak \u00fcz\u00fcm.<\/p><ul><li>Terba\u015f \u00fcz\u00fcmi\u0148 ho\u015falary biri birine \u00e7akny\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Terba\u015f, gara \u00fcz\u00fcm ho\u015falary sarymtyl g\u00f6k \u00fdapraklary\u0148 arasynda buldura\u015f\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fde","meaning":"<div><p>Durmu\u015fda, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan gylyk-h\u00e4si\u00fdet endigi, edep.<\/p><ul><li>\u00dda\u015flykda terbi\u00fde g\u00f6rmedik \u00e7aga, ulalanda-da salykatly adam bolup \u00fdeti\u015fmez. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdelemek","meaning":"<div><p>Bilim berip, gylyk-h\u00e4si\u00fdet \u00f6wretmek, terbi\u00fde bermek, edep \u00f6wretmek.<\/p><ul><li>Hossarsyzdym, internatda ulaldym, Watan terbi\u00fdel\u00e4p \u00f6sd\u00fcrdi meni. <span>(R. Aly\u00fdew, Kommunizm \u00ddolunda)<\/span><\/li><li>Gyzyl Go\u015fun meni terbi\u00fdel\u00e4p, t\u00e4ze adam etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00fcwd\u00fcler \u00e7agalary terbi\u00fdel\u00e4p \u00fdeti\u015fdirmekde uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdelenmek","meaning":"<div><p>Bilim, terbi\u00fde berlip \u00fdeti\u015fdirilmek, terbi\u00fde almak, edep \u00f6wredilmek.<\/p><ul><li>Soltany\u0148 h\u00e4zir iki \u00e7agasy \u00fdaslide terbi\u00fdelen\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdeletmek","meaning":"<div><p>Bilim, terbi\u00fde berdirip \u00fdeti\u015fdirmek, edep, tertip-nyzam \u00f6wretdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdele\u015fmek","meaning":"<div><p>Bilim, terbi\u00fde berm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, edep \u00f6wredi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdeli","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni gowy alyp baryp bil\u00fd\u00e4n, gowy terbi\u00fde alan, edepli.<\/p><ul><li>Ol terbi\u00fdeli gyz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdelilik","meaning":"<div><p>Gowy terbi\u00fde alanlyk, edeplilik.<\/p><ul><li>Her bir \u00fderde sabyrlylyk, terbi\u00fdelilik gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdesiz","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni gowy alyp baryp bilme\u00fd\u00e4n, terbi\u00fdelenmedik, edepsiz.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fds bir ergeneksiz eklenen, terbi\u00fdesiz saklanan ahyry. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fdesizlik","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni gowy alyp baryp bilmezlik, gowy terbi\u00fde almazlyk, edepsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fde\u00e7i","meaning":"<div><p>Terbi\u00fde, edep ber\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Durmu\u015fda meni\u0148 enemden uly terbi\u00fde\u00e7im bolmandyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Terbi\u00fde\u00e7i \u00e7agalar bilen \u00fd\u00f6rite sapaklar hem ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terbi\u00fde\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Gowy terbi\u00fde, edep berijilik, terbi\u00fde\u00e7ini\u0148 \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri.<\/p><ul><li>O\u00fdnawa\u00e7lary terbi\u00fde\u00e7ilik \u00e4hmi\u00fdetine garap satyn almak gerek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tereke","meaning":"<div><p>1. Miras b\u00f6l\u00fcni\u015figi, miras galan mal-m\u00fclk pa\u00fdlany\u015fygy.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn onu\u0148 atasy Muhammetnur \u015fahyry\u0148 mirasy terek\u00e4 salyn\u00fdarmy\u015f. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bugda\u00fdy degirmene bir sydyrgyn d\u00f6k\u00fd\u00e4n aga\u00e7 gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"terekelemek","meaning":"<div><p>Tereke etmek, miras b\u00f6lmek, terek\u00e4 salmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdy\u0148 g\u00fcn\u00e4sini \u00fduwany \u00fc\u00e7in, malyny terekel\u00e4ni, arassalany \u00fc\u00e7in o\u0148a-da bir og\u015fuk \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terekelenmek","meaning":"<div><p>Tereke edilmek, miras b\u00f6l\u00fcnmek, terek\u00e4 salynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"terekeletmek","meaning":"<div><p>Tereke etdirmek, miras b\u00f6ld\u00fcrmek, terek\u00e4 saldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"terezi","meaning":"<div><p>Agyrlyk \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n gural.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcpek sapakdan \u00fd\u00fcz metr \u00f6l\u00e7\u00e4p alydy-da, terezide \u00e7ekip g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terezi\u00e7i","meaning":"<div><p>Terezide \u00f6n\u00fcm \u00e7ekmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan satyjy, kabul ediji.<\/p><\/div>"},{"headword":"terjime","meaning":"<div><p>1. Bir dilden ikinji bir dile ge\u00e7irme, ge\u00e7iri\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. Bir dilden ikinji bir dile ge\u00e7irilen tekst.<\/p><ul><li>Bu go\u015fgyny\u0148 terjimesi gowy \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terjimehal","meaning":"<div><p>Durmu\u015f, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f taryhyny\u0148 \u00fdazgysy, be\u00fdany.<\/p><ul><li>Bu hatlardan ilk elime alyp okap ba\u015flanym gyzy\u0148 gysgajyk terjimehalyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde terjimehal a\u00fdtmaga hajat \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terjime\u00e7i","meaning":"<div><p>Bir dilden ba\u015fga dile terjime etmek i\u015fi bo\u00fdun\u00e7a spesialist, terjime etmek bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Uru\u015fdan \u00f6\u0148ki \u00fdyllarda di\u0148e terjime\u00e7i h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdan Hajy Ysma\u00fdylow hem uru\u015f d\u00f6wr\u00fcnde \u00e7eper \u00fdazylan heka\u00fdalary bilen \u00f6z\u00fcni okyjylar k\u00f6p\u00e7\u00fcligine tanatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar de\u0148iz\u00e7ilere terjime\u00e7ini\u0148 \u00fcsti bilen a\u00fdtdylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terjime\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Terjime\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"terk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tiz.<\/p><ul><li>Ol seni\u0148 jogaby\u0148y \u00f6r\u00e4n terk berer! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terkid\u00fcn\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 a\u00fd\u015fy-e\u015fretinden \u00fd\u00fcz \u00f6wren, g\u00f6wni \u00e7\u00f6kg\u00fcn, n\u00e4umyt.<\/p><ul><li>Ol indi daglary\u0148 gowaklarynda \u00fda\u015fa\u00fdan terkid\u00fcn\u00fd\u00e4 galandar-derw\u00fc\u015flere me\u0148zedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Sen indi ha\u00e7ana \u00e7enli terkid\u00fcn\u00fd\u00e4 boljak \u00fd\u00f6rjek. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terkid\u00fcn\u00fd\u00e4lik","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 e\u015fretinden \u00fd\u00fcz \u00f6w\u00fcrmeklik, durmu\u015fdan birazlyk, g\u00f6wn\u00fc\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik, umytsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"termik","meaning":"<div><p>Tehnikada \u00fdyllyk energi\u00fdasyny ulanmaklyga degi\u015fli.<\/p><ul><li>Metally termik i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"termin","meaning":"<div><p>Ylymda, tehnikada belli bir d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni\u0148 adyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z, adalga.<\/p><ul><li>Siz ylmy terminleri k\u00f6p ulan\u00fdarsy\u0148yz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eseri okap \u00e7ykany\u0148da, tehniki terminleri\u0148 k\u00f6p ulanylmadygy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terminologik","meaning":"<div><p>Terminologi\u00fda degi\u015fli, terminologi\u00fdany \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"terminologi\u00fda","meaning":"<div><p>Terminleri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"termist","meaning":"<div><p>Metaly termik ta\u00fddan i\u015fl\u00e4p bejermekde spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"termit","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> \u00ddananda \u00fdokary temperatura ber\u00fd\u00e4n poro\u015fok \u015fekilli garyndy.<\/p><ul><li>Janly-jandary \u00fdakyp gowurmak maksady bilen famistler termit snar\u00fdadlaryny ulanyp ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"termodinamika","meaning":"<div><p><span>Fizika, Tehnika<\/span> Fizikada we tehnikada \u00fdylylygy we \u00fdylylyk hem-de mehaniki energi\u00fdalary\u0148 \u00f6zara \u00f6zgeri\u015f proseslerini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"termograf","meaning":"<div><p>Temperaturany \u00fdaz\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"termometr","meaning":"<div><p>Temperaturany gyzgyny, \u00fdylylygy, sowuklygy (\u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4n gural, gradusnik).<\/p><ul><li>Ol termometr go\u00fdar \u00fdaly tekje \u00fdasady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"termos","meaning":"<div><p>I\u00e7ine gu\u00fdlan suwuklygy belli bir temperaturada sakla\u00fdan gap.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi baryp go\u015f haltasyny agtardy-da, bir termos \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iki termos \u00e7a\u00fdy hem n\u00e4hili i\u00e7endigimizi du\u00fdman galdyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"termostat","meaning":"<div><p>Hemi\u015felik temperaturada sakla\u00fdan abzal, apparat.<\/p><\/div>"},{"headword":"termoterapi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddyllylyk bilen kesel bejermek \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ternaw","meaning":"<div><p>\u00ddagyn suwlary akar \u00fdaly tamy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 gyrasynda go\u00fdul\u00fdan \u00fdarym turba \u015fekilli enjam.<\/p><ul><li>Tamlary\u0148 ternawlaryndan \u015fyr-\u015fyr edip suwlar ak\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ternawdan yzy \u00f6z\u00fclm\u00e4n arassa suw akdyryl\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terne","meaning":"<div><p>Bi\u015fmedik ki\u00e7ijik gawun, t\u00fcwelek.<\/p><ul><li>Men sa\u0148a birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148, terne getirip bererin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terne-t\u00fcrne","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak gawunlar, terneler.<\/p><\/div>"},{"headword":"ternelemek","meaning":"<div><p>Gawun pazyly d\u00fcw\u00fcp, terne g\u00f6rkezip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"terpenmek","meaning":"<div><p>Gymyldamak, gozganmak.<\/p><ul><li>Re\u0148kine gelen \u00fda\u0148aklary h\u00f6wes bilen terpendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcsi meni\u0148 di\u0148e hy\u00fdalymy we b\u00e4sde\u015flik du\u00fdgumy g\u00f6\u00e7g\u00fcnlendir\u00fd\u00e4rdi, \u00fd\u00fcrek bolsa terpenm\u00e4n dur\u00fdardy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terpetmek","meaning":"<div><p>Gymyldatmak, gozgandyrmak.<\/p><ul><li>Gansyz dodaklaryn \u00e7ala terpedip, Kynlyk bilen A\u00fdlar adyna agzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terpe\u015fmek","meaning":"<div><p>Gymylda\u015fyp durmak, gozgany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"terrarium","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> terrari\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"terrari\u00fd","meaning":"<div><p>Ownuk ha\u00fdwanlary, esasan hem s\u00fc\u00fdrenijileri, \u00fderde-suwda \u00fda\u015fa\u00fdjylary saklamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u00fda\u015f\u00e7ik, terrarium.<\/p><\/div>"},{"headword":"territorial","meaning":"<div><p>Territori\u00fda bo\u00fdun\u00e7a, territori\u00fda esasynda b\u00f6l\u00fcnen.<\/p><\/div>"},{"headword":"territori\u00fda","meaning":"<div><p>Belli bir ara\u00e7\u00e4gi bolan \u00fder, gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 respublikamyzy\u0148 territori\u00fdasy gaty gi\u0148dir. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terror","meaning":"<div><p>Sy\u00fdasy du\u015fmanlara gar\u015fy edil\u00fd\u00e4n zulum, \u00f6ld\u00fcrip \u00fdok etmekden hem ga\u00fdtma\u00fdan zorluk sy\u00fdasaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"terroristik","meaning":"<div><p>Terrorlyga has bolan, terrorlyk esasynda bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"terrorizirlemek","meaning":"<div><p>Zorluk, s\u00fctem bilen gorkuzmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"terrorlyk","meaning":"<div><p>Terror\u00e7yny\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy, edilen terror.<\/p><\/div>"},{"headword":"terror\u00e7y","meaning":"<div><p>Indiwidual terrorlyga gatna\u015fyjy \u00fda-da onu\u0148 tarapdary.<\/p><\/div>"},{"headword":"terror\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> terrorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ters","meaning":"<div><p>1. N\u00e4dogry, \u015fowsuz, o\u0148a\u00fdsyz, dogry d\u00e4l.<\/p><ul><li>Eden i\u015fi\u0148 ters bolsa, jogap ga\u00fdtarmak a\u0148sat d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rmi n\u00e4me?! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 be\u00fdle tarapy, be\u00fdleki \u00fd\u00fczi, gar\u015fy tarapy.<\/p><ul><li>\u00dduwa\u015flyk bilen \u00e4diml\u00e4p, ma\u015fyny\u0148 ters tarapyndan bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Geple\u015fm\u00e4n \u00fd\u00f6ren, uru\u015fly, s\u00f6g\u00fc\u015fen.<\/p><\/div>"},{"headword":"tersine","meaning":"<div><p>1. Ters tarapa, ters ugra, gar\u015fy tarapa.<\/p><ul><li>Balyklar k\u00f6plen\u00e7 suwu\u0148 tersine \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden ba\u015fga hili, \u00f6\u0148k\u00e4 me\u0148ze\u015f bolmadyk, n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>Biz bir zat a\u00fdtsak, h\u00f6kman tersine bola\u00fd\u00fdar-ow! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tersle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Birini ikinji biri bilen ters etmek, s\u00f6g\u00fc\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tersle\u015fik","meaning":"<div><p>Terslik \u00fdagda\u00fdy, agzalalyk.<\/p><ul><li>Sowet bilen, gwardi\u00fda\u00e7ylar bilen ara\u0148yzdaky tersle\u015fige n\u00e4me seb\u00e4p boldy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tersle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen agzy\u0148 alarmak, biri-birini\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148e degmek.<\/p><ul><li>Olar agzybirlikde \u00fda\u015fa\u00fdar ekenler, hi\u00e7 wagt tersle\u015fme\u00fd\u00e4r ekenler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terslik","meaning":"<div><p>Biri bilen agzalalyk, geple\u015fm\u00e4n \u00fd\u00f6rmeklik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bilen dost boljak bolsa\u0148, \u00f6z tersligi\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcn ak adamlary garalama hem-de \u00fdalan\u00e7ylyk etme! <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"terslin-o\u0148lyn","meaning":"<div><p>Hem \u00f6\u0148e hem yza, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k, a\u0148ryk-b\u00e4rik.<\/p><ul><li>Bir hili k\u00f6legeler terslin-o\u0148lyn ga\u00fdmala\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tersokan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Doga okan bolup, jadyg\u00f6\u00fdlik ed\u00fd\u00e4n, jadyg\u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Ol tersokan molla\u00e7yr sa\u0148a doga eden bola\u00fdmasyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ters\u00e7i","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclige gar\u015fy sy\u00fdasat \u00fd\u00f6rediji, k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 b\u00e4hbidine gar\u015fy i\u015f alyp bar\u00fdan, hy\u00fdanat\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"ters\u00e7il","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ters\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00ddaltalary tankytlaryz \u00fdatyrman, Ters\u00e7illeri aramyza getirm\u00e4n. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tertip","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 dogry d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirilen \u00fdagda\u00fdy, d\u00fczg\u00fcn.<\/p><ul><li>Suwy tyg\u015fytly ulanmakda degi\u015fli tertip bolmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Egin-e\u015figini\u0148 arassa\u00e7ylygyna hem tertibine \u00e7aga wagtynda-da gele\u0148sizdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 yzygiderli, bir sydyrgyn gidi\u015fi.<\/p><ul><li>Krosswordy\u0148 formasyny d\u00fczeni\u0148den so\u0148, ony tertip bo\u00fdun\u00e7a nomerlemeli. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 berja\u00fd edili\u015f, amala a\u015fyryly\u015f d\u00fczg\u00fcni.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlawda ses bermeklik tertibi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir kollektiwi\u0148, ma\u015fgalany\u0148 \u00e4hli \u00e7lenleri \u00fc\u00e7in berkarar edilmeli d\u00fczg\u00fcn, kada-kanun.<\/p><\/div>"},{"headword":"tertip-d\u00fczg\u00fcn","meaning":"<div><p>1. Dogry \u00fdola go\u00fdlan, kadala\u015fan \u00fdagda\u00fd, tertip-nyzam.<\/p><ul><li>M\u00e4k\u00e4mdi okuwy\u0148 tertip d\u00fczg\u00fcni, Gyzgala\u0148ly ge\u00e7\u00fd\u00e4r munda her g\u00fcni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcn-nyzam, terbi\u00fde.<\/p><\/div>"},{"headword":"tertip-nyzam","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tertip-d\u00fczg\u00fcn.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki \u00fdaly indi bizi\u0148 kolhozymyzda tertip-nyzam gow\u015fak d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tertiple\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Tertip-d\u00fczg\u00fcne saly\u015fdyrmak, d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderbe-\u00fder go\u00fdu\u015fdyrmak, ja\u00fdla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki kagyzlary tertiple\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tertiple\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Tertibe, d\u00fczg\u00fcne giri\u015fmek, \u00f6\u0148ki bol\u015funa garanda gowula\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol indi birneme tertiple\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir zady tertibe, d\u00fczg\u00fcne saly\u015fmak, \u00fderbe-\u00fder go\u00fdu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tertipli","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f normalaryny \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, d\u00fczg\u00fcnli.<\/p><ul><li>Mekdepde men tertipli, O\u0148at okap bil\u00fd\u00e4rin. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcne salnan, dogry d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirilen, \u00fderbe-\u00fder edilen.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kitaplary hemi\u015fe tertipli, galamlary o\u0148at \u00fdonulgy go\u00fdlupdyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzygiderli, birsydyrgyn, d\u00fczg\u00fcn-nyzamly.<\/p><ul><li>Olar biri-birini\u0148 yzyndan tertipli bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tertiplilik","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f normalaryny \u00fderine \u00fdetirmeklik, terbi\u00fdelilik.<\/p><ul><li>Tertiplilik \u00fde\u0148i\u015flere \u00fdol a\u00e7ar. <span>(K. G\u00fcrbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcne salnanlyk, dogry d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirilenlik, \u00fderbe-\u00fderlik.<\/p><\/div><div><p>3. Yzygiderlilik, birsydyrgynlyk, d\u00fczg\u00fcn-nyzamlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tertipsiz","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i alyp bar\u015fy\u0148 kabul edilen normalaryny \u00fderine \u00fdetirme\u00fd\u00e4n, d\u00fczg\u00fcnsiz.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcne salynmadyk, dogry d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirilmedik, \u00fderbe-\u00fder edilmedik, ba\u015fly-barat.<\/p><ul><li>Tertipsiz tutulan bolgusuz ja\u00fdlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzygiderli, birsydyrgyn gitme\u00fd\u00e4n, d\u00fczg\u00fcn-nyzamsyz.<\/p><ul><li>Tertipsiz \u00fdazylan hat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tertipsizlik","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i alyp bary\u015f normalaryny \u00fderine \u00fdetirmezlik, d\u00fczg\u00fcnsizlik, terbi\u00fdesizlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tertipsizlik eden wagtyny g\u00f6rm\u00e4ndirler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcne salynmazlyk, dogry d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirilmezlik, \u00fderbe-\u00fder d\u00e4llik, ba\u015fly-baratlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n \u00fderinde hi\u00e7 hili tertipsizlik bolup bilmez. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzygiderli, birsydyrgyn d\u00e4llik, d\u00fczg\u00fcn-nyzamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"terz","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp, ugur, \u00fdagda\u00fd, bolu\u015f.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 durdugyna terzi bozul\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcme g\u00fcl\u00fd\u00e4n bola\u00fdmasyn di\u00fden terzde biraz di\u0148irgendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol g\u00f6wn\u00fcne deglen terzinde dem alyp, \u00fd\u00fcz\u00fckli barmagyny ga\u00e7arak tutdy-da, murtuny towlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tes-tegelek","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n tegelek, has tegelek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tesbi","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Musulmanlary\u0148 k\u00f6p gezek ga\u00fdtalap sana\u00fdan dogalaryny\u0148 hasaby saklanyl\u00fdan monjuk d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><ul><li>Hikmet Isfahany a\u00fdaklaryny uzadyp, kresloda, ga\u00fd\u015faryp oturdy-da, tesbisini sanap, g\u00f6zlerini\u0148 gy\u00fdygy bilen E\u00fdranparaza garady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>D\u00fckan\u00e7y tesbisini gysymyna d\u00fc\u00fdrl\u00e4p, j\u00fcb\u00fcsine dykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4ret edilende, di\u015fe s\u00fcrtel\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"tesdirmek","meaning":"<div><p>1. Yza basdyrmak, yza \u00fd\u00f6retmek, yza s\u00fc\u00fd\u015fd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00ddel onu\u0148 hereketini tesdirm\u00e4ge ymtyl\u00fdan \u00fdaly, \u00e7endan ented\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi ga\u00fdra go\u00fddurmak, gij\u00e4 galdyrmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fmanlar demir \u00fdoly b\u00fctinle\u00fdin we\u00fdranlany \u00fc\u00e7in, nobatdaky h\u00fcj\u00fcmi ep-esli tesdiripdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"teselli","meaning":"<div><p>Ynjalyk, rahatlyk, karar.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgyn \u00e7a\u00fddan, agyr o\u00fddan \u00e7ygjaran tenine biraz \u015femal \u00e7alsa-da, \u00fd\u00fcreginden turan harasada, ondan teselli bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her ni\u00e7ik-de bolsa doktory\u0148 a\u00fddanlaryndan so\u0148, onu\u0148 g\u00f6wni teselli tapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tesmek","meaning":"<div><p>1. Yza basmak, yza \u00e7ekilmek, yza s\u00fc\u00fd\u015fmek, durmak.<\/p><ul><li>\u00ddagmyry\u0148 kakasyn g\u00f6rende, G\u00fcller Aljyrap bir tesdi, tutuldy diller. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f ga\u00fdra galmak, gij\u00e4 galmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tetelli","meaning":"<div><p>Me\u0148ze\u015f, \u00fdaly, ze\u00fdilli, kimin.<\/p><ul><li>Onu\u0148 men tetelli m\u00fc\u0148 tan\u015fy bardyr. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fdigrenenim sen tetelli, g\u00fcrr\u00fc\u0148, ara\u00fdan, g\u00fcrr\u00fc\u0148 gezdir\u00fd\u00e4n elhen\u00e7 adamlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 tamasy bu \u00fderde bir ge\u0148 sklad tetelli ja\u00fd g\u00f6rmekdi. <span>(H. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tet\u00e4rik","meaning":"<div><p>1. K\u00f6mek, hema\u00fdat, goldaw; g\u00fczeran.<\/p><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdarlyk, alada, \u00e7\u00e4re.<\/p><ul><li>Kent a\u00fdallary gy\u015fy\u0148 tet\u00e4rigini g\u00f6r\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tez","meaning":"<div><p>1. Adama \u00f6wreni\u015fmedik, \u00fduwa\u015f d\u00e4l, bet, sar\u00e7.<\/p><ul><li>I\u0148 tez hasap edil\u00fd\u00e4n d\u00fc\u00fdeler ata\u00fdry gelin \u00fdanyna baranda, \u00fdolbars g\u00f6ren \u00fdaly sandyrardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Heniz endik etmedik, \u00f6wrenmedik (adam hakda).<\/p><ul><li>Ol el degmedik tez mal \u00fdal h\u00e4ziri\u0148 \u00f6z\u00fcnde tarypdy turzardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4bir ha\u00fdwanlara \u00ab\u00e7ekil, a\u00fdryl\u00bb di\u00fden \u00fdaly manyda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"tezdirmek","meaning":"<div><p>\u00dcrk\u00fczip ga\u00e7yrmak, \u00fcrk\u00fczmek.<\/p><ul><li>Ony ozalkly tezdirenimiz hem az d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tezek","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148 nejasaty.<\/p><ul><li>Ol k\u00fc\u00fdzejikler \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4n dersi\u0148 we sygyr tezegini\u0148 garyndysyndan ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tezek \u00e7\u00f6plemek, odun getirmek, sygra seretmek, haly dokamak \u00fdaly i\u015fler bilen bile \u00f6s\u00fcpdi we kemala gelipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tezgek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tez1.<\/p><ul><li>Ga\u00e7ak bolsun, tezgek bolsun, \u00f6wren\u015fipdirin mazaly. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tezis","meaning":"<div><p>Bir eserd\u00e4ki \u00fda-da dokladdaky esasy pikiri\u0148 \u00fdazgysy.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a plandaky kem\u00e7ilikleri howlukmazlyk bilen g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tezmek","meaning":"<div><p>\u00dcrk\u00fcp ga\u00e7mak, \u00fcrkmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"te\u00fd","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 a\u015fagy, d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Ak paty\u015fa\u0148 \u00fderi\u0148 te\u00fdine sokulandyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dder te\u00fdinde gurlan \u015f\u00e4her bar eken. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fdb\u00fcnden, asyl, asla.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bir stanokly pulem\u00fdoty \u00f6z ody bilen rotany te\u00fd \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrm\u00e4n dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u00fd-ahyr","meaning":"<div><p>I\u0148 so\u0148unda, ahyrynda d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Te\u00fd-ahyr men \u00f6z garagollugymdan bela sata\u015fdym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ejesi te\u00fd-ahyr \u00f6z \u00fdal\u0148yz ogluny ba\u015fga \u00fdere okuwa ibermegi \u00fd\u00fcr\u00fcgine d\u00fcwenmi\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u00fddar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jandar.<\/p><ul><li>\u00c7ekgesine t\u00fcpe\u0148 te\u00fddar degende, garry pakyr giden eken \u00f6z\u00fcnden. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Buraw meni\u0148 janymda, orun alandyr te\u00fddar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u00fdene","meaning":"<div><p>Birine bildiril\u00fd\u00e4n igen\u00e7, i\u0148irdi, n\u00e4razy\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ony \u00f6z \u00fdalbaryp-\u00fdakarmasy hem te\u00fdenesi bilen iriz\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Ol burnuny m\u00fc\u0148k\u00fcldedip, te\u00fdene s\u00f6z atdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u00fdeneli","meaning":"<div><p>Igen\u00e7li, i\u0148irdili, n\u00e4razy\u00e7ylykly.<\/p><ul><li>Garly ba\u00fd \u00fd\u00fcz\u00fcni tur\u015fardyp, te\u00fdeneli g\u00fcrr\u00fc\u0148ler a\u00fddyp gitjek bolanynda, organdan gelen wekil ony go\u00fdbermedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dostlary\u0148 te\u00fdeneli degi\u015fmeleri bir bada \u00fdatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u0148lenmek","meaning":"<div><p>Ha\u00fdsy-da bolsa bir zady\u0148 i\u00e7ine \u00fdel girip g\u00fcbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"te\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>Haly agyrla\u015fmak, kynla\u015fmak, erbetle\u015fmek.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 s\u00e4hel\u00e7e te\u0148le\u015fse haly, kerltik o\u0148a hany-many har\u00e7 ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u0148\u0148e","meaning":"<div><p>Balyk we \u015f. m. k\u00e4bir jandarlary\u0148 \u015fa\u00fdy g\u00f6rn\u00fc\u015fli beden \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><ul><li>H\u00e4li-\u015findi daryny\u0148 arasyndan balygy\u0148 te\u0148\u0148esi \u00e7ykyp durdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u015fe","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 \u00fdanmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"te\u015fne","meaning":"<div><p>1. Suw i\u00e7esi gel\u00fd\u00e4n, suwsan, suwsuz.<\/p><ul><li>Bah, te\u015fn\u00e4ni\u0148 g\u00f6z\u00fcne suw salgymlanyp g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fdaly, men \u00f6zba\u015fyma \u00fda\u0148ra\u00fdaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdnki tozap \u00fdatan ol te\u015fne \u00e7\u00f6lde, Pe\u00fdda bolup be\u00fdik-be\u00fdik binalar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6wes, isleg, me\u00fdil.<\/p><\/div>"},{"headword":"te\u015fnelik","meaning":"<div><p>1. Suw i\u00e7esi gelmeklik, suwsuzluk.<\/p><ul><li>Adam te\u015fneligi, agyryny \u00fdatdan \u00e7ykardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Tomsuna hem gy\u015fyna, \u00fdazyna hem g\u00fc\u00fdz\u00fcne go\u00fdun s\u00fcr\u00fcleri bu \u00fdere gelip, \u00f6zlerini\u0148 te\u015fneligini gandyrar eken. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> H\u00f6weslilik, isleglilik, me\u00fdillilik.<\/p><ul><li>Kitaphanadaky bar kitaplary Ibn-Sina te\u015fnelik bilen oka\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"te\u015fw\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>Alada, \u00fcnji, azar, p\u00e4sgel.<\/p><ul><li>Siz o\u0148a te\u015fw\u00fc\u015f berm\u00e4n, gaharyny getirm\u00e4\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tibirdemek","meaning":"<div><p>Duran \u00fderi\u0148de a\u00fdaklary\u0148 sandyramak.<\/p><ul><li>\u00d6kde \u00f6kd\u00e4ni g\u00f6rende, a\u00fdagy tibird\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tigir","meaning":"<div><p>1. \u00d6z okuny\u0148 da\u015fynda a\u00fdlanyp, mehanizmi herekete getirmek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n tegelek enjam.<\/p><ul><li>Welosiped tigri.<\/li><li>Arabany\u0148 tigri.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fyna \u00fd\u00fcpl\u00fck \u00fda-da ba\u015fga zat saralan tegek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Welosiped.<\/p><\/div>"},{"headword":"tigirlemek","meaning":"<div><p>1. Tegelek zady \u00fda-da tigri itip go\u00fdbermek, a\u00fdlandyryp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Ol galtagyny be\u00fdikden o\u00fda tigirl\u00e4p go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gepl. d. I\u015fletmek, \u00fd\u00f6retmek (K\u00e4bir motor bilen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n ma\u015fyn we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"tigirlenmek","meaning":"<div><p>1. Tegelek zat \u00fda-da tigir a\u00fdlanmak, a\u00fdlanyp gitmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015fl\u00e4p, \u00fd\u00f6r\u00e4p ugramak, \u00fd\u00f6r\u00e4p \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tigirletmek","meaning":"<div><p>Tegelek zady \u00fda-da tigri itip a\u00fdlandyrmak, a\u00fdlandyryp go\u00fdbertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tigirlew\u00fck","meaning":"<div><p>Tigirden edilen o\u00fdunjak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tigirle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Tigirlem\u00e4ge, tigirl\u00e4p a\u00fdlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Wagony\u0148 tigrini tigirle\u015fip, relsi\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykary\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tigirl\u00e4p uzaga gidi\u015fi bo\u00fdun\u00e7a \u00fdary\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tigir\u00e7ek","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik tigir.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 tigir\u00e7ekleri herekete gelip ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tijemek","meaning":"<div><p>1. Barlap g\u00f6r\u00fcp beslemek, jemlemek, ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rmek, ga\u00fdrata galmak, a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galdyrmak.<\/p><ul><li>Olar t\u00e4ze h\u00fcn\u00e4rleri \u00f6zle\u015fdirmek \u00fc\u00e7in \u00e4hli g\u00fc\u00fd\u00e7lerini tije\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015flar, \u00f6z g\u00fc\u00fd\u00e7lerimizi \u00f6\u0148k\u00fcden-de artyk tij\u00e4li\u0148! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tertip-d\u00fczg\u00fcne salmak, \u00fderbe-\u00fder etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tijenmek","meaning":"<div><p>1. Ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6r\u00fclmek, ga\u00fdrata galmak, a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galmak, jemlenmek.<\/p><ul><li>So\u0148ky topgyrlarda bizi\u0148 mekdebimizi\u0148 wole\u00fdbol\u00e7ylary has tijendiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tertip-d\u00fczg\u00fcne girmek, tertiple\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tije\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Barlap g\u00f6r\u00fcp jemle\u015fdirmek, beslemek.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fczg\u00fcn-tertibe saly\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tikdirmek","meaning":"<div><p>Bi\u00e7ilen matany\u0148 gyralaryny sapakly i\u0148\u0148e, ma\u015fyn bilen berkitdirip, belli bir forma getirtmek.<\/p><ul><li>So\u0148ky tikdiren \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnegi\u0148i ge\u00fd! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tike","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ki\u00e7ijik, ownujak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00d6ten \u00fdyl \u015fu ga\u00fdadan bir \u00fd\u00fckli d\u00fc\u00fd\u00e4miz u\u00e7up, her tikesi gulagy \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tiken","meaning":"<div><p>\u00ddandagy\u0148, demirtikeni\u0148 \u00fda-da agajy\u0148 in\u00e7ejik \u00fditi ujy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u00fdagyna tiken batypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikenek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tikenli \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 i\u0148\u0148e \u00fdaly u\u00e7ly tikeni.<\/p><\/div>"},{"headword":"tikeneklemek","meaning":"<div><p>Endamy\u0148 \u00e7\u00fcm\u015f\u00fcldemek, teni\u0148 digir-digir bolmak.<\/p><ul><li>Mawy \u015fol gysgajyk s\u00f6z\u00fcnden so\u0148, ha\u015flap dem aldy, endamlary tikenekledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikenekletmek","meaning":"<div><p>Endamy\u0148y \u00e7\u00fcm\u015f\u00fcldetmek, tenini digir-digir etmek.<\/p><ul><li>\u00c7ygly \u00e7ytawu\u0148 \u015femal \u00fdala\u0148a\u00e7 \u00fda\u0148aklary \u00fdalap, alabahar g\u00fcn\u00fcne g\u00f6r\u00e4 ge\u00fdnenleri\u0148 endamyny tikenekled\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikenlik","meaning":"<div><p>Tikeni\u0148 \u00fda-da tikenli \u00f6s\u00fcmligi\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tikilmek","meaning":"<div><p>Tikin bilen berkidilip ta\u00fd\u00fdarlanmak, sapakly i\u0148\u0148e bilen berkidilip, belli bir forma getirilmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcne tikilen \u00fdazgysy-da o\u0148, \u00abGahryman bol\u00bb di\u00fden ikije s\u00f6zdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Esgiden tikilip, sapak bilen k\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 gulpuna da\u0148lan dykysyny a\u00e7dy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikim-bi\u00e7im","meaning":"<div><p>Tikin\u00e7ilik i\u015fi, tikin\u00e7ilik k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Tikim-bi\u00e7im hakynda s\u00f6z a\u00fdd\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikin","meaning":"<div><p>Sapakly i\u0148\u0148e, ma\u015fyn bilen tikilmek netijesinde galan yz.<\/p><ul><li>Sergide tikin\u00e7iler \u00f6zlerini\u0148 her hili \u00e7yl\u015fyrymly tikinleri tikip bil\u00fd\u00e4ndiklerini g\u00f6rkezerler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat tikmek \u00fda-da tikdirmek.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148e k\u00f6\u00fdnek tikinmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikin\u00e7i","meaning":"<div><p>Tikin tikmek i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Tikin\u00e7iler owadan nagy\u015flary tikmegi \u00f6wrense, \u00e7eper h\u00f6wesje\u0148ler t\u00e4ze a\u00fddym \u00fda-da tans \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikin\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Tikin tikmeklik k\u00e4ri, tikin\u00e7ini\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>T\u00e4ze Pionerler \u00f6\u00fd\u00fcnde tikin\u00e7ilik, tans, hor, g\u00e4mi-model\u00e7ilik, awiamodel\u00e7ilik kru\u017eoklary i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tikmek","meaning":"<div><p>Bi\u00e7ilen mata b\u00f6leklerini we \u015f. m. zatlary biribiri bilen sapak arkaly birle\u015fdirip belli bir forma getirmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 geleri\u0148e t\u00e4ze k\u00f6\u00fdnek tikdim. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tilisge","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcm salkymyny emele getir\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik sapajyklar.<\/p><ul><li>Galmandyr tilisge \u00fcz\u00fcm -- Di\u00fd\u00fd\u00e4rdi ol \u00f6z-\u00f6z\u00fcne. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Pozmalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tilki","meaning":"<div><p>1. Itler ma\u015fgalasyndan bolan, uzyn gu\u00fdruk, s\u00fc\u00fdtemdiriji, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Torsuk gapyny a\u00e7yp g\u00f6rse, tilki dur. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tilkini\u0148 m\u00fc\u0148-de bir sapalagy, i\u0148 gowusy-g\u00f6r\u00fcnmezlik. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n hileg\u00e4r, sapalak\u00e7y, \u00fdalan\u00e7y adam.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fds tilkidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tilsim","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00e7yl\u015fyrymly gurlu\u015f t\u00e4ri, \u00fdoly.<\/p><ul><li>Harby tehnikany\u0148 b\u00fctin tilsimin, o\u0148at bilmek \u00fc\u00e7in men kasam i\u00e7\u00fd\u00e4n. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyz h\u00f6wes bilen okady, saz\u00e7ylyk sungatyny\u0148 k\u00f6p tilsimlerini \u00f6wrendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"timarlamak","meaning":"<div><p>Timar bermek, \u00fdylma\u015fdyryp bejeri\u015fdirmek, endiganlamak.<\/p><ul><li>Brigada-da baglary timarlamak i\u015fi hem gurama\u00e7ylykly bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"timarlanmak","meaning":"<div><p>Timar berilmek, \u00fdylma\u015fdyrylyp bejerilmek, endiganlanmak, owadanlanmak.<\/p><ul><li>Me\u00fddan d\u00fczlendi, timarlandy, t\u00f6weregine aga\u00e7 oturdyldy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"timarlatmak","meaning":"<div><p>Timar berdirmek, \u00fdylma\u015fdyryp bejertmek, endiganlatmak, owadanlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"timarla\u015fmak","meaning":"<div><p>Timar beri\u015fmek, \u00fdylmap bejeri\u015fmek, endiganla\u015fmak, owadanla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"timisgenmek","meaning":"<div><p>Ymtylyp \u00fd\u00f6rmek, bir zada hantama bolmak.<\/p><ul><li>Kakam bir d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rek \u00fc\u00e7in ymgyr \u00e7\u00f6lde timisgenen bolsa, men m\u00fc\u0148ler\u00e7e metr \u00fderasty altyn ba\u00fdlygy hamyrdan sogrulan gyl \u00fdaly dartyp al\u00fdan. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tin","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fck2.<\/p><\/div>"},{"headword":"tintemek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> a\u0148tamak1.<\/p><\/div>"},{"headword":"tipografi\u00fda","meaning":"<div><p>Ne\u015firleri \u00e7ap etmeklik i\u015fini alyp bar\u00fdan edara, \u00e7aphana, basmahana.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herde tipografi\u00fda hem bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tipolitografi\u00fda","meaning":"<div><p>Litografi\u00fda b\u00f6l\u00fcmli tipografi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"tipologik","meaning":"<div><p>Tipologi\u00fda has bolan, tipologi\u00fda esaslanan.<\/p><\/div>"},{"headword":"tipologi\u00fda","meaning":"<div><p>D\u00fcrli tipd\u00e4ki predmetleri\u0148, hadysalary\u0148 arasyndaky arabaglany\u015fygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n klassifikasi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"tir","meaning":"<div><p>Ny\u015fana ok atyl\u00fdan \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u0148ry \u00fdanyndaki tirde bolsa, h\u00f6wesje\u0148ler ny\u015fanalara ok atarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirana","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bekr\u00e4 me\u0148ze\u015f balyk.<\/p><ul><li>E\u015fitdi ol \u00fdene: \u00abTirana, doky, azatmahy, bekre\u00bb di\u00fden atlary. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tira\u017e","meaning":"<div><p>1. Za\u00fdomy\u0148 \u00fda-da lotere\u00fdany\u0148 utu\u015fly o\u00fdny.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Poligrafi\u00fda<\/span> \u00c7ap edilip \u00e7ykarylan ne\u015firi\u0148 ekzempl\u00fdar sany.<\/p><ul><li>Bu eseri D\u00f6wlet \u015fekillendiri\u015f sungaty ne\u015fir\u00fdaty k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin tira\u017eda \u00e7ap edip \u00e7ykarjak. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirdirmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdygdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tire","meaning":"<div><p>Urug i\u00e7ind\u00e4ki garynda\u015flyk tarapyndan b\u00f6l\u00fcnen topar.<\/p><ul><li>Tir\u00e4ni\u0148 serdary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirebazlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tireparazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirede\u015f","meaning":"<div><p>Bir tireden bolan, asly bir tireli.<\/p><ul><li>Gulmany\u0148 garynda\u015flary we di\u00fden eden tirede\u015fleri \u00fderli-\u00fderden: -- Gaty gowy, \u015fol bol\u00fdar! -- di\u00fd\u015fip gygyry\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirek","meaning":"<div><p>G\u00f6knar \u00f6s\u00fcmligini\u0148 gozasy \u00e7irtilip alyn\u00fdan \u015firesinden ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6n\u00fcm, ne\u015fe.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gany ga\u00e7yk, re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fck \u00fd\u00fczi tirekden habarlydygyny takykla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tireparaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6z tiresinden be\u00fdlekileri \u00fdygren\u00fd\u00e4n, \u00f6z tiresini\u0148 tarapyny tut\u00fdan. Rewol\u00fdusi\u00fdadan \u00f6\u0148 k\u00e4bir tireparazlar bolupdyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"tireparazlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00d6z tir\u00e4\u0148den be\u00fdlekileri \u00fdigrenmeklik, \u00f6z tir\u00e4\u0148 tarapyny tutujylyk, tirebazlyk.<\/p><ul><li>Indi tireparazlykdan nam-ny\u015fan galmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tire\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> tireparazlyk.<\/p><ul><li>Tire\u00e7ilik d\u00fczg\u00fcni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdygylmak.<\/p><ul><li>Baglady y\u015fky\u0148 perisi bir z\u00fclpi tara meni, El degip tirilmedik bir j\u00fcb\u00fct nara meni. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdygym.<\/p><ul><li>Arman, Gyzlarg\u00fclden men juda asgyn, \u00ddeke bir bu \u00fdyl d\u00e4l, her \u00fdyl tirimde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tiri\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdygy\u015fmak1.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirkeg","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyna tirkel\u00fd\u00e4\u0148 ulag \u00fda-da transport enjamlary.<\/p><ul><li>Hatardan \u00e7ykan \u00abuniwersaly\u00bb tirkeg bilen ussahana getiripdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirkelmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 yzyna berkidilmek; go\u015fulmak.<\/p><ul><li>Tozanly k\u00f6\u00e7eler bilen iki at tirkelen janly pa\u00fdtunda gel\u00fd\u00e4n gyrmyzy donly, ak telpekli adamlar ge\u00e7ip giderdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 yzyna iki sany senokos tirkelgi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 yzyna e\u00fdermek, yzyna d\u00fc\u015fmek, go\u015fuly\u015fyp gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirkemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 yzyna berkitmek, go\u015fmak.<\/p><ul><li>Biz sizi\u0148 alyp gitjek sostawy\u0148yza \u00fdene bir n\u00e4\u00e7e wagon tirkemek\u00e7idik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzyna d\u00fc\u015f\u00fcrip \u00fd\u00f6rmek, \u00fdany\u0148 bilen alyp gitmek \u00fda-da gelmek.<\/p><ul><li>Komandir \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdigitlerini yzyna tirk\u00e4p ugrady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 \u00c7ary bilen Potdyny yzyna tirk\u00e4p geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirketmek","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyna baglatmak, tirkeg etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirke\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyna tirkeg g\u00f6rn\u00fc\u015finde utga\u015fdyrmak, \u00e7aty\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirke\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148 yzy\u0148 bilen \u00fd\u00f6remek, bile \u00fd\u00f6remek, bile gitmek.<\/p><ul><li>Topar tutup, tirke\u015fip, \u00e7yk\u00fdarlar i\u015f ja\u00fdyndan. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Ikisi tirke\u015fip \u00f6\u00fdlerine ugradylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dost bolmak, dostluk aragatna\u015fygyny saklamak.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 gyzymyz \u00f6z\u00fcmizi\u0148 ni\u00fdetl\u00e4\u0148 oglanymyz bilen tirke\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirki\u015f","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyna tirkelen d\u00fc\u00fdeler.<\/p><ul><li>Gumdan bir tirki\u015f oba indi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdygmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirsek","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> G\u00f6l\u00fc\u0148 \u00e7igin s\u00fc\u0148ki bilen bilek s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 edil\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148yja tirsegini \u00fdassyksyz \u00fdere go\u00fdup gy\u015faran P\u00f6kgen dik oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iki \u00fde\u0148i tirsegine \u00e7enli \u00e7ermelen N\u00e4zik tiz-tizden \u00e4dim urup, gyssanma\u00e7 gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Turbalary islendik ugra g\u00f6n\u00fckdirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan egri turba.<\/p><\/div>"},{"headword":"tirseklemek","meaning":"<div><p>1. Tirsegi\u0148i \u00fdassyga go\u00fdup gy\u015farmak, \u00fdassygy tirsegi\u0148 astyna almak.<\/p><ul><li>G\u00fcber\u00e7ek per \u00fdassygyny tirseklep, uzyn tagtada keserip \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini tirsegi\u0148 bilen d\u00fcrtmek, tirsegi\u0148 bilen kakmak.<\/p><ul><li>Garly ussa gapdalynda itni\u015fip duran \u00fdigitlerden birini \u00e7alaja tirsekledi-de: -- Bu n\u00e4me, bu n\u00e4hili bag\u015fy? -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tirt","meaning":"<div><p>Ownuk somana kepek, pa\u00e7ak we \u015f. m. zat garylyp edil\u00fd\u00e4n mal i\u00fdmi.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcne seredi\u015fip, m\u00e4l\u00e4p duran go\u00fdunlaryna tirt edip berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ondan galan tirti g\u00f6l\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdek","meaning":"<div><p>G\u00f6knar \u00f6s\u00fcmligini\u0148 gozasy \u00e7irtilip alyn\u00fdan \u015firesinden ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6n\u00fcm, ne\u015fe.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gany ga\u00e7yk, re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fck tir\u00fdekden habarlydygyny takykla\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdekhana","meaning":"<div><p>Tir\u00fdek \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ja\u00fd, \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdekhor","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdeki","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdekke\u015f","meaning":"<div><p>Tir\u00fdek \u00e7ek\u00fd\u00e4n \u00fda-da at\u00fdan adam, tir\u00fdeki, ne\u015feke\u015f, ne\u015febent, ne\u015fehor.<\/p><\/div>"},{"headword":"tir\u00fdekke\u015flik","meaning":"<div><p>Tir\u00fdek \u00e7ekmeklik, tir\u00fdekke\u015fi\u0148 \u00fdagda\u00fdy, ne\u015feke\u015flik, ne\u015febentlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tisgindirmek","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyzlykda birden zi\u0148kildetmek, gorkuzyp du\u00fddansyz hereket etdirmek, allani\u00e7igsi etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tisginjiremek","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyzlykda \u00e7alarak tisginmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tisginmek","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyzlykda birden gorkup hereket etmek.<\/p><ul><li>Ol tisgindi we egnine atylgy \u00e7argadyna dolandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"titan","meaning":"<div><p>Suw ga\u00fdnadyl\u00fdan uly gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"titir","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7\u00f6l \u00fderlerde \u00f6s\u00fd\u00e4n k\u00f6p\u00fdyllyk gyrymsy \u015fora agajy.<\/p><\/div>"},{"headword":"titirt-titirt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> titir-titir.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148aklaryny\u0148 hamlary titirt-titirt ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"titremek","meaning":"<div><p>1. N\u00e4ho\u015fluk \u00fda-da gorky zerarly bedeni\u0148 sandyramak, endiremek, galpyldamak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 iki butlary sa\u0148\u0148ylda\u015fyp titre\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zarba \u00fda-da \u00fdeli\u0148 g\u00fc\u00fdji we \u015f. m. zerarly yrgyldamak, yra\u0148 atmak.<\/p><\/div><div><p>3. Uly g\u00fc\u00fd\u00e7 zerarly \u00fderi\u0148 gatlagy yranmak.<\/p><ul><li>\u00dder titremek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"titretmek","meaning":"<div><p>1. N\u00e4ho\u015fluk \u00fda-da n\u00e4saglyk zerarly bedeni\u0148i sandyratmak, endiretmek galpyldatmak.<\/p><ul><li>\u00ddarasyny\u0148 agyrysy onu\u0148 de\u015fli g\u00f6wresini titred\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zarba \u00fda-da \u00fdeli\u0148 g\u00fc\u00fdji we \u015f. m. zerarly yra\u0148 atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"titrew\u00fck","meaning":"<div><p>Endir\u00e4p duran, galdyrap duran, sandyrawuk.<\/p><ul><li>Pedala basyp, e\u00fderine atlandy-da titrew\u00fck ses bilen: -Eje, a\u00fd eje! -- di\u00fdip seslendi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"titre\u015fmek","meaning":"<div><p>Sandyra\u015fmak, endire\u015fmek, galpylda\u015fmak, yrgylda\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddumaklar b\u00f6k\u00fd\u00e4rler p\u00f6kgi mysaly, simap de\u00fd titre\u015f\u00fd\u00e4n er\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcnde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"titul","meaning":"<div><p>Eseri\u0148 we awtory\u0148 ady, \u00e7ykan \u00fdyly, ne\u015fir edilen \u00fderi \u00fdazyl\u00fdan kitaby\u0148 ilkinji sahypasy.<\/p><ul><li>Kitaby\u0148 titul listi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tiz","meaning":"<div><p>\u00c7alt, basym, derrew, dessine.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a d\u00fc\u00fdpleri \u00fdum\u015fak bolsa, olara yzgar hem tiz bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol bu\u00fdruga tiz gopup, i\u015fe \u00fd\u00fcrekli \u00fdapy\u015fmagy adat edinip ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tiz-tiz","meaning":"<div><p>\u00c7alt-\u00e7alt, \u00fdygy-\u00fdygy.<\/p><ul><li>Ol tiz-tiz \u00fd\u00f6r\u00e4p, howla girip gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tizle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148 we \u015f. m. hereketini \u00e7altlandyrmak, depginini g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tutan\u00fderli z\u00e4hmeti g\u00f6zleg i\u015flerini tizle\u015fdir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tizle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7altla\u015fmak, basym bolmak, depgini g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><ul><li>Metal \u015fa\u00fdlar t\u00e4ze usul bo\u00fdun\u00e7a galyplananda, her galypda i\u015f prosesi ozalkysyndan 25 munut tizle\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tizlik","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148, hereketi\u0148 \u00e7altlyk derejesi, \u00e7altlyk, depginlilik.<\/p><ul><li>Teplowoz \u00fdola d\u00fc\u015fdi, ol kem-kemden \u00f6z\u00fcni\u0148 tizligini artdyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ti\u0148\u0148i-ti\u0148\u0148i","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ti\u0148\u0148irdi.<\/p><ul><li>Men sizi\u0148 ti\u0148\u0148i-ti\u0148\u0148i\u0148izden halys irdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ti\u0148\u0148irdemek","meaning":"<div><p>Ti\u0148\u0148i-ti\u0148\u0148i edip ses \u00e7ykmak, ti\u0148\u0148irdili seslenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gitarasyny\u0148 ti\u0148\u0148ird\u00e4p \u00e7yk\u00fdan \u00fdakymly owazy heniz hem gulagymda \u00fda\u0148lanyp duran \u00fdalydy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ti\u0148\u0148irdetmek","meaning":"<div><p>Ti\u0148\u0148i-ti\u0148\u0148i edip ses \u00e7ykarmak, ti\u0148\u0148irdili seslendirmek.<\/p><ul><li>Ol dutaryny ti\u0148\u0148irdedip otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ti\u0148\u0148irdi","meaning":"<div><p>Dutar, gitara we \u015f. m. saz gurallary \u00fduwa\u015fja \u00e7alnanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"toba-tagsyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> toba.<\/p><ul><li>Toba-tagsyr, biz-\u00e4 be\u00fdle \u00fdel g\u00f6ren d\u00e4ldiris! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togalak","meaning":"<div><p>1. \u015ear formasynda bolan.<\/p><ul><li>Togalak ala garpyz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oklaw \u015fekilli da\u015fy tegelek bolan, \u00fdasy bolmadyk (aga\u00e7, demir we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Togalak p\u00fcrs.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kelte bo\u00fdly, semiz (adam hakda).<\/p><ul><li>Bir togalak \u00fdigit g\u00fclm\u00e4n-y\u015fman k\u00e4\u00fdindi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togalamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady togalak etmek, \u015far g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><ul><li>Oglanlar pal\u00e7ykdan togalap g\u00f6jek \u00fdasadylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oklaw, turba g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fine getirmek.<\/p><ul><li>Demri\u0148 bir listini togalamak \u00fc\u00e7in 4-6 adamy\u0148 g\u00fc\u00fdji talap edil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tigirl\u00e4p go\u00fdbermek, tigirl\u00e4p, itip alyp gitmek.<\/p><ul><li>\u00c7elegi togalap alyp gitdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Agdaryp go\u00fdbermek, \u00fdykmak.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 nili \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 \u00fdokarky g\u00f6zlerine ilip, a\u00fdnany k\u00fcl-pagy\u015f etdi, \u00f6z\u00fcni hem arkanlygyna togalady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togalanmak","meaning":"<div><p>1. Togalak bolmak, \u015far g\u00f6rn\u00fc\u015fine girmek.<\/p><\/div><div><p>2. Oklaw, turba g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Tigirlenip, a\u00fdlanyp gitmek, tigirlenilip go\u00fdberilmek, agdarylyp gitmek.<\/p><ul><li>\u00c7orluja a\u00fdaklary bilen takyrda ylga\u00fdany, gum \u00fdapysynda togalan\u00fdany so\u0148-so\u0148lar hem onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gitme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togdary","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gazlar otr\u00fdadyndan bolan uly aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Men ol ba\u00fdaky togdaryny tutdum. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togsan","meaning":"<div><p>90 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Bu, \u00fda\u015fy togsana \u00fdakynla\u015fan garry Gandym aw\u00e7ydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togtamak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00e7ekmek, durmak, saklanmak.<\/p><ul><li>Barkas togtan badyna biz motory \u00fdatyrdyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde hem uzak togtasy\u0148 \u00fdok. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togtatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00e7ekdirmek, duruzmak, saklamak, \u00fdatyrmak.<\/p><ul><li>Gy\u015f d\u00fc\u015fdi -- di\u00fdip i\u015fi togtada\u00fdma\u0148! <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir hepdeden so\u0148 \u00fdagan gar gyzgala\u0148ly bar\u00fdan i\u015fi wagtla\u00fdyn\u00e7a togtatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"togta\u015fmak","meaning":"<div><p>Birneme saklanmak, biraz ha\u00fdal etmek, duru\u015fmak, \u00fdaty\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tohum","meaning":"<div><p>1. Ekmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen sa\u00fdlama d\u00e4ne.<\/p><ul><li>Tohumlary\u0148 ikisi-de bir wagtyn \u00f6z\u00fcnde bir me\u0148ze\u015f \u015fertlerde ekildi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol to\u00fdunsow \u00fderlerden \u00fdokary hasyl almak \u00fc\u00e7in, ilki bilen gowa\u00e7alardan endigan tohum almagy\u0148 gerekdigine o\u0148at d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4ze janly organizmi emele getir\u00fd\u00e4n madda, d\u00f6l.<\/p><ul><li>Tohum bereris welin her gapdan 52 kilogram pile alynmalydyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. O\u0148at sortly ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>Fermada h\u00e4zir 25 tohum sygyr bolup, olary\u0148 her biri g\u00fcnde 30 litre \u00e7enli s\u00fc\u00fdt ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir s\u00e4wlik seb\u00e4pli \u015fu saparky d\u00f6wekde tohum atlary ulanmak dogry gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tohum-ti\u00e7","meaning":"<div><p>Ata-baba, kowum-garynda\u015f.<\/p><ul><li>Tohum-tijimde seni\u0148 \u00fdaly \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol molla gi\u00fdewi\u0148 seni tohum-tiji\u0148 bilen gazmyndan \u00e7ykarar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tohumlyk","meaning":"<div><p>Tohum \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen d\u00e4ne, \u00e7igit we \u015f. m.<\/p><ul><li>So\u0148ky \u00fdyllarda tohumlyk gowa\u00e7a \u00e7igitleri merkezle\u015fdirilen usulda pagta arassalan\u00fdan zawodlary\u0148 \u00f6z\u00fcnde dermanlenip ba\u015flandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tohum\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygy\u0148 \u00f6s\u00fcmlik \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek arkaly tohum ta\u00fd\u00fdarla\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Bu sowhoz i\u0148 iri tohum\u00e7ylyk sowhozdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tok","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Ge\u00e7irijide bol\u00fdan elektrik zar\u00fdadlaryny\u0148 hereketi.<\/p><ul><li>Stanoga tok go\u00fdberip, ony herekete getir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toka","meaning":"<div><p>Gu\u015fagy\u0148, \u00e7ekini\u0148 ujundaky tasma berkidil\u00fd\u00e4n demir halka.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokar","meaning":"<div><p>Tokar\u00e7ylyk i\u015fi bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n ba\u00fd we tejribeli tokar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tokar h\u00e4zir \u00e7altlandyrylan usulda minutda 1200 a\u00fdlanma tizlik bilen i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokarlyk","meaning":"<div><p>Metallary, agajy mehaniki ta\u00fddan i\u015flemeklik, tokary\u0148 \u00fdagda\u00fdy, k\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00d6zba\u015fdak tokarlyk wezipesine e\u00fde bolmagy ony \u00fdene-de d\u00f6redijilikli z\u00e4hmete ruhlandyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tokarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"toka\u00fd","meaning":"<div><p>Her hili gyrymsy \u00fda-da uly aga\u00e7lar g\u00f6gerip oturan gi\u0148 me\u00fddan, \u00fder.<\/p><ul><li>Ol bir me\u00fddan \u00fd\u00f6r\u00e4nden so\u0148, g\u00fcr toka\u00fda s\u00fcmdi we baryp bir amatly \u00fderde d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Toka\u00fd otla, at gazan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toka\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Toka\u00fd u\u00e7astogy, toka\u00fd me\u00fddany.<\/p><ul><li>Bir wagtlar \u015fu \u00fderleri\u0148 g\u00fcr toka\u00fdlykdygy meni\u0148 \u015fu g\u00fcnki \u00fdaly \u00fdadymda. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol toka\u00fdlygy\u0148 i\u00e7inde oturyp, azajyk dynjyny aldy-da, \u00f6z saklap duran \u00fderlerine tarap gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toka\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Toka\u00fd sak\u00e7ysy, garawuly.<\/p><ul><li>Wolod\u00fda Bolotnukowy\u0148 kakasy toka\u00fd\u00e7ydy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toka\u00fd\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Toka\u00fd hojalygy barada ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokga","meaning":"<div><p>1. \u00ddasy d\u00e4l, lokga, togalak.<\/p><ul><li>Ta\u00fd\u00fdar duran hol undan bir tokga hamyr edip, oda g\u00f6mere-de \u00fdara\u00fdan \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00fclendamy\u0148 \u00fdumurtga \u00fdalyjak akja, tokgaja ellerini bagryna basyp gysy\u015fdyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kelte bo\u00fdly, semiz, doly. I\u015fikden bir tokga adam girdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokgalamak","meaning":"<div><p>Bir zady togalak etmek, togalamak, lokgalamak.<\/p><ul><li>Obany\u0148 garagol \u00e7agajyklary ellerine tokgalan garlaryny \u00fdene onu\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdagdyrmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokgalanmak","meaning":"<div><p>Togalak bolmak, togalak edilmek, lokgalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokgalatmak","meaning":"<div><p>Tokga-tokga etdirmek, lokga-lokga etdirmek, lokgalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokgala\u015fmak","meaning":"<div><p>Tokga-tokga edi\u015fmek, togala\u015fmak, lokgala\u015fmak.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7 gu\u00fd\u00fdany\u0148 pal\u00e7ygyny tokgala\u015fsa\u0148, i\u015f has \u00e7alt \u00f6n\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokluta\u00fd","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Hindigu\u015flar ma\u015fgalasyndan bolan, \u00e7\u00f6l \u00fderlerde \u00fda\u015fa\u00fdan uly aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Fewral a\u00fdynda gu\u015flardan tokluta\u00fd, bezbeltek, garlawa\u00e7lar u\u00e7up gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokly","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Bir \u00fda\u015fyny dolduran guzy.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fdak pylana sapak \u00e7ekenimizde, bir tokly s\u00f6w\u00fc\u015f etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokmak","meaning":"<div><p>1. Bugda\u00fd, arpa we \u015f. m. d\u00f6wmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan sokuda\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fli uzon aga\u00e7 gural.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tankyt, te\u00fdeneli s\u00f6z.<\/p><ul><li>Go\u00fd \u00fdaltalar bilsinler, \u00fdalta\u0148 haky tokmakdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokmaklamak","meaning":"<div><p>1. Tokmak bilen d\u00f6wmek, tokmak bilen urup owratmak.<\/p><ul><li>Silos d\u00fcr\u00fc\u015fdesini \u00e7ukurda tokmaklap ber\u00e7ikdirmeli. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urmak, \u00fden\u00e7mek, sa\u00fdgylamak.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary tokmaklasam hem tokmaklaryn, tokmaklamasam hem tokmaklaryn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Te\u00fdeneli s\u00f6z a\u00fdtmak, tankytlamak, k\u00e4\u00fdemek.<\/p><ul><li>G\u00f6rd\u00fc\u0148mi, araky hasabat-sa\u00fdlaw \u00fdygnagy bolanda, meni \u015faly d\u00f6w\u00fd\u00e4n \u00fdaly, n\u00e4hili tokmakladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tokmaklanmak","meaning":"<div><p>1. Tokmak bilen d\u00f6w\u00fclmek, tokmak bilen urlup owradylmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Te\u00fdeneli s\u00f6z a\u00fddylmak, tankytlanmak, k\u00e4\u00fdelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokmakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Tokmak bilen d\u00f6w\u00fc\u015fm\u00e4ge, owrady\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00fcnji tokmakla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148i tankytlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"toksikologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Awy, z\u00e4her barada ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"toksikoz","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Toksin bilen z\u00e4herlenilende organizmi\u0148 agyryly \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"toksin","meaning":"<div><p>Mikroorganizmlerden, k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmliklerden, ha\u00fdwanlardan emele gel\u00fd\u00e4n z\u00e4herli madda.<\/p><\/div>"},{"headword":"tokurtga","meaning":"<div><p>Pele, atyza suw go\u00fdbermek \u00fc\u00e7in \u00fdaby\u0148 bo\u00fdunda \u00fd\u00f6rite go\u00fdul\u00fdan turba.<\/p><ul><li>Toplary\u0148 nillerini suw tokurtgasy edip ulanjak bolup de\u015fen d\u00e4ldirler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00c7ykyr seni\u0148 \u00fdan \u00f6r\u00e4\u0148i \u00fdyka\u00fdyn, su almasyn, tokurtga\u0148y dyka\u00fdyn. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tol","meaning":"<div><p>Smola \u00e7alnan yzgar ge\u00e7irme\u00fd\u00e4n gaty karton.<\/p><ul><li>Ja\u00fdlary\u0148 \u00fcst\u00fcni tol bilen hem \u00f6rt\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tolgundyrmak","meaning":"<div><p>Aladaly \u00fdagda\u00fda salmak, ynjalyksyzlandyrmak, rahatsyzlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tolgundyryjy","meaning":"<div><p>Aladaly \u00fdagda\u00fda sal\u00fdan, ynjalyksyzlandyryjy, rahatsyzlandyryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tolgunmak","meaning":"<div><p>Aladaly \u00fdagda\u00fdda bolmak, ynjalyksyzlanmak, rahatsyzlanmak.<\/p><ul><li>Men \u00f6r\u00e4n tolgun\u00fdardym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Haty\u0148y okadym, tolgunyp g\u00f6wn\u00fcm, \u015fatlykdan elimde yran\u00fdar galam. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tolkun","meaning":"<div><p>1. Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde g\u00fc\u00fd\u00e7li \u015femal we \u015f. m. zerarly emele gel\u00fd\u00e4n ga\u00fd, suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 hereketi.<\/p><ul><li>De\u0148zi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki tolkunlar g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesine uzakdan \u00fdylpylda\u015fyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Fizika<\/span> Fiziki sredady yrgyldyly hereket.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 \u00fda-da k\u00f6p zady\u0148 m\u00f6w\u00e7 almagy bilen d\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"tolkundyrmak","meaning":"<div><p>Tolkun atdyrmak, herekete getirmek, \u00e7a\u00fdkandyrmak (suwuklyk hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"tolkunmak","meaning":"<div><p>Tolkun atmak, herekete gelmek, \u00e7a\u00fdkanmak (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Gi\u0148 me\u00fddanda suwlar tolkunyp ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tom","meaning":"<div><p>Eseri\u0148, ne\u015firi\u0148 a\u00fdratynlykdaky bir kitaby.<\/p><ul><li>Kitaphanada d\u00fcrli edebi kitaplary\u0148 alty m\u00fc\u0148den k\u00f6pr\u00e4k tomy bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tomat","meaning":"<div><p>Pomidory\u0148 ga\u00fdnadylyp ta\u00fd\u00fdarlanylan suwy.<\/p><\/div>"},{"headword":"toma\u015fa","meaning":"<div><p>Gara\u00fd\u015fy\u0148y, \u00fcns\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n gyzyklandyr\u00fdan (o\u00fdun, pe\u00fdza\u017e, waka we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Oba adamlary kartynany, sirk \u00fda-da \u015fonu\u0148 \u00fdaly g\u00fclk\u00fcli toma\u015falary hala\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toma\u015fa\u00e7y","meaning":"<div><p>Toma\u015fa ed\u00fd\u00e4n, sered\u00fd\u00e4n, syn ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>G\u00f6zel ej\u00e4ni\u0148 a\u00e7ykg\u00f6w\u00fcnlilik bilen ber\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini\u0148 yzyny toma\u015fa\u00e7ylary\u0148 e\u015fidesleri gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6zlerine amatly orun sa\u00fdlap alan toma\u015fa\u00e7ylar, \u00fdakyn \u00fdanlaryndan e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k ge\u00e7ip duran owadan atlara hyrydar g\u00f6z bilen sered\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tomluk","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn tom-tom \u00fda-da bir tom edilip \u00e7ykaryl\u00fdan.<\/p><ul><li>Magtymgulyny\u0148 go\u015fgular \u00fdygyndysyny\u0148 iki tomlugy ne\u015fir edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tommak","meaning":"<div><p>Tommaryp duran, bir zady\u0148 tokga tutup duran b\u00f6legi, \u00e7i\u015f, g\u00fcber\u00e7ek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gulagyny\u0148 \u00fdanynda edil d\u00fcw\u00fcn \u00fdaly bolup duran tommak zat bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tommarmak","meaning":"<div><p>G\u00fcberip, \u00e7i\u015fip, p\u00f6kgerip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tommartmak","meaning":"<div><p>G\u00fcbertmek, \u00e7i\u015firmek, p\u00f6kgertmek.<\/p><ul><li>Atanlykda gelip degen da\u015f onu\u0148 ma\u0148la\u00fdyny tommartdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tommarylmak","meaning":"<div><p>G\u00fcberilip, \u00e7i\u015fip, p\u00f6kgerilip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tommuk","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilen, gum \u00fdaly bolup duran t\u00fcmmek.<\/p><\/div><div><p>2. Mekgej\u00f6wen, j\u00f6wen we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikler \u00fdykylmazlyk \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00fc\u00fd\u015f\u00fcril\u00fd\u00e4n gum.<\/p><\/div>"},{"headword":"tommuklamak","meaning":"<div><p>Gum \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip tommuk edilmek, t\u00fcmmek edilmek, t\u00fcmmeklenmek.<\/p><ul><li>Pomidorlar ekilenden so\u0148, ne tommuklanypdyr, ne-de alary\u0148 \u015fahalary galdyrylypdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tommy","meaning":"<div><p>T\u00fcmmerip duran, \u00fdumry.<\/p><ul><li>Kellesi ki\u00e7elip, i\u0148\u0148ebagjygy\u0148 tommuja ujy derejesine gelen \u00fdaly bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tomus","meaning":"<div><p>\u00ddyly\u0148 \u00fdaz bilen g\u00fc\u00fdz aralygyndaky i\u0148 yssy pasly.<\/p><ul><li>\u00ddandyryjy tomus g\u00fcni a\u015fak e\u0148ip, gi\u00e7 \u00f6\u00fdle \u00fderine \u00fdetdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tomus depesi ga\u00fdnamadygy\u0148, gy\u015f gazany ga\u00fdnamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tomzak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gaty ganatlylar otr\u00fdadyndan bolan gara m\u00f6jek.<\/p><ul><li>Ala\u0148lary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde tomzaklary\u0148 alakalary\u0148 yzlary nagy\u015f bolup \u00fdatyrdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Ma\u00fdany\u0148 \u00ddoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ton","meaning":"<div><p>1. Belli bir belentlikd\u00e4ki ses.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Geple\u015fik a\u00fdratynlygy, \u00e4he\u0148.<\/p><ul><li>K\u00fcm\u00fc\u015f gidip bar\u015fyna aladasyz ton bilen hi\u0148len\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni\u0148 tony \u00fc\u00fdtgedi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tonfilm","meaning":"<div><p>Sesli kinofilm.<\/p><\/div>"},{"headword":"tonkuldy","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 atylanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses, g\u00fcmp\u00fcldi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tonme\u00fdster","meaning":"<div><p>Geple\u015figi\u0148 ses tarapyna g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n, sered\u00fd\u00e4n radio i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"tonna","meaning":"<div><p>1000 kg. barabar agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>M\u00fc\u0148l\u00e4p tonna gara k\u00f6m\u00fcr, Ber\u00fd\u00e4r bize k\u00f6m\u00fcr dagy. <span>(R. Se\u00fdidoz, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tonnalamak","meaning":"<div><p>Tonna hasaby bilen \u00f6l\u00e7emek, tonna-tonna edip b\u00f6lmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tonnalyk","meaning":"<div><p>Tonna agramy bolan, tonna\u017e.<\/p><ul><li>Ana, olary \u00e4kitmek \u00fc\u00e7in a\u0148yrdan \u00fc\u00e7 tonnalyk ma\u015fyn hem ha\u00fddap gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Purly\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tonna\u017e","meaning":"<div><p>1. <span>De\u0148iz\u00e7ilik<\/span> G\u00e4mini\u0148 \u00f6z agramy esasynda gysyp \u00e7ykar\u00fdan suwuny\u0148 hasaby.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> Wagony\u0148 awtomobili\u0148 tonna hasaby bilen \u00fd\u00fck g\u00f6terijilik ukyby.<\/p><\/div>"},{"headword":"top","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> \u00ddapgyt tra\u00fdektori\u00fda bo\u00fdun\u00e7a ot a\u00e7\u00fdan, \u00fdogyn uzyn nilli artilleri\u00fda \u00fdaragy.<\/p><ul><li>Ak gary\u0148 \u00fcst\u00fcnde gyrmyzy gan se\u00e7elen\u00fd\u00e4rdi, ok \u00e7abga \u00fdaly \u00fdag\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"top-top","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> top1 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"topalak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Suwluk \u00fderlerde bit\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Gi\u0148 me\u00fddanda topalak, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 hem atgulak g\u00f6geripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topala\u0148","meaning":"<div><p>1. Galmagal, jenjel, agzalalyk, n\u00e4gilelik zerarly adamlary\u0148 hereketi, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148.<\/p><ul><li>Ol tapala\u0148 ba\u015flan badyna \u00f6\u00fd\u00fcne barmakdan gorkup, bir medres\u00e4ni\u0148 syrty bilen bukdaklap, allaowarra ga\u00e7yp gidipdir. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gozgala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"topala\u0148\u00e7y","meaning":"<div><p>Topala\u0148a gatna\u015fyjy, gozgala\u0148\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"topar","meaning":"<div><p>1. Adamlary\u0148, ha\u00fdwanlary\u0148 \u00fda-da ba\u015fga predmetleri\u0148 bir \u00fdere jemlenen \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Kemsiz \u00fdaraglanan bir n\u00e4\u00e7e \u00fdigitler ki\u00e7ijik topar bolup, s\u00fcmme toka\u00fdy\u0148 etegine \u00fdetip bar\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Topar tutup i\u015f\u00e7iler, fabrik tarap ugra\u015f\u00fdar. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik konstruktorlary\u0148 d\u00f6rt topara b\u00f6l\u00fcnen komandasy hatara d\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir maksat \u00fc\u00e7in \u00fda-da bir k\u00e4r, i\u015f bo\u00fdun\u00e7a toplanan adamlar birle\u015figi.<\/p><\/div>"},{"headword":"topar-topar","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e topar, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek, top-top.<\/p><ul><li>Medeni\u00fdetli din\u00e7 alan dokma\u00e7ylar topar-topar bolup, \u00f6zara pikir aly\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toparlamak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere, bir topara jemlemek, birikdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7opan dagan s\u00fcrini toparlamak \u00fc\u00e7in \u00e7olugy bilen ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toparlanmak","meaning":"<div><p>Toparlara birikmek, \u00fc\u00fd\u015fmek, toplanmak.<\/p><ul><li>Oba adamlary ony gar\u015fy almak \u00fc\u00e7in toparlanyp \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykanmy\u015flar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toparlany\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek, toplany\u015fmak, jemleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Nurjamal gelneje, indi biz k\u00f6p eglenm\u00e4li, oglanlar anha toparlany\u015fyp mekdebe bar\u00fdarlar di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toparlany\u015fyk","meaning":"<div><p>1. M\u00e4reke, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> topar\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"toparla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Topary bilen, topar bolup.<\/p><ul><li>Toparla\u00fdyn u\u00e7u\u015f ussatlygyny a\u00fdallar \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toparla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u00fc\u015fmek, toplany\u015fmak, toplanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"topar\u00e7y","meaning":"<div><p>Topara gatna\u015fyjy, topar d\u00fcz\u00fcji.<\/p><\/div>"},{"headword":"topar\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Topara gatna\u015fyjylyk, topar d\u00fcz\u00fcjilik, topar gurujylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"topaz","meaning":"<div><p>Uly maly\u0148 a\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"topbak","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148, ha\u00fdwanlary\u0148 \u00fda-da predmetleri\u0148 bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015fen \u00fc\u00fd\u015fmegi, topar.<\/p><ul><li>Adamlar hem atlary\u0148 gel\u00fd\u00e4n ugruna baka topbagy bilen \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topbaklamak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere topbak edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcmek, jemlemek.<\/p><ul><li>Topbaklap g\u00f6ter\u00fd\u00e4n t\u00fcw\u00fclerini \u015fol \u00fdaga batyryp i\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topbaklanmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere topbak edilip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, jemlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"topbaklatmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere topbak edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, jemletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"topbarmak","meaning":"<div><p>G\u00fcberip durmak, p\u00f6kgermek, g\u00fcbermek, tommarmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fcz\u00fcnde topbaryp duran \u00fda\u0148aklary, ullakan burnuny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde k\u00fcler\u00e4k murtlary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topba\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7opantelpek \u00f6s\u00fcmligine me\u0148ze\u015f ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"topby","meaning":"<div><p>1. A\u00fdallary\u0148 gy\u0148a\u00e7, alyn da\u0148y we \u015f. m. zatlar orap, kellelerine ge\u00fd\u00fd\u00e4n sommagy, b\u00f6r\u00fck.<\/p><ul><li>Indi Ho\u015fgeldini\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde duran kellesi ki\u00e7ijik topbuly, egni oba lybasly, g\u00f6w\u015f\u00fcll\u00e4n keteni k\u00f6\u00fdnekli, iki dulugy i\u00e7ine \u00e7ekilen, hor g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fda\u015f a\u00fdal d\u00e4l-de, g\u00f6\u00fd\u00e4 ba\u015fga suratdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Akbibi ba\u015fyndaky topbusyny \u00e7ykardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00ddap \u00e7agalara gy\u015fyna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n, pagta salyp syralan ba\u015f ge\u00fdimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tophana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Top, ok-\u00fdarag saklana\u00fdan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"toplamak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fdygnamak, \u00fdygnap jemlemek, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Pionerler ekskursi\u00fdada bolan wagtlarynda, gerbari\u00fd topladylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Sygyrlarymy derrew toplap, \u00fd\u00fcz\u00fcmi oba tarap g\u00f6neltdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toplanmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fdygnanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, toparlanmak, jemlenmek.<\/p><ul><li>M\u00f6jekleri\u0148 \u00e7ozan ugry anyklanyp, hemme g\u00fc\u00fd\u00e7 \u015fol ugra toplanmalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toplatmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fdygnatmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, jemletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"topla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fdygnamaga, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrm\u00e4ge, jemlem\u00e4ge k\u00f6pekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"toplum","meaning":"<div><p>Topar, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar t\u00e4 pellehanany\u0148 alkymyna \u00e7enli toplymyny bozman geldiler. K\u00e4bir \u00fderlerde m\u00e4hnet nebit ammarlary toplum tutup otyrdylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toplum-toplum","meaning":"<div><p>Topar-topar, \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Ag\u015famara bolsa toplum-toplum bolup, oba ga\u00fdtdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topograf","meaning":"<div><p>Topografi\u00fdadan spesialist.<\/p><ul><li>Topograflar e\u00fd\u00fd\u00e4m millionlar\u00e7a gektar me\u00fddany\u0148 suratyny aldylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topografi\u00fda","meaning":"<div><p>Geodezi\u00fdany\u0148 \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6l\u00e7emek we ony kartada \u015fekillendirmek usullaryny \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"toponimika","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> toponimi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"toponimi\u00fda","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdurdu\u0148 \u00fda-da \u00fderi\u0148 geografik atlaryny\u0148 jemi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Lingwistika<\/span> Dil bilimini\u0148 geografik has atlary \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><\/div>"},{"headword":"toprak","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 \u00fcstki gatlaryny emele getir\u00fd\u00e4n massa, topur.<\/p><ul><li>Zy\u00fdanly duzlary\u0148 toprakda artykma\u00e7 saklanmagy pagta\u00e7ylyga \u00e4girt uly zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 topragymyz altyna barabar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dder, \u00fdurt.<\/p><ul><li>Bu meni\u0148 Watanymdyr, meni\u0148 m\u00e4hriban topragymdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topuk","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00d6kje bilen injik s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 birigen \u00fderind\u00e4ki iki tarapa tokgaryp duran s\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>Kenaryny\u0148 birn\u00e4\u00e7e \u00fderleri topugyndan \u00fdokary \u00e7ykma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni suw alsa-da onu\u0148 topugyna \u00e7ykjak d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topuklyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Topugy\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, orny.<\/p><ul><li>Suw k\u00f6p bolsa adamy\u0148 topuklygyna \u00e7ykjakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topuldyrmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne gaharly h\u00fcj\u00fcm etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"topulmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne ha\u00fdbat atyp h\u00fcj\u00fcm etmek, ha\u00fdbat atyp okdurylmak.<\/p><ul><li>H\u00e4lki it \u00fdene onu\u0148 yzyndan topulyp geldi-de, baldyryndan tutdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Du\u015fman bizi \u00fd\u00fcz, iki \u00fd\u00fcz werst da\u015fdadyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4ndir, emma sen \u015fir \u00fdaly topul-da, du\u015fmany\u0148 \u00fcst\u00fcne du\u00fddansyz \u00e7oz! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"topuly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e gar\u015fy okdurylmak, h\u00fcj\u00fcm edi\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fe k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fdapy\u015fmak, giri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"topur","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> toprak 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"top\u00e7y","meaning":"<div><p>Top atyjy, top at\u00fdan spesialist, artilleri\u00fda gulluk\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Kelje top\u00e7y b\u00f6l\u00fcmde \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tor","meaning":"<div><p>1. Balyk, gu\u015f we \u015f. m. tutmak \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00fclen \u00fd\u00fcp \u00fda-da kendir g\u00f6zenek.<\/p><ul><li>Balykly tory de\u0148izden \u00f6z\u00fc\u0148e tarap dartyp \u00e7ykarmak sary \u00fdagdan gyl sogran \u00fdaly d\u00e4l ahyryn. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Er \u00fde\u0148ilse, gola d\u00fc\u015fer, gu\u015f \u00fde\u0148ilse-tora. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir g\u00f6k \u00f6n\u00fcmleri\u0148, esasan gawuny\u0148 da\u015fyndaky \u00e7yzmyk.<\/p><ul><li>Waharmany\u0148 tory de\u00fd Endam-jany ke\u015fdedir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Duzak.<\/p><ul><li>Goja \u00f6z \u00e7ola\u015fan torundan a\u0148sat \u00e7ykalga g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tora\u0148\u0148y","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Der\u00fda \u00fdakalarynda \u00f6s\u00fd\u00e4n, s\u00f6w\u00fcde me\u0148ze\u015f aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00abB\u00e4\u015f dogan\u00bb tora\u0148\u0148ysyny\u0148 sa\u00fdasynda hemi\u015fe salkyn \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torba","meaning":"<div><p>I\u00e7ine d\u00fcrli zat salmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite dokal\u00fdan gap.<\/p><ul><li>Diwarlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne uzyn se\u00e7ekli haly torbalar, haly \u00e7uwallar gerlipdir. Ho\u015fgeldi go\u015f torbasyny aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torga\u00fd","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Se\u00e7eler otr\u00fdadyndan bolan, \u00e7yrlaga me\u0148ze\u015f, \u00fcp\u00fcklije sa\u00fdra\u00fdan gu\u015f.<\/p><ul><li>Boz me\u00fddanda torga\u00fdlar jyz-jyz edip sa\u00fdra\u015f\u00fdar. <span>(Ata K\u00f6pek Mergen, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, torga\u00fdlar-da sazy\u0148 sesi bilen sa\u00fdra\u00fdan \u00fdaly du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torgu\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Eldeki edilmedik, \u00fdabany, algyr ene gu\u015f.<\/p><ul><li>Bir bur\u00e7da tutulan torgu\u015f \u00fdaly \u00fdapyryldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torlamak","meaning":"<div><p>1. Tor salyp, \u00fdyrtygy tikmek, \u00e7atmak.<\/p><ul><li>Wole\u00fdbol toruny\u0148 \u00fdyrtylan \u00fderlerini torladylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tor \u00e7yzmyklary bilen \u00f6rt\u00fclmek, tor atmak.<\/p><ul><li>Waharmanlar \u00fdas-\u00fda\u0148yja torlapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torlanmak","meaning":"<div><p>Tor bilen \u00f6rt\u00fclmek, \u00e7atylmak, tikilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"torlatmak","meaning":"<div><p>Tor saldyrmak, tor salyp \u00e7atdyrmak, tikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"torla\u015fmak","meaning":"<div><p>Torlamaga, torlap tiki\u015fmege k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdolda\u015fy esgi topuny\u0148 da\u015fyna torla\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tormoz","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Otlyny\u0148 awtoma\u015fyny\u0148 we \u015f. m. hereketini peseltmek \u00fda-da duruzmak \u00fc\u00e7in pribor.<\/p><ul><li>Pet\u00fda \u00e7alasynlyk bilen tormozy basdy-da, ma\u015fyny saklap, so\u0148ky bu\u00fdruga gara\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torsarmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i tur\u015fatmak, gaharly, kineli g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmak.<\/p><ul><li>K\u00fcm\u00fc\u015f torsaryp da\u015faryk \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistany\u00bb)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, men \u015fo\u0148a d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4n samsykdyr \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rsy\u0148mi? ! -- di\u00fdip, has torsardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torsartmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcni tur\u015fatmak, gaharly, kineli g\u00f6rn\u00fc\u015fe getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"torsarylmak","meaning":"<div><p>Gaharly, kineli g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmak, tur\u015farylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"torsary\u015fmak","meaning":"<div><p>Gaharly, kineli g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fd\u00fcz salla\u015fyp durmak, tur\u015fary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"torsuk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> sakartorsuk.<\/p><ul><li>B\u00fcrg\u00fctleri\u0148 ba\u015fga bir h\u00f6w\u00fcrtgesinden d\u00f6rt sany torsugy\u0148, iki sany tilkini\u0148 s\u00fc\u0148kleri tapyldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"torum","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Alty a\u00fddan bir \u00fda\u015f aralygynda bolan uly k\u00f6\u015fek.<\/p><ul><li>Ynha d\u00fc\u00fdeler, torumlar hemmesi tohum mallardyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toslama","meaning":"<div><p>Bir zat barada o\u00fdlanyp tapylan \u00fdalan gurru\u0148, s\u00f6z, \u00fdasama pikir, \u00fdasama g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Sa\u0148a arwah-jyn di\u00fddiler. Bu toslama \u00e7yn d\u00e4l eken. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toslamak","meaning":"<div><p>\u00ddalandan o\u00fdlap tapmak, bir zat hakynda \u00fdalan, ugursyz s\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Emma Gurt \u015fu ag\u015fam burunlaga lak atyp, degmegi \u00fd\u00fcregine d\u00fcwdi we n\u00e4me hakynda s\u00f6ze ba\u015flap, n\u00e4me di\u00fdjegini toslamaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Me\u0148 ke\u00fdpim k\u00f6kdi, her hili t\u00e4sin zatlary toslap g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4rdim. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toslanmak","meaning":"<div><p>Biderek zat o\u00fdlanyp tapylmak, bir zat barada \u00fdalan, bolgusyz s\u00f6z s\u00f6zlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tost","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u015fanyna \u00fda-da bir zady\u0148 \u015fowly bolmagy \u00fc\u00e7in \u015ferap i\u00e7mek teklip edilip, gysga\u00e7a a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"tosun","meaning":"<div><p>I\u015fe salynmadyk, i\u015f g\u00f6rmedik, i\u015fe bi\u015fi\u015fmedik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tosunlyk","meaning":"<div><p>I\u015fe \u00f6wreni\u015fmedik, i\u015fe bi\u015fi\u015fmedik \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Tosunlykdan g\u00f6zlerine der indi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tot","meaning":"<div><p>1. Duman, \u00fcm\u00fcr.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148iljek tot bilen howany\u0148 \u00fd\u00fczi \u00f6rt\u00fclipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7a\u0148, tozan.<\/p><\/div>"},{"headword":"totam","meaning":"<div><p>\u00abKeramatly\u00bb nesil hasaplan\u00fdan hoja, se\u00fdit we \u015f. m. ta\u00fdpalary\u0148 a\u00fdallaryny\u0148 hormatlanyp tutul\u00fdan ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"totem","meaning":"<div><p>K\u00e4bir dine ynanyjylarda: ta\u00fdpany\u0148 \u00abesasyny go\u00fdujy\u00bb hasaplan\u00fdan ha\u00fdwan \u00fda-da \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"totemizm","meaning":"<div><p>Ilkinji d\u00f6w\u00fcr totemlerini\u0148 kulty.<\/p><\/div>"},{"headword":"totlanmak","meaning":"<div><p>1. Tot bilen \u00f6rt\u00fclmek, tot basmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7a\u0148 bolmak, tozan basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"toty","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> A\u00e7yk ala-mula \u00fdelekli, tropik \u00fdurtlarda \u00fda\u015fa\u00fdan toka\u00fd gu\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tow","meaning":"<div><p>1. Bir uzyn zady tersine towlamak netijesinde salyn\u00fdan burgy.<\/p><ul><li>G\u00f6zel i\u0148\u0148esind\u00e4ki sapagy\u0148 towuny a\u00fdyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Towlanyp beril\u00fd\u00e4n burgy.<\/p><ul><li>Sagady tow \u00fd\u00f6retse, d\u00fcrli tilsimli bija\u00fd \u00e7yl\u015fyrymly senagaty energi\u00fda herekete getir\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcne g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towakga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ha\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Jeren, jigi, meni\u0148 senden ullakan towakgam bar, sen yzy\u0148a ga\u00fdt, men gide\u00fdin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men sizden towakga ed\u00fd\u00e4rin, \u00fduwa\u015f, assarak gepl\u00e4\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towarmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdkermek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 towaryp duran bo\u00fdnuna \u00fde\u0148il \u00fd\u00fcpek \u00fdaglyk oralypdyr. <span>(M. F. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towartmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdkertmek.<\/p><ul><li>Bir \u00fdanynda G\u00fcljamaljyk, Gulpagyn towardyp otyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towha","meaning":"<div><p>A\u015fygy\u0148 al\u00e7ydan be\u00fdleki e\u015fek m\u00fcnen tarapyy.<\/p><\/div>"},{"headword":"towhuldamak","meaning":"<div><p>Towhuldyly ses \u00e7ykmak, towhuldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"towhuldatmak","meaning":"<div><p>Towhuldyly ses \u00e7ykarmak, towhuldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>N\u00f6kersumaklar t\u00fcpe\u0148lerini towhuldadyp atan boldular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towhuldy","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148, top we \u015f. m. atylanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"towky","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015fa d\u00fc\u015fen bela, jebir, s\u00fctem, zulum, jepa.<\/p><ul><li>Inim, \u015fu towkudan dynmaga siz hem eli\u0148izden gelenini a\u00fdamaweri\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen-\u00e4 ba\u015fa d\u00fc\u015fen towky ekeni\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towlam","meaning":"<div><p>Towlamak netijesinde d\u00fc\u015fen tow, burum.<\/p><\/div>"},{"headword":"towlamak","meaning":"<div><p>Tow bermek, i\u015fmek, burmak.<\/p><ul><li>Nabat bolsa ili\u0148 halylyk \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni egrerdi \u00fda-da \u00fd\u00fcpegini towlardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towlanjyramak","meaning":"<div><p>1. Agyry we \u015f. m. zerarly e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k burulmak, b\u00fck\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ol towlanjyraga-da gazaply nazary bilen ony daglady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4gilelik, n\u00e4razylyk bildirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"towlanmak","meaning":"<div><p>Tow berilmek, burum-burum bolup a\u00fdlanmak, burulmak.<\/p><ul><li>Akyp \u00fdatyr \u00f6z ugruna towlanyp k\u00e4te bolsa \u015fowhun ed\u00fd\u00e4r k\u00f6wlenip. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fdy gara t\u00fcsseler burugsap, towlanyp asmana gal\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towly","meaning":"<div><p>Tow berlen, towy bar bolan, burlan.<\/p><ul><li>Towly \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 \u00fcz\u00fclen sesi e\u015fidildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towsaklamak","meaning":"<div><p>Duran \u00fderi\u0148de yzly-yzyna towusmak, b\u00f6kjeklemek, b\u00f6kmek.<\/p><ul><li>On \u00fda\u015flarynda bir gyz towsaklap gelip, e\u00fdwany\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne serhet \u00e7ek\u00fd\u00e4n agaja \u00fdapy\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towsakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna b\u00f6kmek, b\u00f6kjekle\u015fmek, b\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Sazy\u0148 kir\u015fi \u00fdaly dartylan eri\u015fleri\u0148 \u00fcst\u00fcnde d\u00fcrli re\u0148kli \u00fdumaklar towsakla\u015f\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towsarylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdkerilmek.<\/p><ul><li>Garag\u00f6z! -- di\u00fdip \u00e7agyrlanda, towsarylyp tiz gel\u00fd\u00e4rdi ol. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towsary\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ke\u00fdkeri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"towsu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> towsakla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Uzynlygyna \u00fda-da \u00fdokarlygyna b\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpden towsu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Belli bir \u00fderden b\u00f6k\u00fc\u015fmek, b\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcp m\u00fcnmek, d\u00fc\u015fmek, ge\u00e7mek.<\/p><\/div><div><p>4. Uzyn, mymyk derili, eti i\u00fdil\u00fd\u00e4n, gorkajyk s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>K\u00e4bir \u00fderlerden \u00e7al tow\u015fanlar turup, a\u00fdak aldygyna ga\u00e7y\u015fyp, depeleri\u0148 a\u0148yrsyna dolan\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towuk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Hojalykda saklan\u00fdan, \u00fdumurtgasy, eti i\u00fdmit \u00fc\u00e7in pe\u00fddaly bolan \u00f6\u00fd gu\u015fy.<\/p><ul><li>Towuklar wagtly-wagtynda keteklerine \u00fdygnanmagy \u00f6zge hemme jandardan gowy bil\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Towuk \u00fdedi hazynany\u0148 biri. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towuk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Oba hojalygy\u0148 \u00f6\u00fd gu\u015flaryny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen o\u0148a towuk\u00e7ylyk fermada i\u015flemegi teklip etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towusmak","meaning":"<div><p>Uzynlyga be\u00fdiklige b\u00f6kmek, bir \u00fderden b\u00f6k\u00fcp ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fda\u015flyk d\u00f6wr\u00fcmde k\u00fc\u015ft tagtasy \u00fdaly tellenen ownujak pelleri\u0148 \u00fcst\u00fcnden irinm\u00e4n towusmak m\u00fcmkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Annaguly bilen altyn gapy a\u00e7ylandan towsup, her ha\u00fdsy bir \u00fderde durdular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"towu\u015f","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"towza","meaning":"<div><p>Degirmende \u00fcwel\u00fd\u00e4n galla \u00fc\u00e7in alyn\u00fdan hak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tow\u00e7a","meaning":"<div><p>Urgan \u00fc\u00e7in \u00f6zba\u015fdak i\u015filen \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 bir dini.<\/p><\/div>"},{"headword":"toz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tozan.<\/p><ul><li>\u015eemal kem-kemden pessa\u00fdlap ugrasa-da, howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki sarymtyl toz a\u00fdrylma\u00fdardy. <span>(B. Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozagy\u00e7","meaning":"<div><p>Tozap duran, toza\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4g\u00e4ni\u0148 \u00fcsti \u00f6s\u00fcmlik bilen \u00f6rt\u00fclgisiz bolany \u00fc\u00e7in tozagy\u00e7dyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozamak","meaning":"<div><p>Tozan turmak, \u00fdel zerarly gum, gar syrap durmak, sowrulmak.<\/p><ul><li>Her g\u00fcnde \u00e7a\u0148 \u00e7a\u0148ap, tozanlar tozap, D\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcn gara tozan bas\u00fdardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozan","meaning":"<div><p>Howada \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdygnanan ownujak \u00e7a\u0148, toz.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u015femal \u00e7agyl gaty\u015fyk \u00e7\u00e4ge tozanyny onu\u0148 \u00fcst\u00fcne sowurdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Indi ol k\u00f6\u00e7eden burum-burum tozan asmana gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozanlamak","meaning":"<div><p>1. Tozan turmak, tozanly \u00fdel \u00f6smek.<\/p><ul><li>Ol s\u00fcri tozanlap gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tozan, \u00e7a\u0148 basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozanlanmak","meaning":"<div><p>1. Tozan \u00f6rtmek, tozan basmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> tozgalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozatmak","meaning":"<div><p>1. Tozan turzmak, \u00e7a\u0148atmak.<\/p><\/div><div><p>2. Tozan sowurmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u00fdip dargatmak, \u00fdyrtmak, sandan \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ol meni\u0148 tuflimi ge\u00fdip tozadypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ummasyz bir zat a\u00fddyp go\u00fdbermek, \u00fdalan s\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>K\u00e4te bir tozadyp go\u00fdber\u00fd\u00e4rdi welin, niresini\u0148 \u00e7yn, niresini\u0148 \u00fdalandygyny biler \u00fdaly d\u00e4l. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"toza\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Tozap \u00fdatmak, \u00e7a\u0148, tozan turup durmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Darga\u015fyp, \u00e7a\u015fy\u015fyp, pytra\u015fyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 go\u015f-golamy toza\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sandan \u00e7yky\u015fmak, k\u00f6nelip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozdurmak","meaning":"<div><p>1. Eml\u00e4ksiz, mal-m\u00fclks\u00fcz go\u00fdmak, \u00fdok etmek, dargatmak, batyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u00fdip k\u00f6neltmek, ge\u00fdip \u00fdyrtmak, dargatmak.<\/p><ul><li>Iki sany t\u00e4ze k\u00f6w\u015fi tozdurdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozga","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> \u00d6s\u00fcmlik g\u00fcl\u00fcni\u0148 ty\u00e7inkasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n erkeklik jyns \u00f6\u00fdj\u00fckleri.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kellesini\u0148 \u00fdokary \u00fdanynda gam\u015fy\u0148 tozgasy yranjyra\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eapagy\u0148 \u00fdagtysyna zordan sa\u00fdgard\u00fdan syrdam gamy\u015flary\u0148 tozgaly ba\u015flaryny i\u00e7gin synla\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n \u00fde\u0148il per \u00fdaly \u00fcbt\u00fck.<\/p><ul><li>Gar tozgasyn sepel\u00e4p, \u00ddanwar a\u00fdymyz geldi. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tozgalamak","meaning":"<div><p>Tozgasy \u00fda\u00fdramak, tozgasy dargamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozgalanmak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcl tozgajyklary arkaly \u00e7akny\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozgalatmak","meaning":"<div><p>Tozgasyny \u00fda\u00fdratmak, tozgasyny dargatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozgala\u015fmak","meaning":"<div><p>Toza\u015fyp durmak, tozgasy \u00fda\u00fdra\u015fmak, tozgasy darga\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tozmak","meaning":"<div><p>1. M\u00fclksiz-eml\u00e4ksiz galmak, batmak, dargamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ge\u00fdlip \u00fdyrtylmak, dargamak.<\/p><ul><li>It \u00fdaly ykmandan bir n\u00e4\u00e7e \u00e7arygym tozdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egninde g\u00fcne agaran sowsanysy bar, ba\u015f bogusyny oda salsa\u0148, t\u00fctejek d\u00e4l, balak \u00fd\u00fcpi hem tozup gidipdir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fd","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 hatyrasyna edil\u00fd\u00e4n ba\u00fdram, to\u00fd-toma\u015fa.<\/p><ul><li>Elli hemme a\u00fddylan i\u015fleri berja\u00fd etdi, indi to\u00fdu\u0148 s\u00e4hedini belle\u015fmek hakynda meni seni\u0148 \u00fdany\u0148a iberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Pos\u00fdology\u0148 ilaty Ma\u00fd ba\u00fdramynda go\u015fa to\u00fd etdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>To\u00fda garramak \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fd-toma\u015fa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> to\u00fd.<\/p><ul><li>Barha \u00fdag\u015fyla\u015f\u00fdar da\u00fdhanla\u0148 haly, to\u00fd-toma\u015fa, \u015fatlyk, g\u00f6rse\u0148 her \u00fderi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fd-tomgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> to\u00fd-toma\u015fa.<\/p><\/div>"},{"headword":"to\u00fdhana","meaning":"<div><p>To\u00fd ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fder, to\u00fd bol\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fde gelende, g\u00f6\u00e7\u00fclen \u00fdurt to\u00fdhana \u00fdaly du\u00fdul\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ertirden ag\u015fama \u00e7enli bu bagy\u0148 i\u00e7i to\u00fdhana \u00fdaly ga\u00fdda- ga\u00fdmala\u015fyk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdlamak","meaning":"<div><p>1. To\u00fd etmek, to\u00fd ge\u00e7irmek, to\u00fd bermek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ka\u00fdyl bolmak, \u015f\u00fck\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>Beterinden beteri bar, ony to\u00fdlamak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>To\u00fd edilmek, to\u00fd ge\u00e7irilmek, dabaralanmak.<\/p><ul><li>Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015fy \u00fde\u0148i\u015f bilen to\u00fdlandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdnak","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir s\u00fc\u00fdtemdiriji ha\u00fdwanlary\u0148 a\u00fdaklaryny\u0148 gutaran \u00fderinde emele gelen bo\u00fdnuz gabyk.<\/p><ul><li>Sygyrlar to\u00fdnaklaryny tarkyldadyp, \u00f6ri me\u00fddanyna tarap \u00fd\u00f6neldiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>At to\u00fdnagyny\u0148 sesleri meni \u00e7u\u0148\u0148ur pikirden o\u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 to\u00fdnagy\u0148 degen \u00fderinde bereket hem bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdnuk","meaning":"<div><p>A\u015fak ujundan tutar \u00fdaly edilip, kesilip alnan \u015faha, ha\u00e7ja.<\/p><ul><li>Bu \u015faha \u00fda\u00fdyma o\u0148at to\u00fdnuk boljak. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcp syrylyp, to\u00fdnukdan ge\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdry","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde m\u00fcn\u00fclende ulanyl\u00fdan, \u00e7ig hamdan \u00f6r\u00fclen \u00fdogyn gam\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"to\u00fduk","meaning":"<div><p>To\u00fd tutarlyk, to\u00fd ederlik, to\u00fd \u00fc\u00e7in.<\/p><\/div>"},{"headword":"to\u00fdun","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4ges\u00f6w bolmadyk toprak, \u015fykgy.<\/p><ul><li>To\u00fdun \u00fderleri\u0148 birenteklerine yzgarlady\u015f suwny yzly-yzyndan \u00fc\u00e7 gezek bermek zerurdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Turbalar hem to\u00fdundan \u00fdasalyp bi\u015firilipdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fdunsow","meaning":"<div><p>To\u00fdun garyndyly, to\u00fdun gaty\u015fykly.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl hern\u00e4 \u015fu to\u00fdunsow \u00fderler \u00fd\u00fcz\u00fcmizi gyzdyra\u00fdmasa \u00fdag\u015fydyr? <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>To\u00fda bar\u00fdan \u00fda-da to\u00fddan gel\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 to\u00fd\u00e7y \u00fdaly bu jo\u015fan ahwal, N\u00e4 seb\u00e4pden \u00fc\u00fd\u015fd\u00fclerk\u00e4 irg\u00f6zin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u0148kuldamak","meaning":"<div><p>To\u0148kuldyly ses \u00e7ykmak, to\u0148kuldyly seslenmek, g\u00fcmp\u00fcldemek.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148ini\u0148 sesi to\u0148kuldap \u00e7ykmak bilen, W\u00fc\u015fi kel \u00e7adyra baka \u00f6kj\u00e4ni g\u00f6terdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u0148kuldatmak","meaning":"<div><p>To\u0148kuldyly ses \u00e7ykarmak, to\u0148kuldyly seslendirmek, g\u00fcmp\u00fcldetmek.<\/p><ul><li>Ol gorkusyna t\u00fcpe\u0148ini to\u0148kuldatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"to\u015fap","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 miwelerinden ga\u00fdnadylyp alyn\u00fdan go\u00fdy \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ir\u00e4k ak jama ak \u00fdag \u00e7ykardy-da, pe\u00e7i\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fdup eretdi, onu\u0148 \u00fcst\u00fcne-de to\u015fap gu\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>To\u015fap ak\u00fdar \u00fdanlygy\u0148y \u00e7\u00f6\u015fe\u0148de, Hezil ber\u00fd\u00e4r sary \u00fdaga go\u015fa\u0148da. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tragedi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u00dditi g\u00f6re\u015fi, \u015fahsy \u00fda-da jemgy\u00fdet\u00e7ilik betbagtlygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hem-de k\u00f6plen\u00e7 gahrymany\u0148 hel\u00e4k bolmagy bilen gutar\u00fdan drama eseri.<\/p><ul><li>Krylow 1787-nji \u00fdyla \u00e7enli \u00fdene bir n\u00e4\u00e7e tragedi\u00fdalar we komedi\u00fdalar \u00fdaz\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik i\u0148lis dramaturgy Wil\u00fdam \u015eekspiri\u0148 \u00abOtello\u00bb tragedi\u00fdasy hem t\u00fcrkmen toma\u015fa\u00e7ylaryny\u0148 s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n eserlerini\u0148 biridir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tragik","meaning":"<div><p>Tragiki roly \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n akt\u00fdor.<\/p><\/div>"},{"headword":"tragiki","meaning":"<div><p>Tragedi\u00fda has bolan, tragedi\u00fda mahsus.<\/p><\/div>"},{"headword":"tragikomedi\u00fda","meaning":"<div><p>Tragedi\u00fda we komedi\u00fda elementleri bar bolan drama eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"tragizm","meaning":"<div><p>Drama eserlerind\u00e4ki tragiki element.<\/p><\/div>"},{"headword":"trahoma","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> \u00ddokan\u00e7ly g\u00f6z agyry keseli.<\/p><ul><li>Trahoma, gyzzyrma \u00fdaly keseller hem azalyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddaldyrap dursa-da onu\u0148 g\u00f6zi trahommy\u015f. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"trahomatoz","meaning":"<div><p>Trahoma degi\u015fli bolan, trahoma bilen baglany\u015fykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"traktir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ozal-naharhanaly myhmanhana, so\u0148ra-pes hilli naharhana.<\/p><\/div>"},{"headword":"traktor","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> \u00dder s\u00fcr\u00fd\u00e4n we her hili oba hojalyk ma\u015fynlary \u00e7ek\u00fd\u00e4n, \u00f6zi \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n ma\u015fyn.<\/p><ul><li>Men traktor s\u00fcrm\u00e4ge gaty \u00f6kdeledim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 traktory\u0148 \u00fdanyndan a\u00fdryldy we bir gapdalda \u00e7ommalyp oturdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"traktor\u00e7y","meaning":"<div><p>Traktor s\u00fcr\u00fcji.<\/p><ul><li>A\u00fddym a\u00fdd\u00fdan traktor\u00e7yny\u0148 \u00f6zi eken. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tramplin","meaning":"<div><p>B\u00f6kmek \u00fc\u00e7in ylgap gelnende bat ber\u00fd\u00e4n \u00fdasy tagta g\u00f6rn\u00fc\u015fli sport enjamy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tramwa\u00fd","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Relsi\u0148 \u00fcst\u00fcnden elektrik togy arkaly \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n po\u00fdezd.<\/p><ul><li>Awtobus, tramwa\u00fd u\u00e7ar gu\u015f \u00fdaly, K\u00f6\u00e7esinde \u015faglap \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4n Moskwa\u0148. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tramwa\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>Tramwa\u00fd gulluk\u00e7ysy, tramwa\u00fd i\u015f\u00e7isi.<\/p><\/div>"},{"headword":"transformasi\u00fda","meaning":"<div><p>Elektrik energi\u00fdasyny bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga bir g\u00f6rn\u00fc\u015fe \u00f6zgerdi\u015f, ge\u00e7iri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"transformator","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> \u00dc\u00fdtge\u00fd\u00e4n togu\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni azald\u00fdan \u00fda-da k\u00f6peld\u00fd\u00e4n apparat.<\/p><ul><li>Elektrostansi\u00fdalarda g\u00fc\u00fdjenm\u00e4ni \u00fdokarlandyr\u00fdan transformator gural\u00fdar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"transformizm","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Ha\u00fdwanlary\u0148 we \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"transkribirlemek","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Transkripsi\u00fda arkaly \u00fdazmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"transkripsi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Geple\u015figi\u0148 ses a\u00fdratynlygyny g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fd\u00f6rite \u015fertli bellik.<\/p><\/div>"},{"headword":"transliterasi\u00fda","meaning":"<div><p>Bir \u00fdazuw-elipbi\u00fd sistemasyndaky harplary ba\u015fga bir \u00fdazuw-elipbi\u00fd sistemasyndaky harplar bilen beri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"transparant","meaning":"<div><p>1. Rama oturdylan \u00fd\u00fczi suratly \u00fda-da \u00fdazgyly mata.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn \u015f\u00e4herlerimiz we obalarymyz gyzyl ba\u00fddaklar bilen bezeldi, t\u00e4ze- t\u00e4ze gurlu\u015fyklarda hem owadan transparantlar parla\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7yzyksyz ak kagyzy\u0148 a\u015fagynda go\u00fdup, g\u00f6ni hat \u00fdazmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdagyn gara \u00e7yzykly kagyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"transport","meaning":"<div><p>Halk hojalygyny\u0148 esasy pudaklaryny\u0148 biri, \u00fd\u00fck da\u015fal\u00fdan seri\u015fdeleri\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4ge da\u015famak \u00fc\u00e7in transport hem berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"transportir","meaning":"<div><p>Bur\u00e7lary \u00f6l\u00e7emek \u00fda-da \u00e7yzmak \u00fc\u00e7in gradus dugalaryna b\u00f6l\u00fcnen \u00e7yzuw guraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"transport\u00fdor","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> \u00dd\u00fcki yzygiderli ge\u00e7irip duran gural.<\/p><ul><li>T\u00e4ze goparyjy ma\u015fynlar, \u00fdokary g\u00f6terijiler, transport\u00fdorlar we \u015fulara me\u0148ze\u015f ma\u015fynlar hem \u00e7ykaryl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li kran \u00fd\u00fcki alyp a\u00fdlansa, ol transport\u00fdordan suw dek syryg\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tranzit","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcki \u00fda-da \u00fdolag\u00e7ylary \u00fc\u00e7\u00fcn\u00e7i bir \u00fderi\u0148 \u00fcsti bilen alyp ge\u00e7i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"trapesi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Matematika<\/span> Iki tarapy paralell we iki tarapy paralel bolmadyk d\u00f6rtbur\u00e7luk.<\/p><\/div>"},{"headword":"trassa","meaning":"<div><p>\u00ddolu\u0148, kanaly\u0148 we \u015f. m. ge\u00e7\u00fd\u00e4n ugry, \u00fdoly, ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"tratat","meaning":"<div><p>Ylmy eser.<\/p><ul><li>Filosofik traktat.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"trawmatologi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Hirurgi\u00fdada organizmleri\u0148 \u015fikesini \u00f6wren\u00fd\u00e4n b\u00f6l\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"tra\u00fdektori\u00fda","meaning":"<div><p>1. <span>Fizika<\/span> Bir jisimi\u0148 \u00fda-da nokady\u0148 bir gi\u0148i\u015flikde hereket edi\u015f \u00fdoly.<\/p><\/div><div><p>2. Snar\u00fdady\u0148, oku\u0148 ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdoluny emele getir\u00fd\u00e4n egri \u00e7yzyk.<\/p><ul><li>Topu\u0148 oky tra\u00fdektori\u00fda bo\u00fdun\u00e7a hereket ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"trilogi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Bir awtory\u0148 s\u00fdu\u017eetleri me\u0148ze\u015f bolan \u00fc\u00e7 sany eseri.<\/p><\/div>"},{"headword":"trio","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> \u00dc\u00e7 sany saz guraly \u00fda-da \u00fc\u00e7 ses \u00fc\u00e7in \u00fdazylan saz eseri, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da \u015fu hili eseri \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n \u00fc\u00e7 sazanda \u00fda-da a\u00fddym\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"tri\u00fdelemek","meaning":"<div><p>Tri\u00fderde gallany sortlamak we arassalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tri\u00fder","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Galla sortla\u00fdan we arassala\u00fdan ma\u015fyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"trolle\u00fdbus","meaning":"<div><p><span>Tehnika<\/span> Elektrik togy arkaly hereket ed\u00fd\u00e4n awtobus g\u00f6rn\u00fc\u015fli ma\u015fyn.<\/p><ul><li>Kurortlar gurarys K\u00f6petdagy\u0148da, Trolle\u00fdbus gatnar soly-sagy\u0148da. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Pozmalar)<\/span><\/li><li>Awtobuslar, trolle\u00fdbuslar dykly\u015fyp, Tirke\u015fip gel\u00fd\u00e4rler yzy \u00fcz\u00fclm\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"trolle\u00fdbus\u00e7y","meaning":"<div><p>Trolle\u00fdbus transportyny\u0148 i\u015fgari.<\/p><\/div>"},{"headword":"tropik","meaning":"<div><p>1. Ekwatordan demirgazyk hem-de g\u00fcnorta tarap 23* 27 uzaklykda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n we ekwatora paralel bolan iki sany hy\u00fdaly tegelek.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eol hy\u00fdaly tegelek we ekwator aralygyndaky \u00fderler.<\/p><ul><li>Tropik we subtropik klimatly \u00fderler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7ygly tropik toka\u00fdlarynda g\u00f6rn\u00fckli be\u00fdik palmalar \u00f6s\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tros","meaning":"<div><p>Kenep s\u00fc\u00fd\u00fcminden \u00fda-da polat simden i\u015filip edilen tanap, urgan.<\/p><\/div>"},{"headword":"trotskistik","meaning":"<div><p>Trotskizme esaslanan, trotskizme has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"trotskizm","meaning":"<div><p>I\u015f\u00e7iler hereketinde marksizme-leninizme gar\u015fy akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"trotski\u00e7i","meaning":"<div><p>Trotskizmi\u0148 tarapdary, trotskizme e\u00fderiji.<\/p><\/div>"},{"headword":"trotuar","meaning":"<div><p>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 iki\u00fdan tarapyndaky py\u00fdada \u00fd\u00f6rel\u00fd\u00e4n \u00fdoljagaz.<\/p><ul><li>Gi\u0148 k\u00f6\u00e7eleri\u0148 iki \u00fdakasyndan \u00e7ekilen trotuarlary\u0148 \u00f6n\u00fc\u0148den ki\u00e7ijik \u00fdapjagazlar \u00e7ekilipdir. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Plo\u015fady\u0148 \u00fdakasyndaky trotuarlar \u015f\u00e4heri\u0148 ilatyndan hyryn-dykyn doludy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tro\u00fdnik","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7 turbany birikdirmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00abT\u00bb harpy g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki turba.<\/p><\/div>"},{"headword":"tug","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u00fddak.<\/p><ul><li>Parlap \u00fde\u0148i\u015f tugy asmana galdy. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tukat","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdgyly, gamly, ke\u00fdpsiz, gamgyn.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn okuwdan so\u0148 \u00f6\u00fde gelende, ol \u00f6r\u00e4n tukatdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men hi\u00e7 wagt tukat bolmaryn, munu\u0148 gepe \u00e7elepliginden, dilewarlygyndan hem \u00f6wrenerin. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Men ge\u00e7mi\u015fimden g\u00fcrlesem, tukat bolarsy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agyr, kyn.<\/p><ul><li>Gara\u0148ky, tukat durmu\u015f bir e\u00fd\u00fd\u00e4m uzak ge\u00e7mi\u015fe gitdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tukatlandyrmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgylandyrmak, gamlandyrmak, ke\u00fdpini ga\u00e7yrmak.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 \u00fdanyna gelenimizde, onda janly-jemend\u00e4ni\u0148 bolmazlygy bizi tukatlandyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tukatlanmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgyly bolmak, gamlanmak, ke\u00fdpsizlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tukatlyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgylylyk, gamlylyk, ke\u00fdpsizlik, gamgynlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 be\u00fdle tukatlygyna ge\u0148irgenm\u00e4n, \u00fdanynda oturdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 tukatlygyny men b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tula","meaning":"<div><p>A\u00fdal ma\u015fgala degi\u015flilikde a\u00fddyl\u00fdan k\u00e4\u00fdin\u00e7, s\u00f6g\u00fcn\u00e7.<\/p><ul><li>Kes sesi\u0148i tula! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tulkuldamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki suwuklyk \u00e7a\u00fdkanmak, julkuldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tulkuldatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki suwuklygy \u00e7a\u00fdkamak, \u00e7a\u00fdkap julkuldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tulkuldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki suwuklyk \u00e7a\u00fdkalanda, julkuldap \u00e7yk\u00fdan ses, julkuldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tulpar","meaning":"<div><p>Aty\u0148 tokgaja ki\u00e7i tohumy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tulparmak","meaning":"<div><p>Tokgaja bolup durmak, p\u00f6kgerip g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 orta bo\u00fdy, tulparyp duran alma \u00fda\u0148aklary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tulpary\u015fmak","meaning":"<div><p>Tokgary\u015fyp durmak, p\u00f6kgeri\u015fip g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Endamlary t\u00fc\u00fdli sary behiler g\u00fc\u00fdz gyrawyny \u00fde\u0148illik bilen ba\u015flaryndan ge\u00e7irjekdiklerini habar ber\u00fd\u00e4n \u00fdaly tulpary\u015fyp durlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tultuk","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak, bo\u015f, s\u00fclleren, gow\u015fak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tulum","meaning":"<div><p>Suwuk zatlar saklamak \u00fc\u00e7in t\u00fc\u00fdi \u00fct\u00fclen deri gap, me\u015fik.<\/p><ul><li>\u00c4hli go\u00fdberen suwu\u0148 bir tulumdan k\u00f6p d\u00e4l ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sen bujagy \u00e7\u00f6z\u00fclen tuluma d\u00f6nerdi\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tumakly","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni hondan b\u00e4rsi tut\u00fdan, ulumsy, gopbamsy.<\/p><ul><li>Men \u00f6z \u00fda\u015flygyma, tejribesizligime garaman, \u00f6r\u00e4n tumaklyjadym. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tumar","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 dakyn\u00fdan togalajyk s\u00fc\u00fdnmek bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Go\u00fddy asta terezini\u0148 jamyna, Bukaw, \u00fde\u0148seligin, tumar, d\u00fcwmesin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7\u00e4kmenine gulakjynyna doga, tumar, g\u00f6zmonjuk, dagdan, \u00e7ile sa\u00e7y, garaz tapan-tupanlaryny dakypdyrlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuma\u00fdak","meaning":"<div><p>Ma\u015fgalasyz-zatsyz galan bi\u00e7\u00e4re adam.<\/p><ul><li>Hawa, mollalara g\u00fcn\u00fc\u0148 galmaasyn, edil tuma\u00fdak go\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tum\u015fuk","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdwan kellesini\u0148 burun, agyz \u00fderle\u015fen b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Men ony garbap aldym-da, a\u00fdyny\u0148 tum\u015fugyna d\u00fcrtd\u00fcm. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dd\u00fcz (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"tundra","meaning":"<div><p>Pol\u00fdar oblastlaryndaky ownuk \u00f6s\u00fcmlikli batgalyk gi\u0148i\u015flikler.<\/p><ul><li>Tundrany\u0148 depejiklerinde \u00f6s\u00fd\u00e4n dara\u00fdy g\u00fcller. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tupan","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel, syrgyn, boran, harasat, ga\u00fd.<\/p><ul><li>\u00ddyldyrym \u00e7akyp, tupan tur\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"turmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148den galmak, \u00f6r bo\u00fdu\u0148a durmak, a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galmak.<\/p><ul><li>Keselliler d\u00fc\u015feklerinden turmasyz edilipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ukadan o\u00fdanmak.<\/p><ul><li>Ogly, gyzy heniz hem turmandyrlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gi\u00e7 \u00fdat-da, ir tur, alty pi\u015fegi artyk ur. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015flamak, g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>De\u0148izde ga\u00fd turdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Birden howa bula\u015fyp, g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel turdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"turneps","meaning":"<div><p>Mala beril\u00fd\u00e4n turpu\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"turp","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki miweli bakja ekini we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Bu witamin o\u0148at bi\u015fen i\u00fdmitlerde, hususan-da karto\u015fkada, kelemde, turpda, soganda, pomidorda k\u00f6p bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"turuzmak","meaning":"<div><p>1. Birini oturan \u00fderinden a\u00fdaga galdyrmak, dik duruzmak, \u00f6r bo\u00fduna galdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Ukudan o\u00fdatmak.<\/p><ul><li>Mugallym ony \u00fderinden turuzdy. . Bar, onda Orazy turzup go\u00fdber! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"turu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Oturan \u00fderinden a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galy\u015fmak, \u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Obadan getirilen itler hem ysyrgany\u015fyp, \u00fderinden turu\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u00fdany\u015fmak, \u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Myhmanlar tur\u015fup ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tur\u015famak","meaning":"<div><p>Ajap tur\u015fy bolmak, ajamak.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle temperaturada kelem 7-8 g\u00fcnde tur\u015fa\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tur\u015fatmak","meaning":"<div><p>Ajadyp tur\u015fy etmek, ajatmak.<\/p><ul><li>Bromy tur\u015fatmak i\u015fi uzaga \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tur\u015fuja","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddasyja uzyn \u00fdaprakly, tur\u015fy tagamlyja ot, guzgulak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tur\u015fumtyk","meaning":"<div><p>Birneme tur\u015fy bolan, \u00e7alaja tur\u015fy.<\/p><ul><li>Myla\u00fdym bahar \u015femaly \u00fdow\u015fan, bozagan bilen garagany\u0148 tur\u015fumdyk ysyny gary\u015fdyryp getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tur\u015fy","meaning":"<div><p>\u00d6zbolu\u015fly a\u00fdratyn bir \u00fditi tagam.<\/p><ul><li>\u015eamyrat gyzaryp, sojap bu mahal, Gar\u015fy-gar\u015fy tur\u015fy di\u00fde \u00e7al i\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tussag","meaning":"<div><p>1. Gorag astynda saklan\u00fdan, azatlykdan mahrum edilen adam.<\/p><ul><li>Ol bu s\u00f6zleri di\u00fddide, tussagy\u0148 \u00fdanyna eli suwly stakanly \u00fdakynla\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jena\u00fdatk\u00e4rler saklan\u00fdan ja\u00fd, tussaghana.<\/p><ul><li>\u00ddurtbasarlar i\u015f\u00e7ileri horla\u00fdarlar, Toplap-toplap tussaglara sal\u00fdarlar. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol wagtda onu\u0148 uly dogany we u\u00fdasy Peterburgda tussagda saklan\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tussaghana","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> t\u00fcrme.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary s\u00fcr\u00fcp, eltip, tussaghana saldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tussaglyk","meaning":"<div><p>Tussagda bolmaklyk, tussaga salynmaklyk, azatlykdan mahrumlyk.<\/p><ul><li>K\u00f6p sanly tussaglyklar-da, s\u00fcrg\u00fcnler we yzarlamaklar-da, t\u00fckeniksiz kyn\u00e7ylyklar-da onu\u0148 erkini syndyryp bilmedi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tut","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddapragy \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uklaryna beril\u00fd\u00e4n, b\u00f6w\u00fcrsleni\u0148 miwesi \u00fdaly miwe ber\u00fd\u00e4n aga\u00e7.<\/p><ul><li>Ha\u00fdaty\u0148 ortasyndan ge\u00e7\u00fd\u00e4n suwly \u00fdaby\u0148 gyralaryny bolsa igdedir tut aga\u00e7lary tutup otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglanlar tutlara \u00e7ykyp, \u00fdaprakly \u00e7ybyk kesdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oglan howlugar, tut wagtynda bi\u015fer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutak","meaning":"<div><p>Tutan \u00fderini sypdyrma\u00fdan, pugta tut\u00fdan (It hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"tutaklamak","meaning":"<div><p>\u00ddapy\u015fyp, tutup \u00fd\u00f6remek, \u00fdapy\u015fyp, tutup barmak.<\/p><ul><li>Ony tutaklap getirdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen tutlu\u015fmak, biri-biri\u0148e \u00fdapy\u015fmak, biri biri\u0148 bilen tutlu\u015fyp g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Ge\u0148 galan Garly hasyrdap \u00fderinden turdy we it bilen tutakla\u015fyp, ur\u015fup duran Myrady g\u00f6rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 g\u00f6z\u00fcm Ky\u00fdasda tutakla\u015fa\u00fdsa, \u00fdanba\u015fdan agdaryp, i\u00e7ine deperin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutalga","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 tutar, \u00fdapy\u015far \u00fdaly \u00fderi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Seb\u00e4p, bahana, esas.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z pikirini a\u00fdratyn \u00fdazsa, onda serhe\u0148i\u0148 elinde bir tutalga boljakdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 gar\u015fysyna tutalga bolar di\u00fdip o\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutam","meaning":"<div><p>Gysymy\u0148 tut\u00fdan \u00fderini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00f6l\u00e7eg.<\/p><ul><li>\u00c7opan ta\u00fdagyny\u0148 uzynlygy on iki tutam \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutan\u00fderli","meaning":"<div><p>Tutan maksadynda berk dur\u00fdan, erjel.<\/p><ul><li>G\u00fcljahan akylly we tutanerli. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Tutanerli bary has \u00f6\u0148e \u00fd\u00f6r\u00e4p, o\u0148at \u00fda\u015fap, nygmat i\u00fd\u00fd\u00e4r bal bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutan\u00fderlilik","meaning":"<div><p>Tutan\u00fderli bolmaklyk, \u00f6zdi\u00fdenlilik, erjellik.<\/p><ul><li>Ol elmydam \u00e7agalaryny s\u00f6z, gep we \u00f6z\u00fcni\u0148 tutanerliligi bilen terbi\u00fdele\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>I\u015fde yhlaslylyk we tutanerlilik \u00f6z\u00fcni\u0148 ilkinji netijesini g\u00f6rkezip ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutaryk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tutalga.<\/p><ul><li>\u015eony subut etm\u00e4ge seni\u0148 bo\u015f s\u00f6z\u00fc\u0148den ba\u015fga eli\u0148de tutarygy\u0148 hem \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutarykly","meaning":"<div><p>Tutarygy bar bolan, manyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutaryksyz","meaning":"<div><p>Tutarygy bolmadyk, manysyz, bo\u015f.<\/p><ul><li>Tutaryksyz g\u00fcrr\u00fc\u0148den birn\u00e4\u00e7e gezek agzy bi\u015fipdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutawa\u00e7","meaning":"<div><p>Bir guraly\u0148 el bilen tutul\u00fdan \u00fderi, tutgu\u00e7.<\/p><ul><li>Ellini\u0148 gabsany\u0148 petleli ta\u00fdyndan tutawa\u00e7 g\u00f6zl\u00e4p, i\u015fik a\u00e7jak bolup urnu\u015fyny hasaba almasak, ol i\u015fikden kyn\u00e7ylyk g\u00f6rm\u00e4n da\u015f \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tutawajy bir gapdala a\u00fdlanda, turba galyp, be\u00fdl\u00e4k a\u00fdlasa\u0148 ol a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuta\u00e7","meaning":"<div><p>Esasan gazan, taba we \u015f. m. zatlar g\u00f6termek, tutmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan enjam.<\/p><ul><li>Tabany tuta\u00e7 bilen oda go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuta\u00fd","meaning":"<div><p>Ta\u00fdagy\u0148 we \u015f. m. tutul\u00fdan, tutmaga o\u0148a\u00fdly \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol ta\u00fdagy\u0148 tuta\u00fdyny gysymyna pugta gysdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuta\u015fdyrlyk","meaning":"<div><p>Ot tuta\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n ownuk aga\u00e7 \u00fda-da kagyz b\u00f6lejikleri, \u00e7\u00f6pleme.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 k\u00fclb\u00e4mizde tuta\u015fdyrlyk hem gury \u00e7\u00f6p \u00fdokdur. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>M\u00e4dre\u00fdim aga tuta\u015fdyrlygy bilen bir gujak ojar alyp, gapydan girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuta\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddakyp go\u00fdbermek, ot bermek, otlamak.<\/p><ul><li>Muny a\u0148satlar tuta\u015fdyryp hem bolmaz, \u00fdylnyp hem bolmaz. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuta\u015fdyryjy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bolmagyna, ba\u015flamagyna me\u00e7ew beri\u017ei, ba\u015fyna ba\u015fla\u00fdjy, ot beriji.<\/p><\/div>"},{"headword":"tuta\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ot almak, \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Abdy edil tuta\u015fyp bar\u00fdan odu\u0148 i\u00e7ine \u00fdykyla\u00fdsa n\u00e4tjek! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe\u00fdda bolmak, ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 dawalaryny\u0148 n\u00e4meden ba\u015flap, n\u00e4hili tuta\u015fandygyny\u0148 anygyna \u00fdetdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutda-bas","meaning":"<div><p>Ba\u015faga\u00fd, aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutda-baslyk","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fmeklik, ba\u015faga\u00fdlyk, aljyra\u0148\u0148ylyk, howul-haralyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutdurmak","meaning":"<div><p>1. El bilen saklatmak, sakladyp duruzmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 bir ujundan \u00fdolda\u015fyna tutdurdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady birini\u0148 eline bermek.<\/p><ul><li>Ol dik duran \u00fderinden elini j\u00fcb\u00fcsine sokup, o\u0148a bir topbak g\u00fcli tutdurdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Gelen dessime, kitabyny elime tutdurdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00fcrn\u00e4 saldyrmak, basdyrmak, gabatmak.<\/p><ul><li>Hanha, ol pis a\u00e7an Gulman batyry agtaryp tapyp tutdurmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite A\u015fgabada gidipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir tarapa \u00e7altlyk bilen ylgap gitmek, \u00fd\u00f6r\u00e4p ugramak, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 ugruna gitmek.<\/p><ul><li>P\u00e4he\u00fd, mu\u0148a seret, bile\u0148okmy? ! Elbetde, g\u00f6ni \u015fol a\u00fdyrda tutdurdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Iki zady biri-birine \u00fdelme\u015fdirmek, berklemek.<\/p><ul><li>Semawary\u0148 ga\u00e7an otlugyny gala\u00fdy bilen tutdurdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutga\u00fd","meaning":"<div><p>Birden, du\u00fddansyz \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan kesel, garagu\u015f agyry keseli, kakyn.<\/p><ul><li>Onu\u0148 tutga\u00fd keseli barmy\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutga\u00fdly","meaning":"<div><p>Tutga\u00fd keselli, garagu\u015f agyryly, kakynly.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fds tutga\u00fdly bolup, g\u00f6rene g\u00f6z bolardym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutga\u00fdlylyk","meaning":"<div><p>Garagu\u015f agyryly, tutga\u00fd keselli bolmaklyk, kakynlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutha-tut","meaning":"<div><p>Basa-bas, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin tussag etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutha-tutluk","meaning":"<div><p>Basa-baslyk, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin tutmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutluk","meaning":"<div><p>Tut agajyny\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><ul><li>Mekdebi\u0148 d\u00f6rt tarapy hy\u015falyk, bu\u00fdanlyk, g\u00fcr tutluk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutlu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6re\u015fmek \u00fc\u00e7in biri-biri\u0148i o\u0148a\u00fdly tutmak, biri-biri\u0148 bilen garpy\u015fmak.<\/p><ul><li>Hatda itler bilen m\u00f6jegi\u0148 tutlu\u015fan \u00fderleri hem bildirip durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>P\u00e4lwanlar biri-biri bilen tutlu\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jedelli dawala\u015fmak, saly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutlu\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen garpy\u015fyp g\u00f6re\u015fmeklik, tutlu\u015fmaklyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ellemek, el bilen saklap durmak, birine \u00fda-da bir zada el bilen \u00fdapy\u015fmak.<\/p><ul><li>Bo\u00fdnumy\u0148 \u00e7ykan \u00fderinden tutdy-da, \u00fdokaryk galdyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gam\u015fy gowmak tutsa\u0148, eli\u0148i gy\u00fdar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ele d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ele salmak, aw \u00fda-da olja h\u00f6km\u00fcnde almak.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcnki \u00fd\u00f6r\u00fc\u015fde \u00fdylan we le\u0148\u0148e\u00e7 tutdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>De\u0148ze belet bolmaklygy\u0148 hem balyk tutmakda uly pe\u00fddasy bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gur\u015fap almak, \u00f6rtmek, b\u00fcremek, e\u00fdelemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 b\u00fctin kellesini ba\u015f tutupdyr. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bol\u00e7anka keseli bilen kesell\u00e4n adamy\u0148 tenini \u00fdara tut\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Stansi\u00fdany\u0148 uly b\u00f6legini nar aga\u00e7lary tut\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni bulut tutdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady\u0148 ugruny ba\u015fga tarapa sowmak, \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesi a\u00fdal \u00f6l\u00fcgsi \u00e7yrany alyp, i\u00e7ki \u00f6\u00fde tutdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Hakyna, kire\u00fdine almak, hakyna, kire\u00fdine i\u015fletmek.<\/p><ul><li>Sen, bar-da, iki sany pa\u00fdtun tut! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn Geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Tussag etmek, azatlykdan mahrum etmek, gabamak.<\/p><\/div><div><p>7. Bina etmek, gurmak, salmak.<\/p><ul><li>Hele\u00fd, men seni\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148e ak \u00f6\u00fd tutjak bola-bola \u015fu g\u00fcne \u00e7enli tutup bilm\u00e4n, hemi\u015fe seni\u0148 \u00fdany\u0148da dili gysga bolup gelmegimden, ine indi \u015fu g\u00fcn, altmy\u015f \u00fda\u015fymdan so\u0148 gutulyp bildim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Asmak, germek, \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>Jeren \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 a\u00fdnalaryna perde tutdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Ge\u00fdime parawuz \u00e7ekmek.<\/p><\/div><div><p>10. Birini bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde ele salmak, \u00fcst\u00fcni a\u00e7mak, syryny bilmek.<\/p><\/div><div><p>11. Dolmak, \u00fda\u00fdramak, \u00fdanlanmak.<\/p><ul><li>\u015eowhunly sesler klubu\u0148 i\u00e7ini tutdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>A\u00fddym-saz owazy \u00e4lemi tutdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Senemi\u0148 S\u00f6\u00fdg\u00fcsi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>12. Idetmek, saklamak.<\/p><ul><li>Gur\u00e7uk tutmagy ussat a\u00fdallara tab\u015fyrmaly. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>13. Bir \u00fderde orna\u015fmak, \u00fderle\u015fmek, \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde bilbiller hem meken tutar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>14. Biri-birine seple\u015fmek, \u00fdapy\u015fmak, \u00fdelme\u015fmek.<\/p><ul><li>Bukjany \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00fdelmejek boldy, emma \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00fdelim tutmady. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>15. Bir zat \u00fc\u00e7in h\u00e4zirlik g\u00f6rmek, ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>\u015ea\u00fdy\u0148y tut, \u00fd\u00f6r gideli! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>16. \u00d6z\u00fc\u0148i bir hili alyp barmak, gyrakla\u015fmak, \u00e7etle\u015fmek.<\/p><ul><li>So\u0148ky wagtlarda sen be\u00fdlekilere go\u015fulma\u00fdarsy\u0148, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7etde tut\u00fdarsy\u0148. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>17. Suwarmak, suw go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Suw tutmagy\u0148 t\u00e4ze \u00fdolun \u00f6wrendi, \u015fol hakda ylmy i\u015f \u00fdazyp \u00fd\u00f6r indi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>18. Gezemek, \u00e7enemek, g\u00f6n\u00fclemek.<\/p><ul><li>Garawul g\u00f6rnen gara t\u00fcpe\u0148 tutdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>19. Birini\u0148 i\u015fini, k\u00e4rini dowam etmek, alyp barmak.<\/p><ul><li>G\u00e4mide \u00fderimi tutjak atam bar. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutuk","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi salyk, tukat, ga\u00fdgyly, gamgyn.<\/p><ul><li>Ol indi \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly tutuk we tukat d\u00e4l-de, \u015fady\u00fdandy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi \u00fdene-de tutuk, ga\u015flary \u00e7ytyk. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00e7yk d\u00e4l, bulutly, gama\u015fyk (Howa hakynda).<\/p><ul><li>Tutuk howada g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n Amyder\u00fdany\u0148 kuwwatly demi \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fddy\u0148, a\u00e7yk d\u00e4l, \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>Birden \u015fol \u00fdap tarapdan tutuk we g\u00fc\u00fd\u00e7li hyrryldy e\u015fidildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutuklyk","meaning":"<div><p>1. Ga\u00fdgylylyk, \u00fd\u00fczi salyklyk, tukatlyk, gamgynlyk.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00e7yk d\u00e4llik, garalmaklyk, bulutlylyk (Howa hakynda).<\/p><\/div><div><p>3. A\u00fddy\u0148 d\u00e4llik, garja\u015fyklyk, \u00f6\u00e7\u00fcgsilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutulmak","meaning":"<div><p>1. El bilen \u00fdapy\u015fylmak, el bilen saklanmak, ellenmek.<\/p><ul><li>El bilen tutulanda-da hi\u00e7 zat bolmaz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ele d\u00fc\u015f\u00fcrilmek, ele salynmak, aw \u00fda-da olja h\u00f6km\u00fcnde alynmak.<\/p><\/div><div><p>3. Gur\u015falyp alynmak, hakyna, kire\u00fdine i\u015fledilmek.<\/p><ul><li>To\u00fdda b\u00e4\u015f sany taksi tutuldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Tussag edilmek, azatlykdan mahrum edilmek, basylmak.<\/p><ul><li>Firiduny\u0148 tutulmagy olar \u00fc\u00e7in uly zarbady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn Geler)<\/span><\/li><li>Bular meni\u0148 tutulan gij\u00e4m-menden birinji sorag edilen gije bolupdy. <span>(\u00dd. Fu\u00e7ik, \u00d6l\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148 \u00ddanynda S\u00f6zlenen S\u00f6zler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bina edilmek, gurulmak, salynmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze oba tutuljak \u00fdurtda gurlu\u015fyk i\u015fleri ir-\u00fdaz a\u00fdlarynda ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hol \u00fderde ha\u00fdsydyr bir ja\u00fd da\u015fdan tutul\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Asylmak, gerilmek, \u00f6rt\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>7. Ge\u00fdimi\u0148 \u00fda-da ba\u015fga zatlary\u0148 \u00fcst\u00fcne, gyrasyna parawuz, j\u00e4hek we \u015f. m. tikilmek.<\/p><ul><li>E\u0148ine we \u00fdakasyna \u00f6z\u00fcne me\u0148ze\u015f matadan j\u00e4hek tutul\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol adamy\u0148 ba\u015fynda depesine gyzyl begres tutulan ak telpegi, egninde-de gara kost\u00fdumy bardy. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde ele salynmak, \u00fcsti a\u00e7ylmak, syry bilinmek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel Ho\u015fgeldini aklajak bolup ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148inde \u00f6zi tutuldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Suwarylmak, suw berilmek.<\/p><ul><li>Ekinlere suw tutuldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Gezelmek, \u00e7enelmek, g\u00f6n\u00fclenmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00fckregine \u00fdarag tutulanda-da dilini \u00fdormady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutum","meaning":"<div><p>1. Sygymlylyk, sygym, g\u00f6wr\u00fcm.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zada g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n ta\u00fd\u00fdarlyk, bir zat \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n alada.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 t\u00e4ze oba \u00fderimizde alyp bar\u00fdan gurlu\u015fyk i\u015flerimiz \u015f\u00e4her gurlu\u015fygyna me\u0148ze\u00fd\u00e4r, tutumymyz \u00f6r\u00e4n uly. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oglum, Ho\u015fgeldi, g\u00f6wn\u00fcme bolmasa, seni bir i\u015fi\u0148 tutumunda \u00fdaly g\u00f6r\u00fd\u00e4n, i\u00fdmeli zatlary \u00f6r\u00e4n k\u00f6p alypsy\u0148, t\u00fcwi-\u00fdag hem k\u00f6p alypsy\u0148, muny\u0148 n\u00e4m\u00e4\u0148 tutumy?! <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutunmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat saklamak, bir zat edinmek.<\/p><ul><li>Ol gy\u015fy\u0148 g\u00fcni \u00fda\u015fajyk g\u00fcj\u00fck tutunyp, ony serhet\u00e7ileri\u0148 itleri \u00fdaly edip \u00fdeti\u015fdirmege jan ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tutu\u015f","meaning":"<div><p>1. U\u00e7dan tutma, bir giden, b\u00fctin.<\/p><ul><li>Olar tutu\u015f \u015fl\u00fdapaly adamlardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fctin, \u00e4hli, hemme.<\/p><ul><li>Tutu\u015f organizmde n\u00e4meler bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bitin, abat.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutu\u015fla\u00fdyn","meaning":"<div><p>U\u00e7dantutma, ba\u015fdan-a\u00fdak, b\u00fctewile\u00fdin.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutu\u015flyk","meaning":"<div><p>1. B\u00f6lek-b\u00f6lek d\u00e4llik, a\u00fdratyn d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. Bitinli, bitewilik, abatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"tutu\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady tutmaga k\u00f6mekle\u015fmek, sakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Meret kakama balyk tutu\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady idetm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men ejeme \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uk tutu\u015f\u00fdaryn.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-biri\u0148i tutmak, \u00fdapy\u015fmak, gujakla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar iki-ikiden el tutu\u015fyp, tans etm\u00e4ge ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol to\u00fdlarda kakasyny\u0148 g\u00f6re\u015f tutu\u015fyna, \u00fcst\u00fcn \u00e7yky\u015fyna guwan\u00e7 bilen syn ederdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tuty","meaning":"<div><p>1. Iki aralyga tutmak \u00fc\u00e7in birn\u00e4\u00e7e in matadan tikilen enjam.<\/p><ul><li>Gelni tutyny\u0148 a\u0148yrsyna saldylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne tutul\u00fdan perde.<\/p><ul><li>Orazly penjir\u00e4ni\u0148 \u00fdukajyk akja tutusyny iki \u00fdana serpip seretdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>A\u00fdnalary\u0148 tutlary arzan baha matalardandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tut\u00e7ulyk","meaning":"<div><p>Tut aga\u00e7laryny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmeklik, tut ekeran\u00e7ylygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"tuwalylar","meaning":"<div><p>Tuwa Awtonom Respublikasyny\u0148 esasy ilaty, \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"tuz","meaning":"<div><p><span>Kart o\u00fdnuna degi\u015fli<\/span> Bir sanly o\u00fdun karty.<\/p><\/div>"},{"headword":"tu\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7yzgy \u00e7yzmak, surat \u00e7ekmek \u00fda-da hat \u00fdazmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gara \u00fda-da re\u0148kli bo\u00fdag.<\/p><ul><li>Haltajykdan kagyz, tu\u015f we \u00e7otgajyk \u00e7ykardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyg","meaning":"<div><p>1. Sowuk \u00fdaragy\u0148 \u00fditelip gid\u00fd\u00e4n durky, uzynlygy.<\/p><\/div><div><p>2. Sowuk \u00fdaraglary\u0148 umumy ady.<\/p><ul><li>Adamy\u0148 bedenine tyg \u00e7ekmek, g\u00f6r, n\u00e4hli agyr! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tyg \u00fdarasy biter, s\u00f6z \u00fdarasy bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fyt","meaning":"<div><p>Bisarpa tutman artdyrylan, tyg\u015fytlanan.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 tyg\u015fydymyz uly pe\u00fdda berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fytlamak","meaning":"<div><p>1. Bisarpa tutan artdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Serenjam bermek, d\u00fczg\u00fcne salmak, tertiple\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Atlylar zer-esbaplaryny tyg\u015fytla\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fytlanmak","meaning":"<div><p>1. Tyg\u015fytly har\u00e7lanmak, a\u00fdawly saklanmak, a\u00fdawly sarp edilmek.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7leri guratmaklykda 18 sagat wagt tyg\u015fytlandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Kolhozda z\u00e4hmet g\u00fcnleri\u0148 tyg\u015fytlanmagyna-da pugta \u00fcns berdik. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Serenjam berilmek, d\u00fczg\u00fcne salynmak, tertiplenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fytla\u015fmak","meaning":"<div><p>Tyg\u015fytlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fytly","meaning":"<div><p>1. Tyg\u015fyt ed\u00fd\u00e4n, a\u00fdawly har\u00e7 ed\u00fd\u00e4n, bisarpa tutman artdyr\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00ddapraklary\u0148 tyg\u015fytly har\u00e7lanylmagy gazanyldy. <span>(\u00ab\u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe\u00bb)<\/span><\/li><li>Adamlar i\u00fdmiti tyg\u015fytly sarp etmeli bolupdyrlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Serenjamly, d\u00fczg\u00fcnli, tertipli.<\/p><ul><li>Jalbaryny\u0148 j\u00fcb\u00fcsine salan \u00fd\u00fcz t\u00fcmen pulunly \u00e7ykaryp, tyg\u015fytly epledi-de, goltuk j\u00fcb\u00fcs\u00fcne saldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyg\u015fytlylyk","meaning":"<div><p>1. Tyg\u015fytly bolmaklyk, a\u00fdawly har\u00e7 etmeklik.<\/p><ul><li>K\u00e4rhanany\u0148 tyg\u015fytlylykdan jemi gazanan pe\u00fddasy 2 million 800 m\u00fc\u0148 manada barabar boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Serenjamlylyk, d\u00fczg\u00fcnlilik, tertiplilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"tykgyldamak","meaning":"<div><p>Tykgyldyly ses \u00e7ykmak, tykgyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tykgyldatmak","meaning":"<div><p>Tykgyldyly seslendirmek, tykgyldy emele getirmek.<\/p><ul><li>Ol galamyny stola tykgyldadyp, g\u00f6zlerini tutan barmaklaryny\u0148 arasy bilen oturanlara \u00e7alaja \u00fdylgyryp g\u00f6z a\u00fdla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tykgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Tykgyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tykgyldy","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ir\u00e4k predmetler biri-birine \u00fduwa\u015f\u00e7a degende, arasy \u00fcz\u00fclip \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>\u015eol wagt radiodan birn\u00e4\u00e7e tykgyldy, so\u0148ra \u00fc\u00e7 gezek guguldy e\u015fidildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tykyramak","meaning":"<div><p>Biraz sagynmak, pikire gitmek, ikirji\u0148lemek.<\/p><ul><li>\u00ab\u00d6z\u00fcme g\u00fcl\u00fd\u00e4r bola\u00fdmasyn\u00bb di\u00fden terizde biraz tykyrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tykyra\u015fmak","meaning":"<div><p>Biraz sagyny\u015fmak, pikirleni\u015fmek, ikiji\u0148leni\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u0148\u0148atlar ilki-bada biraz dul-sul di\u00fdip tykyra\u015fsalar-da, Halnazary\u0148 at-abra\u00fdyna \u00fdykgyn edip, guda boldular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tykyrdamak","meaning":"<div><p>Tykyrdyly ses \u00e7ykmak, tykyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Birden gapy tykyrdady-da, meni\u0148 yz \u00fdanymda k\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fde\u0148le\u015f pasyrdysy we a\u00fdak sesi e\u015fidildi. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tykyrdatmak","meaning":"<div><p>Tykyrdyly seslendirmek, tykyrdy emele getirmek, tykyrdy d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Tykyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tykyrdy","meaning":"<div><p>Bir zat gozgalanda \u00fda-da bir zat ikinji bir zada degende, \u00fduwa\u015flyk bilen \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ne g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdiler, ne-de \u015fykyrdy, Gapydan e\u015fdildi \u00fduwa\u015f tykyrdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyl","meaning":"<div><p>Frontu\u0148 yz tarapy, uru\u015f me\u00fddanyndan yzda galan territori\u00fda.<\/p><ul><li>Tylda-da edil uru\u015fdaky \u00fdaly i\u015flemek zerur boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Tylda medisina punktlary guralypdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tylla","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gyzyl2.<\/p><ul><li>Biri hum k\u00fc\u00fdze doly tylla g\u00f6mendirin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tylla gupbasyny \u00fdalpyldadyp oturan a\u00fd \u00fd\u00fczli gyzlar k\u00f6pdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tymsal","meaning":"<div><p>Mysal h\u00f6km\u00fcnde getiril\u00fd\u00e4n, a\u00fddyl\u00fdan gysgajyk g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6neke\u00fd t\u00fcrkmen adamy Kemin\u00e4ni \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdakyn bir gorag\u00e7ysy hasabynda ondan h\u00e4li-\u015findi tymsallar getir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Dilime gelip dur uzak bir tymsal. Her kimi\u0148 elinde gazet hem \u017eurnal. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Atalary\u0148 tymsaly: \u00abit \u00fc\u00fdrer kerwen ge\u00e7er\u00bb. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"typan\u00e7ak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fdgan\u00e7ak.<\/p><\/div>"},{"headword":"typdyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fddyrmak1.<\/p><\/div>"},{"headword":"typmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fdmak.<\/p><ul><li>Biz \u00fcst\u00fcnde typ\u00fdan san\u00fda \u00fdaly \u00fd\u00f6r\u00e4p ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"typyrdamak","meaning":"<div><p>Typyrdyly ses \u00e7ykmak, typyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"typyrdatmak","meaning":"<div><p>Typyrdyly seslendirmek, typyrdy emele getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"typyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Typyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"typyrdy","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6relende, ownuk zatlar pytra\u015fyp bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fclende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"typy\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ta\u00fdy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyrkyldamak","meaning":"<div><p>Tykyrdyly ses \u00e7ykmak, tyrkyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyrkyldatmak","meaning":"<div><p>Tyrkyldyly seslendirmek, tyrkyldy emele getirmek.<\/p><ul><li>Kimdir biri elind\u00e4ki uzyn hasasyny tyrkyldadyp, edil sekini\u0148 er\u0148egine \u00e7enli geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Soltans\u00f6\u00fd\u00fcn elind\u00e4ki gam\u00e7ysyny e\u00fderi\u0148 ga\u015fyna tyrkyldadypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyrkyldy","meaning":"<div><p>Gapy kakylanda, bir predmet ikinji bir predmete \u00fduwa\u015f\u00e7a degende, \u00fd\u00f6relende \u00e7yk\u00fdan sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Zaly\u0148 ugrunda tyrkyldy pe\u00fdda boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyrpmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> typmak.<\/p><ul><li>Gitdi-di\u00fdip tisginjir\u00e4p turanda, G\u00f6\u00fd\u00e4 balyk gujagymdan typdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyr\u0148yldamak","meaning":"<div><p>Tyr\u0148yldyly ses \u00e7ykmak, tyr\u0148yldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyr\u0148yldatmak","meaning":"<div><p>Tyr\u0148yldyly seslendirmek, tyr\u0148yldy emele getirmek.<\/p><ul><li>Tyr\u0148yldadyp \u00fdatlad\u00fdar dutar kir\u015fini. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyr\u0148yldy","meaning":"<div><p>Dutar we \u015f. m. saz gurallary \u00e7alnanda \u00e7yk\u00fdan sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"tyslamak","meaning":"<div><p>Tyssyldyly ses \u00e7ykmak, tyssyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Pi\u015fijek oglanjyga ha\u00fdbat atyp tyslady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"tyssyldy","meaning":"<div><p>Pi\u015fik gaharlananda, gorkanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"ty\u0148karmak","meaning":"<div><p>Ty\u0148ky bolmak, doly we etli-ganly bolmak, dykyz bolmak, gabarmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdoda\u015fy gysga bo\u00fdly, ty\u0148karyp duran bir adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ty\u0148kartmak","meaning":"<div><p>Dykyzlandyrmak, gabartmak.<\/p><ul><li>Ol garnyny ty\u0148kardyp i\u015fikden girdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ty\u0148karylmak","meaning":"<div><p>Doly we etli-ganly bolup g\u00f6r\u00fcnmek, dykyzlanmak, gabarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ty\u0148ky","meaning":"<div><p>Etli-ganly, doly, dykyz, semiz.<\/p><ul><li>Ty\u0148ky garynly owlajyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ty\u0148zamak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7i pugta dykylyp doldurylan \u00fdaly bolmak, \u00fdaryljak \u00fdaly bolmak, gobarmak (K\u00e4bir gaplar hakda).<\/p><ul><li>\u00ddanlygy\u0148 garny bir ty\u0148 zap, bir gowzan ses etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> G\u00fc\u00fd\u00e7li gelmek, jo\u015fmak, dyknykmak.<\/p><ul><li>Dymdylar az, so\u0148ra ikisem birden, Ty\u0148zap gelen g\u00fclk\u00fc\u0148 dykynyn a\u00e7dy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4","meaning":"<div><p>Bir \u00fder \u00fda-da bir waka bilen ikinji bir \u00fderi\u0148 \u00fda-da wakany\u0148 aralygyny, \u00e7\u00e4gi, wagty we \u015f. m. g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi t\u00e4 gar\u015fydaky tut aga\u00e7laryny\u0148 arasyna girip g\u00f6z\u00fcnden \u00fdit\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, yzyndan seredip durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oglanlar t\u00e4 punkta bar\u00fdan\u00e7alar, t\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7alyp, a\u00fddym a\u00fddy\u015fyp bar\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ertirine irden t\u00e4 g\u00fcnorta \u00e7enli olary \u00f6r\u00fcde bak\u00fdarys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4jihoraz","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> K\u00f6plen\u00e7 \u00e7agalary\u0148 bogazynda ak bardalar emele gelmek zerarly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdokan\u00e7 kesel, h\u00f6rezek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4jir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hususy s\u00f6wda k\u00e4hanasyny\u0148 e\u00fdesi, iri s\u00f6wdeg\u00e4r.<\/p><ul><li>T\u00e4jire matany tab\u015fyr\u00fdan\u00e7am, hakymy al\u00fdan\u00e7am, k\u00e4n gara\u015fmaly bol\u00fdardym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne wagtda t\u00e4jirleri\u0148 kerwen ba\u015fy bolup i\u015fl\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4jirhoraz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcli horazy\u0148 kekejine me\u0148ze\u015f dik \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>T\u00e4jirhoraz \u00fdaly gyzardy \u015fapak. <span>(A. Ha\u00fdydow, Bizi\u0148 G\u00fcnlerimiz)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4k","meaning":"<div><p>1. J\u00fcb\u00fct bolmadyk, go\u015fa d\u00e4l, bita\u00fd.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fctmi-t\u00e4k o\u00fdnamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Di\u0148e bir, \u00fdeke, \u00fdal\u0148yz.<\/p><ul><li>Gyzlary\u0148 i\u00e7inde t\u00e4k s\u00f6\u00fdenimsi\u0148! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eatlygymyz-t\u00e4k gyzymyz, Gamdan baky azat bolsun. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, G. Muhtarow, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4klik","meaning":"<div><p>1. J\u00fcb\u00fct d\u00e4llik, go\u015fa d\u00e4llik, bita\u00fdlyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddekelik, \u00fdal\u0148yzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4le\u00fd","meaning":"<div><p>Ykbal, kysmat, \u00fdazgyt.<\/p><ul><li>Halklary\u0148 \u00f6z t\u00e4le\u00fdlerini \u00f6zleri \u00e7\u00f6zmek hukugy ugrunda g\u00f6re\u015feli\u0148! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Jerenjan, meni\u0148 hem s\u00fc\u00fdd\u00fcm \u00fdetmezmik\u00e4?! <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, G. Muhtarow, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4lim","meaning":"<div><p>G\u00f6relde, terbi\u00fde, ugur, sapak, t\u00e4r.<\/p><ul><li>Hatda t\u00e4ze gurlan kolhozlarda z\u00e4hmet g\u00fcnlerini tabele g\u00f6\u00e7\u00fcrip hasaba almak i\u015fine hem mugallymlar t\u00e4lim ber\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4miz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassa.<\/p><ul><li>Ertir \u00fc\u00e7i\u0148iz-de okuwa geleni\u0148izde gaty t\u00e4miz bolup geli\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bulutsyz t\u00e4miz howa azajyk \u00f6w\u00fcsgin bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>T\u00e4miz bugda\u00fdy penjel\u00e4p, elini\u0148 i\u00e7inde owkalady. Ol hem salykatly, t\u00e4miz adamdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4mizlemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalamak 1,2,3.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e n\u00f6ker ba\u015flyklary \u00fdaraglaryny t\u00e4mizle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Stol, stul, gapga\u00e7lary, T\u00e4mizl\u00e4p \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4n hem \u00f6z\u00fcm. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4mizlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalanmak 1,2,3,4.<\/p><ul><li>Mahmaly\u0148 \u00fd\u00fczi t\u00e4mizlen\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4mizlenen sary bugda\u00fd, heniz d\u00f6w\u00fclmedik harmany\u0148 bir gapdalynda depe \u00fdaly \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen \u00e7\u00e4\u00e7 bolup durdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4mizletmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalatmak.<\/p><ul><li>Otagy t\u00e4mizletmek gerek eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4mizle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4mizlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> arassalyk.<\/p><ul><li>Otagy\u0148 t\u00e4mizligi, gel\u015fikliligi ho\u015funa gelip: -- Ynha, A\u00fdg\u00fcl jany\u0148 otagy \u015fu! -- di\u00fdip tassyklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4nderme","meaning":"<div><p>Oklanan a\u015fyklary\u0148 birini ikinjibiri bilen pitikl\u00e4p urup, be\u00fdlesine d\u00f6nderip almak \u015ferti bilen o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4ndermek","meaning":"<div><p>1. Bir a\u015fygy ikinji bir a\u015fyk bilen urup, jikge \u00fda-da t\u00fckge \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sapagyndan \u00fdazdyrmak, baldagyndan goparmak.<\/p><ul><li>\u00d6z m\u00f6ws\u00fcmini ba\u015fyndan ge\u00e7iren \u00fdapraklar saraly\u015fypdyr we myla\u00fdymlyk bilen \u00fduwamja \u00f6s\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fdz \u015femaljygy hem olary sapagyndan t\u00e4nderip bil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4nmek","meaning":"<div><p>1. Urlan a\u015fyk bir \u00fd\u00fcz\u00fcnden ikinji bir \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gopup ga\u00e7mak, \u00fdolnup a\u00fdrylmak, sapagyndan \u00fdolunmak, sapagyndan gopmak, d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Sapagyndan \u00f6z-\u00f6zi t\u00e4n\u00fd\u00e4n gawunlar hem bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4r","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmek, amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in, usul, \u00fdol, ugur.<\/p><ul><li>Biz her t\u00e4r etmeli welin, pagtadan k\u00f6p hasyl aljak bolmaly. Ussat haly\u00e7ylar haly dokamaklygy\u0148 t\u00e4rini \u00f6z \u015f\u00e4girtlerine gi\u0148den d\u00fc\u015f\u00fcndir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4ret","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Namaz okamazdan \u00f6\u0148 \u00fduwnup-arassalanmak.<\/p><ul><li>I\u0148 \u00fdag\u015fysy, t\u00e4ret \u00fderine te\u00fdim ede\u00fdin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdle namazy \u00fdetip gel\u00fd\u00e4ri t\u00e4ret gylmalydyrys. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagyn i\u00e7ege arkaly \u00e7yk\u00fdan nejasat.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdt em\u00fd\u00e4n \u00e7aga sag mahalynda gije-g\u00fcndizde 1-2 gezek t\u00e4ret ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4rim","meaning":"<div><p>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 da\u00fdan\u00e7 merkezi bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4n hem-de uklary\u0148 a\u015fak ujy berkidil\u00fd\u00e4n g\u00f6zenek-g\u00f6zenek aga\u00e7.<\/p><ul><li>Halnazary \u00fdene gi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimleri gysyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sgenmek","meaning":"<div><p>S\u00e4ginip durmak, s\u00e4ginmek.<\/p><ul><li>A gyz n\u00e4me t\u00e4sgen\u00fd\u00e4rsi\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdal\u0148y\u015flyk zemsnar\u00fdady\u0148 birn\u00e4\u00e7e minutdan t\u00e4sgenmegine elt\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sin","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ge\u0148, ena\u00fdy.<\/p><ul><li>Pessa\u00fdlap \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdaz \u015femalyny\u0148 ugruna \u00fclp\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4n bu d\u00fcrli ma\u00fdsalary\u0148 \u00fdapraklaryndaky ululy-ki\u00e7ili \u00e7ygjagazlar, merjen-monjuklar we h\u00fcnj\u00fcler \u00fdaly buldura\u015fyp, ma\u00fdsalarda t\u00e4sin bir g\u00f6rn\u00fc\u015f d\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Men \u00f6r\u00e4n t\u00e4sin bir hadysany\u0148 \u00fcst\u00fcnden bardym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sinlik","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fdtge\u015fiklik, ge\u0148lik, ena\u00fdylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sir","meaning":"<div><p>Biri \u00fda-da bir zat tarapyndan birine \u00fda-da bir zada beril\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7.<\/p><ul><li>A\u015fgabat gozgala\u0148y orta Azi\u00fda demir \u00fdoluny\u0148 k\u00f6p \u00fderlerine t\u00e4sir edipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sirli","meaning":"<div><p>1. T\u00e4siri \u00fdet\u00fd\u00e4n, s\u00f6zi ge\u00e7\u00fd\u00e4n, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>Atasy k\u00f6p\u00e7\u00fclikde t\u00e4sirli adamdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4sir ediji, gyzykly.<\/p><ul><li>Edilen g\u00fcr\u00fc\u0148 has hem t\u00e4sirli bolany \u00fc\u00e7in, P\u00fdotr hem onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine gyzykdy we bar pikirini berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ha\u00fdbatly, azmly.<\/p><ul><li>Eli\u0148i galdyr! -- di\u00fdip, ol \u00fduwa\u015f\u00e7a, emma t\u00e4sirli a\u00fdtdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sirlilik","meaning":"<div><p>T\u00e4siri \u00fdetijilik, s\u00f6zi ge\u00e7\u00fd\u00e4lik, abra\u00fdlylyk.<\/p><ul><li>Awtor \u015fowly temalary se\u00e7ip alan-da bolsa, \u00f6z heka\u00fdalaryna t\u00e4sirlilik, gyzyklylyk berip bilm\u00e4ndir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4sirsiz","meaning":"<div><p>T\u00e4sir edip bilme\u00fd\u00e4n, g\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fcz.<\/p><ul><li>T\u00e4sirsiz s\u00f6z.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4ze","meaning":"<div><p>1. Heniz ge\u00fdilmedik, ulanylmadyk, el degmedik.<\/p><\/div><div><p>2. Ilkinji gezek \u00fd\u00fcze \u00e7ykan, pe\u00fdda bolan, d\u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00c7agalara t\u00e4ze a\u00fddymlar \u00f6wredil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze k\u00fc\u00fdz\u00e4\u0148 suwy sowuk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u0148y-\u00fdakynda bolan, h\u00e4zirki wagta degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 salkyn hawasynda t\u00e4ze a\u00e7ylan g\u00fcller a\u00fdratyn owadanlygy bilen \u00fcns\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Doly suratda tany\u015f bolmadyk, \u00fda\u0148y gelen.<\/p><ul><li>Ol \u015findi t\u00e4ze i\u015fg\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zeden","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148adan, \u00fdama\u015fgan, ga\u00fdtadan.<\/p><ul><li>Men \u00abA\u00fdgytly \u00c4dim\u00bb romanyny t\u00e4zeden okadym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zelemek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6n\u00e4ni\u0148 \u00fderine t\u00e4ze go\u00fdmak, k\u00f6n\u00e4ni t\u00e4ze bilen \u00e7al\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Tiz \u00e7yk gara \u00f6\u00fdden, t\u00e4zele ja\u00fdy\u0148. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdyldan-bu \u00fdyla e\u015figini t\u00e4zel\u00e4p bilmezdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7al\u015fyrmak, arassalamak, t\u00e4mizlemek.<\/p><ul><li>Dag tarapyndan akyp gel\u00fd\u00e4n \u00fc\u00e7 sany \u00fdap obany\u0148 howasyny t\u00e4zele\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zelenmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6n\u00e4ni\u0148 \u00fderine t\u00e4ze go\u00fdulmak, k\u00f6ne t\u00e4ze bilen \u00e7al\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>I\u015f usullary t\u00e4zelen\u00fd\u00e4r, tehnika t\u00e4zelen\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dclk\u00e4m parlap t\u00e4zelen\u00fd\u00e4r, Garagumdan altyn \u00f6n\u00fd\u00e4r. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7al\u015fyrylmak, arassalanmak, t\u00e4mizlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zeletmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6n\u00e4ni\u0148 \u00fderine t\u00e4ze o\u00fdlap tapyly\u015f, t\u00e4ze harytlar, t\u00e4ze d\u00fczg\u00fcn, t\u00e4ze usul we \u015f. m.<\/p><ul><li>Tehnikany\u0148 gazanan t\u00e4zelikleri kolhoz\u00e7ylara \u00f6wredil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Sowet halky k\u00f6p t\u00e4zelik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u0148y-\u00fdakynda alnan habar.<\/p><ul><li>Watanymyzda bol\u00fdan \u00e4hli t\u00e4zelikleri bilip durmakda gazet ma\u0148a k\u00f6p k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol menden bir t\u00e4zelik e\u015fitse, so\u0148rak gelip \u00fdene meni\u0148 \u00f6z\u00fcme g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dc\u00fdtge\u015fiklik, \u00f6zgeri\u015f.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herde n\u00e4me t\u00e4zelikler bolsa, sa\u0148a her g\u00fcn habar bereris. <span>(M, Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zelik\u00e7i","meaning":"<div><p>I\u015fde t\u00e4ze, progressiw usullary i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Ekskursi\u00fda\u00e7ylar \u00fc\u00e7in lektorilerde oba hojalygyny\u0148 tanymal t\u00e4zelik\u00e7ilerini\u0148 we alymlary\u0148 leksi\u00fdalary hem-de dokladlary her g\u00fcnde gural\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol \u00fd\u00fcpek gur\u00e7ugyny idetmekde t\u00e4zelik\u00e7i boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00e4zelik\u00e7ilik","meaning":"<div><p>I\u015fde t\u00e4ze progressiw usullary \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryjylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00e4\u00e7","meaning":"<div><p>1. Adam bedeninde bol\u00fdan garago\u0148ur re\u0148kli hal.<\/p><ul><li>Hart\u00e4ji\u0148, ak \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 gyzaryp duran \u00fda\u0148aklaryny\u0148 sagynda t\u00e4\u00e7 bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. H\u00e4kimlik simwoly h\u00f6km\u00fcnde monarhy\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n bezegli ba\u015f ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Ol t\u00e4\u00e7 ge\u00fdjek g\u00fcn\u00fcni hem \u00e7endan hy\u00fdalyna getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6hmet","meaning":"<div><p>Birine \u00fd\u00f6\u0148kel\u00fd\u00e4n myjabat, g\u00fcn\u00e4, garalyk.<\/p><ul><li>Be, ine sa\u0148a bir t\u00f6hmet, men n\u00e4wagt a\u00e7ary alypdyryn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu bol\u00fdan g\u00fcrr\u00fc\u0148ler, hakykatdan hem, t\u00f6hmet haw! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6hmet\u00e7i","meaning":"<div><p>T\u00f6hmet ediji, myjabat\u00e7y.<\/p><ul><li>Eger biri: -- Seni\u0148 adamy\u0148 t\u00f6hmet\u00e7i -- di\u00fdse, men ondan gaty \u00f6\u00fdkel\u00e4rdim. <span>(B. Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Men t\u00f6hmet\u00e7i d\u00e4ldirin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6hmet\u00e7ilik","meaning":"<div><p>T\u00f6hmet edijilik, myjabat\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Sapa, t\u00f6hmet\u00e7iligi kimden \u00f6wrendi\u0148! <span>(B. Purli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Subutnama hem fakt bolmasa, onu\u0148 \u00f6zi t\u00f6hmet\u00e7ilige me\u0148ze\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6leg","meaning":"<div><p>Bir zada beril\u00fd\u00e4n hak, t\u00f6len\u00fd\u00e4n pul.<\/p><ul><li>Ilata za\u00fdomlar bo\u00fdun\u00e7a t\u00f6len\u00fd\u00e4n t\u00f6legler 139. 5 milliard manada barabardyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdlanyl\u00fdan wezipelere k\u00f6p bolmadyk t\u00f6leg bellenilipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6lemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 kire\u00fdini, hakyny bermek, \u00fczmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 hakymy t\u00f6le-de, meni go\u00fdber! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fd puluny t\u00f6lemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddoklanan zady\u0148 \u00f6wezine zat berip, razy etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6lenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 kire\u00fdi, haky berilmek, \u00fcz\u00fclmek.<\/p><ul><li>Radioreproduktory\u0148 \u00fdyllyk haky t\u00f6lendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddogalan zady\u0148 \u00f6wezine pul berilmek, zat berip, razy edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6letmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00f6wezine pul berdirmek, zat berip, zady etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6le\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00f6wezine pul zat berm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6p","meaning":"<div><p>1. <span>Zoologi\u00fda<\/span> Zagara balyklar ma\u015fgalasyndan bolan \u00fdasy bedenli s\u00fc\u00fdji suw balygy.<\/p><ul><li>Tirana hem \u00e7apak, kepir, t\u00f6p balyk. Tut\u00fdaryn halkymyz \u00fcpj\u00fcn bolsun di\u00fdp. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u015firesi, suwy sykylyp alnandan so\u0148 gal\u00fdan galyndy.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6r","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdu\u0148 hatyraly hasaplan\u00fdan d\u00fc\u00fdp harapy, d\u00fc\u00fdp.<\/p><ul><li>G\u00f6zi Altyna d\u00fc\u015fdi, onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne t\u00f6rde A\u00fd dogan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6re","meaning":"<div><p>Uly derejeli, abra\u00fdly adam.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni Hywa t\u00f6relerinden birini\u0148 ogly di\u00fdip g\u00f6rkezdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6relik","meaning":"<div><p>T\u00f6r\u00e4ni\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6rpi","meaning":"<div><p>Ige \u00fdaly, aga\u00e7 \u00fdonul\u00fdan iri di\u015fli gural.<\/p><ul><li>Sygyr-da ga\u0148rylyp, \u00f6z\u00fcni\u0148 uzyn, t\u00f6rpi \u00fdaly dilini \u00e7ykardy-da, oglanjygy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden a\u00fdlap go\u00fdberdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u015fgabatdan ige bilen t\u00f6rpi hem alyp ga\u00fdt! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6rp\u00fclemek","meaning":"<div><p>T\u00f6rpi bilen \u00fdylmamak, \u00fdonmak.<\/p><ul><li>Wagony\u0148 tigirlerini\u0148 birsyhly \u00ab\u00e7akgy sap, \u00e7akgy sap\u00bb sesleri gulagy\u0148y t\u00f6rp\u00fcl\u00e4p bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu wagtlar endamymy t\u00f6rp\u00fclese\u0148-de \u00e7ydajak. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6rp\u00fclenmek","meaning":"<div><p>T\u00f6rpi bilen \u00fdylmanmak, \u00fdonulmak.<\/p><ul><li>Tara\u015flanyp, t\u00f6rp\u00fclenip, ylham eleginden mazaly s\u00fcz\u00fclen go\u015fgy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dyrnagyny\u0148 t\u00f6rp\u00fcleni\u015fini\u0148 h\u00f6zirini g\u00f6r\u00fcp, me\u00fdmir\u00e4p oturany\u0148 z\u00e4hresini \u00fdardy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6rp\u00fcletmek","meaning":"<div><p>T\u00f6rpi bilen \u00fdylmatmak, \u00fdondurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6rp\u00fcle\u015fmek","meaning":"<div><p>T\u00f6rpi bilen \u00fdylma\u015fmak, \u00fdonu\u015fmak.<\/p><ul><li>Pil sapy t\u00f6rp\u00fcle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6tek","meaning":"<div><p>J\u00f6wen \u00fda-da mekgej\u00f6wen unundan bi\u015firilen \u00e7\u00f6rek, zagara.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd i\u00e7ilmege, t\u00f6tek hem getirilmege ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddyly suwa el urman, i\u00fderdik gaty t\u00f6tek. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6teklik","meaning":"<div><p>T\u00f6tek etm\u00e4ge gerek bolan.<\/p><ul><li>Ol bir halta t\u00f6teklik j\u00f6wen getirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6t\u00e4nden","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyz, atanlykda, birden.<\/p><ul><li>Bu iki ma\u015fgalany\u0148 ba\u015ftutanlaryny\u0148 arasynda ba\u015flanan dostluk hem t\u00f6t\u00e4nden d\u00f6rem\u00e4ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00f6t\u00e4nden baran bir adam \u00fc\u00e7in bu soraglar d\u00fc\u00fdb\u00fcnden d\u00fc\u015fn\u00fcksiz bolsa-da, bulary\u0148 \u00f6zleri \u00fc\u00e7in bu soraglary\u0148 her biri ullakan bir meseledi. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6t\u00e4nlik","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyzlyk, atanlyk.<\/p><ul><li>Pozmada \u015fulardan ba\u015fga hi\u00e7 hili t\u00f6t\u00e4nlik-de, kyn\u00e7ylyk-da persona\u017elary\u0148 i\u015fde go\u00fdber\u00fd\u00e4n \u00fdal\u0148y\u015flyklary-da agzalma\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wekgel","meaning":"<div><p>N\u00e4me bolsa \u015fol bolsun di\u00fdip hereket ed\u00fd\u00e4n, so\u0148una garama\u00fdan.<\/p><ul><li>Durdy, t\u00f6wekgeli\u0148 endi\u015fe bilen i\u015fi bolmaz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00f6wekgel i\u015f hemme wagt \u015fowly bolup durma\u00fdar. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wekgellik","meaning":"<div><p>N\u00e4me bolsa \u015fol bolsun di\u00fdip hereket etmeklik, so\u0148una garamazlyk.<\/p><ul><li>Her bir wra\u00e7 \u015fe\u00fdle operasi\u00fda t\u00f6wekgellik edip, giri\u015fip bilmez. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem-de bolsa, halk b\u00e4hbidini nazarda tutup, men t\u00f6wekgellige sal\u00fdan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wekgel\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> t\u00f6wekgellik.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z janlaryna t\u00f6wekgel\u00e7ilik edip, \u015fu \u00fderi\u0148 \u00f6z\u00fcnde howply i\u015fi alyp bardylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wella","meaning":"<div><p>Birine e\u00fdle bolma, be\u00fdle etme di\u00fdlip, k\u00f6\u015fe\u015fdirmek maksady bilen \u00fd\u00fczlenme, beril\u00fd\u00e4n \u00f6w\u00fct-nesihat.<\/p><ul><li>\u00ddene k\u00f6p zat berseler-de, Asla t\u00f6wella almanmy\u015f. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Ertesi g\u00fcn t\u00f6wella geldiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni yzyma ga\u00fdtarjak bolardylar, t\u00f6wella ederdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wella\u00e7y","meaning":"<div><p>T\u00f6wella ed\u00fd\u00e4n adam t\u00f6wella ediji.<\/p><ul><li>Olar meni\u0148 to\u00fduma geljek bolup \u00fdaranja\u0148lyk ederler, t\u00f6wella\u00e7y ibererler, m\u00fc\u0148 t\u00f6wellalaryny\u0148 \u00fdekejesini hem alman! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel t\u00f6wella\u00e7yny hem \u00f6z\u00fcni\u0148 hi\u00e7 wagt uklama\u00fdanlygyna \u015fa\u00fdatlyk \u00fc\u00e7in alyp gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6werek","meaning":"<div><p>1. Matematikada: her bir nokady merkezden de\u0148 da\u015flykda bolan birle\u015fen egri \u00e7yzyk, tegelek.<\/p><ul><li>T\u00f6werek bo\u00fdun\u00e7a de\u0148\u00f6l\u00e7egli hereket. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fyny gur\u015fap alan gini\u015flik, \u00fdakyndaky \u00fderler, da\u015f-t\u00f6werek.<\/p><ul><li>Gurt bir wagt g\u00f6z\u00fcni a\u00e7yp g\u00f6rse, t\u00f6wereginde oturan \u00f6z \u00fdolda\u015flaryna g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00f6weregi\u0148e he\u00fd g\u00f6z\u00fc\u0148i a\u00fdla\u00fdarmy\u0148 obada he\u00fd senden ba\u015fga i\u015fleme\u00fd\u00e4n barmy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz mekdebimizi\u0148 t\u00f6weregine her hili miweli aga\u00e7lar ekdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7en bilen, takmynan.<\/p><ul><li>Bu oturanlary\u0148 ikinjisini\u0148 kyrky\u0148 t\u00f6weregi \u00fda\u015fy bardy. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men ony sagat b\u00e4\u015fi\u0148 t\u00f6wereginde mekdepde g\u00f6rd\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wereklemek","meaning":"<div><p>Gur\u015fap almak, da\u015fyna a\u00fdlanmak, halka bolmak.<\/p><ul><li>T\u00f6werekl\u00e4p, \u00fdapyryl\u015fyp geldiler, Du\u015fmany\u0148 \u00f6lenni g\u00f6r\u00fcp bildiler. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6werekle\u00fdin","meaning":"<div><p>Hemme tarapla\u00fdyn, hemme ugur, \u00fdol bo\u00fdun\u00e7a, gi\u0148den.<\/p><ul><li>I\u015fi bir tarapla\u00fdyn d\u00e4l-de, t\u00f6werekle\u00fdin alyp barmagy\u0148 \u00e4hmi\u00fdetine ol ahyrso\u0148y d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6wwir","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Nahar i\u00fdlenden so\u0148, naharry\u0148 hormatyna okal\u00fdan doga.<\/p><ul><li>Olar t\u00f6wwirden so\u0148 tutup gitdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 ba\u015fy\u0148 a\u00e7yk, t\u00f6wwiri-tagsyry bilm\u00e4n gezip \u00fd\u00f6reni\u0148e belet P\u00f6kgen sa\u0148a hi\u00e7 wagt gyz bermez. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6z","meaning":"<div><p>Ulalyp galan, \u00fdumry, \u00e7i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6zermek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> t\u00f6zlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6zlemek","meaning":"<div><p>\u00ddumralyp, \u00e7i\u015fip galmak, \u00fdumralmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00f6zlenmek","meaning":"<div><p>\u00ddumralyp, \u00e7i\u015fip ugramak, ulalmak.<\/p><ul><li>Terne dek t\u00f6zlenen go\u015fa m\u00e4mesi. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6\u0148\u00fcrtge","meaning":"<div><p>Guran t\u00f6\u0148\u0148e b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Men hem gyzganly \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u00e7inden t\u00f6\u0148\u00fcrtge we tezek \u00e7\u00f6pl\u00e4p, \u00f6\u00fde ga\u00fdtjak bolup durdum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Jigitler gyrymsa gara ojarlary, olary\u0148 t\u00f6\u0148\u00fcrtgelerini \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, ullakan ot akdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00f6\u0148\u0148e","meaning":"<div><p>Kesilen \u00fda-da \u00e7apylan agajy\u0148 k\u00f6kli b\u00f6legi, d\u00fc\u00fdbi.<\/p><ul><li>Wladimir ili\u00e7i\u0148 i\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcli \u00fderi s\u00f6w\u00fct aga\u00e7laryny\u0148 arasyndaki ullakan t\u00f6\u0148\u0148\u00e4ni\u0148 \u00fdanydy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00f6\u0148\u0148e bolup galan kel-k\u00f6r \u00fcz\u00fcm, bir n\u00e4\u00e7e d\u00fc\u00fdp erik, guran \u015fetdaly, tut aga\u00e7lary somaly\u015fyp oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcfdan","meaning":"<div><p>\u00c7ilim galyndysy we ownuk-u\u015fak ha\u015fa zatlar atyl\u00fdan we t\u00fc\u00fdk\u00fcril\u00fd\u00e4n metal gap \u00fda-da aga\u00e7 \u00fda\u015fyk.<\/p><ul><li>Agzyndaky \u00fdanyp gutaran papirosyny \u00fdanyndaky t\u00fcfdana oklady. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcflemek","meaning":"<div><p>Agzyndaky zady \u00fda-da t\u00fc\u00fdk\u00fcligi t\u00fc\u00fdk\u00fcrip go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>S\u00fcl\u00e7i j\u00fcb\u00fcsinden bir sigar \u00e7ykaryp, onu\u0148 ujuny di\u015fl\u00e4p t\u00fcfledi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fckedilmek","meaning":"<div><p>1. Gutaryp galmak, gutarylmak, \u00fdoklanmak.<\/p><ul><li>Getirilen odun \u00fdakylyp t\u00fckedildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015f tamamlanmak, gutarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckel","meaning":"<div><p>1. \u00c4hli, hemme, b\u00fctinle\u00fd, en\u00e7eme, giden.<\/p><ul><li>Bu \u00fder \u00f6r\u00e4n hezillik, t\u00fckel de\u0148-du\u015f \u00fdigitler. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. San, mukdar ta\u00fddan dogry, hemmesi bir, \u00fderli-\u00fderinde.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4\u0148izi\u0148 sany\u0148yz t\u00fckelmi- di\u00fdip, \u00fda\u015fuly sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ba\u015fy sagy\u0148-maly t\u00fckel. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fckellemek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zden ge\u00e7irmek, barlamak, hasaplamak.<\/p><ul><li>\u00ddabylary\u0148 \u00e4hli \u00fda\u015flaryny, tohumlaryny birin-birin t\u00fckell\u00e4p ge\u00e7diler. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gutarmak.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje etmeli i\u015fleri\u0148 agramyny t\u00fckell\u00e4p, myhmanlary\u0148 \u00fdanyna baryp oturdy. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fckellenmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zden ge\u00e7irilmek, barlanmak, hasaba alynmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler t\u00fckellendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gutarylmak 1,2.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckelletmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zden ge\u00e7irtmek, barlatmak, hasaba aldyrtmak.<\/p><ul><li>Mallary t\u00fckelletdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> gutartmak 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckelle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zden ge\u00e7irm\u00e4ge, barlamaga k\u00f6mekle\u015fmek, hasaba aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gutary\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckeniksiz","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n k\u00f6p, egsilmez, gutarnyksyz, \u00fczn\u00fcksiz, dyngysyz.<\/p><ul><li>Burunlyklanan d\u00fc\u00fde \u00fdaly, Amyder\u00fdany\u0148 erkini elimize agdaryp, \u015fonda onu\u0148 t\u00fckeniksiz suwuny isl\u00e4n \u00fderimize agdaryp bileris. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddene kellesini \u00fdassyga go\u00fdup, t\u00fckeniksiz pikire giderdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>T\u00fckeniksiz gi\u0148 giden ba\u00fdlykly \u00e7\u00f6ller bizde bar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fckenmek","meaning":"<div><p>1. Sarp bolmak, har\u00e7lanmak, \u00fdoklanmak.<\/p><ul><li>T\u00fckenmez hazynam bolandan, u\u00fdalmaz \u00fd\u00fcz\u00fcm bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gutarmak, so\u0148lanmak, tamamlanmak (i\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Kejele\u015fm\u00e4ni\u0148 we jedeli\u0148 yzy t\u00fckenme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 bu der\u0148ewi\u0148 hi\u00e7 yzy t\u00fckenmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcketdirmek","meaning":"<div><p>1. Sarp etdirmek, har\u00e7latmak, \u00fdoklatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gutartmak, bes etdirmek, so\u0148latmak, tamamlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcketmek","meaning":"<div><p>1. Sarp etmek, har\u00e7lamak, \u00fdoklamak.<\/p><ul><li>Da\u00fdzam sygyr \u00fdagyny t\u00fckedipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gutarmak, so\u0148lamak, tamamlamak.<\/p><ul><li>A\u00fd, eje jan, besdir-le! T\u00fcketsene! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fckge","meaning":"<div><p>A\u015fygy\u0148 p\u00f6kgerip duran \u00fcsti.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckgerilmek","meaning":"<div><p>1. T\u00fckge d\u00fc\u015f\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ok, zarba degmek zerarly gy\u015farylmak, \u00f6l\u00fcp galmak, t\u00fc\u0148\u0148erilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckgermek","meaning":"<div><p>1. T\u00fckge \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00f6wr\u00fclmek, t\u00fckge d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fdatmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ok, zarba degmek zerarly gy\u015farmak, \u00f6lmek t\u00fc\u0148\u0148ermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fckgertmek","meaning":"<div><p>1. T\u00fckge d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ok, zarba degip gy\u015fartmak, \u00f6ld\u00fcrmek, t\u00fc\u0148\u0148ertmek.<\/p><ul><li>T\u00fckgerd\u00fd\u00e4r du\u015fmany sowet g\u00fcllesi, Ganymy\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fda\u0148lan\u00fdar sesi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcm","meaning":"<div><p>1. G\u00f6zed\u00fcrtme gara\u0148ky.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 t\u00fcm\u00fcni b\u00f6ws\u00fcp, bizi\u0148 otlymyz bat bilen \u00f6\u0148e bar\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Goranmak \u00fc\u00e7in gurlan buky, gara\u0148ky \u00fder.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 a\u015fagynda sementlenen t\u00fcmler, nagymlar, \u00fderzeminler we ba\u015fga bukular gurupdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gaty \u00fc\u015f\u00e4psi\u0148iz \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00f6r\u00fc\u0148, t\u00fcme baraly\u0148, \u00fdylny\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmen","meaning":"<div><p>On gyrana de\u0148 bolan pul birligi.<\/p><ul><li>\u015eol wagt \u00fdesiri\u0148 \u00fdokary ba\u015f bahasy E\u00fdran t\u00fcmeninden iki \u00fd\u00fcz, \u00fd\u00fcz elli t\u00fcmen hasaplan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcml\u00fck","meaning":"<div><p>G\u00f6zed\u00fcrtme gara\u0148kylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmek","meaning":"<div><p>Uly bolmadyk be\u00fdiklik, gum we \u015f. m. \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlary\u0148 tigri n\u00e4\u00e7e tiz a\u00fdlandyk\u00e7a, \u00fdolu\u0148 gapdalyndaky biri-birine me\u0148ze\u015f t\u00fcmmekler, depeler bizi\u0148 yzymyzda gadymy l\u00fc\u0148ler \u00fdaly garalyp gal\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmek-t\u00fcmmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e t\u00fcmmekden ybarat bolan, t\u00fcmmeri\u015fip duran.<\/p><ul><li>Gum depeleri hem t\u00fcmmek-t\u00fcmmek bolup duran gar \u00fdaly agary\u015fyp g\u00f6r\u00fcndiler. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmeklemek","meaning":"<div><p>1. T\u00fcmmek edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, t\u00fcmmek etmek.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar ekin me\u00fddanyna getirilen dersi t\u00fcmmekl\u00e4p go\u00fddular.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir gaby pugta doldurmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdpd\u00e4ki \u00fdag k\u00fc\u00fdzeden ki\u00e7ir\u00e4k jamy gowurdakly \u00fdagdan t\u00fcmmekl\u00e4p \u00e4berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmeri\u015fmek","meaning":"<div><p>T\u00fcmmi-t\u00fcmmi bol\u015fup durmak, be\u00fdgelip, g\u00fcberili\u015fip g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmermek","meaning":"<div><p>Galyp durmak, be\u00fdgelip g\u00f6r\u00fcnmek, t\u00fcmmi bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmmi","meaning":"<div><p>1. Galyp duran, be\u00fdgelip duran, g\u00fcberip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015f, gabar\u00e7yk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elini\u0148 \u00fcst\u00fcnde bir t\u00fcmm\u00fcsi bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmm\u00fcl","meaning":"<div><p>Bi\u015fip ugran, suwy s\u00fc\u00fdj\u00e4p ugran.<\/p><ul><li>Myla\u00fdym \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femal t\u00fcmm\u00fcl bolan miweleri\u0148 ysyny getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gepi\u0148 gysgasy, bugda\u00fdlar t\u00fcmm\u00fcl bolup bi\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148lerinde t\u00fcmm\u00fcl bolan \u00e7ekdirme iki ki\u015fi a\u00e7yp otyr i\u015fd\u00e4ni. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcmm\u00fcllik","meaning":"<div><p>T\u00fcmm\u00fcl bolmaklyk, t\u00fcmm\u00fcl bolan \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcnek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, \u00f6\u00fd-i\u015fik, \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Ellini\u0148 t\u00fcnegi\u00e7e basan bar ba\u00fdlygyny syryp alyp ga\u00fddaryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Go\u00fdsalar bir bada t\u00fcnegime giderin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcnt","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> K\u00fctek, zehinsiz.<\/p><ul><li>Halypa, men seni be\u00fdle t\u00fcnts\u00fc\u0148 \u00f6\u00fdtme\u00fd\u00e4rdim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcntl\u00fck","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> K\u00fcteklik, zehinsizlik.<\/p><ul><li>Ol gyz \u00f6z\u00fcni\u0148 be\u00fdle t\u00fcntl\u00fcgine gaharlan\u00fdardy. <span>(W. Kawerin, Iki Kapitan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcpe\u0148","meaning":"<div><p>Ot a\u00e7\u00fdan uzyn nilli \u00fdaragy.<\/p><ul><li>\u00c7opanlary\u0148 hemmesini aw t\u00fcpe\u0148leri bilen \u00fdaraglandyr! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Egnind\u00e4ki on alty nomer \u00fdeke nil t\u00fcpe\u0148ini\u0148 nili onu\u0148 kellesind\u00e4ki \u015fyrdakly k\u00f6ne telpeginden hem gaty \u00fdokarda somalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>T\u00fcpe\u0148 sesi kem-kemden g\u00fcreldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcpe\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. T\u00fcpe\u0148 bilen atmak, atyp urmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00fda\u015fyp bar\u00fdarka bir m\u00f6jek geldi, men ony-t\u00fcpe\u0148ledim. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 i\u015fi a\u0148sat d\u00e4l, dagdan mumy\u00fda t\u00fcpe\u0148l\u00e4p alandan-da kyn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00f6z bilen duzlamak, \u00fderlikli s\u00f6z bilen urmak, degerli s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcpe\u0148lenmek","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 bilen atylmak, t\u00fcpe\u0148 oky bilen urulmak.<\/p><ul><li>Ol, obadan gel\u00fd\u00e4rk\u00e4, \u00fdolda t\u00fcpe\u0148lenipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcpe\u0148letmek","meaning":"<div><p>T\u00fcpe\u0148 bilen atdyrmak, t\u00fcpe\u0148 oky bilen urdurmak.<\/p><ul><li>Obany\u0148 itlerini-de t\u00fcpe\u0148ledip \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcpe\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e t\u00fcpe\u0148 atmak.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir ny\u015fanany urmak maksady bilen t\u00fcpe\u0148 aty\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrgen","meaning":"<div><p>Bir h\u00fcn\u00e4ri ele alan, \u00f6kdel\u00e4n, \u00f6wrenen.<\/p><ul><li>T\u00e4ze usullary batyrga\u00fd ulanmak we tehnikany t\u00fcrgen ele almak hem \u00f6n\u00fcmi\u0148 hilini\u0148 gowulanmagynda m\u00f6h\u00fcm \u015fertdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>It \u00f6wredilen zadyna t\u00fcrgen bol\u00fdan eken. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrgenlemek","meaning":"<div><p>Bir h\u00fcn\u00e4ri ele almak, t\u00fcrgen bolmak, \u00f6kdelemek.<\/p><ul><li>Kaka, men t\u00fcpe\u0148i atmaga t\u00fcrgenlejek bol\u00fdaryn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrgenle\u015fmek","meaning":"<div><p>H\u00fcn\u00e4ri ele alyp ba\u015flamak, \u00f6kdel\u00e4p ba\u015flamak, \u00f6kdele\u015fmek.<\/p><ul><li>Oguln\u00e4zik sehd\u00e4ki hemme stanoklarda i\u015flem\u00e4ge t\u00fcrgenle\u015fdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar suwa girmezlerinden \u00f6\u0148, oturgy\u00e7da oturyp, a\u00fdagy\u0148y hereket etdirmegi\u0148 d\u00fczg\u00fcnlerine t\u00fcrgenle\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrgenlik","meaning":"<div><p>H\u00fcn\u00e4re, belli bir ma\u015fka we \u015f. m. \u00f6kdelik.<\/p><ul><li>Indi ol \u015fol \u00e7igmen d\u00fcw\u00fcnleri sabyrly hem t\u00fcrgenlik bilen a\u00e7maga ba\u015flamaly. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn Geler)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4r t\u00fcrgenligne port\u00e7yny\u0148, \u00c7alasyn i\u015fle\u00fd\u00e4r olary\u0148 biri. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> t\u00fcrkler.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Sada, \u00fd\u00f6neke\u00fd (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkana","meaning":"<div><p>Sadarak, \u00fd\u00f6neke\u00fdr\u00e4k.<\/p><ul><li>Kakam t\u00fcrkanadyr, alarlar da\u015fyn, Gork\u00fdaryn al bilen a\u00fdlarlar ba\u015fyn. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkler","meaning":"<div><p>Dilleri bo\u00fdun\u00e7a t\u00fcrki diller toparyna gir\u00fd\u00e4n T\u00fcrki\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fderli halky.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkl\u00fck","meaning":"<div><p>Sadalyk, \u00fd\u00f6neke\u00fdlik, t\u00fcrkanalyk.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 seni\u0148 t\u00fcrkl\u00fcgi\u0148den \u00f6l\u00fcpdirin. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkmeni","meaning":"<div><p>T\u00fcrkmenlere degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkmenler","meaning":"<div><p>Dilleri bo\u00fdun\u00e7a t\u00fcrki diller toparyna gir\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistany\u0148 halky, esasy ilaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrkmen\u00e7ilik","meaning":"<div><p>K\u00f6ne t\u00fcrkmen adatyna zerijilik, dep tutujylyk.<\/p><ul><li>\u00ddelli \u00fdaly ylymly-d\u00fc\u015f\u00fcnjeli adamlarda t\u00fcrkmen\u00e7ilik pikiri bolup hem bilmez. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu i\u015f t\u00fcrkmen\u00e7ilikde gaty a\u00fdypdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrk\u00fclemek","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> D\u00fc\u015fn\u00fckli, anyk, dogry a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ussa g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 ahyrynda t\u00fcrk\u00fclemeli boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrme","meaning":"<div><p>Azatlykdan mahrum edilen, tutulan adamlar saklan\u00fdan ja\u00fd, tussaghana, gazamat.<\/p><ul><li>Ol \u00fdigit \u00e4pi\u015fgesi demir g\u00f6zenekli t\u00fcrmede otyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrme\u00e7i","meaning":"<div><p>T\u00fcrme g\u00f6zeg\u00e7isi, sak\u00e7ysy.<\/p><ul><li>T\u00fcrme\u00e7iler meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcmde \u00f6l\u00fcm alamatyny g\u00f6ren bolmaga \u00e7emeli. <span>(\u00dd. Fu\u00e7ik, \u00d6l\u00fcmi\u0148 \u00d6\u0148 \u00ddanynda A\u00fddylan S\u00f6zler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcrre","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> O\u0148urgany\u0148 \u00fdan\u017eyk bilen birig\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde t\u00fcrresi \u00e7ykyp duran arryk mala g\u00f6z\u00fc\u0148 d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcr\u015fek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ekini\u0148 i\u00e7inde bit\u00fd\u00e4n, gawuna me\u0148ze\u015f bi\u00fdaraly \u00f6s\u00fcmligi\u0148 ki\u00e7ijik ajy hasyly.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcsse","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fdananda, \u00fdokary g\u00f6teril\u00fd\u00e4n gara duman.<\/p><ul><li>Go\u00fdy t\u00fcsseler asmana gal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Tamlary\u0148, kepbeleri\u0148 turbalaryndan \u00e7yk\u00fdan t\u00fcsseler duw-dagyn bolup pytra\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ot bolmadyk \u00fderde t\u00fcsse bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Gije oda gitme, g\u00fcndiz-t\u00fcss\u00e4. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcsselemek","meaning":"<div><p>T\u00fcsse bolup durmak, t\u00fcsse \u00e7ykyp durmak, t\u00fctemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcsseletmek","meaning":"<div><p>T\u00fcsse edip oturmak, t\u00fcsse \u00e7ykarmak, t\u00fctetmek.<\/p><ul><li>\u015eybygyny ykjam sorup t\u00fcsseletdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcssele\u015fmek","meaning":"<div><p>T\u00fcsse \u00e7ykary\u015fyp durmak, t\u00fcte\u015fmek.<\/p><ul><li>Gan sa\u00e7yp \u00fdat\u00fdardy \u00c7ary me\u00fddanda, Toplar t\u00fcssele\u015fip dur\u00fdar \u00fdanda. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fctemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddanman t\u00fcssel\u00e4p durmak, t\u00fct\u00fcn bolmak.<\/p><ul><li>Ogulgerek t\u00fct\u00e4p duran \u00fdylgyn t\u00f6\u0148\u0148elerini \u00f6l\u00e7erdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n gaty gynanmak, jibrinmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u00e7i bizden tarap t\u00fct\u00e4p duran d\u00e4lmidir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fcpleri\u0148 bagry t\u00fct\u00e4p, \u00f6rtensin pygan edip, \u00fde\u0148i\u015f bilen i\u015fi\u0148 \u00f6\u0148e s\u00fcrg\u00fc\u0148, s\u00f6\u00fdg\u00fclim, bu g\u00fcn. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fctetmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyp bilm\u00e4n, \u00fdakman t\u00fcsseletmek, t\u00fct\u00fcn etmek.<\/p><ul><li>Elmydama ot \u00fdakardyk t\u00fctedip, Ta\u00fd\u00fdar etjek bolsak \u00e7a\u00fdy, nahary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n gaty gynandyrmak, jibrindirmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditi t\u00e4sir etmek, g\u00fc\u00fdji burnu\u0148a urmak.<\/p><ul><li>Gory \u00fdeten d\u00fc\u00fde \u00e7aly Artygy\u0148 ga\u0148\u015fyrawugyny t\u00fctetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddakymly bir ys Begenji\u0148 burnuna urup, onu\u0148 ga\u0148\u015fyrawugyny t\u00fcted\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcte\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00ddaman t\u00fcssele\u015fip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fct\u00fcn","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> t\u00fcsse.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Temm\u00e4ki.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwd\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>Togalanyp gitmek, a\u015fyrylyp \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>Tow\u015fan \u00fdigrimi-otuz metrlikde t\u00fcwd\u00fcrilip gitdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol sekunta bolsa be\u00fdle gapdaldan biri berde\u0148keli atdy, ol \u00fd\u00fczinligine t\u00fcwd\u00fcrilip gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady bat bilen togalap go\u00fdbermek, zarp bilen a\u015fyryp-a\u015fyryp gorbermek, \u00fdykmak.<\/p><ul><li>Atdan t\u00fcwd\u00fcrmek.<\/li><li>Urup t\u00fcwd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwe","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> gulajyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwelek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> terne.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fcweleme","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi gowy, ba\u015farnykly \u00fderine \u00fdetiren adamy \u00f6w\u00fcp \u00fda-da eden i\u015fi makul g\u00f6rl\u00fcp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z, berekella.<\/p><ul><li>Saglykmy, Annaguly, amanlykmy, t\u00fcweleme, sen-\u00e4 adam bola\u00fdypsy\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, \u00abSa\u00fdlanan Eserler\u00bb)<\/span><\/li><li>T\u00fcweleme, bu \u00fdyl \u00fdagda\u00fd erbet d\u00e4l! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Sizi\u0148 hem \u00e7aga\u0148yz boldumy? T\u00fcweleme! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwele\u00fd","meaning":"<div><p>Towlam-towlam bolup hereket ed\u00fd\u00e4n tozanly \u00fdel.<\/p><ul><li>K\u00e4 \u00fderde t\u00fcwele\u00fd a\u00fdlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015f guzyny hem t\u00fcwele\u00fd \u00e4kidipdir. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fcwi","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> I\u00fdmit \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ak s\u00fc\u00fdnmek, d\u00e4ne, b\u00fcr\u00fcn\u00e7.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde t\u00fcwi, \u00fdag, et, k\u00e4\u015fir n\u00e4\u00e7e di\u00fdse\u0148 bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Et bilen t\u00fcw\u00fcsi bolmasa, palaw bolmaz, \u00fdag bilen t\u00fcw\u00fcsi bolmasa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Palaw.<\/p><ul><li>Olar t\u00fcwi bi\u015firipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00e7jar","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ba\u00fd, k\u00f6p m\u00fclkli, baryp \u00fdatan gurply.<\/p><ul><li>Gully jinnek we ba\u015fga \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f t\u00fc\u00e7jar ba\u00fdlar sa\u0148a hazyna galdyran d\u00e4ldir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fd","meaning":"<div><p>1. Adamlary\u0148 we k\u00e4bir ha\u00fdwany\u0148 bedenine \u00e7yk\u00fdan gyl.<\/p><ul><li>Onu\u0148 t\u00fc\u00fdi \u00f6sg\u00fcn gara telpegi elmydama ba\u015fyndady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00e7.<\/p><ul><li>Kel aga, ba\u015fy\u0148a t\u00fc\u00fd \u00e7ykarmyka?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>So\u0148ky \u00fdyly\u0148 i\u00e7inde onu\u0148 kellesinde gara t\u00fc\u00fd azaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fd-t\u00fc\u00fd","meaning":"<div><p>Towuk \u00e7agyrylanda, birn\u00e4\u00e7e gezek ga\u00fdtalanyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00abT\u00fc\u00fd t\u00fcf\u00bb di\u00fdip, i\u00fdm bermese\u0148, towuklar hem \u00fdumurtga berenok. <span>(A. Gow\u015fudaw, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 gapdalyna baryp, \u00abt\u00fc\u00fd t\u00fc\u00fd\u00bb di\u00fdmegi bilen, \u00fderli-\u00fderden ylga\u015fyp gelen towuklaryna jar gaty\u015fykly bugda\u00fdy sepip go\u00fdberdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdd\u00fck","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Gamy\u015fdan we \u015f. m. \u00fdasalan saz guraly.<\/p><ul><li>\u00c7opany\u0148 t\u00fc\u00fdd\u00fcgini\u0148 owazyny di\u0148lemek \u00f6r\u00e4n hezildi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oglanlar t\u00e4 punkta bar\u00fdan\u00e7alar, t\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7alyp, a\u00fddym a\u00fddy\u015fyp bardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdd\u00fck\u00e7i","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7al\u00fdan sazanlar.<\/p><ul><li>Ter pudakdan bilbil t\u00e4sin sygyr\u00fdar, s\u00f6\u00fdgini wasp ed\u00fd\u00e4n t\u00fc\u00fdd\u00fck\u00e7i \u00fdaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdd\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddaplygan zat (\u00fd\u00fc\u0148, pagta \u00e7ekilip-\u00e7eki\u015fdirilip \u00fcbt\u00fck-\u00fcbt\u00fck edilmek, \u00fcbt\u00fck-\u00fcbt\u00fck bolmak).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdd\u00fclip, arassalanylyp \u00fdorgana salyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyrtylyp ugramak, dargamak.<\/p><ul><li>Bu k\u00f6\u00fdnek t\u00fc\u00fdd\u00fclip ugrapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdd\u00fcm-t\u00fc\u00fdd\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00ddolum-\u00fdolum, \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk bolan, dargan.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdd\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdtm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek (pagta, \u00fd\u00fc\u0148 we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Bibi ejesine \u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdd\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdjerilmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcnde \u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr t\u00fc\u00fd pe\u00fdda bolmak, \u00fd\u00fcz\u00fcnde t\u00fc\u00fd pe\u00fdda bolup za\u00fdalanmak, t\u00fc\u00fdj\u00fck-t\u00fc\u00fdj\u00fck bolup durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdjermek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcne \u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr \u00e7ykmak, \u00fd\u00fcz\u00fcnde t\u00fc\u00fd emele gelip, za\u00fdalanyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdjertmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdip, ulanyp, \u00fd\u00fcz\u00fcni t\u00fc\u00fdj\u00fck, \u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>Paltony\u0148 \u00fde\u0148lerini t\u00fc\u00fdjerdipsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdj\u00fck","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdjerip duran, \u00fd\u00fczi \u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr t\u00fc\u00fd bolup duran.<\/p><ul><li>Ol matany\u0148 \u00fd\u00fczi t\u00fc\u00fdj\u00fckdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdkesme","meaning":"<div><p><span>G\u00f6dek s\u00f6z<\/span> Baryp \u00fdatan, a\u0148ryba\u015f, t\u00fc\u00fds.<\/p><ul><li>Bu t\u00fc\u00fdkesme ogry. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fclik","meaning":"<div><p>Agyz bo\u015flugynda emele gel\u00fd\u00e4n suwuklyk.<\/p><ul><li>Kentlew\u00fcklerde t\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00fderine onu\u0148 \u00fdelim \u00fdaly gurak \u015fepbe\u015figi galypdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Indi siz meni o\u00fdunjak di\u00fdip hasap ed\u00fd\u00e4rsi\u0148izmi? -- di\u00fdip, agzyndan t\u00fc\u00fdk\u00fcligini sa\u00e7yp, \u00f6\u0148k\u00fcden hem beter gyzarylyp \u00e7i\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>So\u0148ky t\u00fc\u00fdk\u00fclik sakgal ezmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcliklemek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00e7almak, t\u00fc\u00fdk\u00fclik bilen \u00f6llemek.<\/p><ul><li>Aryny\u0148 \u00e7akan \u00fderini derrew t\u00fc\u00fdk\u00fclikledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcliklenmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00e7alynmak, t\u00fc\u00fdk\u00fclik bilen \u00f6llenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fclikletmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00e7aldyrmak, t\u00fc\u00fdk\u00fclik bilen \u00f6llenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdk\u00fclik \u00e7ykarylmak,.<\/p><ul><li>\u00abT\u00fcf\u00bb di\u00fdlip t\u00fcflenilmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcrinmek","meaning":"<div><p>Agzy\u0148a \u00fdygnanan t\u00fc\u00fdk\u00fcligi.<\/p><ul><li>\u00abt\u00fcf\u00bb edip t\u00fcflemek, \u00f6z\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcri\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek, k\u00f6p bolup t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Agyz bo\u015flugyna \u00fdygnanan t\u00fc\u00fdk\u00fcligi \u00abt\u00fcf\u00bb edip \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>\u00c7ilimini yzly-yzyna \u00e7ekip, \u00fdere bir-iki \u00fdola t\u00fc\u00fdk\u00fcrdi-de, t\u00fcpe\u0148ini alyp, bo\u00fdnundan asdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00fderde onu\u0148 gahary hem gelip, \u00fd\u00fcz\u00fcni bir \u00fdanlyga sowdy-da, \u00abt\u00fcf\u00bb edip t\u00fc\u00fdk\u00fcrdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4: \u00abg\u00f6z degmesin\u00bb di\u00fden manyda \u00abt\u00fcf t\u00fcf\u00bb etmek, t\u00fcflemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdk\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. T\u00fc\u00fdk\u00fcligi agyzdan da\u015faryk \u00e7ykaryp ta\u015flatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 \u00abg\u00f6z degmesi\u00bb di\u00fden manyda \u00abt\u00fcf t\u00fcf\u00bb etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdlek","meaning":"<div><p>K\u00f6p we \u00f6sg\u00fcn t\u00fc\u00fdli.<\/p><ul><li>Tirsegine \u00e7enli \u00e7ermelen elini\u0148 go\u015farlary, t\u00fc\u00fdlek barmaklaryny\u0148 bogunlary \u00fdygyrt atyp haparypdyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u015fol wagtlar bir k\u00fcrr\u00e4\u0148 bardy. Re\u0148ki bozdy hem t\u00fc\u00fdlekdi bedeni. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Has beter hem baba\u0148 t\u00fc\u00fdlek \u00fd\u00fczleri, \u00ddylgyr\u00fdar ilden \u00f6\u0148 A\u00fd g\u00f6ren \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdn\u00fck","meaning":"<div><p>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 uklaryny birle\u015fdir\u00fd\u00e4n \u00fdokarky tegelek b\u00f6legi.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fdn\u00fckden d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi onu\u0148 dara\u00fdy k\u00f6\u00fdneginde, el i\u015finde o\u00fdna\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00fct\u00fcn, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fdokarsyndaky t\u00fc\u00fdn\u00fckden hemmesi bir t\u00fc\u00fdn\u00fcgi\u0148 astynda biri-birleri bilen \u00f6m\u00fcrlik doganla\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdn\u00fck \u00fd\u00fcp","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdn\u00fckden asylyp go\u00fdul\u00fdan owadan gotazly \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdn\u00fck\u00fd\u00fcp\u00fcnden asyly\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fds","meaning":"<div><p>Hakyky, hakykatdan, baryp \u00fdatan, edil, hut.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 t\u00fc\u00fds \u015f\u00f6hrata zer\u00fd\u00e4n bir \u00fdigit. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6zi hem k\u00f6p\u00e7\u00fclik i\u015flerine t\u00fc\u00fds berlen adam. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol suw astynda \u00fd\u00fcz\u00fcp bil\u00fd\u00e4n bolsa, t\u00fc\u00fds edermen boldugy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00f6zle\u00fd\u00e4r: -\u00ddolda\u015f! - di\u00fdip, t\u00fc\u00fds adam \u00fdaly. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdsli","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fli, hili.<\/p><ul><li>Pylan \u00fderde bolanymyzda, pylan t\u00fc\u00fdsli damak ber\u00fd\u00e4rdiler, gowy naharlar ber\u00fd\u00e4rdiler -- di\u00fdip, bu burunlagy\u0148 agzyndaky hemi\u015fe nahar g\u00fcrr\u00fc\u0148idi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Aral de\u0148zinden, \u00f6t\u00fcp Wolgadan, \u00fdedi-sekiz t\u00fc\u00fdsli derny g\u00f6rd\u00fcm. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdtd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bula\u015fygyny a\u00e7dyrmak, \u00fdapan \u00fd\u00fc\u0148i we \u015f. m. sa\u00fdylan \u00fdaly etdirmek.<\/p><ul><li>Sa\u0148a hakyna gara\u0148da \u00fd\u00fc\u0148 \u00fda-da \u00e7\u00f6p\u00fcr t\u00fc\u00fdtd\u00fcrmeli. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdip k\u00f6neltdirmek, \u00fdyrtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdtmek","meaning":"<div><p>1. Bula\u015fygyny a\u00e7mak, sa\u00fdylan \u00fdaly etmek, \u00fdolmalamak (pagta, \u00fd\u00fc\u0148 hakynda).<\/p><ul><li>A\u00fdallarymyz bolsa uzak gijesi bilen oturip, ba\u00fdlary\u0148 \u00e7\u00fcprek \u00fd\u00fc\u0148lerini t\u00fc\u00fdderdiler, ondan haly, gula\u00e7, dolak doka\u00fdardylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddorgana salmak \u00fc\u00e7in \u00fdygnap \u00fd\u00f6ren \u00fdarym halta \u00e7\u00f6prek \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni t\u00fc\u00fdd\u00fcp \u00e7ykdy, ony sa\u00fddy, \u00fdorganyna sala\u00fdmaly etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00fdip k\u00f6neltmek, \u00fdyrtmak, \u00fdolmalamak.<\/p><ul><li>Durdugy\u00e7a gola\u00fd gel\u00fd\u00e4r \u00fdigide, Ge\u00fdmin \u00e7\u00f6p t\u00fc\u00fdd\u00fcpdir me\u0148zedip \u00fd\u00fc\u0148e. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u00fdtmelemek","meaning":"<div><p>\u00ddyrtym-\u00fdyrtym etmek, \u00fdolmalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u0148\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd ga\u00fdnadyl\u00fdan j\u00fcrr\u00fcndiksiz, gulply gap.<\/p><ul><li>Demini alan \u00e7a\u00fdly mis t\u00fc\u0148\u00e7\u00e4ni \u00f6wezmyrady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddular. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol t\u00fc\u0148\u00e7esini suwdan dolduryp, ojakda go\u00fddy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u0148\u0148erilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> t\u00fc\u0148\u0148ermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u0148\u0148ermek","meaning":"<div><p>1. Galyp durmak, t\u00fc\u0148\u0148i bolmak, g\u00fcberip durmak, \u00e7ykyp durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kebzesi edil\u00fdumak go\u00fdlan \u00fdaly t\u00fc\u0148\u0148erip durdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Ma\u0148la\u00fdy t\u00fc\u0148\u0148erip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Kineli bolmak, \u00f6\u00fdkelemek.<\/p><ul><li>Gyz gamly \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak salyp t\u00fc\u0148\u0148erdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn Geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u0148\u0148ertmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u0148\u0148i etmek, t\u00fc\u0148\u0148i \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdokary edip g\u00fcberdip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Egri aga\u00e7lary t\u00fc\u0148\u0148erdip ja\u00fdy\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fc\u0148\u0148i","meaning":"<div><p>Egrelip, g\u00fcberip duran, egrelip, galyp duran, \u00f6\u0148e \u00e7ykyp duran.<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdy t\u00fc\u0148\u0148i, g\u00f6zleri \u00e7ukur, burny e\u015fek geri\u015f, sesi boguk biri \u00fderinden galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Orazgeldi t\u00fc\u0148\u0148i burnuny\u0148 ger\u015finde hasyl bolan \u00e7yglary s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"t\u00fdulen","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gysga a\u00fdakly de\u0148iz ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>Ak a\u00fdylar hem bu \u00fdere t\u00fdulen we nerpa awlamak \u00fc\u00e7in k\u00e4wagtlar gel\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugradylmak","meaning":"<div><p>\u00ddola salynmak, bir \u00fdana iberilmek, bir \u00fdana \u00fdollanmak.<\/p><ul><li>O\u0148a birinji ugradylan at du\u015fmanlary\u0148 halkasyny b\u00f6ws\u00fcp ge\u00e7ip bilmese, ikinjini ibermeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugrady\u015fmak","meaning":"<div><p>Iberm\u00e4ge, \u00fdola saly\u015fmaga, \u00fdollamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ugrady\u015fmaga gelm\u00e4nimi gaty g\u00f6rmesin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ahallylar s\u00fcrini ugrady\u015fyp, Saparlyny we S\u00e4hedi hormat bilen \u00fdola saldylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugramak","meaning":"<div><p>1. \u00ddola d\u00fc\u015fmek, bir \u00fdana rowana bolmak, gitmek.<\/p><ul><li>A\u015fgabat wekilleri ugran badyna Ezizi\u0148k\u00e4 t\u00e4ze wekil geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hemmeler i\u015fli-i\u015fine ugradylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir ugra gar\u015fy \u00fd\u00f6r\u00e4p ba\u015flamak, g\u00f6nelmek.<\/p><ul><li>Annaguly \u00fdene \u00fdabysyny mytdyldadyp ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fcrnabat \u00f6\u00fdlerine tarap ugrady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugratmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddola salmak, \u00fdola g\u00f6n\u00fckdirmek, \u00fdola rowana etmek.<\/p><ul><li>Bulary ugratmak \u00fc\u00e7in Aman po\u015fy geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 da\u015fyndan-da \u00f6z ogullaryny, atalaryny ugratmaga gelen hossarlary k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hat we \u015f. m. zady birine ibermek, bir \u00fdere \u00fdollamak, g\u00f6ndermek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcki ugratmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugrukdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa g\u00f6neltmek, bir tarapa dogrulatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fdola go\u00fdmak, g\u00f6n\u00fckdirmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u00fdal\u0148y\u015fy\u0148y \u00fd\u00fcze \u00e7ykaran, seni dogry \u00fdola ugrykdyran hem \u015foldur. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen i\u015fleri ugrykdyrandan so\u0148 derwez\u00e4 baka \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6pet dagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugrukmak","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa g\u00f6nelmek, bir tarapa dogrulanmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn g\u00f6ni g\u00fcndogara ugrukdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugra d\u00fc\u015fmek, herekete gelmek, \u00fdola d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 s\u00f6zi doly ugrukmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ugrugan \u015femal k\u00f6wsarlap ba\u015flady.<\/li><li>Olary\u0148 i\u015fi \u00fda\u0148y ugrugyp ba\u015flapdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugrunda","meaning":"<div><p>\u00abBarada, \u00fc\u00e7in\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol birinjilik ugrunda g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugur","meaning":"<div><p>1. Uzalyp gid\u00fd\u00e4n zady\u0148 bo\u00fddan-ba\u015fy, tutu\u015f bo\u00fdy.<\/p><ul><li>Jigi jan, \u00fdol ugrundan sowarak duraweri! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu k\u00f6\u00e7eleri\u0148 ugrundaki t\u00e4ze tipde salnan g\u00fcnd\u00fcz \u00fdaly ak ja\u00fdlar kolhoz obasyny\u0148 g\u00f6rk\u00fcne g\u00f6rk go\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Usul, t\u00e4r, \u00fdol, emel, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Olary\u0148 her ha\u00fdsy bilen g\u00fcrle\u015fmegi\u0148 bir ugry bar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanynyn A\u00fdallary\u00bb \u017eurnali)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Garynda\u015flyk topary, tarapy.<\/p><ul><li>Ol bizi\u0148 da\u00fdy ugrumyz bolmaly. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik, ylmy we \u015f. m. akym.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugur-utgasyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ugursyz-utgasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugurda\u015f","meaning":"<div><p>1. Ugurlary bir bolan, bir ugurda bolan.<\/p><ul><li>\u015eemaly\u0148 \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n ugruna ugurda\u015f bolan k\u00f6\u00e7elerde doly t\u00f6weregi gaplap, ala tozan buludy bilen gary\u015fyp ownujak gar b\u00f6lekleri asmanda ga\u00fdmala\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmeinstanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnali)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 ugrundan da\u015fa \u00e7ykman, ugurda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f edip gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugurda\u015flyk","meaning":"<div><p>Ugurlary birlik, bir ugurlylyk.<\/p><ul><li>Ugurda\u015flyk ed\u00fd\u00e4n \u00fc\u00fdtge\u015fmeler metody, k\u00f6plen\u00e7 tapawut metody bilen utga\u015fdyrylyp ulanyl\u00fdar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugurla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Ugur bo\u00fdun\u00e7a, ugur bilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugurla\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir pikire gelmek, ylala\u015fmak, razyla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugurla\u015fyk","meaning":"<div><p>Bir pikire gelmeklik, ylala\u015fyk, razyla\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugurla\u015fykly","meaning":"<div><p>Ugurla\u015fyga gelnen, ylala\u015fyk edilen.<\/p><\/div>"},{"headword":"ugurly-ugruna","meaning":"<div><p>Her kim \u00f6z ugruna, her kim \u00f6z isl\u00e4n tarapyna.<\/p><ul><li>Biz Silwiony\u0148kyda tapy\u015fma\u015fak edip, ugurly-ugrumyza gitdik. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugursyz","meaning":"<div><p>1. Manysyz, netijesiz, biderek, \u00e4hmi\u00fdetsiz, bolgusyz.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015f bolamda, tap\u00fdan delillerini ugursyz g\u00f6rd\u00fcm-le! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>So\u0148 bolsa ugursyz bir zada gahary gelip, eline ilen zatlary ga\u00fdgyrman salyp ugrap bar\u00fdan ba\u00fd ogly Mommat hem geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6zba\u015fdak pikiri bolmadyk, bolgusyz geplilik, durnuksyzlyk.<\/p><ul><li>A\u00fd ol-a bir ugursyz adam eken!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugursyz-utgasyz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir manysy bolmadyk, biderek \u00e4hmi\u00fdetsiz.<\/p><ul><li>Indi ol ugrsyz-utgasyz \u00fda\u0148ra\u00fdar we g\u00fcpl\u00e4p g\u00fcrle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ugursyzlyk","meaning":"<div><p>1. Manysyzlyk, netijesizlik, \u00e4hmi\u00fdetsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6zba\u015fdak pikirli d\u00e4llik, bolgusyz geplilik, durnuksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"uja","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> O\u0148urga s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 ujundaky artyp duran b\u00f6lek s\u00fc\u0148k, t\u00fcrre.<\/p><\/div>"},{"headword":"ujal","meaning":"<div><p>1. \u00dder s\u00fcrlende, azaly\u0148 yzynda gal\u00fdan ki\u00e7ijik \u00fdaba me\u0148ze\u015f yz, zolak.<\/p><ul><li>Ol ujaly\u0148 gapdaly bilen gerimli \u00e4diml\u00e4p, traktora bakan ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uzap giden a\u0148\u0148atlyklary\u0148 ortasyndaky peslik \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"ujypsyz","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n az, s\u00e4hel\u00e7e, s\u00e4hel.<\/p><ul><li>Olar \u00f6r\u00e4n ujypsyz hak al\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biderek, \u00e4hmi\u00fdetsiz.<\/p><ul><li>Ujypsyz i\u015f \u00fc\u00e7in ha\u015flamagyna bolsa A\u00fdnany\u0148 g\u00fclk\u00fcsi tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eje\u0148i ynjyd\u00fdany\u0148 \u015fonu\u0148 \u00fdaly ujypsyz zat \u00fc\u00e7inmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ujyz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gymmat d\u00e4l, arzan.<\/p><\/div>"},{"headword":"uk","meaning":"<div><p>\u00ddokary ujy t\u00fc\u00fdn\u00fcge, a\u015faky ujy t\u00e4rime berkidil\u00fd\u00e4n we \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fcstki b\u00f6legini emele getir\u00fd\u00e4n uzyn in\u00e7e aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 \u00e7agarygy gurum bilen doludy, uklaryny\u0148 balalary ikinji gezek \u00e7ykarylypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Uklary iki \u00fdana \u00fda\u00fdyp t\u00e4rimi\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fyrylyp hem \u00f6\u00fde girmek bol\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uklamak","meaning":"<div><p>Ukyly halda bolmak, ukyly \u00fdagda\u00fdda bolmak, uka gitmek, \u00fdatmak, irkilmek.<\/p><ul><li>Menem lapym ke\u00e7 bolup ukladym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Di\u0148e Guwan\u00e7 a\u0148yrky tamda uklap \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnali)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uklatmak","meaning":"<div><p>Ukuly hala getirmek, uka gidermek, \u00fdatyrmak, irkildirmek.<\/p><ul><li>Ony basyryp, derledip, ukladyp, tabyna getirmek bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdaz gijesi hemi\u015fe seni, Ukladyp \u00fdelpe\u00fd\u00e4n salkyn \u00fdel bilen. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ukla\u015fmak","meaning":"<div><p>Hemmesi ukuly halda bolmak, barysy ukuly halda bolmak, \u00fdaty\u015fmak, irkili\u015fmek.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe P\u00f6kgeni\u0148 ge\u00e7ir\u00fd\u00e4n \u00fdygnaklarynda ukla\u015fyp otur\u00fdan adamlar bug\u00fcn s\u00f6z alyp geple\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Du\u00fdgularymy\u0148 i\u0148 \u00e7u\u0148 \u00fderinde ukla\u015fyp \u00fdatan bir wagtky girrik gaharlarym-da o\u00fdna\u015fyp, meni \u00f6z ygty\u00fdaryma go\u00fdmajak bol\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uku\u00e7yl","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fdatmagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, k\u00f6p uklamagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Uku\u00e7yllar e\u00fd\u00fd\u00e4m hor \u00e7ekseler-de, G\u00fc\u00fdmenerdi\u0148, \u00fdatman \u00fdatylar \u00e7akda. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uku\u00e7yllyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fdatmaga islegi g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik.<\/p><ul><li>Uku\u00e7yllyk \u00fda\u015f \u00fdigide \u00fdara\u015fmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uky","meaning":"<div><p>Belli bir wagt aralygynda a\u0148y\u0148 i\u015flem\u00e4n rahatlyk halda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n fiziologik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Jommy s\u00fc\u00fdji ukuda hor \u00e7ekip \u00fdatan eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eol gije \u015fu hy\u00fdal bilen g\u00f6z\u00fcme uky gelmedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ukyp","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, hereketi \u00fderine \u00fdetirp bilm\u00e4ge ba\u015farja\u0148lygy bolan, ukyby bolan.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczl\u00e4p-\u00fd\u00fczl\u00e4p zehinli, ukyply \u00fda\u015flar T\u00fcrkmen d\u00f6wlet uniwersitetine gir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ukyplylyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, hereketi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge bolan ukyp, ba\u015farja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Bize ukyplylyk we akyl gerek. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ukypsyz","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, hereketi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge ba\u015farja\u0148lygy, ukyby bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ukypsyzlyk","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, hereketi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge ba\u015farja\u0148lygy, ukyby bolmazlyk, ukyby \u00fdokluk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00e4biri \u00f6z\u00fcni\u0148 gow\u015faklygy, ukypsyzlygy seb\u00e4pli \u00fd\u00fcregind\u00e4ki howsalany da\u015fyna \u00e7ykar\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00e7alyny i\u00e7megi\u0148 netijesinde gaharja\u0148lyk, i\u015fe ukypsyzlyk \u00fdaly kem\u00e7ilikler \u00fdok bol\u00fdar. <span>(M. Abdylla\u00fdew, D\u00fc\u00fde \u00c7aly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulag","meaning":"<div><p>Gatnaw etmek, \u00fd\u00fck da\u015famak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan seri\u015fde (at, d\u00fc\u00fde, ma\u015fyn we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Olar m\u00fcn\u00fcp baran ulaglaryny \u00f6rkle\u015fdirip, ekeran\u00e7ylyk me\u00fddanyna \u00fda\u00fdrap, \u00f6zlerini\u0148 suw tutmak i\u015flerine ba\u015fla\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Pagtadan doldurylan haltalar \u00fdola gitmek \u00fc\u00e7in ulaga gara\u015f\u00fdardylar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulaldylmak","meaning":"<div><p>1. Ululygy, g\u00f6wr\u00fcmi (gabarasy) artdyrylmak, gi\u0148edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdirilmek, idedilip \u00f6sd\u00fcrilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Derejesi, wezipesi \u00fdokarlandyrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ulalmak","meaning":"<div><p>1. Gabarasy, g\u00f6wr\u00fcmi artmak.<\/p><ul><li>Derek ulalypdyr we \u00f6s\u00fcpdir. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6s\u00fcp \u00fdeti\u015fmek, kemala gelmek, \u00f6smek.<\/p><ul><li>Iki a\u00fdlygyndan be\u00fdl\u00e4k ene s\u00fc\u00fdd\u00fcni emm\u00e4n, bizi\u0148 \u00fdaslimizde ulaldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u015f\u00e7i g\u00fc\u00fdji, i\u015f funksi\u00fdasy we \u015f. m. artmak, gi\u0148elmek.<\/p><ul><li>Kolhoz n\u00e4\u00e7e ulalsa, g\u00fc\u00fdjimiz hem \u015fon\u00e7a artyk bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Derejesi, wezipesi galmak.<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ulumsy bolmak, gopbamsy bolmak.<\/p><ul><li>Indi bolsa biz ulalypdyrys, hawa, biz dogrudan hem ulumsy bolupdyrys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulaltmak","meaning":"<div><p>1. Gabarasyny, g\u00f6wr\u00fcmini artdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Idedip \u00f6sd\u00fcrmek, \u00f6sd\u00fcrip \u00fdet\u015fdirmek, kemala getirmek.<\/p><ul><li>G\u00f6ws\u00fcmden s\u00fc\u00fdt berip ulaltdym seni. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Han-ha, allan\u00e4me, otyr \u00f6\u00fd\u00fcnde, ogluny ulaltmak di\u0148e k\u00fc\u00fd\u00fcnde. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Derejesini wezipesini galdyrmak.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fddip wezipesin ulaltjakmy\u015fyn, \u00ddaranja\u0148 g\u00f6wn\u00fcni gomaltjakmy\u015fyn. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dcst\u00fcne go\u015fmak, k\u00f6peltmek, artdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eol s\u00f6zi ulaldyp a\u00fddany \u00fdadyna gelende, A\u00fdsoltany\u0148 \u00f6zi hem \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol bolan wakany ulaldyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulama","meaning":"<div><p>1. <span>Kitap diline degi\u015fli<\/span><span>Seret<\/span> alym.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Kada-kanunlara degi\u015fli meseleler barasynda maslahat ber\u00fd\u00e4n dini emeldar.<\/p><\/div>"},{"headword":"ulamak","meaning":"<div><p>1. Ujyny birikdirip uzaltmak, biri-birini\u0148 ujuna berkitmek, biri-birine utgamak, sapmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e gu\u00fdyny\u0148 turbasyny ulap go\u00fdberse\u0148, bizi\u0148 obamyza baryp \u00fdetjek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 yzyna ba\u015fga g\u00fcrr\u00fc\u0148 go\u015fmak, pikiri biri-birine baglamak.<\/p><ul><li>Garaz, yzy netijesiz g\u00fcrr\u00fc\u0148i g\u00fcrr\u00fc\u0148e ulap, agyr m\u00e4reke a\u00e7-suwsuz epleni\u015fip, uzyn g\u00fcn\u00fcni ge\u00e7irdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulanmak","meaning":"<div><p>Bir zatdan pe\u00fddalanmak, zady\u0148 ha\u00fdryny g\u00f6rmek, ha\u00fdyrlanmak.<\/p><ul><li>Na\u00e7ar a\u00fdal-gyza suwun \u00e7ekdirdi, \u015ee\u00fddip hyzmatynda ulandy ba\u00fdlar. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Bular depgini\u0148 i\u0148 golda\u00fdjy usuly edip, sosialistik \u00fdary\u015fy ulan\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulanylmak","meaning":"<div><p>Pe\u00fddalanylmak, ha\u00fdyrlanylmak, gollanmak.<\/p><ul><li>Ulaglarymyz \u00fdigrim \u00fdedi d\u00fc\u00fde, gezegine a\u00fdak galdyrmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fc\u00e7 sany e\u015fekden ybaratdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ula\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birine bagla\u015fdyrmak, biri-birine utga\u015fdyrmak, sapy\u015fdyrmak, birle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Emma ynha Amyder\u00fdany Mara getirip ula\u015fdyrjak, onsa\u0148 ony hem Tejene ula\u015fdyrjak di\u00fden g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148ize men \u00abh\u00e4\u00bb di\u00fderin, ine ony\u0148yz boljak zat, ol akyly\u0148yza berekella! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sezewar etmek, du\u00e7ar etmek, u\u00e7ratmak.<\/p><ul><li>Pelek meni derde ula\u015fdyrypdyr, Basyp gam la\u00fdyna bula\u015fdyrypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fcrr\u00fc\u0148i, pikiri, yzygiderli we manyly be\u00fdan etmek, biri-birine bagla\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ula\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ikinji bir zat bilen seple\u015fmek ikinji bir zada birikmek, utga\u015fmak.<\/p><ul><li>M\u00e4hnet erikleri\u0148 gurply \u015fahallary al-asmana ula\u015f\u00fdandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015f go\u015fmak, ba\u015f urmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne, ol seni\u0148 \u00fdany\u0148a bar\u00fdan hem bolsa \u00fdag\u015fy weli, ba\u015fga obalara gidip, kart-part o\u00fdnuna ula\u015fyp \u00fd\u00f6ren bolmasa-da biridir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sen aldanyp \u00f6\u0148k\u00fcden hem beter pis k\u00e4re ula\u015fa\u00fdmagyn -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sezewar bolmak, du\u00e7ar bolmak, u\u00e7ramak.<\/p><\/div><div><p>4. Bir-birine baglany\u015fmak, yzygiderli bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ulgam","meaning":"<div><p>Be\u00fdiklikleri\u0148 we peslikleri\u0148 ula\u015fan, utga\u015fyp gid\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Ulgam gumlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden ta\u00fdyp gel\u00fd\u00e4n pessa\u00fd \u015femal g\u00fcl\u00e4lekli g\u00f6k otlary\u0148 \u00fdakymly ysyny getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ozalky dag geri\u015flerini\u0148 ulgamyny bolsa adalar ulgamyny emele getiripdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulgam-ulgam","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e ulgamdan ybarat bolan, k\u00f6p ulgamly.<\/p><ul><li>Ulgam-ulgam ba\u00fdyrlary\u0148 \u00fcstlerine \u00e7enli ja\u00fd bolup, sansyz k\u00f6\u00e7eler emele gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sizin \u00fclk\u00e4\u0148izi\u0148 niresine seretse\u0148, ulgam-ulgam gara gum. <span>(B. Kebaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ullakan","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7i d\u00e4l, gabarasy, g\u00f6wr\u00fcmi uly bolan.<\/p><ul><li>Ty\u00e7enkony\u0148 \u00fdanynda ter gara sakgally, ullakan gara g\u00f6zli, orta bo\u00fdly, pe\u015feneli, tutu\u015f bir t\u00fcrkmen bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ullakan \u00fdaglygy\u0148 d\u00f6rt bur\u00e7y biri-birine zordan \u00fdet\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4girt uly, ep-esli, k\u00f6p.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ma\u015fgala durmu\u015fynda hem ullakan \u00f6zgeri\u015f bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c4hmi\u00fdetli, pe\u00fddaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ulturamak","meaning":"<div><p>Bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 gaty awunmak, \u00e7\u00fcrkenmek.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 ol nene\u0148 ulturamasyn?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulturatmak","meaning":"<div><p>Bir zat seb\u00e4pli awundyrmak, \u00e7\u00fcrkemek.<\/p><ul><li>Hi \u015fe\u00fdle-de bir \u015fi bolarmy, \u015fe\u00fdle-de bir ulturatmak bolarmy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu mekirligi\u0148 bilen \u00f6\u0148ki zamanda bolan bolsa\u0148, senem Aldark\u00f6se \u00fdaly bir topar adamyny ulturadardy\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uludan-ki\u00e7\u00e4","meaning":"<div><p>Uly-ki\u00e7i, hemme.<\/p><ul><li>O\u00fdna toma\u015fa etmek \u00fc\u00e7in oba adamlary uludan-ki\u00e7\u00e4-\u00fdygnanypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ululy-ki\u00e7ili","meaning":"<div><p>I\u00e7inde ulusy we ki\u00e7isi bar bolan, uly-ki\u00e7i gary\u015fyk \u00fdagda\u00fdda bolan.<\/p><ul><li>Toplar ny\u015fanasyny \u00fc\u00fdtgeden badyna, ululy-ki\u00e7ili tanklar dumly-du\u015fdan du\u015fmany\u0148 \u00fcst\u00fcne baka okduryldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl mundan ozal \u00f6\u00fd\u00fcnde ululy-ki\u00e7ili sekiz \u00e7agasy bardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ululyk","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7i d\u00e4llik, gabarasy, g\u00f6wr\u00fcmi uly bolanlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 depesinden garry sazaklary\u0148 \u00e4girt uly \u015fahalary atylan ok \u00fdaly bolup, dazlap ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garnyny\u0148 ululygyndan \u00fda\u0148a eli a\u00fdagyna \u00fdetme\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Predmeti\u0148 \u00f6l\u00e7egi, g\u00f6wr\u00fcmi.<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6z\u00fcnden ulyny\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> ulumsylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ulumsy","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni k\u00f6pbilmi\u015f sa\u00fd\u00fdan, \u00f6z\u00fcni hondan b\u00e4rsi hasapla\u00fdan, adama g\u00f6wni \u00fdetme\u00fd\u00e4n, gedemsi (adam hakda).<\/p><ul><li>Yl\u00fdas t\u00f6re e\u00fdwana \u00e7ykdy-da, ulumsy gara\u00fdy\u015f bilen t\u00f6weregine g\u00f6z gezdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gow\u015fut hany\u0148 Gyly\u00e7 di\u00fden ulumsy bir ge\u0148e\u015fdary bolan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hawa, biz dogrudan hem ulumsy bolupdyrys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulumsylanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i k\u00f6pbilmi\u015f sa\u00fdmak, \u00f6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4rsi hasaplamak, hi\u00e7 bir zada g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik etmek, \u00f6z\u00fc\u0148i ulumsy tutmak, gedemsilenmek.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn ono\u0148 \u00e7as bermegine has hem ulumsylandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulumsylyk","meaning":"<div><p>Ulumsa has bolan gylyk, k\u00f6pbimi\u015flik, gedemsilik.<\/p><ul><li>Nursoltan ulumsylyk bilen gursagyny ga\u00fd\u015fardyp \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Men ulumsylygy hala\u00fdan d\u00e4ldirin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 ulumsylygy\u0148 gopbamsyramagy\u0148 hi\u00e7 kime geregi \u00fdok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ulus","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Uly il, halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"uly","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7i d\u00e4l, g\u00f6wr\u00fcmi, gabarasy ullakan, gaba.<\/p><ul><li>Bu zatlary\u0148 \u015fkafy\u0148 uly g\u00f6z\u00fcne sala\u00fdsa, ulus-il rahat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy \u00fdokary bolan.<\/p><\/div><div><p>3. Has a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdeti bar bolan, has a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan.<\/p><ul><li>I\u015fi\u0148 ulusy \u00f6\u0148de. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Bir ki\u00e7ijik oglan \u015fe\u00fdle uly i\u015f bitiripdi -- di\u00fdip, il i\u00e7ine dabara d\u00fc\u015f\u00fcp, uly ile \u00fda\u00fdrady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddolba\u015f\u00e7y, serdar.<\/p><ul><li>Uludan uly bar di\u00fdipdirler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Batly, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 g\u00fc\u00fd\u00e7lenip, uly \u00fdel boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcreginde uly jo\u015fgunlar m\u00f6w\u00e7 ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u00fdden \u00e7yk\u00fdardy uly zenzele. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uly-ki\u00e7i","meaning":"<div><p>Hemme \u00fda\u015flylar, hemmeler, bary.<\/p><ul><li>Uly-ki\u00e7i, i\u015f \u00fcst\u00fcnde barysy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 nebisje\u0148ligi ula-ki\u00e7\u00e4 bellidir. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ul\u0148amak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ulamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ul\u0148a\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ula\u015fmak 1,2.<\/p><\/div>"},{"headword":"ul\u0148a\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri -- birine ul\u0148alyp giden, go\u015fulyp giden birigen.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 iki tarapy hem biri-birine ul\u0148a\u015fyk bakjalar, ki\u00e7ijik-ki\u00e7ijik ekin me\u00fddanlary, i\u00fdmi\u015fli aga\u00e7dan, g\u00fclzarlykdan ybaratdy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umga","meaning":"<div><p>1. Zool. Dag ke\u00fdigini\u0148 go\u00e7y.<\/p><ul><li>Deresinde umgalardan ba\u015fga-da, B\u00f6kjekle\u015f\u00fd\u00e4r marallary\u0148 owlagy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol go\u00e7u\u0148 a\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"umma","meaning":"<div><p>Atsyz-sorsuz, b\u00fctinle\u00fd, \u00fcmd\u00fczine.<\/p><ul><li>Kakam Balla bakan okdurylanda, ol haram telpegini galdyryp, umma ga\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ummasyz","meaning":"<div><p>1. \u00c7endena\u015fa, juda, \u00f6r\u00e4n, \u00e4girt.<\/p><ul><li>Ol ummasyz uly bolandan so\u0148, onu\u0148 k\u00f6l\u00e7esi hem \u00f6r\u00e4n da\u015f \u00fderlere \u00fdet\u00fd\u00e4ndir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ummasyz gi\u0148 \u00fda\u00fdla.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n uly, \u00f6r\u00e4n k\u00f6p.<\/p><ul><li>Pagta ummasyz ba\u00fdlykdyr. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umuman","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 \u00fdagda\u00fdda, esasan asla, asly\u00fdetinde.<\/p><ul><li>Geologlar umuman hem \u00fdagda\u00fdja\u0148 we mu\u015fakgat\u00e7y bol\u00fdarlar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Umuman, sen meni\u0148 sag golumsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umumy","meaning":"<div><p>1. Hemmelere degi\u015fli bolan, hemmeler \u00fc\u00e7in bolan.<\/p><ul><li>Klubda umumy \u00fdygnak boljak. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6neke\u00fd, mesa\u00fdy.<\/p><ul><li>Aslynda meni\u0148 umumy \u00fdasama bezeglere n\u00e4hili \u00fdigrenji gara\u00fdanymy \u00f6z\u00fc\u0148 gowy bil\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6zara edil\u00fd\u00e4n, bilelikde edil\u00fd\u00e4n, \u00f6zara.<\/p><ul><li>Nahar i\u00fdil\u00fd\u00e4n wagtda umumy g\u00fcrr\u00fc\u0148 gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umumyla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady umumy \u00fdagda\u00fda getirmek, jemlemek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4ni umumyla\u015fdyrmak-munu\u0148 \u00f6zi has az umumy d\u00fc\u015f\u00fcnjeden has umumy d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 ge\u00e7mek di\u00fdmekdir. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hususy e\u00fde\u00e7ilikden umumy e\u00fde\u00e7elige ge\u00e7irmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclige degi\u015fli etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"umumyla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Esasy netijeleri be\u00fdan edip, umumy many almak, jemlenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hususy e\u00fde\u00e7ilikden umumy e\u00fde\u00e7iligine ge\u00e7mek, k\u00f6n\u00e7\u00fclik e\u00fde\u00e7iligne ge\u00e7mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"umumylyk","meaning":"<div><p>Umumy \u00fdakynlyk, birlik bar bolan \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"umydyg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Umydyg\u00e4r halda bolmaklyk, umyt baglamaklyk, tama etmeklik.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyl dowarlarymyzy\u0148 k\u00f6p\u00fcsi ekiz guzlar di\u00fden umydyg\u00e4rligimiz bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umyt","meaning":"<div><p>Bir maksady\u0148 amala a\u015fmagyna bolan isleg, tama, arzuw.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcmde ullakan bir umyt bardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7ykmadyk janda umyt bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytlandyrmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi\u0148 \u015fowly \u00e7ykmagy we \u015f. m. \u00fc\u00e7in birinde umyt, tama d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Doktorlar ony umytlandyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytlanmak","meaning":"<div><p>Tutan maksady\u0148 amala a\u015fmagyna umyt etmek, tama etmek, umyt baglamak.<\/p><ul><li>Paraha\u00e7ylyk paktyny\u0148 bardygyny e\u015fidip, men durmu\u015fdan umytlandym. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sadap hem Akmyrady\u0148 demini\u0148 k\u00e4 gidip-gel\u015fine umytlanyp, pagtajyk bilen agzyna suw damdyryp otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytly","meaning":"<div><p>1. Umyt bilen, ynam bilen, ynamly, tamaly.<\/p><ul><li>Gelejege umutly sered\u00fd\u00e4n sensi\u0148; T\u00e4ze ynamlary d\u00f6red\u00fd\u00e4n sensi\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Umyt bar bolan, ynam edil\u00fd\u00e4n, umyt baglan\u00fdan, tamaly.<\/p><ul><li>\u015eu be\u00fdik dagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00fczler\u00e7e gektar me\u00fddany bolan pagta bardy, bu kolhozy\u0148 i\u0148 \u00fdag\u015fy we umytly d\u00fcme ekin me\u00fddany hem \u015foldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Biz hemi\u015fe, her bir \u00e4dimde umytly bolmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytlylyk","meaning":"<div><p>Bir maksady\u0148 \u015fowly \u00e7ykmagyna we \u015f. m. umyt baglamaklyk, tamallylyk, ynamlylyk.<\/p><ul><li>Bibig\u00fcl\u00fc\u0148 s\u00f6zlerinde umytlylyk a\u0148lan\u00fdardy. <span>(\u00dde. \u017dawaronkow, T\u00e4ze \u00dderde)<\/span><\/li><li>G\u00f6zel eje umytlylyk bilen \u00fdylgyrsa-da, e\u00fd\u00fd\u00e4m onu\u0148 \u00fd\u00fcreginde \u00fdary\u015fy\u0148 galpyldysy gopup ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytsyz","meaning":"<div><p>N\u00e4umyt, tamasyz, ynamsyz.<\/p><ul><li>Dar astynda duran \u00fdigit, Umytsyz \u00e7ete bak\u00fdardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4den umytsyz ge\u00e7meli di\u0148e \u015fe\u00fdtandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"umytsyzlyk","meaning":"<div><p>N\u00e4umytlyk, tamasyzlyk, ynamsyzlyk.<\/p><ul><li>K\u00e4te g\u00f6wni ge\u00e7ip onu\u0148 \u00f6z\u00fcnden, Umytsyzlyk du\u00fdlar her bir s\u00f6z\u00fcnden. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Emma ony ugradanlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi onu\u0148 bu gidip bar\u015fyna umytsyzlyk bilen gara\u00fdardylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ejesini\u0148 g\u00f6zlerinden umytsyzlyk gara\u0148kysy zogdurylyp \u00e7yk\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"un","meaning":"<div><p>Arpa, bugda\u00fd we \u015f. m, galla d\u00e4nelerinden \u00fcwelip alyn\u00fdan poro\u015fok g\u00f6rni\u015find\u00e4ki \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Dulunda \u00e7uwal dolup duran uny bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"unamak","meaning":"<div><p>Dogry bilmek, makul bilmek, dogry tapmak.<\/p><ul><li>Bike Ho\u015fgeldini\u0148 s\u00f6z\u00fcni unady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"una\u015f","meaning":"<div><p>\u00dduka \u00fda\u00fdylan hamyrdan uzyn-uzyn kesilen hamyr we ondan bi\u015firilen nahar.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 eden una\u015fy Amany kemsiz derledipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Akjemaly\u0148 una\u015fyny\u0148 bir b\u00f6legi kesilm\u00e4n galdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"una\u015fmak","meaning":"<div><p>Makul tapy\u015fmak, makul bili\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar \u015fol kell\u00e4ni kesip, horjuna salyp salyp gitmegi una\u015fyp, kararla\u015fyp \u00e7ykyp gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uniwerstitet","meaning":"<div><p>D\u00fcrli gumanitar we tebigy-matematiki b\u00f6l\u00fcmleri (fakultetleri) \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan \u00fdokary okuw ja\u00fdy we ylmy edara.<\/p><ul><li>Ol Moskowany\u0148 Lomonosow adyndaky uniwersitetinde oka\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"unlamak","meaning":"<div><p>Un go\u015fulmak, un sepilmek, un garylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"unlatmak","meaning":"<div><p>Un go\u015fdurmak, un sepdirmek, un gardyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"unudylmak","meaning":"<div><p>\u00ddatdan \u00e7ykarylmak, hu\u015fdan d\u00fc\u015f\u00fcrilmek, \u00fdada d\u00fc\u015fmezlik, \u00fdatlanmazlyk.<\/p><ul><li>Bibig\u00fcl\u00fc\u0148 unydylmagy m\u00fcmkin bolmadyk \u00fdal\u0148y\u015flyk go\u00fdberen wagtyndan b\u00e4ri on \u00fdyldan hem k\u00f6p wagt ge\u00e7ipdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb , \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"unutdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddadyndan \u00e7ykartmak, hu\u015fundan d\u00fc\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 du\u00fddansyz pe\u00fdda bolmagy Akjemaly\u0148 b\u00fctin ga\u00fdgy-gamyny unutdyrdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eowhunly g\u00fcrr\u00fc\u0148ler etmek bilen, ejesini\u0148 ga\u00fdgy-gamyny b\u00fctinle\u00fdin unutdyrmaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 h\u00e4zirki \u00fdagda\u00fdy \u00f6\u0148ki pikirlerini\u0148 baryny unutdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"unutmak","meaning":"<div><p>\u00ddatdan \u00e7ykarmak, hu\u015fdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Emma sen bizi unud\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"up-uzyn","meaning":"<div><p>Has uzyn.<\/p><ul><li>A\u00fdaklary up-uzyn, Dik durar ol elmydam. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ur-tut","meaning":"<div><p>Ha\u00fddan-ha\u00fd, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna, birden.<\/p><ul><li>Ol ur-tut ba\u015fga birine durmu\u015fa \u00e7ykyp, derrew iki sanjak gyz edindi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men A\u00fdsoltany\u0148 gyzy Ogulhallyny ur-tut gelin edinjek-de oturyberjek. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ura-ura","meaning":"<div><p>Urup-urup, yzly-yzyna urup birsyhly urup.<\/p><ul><li>Fa\u015fistleri ura-ura kowalap, Dnepri\u0148 kenaryna etdik biz. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uran","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> G\u00fcn sistemasyna gir\u00fd\u00e4n planetalary\u0148 birini\u0148 ady.<\/p><ul><li>Uran, Neptun we Pluton planetalary has uzakda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urba","meaning":"<div><p>Hamyr \u00fdelme\u015fmez \u00fdaly kendirigi\u0148 i\u00e7inde galdyryl\u00fdan azajyk un.<\/p><\/div>"},{"headword":"urbalamak","meaning":"<div><p>Urba sepmek, urba bulamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"urbalanmak","meaning":"<div><p>Urba bulanmak, urba sepilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"urbalyk","meaning":"<div><p>Urba \u00fc\u00e7in go\u00fdlan un.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne, \u00e7uwalymy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde galan urbalygymy kakyp-silkip, \u00fdugrup bi\u015firen bir tamdyr \u00e7\u00f6regime gynan\u00fdan. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urdurmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 urulmagyna \u00fda-da urmagyna seb\u00e4p bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"urgan","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148den, \u00fd\u00fcpl\u00fckden, simden we \u015f. m. i\u015filip edil\u00fd\u00e4n \u00fdogyn tanap.<\/p><ul><li>\u015eol urganlary d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 biline dakyp, \u015fol gowalar bilen \u00e7u\u0148\u0148ur gu\u00fdulardan suw \u00e7ek\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gullar we da\u00fdhanlar urganlar bilen agyr \u00fdasy da\u015flary \u00e7ekipdirler. <span>(Gadamy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urgy","meaning":"<div><p>1. Urulmak t\u00e4siri, sarsgyn, zarba, d\u00fckg\u00fcldi.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregim urgusyn ursa-da a\u015fa, Gitmedim, gara\u015fdym ol gara ga\u015fa. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li zarba, s\u00fctem, jebir.<\/p><ul><li>Men di\u0148e bir \u015fulary\u0148 alada etmekleri sa\u00fdasynda du\u015fmany\u0148 agyr urgusyndan gutuldym. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urha-urluk","meaning":"<div><p>Alan-aldylyk, zenzele, gopgun, gykylyk.<\/p><ul><li>Harmany urha-urluga d\u00f6nderdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urka\u00e7y","meaning":"<div><p>Enelik jynsy bolan, ene jynsly.<\/p><\/div>"},{"headword":"urmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady batly degrip agyra sezewar etmek, urgy t\u00e4sirini \u00fdetirmek, \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ertesi irden Gurdy soraga alyp gitdiler. Ondan hi\u00e7 bir soraga jogap \u00fdokdy. So\u0148 ony urmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol garagulak bilen ba\u015fa-ba\u015f ur\u015fup, ta\u00fdak bilen ony gaty urdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Sorap berenden, urup ber. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden kakmak, \u00fdepbe\u015flemek.<\/p><ul><li>Na\u00e7alnik \u00fdumrugyny stola uranda, bir \u00fdany gyzyl, bir \u00fdany \u00fda\u015fyl galam towsup pola d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Atyp oky degirmek, oky belli bir ny\u015fana degirmek, atmak.<\/p><ul><li>Topragynda tozdur, g\u00f6z\u00fcnden urgun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hawa, atyp bil\u00fd\u00e4n, men t\u00fcpe\u0148 atyp gu\u015f hem urdum. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fderden batly akmak (suwuklyk hakda).<\/p><ul><li>Fontan ur\u00fdan.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6z\u00fc\u0148i bir zady\u0148 i\u00e7ine oklamak, batly girip gitmek.<\/p><ul><li>Tutulan adam b\u00f6k\u00fcp turdy-da, \u00f6z\u00fcni gyrymsy aga\u00e7lary\u0148 arasyna urdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Bular tiz toka\u00fda urup ge\u00e7elg\u00e4 baka gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ur\u015fujylar g\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 sowuk suwuna urdular. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00dd\u00fcklemek, basmak (\u00fd\u00fck hakda).<\/p><ul><li>Ma\u015fyna iki tonna sazak urduk. Kim d\u00fc\u00fd\u00e4, kim \u00fdaba, hatda k\u00e4biri \u00e4wmezek \u00f6k\u00fcze-de \u00fd\u00fck ur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Tankyt etmek, kem\u00e7iligini a\u00fdtmak.<\/p><\/div><div><p>8. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereketi a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Gep urmak, sowuk urmak, azm urmak we \u015f. m.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urna","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimlik mata azlyk edende ge\u00fdime urul\u00fda b\u00f6lek mata.<\/p><ul><li>Donu\u0148 gysga bolsa, azajyk urna ura\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148ki i\u015fin, derdi\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u015ful\u00fdan go\u015fma\u00e7a \u00fdetne.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00fcst\u00fcne hem Soltanjygy\u0148 a\u00fddanlary \u00fdag\u015fy urna bolupdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urnalmak","meaning":"<div><p>Urna urulmak, urna tikilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"urnalyk","meaning":"<div><p>Ge\u00fdime urna etmak \u00fc\u00e7in b\u00f6lek mata, urna bolar \u00fdaly mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"urnamak","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdime we \u015f. m. urna etmek, urna urmak, urna tikmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Go\u015fmak, birikdirmek.<\/p><ul><li>Eger olary hem onu\u0148 \u00fcst\u00fcne urnasa\u0148, onda size b\u00e4\u015fden biri d\u00e4l-de, altydan birini bermeli. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urp-adat","meaning":"<div><p>Jemgy\u00fdet\u00e7ilik ahlagy\u0148 hemmeler tarapyndan kabul edilen, gadymdan d\u00e4p bolup galan tertip-d\u00fczg\u00fcni, d\u00e4p-dessury.<\/p><ul><li>K\u00f6ne urp-adatlar bilen adamlary\u0148 be\u00fdnisini dolduran molla-i\u015fanlar d\u00e4lmidi?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urpak","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4g\u00e4ni\u0148, gumu\u0148, topragy\u0148 k\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatan tebigy \u00fc\u00fd\u015fmegi, topbak \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148de urpak gumlar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urpaklyk","meaning":"<div><p>Tutu\u015f urpak bolup duran \u00fder, urpaklary bilen \u00f6rt\u00fclen \u00fder. Ynha tozap \u00fdatan selinli, ownuk sazakly urpaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"urug","meaning":"<div><p>Bir ata-babadan emele gelen nesiller topary, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da umuman nesil.<\/p><ul><li>Galmady du\u015fman\u00e7ylyk hi\u00e7bir urugda-tirede. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urugda\u015f","meaning":"<div><p>Bir urugdan bolan, urugy bir bolan.<\/p><ul><li>Urugda\u015flar hemme zatda biri-birlerine k\u00f6mek bermeli bolupdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urug\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Esasy jemgy\u00fdet\u00e7ilik-ykdysady gurlu\u015fy urug bolan d\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki adamlar arsyndaky gatna\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"urulmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148i urdurmak, \u00fdenjilmek.<\/p><ul><li>Urul\u00fdan \u00fdigidi\u0148 demi i\u00e7ine doldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Urulmak, s\u00f6g\u00fclmek, s\u00fctem i\u00e7inde, Million gyzyl g\u00fcller ha\u00fdyp sol\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden kakylmak, \u00fdepbe\u015flenmek.<\/p><\/div><div><p>3. Atylyp ok degrilmek, t\u00fcpe\u0148lenip \u00f6ld\u00fcrilmek, atylmak.<\/p><ul><li>Howa s\u00f6we\u015flerinde hem-de asmana at\u00fdan toplarymyzy\u0148 oky bilen du\u015fmany\u0148 111 samol\u00fdoty urlup \u00fdykyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dd\u00fcklenmek, basylmak (\u00dd\u00fck hakda).<\/p><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00e4\u00fdelmek, \u00fdazgarylmak, tankyt edilmek.<\/p><ul><li>Ol fel\u00fdetonda bir adamyny\u0148 ownuk-u\u015fak k\u00fcms\u00fckligi, elini\u0148 egriligi hemen onu\u0148 ba\u015fga pis h\u00e4si\u00fdetleri berk urlupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"urundyrmak","meaning":"<div><p>Azap \u00e7ekdirmek, \u00e7abalandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"urunmak","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148i-a\u00fdagy\u0148y silkip \u00e7abalamak, jan agyrysy seb\u00e4pli horluk \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Oglany\u0148 \u00fdagda\u00fdy \u00f6r\u00e4n erbetdi, goltugymda iki \u00fdana urun\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ugrunda hars urmak, aladalanmak.<\/p><ul><li>Nasosy i\u015fletjek bolup, ol uzynly g\u00fcn urundy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bagdan, kapasdan bo\u015famaga \u00fda-da ba\u015fga bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 howlukmak (Ha\u00fdwan hakda).<\/p><ul><li>Gu\u015f urun\u00fdar welin, bir zat g\u00f6ren bolmaga \u00e7emeli.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uru\u015f","meaning":"<div><p>1. S\u00f6g\u00fc\u015fik, \u00fdakala\u015fyk bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan dawa, jenjel.<\/p><ul><li>Ur\u015fu\u0148 ge\u0148e\u015fi \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Uru\u015f, s\u00f6g\u00fc\u015f, emma \u00fdara\u015fyga \u00fder go\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wletler arasyndaky \u00fdaragly s\u00f6we\u015f, \u00fdaragly g\u00f6re\u015f.<\/p><ul><li>Emma weli, t\u00e4ze uru\u015f tehnikasyny \u00f6wrenmek biraz kyn degdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> N\u00e4dogry sy\u00fdasata, zy\u00fdanly d\u00e4p-dessura gar\u015fy metbugat \u00fcsti bilen alnyp baryl\u00fdan i\u015f, \u00f6w\u00fct-nesihat, g\u00f6re\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"uru\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Iki adamy biri-biri bilen s\u00f6g\u00fc\u015fdirmek, \u00fdakala\u015fdyrmak, jenjelle\u015fdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u017e\u017eel\u00e4p, gep berip, iki d\u00f6wleti \u00fdaragly \u00e7akny\u015fdyrmak, biri-birini\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6re\u015fdirmek, s\u00f6we\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7emberlen M\u00fdunhende utduranlaryny Moskwada utmak, ruslar bilen germanlary uru\u015fdurmak isledi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Garpy\u015fdyryp g\u00f6re\u015fdirmek, garpy\u015fdyrmak (Mal, ha\u00fdwan hakda).<\/p><\/div><div><p>4. Birn\u00e4\u00e7e zady yzly-yzyna urup, sa\u00fdgylap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol uru\u015fdyryp gel\u015fine onu\u0148 \u00e7arygyny\u0148 apgyrdyndan basdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uru\u015fgan","meaning":"<div><p>K\u00f6p uru\u015f\u00fdan, uru\u015fmaga \u00f6kde, ur\u015fu\u0148 t\u00e4rini o\u0148at bil\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"uru\u015fganlyk","meaning":"<div><p>Uru\u015fmaga \u00f6kdelik, uru\u015fmagy\u0148 t\u00e4rini gowy bilijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"uru\u015fmak","meaning":"<div><p>1. S\u00f6g\u00fc\u015fip, \u00fdakala\u015fyp dawa edi\u015fmek, jenjelle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol, \u00e7agalar bilen uru\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Go\u015fun jeml\u00e4p ba\u015fga bir d\u00f6wleti\u0148 go\u015funy bilen \u00fdaragly s\u00f6we\u015fmek, s\u00f6we\u015f etmek.<\/p><\/div><div><p>3. Garpy\u015fyp biri-birini pugta \u00e7e\u00fdnemek, di\u015fle\u015fmek (it we \u015f. m. ha\u00fdwan hakda).<\/p><ul><li>\u015eol bada-bat uru\u015fmagy\u0148 ugrny bilmedik. It bulary\u0148 arasynda \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Urmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uru\u015fparaz","meaning":"<div><p>Gand\u00f6k\u00fc\u015fikli ur\u015fu\u0148 bolmagyny\u0148 tarapdary, je\u0148paraz.<\/p><ul><li>Go\u00fd, muny uru\u015fparazlar \u00fdatda saklasynlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ury","meaning":"<div><p>Bugda\u00fd, arpa we \u015f. m. d\u00e4ne saklan\u00fdan \u00e7ukur.<\/p><ul><li>Gandym b\u00e4\u015f d\u00fc\u00fde bugda\u00fdy gazyp go\u00fdan urusyna gu\u00fddy-da, agzyny patladyp g\u00f6mdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 belli-belli adamlaryny\u0148 parhawlary galladan dolup dur\u00fdardy, urulary hem a\u00e7ylman \u00fdat\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ur\u015fujy","meaning":"<div><p>Ur\u015fa gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>Biderek gitjek d\u00e4l d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n ganlar, \u00dda\u015fasyn ur\u015fujy gahrymanlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ur\u015fujylary\u0148 hemmesi berk ta\u00fd\u00fdarlykly, hemme serenjamlar bilen \u00fcpj\u00fcndi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussa","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 belli bir pudagyndan h\u00fcn\u00e4ri bolan spesialist.<\/p><ul><li>Ge\u00fdim\u00e7i ussalar tiken ge\u00fdimlerini elle\u015fdirmek bilen, ma\u015fynlaryny \u00fdagla\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kakasyny\u0148 esasy k\u00e4ri demir\u00e7i ussady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol indi kolhozy\u0148 ussasy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ussa muzduny ber-de gyssa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Burawla\u00fdjy ussa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussahana","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik senetleri \u00fdasal\u00fdan we bejeril\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><ul><li>Pos\u00fdolokda d\u00fcrli ussahanalar-da bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussalyk","meaning":"<div><p>Ussany\u0148 k\u00e4ri, ussany\u0148 h\u00fcn\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00c7o\u00fdan ak \u00fd\u00fcrekden i\u015fl\u00e4p, ussalyk de\u0148ine \u00fdetdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><li>Bolsa-da pahyr ussa adamdy -- di\u00fd\u015fip, ukyply ussalygy we adamk\u00e4r\u00e7iligi hakunda gowy g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussat","meaning":"<div><p>I\u015fini \u00f6kdelik bilen \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, i\u015fine t\u00fcrgen, i\u015fine \u00f6kde.<\/p><ul><li>On barmagy\u0148 d\u00fcrler d\u00f6k\u00fd\u00e4r re\u0148be-re\u0148, Be\u00fdle ussat g\u00f6rmedim men sa\u0148a de\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Gur\u00e7uk tutmagy ussat a\u00fdallara tab\u015fyrmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Martynow \u00f6z i\u015fine di\u00fdse\u0148 ussat we pa\u00fdhasly adamdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussatlyk","meaning":"<div><p>I\u015fine \u00f6kdelik, i\u015fe t\u00fcrgenlik.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde tejribe, bilim, ussatlyk gerekdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ussa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ussalyk.<\/p><ul><li>Pionerler \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 ikinji eta\u017eynda aga\u00e7 ussa\u00e7ylyk ussahanasy bar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar, gazeti)<\/span><\/li><li>Omar ata-ogul \u00fdaly bile ussa\u00e7ylyk etdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ussa\u00e7ylyk i\u015fini\u0148 \u00fdagda\u00fdyny, n\u00e4hili \u00fdol bilen ussa bolmak m\u00fcmkindigini ondan sorady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usul","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi pratiki amala a\u015fyrmaklyk \u00fda-da teoretiki barlamaklyk t\u00e4ri.<\/p><ul><li>Burawlamagy\u0148 t\u00e4ze usulyny\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige girizilmegi z\u00e4hmeti \u00fde\u0148ille\u015fdirdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usully","meaning":"<div><p>Ba\u015farja\u0148lygy bolan, ukyply.<\/p><ul><li>Ol hemme zada hem gaty usullydyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu i\u015fden meni\u0148 ba\u015fym \u00e7ykmaz, mu\u0148a usully adam gerek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usullyk","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk bilen, assyrynlyk bilen, ema\u00fd bilen.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u015firin usullyk bilen oturgyjyny o\u0148a bakarak s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><li>Nepesow usullyk bilen \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usullylyk","meaning":"<div><p>1. Ba\u015farja\u0148lylyk, ukyplylyk.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n usullylyk gerek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dduwa\u015flyk, assyrynlyk, ema\u00fdlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"usulsyz","meaning":"<div><p>Ba\u015farja\u0148lygy bolmadyk, ukyby bolmadyk, ba\u015farnyksyz, ukypsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"usulsyzlyk","meaning":"<div><p>Ba\u015farja\u0148lygy \u00fdokluk, ba\u015farnyksyzlyk, ukypsyzlyk.<\/p><ul><li>Munu\u0148 d\u00fc\u00fdp seb\u00e4bini \u00f6z\u00fcni\u0148 usulsyzlygyndan g\u00f6rm\u00e4n, uwlap \u00fdatyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usurgamak","meaning":"<div><p>\u00c7ala uka giden \u00fdaly bolmak, ymyzganmak (d\u00fcrli seb\u00e4be g\u00f6re).<\/p><ul><li>Ol bir hili usurgan \u00fdaly bolup, d\u00fc\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcne s\u00fc\u00fdndi-de, ep-esli wagt gymyldysyz \u00fdatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ses-\u00fc\u00fdns\u00fcz usurgap \u00fdatan Boris-de, G\u00f6zlerini a\u00e7yp galmak\u00e7y boldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"usurgatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ala uka giden \u00fdaly etmek, ymyzgatmak (d\u00fcrli seb\u00e4be g\u00f6re).<\/p><ul><li>Ata\u00fdry ilki gelin bolup gelen g\u00fcnlerinde, Halnazar Mehinlini urup usurgatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00fcpe\u0148i\u0148 gundagy bilen urup usurgad\u00fdardylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fy\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utandyrmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 a\u00fdbyny a\u00e7yp, \u00fd\u00fcz\u00fcni gyzartmak utanja go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00ddagdyny\u0148 s\u00f6wda i\u015fleri hakynda hem d\u00fc\u00fdn ra\u00fdona \u00e7agyryp, meni utandyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyzy\u0148 ony \u00fda has beterr\u00e4k utandyrasy, \u00fda-da utan\u00e7 perdesini onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden syrasy geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Artyk aga, indi bir utandyrmasa\u0148yz-la! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utanja\u0148","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zada u\u00fdalyp duran, \u00fdygra, \u00e7ekinje\u0148, u\u00fdalja\u0148.<\/p><ul><li>M\u00e4hri utanja\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fd\u00fcz\u00fcni a\u015fak saldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurbany\u0148 g\u00f6rmege\u00fd we utanja\u0148 \u00fd\u00fczi gyza \u00e7alym edip dur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utanja\u0148lyk","meaning":"<div><p>U\u00fdalja\u0148lyk, \u00e7ekinje\u0148lik, ha\u00fdalylyk, \u00fdygralyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 utanja\u0148lygyny\u0148 ornuna bir hili g\u00f6n\u00fcmellik, hyrsyzlyk h\u00e4si\u00fdeti gelip gonupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utanjyramak","meaning":"<div><p>Utanan bolmak, \u00fdygryljyramak, u\u00fdaljyramak, \u00e7ekinjiremek.<\/p><ul><li>Orazberdi onda-da utanjyrap, durmady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb , gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utanmak","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fc\u00e7in u\u00fdalmak, sustu\u0148 basylmak, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 gyzarmak, \u00e7ekinmek.<\/p><ul><li>Saparly \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdalan s\u00f6zle\u00fd\u00e4ndigine \u00f6zi utandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fddogdy utanyp sesini \u00e7ykarmady. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>\u015eol bolup \u00fd\u00f6r\u015f\u00fcme indi \u00f6z\u00fcm hem utan\u00fdan. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utany\u015fmak","meaning":"<div><p>U\u00fdaljyra\u015fmak, \u00e7ekini\u015fmek.<\/p><ul><li>O\u00fdan\u00e7a-da \u00e4r-hele\u00fd meni g\u00f6rd\u00fcler, Utany\u015fyp, biraz dymyp durdular. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utan\u00e7","meaning":"<div><p>1. Adamy\u0148 \u00f6z\u00fcni alyp bar\u015fyndaki \u00e7ekinje\u0148lik du\u00fdgusy, u\u00fdat.<\/p><ul><li>Utan\u00e7, ha\u00fda\u0148 nirde, a\u00fdyp d\u00e4lmidir?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Sende utan\u00e7, namys bolmazmy? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adam\u00e7ylyk ke\u015fbine la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n i\u015f, masgara\u00e7ylyk, abra\u00fdsyzlyk, u\u00fdat.<\/p><ul><li>Indi seni\u0148 bizi\u0148 aramyza d\u00fc\u015fjek bolup \u00fd\u00f6rmegi\u0148 sa\u0148a gaty utan\u00e7dyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utan\u00e7ly","meaning":"<div><p>1. Utan\u00e7 i\u015f eden, a\u00fdyply, etmi\u015fli.<\/p><ul><li>Men ony synla\u00fdaryn we ony g\u00f6remde edil utan\u00e7ly \u00fdaly sustum basyl\u00fdar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdram gapydan girende Berdi utan\u00e7ly \u00fdylgyrdy-da salam berdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb , gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adam\u00e7ylyk kesbine la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n, masgara\u00e7ylykly wejara.<\/p><\/div>"},{"headword":"utan\u00e7syz","meaning":"<div><p>Utanjy \u00fdok, biha\u00fda, ha\u00fdasyz, a\u00fdyply, u\u00fdatsyz.<\/p><ul><li>P\u00fdotr, men \u015fe\u00fdle utan\u00e7syz adammy? -- di\u00fdip Wepa g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utan\u00e7syzlyk","meaning":"<div><p>Utanjy \u00fdokluk, biha\u00fdalyk, ha\u00fdasyzlyk.<\/p><ul><li>He\u00fd-de, \u015fe\u00fddip durmak bolarmy, n\u00e4hili utan\u00e7syzlyk! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utdurmak","meaning":"<div><p>1. O\u00fdunda utuly\u015fa sezewar bolmak.<\/p><ul><li>Be, g\u00f6r\u00fd\u00e4n weli, sen \u015fu gezek uta\u00fdjak \u00fdaly, men-\u00e4 sana utdura\u00fdman, hany g\u00f6\u00e7 bakaly! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol b\u00fctin puluny \u00fdolda kart o\u00fdnap utdurdy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u00fdunda \u00fde\u0148ilmek, \u00fdary\u015fda asgyn d\u00fc\u015fmek, basylmak, galmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"utga\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Birikdirmek, birle\u015fdirmek, go\u015fmak seple\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdat\u00e7ylar \u00f6zlerini\u0148 jo\u015fgunly seslerini parahat\u00e7ylyk ugrundaky g\u00f6re\u015f bilen utga\u015fdyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogry getirmek, gabatla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Suwary\u015fy \u00f6s\u00fcmligi\u0148 d\u00f6wri bilen utga\u015fdyrmaly. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utga\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birikmek, birle\u015fmek, go\u015fuly\u015fmak, seple\u015fmek.<\/p><ul><li>Howlulary\u0148 \u00fde\u0148sesi bolsa gi\u0148 \u00f6ri me\u00fddanlary bolup, \u00fda\u00fdlyp \u00fdatan Garagum bilen utga\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol adamyny\u0148 \u00f6sg\u00fcn sa\u00e7lary sakgaly bilen utga\u015fypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 al-asmana utga\u015fan \u00f6rk\u00fc\u00e7-\u00f6rk\u00fc\u00e7 geri\u015flerind\u00e4ki, gojaman \u00e7al ba\u015flaryndaky gara bulutlar t\u00f6werege tiz \u00fda\u00fdrap, \u00fdagy\u015f has g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagmaga ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogry gelmek, gabatla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"utga\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Biri-birine utga\u015fyp, go\u015fuly\u015fyp giden.<\/p><ul><li>Ony da\u015fa alyp gitm\u00e4n, di\u0148e \u015fol ja\u00fddan \u00e7ykaryp, da\u015fky tamy\u0148 i\u00e7inden girmeli utga\u015fyk i\u015fikden saldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 a\u015fak gapdalynda, onu\u0148 bilen utga\u015fyk edilen \u015fonu\u0148 \u00fdaly ja\u00fd hem \u00e7agalar \u00fdaslisidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddana\u015fyk, deg\u015fir, gola\u00fd.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 buhgalteri\u00fdasy we be\u00fdleki i\u015fg\u00e4rleri \u015fu \u00f6\u00fd bilen utga\u015fyk otura\u0148 \u00f6zba\u015fdak ja\u00fdlarda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utga\u015fykly","meaning":"<div><p>Baglany\u015fykly, bagly.<\/p><ul><li>K\u00f6plen\u00e7 wagtlarda \u00e7agany\u0148 i\u00e7 ge\u00e7mesi gusmagy bilen utga\u015fykly gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utga\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Baglany\u015fyklyk, baglylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"utlu\u015fmak","meaning":"<div><p>O\u00fdny ahyryna \u00e7enli o\u00fdnap gutarmak.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcler sagat iki t\u00f6wereginde utlu\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utly\u015fylmak","meaning":"<div><p>O\u00fdun, \u00fdary\u015f we \u015f. m. ahyryna \u00e7enli o\u00fdnalyp gutarylmak.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcleri\u0148 bu g\u00fcnki o\u00fdny utlu\u015fylman galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utmak","meaning":"<div><p>O\u00fdunda, g\u00f6re\u015fde, jedelde we \u015f. m. gar\u015fyda\u015fy\u0148dan \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak, gar\u015fyda\u015fy\u0148y \u00fde\u0148mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"utopizm","meaning":"<div><p>Utopi\u00fda bolan me\u00fdillilik, hy\u00fdaly arzuw.<\/p><\/div>"},{"headword":"utopi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Amala a\u015fmagy m\u00fcmkin bolmadyk bo\u015f hy\u00fdal.<\/p><\/div>"},{"headword":"utuk","meaning":"<div><p>O\u00fdunda her tapgyrdaky gazanyl\u00fdan \u00fde\u0148i\u015f, \u00fcst\u00fcnlik, utu\u015f.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 o\u00fdun\u00e7ylarymyz \u00fdene bir utuk gazandylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utulmak","meaning":"<div><p>O\u00fdunda, g\u00f6re\u015fde, jedelde we \u015f. m. gar\u015fyda\u015fy\u0148a utdurmak, gar\u015fyda\u015fy\u0148dan \u00fde\u0148ilmek.<\/p><ul><li>G\u00f6rd\u00fc\u0148izmi, sizi\u0148 o\u00fdunda utulmagy\u0148yzy\u0148 esasy seb\u00e4bi \u015funda. Eger-de her kim \u015fonu\u0148 manysyny\u0148 n\u00e4medigini a\u00fddyp bilmese, ol utul\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb , gazeti)<\/span><\/li><li>O\u00fdun\u00e7y utulanyny bilse \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Utulan \u00fde\u0148sesini ga\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utun","meaning":"<div><p>\u00c7arh oturtmak \u00fc\u00e7in gu\u00fdyny\u0148 agzyna gabat \u00fdapgyt edilip dikil\u00fd\u00e4n aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u015eol a\u00fdda her ha\u00fdsyny\u0148 \u00fcst\u00fcne arasy \u00e7arhly go\u015fa utun abanyp duran, agyzlary sement bilen bejerilen \u00fc\u00e7-d\u00f6rt sany gu\u00fdy bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"utu\u015f","meaning":"<div><p>O\u00fdunda, \u00fdary\u015fda gazanyl\u00fdan utuk, \u00fde\u0148i\u015f.<\/p><ul><li>Meret k\u00fc\u015ft o\u00fdny bo\u00fdun\u00e7a utu\u015f gazandy.<\/li><li>Myrat bu g\u00fcn ra\u00fdona kolhoz\u00e7ylary\u0148 za\u00fdomyny alyp, gelipdir, ol olary\u0148 utu\u015flaryny barlamak\u00e7ydy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwlamak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> uwwuldamak.<\/p><ul><li>A\u00e7 gurt k\u00e4te agzyn a\u00e7yp uwlardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Iti sesinden hem gork\u00fdan \u00fdaly, uzyn-uzyn uwlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zaryn sesli aglamak.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7uwala berip, uly ili bilen uwlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gelin saklap \u00fda\u015f b\u00e4begin, Ha\u00e7an g\u00f6rse\u0148 uwlap otyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Uluny\u0148 di\u00fdenini etmedik uwlar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwlandyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fcrkemek, gynandyrmak, k\u00f6sendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge mejbur etmek.<\/p><ul><li>Ol gullukdan ga\u00fddyp geldi-de, \u015fondan b\u00e4ri bizi obadan ga\u00e7yp gitm\u00e4ge uwlandyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwlatmak","meaning":"<div><p>1. Uwwuldyly ses \u00e7ykartmak, uwwuldyly seslendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zaryn sesli aglatmak, k\u00f6sendirmek, gynamak.<\/p><ul><li>Nurjemal \u00f6z s\u00f6z\u00fcnde durup, ba\u00fdy\u0148 ogluny uwlatdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir topar bolup uwlamak, uwwuldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>Toka\u00fdda \u015fagallar uwla\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Awy o\u0148madyk \u015fagallar k\u00e4te-k\u00e4te uwla\u015f\u00fdardylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p bolup zadyn sesli agla\u015fmak, k\u00f6seni\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar biri-birlerini\u0148 n\u00e4me di\u00fdip agla\u00fdanyna gulak hem asman, her ha\u00fdsy \u00f6z \u00f6l\u00fcsini \u00fdatlap, \u015fagal \u00fdaly uwla\u015fdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwlunmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fcrkenmek, gynanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge mejbur bolmak, uwunmak.<\/p><ul><li>Yzyma dolanyp ga\u00fdtmaga uwlundym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwunmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> uwlunmak.<\/p><ul><li>\u015eondan tarap ba\u015fymy alyp gitm\u00e4ge uwnandyryn. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb , \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agyr durmu\u015f Mawyny\u0148 degnasyna deg\u00fd\u00e4rdi, ba\u015fyny alyp gitm\u00e4ge-de uwun\u00fdardy, emma barara gapysy \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwwuldamak","meaning":"<div><p>Uwwuldyly ses \u00e7ykmak, uwwuldyly ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uwwulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir topar bolup uwwuldyly ses etmek, uwwuldap gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Toka\u00fdda m\u00f6jekler uwwulda\u015f\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uwwuldy","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148 (it, \u015fagal, m\u00f6jek we \u015f. m.) soduryp gygyrmagy, \u00fdeli\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00f6smegi netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Seni\u0148 e\u015fid\u00fd\u00e4n uwwuldy\u0148 we \u00e7\u00fcww\u00fcldi\u0148-gowakdan yzyna g\u00fcww\u00fcld\u00e4p \u00e7yk\u00fdan \u015fu \u00fdeli\u0148 uwwuldysydyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gar\u015fylyk, n\u00e4razylyk, zenzele.<\/p><\/div>"},{"headword":"uz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Owadan, gel\u015fikli, gowy \u015fekilli, g\u00f6rmege\u00fd, n\u00e4zenin.<\/p><ul><li>Agzy uz \u00fda\u015fmakly \u00fda\u015f gelin bizi\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148imizi di\u0148lem\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>E\u00fd s\u00f6wd\u00fcgim, sallanyp, \u00fd\u00fcz m\u00fc\u0148 jilwe bile gel, Gamza kakyp, uz basyp, golu\u0148 sala-sala gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Az bolsun, uz bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzadylmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady birine bermek \u00fc\u00e7in eli\u0148 bilen \u00f6\u0148e g\u00f6nedilmek, eli\u0148 bilen berilmek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u00f6z\u00fcne uzadylan kagyzy aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddola salynmak, ugradylmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zat bir \u00fdere \u00fdollanmak, iberilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uzady\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady biri-biri\u0148e uzatmak.<\/p><ul><li>Olar i\u00e7i \u00e7a\u00fdly k\u00e4s\u00e4ni biri-birine uzady\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddola saly\u015fmak, ugrady\u015fmak.<\/p><ul><li>Gelen myhmanlary uzady\u015fyp, yzymyza \u00f6wr\u00fcldik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady bir \u00fdere \u00fdolla\u015fmak, iberi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uzak","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyn aralykda d\u00e4l, da\u015f, alys.<\/p><ul><li>Barjak \u00fderimiz uzakmy? ! -- di\u00fdip sorady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddol uzak bolanda n\u00e4me? <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tiz d\u00e4l, k\u00f6p, ep-esli (wagt).<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fd\u00fcne gelenden so\u0148 hem, uzak wagtlap \u00f6z\u00fcni d\u00fcrs\u00e4p bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>N\u00e4me, gu\u00fdyny\u0148 ba\u015fynda uzak g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fip bol\u00fdarmy? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. B\u00fctin, uzyn, tutu\u015f.<\/p><ul><li>\u015eol ys uzak gije dymjygan endamyna, gow\u015fan damarlaryna gurp-kuwwat ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzakla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Arany da\u015fla\u015fdyrmak, arany a\u00e7mak, uzak etmek.<\/p><ul><li>Ol tukatlygy \u00f6z\u00fcnden uzakla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in eline kitap alyp, krowaty\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7ip gy\u015fardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Epesli d\u00f6wre \u00e7ekmek, uzaga \u00e7ekmek, m\u00f6hletini da\u015fla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Hany a\u00fdtsana, n\u00e4me wagty uzakla\u015fdyr\u00fdarsy\u0148? <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148i uzakla\u015fdyrma, n\u00e4me etmek\u00e7i bol\u00fdarsy\u0148, sen gysgajyk \u015fony a\u00fdt! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ara da\u015fla\u015fmak, ara a\u00e7mak, uzaga gitmek, da\u015fa gitmek.<\/p><ul><li>M\u00f6jekler bilen s\u00f6we\u015f gurlan me\u00fddandaky gykylyk kem-kemden uzakla\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olar harmandan uzakla\u015fypdylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p wagta \u00e7ekmek, wagty uzaga \u00e7ekmek, m\u00f6hleti a\u0148ry \u00e7ekilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uzaklyk","meaning":"<div><p>Ara \u00fdakyn d\u00e4llik, ara da\u015flyk, uzak \u00fderdelik.<\/p><ul><li>Uzaklykda otla\u015fyp \u00fd\u00f6ren go\u00fdun s\u00fcr\u00fcleri g\u00f6ze \u00e7ala kakly\u015f\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzalmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcsinden uzyn bolmak, \u00f6\u0148k\u00fcsinden uzynlygy artmak.<\/p><ul><li>Gum \u00f6rk\u00fc\u00e7lerini\u0148 we \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 k\u00f6legeleri barha uzal\u00fdardylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6pe \u00e7ekilmek, k\u00f6p wagt dowam edilmek, uzak wagta \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 g\u00fcn \u00fc\u00e7 \u00fdyldan-da beter uzaldy, Ine, bir g\u00fcn anna ag\u015famy geldi. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzaltmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fcsinden uzyn etmek, \u00f6\u0148k\u00fcsinden uzynlygyny artdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p dowam etdirmek, k\u00f6pe \u00e7ekmek, uzaga \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Sen meni\u0148 \u00f6mr\u00fcmi has-da uzaltdy\u0148. <span>(K. Gurbannepesow, Soldaty\u0148 \u00dd\u00fcregi)<\/span><\/li><li>Ol h\u00e4zir adamy\u0148 \u00f6mr\u00fcni uzaltmak, en\u00e7eme garrylary \u00fdigdeltmek \u00fdaly wezipeleri \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmeinstanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Elli s\u00f6z\u00fcni owadanlap hem keb\u015firl\u00e4p uzaltdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> uzalmak.<\/p><ul><li>Ba\u00fdyr ma\u00fdsa bilen \u00f6z\u00fcn bez\u00e4pdi, Gijeler gysgalyp, g\u00fcnler uzapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzanmak","meaning":"<div><p>Uzalyp \u00fdatmak, azajyk uklamak, s\u00fc\u00fdn\u00fcp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Du\u015fman agram salan wagty, uzanyp men \u00f6\u00fdde \u00fdatman! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c4diksiz uzandy bu g\u00fcn \u00fdatanda, s\u00f6we\u015fler p\u00e4lwany garry general. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzatdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ba\u015fga birine eli bilen berdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. M\u00f6hleti \u00f6\u0148k\u00fcsinden k\u00f6peltdirmek, \u00f6\u0148k\u00fcsinden artdyrmak, uzaga \u00e7ekdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddola saldyrmak, ugratdyrmak.<\/p><ul><li>Myhmanlary uzatdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady birine \u00fdollatdyrmak, ibertmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"uzatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady birine bermek \u00fc\u00e7in eli\u0148i \u00f6\u0148e \u00fdazmak.<\/p><ul><li>Ol elind\u00e4ki arzasyny direktora uzatdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kitaby elinden ga\u0148ryp aldy-da, a\u00fdalyna uzatdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00f6hleti \u00f6\u0148k\u00fcsinden k\u00f6peltmek, \u00f6\u0148k\u00fcsinden artdyrmak, uzaga \u00e7ekmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddolag\u00e7yny \u00fdola salmak, ugratmak.<\/p><ul><li>Uzadandan \u00fdolda\u015f bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady ibermek, \u00fdollamak.<\/p><ul><li>Eziz da\u00fdzasyndan k\u00f6p salam a\u00fddyp, Bir sowgat uzatdy ejesi A\u00fdna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzur","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00f6t\u00fcn\u00e7.<\/p><ul><li>Ol myhmanlardan uzur sorap, garryny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzyn","meaning":"<div><p>1. Gysga d\u00e4l, ep-esli uzynlygy bar bolan.<\/p><ul><li>Ol uzyn sakgalyny sypady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddaby\u0148 iki tarapy-da uzyn g\u00f6k dereklikdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sagat on iki bolmaga b\u00e4\u015f minut galanda, men gyzyl papkamy goltuklap uzyn koridora \u00e7ykdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uzyny\u0148 akyly gi\u00e7 geler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> uzak.<\/p><ul><li>Ol adam uzyn gije arkasy agyr bede \u00fd\u00fckli g\u00f6rg\u00fcsini g\u00f6r\u00fcp gezenmi\u015fin. <span>(N. Saryhanow, Kitap)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzyn-uzyn","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n uzyn, uzyn bo\u00fdy bolan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n uzaga \u00e7ek\u00fd\u00e4n, uzak wagta \u00e7ek\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdagda\u00fddan \u00e7ykmasa\u0148, uzyn-uzyn dokladlar edeni\u0148 hem, rezol\u00fdusi\u00fdalar \u00e7ykarany\u0148 hem pe\u00fddasy \u00fdok. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sokduryp-sokduryp, dowamly.<\/p><ul><li>So\u0148 uzyn-uzyn uwlap, bagry bilen s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, derwez\u00e4 bakan s\u00fc\u00fd\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gi\u0148-gi\u0148, uly-uly.<\/p><ul><li>Ol ileri \u00fd\u00fczlerind\u00e4ki \u00e7\u00f6pleri\u0148 i\u00e7i bilen pos\u00fdolok gurlu\u015fyklaryna tarap g\u00f6neldi-de, uzyn-uzyn \u00e4diml\u00e4p gitdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzynak","meaning":"<div><p>Bo\u00fdy birneme uzyn bolan, uzyna \u00fdakyn bolan.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 uzynak barmaklary, ony \u00f6z\u00fcne \u00f6nde\u00fd\u00e4n \u00fdalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00e4gede a\u00fdak sesi e\u015fildilme\u00fd\u00e4nligi \u00fc\u00e7in, uzynak gara\u00fdagyz \u00fdigit du\u00fddansyz pe\u00fdda boldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Ol uzynak, ma\u0148la\u00fdy gi\u0148, g\u00fcler \u00fd\u00fczli gelindi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzynly-gysgaly","meaning":"<div><p>Uzyn we gysga gaty\u015fykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"uzynlygyna","meaning":"<div><p>Uzun bo\u00fduna, bo\u00fduna g\u00f6r\u00e4, uzynlygy bo\u00fdun\u00e7a.<\/p><ul><li>Ol uzynlygyna \u00fdykyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"uzynlyk","meaning":"<div><p>1. Bir ugurda \u00fdatan \u00e7yzygy\u0148, jisimi\u0148 we \u015f. m. iki gyra nokadyny\u0148 arasyndaky aralyk.<\/p><ul><li>Uzynlygy iki \u00fdarym, ini bir \u00fdarym metr gabra Halnazary\u0148 g\u00f6wresini ema\u00fd bilen go\u00fddular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bular ahyrynda birn\u00e4\u00e7e kilometr uzynlykdaky batgalyk \u00fdolu\u0148 a\u0148yrsyna \u00e7ykdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagt ta\u00fddan dowamlylyk, wagt ta\u00fddan \u00fczn\u00fcksizlik, k\u00f6p wagta \u00e7ekmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ha\u00fdsy hem bolsa bir gutaran \u00fderi, \u00e7owy.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl gy\u0148ajyny\u0148 ujy bilen g\u00f6z\u00fda\u015flaryny s\u00fcp\u00fcrdi we howlyny\u0148 i\u015figini a\u00e7dy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdakyp bar\u00fdan howruny\u0148 soganlary\u0148 \u00fda\u015flaryny\u0148 u\u00e7laryny \u00e7owlandygyny g\u00f6rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 iki ujuny de\u0148l\u00e4p, b\u00fckd\u00fcrm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> batb\u00f6rek.<\/p><ul><li>Oglanlar u\u00e7ar u\u00e7ur\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7astok","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00e4klendirilen belli bir \u00fder b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fderi tohumlyk \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen u\u00e7astok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Administratiw-territorial b\u00f6l\u00fcni\u015fik.<\/p><\/div><div><p>3. Harby b\u00f6l\u00fcmleri\u0148 s\u00f6we\u015f\u00fd\u00e4n zonasy, frontu\u0148 bir b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7dantutma","meaning":"<div><p>Bir \u00fdan ujundan, ba\u015fdan-a\u00fdak, bo\u00fddan-ba\u015fa.<\/p><ul><li>Arassalyk we sanitar medeni\u00fdeti ugrunda u\u00e7dantutma hemmeler g\u00f6re\u015fmelidir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen: --Bu ja\u00fd n\u00e4me bolmaly, ol n\u00e4me bolmaly -- di\u00fdip, u\u00e7dantutma sorap ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7durmak","meaning":"<div><p>Ganat \u00fda\u00fdyp howa galdyrtmak, asmanda ga\u00fddyrmak.<\/p><ul><li>Bu howa bizi bu bu g\u00fcn u\u00e7durmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ganak","meaning":"<div><p>\u00ddag\u00fdan gary\u0148 \u00fda-da \u015fo\u0148a me\u0148ze\u015f zatlary\u0148 ownujak b\u00f6lejikleri.<\/p><ul><li>G\u00f6zeljigi\u0148 h\u00e4zir akyly \u00fdetmese-de garaja g\u00f6zlerini tegel\u00e4p, a\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne k\u00f6wsarlap deg\u00fd\u00e4n gar u\u00e7ganaklaryna, ondan a\u0148yrdaky gara\u0148kylygy\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015fine m\u00f6nlerlip seredi\u015finden bir zady syz\u00fdandygy bellidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ganaklamak","meaning":"<div><p>1. U\u00e7ganaklar ga\u00fdmala\u015fmak.<\/p><ul><li>J\u00fclg\u00e4ni\u0148 hemme \u00fderinde gar u\u00e7ganakla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Silkinjir\u00e4p b\u00f6kjeklemek, galpyldyly hereketde bolmak.<\/p><ul><li>U\u00e7ganaklap duran mele aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturan Ba\u00fdly: -- Armaweri\u0148, gyzlar! -- di\u00fdip, pagta \u00fdygyp \u00fd\u00f6ren gyzlara gygyrdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ganakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e u\u00e7ganaklar ga\u00fdmala\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7gun","meaning":"<div><p>\u00ddan\u00fdan zady\u0148 howry bile howa g\u00f6teril\u00fd\u00e4n ot \u00fdaly ownuk b\u00f6lejikler.<\/p><ul><li>Gandym k\u00f6mri k\u00f6r\u00e4p dumly-du\u015fa u\u00e7gunlar sy\u00e7ra\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddene dumly-du\u015fa u\u00e7gunlar sy\u00e7ra\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7gur","meaning":"<div><p>\u00c7alt u\u00e7\u00fdan, gaty u\u00e7\u00fdan, u\u00e7agan.<\/p><ul><li>\u015eol pursatda asmanda ki\u00e7i hilli, u\u00e7gur samol\u00fdoty\u0148 sesi pe\u00fdda boldy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ky","meaning":"<div><p>\u00dderle\u015fisi bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 u\u00e7daky, i\u0148 gyradaky, \u00e7etki.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7lak","meaning":"<div><p>Ujy \u00fditi, ujy \u00fditeldilen, \u00fditi u\u00e7ly.<\/p><ul><li>U\u00e7lak \u00e7\u00fc\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7lamak","meaning":"<div><p>1. Pil\u00e4ni gyzgyn suwda ga\u00fdnadyp \u00fd\u00fcpegi\u0148 ujuny almak, \u00fd\u00fcpegi\u0148 ujuny \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Tab\u015fyrygy 215 prosent \u00fderine \u00fdetirip, 264 kilogram u\u00e7lamagy\u0148 deregine 569 kilogram pile u\u00e7lapdyr. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ujuny ellemek, ujundan tutmak.<\/p><ul><li>Togalak aksakgal sakgalyny u\u00e7lap ba\u015fyny \u00fda\u00fdkady, adamlara bakan g\u00f6z\u00fcni\u0148 agyny o\u00fdnadyp, m\u00e4hribanlyk bilen s\u00f6zledi. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><li>A\u00fdlar ony synlap golun u\u00e7lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ly","meaning":"<div><p>Ujy \u00fditi bolan, ujy bar bolan, u\u00e7 \u00e7ykarylan.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ma","meaning":"<div><p>1. Dini. Dini-mistiki d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a, hamala \u00f6len adamlary\u0148 \u00abruhuny\u0148\u00bb e\u015fretli d\u00f6wran s\u00fcrmeli \u00fderi, jennet, behi\u015ft.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sapaly \u00fder, e\u015fretli \u00fder.<\/p><ul><li>U\u00e7ma uly \u00fclk\u00e4mize gyzygyp, Ha\u00fdyn du\u015fman saldy bize a\u00fdralyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7mak","meaning":"<div><p>1. Ganat \u00fda\u00fdyp howa g\u00f6terilmek, asmanda ga\u00fdmak (gu\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bilbil \u00fdaly g\u00fclden-g\u00fcle u\u00e7dum men. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bagyny terk eder, bilbiller u\u00e7ar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Samol\u00fdota m\u00fcn\u00fcp, howa galmak, bir \u00fda\u0148a gitmek, ugramak.<\/p><ul><li>Nurmyrat Moskwa u\u00e7maly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birden bir zady\u0148 bir \u00fderi d\u00f6wl\u00fcp ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Indi bolsa gam\u015fy ellese\u0148, bognundan u\u00e7up dur. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men bar agramymy atan wagtym \u00fc\u00e7 sany ugu\u0148 ba\u015fy jorta u\u00e7updyr-da, a\u015fak ga\u00fddypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hi\u0148\u0148ildige m\u00fcn\u00fcp, iki\u00fdanla\u00fdyn bat almak.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en gurbanlykda Me\u00fddan, Gelip hi\u0148\u0148ildikde u\u00e7updy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ramak","meaning":"<div><p>1. Du\u015f gelmek, du\u015fmak, sata\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Du\u00e7ar bolmak, sezewar bolmak, sata\u015fmak, \u00fdolukmak.<\/p><ul><li>Bu bi\u00e7\u00e4re bir bela u\u00e7ran bolara \u00e7emeli. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dcsti a\u00e7yk harabalarda bulary\u0148 hemmesi \u00f6\u00fdken keseline u\u00e7rar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ratmak","meaning":"<div><p>1. Du\u015f etmek, du\u015furmak, sata\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Du\u00e7ar etmek, sezewar etmek, sata\u015fdyrmak, \u00fdolukdyrmak.<\/p><ul><li>Ol bizi bir bela u\u00e7radar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ra\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e du\u015f gelmek, du\u015fmak, sata\u015fmak, \u00fdolukmak.<\/p><ul><li>Bular g\u00f6k ekeran\u00e7ylyk me\u00fddanyny\u0148 bir \u00e7etinde T\u00e4jig\u00fcl bilen u\u00e7ra\u015fypdyrlar.<\/li><li>\u015eol ag\u015fam u\u00e7ra\u015fdyk belle\u015fen \u00fderde, \u015eonda biz du\u015f geldik i\u0148 agyr derde. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7suz","meaning":"<div><p>1. Ujy \u00fdok, u\u00e7 \u00e7ykarylmadyk.<\/p><ul><li>U\u00e7suz galam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ujy k\u00fctek, ujy \u00fditi bolmadyk.<\/p><ul><li>U\u00e7suz i\u0148\u0148e.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7suz-bujaksyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> u\u00e7suz-gyrasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7suz-gyrasyz","meaning":"<div><p>A\u0148yrsy-b\u00e4rsi g\u00f6r\u00fcnm\u00e4n \u00fdatan, \u00f6r\u00e4n gi\u0148, u\u00e7suz-bujaksyz.<\/p><ul><li>Atlantikany\u0148 u\u00e7suz-gyrasyz gi\u0148i\u015flikleri \u00fda\u00fdlyp \u00fdatyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7uk","meaning":"<div><p>Gyzzyryp syrkawlamak we bir zatdan gaty gorkmak zerarly dodaga \u00e7yk\u00fdan suwly gabar\u00e7yk.<\/p><ul><li>S\u00e4hedi\u0148 agzyna u\u00e7uk ga\u00fdnap, dodaklary k\u00f6w\u00fc\u015f \u00fdaly \u00e7i\u015fipdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00c7ynymy a\u00fdtsam, \u015fu hele\u00fdden gorkyma agzyma u\u00e7uk-da ga\u00fdnady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ur","meaning":"<div><p>1. Wagt, mahal, \u00e7en, \u00e7ag.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn adamlar G\u00fcn \u00fda\u015far u\u00e7urynda dagadylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Da\u0148 saz beren u\u00e7urlarynda ge\u00e7en ol iki yzy\u0148 \u00fcst\u00fcni, indi agyr topar sygyr s\u00fcr\u00fcsi basgylapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugur, tarap, t\u00f6werek.<\/p><ul><li>Eger men \u00fdal\u0148y\u015fma\u00fdan bolsam, \u00e7opanlary\u0148 go\u015fy \u015fu u\u00e7urda bolmaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7urmak","meaning":"<div><p>1. Howada ga\u00fddyrmak, u\u00e7maga sezewar etmek.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijikler \u00f6z \u00fdasan f\u00fduzel\u00fda\u017ely awiamodellerini u\u00e7ur\u00fdarlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birden bir zady\u0148 bir \u00fderini d\u00f6w\u00fcp ga\u00e7yrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Hi\u0148\u0148ildige m\u00fcnd\u00fcrip, iki\u00fdanla\u00fdyn bat aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ursyz","meaning":"<div><p>\u00c7akdana\u015fa, \u00f6r\u00e4n, juda.<\/p><ul><li>Atylan toplar du\u015fmany\u0148 harby g\u00e4milerine u\u00e7ursyz k\u00f6p zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Tibet geri\u015flerinden g\u00fcnortada u\u00e7ursyz k\u00f6p ygal \u00fdag\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7urtmak","meaning":"<div><p>1. Howada ga\u00fddyrmak.<\/p><ul><li>Paratda demonstrasi\u00fda\u00e7ylar tribuna \u00fdakyn gelenlerinde, eginlerine g\u00f6terip gel\u00fd\u00e4n \u00e7agalaryna kepderi u\u00e7urtdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6germez \u00fdaly etdirmek.<\/p><ul><li>Topalakly \u00fderlere k\u00fcl d\u00f6k\u00fcp, topalagy u\u00e7urtdyk. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahyrmanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birden bir zady\u0148 bir \u00fderini d\u00f6wd\u00fcrip ga\u00e7yrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00e7urym","meaning":"<div><p>1. Ganatyny, \u00fdelegini o\u0148at \u00fdetiren, u\u00e7maklyga \u00fdeti\u015fen (\u00e7aga gu\u015f hakda).<\/p><ul><li>E\u00fd\u00fd\u00e4m u\u00e7urym bolupdyr, men mu\u0148a n\u00e4me \u00e7\u00e4re etsemk\u00e4m. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcregim u\u00e7urym bolmadyk gu\u015fjagaz \u00fdaly towus\u00fdar. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><li>U\u00e7urym bolup, ganatly bek\u00e4pdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geografi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> u\u00e7ut.<\/p><ul><li>Ony bir g\u00fcn u\u00e7urym ga\u00fdadan ta\u00fddyrar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7ut","meaning":"<div><p><span>Geografi\u00fda<\/span> Be\u00fdik kert, dikligine \u00e7apylan \u00fdaly (ga\u00fda) u\u00e7urym.<\/p><ul><li>U\u00e7ut ga\u00fdalary\u0148 \u00fd\u00fczlerinden a\u00fdlanyp-dolanyp gid\u00fd\u00e4n \u00fdoda be\u00fdik dagy\u0148 depesine \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Iki sany adam u\u00e7ut ga\u00fdany\u0148 ba\u015fyna dyrma\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>T\u00f6weregi u\u00e7ut ga\u00fdaly daglar gur\u015fap dur. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00e7u\u015fmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup ondan-o\u0148a u\u00e7mak, bir topar bolup u\u00e7mak (gu\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Aga\u00e7lary\u0148 \u00fcst\u00fcnde, onda-munda u\u00e7u\u015f\u00fdan gu\u015flary\u0148 owazy \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(A\u00fdbek, Nowa\u00fdy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u0148\u0148ildikde k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup yzly-yzyna u\u00e7mak, gezekli-gezegine u\u00e7mak, \u00f6zara \u00fdary\u015fyp u\u00e7mak.<\/p><ul><li>Gyzlar hi\u0148\u0148ildikde u\u00e7u\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fda","meaning":"<div><p>1. A\u00fdal dogan.<\/p><ul><li>\u00ddokla, \u00e7ykalym b\u00e4ri gaty k\u00f6p \u00fdyllar ge\u00e7di -- di\u00fdip, Guwan\u00e7 kakasyny\u0148 ejesini\u0148 we u\u00fdasyny\u0148 habaryny sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdal ma\u015fgala \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Seni\u0148 g\u00f6rk\u00fc\u0148, seni\u0148 ke\u015fbi\u0148, jan u\u00fdam, Sakla\u00fdan \u00fd\u00fcregmi\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur \u00fderinde. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>U\u00fdam, suw i\u00e7ip bolmazmyka?! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Al u\u00fdam \u00e7agalara egin-e\u015fik edersi\u0148! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdaldyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> utandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00fdalmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> utanmak.<\/p><ul><li>Pikir etdi, \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden u\u00fdaldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Otyr \u00fdaryn \u00fdada salyp, \u00f6z-\u00f6z\u00fcnde u\u00fdalyp. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, \u00dda\u015f Kilwany\u0148 \u00ddal\u0148y\u015fy)<\/span><\/li><li>Baryny beren u\u00fdalmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>T\u00fckenmez hazynam bolandan, u\u00fdalmaz \u00fd\u00fcz\u00fcm bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Ogrulyk eden u\u00fdalmaz, \u00fcst\u00fcne gelen u\u00fdalar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdamak","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdt halyndan gatyk halyna \u00f6wr\u00fclmek gatyk halyna ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fddi bir e\u00fd\u00fd\u00e4m basyrypdym, bu wagta u\u00fdandyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwuklyk halyndan go\u00fdunlyk halyna ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Gan u\u00fdapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdan","meaning":"<div><p>Ga\u00fdy\u015fdan tikilip, aty\u0148 kellesine ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n esbap.<\/p><ul><li>Jigi, bu \u00fdabyny\u0148 u\u00fdany bilen gam\u00e7ysyny ber, men \u015fu ta\u00fdyk gyssag baryp geljek -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdanlamak","meaning":"<div><p>U\u00fdan salmak, u\u00fdan ge\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Aman ala\u015fasyna e\u00fder saldy, u\u00fdanlady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdanlatmak","meaning":"<div><p>U\u00fdan saldyrmak, u\u00fdan ge\u00fddirtmek.<\/p><ul><li>Gurban \u00fda\u015f oglanlary\u0148 birine ata e\u00fder saldyrtdy we u\u00fdanlatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdanla\u015fmak","meaning":"<div><p>U\u00fdan salmaga, ge\u00fddirm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00fdat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> utan\u00e7.<\/p><ul><li>U\u00fdat ada galandan, \u00fdag\u015fydyr gurban bolan. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy bilen \u00fd\u00f6rese\u0148, \u00fdetir myrada; \u00fdaman bilen \u00fd\u00f6rese\u0148, galdyr u\u00fdada. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdatmak","meaning":"<div><p>Bi\u015firilen s\u00fc\u00fddi basyryp, gatyk halyna \u00fdetirmek, s\u00fc\u00fdt halyndan gatyk halyna \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bu s\u00fc\u00fddi basyryp, u\u00fdatmaly ekeni\u0148iz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdatsyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> utan\u00e7syz.<\/p><ul><li>Gamarbanu kirpigini gyrpman, u\u00fdatsyz nazar bilen Hawere garady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fddurmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 yzyna e\u00fdertmek, bo\u00fdun egdirmek, tabyn etdirmek, ynandyrmak, yrdyrmak, .<\/p><ul><li>Sen d\u00fcn\u00fd\u00e4 getrdi\u0148 algyr p\u00e4lwany. Sen o\u0148a u\u00fddurdy\u0148 merdan bolmany. <span>(T. Esenowa, G\u00fcndogar A\u00fdallaryna A\u00e7yk Hat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdgunla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. T\u00e4ze \u015fertlere, t\u00e4ze \u00fdagda\u00fdlara \u00f6wreni\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Olary bizi\u0148 howamyza u\u00fdgunla\u015fdyrmak, ilki bada bize \u00f6r\u00e4n kyn d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnali)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderli \u015fertlere endik etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00fdgunla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. T\u00e4ze \u015fertlere, t\u00e4ze \u00fdagda\u00fdlara \u00f6wreni\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Sowet adamlary klimaty\u0148 d\u00fcrli \u00fdagda\u00fdlarynda \u00fda\u015famaga u\u00fdgunla\u015fandyrlar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderli \u015fertlere endik etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00fdgurlar","meaning":"<div><p>Orta Azi\u00fda we k\u00e4bir G\u00fcnbatar Hyta\u00fd ra\u00fdonlarynda \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fcrk diller gruppasyny\u0148 sostawyna gir\u00fd\u00e4n halk.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u00fdluk","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> A\u00fdagy\u0148 \u00e7atalba bilen dyz aralygy.<\/p><ul><li>Iki elini u\u00fdlugyna urdy-da: -Ha\u00fd, \u00fdangyn d\u00fcn\u00fd\u00e4, ot aldy! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ejem ellerini u\u00fdlugyna urup, aglamaga ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 yzyna e\u00fdermek, bo\u00fdun egmek, tabyn bolmak, ynanmak, yrylmak.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli hoja hemi\u015fe Halnazara u\u00fdup gel\u00fd\u00e4n bolsa, Halnazar h\u00e4zir o\u0148a u\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Janym, tenim bilen u\u00fd\u00fdaryn o\u0148a. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u00fdulmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti bilen halys \u00f6wreni\u015fip, \u00fd\u00fcregi\u0148 bilen \u015fo\u0148a berilmek, ynanmak.<\/p><ul><li>Ol Gurt bilen gezer wagtynda olary\u0148 gylyklaryna u\u00fdul\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015fak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ownuk 1.<\/p><ul><li>U\u015fak \u00fdaplara birn\u00e4\u00e7e gezek mirap hem bolupdy. Bu gyzy\u0148 u\u015fak s\u00fcr\u00e4 kowala\u015fy\u015fyna seret-le! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015fak-d\u00fc\u015fek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownuk-u\u015fak 1.<\/p><ul><li>He\u00fd bir u\u015fak-d\u00fc\u015fek zady\u0148 \u00fdokmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015faklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownuklamak.<\/p><ul><li>U\u015faklap \u00fdagyp ba\u015flan \u00fdagy\u015f, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne yzly-yzyna degdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015faklatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownuklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u015fakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ownukla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"u\u015faklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownuklyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bu edi\u015fi\u0148 gaty u\u015faklyk bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015famak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownamak.<\/p><ul><li>Terneler indi u\u015fapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015fatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ownatmak.<\/p><ul><li>Fa\u015fist toplaryny\u0148 tigirlerini, S\u00f6we\u015f me\u00fddanynda d\u00f6w\u00fcp u\u015fatdyk. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"u\u015flyp","meaning":"<div><p>1. Egrilip edilen sapak, \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Kimi\u0148 n\u00e4\u00e7e getireni-u\u015flyba d\u00fcz\u00fclen monjuk \u00fdaly hemmesini\u0148 hasaby bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Baglany\u015fyk, birlik, birle\u015fik.<\/p><ul><li>Hat front bilen tyly\u0148 be\u00fdik aragatna\u015fygyny\u0148 bozulmaz u\u015flybydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wada","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fderine \u00fdetirmekde we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdda me\u00fdletinlik bilen berlen s\u00f6z, \u00e4ht.<\/p><ul><li>P\u00fdotr, siz arka\u00fdyn bolu\u0148, sizi\u0148 beren wada\u0148yzy \u00fdalana \u00e7ykarma\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wadala\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fda bir zady \u00fderine \u00fdetirmek \u00fda-da \u00fderine \u00fdetirmezlik we \u015f. m. \u00fc\u00e7in wada edi\u015fmek, biri-biri\u0148e s\u00f6z beri\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddokary bilim alyp \u00e7ykmagy olar bir wagt wadala\u015fypdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wadala\u015fyk","meaning":"<div><p>Edilen wada deslapky geple\u015fikler esasyndaky berlen s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"wadaly","meaning":"<div><p>Wada edilen, wada berlen.<\/p><ul><li>Wadalysy gelen adam gar\u00e7yga\u00fd gu\u015f \u00fdaly dalmynyp otyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Wadaly \u00fdigidi\u0148 wadasynda tapylmagy gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wadasyz","meaning":"<div><p>Wada edilmedik, wada berilmedik.<\/p><ul><li>Du\u015fu\u015fmak meselesi i\u0148 so\u0148unda wadasyz galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wadyrdamak","meaning":"<div><p>\u00c7alt-\u00e7alt d\u00fc\u015fn\u00fcksiz g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, s\u00f6zlemek.<\/p><ul><li>Ol gapydan giren badyna wadyrdap ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wadyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7alt-\u00e7alt d\u00fc\u015fn\u00fcksiz g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, s\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wadyrdy","meaning":"<div><p>\u00c7alt- a\u00fddylyp d\u00fc\u015fn\u00fcksiz edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, geple\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"waggyldamak","meaning":"<div><p>Waggyldyly ses etmek, waggyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 waggyldap \u00e7yk\u00fdan sesi asmana g\u00f6terildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"waggylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Waggyldyly sesleni\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Waggylda\u015fyp durma\u0148-da \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fc\u0148ize darga\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"waggyldy","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdardaky suwu\u0148 \u00fdokardan a\u015fak inend\u00e4ki \u00fda-da \u00fc\u00fd\u015fen m\u00e4rek\u00e4ni\u0148, k\u00f6p gu\u015fu\u0148 we \u015f. m. galmagally \u00e7yk\u00fdan g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"waglamak","meaning":"<div><p>Wag-wag edip ses \u00e7ykmak, waggyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Sil suwuny\u0148 waglap ak\u00fdan sesi uzakdan e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"waglatmak","meaning":"<div><p>Waggyldyly ses \u00e7ykartmak, waggyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcmizden bir bedre suwy wagladyp gu\u00fddular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagon","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck da\u015famak we \u00fdolga\u00e7ylary gatnatmak \u00fc\u00e7in parowoza tirkelip \u00fd\u00f6redil\u00fd\u00e4n transport seri\u015fdesi.<\/p><ul><li>Biz ertir \u00f6z atlarymyz bilen wagona m\u00fcnmelidiris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wagondan d\u00fc\u015f\u00fcrilen k\u00f6pr\u00fcler dag \u00fdaly \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp durdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagt","meaning":"<div><p>1. Filosofi\u00fdada: Birsyhly hereketd\u00e4ki materi\u00fdany\u0148 dowam etmegini\u0148 ob\u00fdektiw formasy.<\/p><ul><li>Hemme zat \u015ferte \u00fdere we wagta baglydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 sekunt, minut, sagat, a\u00fd, \u00fdyl we \u015f. m. bilen \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n, kesgitlen\u00fd\u00e4n dowamy, uzaklygy, aralygy.<\/p><ul><li>S\u00e4het hem jigitlikde ep-esli wagt gulluk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00d6zbek pagta\u00e7ylaryny\u0148 gelip gidenine bir hepd\u00e4 gola\u00fd wagt ge\u00e7ipdi. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00f6w\u00fcr aralygy, sagady\u0148, g\u00fcn\u00fc\u0148, a\u00fdy\u0148, \u00fdyly\u0148 \u00e7aly\u015f\u00fdan yzygiderli dowamy.<\/p><ul><li>I\u015f k\u00f6p wagty talap ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00f6w\u00fcr, m\u00f6ws\u00fcm.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylykly wagtlar ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00e7agy.<\/p><ul><li>Gy\u015f wagty sowuk bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagt-orun","meaning":"<div><p>Wagt-orun d\u00fc\u015f\u00fcm \u00abKimde? , n\u00e4mede?\u00bb di\u00fden soraglara jogap bol\u00fdan d\u00fc\u015f\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"wagtal-wagtal","meaning":"<div><p>\u00c7endan \u00fdarym, k\u00e4te-k\u00e4te, k\u00e4wagt, k\u00e4\u00fdarym.<\/p><ul><li>Wagtal-wagtal \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femal \u00fderde \u00fdatan gury \u00fdaprajyklary \u00f6z ugruna alyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wagtal-wagtal a\u015fak sered\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Wagtal-wagtal \u00fdagy\u015f \u00fdag\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagtla\u00fdyn","meaning":"<div><p>Belli bir wagt dowamynda bol\u00fdan, hereket ed\u00fd\u00e4n, hemi\u015felik d\u00e4l, az wagtla\u00fdyn.<\/p><ul><li>Ma\u015fgala wagtla\u00fdyn pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in \u00fder u\u00e7astogy berlipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagtly-wagtynda","meaning":"<div><p>Belli bir wagtda, \u00f6z bellenen m\u00fctdetinde, pursatynda.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary\u0148 ata-enelerini\u0148 \u00fdygnagyny wagtly-wagtynda \u00e7agyryp durmak gerekdir. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eibir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagtyho\u015f","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi k\u00f6k, hi\u00e7bir aladasyz, gamsyz, ke\u00fdpli.<\/p><ul><li>Wagtyho\u015f myhman.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagtyho\u015fluk","meaning":"<div><p>Hi\u00e7bir aladasyzlyk, gamsyzlyk, ke\u00fdiplilik, ke\u00fdpik\u00f6kl\u00fck.<\/p><ul><li>Bir topar \u00f6rdek \u015fu k\u00f6le gelip, wagtyho\u015fluk eder ekenler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyr","meaning":"<div><p>Gykylyk, gopgun, galmagal, \u015fowhun.<\/p><ul><li>\u015eu habarlar il arasynda wagyr edilip g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Uzakdan m\u00e4rek\u00e4ni\u0148 wagry e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyr-\u015fagyr","meaning":"<div><p>Wagtyho\u015fluk, ke\u00fdpi-sapalyk \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n \u015fagala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"wagyr-\u015fagyrlyk","meaning":"<div><p>Wagtyho\u015fluk, ke\u00fdpi-sapalyk \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n \u015fagala\u0148lyk, oturyly\u015fyk.<\/p><ul><li>So\u0148 gyzlar wagyr-\u015fagyrlyk bilen geldiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzlary\u0148 bu wagyr-\u015fagyrlyklary \u015fatlyk \u00fcst\u00fcne \u015fatlyk go\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyrdamak","meaning":"<div><p>Wagyr etmek, gykylyk etmek, gopgun tutu\u015fmak, wagyrdyly ses ekmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 uzakdan wagyrdap sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wagyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Wagyrda\u015fyp oturma\u0148-da \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fc\u0148ize darga\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyrdy","meaning":"<div><p>M\u00e4reke, k\u00f6p\u00e7\u00fclik g\u00fcrr\u00fc\u0148inden \u00e7yk\u00fdan galmagally ses.<\/p><ul><li>Gazma gabsaly ak \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inden \u00e7yk\u00fdan g\u00fclki gaty\u015fykly wagyrdyny e\u015fitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Nesihat, maslahat, \u00fcndew, \u00f6w\u00fct.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli sakgalyny sypap, wagyz a\u00fdtmaga durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bazary\u0148 \u00e4hli adamsyny agzyna garadyp, wagyz edip dur. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyz-nesihat","meaning":"<div><p>Bir ide\u00fdany d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f, \u00fda\u00fdrady\u015f, \u00f6w\u00fct-\u00fcndew, maslahat.<\/p><ul><li>Zelili agzybirlik hakda-da wagyz-nesihat \u00fd\u00f6redipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in \u015fol de\u0148sizlikleri\u0148 gar\u015fysyna wagyz-nesihat \u00fd\u00f6retme\u00fd\u00e4rler? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyz-nesihat\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fct, \u00fcndew ed\u00fd\u00e4n adam, nesihat, maslahat ber\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol wagyz, nesihat\u00e7y adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wagyz\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fct-nesihat ber\u00fd\u00e4n adam, nesihat\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"wag\u015fy","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtyjy, \u00fdabany (ha\u00fdwan hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 pikiri\u00e7e wag\u015fy ha\u00fdwanlary\u0148 hemmesi otdan ga\u00e7army\u015f. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdwan, zalym, wyjdansyz.<\/p><ul><li>Hi\u00e7 g\u00f6zi a\u00e7ylman wag\u015fy tala\u015fdan, K\u00f6p agyr asyrlar ge\u00e7iren ba\u015fdan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wag\u015fylary gyrgyn janym, Hallymjan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wag\u015fylyk","meaning":"<div><p>Wag\u015fylar\u00e7a edil\u00fd\u00e4n hereket, rehimsizlik, gazaplyk, wyjdansyzlyk.<\/p><ul><li>Eziz \u00f6z wag\u015fylygyny b\u00fctin k\u00f6pl\u00fcge g\u00f6z edip, \u00fdene bir gezek g\u00f6rkezipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wag\u015fy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wag\u015fylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"wah","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 i\u00e7ki du\u00fdgularyny, \u00fdagny armanly galmagy; gynanjy, \u00f6k\u00fcnji, gahary we \u015f. m. a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Wah, \u015fe\u00fdtan, g\u00f6z\u00fcme g\u00f6r n\u00e4\u00e7e garlar sowurdy. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wah-wah","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 gynan\u00e7, \u00f6k\u00fcn\u00e7, \u00fdadawlyk du\u00fdmak \u00fdaly i\u00e7ki du\u00fdgusyny a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"waha","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Gyl\u00fdallarda bol\u00fdan kesel.<\/p><\/div>"},{"headword":"wahaly","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Waha keseli bilen syrkawlan (gyl\u00fdal hakkynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"waharman","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> Saralyp bi\u015f\u00fd\u00e4n da\u015fy torly s\u00fc\u00fdji gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>G\u00f6k bi\u00fdarany\u0148 i\u00e7inde waharmanlar d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>G\u00f6ktorly, waharman, tarlawuk gawun, \u00fdola\u0148da \u00fdaryl\u00fdar, tapmasa\u0148 tabyn. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wahe\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wah.<\/p><\/div>"},{"headword":"wajyp","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn uly \u00e4hmi\u00fdeti bolan, ga\u00fdra go\u00fdup bolma\u00fdan, m\u00f6h\u00fcm, derwa\u00fdys, gerekli, zerur.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde Myrat \u00fc\u00e7in wajyp mesele \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148izi\u0148 \u00e7yky\u015fy\u0148yzda \u015fu wajyp mesele barada zerur zatlary g\u00fcrr\u00e4n etmedi\u0148iz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"waka","meaning":"<div><p>Bolup ge\u00e7en \u00fda-da bolup duran hadysa, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Ine, onso\u0148 uru\u015f wakalaryndan g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015flan\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri--Weka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wakyga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> waka.<\/p><\/div>"},{"headword":"wakyrdamak","meaning":"<div><p>1. \u015eowhunly, galmagally, sesli g\u00fclmek, wakyrdyly g\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Wakyrt, wakyrt edip seslenmek, wakyrdyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Men baryp wakyrdap gygyryn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wakyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u015eowhunly, galmagally, sesli g\u00fcl\u00fc\u015fmek, wakyrdyly g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Wakyrdyly ses e\u015fidilip, \u00e7ykyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wakyrdy","meaning":"<div><p>1. \u015eowhunly, garmagally g\u00fclki.<\/p><\/div><div><p>2. Demir, gap-ga\u00e7 we \u015f. m. zatlary\u0148 ga\u00e7magyndan, biri-birine degmeginden \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"wale\u00fdkim","meaning":"<div><p>Ser. Wale\u00fdkimessalam.<\/p><ul><li>Wale\u00fdkim, gel Berdi aga, d\u00fc\u015fek \u00fcst\u00fcnde otur! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wale\u00fdkimessalam","meaning":"<div><p>Salam berlende, jogap h\u00f6km\u00fcnde a\u00fddyl\u00fdan\u00absiz hem salamat bolu\u0148\u00bb di\u00fden s\u00f6z.<\/p><ul><li>Wale\u00fdkimessalam, gelen \u00fdag\u015fy. <span>(H. Ysma\u00fdylow Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"walla","meaning":"<div><p>\u00d6z mamladygy\u0148y, a\u00fdd\u00fdan zatlary\u0148 dogrudygyny subut etmek, birini ynandyrmak maksady bilen edil\u00fd\u00e4n kasam.<\/p><ul><li>\u00dda walla, ke\u00fdwany, \u015funy bildi\u0148-ow! <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 ogly)<\/span><\/li><li>P\u00e4he\u00fd, walla, Artyk sen hem gara\u00e7y mal \u00fdaly! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warak","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir tagta kagyz, sahypa.<\/p><ul><li>Depderimi\u0148 ortasyndan waragy d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wark-wark","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> warkyldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"warkyldamak","meaning":"<div><p>Wark-wark edip seslenmek, warkyldyly ses etmek.<\/p><ul><li>Gurbagalar warkylda\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wark-wark edi\u015fmek, warkyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Gurbagalar warkylda\u015f\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warkyldy","meaning":"<div><p>Gurbagany\u0148 we k\u00e4bir gu\u015flary\u0148 ed\u00fd\u00e4n sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"warryk","meaning":"<div><p>Gepini\u0148, g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 ugry bolmadyk, ugursyz, gorkak.<\/p><\/div>"},{"headword":"warryldamak","meaning":"<div><p>1. War-war edip seslenmek, warryldyly ses etmek.<\/p><ul><li>Asmanda hem g\u00f6r\u00fcnm\u00e4n, warryldap ses ed\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Asmanda samol\u00fdot warrylda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ugursyz, bolgusyz g\u00fcrlemek, lakgyldamak.<\/p><ul><li>Gepini\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini\u0148 ugry hem \u00fdok, \u00fd\u00f6ne warryldap otyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warryldatmak","meaning":"<div><p>War-war etdirmek, warryldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Motoryny warryldadyp, her g\u00fcn di\u00fden \u00fdaly \u015fu k\u00f6\u00e7eden ge\u00e7\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warryldy","meaning":"<div><p>1. D\u00fcrli ma\u015fyny\u0148 motoryndan \u00e7yk\u00fdan g\u00fcrr\u00fcldili gaty ses.<\/p><ul><li>Elektrik motoryny\u0148 warryldy\u015fy uzyn gijel\u00e4p \u00fdatmady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugursyz, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148, lakgyldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"warsakly","meaning":"<div><p>Biderek, bo\u015f s\u00f6zler, bolgusyz g\u00fcrr\u00fc\u0148, \u00fda\u0148rama.<\/p><ul><li>Olar o\u0148a-mu\u0148a kakdyryp, biri-birine deg\u015fip, bir salym warsakly s\u00f6zler uru\u015fdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6neke\u00fd warsakly g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00e4, hakyky s\u00f6\u00fdg\u00e4 \u00f6wr\u00fclip gidenini \u00f6zleri-de du\u00fdman galdylar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warsyldamak","meaning":"<div><p>Warsyldyly ses etmek, warsyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"warsyldy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li howa zerarly \u00e7yk\u00fdan batly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"warwar","meaning":"<div><p><span>Taryh termini<\/span> Gadymy Greklerde, Rimlilerde: Keseki \u00fdurtly, gelmi\u015fek.<\/p><ul><li>Warwarlary\u0148 \u00e7ozup girmekleri netijesinde Rim synypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"warwarizm","meaning":"<div><p>Ba\u015fga bir dilden alnan s\u00f6z \u00fda-da a\u0148latma.<\/p><\/div>"},{"headword":"was-wasy","meaning":"<div><p>\u00ddeldirg\u00e4n \u00fdaly bolup \u00fd\u00f6ren, ugursyz g\u00fcrr\u00fc\u0148leri g\u00f6wn\u00fcne al\u00fdan, ga\u00fdgy\u00e7yl.<\/p><ul><li>Was-wasy keselinden ha\u00e7an dynjak? <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men \u015fe\u00fdtany\u0148 was-wasyna d\u00fc\u015f\u00fcp \u00e7ykan ekenim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wasp","meaning":"<div><p>Taryp, \u00f6wgi.<\/p><ul><li>Dil hem galam berdi, waspyn \u00fdazaryn, Alky\u015fdyr, galky\u015fdyr \u00fda\u015flary\u0148 seni\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Adamlary\u0148 parahat\u00e7ylyk isle\u00fd\u00e4ndikleri wasp edil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wassyklamak","meaning":"<div><p>Wassyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ana, a\u00e7yk bir e\u00fdwanda k\u00f6r\u00fck wassyklap, k\u00f6m\u00fcrden al-\u00fda\u015fyl \u00fdalyn bula\u00fdlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wassyklatmak","meaning":"<div><p>Wassyldyly seslendirmek, wassyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wassykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Wassyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wassyldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wassyklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wassyldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wassyklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wassylda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wassykla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wassyldy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li howa zerarly warsyldap \u00e7yk\u00fdan batly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"wasyrdamak","meaning":"<div><p>Wasyrdyly seslenmek, wasyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcnden suw gu\u00fdlan ot wasyrdap \u00f6\u00e7\u00fcp galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wasyrdatmak","meaning":"<div><p>Wasyrdyly ses \u00e7ykarmak, wasyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wasyrdy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li howa zerarly wassyldap \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"watan","meaning":"<div><p>1. Dogup-d\u00f6r\u00e4n \u00fderi\u0148; \u00f6\u0148\u00fcp-\u00f6sen \u00fdurdu\u0148.<\/p><ul><li>Watanymy\u0148 b\u00e4hbidin, halky\u0148 ykbalyn, gorap sakla\u00fdarsy\u0148, guwan\u00fdas sa\u0148a. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Her bir watan ogly: --\u00d6z watanyma men n\u00e4me bilen hyzmat etdim --di\u00fdip o\u00fdlanar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 emele gelen \u00fderi, d\u00f6r\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"watanda\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen watany, doglan \u00fderi bir bolan, \u00fdurtda\u015f.<\/p><ul><li>Meni\u0148 Watanda\u015fym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"watanda\u015flyk","meaning":"<div><p>Watanda\u015f bolmaklyk, bir watandan bolmaklyk, \u00fdurtda\u015flyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"watanparaz","meaning":"<div><p>1. \u00d6z watanyny, \u00fdurduny t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6z dogan \u00fderini\u0148 adamlaryny\u0148 b\u00e4hbidini be\u00fdleki adamlardan ileri tut\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"watans\u00f6\u00fd\u00fcji","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> watan\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"watan\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00d6z watanyny s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, \u00f6z watanyny\u0148 b\u00e4hbidi ugrunda g\u00f6re\u015fiji adam, patriot.<\/p><ul><li>Krylow \u00e7u\u0148\u0148ur watan\u00e7y bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Watan\u00e7y gyzlarmyz gurap \u00fdary\u015fy, \u00d6r\u00e4n nepis ellik-jorap \u00f6r\u00fc\u015fi. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"watan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00d6z watany\u0148a berilmeklik, \u00f6z watany\u0148a, halky\u0148a bolan-s\u00f6\u00fdgi, watan b\u00e4hbidi \u00fc\u00e7in gahryman\u00e7ylyk etmeklik, gerek \u00fderinde jany\u0148y gurban etmeklik.<\/p><ul><li>Meni\u0148 agam watan\u00e7ylyk ugrunda gahrymanlar\u00e7a gurban boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazlamak","meaning":"<div><p>Wazzyldyly ses etmek, wazzyldyly seslenmek, wazyrdamak.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fatary\u0148 oky Ata\u00fdry gelni\u0148 depesinden wazlap ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sanitar ma\u015fyny wazlap bar\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazlatmak","meaning":"<div><p>1. Wazzyldyly seslendirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gaty gygyrtmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li a\u00fdtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wazyrdamak","meaning":"<div><p>Wazyrdyly seslenmek, wazlamak.<\/p><ul><li>Ta\u00fdak onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden wazyrdap ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Samol\u00fdat wazyrdap ba\u015flanda, A\u00fdsoltan hi\u00e7bir zat du\u00fdmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazyrdatmak","meaning":"<div><p>Wazyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>D\u00f6rt sany atly gapdalymyzdan wazyrda\u015fyp ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazyrdy","meaning":"<div><p>Ot \u00fda-da gyzgyn demir bilen tagma basylanda, otly kesinde zy\u0148landa we \u015f. m. zatlary\u0148 zarbyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"wazzyk-wuzzuk","meaning":"<div><p>Di\u00fdjek zadyny a\u00e7yk, d\u00fc\u015fn\u00fckli a\u00fddyp bilme\u00fd\u00e4n adamy\u0148 dilini \u00e7ola\u015fdyryp s\u00f6zle\u00fd\u015fi, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da \u00e7aga \u00fda\u0148y dil \u00e7ykaranda, dilini \u00e7ola\u015fdyryp geple\u00fdi\u015f \u00fda-da gep organlaryny\u0148 biri \u00fdetmez\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n adamy\u0148 s\u00f6zle\u00fd\u015fi; sese \u00f6\u00fdk\u00fcnmegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 wazzyk-wuzzuk sesinden hi\u00e7 kim hi\u00e7bir zat d\u00fc\u015f\u00fcnmedi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazzyldamak","meaning":"<div><p>1. Wazzyldyly geplemek, s\u00f6zlemek, g\u00fcrlemek.<\/p><\/div><div><p>2. Wazzyldyly seslenmek. (k\u00f6plen\u00e7 si\u0148ek, ary, tomzak we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"wazzyldatmak","meaning":"<div><p>Wazzyldyly seslendirmek, wazzyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Primusyny wazzyldadyp otlady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazzylda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Wazzyldyly g\u00fcrle\u015fmek, s\u00f6zle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Wazzyldyly sesleni\u015fmek, ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Da\u015f-t\u00f6werekde si\u0148ekler wazzylda\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wazzyldy","meaning":"<div><p>Si\u0148egi\u0148, aryny\u0148 we \u015f. m. u\u00e7an wagtynda ganatyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses, primus we \u015f. m. zatlar \u00fdananda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u00fd","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmaklygy, gynanjy, gorky, agyry du\u00fdgularyny a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Meni getirip \u00f6\u00fd\u00fcmize ta\u015fladylar; ejeligim: -- Wa\u00fd, \u00e4kidi\u0148 -- di\u00fdip, a\u00fdylgan\u00e7 gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u00fd-wa\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wa\u00fd.<\/p><ul><li>Seni\u0148 wa\u00fd-wa\u00fdy\u0148 gutarmady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u00fdkyrmak","meaning":"<div><p>\u00abWa\u00fd-wa\u00fd\u00bb di\u00fdip \u00fda-da bolup duran hadysa, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Ine, onso\u0148 uru\u015f wakalaryndan g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015flan\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu waka okuw \u00fdylyny\u0148 basynda bolupdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u0148kyrmak","meaning":"<div><p>Urulmak, \u00fdenjilmek zerarly wa\u0148k-wa\u0148k edip seslenmek, \u00e7y\u0148samak (it we \u015fym. ha\u00fdwanlar hakynda).<\/p><ul><li>Salnan da\u015f g\u00fcj\u00fcge degdimi, n\u00e4tdimi, ol wa\u0148kyryp ga\u00e7dy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u0148kyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Urulmak, \u00fdenjilmek seb\u00e4pli wa\u0148k-wa\u0148k edi\u015fip gygyry\u015fmak, \u00e7y\u0148sa\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u0148lamak","meaning":"<div><p>1. Wa\u0148\u0148yldyly ses etmek, wa\u0148-wa\u0148 edip ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gepl. d. Birsyhly gepl\u00e4p, g\u00fcrl\u00e4p durmak.<\/p><ul><li>Ejeligimi\u0148 dili, hatardaky d\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 dili \u00fdaly, birsyhly wa\u0148lap dur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u0148latmak","meaning":"<div><p>1. Wa\u0148\u0148yldyly ses d\u00f6retmek, wa\u0148\u0148yldyly ses etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Gygyrtmak, a\u00fdtdyrmak.<\/p><ul><li>Ine derrew pri\u00fdomnigi wa\u0148ladyp bere\u00fdin. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>Metal zatlary\u0148 galta\u015fmagy \u00fda-da urulmagy zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n g\u00fc\u0148le\u00e7 ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>Wa\u0148\u0148yrdyly seslenmek, wa\u0148\u0148yrdyly ses emele gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>Wa\u0148\u0148yrdyly seslendirmek, wa\u0148\u0148yrdy d\u00f6retmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wa\u0148\u0148yrdyly sesleni\u015fmek, wa\u0148\u0148yrdyly sesler e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Ullakan ja\u0148y\u0148 we \u015f. m. g\u00fc\u00fd\u00e7li g\u00fc\u0148le\u00e7 sesi.<\/p><ul><li>E\u015fidil\u00fd\u00e4r ja\u0148lary\u0148 wa\u0148\u0148yrdy sesi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb jurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u015fyrdamak","meaning":"<div><p>Wa\u015fyr-wa\u015fyr edip seslenmek, wa\u015fyrdyly ses \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wa\u015fyrdatmak","meaning":"<div><p>Wa\u015fyrdyly seslendirmek, wa\u015fyrdyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Serdary\u0148 uzadan tur\u015fy hy\u00fdaryny wa\u015fyrdadandan so\u0148, Kelhany\u0148 bogazy biraz gi\u0148edi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>H\u00fcmmet wolostno\u00fd \u00fdarty sogany wa\u015fyrdadyp \u00e7e\u00fdn\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wa\u015fyrdy","meaning":"<div><p>K\u00e4\u015fir, kelem, hy\u00fdar \u00fdaly ter zatlar i\u00fdlende \u015fatyrdap \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"we","meaning":"<div><p>Ugurda\u015flygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz \u00fdaly ekinler-de emele gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 her \u00e4dimi\u0148 \u00e4hli ynsana \u015fatlyk we azatlyk \u00fdoluny a\u00e7\u00fdar. <span>(Ata Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"webal","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00fcna, \u00fdazyk.<\/p><ul><li>Eger ol kyrk g\u00fcnden b\u00e4rde \u00f6l\u00e4\u00fdse, webaly seni\u0148 bo\u00fdnu\u0148a. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6pekdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wehim","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 sal\u00fdan gorkusy, howp, hatar.<\/p><ul><li>Bir \u015fum tapylaram, agtygymy\u0148 hemme syryny \u00e4\u015fg\u00e4r eder, bu guda\u00e7ylygam bozular -- di\u00fdip, \u00f6z \u00fd\u00fcreginden wehim ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek bolsa, \u00f6l\u00fcm \u00fdada gelme\u00fd\u00e4r, gorky, wehim garasynam salma\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wehimli","meaning":"<div><p>Howply, gorkuly, hatarly.<\/p><ul><li>Be\u00fdle wehimli halda agzy\u0148a e\u00fdelik etmese\u0148 bolmaz! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Go\u015funlary\u0148 bary h\u00e4zirlensin, wehimli \u00fderlere patgul go\u00fdulsyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wehimlilik","meaning":"<div><p>Howplulyk, gorkulyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"wejera","meaning":"<div><p>1. Biabra\u00fd, masgara.<\/p><ul><li>Sen-\u00e4 ol bend\u00e4ni wejera ed\u00e4\u00fddi\u0148! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdyp, erbet, \u00fdaman.<\/p><ul><li>Wejera i\u015f etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6rk-g\u00f6rn\u00fc\u015fi ele\u015fan, sallam-sajak, betny\u015fan.<\/p><\/div>"},{"headword":"wejeralyk","meaning":"<div><p>Biabra\u00fdlyk, masgaralyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z hanlygyny gazanmak \u00fc\u00e7in hi\u00e7bir wejaralykdan ga\u00fddanok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wejeralyk bilen \u00f6lmeli borsu\u0148! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wekil","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 b\u00e4hbidini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan, birini\u0148 gara\u00fd\u015fyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n, ynanylan adam.<\/p><ul><li>Bular Da\u015fhowuzdan, Marydan, \u00c7\u00e4rjewden gelen wekillerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Wekil onu\u0148 adyny bloknotyna a\u00fdratyn bellik etdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir halky\u0148, \u00fdurdu\u0148 b\u00e4hbidi \u00fc\u00e7in i\u015fi, d\u00f6redijiligi bilen \u00f6z\u00fcni tanadan adam.<\/p><ul><li>Kemine z\u00e4hmetke\u015f halky\u0148 wekilidir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wekilhana","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wekillik.<\/p><\/div>"},{"headword":"wekillik","meaning":"<div><p>1. Wekili\u0148 wezipesini \u00fderine \u00fdetirmeklik, wekil bolmaklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 b\u00e4hbidini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan edara.<\/p><\/div>"},{"headword":"wekil\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wekillik.<\/p><ul><li>BMG-ni\u0148 Ba\u015f aszsamble\u00fdasynda guramany\u0148 \u00e4hli \u00e7lenleri wekil\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenista\u0148y\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wela\u00fdet","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddurdu\u0148 merkezinden uzakdaky \u00fda\u015fal\u00fdan \u00fderler, territori\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4bir d\u00f6wletlerde administratiw b\u00f6l\u00fcni\u015flik, \u00fdurdu\u0148 belli bir b\u00f6legi, oblasty.<\/p><ul><li>G\u00fclendam \u015eirwan wela\u00fdatyny\u0148 paty\u015fasyny\u0148 gyzydy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Gulluhany\u0148 Zakaspi wela\u00fdetine ygty\u00fdarly dikme boljagyny ynandyrypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"welbet","meaning":"<div><p>Mahmala me\u0148ze\u015f nah mata.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnek tikdirmek \u00fc\u00e7in welwet aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"weli","meaning":"<div><p>1. Dindar, keramatly.<\/p><ul><li>\u00d6wlady\u0148 itini bihal g\u00f6rme, olar welidirler -- di\u00fdip, \u00f6z ata-babasyny\u0148 olary mugt \u00fderden \u00fdallap gelenlerini \u00fdadyna saldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148\u00fcnden biliji, akyldar, k\u00f6pbilmi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"welilik","meaning":"<div><p>1. Dindarlyk, keramatlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Akyldarlyk, k\u00f6pbilmi\u015flik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u00fddan s\u00f6zleri-welilik s\u00f6zleri boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"welin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> weli1.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ernini sallap dur\u015funa syn ede\u0148de welin, emelsiz, erni suwly bolar -- di\u00fdip g\u00fcman ed\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7any\u0148 ynjyklygy hakkynda a\u00fddanlary\u0148 dogry welin, so\u0148ky\u0148 \u00f6ter\u00e4k bola\u00fdmasyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepa","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berlenlik, pe\u00fddaly, ha\u00fdyrly bolmaklyk.<\/p><ul><li>Biz da\u00fdhan wepasyna ynan\u00fdarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik geljek bize gujagyn gerdi, Her kim \u00f6z dostuny\u0148 Wepasyn g\u00f6rdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jepasyny \u00e7eken wepasyny g\u00f6rer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepadar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wepaly.<\/p><ul><li>Eger \u015fe\u00fdle bolsa \u00f6z s\u00f6\u00fdg\u00fcsine Wepadar bir s\u00f6\u00fdg\u00fcli tapan bolsa\u0148, meni\u0148 ol ara d\u00fc\u015fm\u00e4ge hakym \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepadarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wepalylyk.<\/p><ul><li>\u00d6wezi\u0148 G\u00f6rogla we \u00c7andybil halkyna bolan wepadarlygy g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepaly","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada t\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berlen. Pe\u00fddaly, ha\u00fdyrly, wepadar, ynamdar.<\/p><ul><li>Watany\u0148a Wepaly bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepalylyk","meaning":"<div><p>Wepada durnuklylyk, ynamlylyk, ha\u00fdyrlylyk, pe\u00fddalylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ertekilerini\u0148 we heka\u00fdalaryny\u0148 i\u00e7inde ga\u00fdduwsyzlyk, wepalylyk h\u00e4si\u00fdetde bolan gahrymanlar di\u0148le\u00fdjileri\u0148 dykgatyny \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Emma dogry s\u00f6zli, tutan\u00fderli Tokga \u00f6z wepalylygyny tassyklamak \u00fc\u00e7in bo\u00fdun aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepasyz","meaning":"<div><p>Wepa, pe\u00fdda, ha\u00fdyr berme\u00fd\u00e4n; biwepa, ykrarsyz.<\/p><ul><li>Eger-de Jygaly beg wepasyz bolup \u00e7yksa, her wagt hem muny iline \u00fdetirmese bolar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wepasyzlyk","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fds \u00fd\u00fcrekden berilmezlik, Wepaly d\u00e4llik, ykrarsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"werdi\u015f","meaning":"<div><p>Bir zada bolan endik.<\/p><ul><li>Tur-otura \u00fdaradan so\u0148 n\u00e4tdiler? \u00ddumu\u015f bu\u00fdrup, i\u015fe werdi\u015f etdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplum)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderler paty\u015fa soldatlaryny\u0148 nyzama werdi\u015f ed\u00fd\u00e4n me\u00fddan\u00e7asy bolupdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wes-we\u00fdran","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd we\u00fdran bolan; Harap.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4heri du\u015fmanlar wes-we\u00fdran edipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wessalam","meaning":"<div><p>Ba\u015fga zat \u00fdok, tamam, gutardy, so\u0148y.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148iljek du\u00fddury\u015f bererler, wessalam!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wes\u00fdet","meaning":"<div><p>Wagyz, nesihat, mashalat, tab\u015fyryk.<\/p><\/div>"},{"headword":"wes\u00fdetnama","meaning":"<div><p>\u00ddazuw \u00fcsti bilen berlen wes\u00fdet.<\/p><ul><li>Poltaraskini\u0148 wes\u00fdetnamasy elinde tutan \u00c7erni\u015fow tribuna \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"weteran","meaning":"<div><p>K\u00f6p uru\u015flara gatna\u015fan tejribeli, k\u00f6ne ur\u015fujy.<\/p><ul><li>Biz Be\u00fdik Watan\u00e7ylyk ur\u015funy\u0148 weteranlary bilen du\u015fu\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"weterinar","meaning":"<div><p>Mal doktory, weterinari\u00fdadan spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"weterinari\u00fda","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwan keselleri hem-de olary bejermeklik hakynda ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"wezipe","meaning":"<div><p>1. Belli bir borjy \u00fderine \u00fdetirmek bilen baglany\u015fykly g\u00fcll\u00fck.<\/p><ul><li>Ownuk feodallar ofiserlik wezipelerini alypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryh)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderine \u00fdetirilmeli i\u015f, bor\u00e7, maksat.<\/p><ul><li>Okuwlaryny wagtynda ta\u00fd\u00fdarlamak we \u00fdolda\u015flaryna g\u00f6relde bolmak her bir pioneri\u0148 esasy wezipesidir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmekligi, \u00e7\u00f6zmekligi talap ed\u00fd\u00e4n mesele.<\/p><ul><li>A\u015fyr seni\u0148 \u00f6\u0148\u00fc\u0148de jogapk\u00e4rli wezipe dur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wezipeli","meaning":"<div><p>Bir wezip\u00e4, k\u00e4re e\u00fde bolan.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsy-da bolsa onu\u0148 \u00fdokary wezipeli adamlardan biri bolup, jogapk\u00e4rli orunda i\u015fle\u00fd\u00e4ni bellidi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wezipeparaz","meaning":"<div><p>Wezipe \u00fcst\u00fcnde \u00e7aly\u015f\u00fdan, wezipe \u00fcst\u00fcnde dala\u015f ed\u00fd\u00e4n, uly wezipelerde bolmagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"wezir","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Paty\u015fany\u0148 maslahat\u00e7ysy, \u00fdurdy edara etmekde paty\u015fany\u0148 \u00fdakyn k\u00f6mek\u00e7isi, ge\u0148e\u015fdary.<\/p><ul><li>Wezir ogully bolanyna k\u00f6p \u015fatlanypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Bir \u00fderden gelen gelmi\u015fege \u015fe\u00fdle emel berenine wezirleri gynandylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wezir-wekil","meaning":"<div><p>Wezirleri\u0148 we wekilleri\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Magtymguly, \u015fany\u0148 wezir-wekillerini\u0148 yzly-yzyna \u00fdagdyr\u00fdan \u00e7yl\u015fyrymly soraglaryna pert-pert jogap ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00ab\u00dda\u015f Kommunist\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wezirlik","meaning":"<div><p>Weziri\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Tahyry\u0148 kakasy Bahyr Babajan paty\u015fa wezirlik edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00e7","meaning":"<div><p>1. T\u00e4r, \u00fdagda\u00fd, ala\u00e7, \u00fdol.<\/p><ul><li>Ah \u00e7ekip tapmady gitm\u00e4ni\u0148 wejin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zat, derek.<\/p><ul><li>Men-a Jereni hi\u00e7bir we\u00e7den hem hasap edemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 soragy mama hi\u00e7bir we\u00e7den t\u00e4sir etmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Maza, ugur.<\/p><ul><li>I\u015fd\u00e4sini\u0148 hem, i\u00fd\u015fini\u0148-i\u00e7i\u015fini\u0148 hem we\u00e7i bolmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, \u00c7eki\u015fm\u00e4n-Beki\u015fmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00fd","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 ge\u0148 galmaklyk, ha\u00fdran galmaklyk \u00fdaly i\u00e7ki du\u00fdgusyny a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>We\u00fd, m\u00f6jek dost, seni\u0148 habary\u0148 \u00fdokmy? <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>We\u00fd -- di\u00fdip sypybilmersi\u0148, sen meni\u0148 soragyma jogap ber! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00fd-we\u00fd","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 i\u00e7ki du\u00fdgularyndan: Ge\u0148 galmaklygy, ha\u00fdran galmaklygy, \u00fdadawlygy, agyry du\u00fdgulary a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>We\u00fd-we\u00fd, be\u00fdle zat bolmaz ahyry. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00fdran","meaning":"<div><p>Berbat bolan, sandan \u00e7ykan, harap bolan, \u00fdumrulan, \u00fdykylan, za\u00fdalanan, \u00e7a\u015fan.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li titremeginden obalar hem \u015f\u00e4herler we\u00fdran bol\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00fdranlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> we\u00fdran\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Guduzlary \u00fdere \u00fdegsan etmejek, g\u00fcl \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fclk\u00e4ni eder we\u00fdranlyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u00fdran\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 hojalykda, ykdysady\u00fdetde b\u00fctinle\u00fdin harap, za\u00fda edilmeklik, we\u00fdran edilmeklik, berbat\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Ol uru\u015f oduny\u0148 \u00fdeten \u00fderind\u00e4ki we\u00fdran\u00e7ylyklary on\u00e7akly akylyna getirip bime\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"we\u015fe\u0148-we\u015fe\u0148","meaning":"<div><p>Gereginden artyk n\u00e4\u00e7e di\u00fdse\u0148 k\u00f6p, bol.<\/p><ul><li>Pul di\u00fdeni\u0148 we\u015fe\u0148-we\u015fe\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wise-admiral","meaning":"<div><p>Kontr-admiral we admiral \u00e7inlerini\u0148 aralygyndaky harby admirallyk, at, \u00e7in.<\/p><\/div>"},{"headword":"wise-admirallyk","meaning":"<div><p>Wise-admiraly\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"wise-prezident","meaning":"<div><p>Prezidenti\u0148 orunbasary, k\u00f6mek\u00e7isi.<\/p><\/div>"},{"headword":"wise...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00aborunbasar, k\u00f6mek\u00e7i\u00bb manasyny ber\u00fd\u00e4n birinji b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"wiza","meaning":"<div><p>1. Gulluk wezipesind\u00e4ki adamy\u0148 dokumente \u00fdazan belligi.<\/p><ul><li>Arza wiza go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdurda barmaga \u00fda-da ondan \u00e7ykyp gitm\u00e4ge, \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7m\u00e4ge ygty\u00fdar, rugsat berlenligini\u0148 pasportda bellenmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"wizirlemek","meaning":"<div><p>Dokumenti\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne wiza go\u00fdmak, ygty\u00fdar bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wizirlenmek","meaning":"<div><p>Dokumenti\u0148 \u00fd\u00fczine wiza go\u00fdulmak, ygty\u00fdar berilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wi\u00fd","meaning":"<div><p>Arman \u00e7ekmeklik, ge\u0148 galmaklyk, gynanmaklyk \u00fdaly i\u00e7ki du\u00fdgulary a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Wi\u00fd kakasyny\u0148 a\u00fdd\u00fdanyny, burnu\u0148 hapasy bolany \u00fc\u00e7in, ony kesip zy\u0148jakmy? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hatyja ony g\u00f6renden i\u00e7ini \u00e7ekip: --Wi\u00fd, bu n\u00e4 bolu\u015f? di\u00fdip, ondan sorady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wokal","meaning":"<div><p>A\u00fddyma degi\u015fli bolan, a\u00fdtmaklyga ni\u00fdetlenen.<\/p><\/div>"},{"headword":"wokalist","meaning":"<div><p>Wokal sungatyndan spesialist, a\u00fddym\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"wokalizasi\u00fda","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Di\u0148e \u00e7ekimli sesler bilen a\u00fddym a\u00fdtma.<\/p><\/div>"},{"headword":"wokalizm","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> \u00c7ekimli sesleri\u0148 sistemasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"wolostno\u00fd","meaning":"<div><p>Wolost \u00e7inownigi, h\u00e4kimi.<\/p><ul><li>Wolostno\u00fdlar, \u00e7inownikler \u00e7ykmak\u00e7y bolanda, polkownik elini daldalady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wyjyrdamak","meaning":"<div><p>Wyjyrdyly g\u00fcrlemek, \u00e7alt-\u00e7alt d\u00fc\u015fn\u00fcksiz g\u00fcrlemek, geplemek.<\/p><ul><li>Ol ena\u00fdyja wyjyrdady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wyjyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wyjyrdyly g\u00fcrlesmek, geple\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol dillerine \u00f6zleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4ndirler-d\u00e4, oglanjyklar wyjyrda\u015fyp o\u00fdna\u015fyp \u00fd\u00f6rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wyjyrdy","meaning":"<div><p>\u00c7alt-\u00e7alt d\u00fc\u015fn\u00fcksiz edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrg\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wyzzyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wyzzylda\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzyrdamak","meaning":"<div><p>Wyzyrdyly ses \u00e7ykmak, wyzyr-wyzyr edip seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wyzyrdyly ses edi\u015fmek, wyzyr-wyzyr edi\u015fip sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzyrdy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> wyzzyldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzzyldamak","meaning":"<div><p>Wyzyldyly ses etmek, wyz-wyz edip seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"wyzzylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Wyzzlydyly ses edi\u015fmek, wyz-wyz edi\u015fip sesleni\u015fmek, wyzla\u015fmak.<\/p><ul><li>M\u00f6r-m\u00f6jekler wyzzylda\u015fyp u\u00e7\u00fdardylar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wyzzyldy","meaning":"<div><p>Si\u0148egi\u0148, k\u00e4bir m\u00f6r-m\u00f6jekleri\u0148 u\u00e7up \u00fd\u00f6ren wagtynda ganatyny\u0148 ed\u00fd\u00e4n sesi.<\/p><ul><li>Hany, ary, sen derrew baryp, pili\u0148 gulagyna ho\u015f owazly wyzzyldy\u0148y et. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wy\u015fy-wy\u015fy","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fdan e\u015fidil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 sesi, uzakdan \u00fduwa\u015fja gulaga gel\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>Gulagyna bir wy\u015fy-wy\u015fy ilse ol daraklygyna galyp, \u00fdeke \u00f6\u00fdlini\u0148 horazy \u00fdaly hekerjepl\u00e4p, da\u015f-t\u00f6weregine sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mundan bir a\u00fd ozal \u00fdat tutan go\u015fgusyna seredip, \u00f6zini k\u00f6\u015fe\u015fedirm\u00e4ge \u00e7aly\u015fsa-da, bulary\u0148 wy\u015fy-wy\u015fysy, hikir-hikiri \u00fd\u00fcregine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wy\u017edan","meaning":"<div><p>Ha\u00fda-\u015ferim, ynsap, adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Eger kalby\u0148 wy\u017edany bar adam bolsa, be\u00fdle s\u00f6zleri \u00e7ekip \u00e7ydamazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"wy\u017edanly","meaning":"<div><p>Sap \u00fd\u00fcrekli, ynsaply, adamk\u00e4r\u00e7ilikli.<\/p><\/div>"},{"headword":"wy\u017edanlylyk","meaning":"<div><p>Sap \u00fd\u00fcreklilik, ynsaplylyk, adamk\u00e4r\u00e7iliklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"wy\u017edansyz","meaning":"<div><p>Wy\u017edany bolmadyk, ynsapsyz, ahlaksyz, adamk\u00e4r\u00e7iliksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"w\u00e4","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy, gorkmagy a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>Ol \u00abw\u00e4. . .\u00bb edip w\u00e4girdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"w\u00e4giri\u015fmek","meaning":"<div><p>Gorkudan \u00fda\u0148a a\u00fdylgan\u00e7 ses edi\u015fip gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Gal\u00fda we onu\u0148 jigileri, obany\u0148 be\u00fdleki \u00e7agalary ejelerine \u00fdapy\u015fyp w\u00e4giri\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"w\u00e4girmek","meaning":"<div><p>Gorkudan \u00fda\u0148a a\u00fdylgan\u00e7 ses edip gygyrmak.<\/p><ul><li>Ol birden w\u00e4girip, \u00fderinden turdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"w\u00e4girtmek","meaning":"<div><p>Gorkudan \u00abw\u00e4. . .\u00bb etdirip gygyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"w\u00e4h","meaning":"<div><p>Gorkuzmaklygy a\u0148lad\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"w\u00e4k","meaning":"<div><p>Awunmak, agyry du\u00fdgusyny azlad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>W\u00e4k-le, gelneje! Go\u00fdbersene elimi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgtly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"w\u00e4\u015fi","meaning":"<div><p>Degi\u015fgen, b\u00e4l\u00e7ik, o\u00fdun\u00e7y.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge \u00e7ekilme\u00fdan w\u00e4\u015fi bir \u00fdigitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"w\u00e4\u015filik","meaning":"<div><p>Degi\u015fkenlik, b\u00e4l\u00e7ilik, o\u00fdun\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>A\u015fyr o\u0148a \u00e4hmi\u00fdet berm\u00e4n w\u00e4\u015filige saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ybadat","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Bir \u00abkeramata\u00bb \u00fd\u00fczlenme we \u015fonda okal\u00fdan doga.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcz\u00fcni kybla tutup, ybadata ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol ybadat edil\u00fd\u00e4n \u00fderlere baryp g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Adamlar \u00f6zlerini\u0148 i\u0148 gowy ge\u00fdimlerini ge\u00fdip, g\u00fcndiz ybadatyna gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ybadathana","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Doga okal\u00fdan, ybadat edil\u00fd\u00e4n ja\u00fd, metjit.<\/p><ul><li>Ybadathanany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden ki\u00e7ir\u00e4k \u00fdap ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Men ybadathana gidenimde, me\u00fdhanany\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdol salma\u00fdaryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ybaly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gowy, artyk, gel\u015fikli, \u00fdag\u015fy.<\/p><ul><li>Men it sarkydyny i\u00e7ip sagalanymdan, \u00f6lenimi ybaly g\u00f6rerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ybarat","meaning":"<div><p>Bir \u00fda-da bir topar zatdan d\u00fcz\u00fclen, emele gelen, bir topar zady \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan.<\/p><ul><li>Sekiz adamdan ybarat d\u00f6wek\u00e7iler brigadasy d\u00fcz\u00fclip, brigadany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy hem S\u00e4het bellendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bular b\u00e4\u015f-on adamdan ybarat bir topar bolup bar\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol, \u015fol g\u00fcn\u00e4ni\u0148 n\u00e4meden ybaratdygyny a\u0148\u015fyryp bilmedi. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcnler Geler)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ki\u00e7ir\u00e4k, \u00fc\u00e7 otagdan ybarat ja\u00fdy bardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygal","meaning":"<div><p><span>Meteorologi\u00fda<\/span> Gar, \u00fdagy\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n atmosfera \u00e7ygy, nemi.<\/p><ul><li>Pagtlarymyzy ygal astynda galdyrman, tiz gutarjagymyza \u015fek-\u015f\u00fcbhe \u00fdokdur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fdyl gy\u015fy\u0148 so\u0148unda ygal k\u00e4n d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fdaz ir \u00e7ykypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gy\u015f a\u00fdlarynda ygaly\u0148 \u00fdagmagyna seredilip, dowarlar g\u00fcna\u015fa \u00fda-da ondan hem se\u00fdrek suwa \u00fdakyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Be\u00fdle-de bir ygally \u00fdaz bolarmy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygallyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p ygal d\u00fc\u015fmeklik, \u00fdagynlyk, \u00fdagmyrlyk, \u00e7yglyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bagtyna \u00fdazymyz ygallyk bola\u00fdsa-ha ne \u00fdag\u015fy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00fdyl ygallyk \u00fdyl boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygalsyz","meaning":"<div><p>Ygal d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n, \u00fdagmyrsyz, gurak.<\/p><ul><li>Gojalary\u0148 a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, rewol\u00fdusi\u00fdadan ozal bir \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe nebit tapmak, ygalsyz \u00fdazda k\u00f6melek tapandan ena\u00fdy d\u00e4l ekeni. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygtybar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ynam.<\/p><ul><li>Ryza \u015fahy\u0148 ygtybaryndan d\u00fc\u015fdi, gullukdan kowuldy. <span>(A. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygtybarly","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ynamly.<\/p><ul><li>Bize gerek adam-ygtybarly adam bolmaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>I\u015fde barlanan, ygtybarly adamlardan kim bar? <span>(A. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygtybarlylyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ynamlylyk.<\/p><ul><li>I\u015fe ygtybarlylyk bilen \u00fdapy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygtybarsyz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ynamsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"ygtybarsyzlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ynamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ygty\u00fdar","meaning":"<div><p>1. Bir zada bolan erk, hak-hukuk, e\u00fde\u00e7ilik.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 \u015fe\u00fdle ygty\u00fdaryny ele almak, di\u0148e \u00fder ussatlaryny\u0148 i\u015fidir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Biz A\u00fddurdyny \u00f6z ygty\u00fdaryna go\u00fdmadyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Rugsat, jogap, m\u00fcmkin\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Ygty\u00fdar berse\u0148iz, jogapdan \u00f6\u0148\u00fcrti bir soragym bar! <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ygty\u00fdar berse\u0148iz, \u00e7a\u00fd oturda\u00fdyn, stolu\u0148 \u00fcst\u00fcne sa\u00e7ak \u00fdaza\u00fdyn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygty\u00fdarly","meaning":"<div><p>1. Bir zada hak-hukugy bolan, erki bar bolan, hakly.<\/p><ul><li>Men indi doly ygty\u00fdarly harby na\u00e7alnik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol n\u00e4me, ygty\u00fdarly adam isl\u00e4n \u00fderine gir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Rugsat berlen, m\u00fcmkin\u00e7ilik berlen, jogaply.<\/p><\/div>"},{"headword":"ygty\u00fdarlylyk","meaning":"<div><p>Bir zada bolan e\u00fde\u00e7ilik, erklilik.<\/p><ul><li>Ol ruhy \u00e4lemine ygty\u00fdarlylyk etjek bolup synany\u015fdy, emma ba\u015farmady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygty\u00fdarsyz","meaning":"<div><p>1. Ygty\u00fdary, erki bolmadyk, hukuksyz, haksyz.<\/p><ul><li>O\u0148a di\u00fdeni\u0148 ha\u00fdry \u00fdok, ol bir ygty\u00fdarsyz adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Rugsatsyz, biygty\u00fdar, jogapsyz.<\/p><ul><li>Ol, menden ygty\u00fdarsyz awa gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Erke, ygty\u00fdara bagly bolmadyk, erksiz.<\/p><ul><li>Goja ba\u015fyny ygty\u00fdarsyz a\u015fak saldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni e\u015fidenimden, g\u00f6z\u00fcmden ygty\u00fdarsyz \u00fda\u015f gidenini du\u00fdman galdym. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol kellesini ygty\u00fdarsyz \u00fda\u00fdkady. <span>(A. Geldi\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygty\u00fdarsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7bir zada ygty\u00fdar, rugsat, erk edip bilmezlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erke, ygty\u00fdara bagly bolmazlyk, erksizlik.<\/p><ul><li>Ol \u015fu \u00fderde \u00f6z g\u00f6z\u00fcnden ygty\u00fdarsyzlykda d\u00f6k\u00fclen \u00fda\u015f damjalaryny eli bilen syrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygym-sagym","meaning":"<div><p>B\u00f6lek-b\u00f6lek, onda-munda, pytra\u0148\u0148y, dagynyk.<\/p><ul><li>Mawy gapylarda \u00fcst\u00fcni garanjaklady, ygym-sagym \u00fdatan zatlary galdyry\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ygy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddeli\u0148, \u015femaly\u0148 ygyna gag\u015fa\u015fmak.<\/p><ul><li>Gulpaklary iki gulugyny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapyp, \u00fdele ygy\u015fyp dur\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fsiz a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, bik\u00e4r gapy-gapy a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek biderek ente\u015fmek.<\/p><ul><li>Bu ygy\u015fy bilen ol ahyry bir bela\u0148 \u00fcst\u00fcnden barar. <span>(A. Go\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yg\u015fyldamak","meaning":"<div><p>Yg\u015fyldyly ses \u00e7ykmak, yg\u015fyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alar yg\u015fyldap, \u00f6w\u015fin at\u00fdar bag \u00fdaly. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bugda\u00fd \u015femala yg\u015fylda\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yg\u015fyldatmak","meaning":"<div><p>Yg\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak, yg\u015fyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Myla\u00fdym \u015femal \u00f6ws\u00fcp, aga\u00e7lary\u0148 \u015fahalaryny yralap, \u00fdapraklaryny yg\u015fyldad\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fajyk \u00fdel ekinleri yg\u015fyldad\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yg\u015fylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yg\u015fyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dderden \u00fda\u0148y \u00e7ykan \u00fdylaklar, ajy \u00fduwalar \u015femala yg\u015fylda\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6k ma\u00fdsalar yg\u015fylda\u015f\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yg\u015fyldy","meaning":"<div><p>\u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00fdeli\u0148 yrgyldatmagy, olary\u0148 biri-birine degmegi zerarly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ol, \u015f\u00e4heri\u0148 g\u00f6k aga\u00e7syz oturmagyna, \u00e7agalary\u0148 g\u00f6k \u00fdaprakly aga\u00e7lary\u0148 yg\u015fyldysyny e\u015fitmezliklerine \u00e7ydap bilme\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu sapar gelmedi \u00fda\u0148ky \u00e7yg\u015fyldy, Di\u00fddik \u00e7\u00f6p-\u00e7alamlar ed\u00fd\u00e4r yg\u015fyldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yhlas","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir i\u015fe bolan janypgyn, h\u00f6wes, ak\u00fd\u00fcreklilik bilen gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Yhlas bilen \u00fdapy\u015fanlar her zada, \u00fdeti\u015fer hemi\u015fe maksat-myrada. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Yhlas bilen aglasa\u0148, sokur g\u00f6zden \u00fda\u015f \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yhlasly","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir i\u015fe bolan janypke\u015flik, ak\u00fd\u00fcreklilik, h\u00f6weslilik.<\/p><ul><li>Bular \u00f6z\u00fcni\u0148 i\u015fe yhlaslylyklary bilen fabrigi\u0148 i\u0148 hormatly adamlary bolup \u00fdeti\u015fdiler. <span>(A. Dudy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>T\u00e4jig\u00fcl iki\u0148izi\u0148 yhlaslylygy\u0148yz hemme syry\u0148 \u00fcst\u00fcni a\u00e7dy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yhlassyz","meaning":"<div><p>Janypke\u015flik bilen garama\u00fdan, h\u00f6wessiz \u00fdapy\u015f\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"yhlassyzlyk","meaning":"<div><p>Janypke\u015flik bilen garamazlyk, h\u00f6wessiz \u00fdapy\u015fmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"yk","meaning":"<div><p>1. \u00ddeli\u0148 ugry.<\/p><ul><li>T\u00fcsseler yga bakan hereket ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eemaly\u0148 ygy bilen dymyljyk \u00e7yglygy\u0148 l\u00e4bigi\u0148 ysy gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdy\u0148, ha\u00fdaty\u0148 we \u015f. m. \u00fdel, \u015femal degme\u00fd\u00e4n tarapy.<\/p><ul><li>Bu wagt kontorany\u0148 yk \u00fd\u00fcz\u00fcnde 4-5 sany \u00fda\u015fuly bir \u00fda\u015f \u00fdigidi\u0148 oka\u00fdan gazetine da\u0148 salyp otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykbal","meaning":"<div><p>1. Kysmat, \u00fdazgyt, t\u00e4le\u00fd, takdyr.<\/p><ul><li>Ykbalymdakyny g\u00f6rerin, takdyra ten bererin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 ykbaly\u0148a perwa\u00fdsyz garap bilmen ahyry! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Durmu\u015f, \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Ertir burowy\u0148 ykbalyny\u0148 barlag g\u00fcn\u00fcdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>O\u0148a biz ekinlerimizi\u0148 ykbalyny ynanyp bilmeris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykbalda\u015f","meaning":"<div><p>Ykbaly, \u00fdazgydy bir me\u0148ze\u015f bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdeli\u0148 ugruna gidermek, \u015femala galgatmak, \u00fdelpetmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek gulpaklary\u0148 ykdyryp \u00fdele. \u00c7agajyklar o\u00fdna\u00fdarlar ena\u00fdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gum \u00dde\u0148il\u00fd\u00e4r)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini bik\u00e4r entetmek, biderek \u00fdere entetmek, gapy-gapy gezdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykdysady","meaning":"<div><p>Ykdysady\u00fdete degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>A\u00fdry-a\u00fdry d\u00f6wletleri\u0148 arasyndaky ykdysady aragatna\u015fyklar gi\u0148el\u00fd\u00e4rler. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdok, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykdysady\u00fdet","meaning":"<div><p>1. Jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6nd\u00fcriji g\u00fc\u00fd\u00e7leri \u00f6s\u00fc\u015f derejesine la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fygyny\u0148 jemi.<\/p><ul><li>Watany\u0148 ykdysady\u00fdetini, medeni\u00fdetini \u00fdokary derej\u00e4 g\u00f6termek her hili bombadan g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcr\u00e4k. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hojalyk i\u015flerini\u0148 bir pudagyny\u0148 gurlu\u015fy, strukturasy we \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Aragatna\u015fyk seri\u015fdelerini\u0148 ykdysady\u00fdeti.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hojalyk durmu\u015fyny\u0148 bir pudagyny \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylmy sapak, ders.<\/p><ul><li>3-4-nji sagat ykdysady\u00fdet sapagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykdysat\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Ykdysady\u00fdet ylmy bo\u00fdun\u00e7a spesialist.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykgyn","meaning":"<div><p>\u00ddeli\u0148 ygyna \u00fdygnanan ma\u00fdda saman.<\/p><ul><li>Zogdurylyp gel\u00fd\u00e4n s\u00f6rt\u00fck \u00fdeli d\u00fcrk\u00fc\u00e7 urpaklary ondan-o\u0148a g\u00f6\u00e7\u00fcrip, \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4g\u00e4ni samany\u0148 ykgyny \u00fdaly sowur\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjam","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n \u00fderbe-\u00fder, amatly, \u00e7emeli, o\u0148a\u00fdly.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen tirsegini \u00fdassyga ykjam orna\u015fdyrdy-da, sag eli bilen murtlaryny sypala\u015fdyrmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7e\u00fde, ykjam g\u00f6wresini gabak astynda \u00e7ala synlady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Berk, pugta, ynamly, h\u00fc\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaklaryny \u00fdere ykjam bas\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148i gaty ykjam saklamalysy\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjamak","meaning":"<div><p>1. Galgamak, \u00f6w\u00fcsmek, \u00fdelkildemek, yranmak, \u00fdelpemek.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 altyn sa\u00e7yny\u0148 tylla torlary ykja\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bikar ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek, biderek gezmek, s\u00f6w-s\u00f6w syryp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>E\u00fdl\u00e4k be\u00fdl\u00e4k ykjamany indi azalt! <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjamlamak","meaning":"<div><p>Ykjam etmek, ta\u00fdyn edip go\u00fdmak, ta\u00fd\u00fdarlamak, tijemek.<\/p><ul><li>Ol galo\u015fyny ykjamlap, P\u00e4lwan agany\u0148 oturan tarapyna seretdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Oglanlar, go\u015f haltalary\u0148yzy ykjamlap, \u00e7adyry\u0148yzy derrew s\u00f6k\u00fc\u0148! <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjamlanmak","meaning":"<div><p>Ykjam bolmak, ta\u00fd\u00fdarlanmak, tijenmek, h\u00e4zirlenmek.<\/p><ul><li>B\u00fcrg\u00fct ganatlaryny \u00fdygyrdy, ykjamlandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Oturanlar gurdu\u0148 sesini e\u015fiden go\u00fdun \u00fdaly birden gobsundylar, Hekimi\u0148 \u00e4\u0148ed\u00fd\u00e4n tarapya bakyp ykjamlandylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjamla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ykjam bolu\u015fmak, tijelip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Da\u00fdananda Alekse\u00fdi\u0148 a\u00fdagy, Ykjamla\u015fdy elind\u00e4ki ta\u00fdagy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykjamlyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7emelilik, o\u0148a\u00fdlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ta\u00fd\u00fdarlyk, h\u00e4zirlik, tijelenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykjatmak","meaning":"<div><p>1. Galgatmak, \u00f6w\u00fcsd\u00fcrmek, \u00fdelkildetmek.<\/p><ul><li>Ol heniz gulpagyny \u00f6rm\u00e4n, arpa ma\u00fdsasy \u00fdaly ykjadyp \u00fd\u00f6rk\u00e4, oglum bolupdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Myla\u00fdym bahar \u015femaly onu\u0148 egnind\u00e4ki sal-sal bolup giden donuny ykjadyp biljek g\u00fcmany \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bessir gy\u0148ajyny ykjadyp, uly gykylyk edip ja\u00fda girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Balkan daglaryny\u0148 \u00fcst\u00fcni syryp gel\u00fd\u00e4n sowuk \u015femal Nurjahany\u0148 mele s\u00fct\u00fck \u00fdaglykdan \u00e7ykyp duran gara z\u00fclp\u00fcni ykjad\u00fdardy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bik\u00e4r entetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykja\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Ygy\u015fyp-durmak, \u00fdeli\u0148 ugruna galga\u015fmak, \u00fdelkilde\u015fmek, \u00fclp\u00fclde\u015fmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 depesinde bolsa sarymtyl g\u00fcller ykja\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Z\u00fclp \u00fderine go\u00fdberen topbak sa\u00e7lar ykja\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir topar bolup bik\u00e4r ente\u015fip \u00fd\u00f6rmek, i\u015fsiz a\u00fdlany\u015fyp \u00fd\u00f6rmek, ka\u0148ka\u015fyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"yklamak","meaning":"<div><p>\u00ddelden sowa durmak, \u00fdelden gizlenmek, \u00f6z\u00fc\u0148i yk \u00fdere \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Howany\u0148 sowuklygyna garaman, \u00fdene k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcler diwary yklap, \u00f6zlerini\u0148 hemi\u015feki gyzgala\u0148ly o\u00fdunlaryny o\u00fdna\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yklatmak","meaning":"<div><p>Yk \u00fderde \u00fdelden gorandyrmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u00fdurtda mallary ykladara \u00fder \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Yk \u00fderde \u00fdelden gorany\u015fyp durmak, yk tarapa ge\u00e7i\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"yklym","meaning":"<div><p>\u00c4lem, jahan, d\u00fcn\u00fd\u00e4, il.<\/p><ul><li>Ol b\u00fctin yklyma \u00f6z\u00fcni tanatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>U\u00e7up \u00f6zi \u00fdasan samol\u00fdot bilen, G\u00fcndizler yklymdan-yklyma gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykmak","meaning":"<div><p>1. Galgamak, ga\u00fdmalamak, \u00fdelpildemek.<\/p><ul><li>Asmanda b\u00f6lejik bulutlar yg\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biderek ent\u00e4p \u00fd\u00f6rmek, s\u00f6w-s\u00f6w syryp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Ol so\u0148ky wagtlarda ykmaga ba\u015flady. It \u00fdaly ykmakdan birn\u00e4\u00e7e \u00e7arygym tozdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gum gapdala sowlup, uzyn \u00e4dikleri bilen iki baka ykdy. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykmalamak","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f, \u00fd\u00f6r\u00e4p gezim etmek, bo\u015f gezmelemek, iki baka \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u015eol mahal \u00f6\u00fdden \u00e7ykan bir gara salgym bolup, o\u00fdan-bu\u00fdan ykmalady-da, bu ikisini\u0148 yklap duran diwaryna \u00fdakynla\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykmanda","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fds\u00fcz-ilsiz ent\u00e4p \u00fd\u00f6ren, sergezdan.<\/p><ul><li>Ol \u00abykmanda\u00bb di\u00fden lakamy bir \u00fderde mekan tutmazlykdan aldy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> S\u00f6w-s\u00f6w syryp \u00fd\u00f6ren, biderek ent\u00e4p \u00fd\u00f6ren, gezegen.<\/p><ul><li>Elli\u0148 ra\u00fdonda i\u015fl\u00e4n wagty g\u00f6ren \u00fderden kowlup, ol i\u015fden-ol i\u015fe ge\u00e7ip \u00fd\u00f6ren ykmandadygyny ozaldan m\u00e4limdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Menem bir gezip \u00fd\u00f6ren ykmanda d\u00e4l ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykmandalyk","meaning":"<div><p>Ykmandany\u0148 \u00fdagda\u00fdy, ygyp \u00fd\u00f6rmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykrar","meaning":"<div><p>Wada, lebiz, \u00e4ht, \u00e4htibar.<\/p><ul><li>\u00dda\u015flary\u0148 ykrarlaryny\u0148 sementli b\u00f6wet \u00fdaly sarsmazdygyny men \u00fdag\u015fy bil\u00fd\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ykrary\u0148dan d\u00e4nse\u0148, ile me\u0148ze\u015f \u00f6lmersi\u0148, za\u0148\u0148ar! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ynsanmydyr ykraryndan, s\u00f6z\u00fcnden d\u00e4nip her g\u00fcn \u00e7ar tarapa \u00e7ap\u00fdanlar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykrarly","meaning":"<div><p>S\u00f6z\u00fcnde dur\u00fdan, bir s\u00f6zli, wadasyny \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, lebizli, \u00e4htibarly.<\/p><ul><li>Metbugat organlary i\u0148 ykrarly, i\u0148 \u00e4htibarly, sy\u00fdasy ta\u00fddan durnukly we bizi\u0148 i\u015fimize wepaly i\u015fg\u00e4rleri\u0148 elinde bolmalydyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykrarlylyk","meaning":"<div><p>Ykrary barlyk, bir s\u00f6zl\u00fclik, lebizlilik, \u00e4htibarlylyk.<\/p><ul><li>Sende s\u00e4hel\u00e7ejik wepalylyk, ykrarlylyk du\u00fdgusy bar bolsa, onda seni\u0148 be\u00fdni\u0148 i\u0148 \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4n \u00fderini bejerm\u00e4ge bizde \u00fdeterlik g\u00fc\u00fd\u00e7 bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykrarsyz","meaning":"<div><p>S\u00f6z\u00fcnde durma\u00fdan, bir s\u00f6zli d\u00e4l, wadasyny \u00fderine \u00fdetirme\u00fd\u00e4n, lebizsiz, \u00e4htibarsyz.<\/p><ul><li>Hojam aga\u0148yzy\u0148 \u00fdanynda lebiz edilende so\u0148, ondan d\u00e4nenleri\u0148 \u00e7yn ykrarsyz boldugy bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykrarsyzlyk","meaning":"<div><p>S\u00f6zde tapylmalyk, bir s\u00f6zli d\u00e4llik, wadada durmazlyk, lebizsizlik, \u00e4htibarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykryk","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> \u00d6s\u00fcmliklerde bol\u00fdan garaba\u015f keseli.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> jykyryk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykryklamak","meaning":"<div><p>1. Ykryk keseli bilen kesellemek (\u00f6s\u00fcmlikler hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> jykyryklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykryklanmak","meaning":"<div><p>1. Ykryk keseli bilen kesellenmek (\u00f6s\u00fcmlikler hakda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> jykyryklanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykyrdamak","meaning":"<div><p>Ykyrdyly ses \u00e7ykmak, ykyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Da\u0148a golaa\u00fd ga\u00fdmaklap do\u0148an \u00e7\u00e4geler esgerleri\u0148 a\u00fdaklaryny\u0148 a\u015fagynda ykyrda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdazly howada do\u0148 gar a\u00fdak astynda ykyrdady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ykyrdatmak","meaning":"<div><p>Ykyrdyly ses \u00e7ykarmak, ykyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Ykyrdyly ses edi\u015fmek, ykyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ykyrdy","meaning":"<div><p>Gar, \u00e7\u00e4ge we \u015f. m. zatlary\u0148 \u00fcs\u00fctnden basylanda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylahym","meaning":"<div><p>Birine bir zat arzuw, alky\u015f edilende \u00fda-da tersine \u00fdamanlyk, erbetlik dileg edilende ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ylahym, hemi\u015fe to\u00fd bolsun! -- di\u00fdip, begenjini \u00fd\u00fcze \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ylahym, \u015fe\u00fdle bagt hemme ki\u015f\u00e4-de mi\u00fdesser bolsun-da! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6rl\u00fck gurasyn, ylahym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ylahym, du\u015fmany\u0148 \u00fd\u00fczi gara bolsun!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a iki tarapy ylala\u015fyga getirmek, barly\u015fdyrmak, \u00fdara\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 pikirine go\u015fulmak, birini\u0148 pikiri bilen razyla\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar biri-birleri bilen ylala\u015fypdyrlar. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><li>Howa, men h\u00e4zir \u00fdataryn! -- di\u00fdip, ol ylala\u015fdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a ylala\u015fyga gelmek, \u00fdara\u015fyk etmek, barly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a biri bilen bolan barly\u015fyk, razyly\u015fyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Belli bir \u015fert, belli bir mesele bo\u00fdun\u00e7a \u00f6zara bagla\u015fylan \u015fertnama.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fykly","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 pikiri bilen razyla\u015fykly.<\/p><ul><li>Ylala\u015fykly edilen i\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a ylyla\u015fyga gelnen, \u00fdara\u015fyk edilen, barly\u015fykly.<\/p><ul><li>Ylala\u015fykly \u00fda\u015fap bilmejek di\u0148e iki sany halk, iki sany ta\u00fdpa bar, ol-da bolsa -- ba\u00fdlar we garyplar! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fyksyz","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 pikiri bilen razyla\u015fma\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol bir ylala\u015fyksyz adamdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a ylala\u015fyga gelinmedik, \u00fdara\u015fyk edilmedik, barly\u015fyksyz.<\/p><ul><li>Ylala\u015fyksyz g\u00f6re\u015fe galk\u00fdanlary\u0148 sany barha k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fyksyzlyk","meaning":"<div><p>Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a ylala\u015fyga gelinmezlik, \u00fdara\u015fyk edilmezlik, barly\u015fyksyzlyk, o\u0148\u015fu\u015fsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fyk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Ylala\u015fyk\u00e7yny\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylala\u015fylmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 pikiri bilen razyla\u015fylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir mesele bo\u00fdun\u00e7a ylala\u015fyga gelinmek, \u00fdara\u015fyk edilmek, barly\u015fylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"yla\u00fdta-da","meaning":"<div><p>A\u00fdratyn hem, has hem, a\u00fdratyn-da, has-da.<\/p><ul><li>Bu i\u015fde, yla\u00fdta-da okuw\u00e7ylar we \u00fda\u015flar gowy k\u00f6mek berdiler. Bu ja\u00fda girip \u00e7yk\u00fdanlar, yla\u00fdta-da biz ikimiz gar bilen o\u00fdnar \u00fdaly \u00e7aga d\u00e4l ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylgalmak","meaning":"<div><p>Ylgaw edilmek, \u00e7apylmak, \u00fdortulmak, \u00fd\u00fcwr\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylgamak","meaning":"<div><p>Ylgaw etmek, \u00fd\u00fcw\u00fcrmek, \u00e7apmak.<\/p><ul><li>Oglanjyklar awlaryny\u0148 yzyndan ylgadylar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdana ylgap, wagonlary\u0148 agzyndan jyklap \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ylgap bosagadan dyrma\u015fyp, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ykdym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylgatmak","meaning":"<div><p>Ylgaw etdirmek, \u00fd\u00fcw\u00fcrtmek, \u00e7apdyrmak.<\/p><ul><li>Bar-da, e\u015fegi suwa \u00fdak! -- di\u00fdip, M\u00e4mmet ba\u00fd Gurbany iki \u00fdana ylgad\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylgaw","meaning":"<div><p>1. \u00c7alt \u00e4dim bilen \u00fdortu\u015f, \u00e7apuw (adam hakda).<\/p><ul><li>Wah, bi\u00e7\u00e4re, \u00fd\u00f6r\u00e4pjik gid\u00e4\u00fdm\u00e4n, hanha \u00fdene-de ylgawyna bar\u00fdar! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015flary ony g\u00f6r\u00fcp, ylgawlaryny batlandyrlar. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apy\u015fyk, ylga\u015fyk arkaly ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdary\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylga\u00e7lamak","meaning":"<div><p>K\u00e4 ylgap, k\u00e4 \u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p, \u00f6\u0148e hereket etmek, \u00e7alarak ylgamak.<\/p><ul><li>Alagara\u0148kyny\u0148 i\u00e7inde bir ki\u00e7ir\u00e4k g\u00f6wr\u00e4ni\u0148 ylga\u00e7lap gel\u00fd\u00e4nini sa\u00fdgardylar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylga\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>Ylgamaklyk prosesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylga\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir topar bolup ylgamak, biri bilen bile \u00fdary\u015fyp \u00fd\u00fcwr\u00fc\u015fmek, \u00e7apy\u015fmak.<\/p><ul><li>Aknabat eje ogluny\u0148 ir-i\u00fdmi\u015f sowgadyndan ylga\u015fyp gelen oglan-u\u015faklara gysym-gysymdan pa\u00fdla\u015fdyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gulmany\u0148 kowum-garynda\u015flary \u00fcrkek go\u00fdun \u00fdaly ylga\u015fyp geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Biz olar bilen ylga\u015fdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylham","meaning":"<div><p>Ruhy g\u00f6terili\u015f, jo\u015fgun, hyjuw.<\/p><ul><li>Sowet \u00e7agalary \u00fc\u00e7in okamaga, \u00f6z talantlaryny, d\u00f6redijilikli ylhamlaryny \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge aja\u00fdyp \u015fertler d\u00f6redildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylhamlanmak","meaning":"<div><p>Ylham almak, hyjuwlanmak, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Du\u00fdgy d\u00fc\u015f\u00fcnjeleri uly hem-de p\u00e4k idealdan ylhamlanan \u015fol adamlar, g\u00f6\u00fd\u00e4 bir desse, bir \u00f6zen \u00fdaly, ha\u00fdsy wagtda birle\u015fenlerini\u0148 parhyny bilme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylhamlylyk","meaning":"<div><p>Ylham almaklyk, ylhamly bolmaklyk, hyjuwlylyk, jo\u015fgunlylyk.<\/p><ul><li>Be\u00fdik halky\u0148 talantlylygy, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcligi, ylhamlylygy Pu\u015fkinde \u00f6z\u00fcni bildirdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylhanat","meaning":"<div><p>Nejis, \u00fdigrenji, pis.<\/p><ul><li>\u015eu ylhanat \u00e7i\u015f meni aljyrad\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylla","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Edil, hut, agyn, t\u00fc\u00fds.<\/p><ul><li>Haly dokamak ylla \u00e7eper s\u00f6zler bilen hat \u00fdazan \u00fdaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ylla ikisi ak gu\u015f \u00fdaly agaryp, kinony\u0148 agzynda zol tutu\u015fyp, iki \u00fdana gezmel\u00e4p \u00fd\u00f6ren ekenler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylmy","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148 prinsiplerine esaslan\u00fdan, ylmy\u0148 talaplaryna la\u00fdyk bolan.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 \u00f6mri d\u00f6redijiligi barada birn\u00e4\u00e7e ylmy makalalar \u00fdazyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ylmy g\u00fcrr\u00fc\u0148ler gij\u00e4ni\u0148 bir wagtyna \u00e7enli dowam ederdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men ylmy i\u015fimi hut kolhozy\u0148 i\u00e7inde oturyp \u00fdazmaga teklip etdim. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylmy-barlag","meaning":"<div><p>Ylmy ta\u00fddan ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n der\u0148ewe, barlag degi\u015fli-bolan.<\/p><ul><li>Pagta barasynda ylmy-barlag i\u015fler k\u00e4n ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylmylyk","meaning":"<div><p>Ylmy\u0148 prinsiplerine esaslananlyk, ylmy\u0148 talaplaryna la\u00fdyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylym","meaning":"<div><p>1. Tebigaty\u0148, jemgy\u00fdeti\u0148 we pikirlenm\u00e4ni\u0148 \u00f6s\u00fc\u015find\u00e4ki kanunylyklar hakyndaky bilimler sistemasy we \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da \u015fe\u00fdle bilimleri\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry pudaklary.<\/p><ul><li>Logika-pikirleri dogry guramagy\u0148 kanunlary we formalary hakyndaky ylymdyr. <span>(\u00abLogika\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilim, sowat, d\u00fc\u015f\u00fcnje.<\/p><ul><li>Ber\u00fd\u00e4r \u00e7agalara ba\u015flangy\u00e7 ylym, Bir \u00fdyl b\u00e4ri ba\u015farnykly mugallym. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ylmy erbet d\u00e4l.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylymdar","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> ylymly.<\/p><ul><li>Ylymdar adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u0148at bilimi, sowady d\u00fc\u015f\u00fcnjesi bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylymly","meaning":"<div><p>1. Bilim, ylym derejesi has artap, bilimli.<\/p><ul><li>Iru-gi\u00e7 \u015fu gyzdan bir zat \u00e7ykar, ylymly bolup \u00fdeti\u015fer. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowatly d\u00fc\u015f\u00fcnjeli.<\/p><ul><li>Obany\u0148 hemme gyzlaryny\u0148 Bahar \u00fdaly ylymly bolmaklaryny arzuw edi\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylymlylyk","meaning":"<div><p>1. Bilim, ylym alanlyk, bilimlilik.<\/p><\/div><div><p>2. Sowatlylyk, d\u00fc\u015f\u00fcnjelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ylymsyz","meaning":"<div><p>Sowatsyz, d\u00fc\u015f\u00fcnjesiz, bilimsiz, nadan.<\/p><ul><li>Olar nadan, ylymsyz, g\u00f6dek. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ylymsyzlyk","meaning":"<div><p>Sowatsyzlyk, d\u00fc\u015f\u00fcnjesizlik, bilimsizlik, nadanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ymam","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Metjitde namaz oka\u00fdanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde durup, olara \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Bary bir metjitde ymam boljak g\u00fcmany \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymamlyk","meaning":"<div><p>Ymamy\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"ymarat","meaning":"<div><p>Uly ja\u00fd, k\u00f6p otagly tam.<\/p><ul><li>Derwezeleri k\u00f6\u00e7elere baka a\u00e7yl\u00fdan howlulary\u0148 i\u00e7inde, be\u00fdik baglary\u0148 arasynda g\u00f6zel ymaratlar g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik ymaratlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde biten aga\u00e7lar ja\u00fdy\u0148 \u00fcst\u00fcne abanyp durdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Pekine gadymy ymaratlar ena\u00fdy bir bezeg ber\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymgyr","meaning":"<div><p>Giden, uly, gi\u0148 \u00e7\u00e4ksiz, ummasyz, \u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>Giden ymgyr gi\u0148 me\u00fddany\u0148 e\u00fdesi, \u00c7opan t\u00fc\u00fdd\u00fck \u00e7al\u00fdar \u00e7\u00f6ller i\u00e7inde. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><li>Jeren ymgyr \u00e7\u00f6lde erkin gez\u00fd\u00e4n janawarlary\u0148 i\u0148 g\u00f6zelidir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymmat","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ra\u00fdat, gara\u015fly.<\/p><\/div><div><p>2. Il, \u00fdurt.<\/p><ul><li>Hi bizi\u0148 \u00fdaly bolan ilde, ymmatda barmyka? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymsyndyrmak","meaning":"<div><p>Hantama etmek, tamakin etmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi walany\u0148 haly horjundan \u00e7ykaryp oklan gyzyl \u00fdaglykly sowgatjygy G\u00fcljemal hany ymsyndyrmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni o\u00fdnap ymsyndyran \u015fe\u00fdtan ekeni. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymsynmak","meaning":"<div><p>Hantama bolmak, tamakin bolmak.<\/p><ul><li>Sen bir zatdan ymsynyp, basyk bolupsy\u0148. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00abd\u00f6wlet\u00bb s\u00f6z\u00fcne ymysynyp, \u00abber eli\u0148i\u00bb di\u00fdip, elini uzatjak \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148ki suwsuzlygy\u0148 \u00fcst\u00fcne-de ymsyny \u00fdolag\u00e7ylar \u00fda\u0148adandan \u00fdola d\u00fc\u015fd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymtylmak","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan tamakin bolmak, bir zada hantama bolmak, g\u00f6z dikmek.<\/p><ul><li>K\u00f6pden b\u00e4ri \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 gapdalynda ymtylyp duran gyzjagaz kersenli s\u00fc\u00fdd\u00fc\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp ga\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutmak, maksat edinmek, \u00e7aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Biz \u00f6z merkezimiz A\u015fgabady \u00f6\u0148k\u00fcden-de g\u00f6zelr\u00e4k gurmaga ymtyl\u00fdarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymykly","meaning":"<div><p>\u00c7ynlaka\u00fd, d\u00fc\u00fdpli, pugta, mazaly, b\u00fctinle\u00fd.<\/p><ul><li>Bulara ymykly geple\u015fmek gerekdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ymyzganmak","meaning":"<div><p>Azajyk uklap turmak, irkilmek.<\/p><ul><li>Olar iki-\u00fc\u00e7 sagat ymyzhgananlarynda so\u0148, \u00fda\u0148y da\u0148 atmanka \u00fdola d\u00fc\u015fjekdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Komandir k\u00f6p pikirden so\u0148, \u00fda\u0148y ymyzganan eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynam","meaning":"<div><p>Birini\u0148 ak \u00fd\u00fcrekliligine, dogru\u00e7yllygyna, yhlaslylygyna \u00fda-da bir zady\u0148 dogrulygyna, n\u00e4dogrulygyna bolan ynan\u00e7, ygtybar, kepillik, gara\u00fdy\u015f.<\/p><ul><li>Bag\u015fyny\u0148 biri \u00f6z\u00fcne ynamy bardygyny du\u00fddurdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Paweli\u0148 we onu\u0148 dostlaryny\u0148 kem-kemden i\u015f\u00e7ileri\u0148 ynamyny gazany\u015flaryny \u00fdazyjy \u00f6r\u00e4n o\u0148at g\u00f6rkezipdir. <span>(\u00abH\u00e4zirki Zaman Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamdar","meaning":"<div><p>1. Ynam edip bol\u00fdan, ynamy \u00f6de\u00fd\u00e4n, ynamly, ynan\u00e7ly, ynanjaly, berlen.<\/p><ul><li>Kitap ulyny\u0148-ki\u00e7ini\u0148 i\u0148 \u00fdakyn maslahat\u00e7ysydyr, ynamdar, \u00fdolda\u015fydyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk, tutan\u00fderli, ga\u00fdduwsyz, ygtybarly.<\/p><ul><li>Jonnuk batyr ynamdar jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamdarlyk","meaning":"<div><p>Ynama mynasyplyk, ynamy \u00f6d\u00e4nlik, ynamlylyk, ynan\u00e7lylyk, ygtybarlylyk.<\/p><ul><li>\u00ddol hi\u00e7 \u00fdere sowulman, g\u00f6ni gid\u00fd\u00e4r! -- di\u00fdip, men ynamdarlyk bilen jogap berdim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde her ha\u00fdsy\u0148yzy\u0148 bitiren i\u015fi\u0148iz a\u00fdnada g\u00f6rnen \u00fdaly g\u00f6rkezilipdir -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcni\u0148 hasap kartasyna ynamdalyk bildirmek bilen \u00f6\u0148ki ornunda oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynamdar.<\/p><ul><li>Seni\u0148 ynamly, yhlasly \u00fdolda\u015flary\u0148 bary?! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148den baran adam ynamly, gujurly \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamlylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynamdarlyk.<\/p><ul><li>Ol bu i\u015fi ynamlylyk bilen ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamsyz","meaning":"<div><p>Ynama mynasyp bolmadyk, ynamy \u00f6deme\u00fd\u00e4n, ynamly d\u00e4l, ynamdan d\u00fc\u015fen, ynan\u00e7syz, ygtybarsyz.<\/p><ul><li>Artyk o\u0148a bir hili ynamsyz g\u00f6z bilen garady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begenji\u0148 janygyp ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ine A\u00fdsoltan ynamsyz \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 \u00f6zi olary\u0148 ynamsyzlara we m\u00fc\u0148k\u00fcrlere ber\u00fd\u00e4n jogabydyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynamsyzlyk","meaning":"<div><p>Ynama mynasyp d\u00e4llik, ynamy \u00f6demezlik, ynamly d\u00e4llik, ynamdan d\u00fc\u015fmeklik, ynan\u00e7syzlyk, ygtybarszlyk.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcnde bir hili ynamsyzlyk dowam ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bag hakyndaky pikir has hem ynamsyzlyk d\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abZ\u00e4hmet Gahrymanlary\u00bb)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen aga, sen \u00f6z g\u00fc\u00fdj\u00fcne ynamsyzlyk et-de, \u00fdatyber! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynandyrmak","meaning":"<div><p>Birinde bir zada ynam d\u00f6retmek, bir zada ynanmagyny gazanmak, ynan\u00e7 d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Bol\u00fdar eje, sen n\u00e4hili bol di\u00fdse\u0148, men bolaryn! -- di\u00fdip, Annaguly ejesini ynandyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynanja","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynam.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynanjaly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynamdar.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynanja\u0148","meaning":"<div><p>A\u00fddyl\u00fdan zada a\u0148satlyk bilen ynan\u00fdan, tizlik bilen ynam bildir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>M\u00e4mmet sadaraga-da de\u015fli, ynanja\u0148 bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynanja\u0148lyk","meaning":"<div><p>Hemme zada a\u0148satlyk bilen ynanyjylyk, tizlik bilen ynanmaklyk, ynanja\u0148 bolmaklyk.<\/p><ul><li>Seni\u0148 ynanja\u0148lygy\u0148 zerarly, men \u00f6z borjumy \u00fderine \u00fdetirip bilemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 sada ynanjy\u0148lygyna g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynanmak","meaning":"<div><p>1. Ynam etmek, ynan\u00e7 bildirmek.<\/p><ul><li>Ine, bu dogry, men mu\u0148a ynan\u00fdaryn! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 amala a\u015fjagyna bil baglamak, arka\u00fdyn bolmak, g\u00f6z \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Da\u00fdhanlar zootehniki ylmy\u0148 gudratyna ynandylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 pagta planyny ilkinji bolup doldurjagyna men hem ynan\u00fdaryn. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynanylmak","meaning":"<div><p>1. Ynam edilmek, ynan\u00e7 bildirilmek.<\/p><ul><li>Hatda Gar\u00fdagdy sopyny\u0148 garry a\u00fdalyna-da ynanylmandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir i\u015f \u00fda-da zat tab\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>Ozal ha\u00e7 bir i\u015f ynanylmadyk z\u00e4hmetke\u015f a\u00fdal-gyzlary\u0148 m\u00fc\u0148ler\u00e7esi indi kolhoz me\u00fddanlarynda ellerinden d\u00fcr d\u00f6k\u00fcp atlary uly illere \u00fda\u00fdra\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynany\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birine ynanmak, biri-birine ynam, ynam bildirmek.<\/p><ul><li>Siz \u00fdolda\u015flykda biri-biri\u0148ize h\u00f6kman ynany\u015fmalysy\u0148yz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynan\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynam.<\/p><ul><li>Ynan\u00e7 bilen \u00e4dim ursa her ki\u015fi, Hi\u00e7 wagtda ga\u00fdra galma\u00fdar i\u015fi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 sa\u0148a bolan ynanjymy \u00f6de\u00fd\u015fi\u0148 \u015fumy?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynan\u00e7ly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynamly.<\/p><ul><li>\u015eundan so\u0148 i\u0148 ynan\u00e7ly i\u015fimi men sa\u0148a bu\u00fdurjak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gozgala\u0148\u00e7ylary\u0148 ynan\u00e7ly \u00fdaragy gyly\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynan\u00e7lylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynamlylyk.<\/p><ul><li>E\u00fdsem, ony kim \u00f6ld\u00fcrendir? Megerem, sizi\u0148kilerdir! -- di\u00fdip, Korsunowa ynan\u00e7lylyk bilen a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynha","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ine.<\/p><ul><li>Ynha, \u015fu g\u00f6zel g\u00f6rn\u00fc\u015fde meni\u0148 hem z\u00e4hmetim bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdslotan)<\/span><\/li><li>A\u00fd eje, sen zady ga\u00fdgy etme, ynha buldozer gelip m\u00fc\u0148z\u00e4r welin, k\u00f6\u00e7eler edil s\u00fcp\u00fcrilene d\u00f6ner. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalmak","meaning":"<div><p>1. Agyrydan, degen zarbadan rahatlanmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birinden \u00fda-da bir zatdan arka\u00fdyn bolmak, biri \u00fda-da bir zat barada alada, \u00fcnji etmezlik.<\/p><ul><li>Habar tutup bilinse, ol ynjalyp \u00fdatyp hem bilmezdi, g\u00f6zlerine \u00e7i\u015f kakylana d\u00f6nerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Men hem ynjalyp oturyp bilm\u00e4n, garra k\u00f6mek\u00e7i bolupdym. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Birden \u00fdagtylanyp \u00fcnj\u00fcli \u00fd\u00fczi, \u00ddatdy howsalasy, ynjaldy \u00f6zi. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjaltmak","meaning":"<div><p>Birini rahatlandyrmak, ynjalykly etmek, k\u00f6\u015fetmek.<\/p><ul><li>Bibini\u0148, Gandymy\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i Artygy birneme ynjaltdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalyk","meaning":"<div><p>1. Howsalaly bolmazlyk, aladaly d\u00e4llik, rahatlyk.<\/p><ul><li>Mamany\u0148 \u015fol uklaman, horlaman \u00fdatmagy, ony ynjalykdan a\u00fdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u0148a\u00fdlylyk, rahatlyk, dyn\u00e7lyk.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148 bil\u00fd\u00e4rsi\u0148, biz bir da\u00fdhan adam, \u015fu agajy\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturyp ynjalygymyz hem bolanok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalykly","meaning":"<div><p>1. Howsalaly \u00fdagda\u00fdda bolmadyk, aladaly d\u00e4l, \u00fcnj\u00fcsiz, parahat, rahat, arka\u00fdyn.<\/p><\/div><div><p>2. O\u0148a\u00fdly, rahat, dyn\u00e7lykly.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fderde ynjalykly oturyp, erteki di\u0148le\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>N\u00e4me ynjalykly oturma\u00fdarsy\u0148?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalyklylyk","meaning":"<div><p>1. Ynjalykly \u00fdagda\u00fdda bolmak, aladaly d\u00e4llik, \u00fcnj\u00fcsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. O\u0148a\u00fdly \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, rahatlyk, dyn\u00e7lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynjalyksyz","meaning":"<div><p>1. Howsalaly, aladaly, \u00fcnj\u00fcli.<\/p><ul><li>Bu t\u00e4ze ynjalyksyz adam bolsa, birden d\u00fczelmegi talap etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gije \u00f6r\u00e4n ynjalyksyz gijedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyn\u00e7lykly d\u00e4l, o\u0148a\u00fdsyz, birahat.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne, samanhana size ynjalyksyz bola\u00fdmasa?! <span>(I. S. Turgenow, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalyksyzlanmak","meaning":"<div><p>Howasalaly \u00fdagda\u00fdda bolmak, bir zady \u00fcnji edinmek, ynjalyksyz halda bolmak, aladalanmak.<\/p><ul><li>M\u00e4hri ynjalyksyzlanyp: -Ol n\u00e4hili betbagt\u00e7ylyk? ! N\u00e4me boldy? -- di\u00fdip sorady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjalyksyzlyk","meaning":"<div><p>1. Howasalaly \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, \u00fcnj\u00fclilik, aldalalylyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 we \u015f\u00e4hdini\u0148 a\u00e7yklygy onu\u0148 ynjalyksyzlygyny\u0148 kemelendigini a\u0148lad\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyn\u00e7lykly d\u00e4llik, o\u0148a\u00fdsyzlyk, rahatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynjaly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birneme parahatlyk tapmak, birazajyk rahatlanmak, arka\u00fdynla\u015fmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek.<\/p><ul><li>Oglanlar-da gowurdysyny kesip ynjaly\u015fypdylar. <span>(B. Gurbanow, \u00c7opan Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birneme aladasyz bolmak, birneme ynjalmak, arka\u00fdynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 derdi \u00fde\u0148l\u00e4p, birneme ynjaly\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjamak","meaning":"<div><p>1. Birinden g\u00f6w\u00fcn almak, degilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Harap bolup ba\u015flamak, yslanyp ba\u015flamak, za\u00fdalanmak (et, g\u00f6k \u00f6n\u00fcmler hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Horluk g\u00f6rmek, azap \u00e7ekmek, jebir, s\u00fctem \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynjatmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcni galdyrmak, g\u00f6wn\u00fcne degmek.<\/p><\/div><div><p>2. Haraplamak, za\u00fdalamak, yslandyrmak (et, g\u00f6k \u00f6n\u00fcm hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Ez\u00fdet bermek, azap bermek, horlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynjy","meaning":"<div><p>Beril\u00fd\u00e4n azar, \u00fdetiril\u00fd\u00e4n ez\u00fdet, horluk.<\/p><ul><li>Eneligini\u0148 i\u0148irdisini e\u015fidende, A\u00fdnany\u0148 n\u00e4zik \u00fd\u00fcz\u00fcnde ynjy alamaty pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn her siltel\u00e4nde, tisginip o\u00fdan\u00fdardy we ynjysyny bildirmejek bolup, g\u00f6z\u00fcni a\u00e7man, \u00fdene-de irkil\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjyk","meaning":"<div><p>1. S\u00e4hel\u00e7e zada \u00f6\u00fdkele\u00fd\u00e4n, g\u00f6wn\u00fcne al\u00fdan, \u00f6\u00fdkelemek, d\u00f6z\u00fcmsiz.<\/p><ul><li>Kerim biraz ynjyk hem \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnjesinde berk dur\u00fdan \u00fdigitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men \u00e7agajykkam, \u00f6\u00fdde \u00fdugurlyk un bolmasa-da, ynjyk ejemi\u0148 \u015fol barada d\u00e4deme bir agyz s\u00f6z a\u00fddanyny e\u015fiden d\u00e4ldirin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty-ga\u00fdram t\u00e4sire \u00e7ydama\u00fdan, n\u00e4zik.<\/p><ul><li>Bu wagty\u0148 i\u00e7inde ol \u00e7aga \u00fdaly ynjyk gowa\u00e7any\u0148 h\u00e4si\u00fdetine di\u00fdse\u0148 belet boldy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynjyklyk","meaning":"<div><p>1. S\u00e4hel\u00e7e zada \u00f6\u00fdkelegenlik, ynjygy\u0148 \u00fdagda\u00fdy, d\u00f6z\u00fcmsizlik.<\/p><ul><li>Biri-birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcn tapyp hemi\u015fe, te\u00fde s\u00f6z, ynjyklyk girmedi d\u00fc\u00fd\u015fe. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty-ga\u00fdrym t\u00e4sire \u00e7ydamazlyk, n\u00e4ziklik.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 ynjyklygy, azaby z\u00e4hmeti hakynda a\u00fddanlary\u0148 dogry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yns-jyns","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 kim, hi\u00e7 zat.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde h\u00e4zir yns-jyns \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsan","meaning":"<div><p>Umuman adam nesli, adam.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015fu na\u00fdynsaplygy\u0148 ynsan gylygy d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 g\u00f6zel g\u00f6rki ynsandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ynsan sora\u015fa-sora\u015fa, ha\u00fdwan ysga\u015fa-ysga\u015fa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Eger kalbynda bir ynsanlyk wy\u017edany bar adam bolsa, be\u00fdle s\u00f6zleri \u00e7ekip \u00e7ydamazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsany\u00fdet","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamzat.<\/p><ul><li>Ynsany\u00fdeti\u0148 batyr, ga\u00fdduwsyz merdi, Go\u00fd d\u00fcn\u00fd\u00e4 guwansyn seni\u0148 ady\u0148a. <span>(\u00abG\u00fcne\u015fli T\u00fcrkmenistan\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsany\u00fdetlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynsany\u00fdetsizlik","meaning":"<div><p>Erbet gylyk-h\u00e4si\u00fdetlilik, adamk\u00e4r\u00e7ilik h\u00e4si\u00fdeti bolmazlyk, medeni\u00fdetsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynsany\u00fdet\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>\u00ddazyjy ynsany\u00fdet\u00e7iligi\u0148 sypatyny \u00f6z personajyny\u0148 hereketi arkaly gyzykly suratlandyrypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> adamk\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Ol ynsan\u00e7ylyk h\u00e4si\u00fdetini \u00fditirip, gapyny\u0148 agzynda n\u00e4hili bolup duranyny bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsap","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikde, jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fda-da a\u00fdratyn halatda \u00f6z\u00fc\u0148i alyp bar\u015fa bolan ahlaky jogapk\u00e4r\u00e7ilik du\u00fdgusy, adalatly i\u00e7ki du\u00fdgy, utan\u00e7-ha\u00fda, wy\u017edan.<\/p><ul><li>Sen hem bir ynsap et, orta bir pikir okla ahyry! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsaply","meaning":"<div><p>Ynsaby bar bolan, ynsap ed\u00fd\u00e4n, wy\u017edanly.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan, sen akylly, ynsaply ma\u015fgala ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsaplylyk","meaning":"<div><p>Ynsaby barlyk, ynsap etmeklik, wy\u017edanlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"ynsapsyz","meaning":"<div><p>Ynsap etme\u00fd\u00e4n, utan\u00e7-ha\u00fdasyz, wy\u017edansyz.<\/p><ul><li>Ol t\u00fc\u00fds baryp \u00fdatan s\u00fc\u00fdthor, ynsapsyzdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>He\u00fd, ynsapsyz, bizden i\u00fdeni\u0148den-\u00e4 iki \u00e7igni\u0148 etini i\u00fd! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ynsapsyzlyk","meaning":"<div><p>Ynsaply d\u00e4llik, wy\u017edansyzlyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6mr\u00fcnde \u015fe\u00fdle k\u00e4n ynsapsyzlyklar hem edendir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bu baryp \u00fdatan ynsapsyzlyk! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Men onu\u0148 \u00fdaly ynsapsyzlyk edip bilmen! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yra-dara","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> yra\u0148-dara\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"yrada","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Isleg, arzuw, me\u00fdil.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki eden yradasy bolmanso\u0148, Ga\u00fdtdy gadam urup \u00fdene yzyna. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dini s\u00f6z<\/span> H\u00f6k\u00fcm, bu\u00fdruk.<\/p><\/div>"},{"headword":"yralamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady e\u00fdl\u00e4k be\u00fdl\u00e4k, \u00e7alaja itelemek, hereket etdirmek, silkelemek, \u00fda\u00fdkamak.<\/p><ul><li>\u015eowla\u00fdan \u015femal \u00e7\u00f6l\u00fc\u0148 \u00e7\u00f6plerini yralap, p\u00fcrlerd\u00e4ki garlary \u00e7alaja ele\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdal \u00e7agany dyzyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde yralap \u00fdatyrdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yramak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady silkel\u00e4p gymyldatmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k itelemek, \u00fda\u00fdkamak.<\/p><ul><li>\u00dduwa\u015fja \u00f6s\u00fd\u00e4n \u015femal toka\u00fdy\u0148 k\u00f6p \u00fda\u015fan m\u00e4hnet aga\u00e7laryny \u00e7alaja yra\u00fdar, p\u00fcr-pudaklaryny silte\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Sona ba\u015fyny yrap, \u00e7alaja jogap berdi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Heka\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrandyrmak","meaning":"<div><p>Iki baka itelemek, itel\u00e4p \u00fda\u00fdkamak, yran atdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"yranjyramak","meaning":"<div><p>Yra\u0148 atmak, wagtal-wagtal \u00fduwa\u015fja yranmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkanjyramak.<\/p><ul><li>Araba\u00e7y turan \u00fderinde yranjyrap, sokduryp gepledi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yranmak","meaning":"<div><p>1. E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkanmak, \u00f6\u0148e-yza hereket etmek, \u00fda\u00fdkanmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 otury\u015fy o\u0148a\u00fdly \u00fdaly bol\u00fda-da, n\u00e4me \u00fc\u00e7indir, biraz yran\u00fdardy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7en gurply \u015fahalardan asylan agyr gozalar \u00f6z sallamyna du\u00fdlar-du\u00fdulmaz yran\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z berkligini, durnuklylygyny \u00fditirip, gow\u015fap ugramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"yrany\u015fmak","meaning":"<div><p>Yra\u0148 aty\u015fmak, \u00fda\u00fdkany\u015fyp, \u00e7a\u00fdkany\u015fyp durmak.<\/p><ul><li>Sygyrlar uzyn gu\u00fdruklaryny bula\u00fdlap, \u00e4wmezlik bilen yrany\u015fyp bar\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yra\u0148-dara\u0148","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015flyk bilen, \u00fduwa\u015fja, arassa, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>Ol yra\u0148-dara\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4p, zordan \u00f6\u00fd\u00fcne \u00fdetdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yra\u0148kyrlamak","meaning":"<div><p>Yrmaga, razy etm\u00e4ge gola\u00fdlamak, \u00abyrdym\u00bb di\u00fden \u00fdaly edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>K\u00f6mek aga bolsa a\u00fdaly bilen geple\u015fip, ony ahyrso\u0148y yra\u0148kyrlady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrdyrmak","meaning":"<div><p>Birini bir zada razy etdirmek, bo\u00fdun boldurmak.<\/p><ul><li>Sen gyzy \u00f6z\u00fc\u0148e yrdyrjak bolup, doga-jady bilen ba\u015fy\u0148 a\u00fdlansy\u0148. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrga","meaning":"<div><p>1. Yranyp duran, gymyldap duran, \u00fda\u00fdka, \u00e7e\u00fde.<\/p><ul><li>Baglary\u0148 ba\u015fy yrga, Doganym m\u00fcner yrga, \u00c7yk i\u00e7erden, gelneje! Doganym \u00fdaglyk sarga. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6rejiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6\u00e7. m. Belli bir pozisi\u00fdada durma\u00fdan, tutan\u00fderli d\u00e4l, durnuksyz (gylyk-h\u00e4si\u00fdet hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"yrgyldamak","meaning":"<div><p>Iki \u00fdana \u00e7ala gymyldamak, \u00fduwa\u015fja hereket etmek, yra\u015fmak.<\/p><ul><li>Edil \u00fdadaw \u00fdaly \u00e7ala yrgyldap, Bar\u00fdar k\u00f6ne bilen \u00fd\u00fcz\u00fcni sallap. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrgyldatmak","meaning":"<div><p>Iki \u00fdana \u00e7ala gymyldatmak, \u00fduwa\u015fja hereket etdirmek, yrandyrmak, \u00fda\u00fdkyldatmak.<\/p><ul><li>Mamany\u0148 sojap silkinmegi \u00f6\u00fdi yrgyldad\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Deregi \u015femal yrgyldad\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrgylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Iki baka \u00e7ala gymylda\u015fmak, \u00fduwa\u015fja hereket edi\u015fmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin yrany\u015fmak, \u00fda\u00fdkany\u015fmak.<\/p><ul><li>M\u00e4lik bilen Nur\u00fdagdy ikisi d\u00fc\u00fdeleri\u0148 yzragyndan yrgylda\u015fyp bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrgyldy","meaning":"<div><p>Iki baka \u00e7ala gymyldy, \u00fduwa\u015f hereket, \u00fda\u00fdkyldy.<\/p><\/div>"},{"headword":"yrmak","meaning":"<div><p>1. Birini bir zada ynandyryp razy etmek, bo\u00fdun etmek, \u00f6z tarapy\u0148a \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Men gyza sala sala\u00fdyn, Hem \u00f6z\u00fcm yrjak bola\u00fdyn. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, \u00dda\u015f Kil\u015fatman \u00ddal\u0148y\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi sypdyrman, go\u00fdberm\u00e4n, gow\u015fatman \u00fderine \u00fdetirmeki.<\/p><ul><li>G\u00fcn yrman kitaphana gatna\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrsaramak","meaning":"<div><p>Bir zatdan bahana aramak, igenmek.<\/p><ul><li>Bular bizi\u0148 ba\u015fymyza yrsarap ba\u015flandyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Yrsarap, \u00f6z g\u00fcn\u00fcni \u00f6zi bulap ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar gele-gelm\u00e4ne yrsararlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ozal hem P\u00f6kgen ony g\u00fcn\u00e4lejek bolup, yrsarap \u00fd\u00f6ren ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrsara\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148den bahana g\u00f6zle\u015fip igeni\u015fmek, igenje\u0148lik edi\u015fmek, bahana ara\u015fmak.<\/p><ul><li>Bassa\u015fdyk biz, yrsara\u015fyp, tersle\u015fip! <span>(T. Esenowa, G\u00fcndogar A\u00fdallaryna A\u00e7yk Hat)<\/span><\/li><li>Miraplar ozaldan hem yrsara\u015fyp durandyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrylmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada ynandyrylyp razy edilmek, bo\u00fdun edilmek.<\/p><ul><li>Ejeligim yrlypdyr: \u00f6z perzendi bolmany \u00fc\u00e7in, onu\u0148 bagry awanok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kemelmek, synmak, gow\u015famak, azalmak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 d\u00f6wleti\u0148 yrylmasyn!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrym","meaning":"<div><p>Gadymdan gel\u00fd\u00e4n d\u00e4p-dessur, bir zada ni\u00fdet edilip tutulan d\u00e4p.<\/p><ul><li>Men k\u00f6ne adatlara, yrymlara ynanmany k\u00f6pden b\u00e4ri ta\u015flan adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6zel ej\u00e4ni\u0148 yrymy hi\u00e7 kimi\u0148 kellesine gelm\u00e4ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddok, \u00fdok aslynda men \u015fe\u00fdle yrymlara ynan\u00fdan adam d\u00e4l ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrym\u00e7y","meaning":"<div><p>Yrym ed\u00fd\u00e4n, yryma ynan\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Gandym aw\u00e7y yrym\u00e7ylary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini kes\u00e4 \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yrym\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Yrym etmeklik d\u00e4bi, yryma ynanyjylyk endigi.<\/p><ul><li>Ba\u015fga yrym\u00e7y a\u00fdallary\u0148 ony g\u00f6rende yrym\u00e7ylygy \u00fdadyndan \u00e7ykyp gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yr\u00fda","meaning":"<div><p>1. Za\u00fda, isrip.<\/p><ul><li>Bugda\u00fdy yr\u00fda etm\u00e4n, \u00f6z wagtynda \u00fdygnadyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biderek, bo\u015f, netijesiz, hata.<\/p><ul><li>Ol \u00fdere atan tohumy\u0148 yr\u00fda gitme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 a\u00fddanalarymy\u0148 yr\u00fdasy \u00fdokdur. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yr\u00fdasyz","meaning":"<div><p>Zy\u00fdansyz, isripsiz, hatasyz.<\/p><ul><li>Arpa, bugda\u00fd yr\u00fdasyz g\u00f6geripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ys","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fda-da bir jisimi\u0148 ys aly\u015f organyna t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n h\u00e4si\u00fdetli a\u00fdratynlygy.<\/p><ul><li>P\u00e4kize ge\u00fdimleri\u0148, d\u00fcrli atyrlary\u0148 ysy k\u00fcke\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Tilki gernip durka, bir \u00fderden \u00fdakymly ys gel\u00fd\u00e4nini du\u00fd\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ys-kok","meaning":"<div><p>\u00ddakymsyz \u00fda-da \u00fdakymly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n her d\u00fcrli k\u00fck\u00e4p duran ys.<\/p><ul><li>\u00d6wreni\u015filmedik ys-kok \u00fd\u00fcregini bulady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysa\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady gapjap tutmak, gysmak \u00fc\u00e7in atagzy g\u00f6rn\u00fc\u015fli gural.<\/p><ul><li>Tag\u00e7ada ysa\u00e7, \u00e7eki\u00e7 \u00fdaly ussa \u015fa\u00fdlary we ba\u015fga ownuk-u\u015fak demirler \u00fdatyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Esler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdasan ysa\u00e7lary-da gaty gowy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysgamak","meaning":"<div><p>Ysyny almak \u00fc\u00e7in burundan dem almak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 gowa\u00e7a \u00fdapragyny \u00fcz\u00fcp, ysgap duranyny g\u00f6ren Begen\u00e7 o\u0148a hyrydar seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol duran g\u00fcli elle\u015fdirip, ysgap g\u00f6rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysgatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ysyny bildirmek \u00fc\u00e7in burnundan dem aldyrmak, ysgamaga bermek.<\/p><ul><li>Doktor wagtal-wagtal derman ysgatmaga dowam ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Biri g\u00f6k esgini t\u00fctedip, burnuna ysgatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysga\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i ysgamak, bir zady birn\u00e4\u00e7e bolup ysgamak.<\/p><ul><li>Mal hem biri-birini ysga\u015fyp tana\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ynsan sora\u015fa-sora\u015fa, ha\u00fdwan ysga\u015fa-ysga\u015fa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysgyn","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gurbat, mejal.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fdaly ysgyny giden arrygy\u0148 bir gije-g\u00fcndizde kyrk kilometr \u00e7emesi \u00fdol ge\u00e7m\u00e4ge n\u00e4dip g\u00fc\u00fd\u00e7 tapanyna \u00f6z\u00fcmi\u0148-de akylym ha\u00fdran. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysgynly","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015fmedik, gurbaty ga\u00e7madyk, g\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly.<\/p><\/div>"},{"headword":"ysgynsyz","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015fen, gurbaty ga\u00e7an, mejalsyz, g\u00fc\u00fd\u00e7siz, kuwwatsyz.<\/p><ul><li>Sapar ysgynsyz g\u00f6wresini g\u00f6terip, garry ejesini\u0148 yzy bilen \u00e7ykyp gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol ysgynsyz ses bilen: -- Eje, ma\u0148a bir suw ber! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysgynsyzlanmak","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7den d\u00fc\u015fmek, gurbaty\u0148 ga\u00e7mak, gow\u015famak, kuwwatsyzlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ysgynsyzlyk","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7s\u00fczlik, gurbatsyzlyk, gow\u015faklyk, kuwwatsyzlyk.<\/p><ul><li>\u00ddokan\u00e7 keseller bilen kesell\u00e4ni\u0148den so\u0148ky ysgynsyzlykdan d\u00fc\u00fde \u00e7aly i\u00e7ilse, kesellini\u0148 ysgyny peselip, kadaly \u00fdagda\u00fdyna bar\u00fdar. <span>(M. Abdylla\u00fdew, D\u00fc\u00fde \u00c7aly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yslanmak","meaning":"<div><p>Za\u00fdalanmak, dymjykmak we \u015f. m. zerarly \u00fdakymsyz ys \u00e7ykmak, ys bermek, k\u00fckemek.<\/p><ul><li>Et yslanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysly","meaning":"<div><p>\u00dditi ysy bolan, k\u00fcke\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Me\u00fddanda birn\u00e4\u00e7e d\u00fcrli ysly otlar g\u00f6geripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysmak","meaning":"<div><p>Hereket etm\u00e4ge, gymyldatmaga ukyby bolmak.<\/p><ul><li>Gepl\u00e4p bilmesem n\u00e4dersi\u0148, asyl agzym ysanok! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysmanak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ba\u00fdyrlyk me\u00fddan \u00fderlerde g\u00f6ger\u00fd\u00e4n ma\u00fdda \u00fdaprakly, ga\u00fdnadylyp, m\u00e4jumlanyp i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fdabany ot.<\/p><ul><li>Oba adamlary \u00f6z \u00e7agajyklaryna ysmanak we ba\u015fga me\u00fddan otlaryny bi\u015firip ber\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men ysmanak \u00fdygmaga gitdim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysmaz","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Bedeni\u0148 bir organyny\u0148 kesel zerarly hereket etmeklik ukybyndan mahrum bol\u00fdan \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Gulu\u0148 bir goly ysmaz bolup galypdyr. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysnat","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcgaralyk, betnamlyk, biabra\u00fdlyk, masgaralyk.<\/p><ul><li>\u015eu wag\u015fylyk bizi\u0148 halkymyz \u00fc\u00e7in ysnat. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen gyzyl gwardi\u00fda\u00e7y adyna ysnat getirm\u00e4n, kyn\u00e7ylyga d\u00f6z! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysnaty","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcgara, betnam, biabra\u00fd, masgara.<\/p><ul><li>Ol bir ysnaty ahyry!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysny\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Biri-birine \u00f6wreni\u015fdirmek, biri-birine \u00fdakyn \u00fd\u00fcrekde\u015f etmek, dostla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u015eu mahalky tany\u015flyk bizi has ysny\u015fdyrar. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Her et, hesip et, \u00f6z\u00fc\u0148e ysny\u015fdyr. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 bolan gatna\u015fygyny ysny\u015fdyr\u00fdardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysny\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-birine \u00f6wreni\u015fdirmek, biri-birine \u00fdakyn \u00fd\u00fcrekde\u015f bolmak, dostla\u015fmak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bilen ysny\u015fdym, o\u0148a \u00f6z\u00fcmi\u0148 kitaply taryhymy s\u00f6zl\u00e4p berdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysny\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-birine bolan \u00fdakynlyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik, dostluk.<\/p><ul><li>\u015eol ysny\u015fygy\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148 be\u00fdik bir bagtdygyny ol bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysny\u015fykly","meaning":"<div><p>Biri-birine gatna\u015fygy, \u00fdakyn bolan, biri-birine \u00fd\u00fcrekde\u015f bolan, jebisle\u015fikli, dostlukly.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 kollektiwimiz \u015fe\u00fdle ysny\u015fykly, agzybirliklli, dostlukly i\u015flemegini\u0148 netijesinde biz nebit i\u015flenip \u00e7ykaryly\u015fyny barha artdyr\u00fdarys. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysny\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen \u00fdakyn aragatna\u015fyklyk, dostlukly aragatna\u015fyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik.<\/p><ul><li>Ysny\u015fyklyk bardy bizi\u0148 arada, Ylym belentligne \u00e7ykjak di\u00fderdi\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yssy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li gyzgyn, gyzan howa, j\u00f6wza.<\/p><ul><li>Howa \u00f6ten \u00fdylky hetdine \u00fdetmese-de, \u00f6r\u00e4n yssydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yssylamak","meaning":"<div><p>Yssyny\u0148 t\u00e4sirini du\u00fdmak, yssy zerarly gyzmak.<\/p><ul><li>Da\u0148a gola\u00fd demigip ukudan o\u00fdandym, Bilmedim, n\u00e4me \u00fc\u00e7in, men gaty yssyla\u00fdaryn, demim gelmejek bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysylatmak","meaning":"<div><p>Yssyny\u0148 t\u00e4sirini \u00fdetirip derletmek, yssyny\u0148 t\u00e4sirini \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Sen bizi ja\u00fdda oturdyp yssylatdy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysylyk","meaning":"<div><p>Howany\u0148 belli bir derejed\u00e4ki gyzgynlyk.<\/p><ul><li>Salkyn k\u00f6legede, hatda ja\u00fdy\u0148 i\u00e7inde-de yssylyk derejesi otuz dokuzy \u00fda-da kyrky g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ysyrga","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gulakhalka.<\/p><ul><li>Gyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne gyzyl \u015f\u00f6hle \u00e7a\u00fdyldy, ysyrgalary jy\u0148\u0148yrdady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Bezeg \u00fc\u00e7in burna dakyl\u00fdan tegelek k\u00fcm\u00fc\u015f halka.<\/p><\/div>"},{"headword":"ysyrganmak","meaning":"<div><p>1. Ys alyp agtarmak, ysyny du\u00fdmak, ysgamak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148yrak botlan d\u00fc\u00fde k\u00f6\u015fegini ysyrganyp, ab\u015faryp dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat barada syr biljek bolmak, ysyrynjak bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ysyrgany\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini ysgap g\u00f6rmek, ys aly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol mahal obadan gelen itler hem ysyrgany\u015fyp, \u00fderlerinden turdular. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir n\u00e4\u00e7e bolup bir zat barada syr biljek bolmak, syr a\u0148lajak bolmak, birn\u00e4\u00e7e bolup a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ysytma","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gyzzyrma.<\/p><ul><li>G\u00f6zlerini tegel\u00e4p, ysytma bar \u00fdaly sandyramaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6rogly agamy alty a\u00fddan b\u00e4ri ysytma aldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ytygsamak","meaning":"<div><p>Horluk \u00e7ekmek, kyn\u00e7ylyga du\u00e7ar, sergan bolmak, horlanmak.<\/p><ul><li>Ol Owganystandan geldim gelende, olary\u0148 gatyrlary ytygsamandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Alabaharda g\u00f6k ot \u00fda\u0148yjyk i\u0148\u0148ajy \u00fdaly d\u00fcrterip galany \u00fc\u00e7in gyltyma kowala\u015f\u015fon garnyny \u00fdazyp bilm\u00e4n, ga\u00fdta kem-kemden ytygsamaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yz","meaning":"<div><p>1. Adam \u00fda-da ha\u00fdwan a\u00fdagyny\u0148 we \u015f. m. \u00fderde galdyran suraty, \u015fekili.<\/p><ul><li>Serhet\u00e7iler bar g\u00fc\u00fd\u00e7lerini ga\u00fdgyrman, du\u015fmany\u0148 yzyny yzarla\u00fdardylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 t\u00e4siri netijesinde galan bellik, ny\u015fan, \u00e7apyk.<\/p><ul><li>G\u00fcne \u00fdanan \u00fd\u00fcz\u00fcnde mamany\u0148 yzy mese-m\u00e4lim bolup duran bu adam \u00f6z\u00fcni her \u00fderde tertipli saklap bil\u00fd\u00e4n adama me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zatdan galan t\u00e4sir, du\u00fdgy.<\/p><ul><li>Gitdi-gitdi, g\u00f6zden \u00fditdi g\u00f6zel gyz, \u00dd\u00fcregimde go\u00fddy meni\u0148 gamly yz. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. So\u0148, so\u0148ra, ke\u00fdin.<\/p><ul><li>G\u00f6zel geldi hemmeden yz, I\u015fle\u015fip \u00fd\u00f6r, gelinmi gyz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Onu\u0148 tersi, arka tarap, gelen \u00fderi.<\/p><ul><li>Ynjalman yzyna okdurlyp gitdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 itleri onu\u0148 yzyndan \u00e7ozdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u00fd-i\u00e7erik, ma\u015fgala, nesil.<\/p><ul><li>Ol go\u015fundan dolanyp gelende, yzyny\u0148 sag-aman, horlanman \u00fda\u015fandygyny g\u00f6rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Dat, erenler, \u00f6lemde yzym \u00fditmez \u00fdaly, bir z\u00fcr\u00fdat bereweri\u0148! -- di\u00fdip, G\u00f6rogly gygyrdy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 yzyndan \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yz-toz","meaning":"<div><p>Nam-ny\u015fan, derek.<\/p><ul><li>Yz-toz bildirme\u00fd\u00e4n \u00e7arkandak \u00fderden yz\u00e7yny\u0148 yz al\u00fdan \u00fdaly timisgenip barmagyna Bally ha\u00fdran galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 yzy-tozy hem g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yza","meaning":"<div><p>1. \u00dditi agyry, ynjy.<\/p><ul><li>Agyr \u00fdarany\u0148 \u00f6l\u00fcm yzasyny \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ilkibada Welmyrat \u00fdaralaryny\u0148 yzasyna d\u00f6z\u00fcp di\u015f gysdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jebir, s\u00fctem, azar.<\/p><ul><li>Bir hili \u00fditi yza En\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcregine bazza basyldy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Olar hi\u00e7 kime yza berme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzaly","meaning":"<div><p>1. \u00dditi agyryly, ynjyly.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jebirli s\u00fctemli, azarly.<\/p><ul><li>Ol n\u00e4letli ge\u00e7mi\u015fi\u0148 yzaly \u015farpygyny datmandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol pikirler en\u00e4ni \u00fdandyryp bar\u00fdardy, olary\u0148 \u00fdangyny onu\u0148 be\u00fdnisine yzaly sanjyl\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ber\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148leri we a\u00fdd\u00fdan zatlary Klausy\u0148 \u00f6z durmu\u015fyndan bolup, onu\u0148 yzaly janyna melhem boldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzan-da-\u00e7uwanlyk","meaning":"<div><p>Howsala d\u00fc\u015fmeklik, gyk-baklyk, alaba\u015faga\u00fdlyk.<\/p><ul><li>G\u00fcndiz Gandym aw\u00e7yny\u0148 howlusynda uly e\u0148\u015fe\u015fik, yzan-da-\u00e7uwanlyk ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzan-\u00e7uwan","meaning":"<div><p>Gykylykly howsala, gyk-bak, zyr-zebir, alaba\u015faga\u00fd.<\/p><ul><li>Derwa\u00fdys go\u015flaryny g\u00f6terip, yzan-\u00e7uwan ylga\u015f\u00fdan a\u00fdallar, \u00e7agalar-da e\u015felona bakan ha\u00fdda\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzarlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 yzy bilen ony agtarmak, yzyny \u00fditirm\u00e4n tapjak bolmak, yzlamak.<\/p><ul><li>Serhet\u00e7iler bar g\u00fc\u00fd\u00e7lerini ga\u00fdgyrman, du\u015fmany\u0148 yzyny yzarla\u00fdardylar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 yzyna d\u00fc\u015fmek, birini a\u0148tamak, nirede n\u00e4me i\u015f ed\u00fd\u00e4ndigini bilmek, \u00fdanamak.<\/p><ul><li>Olar oba baryp, demirgazyga bakan giden \u00abmyhmany\u0148\u00bb yzyny yzarlamalydyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady barlamak, seredip, der\u0148\u00e4p g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fy gelip go\u0148\u015fusyny\u0148 \u00fdanyna, Gutla\u00fdar guwan\u00e7ly, gysyp goluny, Kartada yzarlap \u00fde\u0148i\u015f \u00fdoluny. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ryza \u015fa despotizmini\u0148 d\u00f6remesini sahypa-sahypa yzarlap, \u00fdadynda sakla\u00fdardy, Bir gapdalda oturyp, o\u00fdny h\u00f6wes bilen yzarlap ba\u015flady ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Biz di\u0148e bir adybir t\u00fcrkmen d\u00e4l, uzakdan yzarlasak, da\u00fdy-\u00fdegenlik ilte\u015figimiz-de bar. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzarlanmak","meaning":"<div><p>1. Galdyran yzy bilen agtarylmak, yzy bilen g\u00f6zlenilmek, yzlanmak.<\/p><ul><li>Ga\u00e7ak\u00e7ylary\u0148 yzy yzarlandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzyna d\u00fc\u015f\u00fclmek, \u00fdanalmak, a\u0148talmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdolda\u015flar, meni\u0148 yzym yzarlana\u00fdmasyn di\u00fden maksat bilen, \u00fcm\u00fcrde \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fdaly g\u00fcm\u00fcrtikli sakyrdadylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Yzarlanyp, seredilip g\u00f6r\u00fclmek, der\u0148elmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzarlatmak","meaning":"<div><p>1. Galdyran yzy bilen agtarmak, yzyna seredip tapdyrmak, g\u00f6zletmek, yzlatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcrmek, a\u0148tatmak, \u00fdanatmak, barladyp, seretdirip duruzmak, der\u0148etmek.<\/p><ul><li>Kitap okalanda yzarlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzarla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Yzyna seredip g\u00f6zle\u015fmek, aktarmaga, g\u00f6zlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, agtary\u015fmak, yzla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 yzyna d\u00fc\u015fm\u00e4ge, a\u0148tamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. Barlamaga, der\u0148em\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, seredi\u015fmek.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylar \u00f6z kitaplarynda okal\u00fdan heka\u00fdany yzarla\u015fyp otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzba-yz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> yzly-yzyna.<\/p><ul><li>Hyrlylar yzba-yz atyl\u00fdardy, du\u015fman agyp \u00fdykyl\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgar","meaning":"<div><p>Toprakda, howada, ja\u00fdda we \u015f. m. bol\u00fdan nem, \u00e7yg, ze\u00fd.<\/p><ul><li>Ag\u015famky gury \u00fdel bolsa \u00fderi\u0148 yzgaryny has hem kepdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol ja\u00fddaky hek ysyny, yzgary syzma\u00fdan \u00fdalydy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskowany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgarly","meaning":"<div><p>Nemli, \u00e7ygly, ze\u00fdli.<\/p><ul><li>Yzgarly \u00fdum\u015fak \u00fderde olary\u0148 a\u00fdaklary a\u00e7yk m\u00f6h\u00fcr \u00fdaly yz galdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu s\u00e4hrada bit\u00fd\u00e4n \u00e7aly-\u00e7etileri\u0148 ysy bilen yzgarly \u00e7ygar sazaklary\u0148 \u00fdympyk ysy go\u015fuly\u015fyp burnu\u0148a ur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Yzgarly garymlar onu\u0148 saglygyna d\u00fc\u00fdpli zy\u00fdan \u00fdetiripdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgarlylyk","meaning":"<div><p>Nemlilik, \u00e7yglylyk, ze\u00fdlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzgarsyz","meaning":"<div><p>Nemi bolmadyk, \u00e7ygly d\u00e4l ze\u00fdsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzgarsyzlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ygsyz bolmaklyk, nemsizlik, ze\u00fdsizlik.<\/p><ul><li>Yzgarsyzlyk zerarly \u00f6s\u00fcmlikler s\u00fcllerip otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgyt","meaning":"<div><p>Gahar, hyr, \u00fdawuz.<\/p><ul><li>Ma\u0148zy\u0148a batma\u00fdan s\u00f6z birsyhly ga\u00fdtalanyp, eti\u0148den \u00f6t\u00fcp s\u00fc\u0148\u0148e ornanda, adam \u00f6z\u00fcni\u0148 yzgydyny\u0148 ga\u00e7anyny-da du\u00fdman gal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgytsyz","meaning":"<div><p>1. Rehimsiz, zalym, gaharja\u0148, hyrsyz, \u00fdawuz.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen \u00f6z ma\u015fgalasyna yzgytsyz d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 atam \u00f6r\u00e4n yzgytsyz adam, doganym hem \u015fe\u00fdle. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Yzgytsyz gara\u00fdy\u015fy we \u00fdakymsyz sesi onu\u0148 hemme syratyny, hemme g\u00f6zelligini bozan \u00fdaly boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol mydama myla\u00fdym, \u00f6z\u00fc\u0148den ki\u00e7iler \u00fc\u00e7in bolsa hyrsyz we yzgytsyzdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f Isl\u00e4r)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7inden ge\u00e7ip bar\u00fdan, \u00fdalazy (sowuk hakda).<\/p><ul><li>\u00ddanwar a\u00fdyny\u0148 yzgytsyz g\u00fcnlerini\u0148 biridi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzgytsyzlyk","meaning":"<div><p>Rehimsizlik, zalymlyk, gaharja\u0148lyk, hyrsyzlyk, \u00fdowuzlyk.<\/p><ul><li>Di\u00fdm\u00e4\u00fdin di\u00fdsem, seni\u0148 okadygy\u0148\u00e7a yzgytsyzlygy\u0148 art\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7ynda \u015fu g\u00fcnler bir yzgytsyzlyk bar welin, he\u00fd, sen go\u00fda\u00fd! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzky","meaning":"<div><p>Yz tarapdaky, art tarapky, so\u0148undaky.<\/p><ul><li>Da\u015f yzky ma\u015fyna patlap degdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> yzarlamak1.<\/p><ul><li>Kapitan ol yzy sypdyrman yzlap ugrady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00c7andybilden yzlap gelen dildarym, Men seni\u0148 g\u00f6z\u00fc\u0148e gurban bola\u00fdyn. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb Eposu)<\/span><\/li><li>Seljerdiler hemmesin. Ata-babasyn yzlap. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eda yzlasa\u0148, \u00fdola barar; \u00fdoly yzlasa\u0148-ile. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzlanmak","meaning":"<div><p>1. Biri \u00fda-da bir zat g\u00f6zlenmek, agtarylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 galdyran yzy, \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fdoly bo\u00fdun\u00e7a agtarylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzlatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> yzarlatmak1.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> yzarla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzla\u015fyk","meaning":"<div><p>Yzan-\u00e7uwanlyk, e\u0148re\u015fik, agla\u015fyk.<\/p><ul><li>Uly yzla\u015fyk turzyp duran g\u00fcj\u00fcjekleri\u0148 ketegini\u0148 agzynda Wan\u00fda otyrdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fdi uly yzla\u015fykdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Demirgazyk ta\u00fddan s\u00fcr\u00fcli d\u00fc\u00fde uly yzla\u015fyk bolup \u00fdetip gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzly-yzyna","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyndan, yzly-yzyndan, yzba-yz.<\/p><ul><li>Yzly-yzyna birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn epgek \u00f6sse, heniz e\u00fdikmedik gowa\u00e7any guratjakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Yzly-yzyna \u00e7ak\u00fdan \u00fdyldyrymy\u0148 \u015f\u00f6hlesi i\u00e7eri d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyndan yzly-yzyna \u00fc\u00e7 adam b\u00f6k\u00fcp d\u00fc\u015fdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Awtobuslar wokzaly\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde yzly-yzyndan gelip gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzsyz","meaning":"<div><p>1. Yz-toz galdyrmadyk, yzy bolmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. So\u0148y ahyry \u00fdok.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzsyz-tozsuz","meaning":"<div><p>Nam-ny\u015fansyz, atsyz-sorsuz, dereksiz.<\/p><ul><li>\u00ddady\u0148a d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rmi \u015fol g\u00fcn, yzsyz-tozsuz g\u00f6zden \u00fditdi\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddere k\u00f6k urma\u00fdan adamlar bu d\u00fcn\u00fd\u00e4den yzsyz-tozsuz \u00fdok bolup gid\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yzygiderli","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyndan bolup duran, yzly-yzyna, \u00fczn\u00fcksiz, hemi\u015fe, elmydama.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzygiderlilik","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 yzyndan bolup durmaklyk, yzly-yzynalyk, hemi\u015fele\u00fdin, elmydamala\u00fdyn, \u00fczn\u00fcksizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"yzys\u00fcre","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148, i\u015fi\u0148 hereketi\u0148 yz \u00fdanyndan, yzy bilen.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 yzys\u00fcre bardym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddigrimi \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fan ogluny\u0148 yzys\u00fcre \u00f6s\u00fcp bar\u00fdan gyzy Dursunjemal e\u00fd\u00fd\u00e4m on sekiz \u00fda\u015fyna gitdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yz\u00e7y","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir ha\u00fdwany yzy bo\u00fdun\u00e7a tanap bil\u00fd\u00e4n adam, yzy bo\u00fdun\u00e7a yzarlap tapyp biliji.<\/p><ul><li>Me\u015fhur yz\u00e7yny getirip, gyzy\u0148 \u00f6\u00fdden \u00e7ykyp giden yzyny alyp ugradylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oraz, durma-da dor \u00fdabyny m\u00fcn-de, Gully yz\u00e7yny alyp gel! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 mergen gaty yz\u00e7y adamdy, onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden yz gutulanokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"yz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Yz tanajylyk, yzarlap bilijilik.<\/p><ul><li>\u00c7aryny\u0148 \u00fdeke aw\u00e7ylykdan bolman, yz\u00e7ylykdan hem habary bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Hal mergen, \u015fu \u00fda\u015fyna gelip, yz\u00e7ylykda henize \u00e7enli \u00fdal\u0148y\u015fan \u00fderi \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148darma","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Birini\u0148 s\u00f6z\u00fcne gid\u00fd\u00e4n, her bir gepe ynan\u00fdan.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4-de, Annatuwak \u00fdaly y\u0148darmany\u0148 b\u00f6wr\u00fcne d\u00fcrt\u00fd\u00e4n, dury suw bulandyr\u00fdan \u015funu\u0148 \u00fdaly haramzada bola\u00fdmasyn! -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ezizi\u0148 y\u0148darmadygyny Tig Jons derrew a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148darmak","meaning":"<div><p>1. Bir gapdala zady \u00fdykyp d\u00f6kmek, e\u0148termek ikinji bir gaba gu\u00fdmak.<\/p><ul><li>Ol bilmezlikde grafind\u00e4ki suwy y\u0148dardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada ynandyrmak, yrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir tarapa, s\u00fcrmek, ha\u00fddamak.<\/p><ul><li>Gula\u00fdym hem gylyjyny syryp, Gyraty onu\u0148 \u00fcst\u00fcne y\u0148dardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148darylmak","meaning":"<div><p>1. Bir gapdan ikinji gaba go\u00fdulmak, d\u00f6k\u00fclmek, agyp gitmek, \u00fdykylmak, e\u0148terilmek.<\/p><ul><li>Eger A\u00fdna o\u0148a s\u00f6\u00fdget berip durmadyk bolsa, ol \u00fdene arkanlygyna y\u0148darylyp gitjekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Stol gymyldady welin, sy\u00fda \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe y\u0148darylyp gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada ynanyp berilmek, yrylmak.<\/p><ul><li>Mama Umsag\u00fcli\u0148 s\u00f6z\u00fcne b\u00fctinle\u00fd y\u0148daryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir ugra ha\u00fddalmak, s\u00fcr\u00fclmek, gitmek.<\/p><ul><li>M\u00e4helle otly tolkun \u00fdaly bolup, y\u0148darylyp bar\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148mak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> y\u0148darylmak.<\/p><ul><li>Elhepus, bulary\u0148 ulysy-ki\u00e7isi \u00fdog-ow, hemmesi okuwa y\u0148ypdyrlar! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 y\u0148an ugruna tutdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Kimi\u0148 ha\u00fdsy tarapa y\u0148\u00fdandygyny anyklasa\u0148yz gowy bolardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148ranmak","meaning":"<div><p>1. Agyry, n\u00e4saglyk we \u015f. m. zerarly zaryn seslenmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fd \u00fderinden degen oku\u0148 awusyna zaryn-zaryn y\u0148randy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bozla\u00fdan \u00fdaly \u00fduwa\u015f seslenmek (d\u00fc\u00fde barada).<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u0148ryljyramak","meaning":"<div><p>1. Wagtal-wagtal y\u0148ranyp, zaryn seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00e4\u00fdarym y\u0148ranyp seslenmek (d\u00fc\u00fde barada).<\/p><ul><li>Gu\u00fdyny\u0148 \u00fdounda k\u00f6\u015fekli g\u00f6k d\u00fc\u00fde y\u0148ryljyra\u00fdardy. Urlanda y\u0148ryljyrap \u00f6t\u00e4\u00fdder \u00fdaly, ol ha\u00fdwan d\u00e4l ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u0148\u0148yldamak","meaning":"<div><p>N\u00e4razy\u00e7ylyk, n\u00e4gilelik bildirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u0148\u0148ylda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup n\u00e4gilelik g\u00f6rkezmek, birn\u00e4\u00e7e bolup n\u00e4razy\u00e7ylyk bildirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>Bildiril\u00fd\u00e4n n\u00e4razylyk, n\u00e4gilelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u015f","meaning":"<div><p>1. Bir zat de\u015filmek- ja\u00fdrylmak, zerarly aralykdan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fdagtylyk, birle\u015fm\u00e4n galan aralyk, y\u015falga, y\u015fgala\u0148.<\/p><ul><li>\u015eol wagt hini\u0148 y\u015fyndan, G\u00f6r\u00fcndi bir e\u00fdmen\u00e7 ny\u015fan. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol t\u00f6weregine gar\u015fy-gar\u015fy garap, i\u00e7eri seretmek \u00fc\u00e7in y\u015f agtardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Geljekde bir zatdan \u00fda-da birinden edil\u00fd\u00e4n tama, umyt.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u015falga","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> y\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u015fanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ynanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u015farat","meaning":"<div><p>1. I\u00e7ki du\u00fdgyny a\u0148latmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcz, g\u00f6z, el we \u015f. m. hereketi, \u00fcm.<\/p><ul><li>Ajap gapdalynda ejedini\u0148 bardygyny Ba\u00fdrama y\u015farat bilen d\u00fc\u015f\u00fcndirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sapany\u0148 i\u015faraty bilen ol galan suwy hem \u00e7ukanaga gu\u00fddy. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdigrenji.<\/p><ul><li>Bar gid-\u00e4, y\u015farat!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fgala\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> y\u015f.<\/p><ul><li>Kim gapyny\u0148 y\u015fgala\u0148yndan, kim bosagany\u0148 gapdalynda, her ha\u00fdsy y\u015f tapan \u00fderinden y\u015fykla\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fgala\u0148lama","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ja\u00fdrygyndan seretmek, \u00fdarykdan garamak, y\u015fyklamak, y\u015flamak.<\/p><ul><li>Hawa, ol \u00abot\u00bb di\u00fdendir -- di\u00fdip, \u00fdapyk i\u015fikleri\u0148 arka \u00fd\u00fcz\u00fcnden y\u015fgala\u0148lap, \u00f6zba\u015fyna samra\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fgyn","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki pe\u00fddalanyl\u00fdan bu\u00fdan g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"y\u015fk","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada bolan i\u00e7ki \u00fdakynlyk du\u00fdgusy, s\u00f6\u00fdgi, m\u00e4hir.<\/p><ul><li>Enelik m\u00e4hridir m\u00e4hirle\u0148 k\u00f6\u015fgi, Ene bolmadyklar bilmez bu y\u015fky. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00e4li-diwana men seni\u0148 y\u015fky\u0148da. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fky","meaning":"<div><p>Y\u015fka degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ol heniz \u00fda\u015fajykka, k\u00f6p y\u015fky kitaplary agtaryp \u00e7ykypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015flamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> y\u015fyklamak.<\/p><ul><li>Ol gapydan y\u015flap durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fnaklanmak","meaning":"<div><p>A\u00e7ylmak, \u00fdagtylmak (\u00fd\u00fcz, g\u00f6z, ke\u015fp barada).<\/p><ul><li>\u00c7a\u0148jaran \u00fdadaw \u00fd\u00fczi y\u015fnaklandy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fnakly","meaning":"<div><p>\u00ddagty, a\u00e7yk, sypa\u00fdy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00fcl\u00fcmsire\u00fd\u00e4n y\u015fnakly g\u00f6zlerinde \u00fc\u00fdtge\u015fik bir zat sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fd\u00fczi y\u015fnakly, g\u00f6zleri alakjap gara\u00fdan bir adamdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddagtylyk, \u015f\u00f6hle.<\/p><\/div><div><p>2. Da\u015f-t\u00f6weregi \u00fdatyld\u00fdan \u015f\u00f6hleli energi\u00fda, \u00e7yra.<\/p><ul><li>Tamlary\u0148 i\u00e7inden y\u015fyklar gara\u0148kyny\u0148 i\u00e7inde \u00fdylp-\u00fdylp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddan\u00fdar dumly-du\u015fda al-\u00fda\u015fyl y\u015fyk, \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 \u00fdelp\u00e4p ge\u00e7\u00fd\u00e4r salkynja \u015femal. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde gij\u00e4ni\u0148 \u00fdarymynda so\u0148 hem y\u015fyk g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fyklamak","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada ogryn\u00e7a, y\u015fgala\u0148dan we \u015f. m. seretmek.<\/p><ul><li>Le\u00fdtenant \u00fdene usul bilen \u00e7\u00fc\u0148kden y\u015fyklady. <span>(A. Gow\u015fodow, Eserler)<\/span><\/li><li>Nury k\u00fcm\u00e4 girip y\u015fykla\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fyklandyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddagtyltmak, \u015f\u00f6hlelendirmek.<\/p><ul><li>Lageri elektrik \u00e7yralary y\u015fyklandyr\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00e7eleri y\u015fyklandyrmak barada k\u00f6p alada edil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fyklatmak","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada y\u015fgala\u0148dan we \u015f. m. \u00fderden ogryn\u00e7a seretdirmek.<\/p><ul><li>Ol bir oglany iberip, gapydan y\u015fykladyp, \u00f6\u00fdde kimi\u0148 bardygyny bildirtdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"y\u015fykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Y\u015fgala\u0148dan we \u015f. m. \u00fderlerden seredi\u015fip, \u00e4\u0148edi\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Gapydan y\u015fykla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zabun","meaning":"<div><p>1. Gaty rehimsiz, \u00e7akdana\u015fa berk, pugta.<\/p><ul><li>\u00ddermola\u00fd ony gaty zabun tutardy. <span>(I. S. Turgenew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, gazaply.<\/p><ul><li>Zabun sowuk howa.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zabunla\u015fmak","meaning":"<div><p>Zabunlygy artyp ba\u015flamak, rehimsizligi, zalymlygy g\u00fc\u00fdj\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zabyrdamak","meaning":"<div><p>1. Wazlap \u00e7alt hereket etmek, dazlap gitmek, \u00f6r\u00e4n \u00e7alasyn gitmek, zabyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddatan ala ganjyk ok \u00fdaly zabyrdap geldi-de, \u00fdabyny\u0148 gu\u00fdrugyndan gabyr-gubur edip agyz saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Agyr \u00fd\u00fckli ma\u015fynlar zabyrdap ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agzy-agzyna \u00fdetm\u00e4n g\u00fcrlemek, \u00f6r\u00e4n \u00e7alt geplemek, agzyny\u0148 \u00fdeti\u015fip bildiginden geplemek.<\/p><ul><li>Zabyrdap g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><li>Zabyrdap kitap okamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zabyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup zabyrdamak, zabyrdyly sesleni\u015fmek, bilelikde \u00e7alt hereket edip gitmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlar zabyrda\u015fyp bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00f6r\u00e4n \u00e7alt geplemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zabyrdy","meaning":"<div><p>1. \u00c7alt hereket, \u00e7alt \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f, gidi\u015f netijesinde \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlary\u0148 zabyrdysy barha g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alt geplenende e\u015fidil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"zag","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gara garga.<\/p><ul><li>De\u0148 g\u00f6rmezler bilbil bilen zaglary, Y\u015fky\u0148 \u00fd\u00fcregime saldy daglary. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdra\u015f\u00fdar bilbili, kowuldy zaglar, Gezm\u00e4ge sapaly gyzykly \u00e7aglar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zagara","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan, te\u0148\u0148eli, togalak balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zagpyran","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcl\u00fcni\u0148 bir b\u00f6leginden re\u0148k alyn\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczleri zagpyran dek saralyp ir kuwwatdan d\u00fc\u015f\u00fcp ugran \u00fdetginjek jogap berdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zagyrdamak","meaning":"<div><p>Gorkmak, \u00fc\u015femek we \u015f. m. zerarly titrekl\u00e4p durmak, sandyrap durmak, sa\u0148\u0148yldamak, zagyrdyklamak.<\/p><ul><li>Seni\u0148 sesi\u0148i e\u015fidende zagyrdap dursa n\u00e4dersi\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zagyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup zagyrdap durmak, gorkmak, \u00fc\u015femek we \u015f. m. zerarly zagyrdykla\u015fyp durmak sandyra\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zagyrdy","meaning":"<div><p>Gorky \u00fda-da \u00fc\u015f\u00fctme we \u015f. m. zerarly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdagda\u00fd, hal.<\/p><ul><li>Me\u0148 janyma girdi elhen\u00e7 zagyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zagyrdyklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zagyrdamak.<\/p><ul><li>Ki\u015fini\u0148 malyna el degirjek bolanda, endamy demir tikenli \u00fdaly zagyrdykla\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zagyrdykla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zagyrda\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zahyr","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00f6rn\u00fcp duran, a\u00e7yk, belli, m\u00e4lim.<\/p><\/div>"},{"headword":"zahyrlyk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> G\u00f6rn\u00fcp duranlyk, a\u00e7yklyk, m\u00e4limlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zakgun","meaning":"<div><p>1. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnje bo\u00fdun\u00e7a: dowzahda \u00f6s\u00fd\u00e4n, miwesi z\u00e4herli aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n ajy zat, z\u00e4her, awy.<\/p><ul><li>Alaja g\u00f6z Hojama, galla \u00fderine zakgun bereris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zakyja","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddylpyldawuk gara \u00fdelekli ki\u00e7ijik gara garga, zakyja garga.<\/p><ul><li>Dogrudan hem \u015fu a\u00fdal edil zakyja garga \u00fdaly garady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zal","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fdygnaklar we ba\u015fga \u00e7\u00e4reler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n gi\u0148 ja\u00fd.<\/p><ul><li>Zaldakylary\u0148 jo\u015fgunly sesi kluby sarsdyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myhman kabul edil\u00fd\u00e4n gi\u0148 otag.<\/p><\/div>"},{"headword":"zaluwat","meaning":"<div><p>T\u00e4sin galmagy a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z, za\u0148\u0148ar.<\/p><ul><li>Ahaw, zaluwatlar, eger ol gel\u00e4\u00fdse, sizi\u0148 hemm\u00e4\u0148izi i\u00fder. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7alary gyryp gutardy\u0148, zaluwat, sakla! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zalym","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 bir kanuny \u00e4sgerm\u00e4n, adamlary ez\u00fd\u00e4n, adamk\u00e4r\u00e7ilik sypatyny \u00fditiren, ejizlere ganym, rehimsiz h\u00f6k\u00fcmdar.<\/p><\/div><div><p>2. Rehimsiz, \u00fdowuz, do\u0148\u00fd\u00fcrek.<\/p><ul><li>Meret obany\u0148 zalym ba\u00fdlaryndan bular \u00fdaly nejis i\u015fleri\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykjagyny ba\u015fdan-da oslaman durma\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Zalymy\u0148 -- zulumyndan, \u015fermend\u00e4ni\u0148 -- \u015ferinden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zalymlyk","meaning":"<div><p>1. Rehimsiz h\u00f6k\u00fcmdarlyk, s\u00fctemk\u00e4rlik.<\/p><ul><li>Halk onu\u0148 k\u00f6rl\u00fcgi \u00fc\u00e7in d\u00e4l-de, zalymlygy \u00fc\u00e7in gar\u015fylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Do\u0148\u00fd\u00fcreklik, \u00fdowuzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fd sada g\u00fcrr\u00fc\u0148inde gara\u0148ky d\u00fcn\u00fd\u00e4de h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4n zalymlyk, de\u0148sizlik \u015fekillen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>He\u00fd, \u015fe\u00fdle-de bir zalymlyk bolarmy? <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zaman","meaning":"<div><p>1. D\u00f6w\u00fcr, zamana, e\u00fd\u00fdam.<\/p><ul><li>H\u00e4zirki zaman edebi\u00fdaty.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagt, \u00e7ag, m\u00fctdet.<\/p><ul><li>Ho\u015f gal, G\u00f6zel! Hat \u00fdazyp dur her zaman, -- Seni \u00e7\u00e4ksiz s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdolda\u015fy\u0148 Aman. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4den bihabar, biga\u00fdrat du\u015fman, B\u00fcrg\u00fct penjesine d\u00fc\u015fdi \u015fo zaman. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Grammatik termin<\/span> Hereketi\u0148 bir wagta, \u00fdagny \u00f6ten, geljek, h\u00e4zirki wagta degi\u015fliligini a\u0148lad\u00fdan i\u015flik formasy.<\/p><ul><li>I\u015fligi\u0148 h\u00e4zirki zaman formasy \u00ab-\u00fdar, -\u00fder\u00bb go\u015fulmasy, arkaly \u00fdasal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zamana","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zaman.<\/p><ul><li>Hamyt beg, zamanany siz menden \u00fdag\u015fy d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rsi\u0148iz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be\u00fd di\u00fdme, gyzym, men seni\u0148 \u00fdagda\u00fdy\u0148a du\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n, zamana \u015fe\u00fdle. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zamanda\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen bir zamanda \u00fda\u015fan, biri bilen bir d\u00f6w\u00fcrde bolan, d\u00f6w\u00fcrde\u015f.<\/p><ul><li>Zelili Se\u00fddini\u0148 zamanda\u015fydyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zamun","meaning":"<div><p>1. Bir adamyny\u0148 eden etmi\u015fini ga\u00fdtalamajagyna g\u00fcw\u00e4 ge\u00e7ip, onu\u0148 \u00e4hli jogapk\u00e4r\u00e7iligini \u00f6z \u00fcst\u00fc\u0148e almaklyk, kepil.<\/p><\/div><div><p>2. \u015ea\u00fdatlyk, g\u00fcw\u00e4lik.<\/p><ul><li>\u015eol d\u00e4n\u00e4ni da\u00fdhana pa\u00fdlasa\u0148, indiki \u00fdyla \u00e7enli \u00f6lmen \u00e7ykjagyna men zamun! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zamunlyk","meaning":"<div><p>1. Bir adamyny\u0148 \u00f6z borjuny \u00fderine \u00fdetirmegine g\u00fcw\u00e4 bolup, \u00f6z \u00fcst\u00fc\u0148e alyn\u00fdan jogapk\u00e4r\u00e7ilik, kepillik.<\/p><\/div><div><p>2. \u015ea\u00fdat bolmaklyk, g\u00fcw\u00e4lik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zam\u00e7a","meaning":"<div><p>Da\u015fy dilim-dilim togalak, sary uly gawun, gawuny\u0148 bir sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"zandy\u00fdaman","meaning":"<div><p>Zandy bozuk, p\u00e4li\u00fdaman, betni\u00fdet.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 zandy\u00fdaman gylygyna g\u00f6re, a\u00fdybyny bo\u00fdun almagy \u00f6z\u00fcne kem\u00e7ilik bildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Zandy\u00fdaman \u015falar h\u00e4li-\u015findi \u00f6zara \u00e7akny\u015f\u00fdarlar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zandy\u00fdamanlyk","meaning":"<div><p>Zandy bozuklyk, p\u00e4li\u00fdamanlyk, betni\u00fdetlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zant","meaning":"<div><p>P\u00e4l, hy\u00fdal, ni\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"zar","meaning":"<div><p>K\u00e4bir atlary\u0148 so\u0148una go\u015fulyp, k\u00f6pl\u00fcgi a\u0148lad\u00fdan go\u015fulma.<\/p><ul><li>L\u00e4lezar, g\u00fclzar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zar-zelil","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zar1.<\/p><ul><li>Biz seni g\u00f6resimiz gelip, zar-zelil bolduk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarba","meaning":"<div><p>1. Urul\u00fdan urgy, edil\u00fd\u00e4n h\u00fcj\u00fcm, \u00e7ozu\u015f, zarp.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 polkuna mazaly zarba degipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Depgin, temp, zor bermeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zarbykmak","meaning":"<div><p>Zor g\u00f6r\u00fcp agyrmak, zor g\u00f6r\u00fcp azmak, agyrysy g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 bokurdagy\u0148 zarbygyp \u00e7i\u015fm\u00e4bil\u015finden \u00e7i\u015fmesin! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdagym zarbygypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarlamak","meaning":"<div><p>Ahy-zar \u00e7ekmek, zar \u00e7ekmek, naly\u015f edip aglamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zarlanmak","meaning":"<div><p>N\u00e4razylyk bildirip naly\u015f etmek, nalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zarp","meaning":"<div><p>1. Bir hereketi\u0148 g\u00fc\u00fdji, bat, \u00fdelgin.<\/p><ul><li>Adalatsyz d\u00f6wri k\u00f6p g\u00f6ren \u00e7aglar, Saraldy, hor boldy ol gara baglar, Zarbymyzdan titr\u00e4p, yran\u015fyp daglar, \u00dcst\u00fcnden dumany a\u00fdrylsa gerek. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Urgy, zarba.<\/p><ul><li>Men seni \u00fdekeje zarba bilen \u00fdere g\u00f6merin. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarplanmak","meaning":"<div><p>Bady has artmak, barha g\u00fc\u00fdjemek, batlanmak, galmak.<\/p><ul><li>Ba\u015flygy\u0148 garyljyk \u00fdogyn sesi barha zarplandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarply","meaning":"<div><p>1. Zarp bilen \u00e7yk\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7li, batly.<\/p><ul><li>Birden mekdebi\u0148 agzyndan zarply signal sesi \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015euwlap gel\u00fd\u00e4n \u00fdel bi\u00e7ak zarply, edil aldajy \u00fdaly du\u00fdul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bat bilen, batly, \u00e7alt, gaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"zaryn","meaning":"<div><p>1. Rehim indiriji, naly\u015fly, \u00fd\u00fcregi\u0148i gy\u00fdyp bar\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. Na\u00fdynjar e\u015fidil\u00fd\u00e4n, ga\u00fdgyly.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 degi\u015fmesine d\u00fc\u015f\u00fcnmedik Begenji\u0148 sesi zaryn \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Da\u015farda \u00fdazy\u0148 par\u00e7 bolan g\u00f6k otlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde bir \u00fderde \u00fdigitleri\u0148 oturyp \u00e7al\u00fdan dutarlaryny\u0148 zaryn sesi \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarynlamak","meaning":"<div><p>Zaryn ses bilen ze\u00fd-renmek, naly\u015f edip aglamak, ahy-nala \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z \u00fdanyndan: -- Artyk jan \u00fdeti\u015f! -- di\u00fdip zarynlady, garry onu\u0148 sy\u00fdyndan \u00fdapy\u015fyp zarynlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zarynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Zaryn ses bilen ze\u00fdreni\u015fmek, k\u00f6p bolup ahy-nala \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zarynlyk","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 ga\u00fdgyly, na\u00fdynjar, \u00fd\u00fcrek gy\u00fddyryjy hal-\u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u015eol gyzdaky bolan ga\u00fdgy-gussa, sesind\u00e4ki e\u015fidil\u00fd\u00e4n zarynlyk Haweri\u0148 \u00f6z ga\u00fdgysyny unutdyrdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zaryn\u00e7","meaning":"<div><p>Naly\u015fly, \u00fd\u00fcrek gy\u00fddyryjy ze\u00fdren\u00e7.<\/p><ul><li>Nurjahany\u0148 zarynjyny e\u015fidende, o\u0148a g\u00f6w\u00fcnlik ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zar\u0148yldamak","meaning":"<div><p>Zar\u0148yldyly ses \u00e7ykarmak, zar\u0148yldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ol \u015fkaf bilen bo\u00fdda\u015f bolup, onu\u0148 tahyllaryny \u00e7ekende bolsa, onu\u0148 ka\u015fa\u0148 simleri zar\u0148yldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6r\u00e4n gurat, kiri\u015fleri zar\u0148yldap duran dutar, eli\u0148e alyp \u00e7alybermeli. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Diwardaky asma sagat yzly-yzyna \u00fdedi gezek, zar\u0148yldady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zar\u0148yldatmak","meaning":"<div><p>Zar\u0148yldamagyna seb\u00e4p bolmak, zar\u0148yldyly seslendirmek, zar\u0148yldyly ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Sandygy\u0148 agzyny zar\u0148yldadyp a\u00e7dy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zar\u0148ylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Zar\u0148yl-zar\u0148yl edi\u015fmek, zar\u0148yldyly sesleni\u015fmek, yzly-yzyna zar\u0148yldap durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zar\u0148yldy","meaning":"<div><p>Metal zatlara urlanda, za\u0148ly sandyk a\u00e7ylanda, za\u0148ly asma sagat uranda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses, owaz.<\/p><\/div>"},{"headword":"zat","meaning":"<div><p>1. Her d\u00fcrli materiallar, harytlar, a\u00fdratyn predmet, \u00f6n\u00fcm we \u015f. m.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fcrli hadysa, waka, \u00fdagda\u00fd, ahwalat we \u015f. m.<\/p><ul><li>Arka\u00fdyn\u00e7ylyk wagtynda seni\u0148 hemme zada akyly\u0148 hem \u00fdet\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zaw","meaning":"<div><p>Dagda der\u00e4ni\u0148 gutaran \u00fderind\u00e4ki u\u00e7ut, kert \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"zawod","meaning":"<div><p>1. \u00c7ig maly mehaniki i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan senagat k\u00e4rhanasy, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da iri senet\u00e7ilik k\u00e4rhanasy.<\/p><ul><li>Ussahana \u00e4girt uly zawody\u0148 \u00fdygna\u00fdjy sehine me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7akyr zawodyna \u00fc\u00e7 \u00fd\u00fcz \u00fdigrimi tonna \u00fcz\u00fcm tab\u015fyrdyk, indi galanyny hem ki\u015fmi\u015f ser\u00fd\u00e4ris. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 Etegi\u0148de)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Maldar\u00e7ylygy \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bilen me\u015fgullan\u00fdan k\u00e4rhana.<\/p><ul><li>A\u015fgabady\u0148 at\u00e7ylyk zawody.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u00fda","meaning":"<div><p>1. Harap bolan, ynjamak netijesinde derde \u00fdarama\u00fdan, hatardan \u00e7ykan, isrip bolan, yr\u00fda.<\/p><ul><li>Pagtadyr Watany\u0148 geregi-g\u00f6rki, \u00ddekeje \u00fcbt\u00fcgem bolmasyn za\u00fda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ekinlerini\u0148 hasylyny za\u00fda etm\u00e4n \u00fdygna\u00fdar. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><li>Za\u00fda bolan \u00f6n\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddoldan \u00e7ykan, azan, ahlak ta\u00fddan bozulan.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u00fdalamak","meaning":"<div><p>1. Harap etmek, harama \u00e7ykarmak; yr\u00fda etmek, isrip etmek.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f dogrudan hem zor \u00fdag\u00fdardy we \u00fdollary za\u00fdalapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 eti\u0148i za\u00fdalamanjyk i\u00fdip gutararyn. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan \u00fdetirmek, hatardan \u00e7ykarmak, bozmak, d\u00f6wmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddoldan \u00e7ykarmak, azdyrmak (ahlak hakda).<\/p><ul><li>Arak ony gaty za\u00fdalapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u00fdalanmak","meaning":"<div><p>1. Harama \u00e7ykmak, harap bolmak; yr\u00fda bolmak, isrip bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan \u00fdetirilmek, hatardan \u00e7ykarylmak, bozulmak, d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><ul><li>Rim \u00fdollary kem-kemden za\u00fdalanyp, berbat bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddoldan \u00e7ykmak, ahlak ta\u00fddan bozulmak, azmak.<\/p><ul><li>Eger her bir do\u0148uz onu\u0148 burnuna \u00e7ilim d\u00fcrt\u00fcp \u00fd\u00f6rjek bolsa, ol derrew za\u00fdalanyp gitmezmi? <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u00fdalatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 za\u00fdalanmagyna seb\u00e4p bolmak, bir zady za\u00fda etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan \u00fdetirtmek, hatardan \u00e7ykarmak, bozdurmak, d\u00f6wd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddoldan \u00e7ykartmak, azdyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u00fda\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Za\u00fda edilmegi\u0148, harap edilmegi\u0148 netijesi, harap\u00e7ylyk, bozuklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u0148","meaning":"<div><p>1. Ja\u0148, zok.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 sesi uly za\u0148y\u0148 sesi \u00fdaly bolup e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bu sa\u0148a za\u0148 kakyl\u00fdan minara \u00e7ykyp, zar\u0148yldadyp za\u0148 kaka\u00fdan \u00fdaly d\u00e4ldir! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Za\u0148\u0148yrdyly owaz, ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u0148lamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> za\u0148\u0148yrdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u0148\u0148ar","meaning":"<div><p>\u015ee\u00fdtanlyk bilen i\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4n, kezzap, de\u00fd\u00fdus, zalym.<\/p><ul><li>Ha\u00fd za\u0148\u0148ar, agasyny\u0148 malyna el garyp ba\u015flad-ow. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Za\u0148\u0148ar, Durdy, n\u00e4me do\u0148an \u00fdaly bolup otyrsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>Za\u0148\u0148yrdyly seslenmek, za\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykarmak, za\u0148lamak.<\/p><ul><li>Asma sagat za\u0148\u0148yrda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>Za\u0148\u0148yrdyly owaz, ses d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>\u00ddokarda potology\u0148 has deper\u00e4ginde, ugursyz gitara za\u0148\u0148yrdatdylar. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sandygy\u0148 gulpuny za\u0148\u0148yrdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"za\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderden za\u0148\u0148yrdamak, za\u0148\u0148yr-za\u0148\u0148yr edi\u015fmek, za\u0148\u0148yrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"za\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Metal predmetlere urlanda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses, za\u0148 sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zeberjet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Altyn \u00f6w\u00fc\u015fginli, sarymtyl-\u00fda\u015fyl re\u0148kli gymmat baha da\u015f, hrizolit.<\/p><\/div>"},{"headword":"zefir","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Nepis dokalan \u00fdukajyk nah mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"zehin","meaning":"<div><p>Akyl \u00fdetirmeklik ta\u00fddan adamda bar bolan tebigy ukyp, talant.<\/p><ul><li>Watanymyzy\u0148 pajarly \u00f6s\u00fc\u015fine jany-teni bilen guwan\u00fdan her bir \u00fdazyjyny\u0148 d\u00f6redijilik zehini jo\u015fman durup bilmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zehinli","meaning":"<div><p>Zehini g\u00fc\u00fd\u00e7li bolan, \u00fditi zehini bar bolan, talantly, ukyply.<\/p><ul><li>Zehinli bolany\u0148a g\u00f6r\u00e4, hemme derslerden gowy bahalar aldy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zehinlilik","meaning":"<div><p>Zehini g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, zehini \u00fditilik, ukyplylyk, talantlylyk.<\/p><ul><li>Mugallymlar onu\u0148 aja\u00fdyp zehinlidigini we po\u00fdezi\u00fdany a\u00fdratyn gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4ndigini belle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gurt \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fditi zehinliligi bilen \u00f6kde hat-sowatly bolupdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zehinsiz","meaning":"<div><p>Zehini \u00fdok bolan, k\u00fctek zehinli, talantly bolmadyk, ukypsyz, k\u00f6rzehin.<\/p><ul><li>\u00d6wez zehinsiz d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zehinsizlik","meaning":"<div><p>Zehinli d\u00e4llik, zehini \u00fdokluk, akyly k\u00fcteklik, talantsyzlyk, ukypsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zekat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Yslam dini bo\u00fdun\u00e7a her \u00fdylda \u00fderden alyn\u00fdan hasyly\u0148 ondan birine de\u0148 bolan salgyt.<\/p><\/div>"},{"headword":"zekat\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Zekat \u00fdygna\u00fdan, al\u00fdan adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"zelel","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdan.<\/p><ul><li>Zeleli\u0148 \u00fdaryndan ga\u00fdtmak hem pe\u00fdda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zelelke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdanke\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6zi zelelke\u015f bolup, \u00fda\u015fa\u00fdany g\u00f6rd\u00fcm, elhepus. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zelelke\u015flik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdanke\u015flik.<\/p><ul><li>K\u00f6p zelelke\u015flik he\u0148in \u00e7al\u00fdany g\u00f6rd\u00fcm, elhepus. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zelelli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdanly.<\/p><ul><li>A\u00fd, ol zelelli zat d\u00e4l-le -- di\u00fdip arka\u00fdynsyrady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zelellilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdanlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zelelsiz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"zelelsizlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zy\u00fdansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zemin","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fder.<\/p><ul><li>Eredi ak garlar ala daglarda, Zemini\u0148 bezegi -- gara baglarda. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zemmer","meaning":"<div><p>Agyr zatlary bir \u00fderden ba\u015fga \u00fdere eltmek \u00fc\u00e7in iki adam bolup g\u00f6teril\u00fd\u00e4n d\u00f6rt tutawa\u00e7ly gural.<\/p><\/div>"},{"headword":"zemzen","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ha\u017e\u017eyk sypatly, g\u00f6wresi s\u00fc\u00fdnmek uzyn gu\u00fdrukly, arkasy te\u0148\u0148e-te\u0148\u0148e gowly, \u00e7\u00f6lde \u00fda\u015fa\u00fdan s\u00fcre\u00fdnijiler toparyna degi\u015fli jandar.<\/p><ul><li>Zemzen ha\u00fdbat atyp bar\u00fdar, B\u00e4risine baka-baka. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zenan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> a\u00fdal.<\/p><ul><li>Ol zenan a\u00fdnany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u015fl\u00fdapasyny \u00e7ykaryp dur\u015funa s\u00f6zledi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zenehdan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Alkym.<\/p><ul><li>Al \u00fda\u0148ak, badam gabak, alma zenehdan b\u00e4ri gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zenit","meaning":"<div><p>1. <span>Astronomi\u00fda<\/span> Asman sferasynda g\u00f6zeg\u00e7ini\u0148 kellesini\u0148 dik \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki i\u0148 \u00fdokarky nokat.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Harby termin<\/span> Asmana at\u00fdan \u00fdarag, top.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddokary dereje, bir zady\u0148 i\u0148 be\u00fdik derejesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zenit\u00e7i","meaning":"<div><p>Zenit artilleri\u00fdasyny\u0148 artilleristi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zenzele","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e sesleri\u0148 go\u015fuly\u015fmagyndan d\u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li \u015fowhun, g\u00fcww\u00fcldi, galmagal, gopgun.<\/p><ul><li>Ser\u00e7eler ala zenzele edip j\u00fcrr\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 i\u00e7i d\u00fcrli zenzele bilen \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zenzeleli","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li \u015fowhun bolup \u00e7yk\u00fdan, galmagally, gopgunly.<\/p><ul><li>Zenzeleli g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dawa-jenjelli, jedelli.<\/p><ul><li>Zenzeleli \u00fdowuz g\u00fcnlere ka\u00fdyl bolup, \u015fa\u00fdy\u0148yzy tutmaly bolarsy\u0148yz. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zeper","meaning":"<div><p>1. \u015eikes, zelel.<\/p><ul><li>K\u00f6p durmak zerarly zeper etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddetiril\u00fd\u00e4n zy\u00fdan, p\u00e4sgel.<\/p><ul><li>Myrady\u0148 zeper \u00fdetmese-de aladasy \u00fdet\u00fd\u00e4r ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zer","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Altyn, tylla, gyzyl.<\/p><ul><li>Da\u015fyna zer bilen \u00f6z ady \u00fdazylan stakany aldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kimleri a\u00e7 edip, kimleri galtan, Kimleri\u0148 tagtyny zer eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyzyl, g\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7a\u00fdylan \u00fda-da \u015folar \u00fdaly re\u0148k berlen sapak we ondan edilen nagy\u015f, bezeg.<\/p><\/div>"},{"headword":"zer-za\u00fda","meaning":"<div><p>Harap bolan, juda za\u00fdalanan, tutu\u015f haraba \u00e7ykan.<\/p><ul><li>P\u00e4kize ja\u00fd zer-za\u00fda bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u0148 salman oturypdyryn, go\u015flary bolsa damja zer-za\u00fda etjek -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zer-za\u00fda\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Has za\u00fda edilmeklik, b\u00fctinle\u00fd harap\u00e7ylyk, bozuklyk.<\/p><ul><li>Bu zer-za\u00fda\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in sizi jogapk\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ek\u00e4\u00fdmeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerapat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Degi\u015fme, o\u00fdun, b\u00e4l\u00e7iklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zerarly","meaning":"<div><p>Seb\u00e4pli, \u00fda\u0148a, \u00fc\u00e7in, \u00f6tri.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 hordugy zerarly has uzyn \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerbap","meaning":"<div><p>Zer bilen bezelen, zer \u00fdaly, zer mysaly.<\/p><ul><li>\u00ddigit nurdan zerbap don ge\u00fden \u00fdaly, Dur\u00fdar gyzy\u0148 g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdalbyrap. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerew\u015fan","meaning":"<div><p>K\u00f6n. s. Zer-altyn se\u00e7elenip duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"zerg\u00e4r","meaning":"<div><p>K\u00fcm\u00fc\u015f ussasy, k\u00fcm\u00fc\u015fden, altyndan, \u015fa\u00fd-sep \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>\u00d6kde bir zerg\u00e4ri\u0148 sungaty \u00fdaly, surat doka\u00fdanla\u0148 i\u015fi in\u00e7edir. <span>(Sowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Zer gadyryny zerg\u00e4r biler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Zerg\u00e4r zer tanar, harban-har. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Zerg\u00e4ri\u0148 h\u00fcn\u00e4ri, zerg\u00e4ri\u0148 k\u00e4ri, zerg\u00e4r\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Zerg\u00e4rlik \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 g\u00fcllemegi 17 asyra degi\u015flidir. <span>(SSSR Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerg\u00e4r\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zerg\u00e4rlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zerlemek","meaning":"<div><p>Zer \u00e7a\u00fdmak, zer bilen bejermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zerli","meaning":"<div><p>Zer \u00e7a\u00fdylan, zer bilen bejerilen, zer go\u015fulan.<\/p><ul><li>Egni zerli donly Togsa Ba\u00fd Ezini\u0148 ga\u015fynda iki b\u00fck\u00fclip salam berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Dol\u00fdar meni\u0148 torlaryma d\u00fcrli balyklar: Altyn balyk, k\u00fcm\u00fc\u015f balyk, zerli balyklar. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerre","meaning":"<div><p>1. Tozany\u0148, kir\u015feni\u0148, \u00e7any\u0148 i\u0148 ma\u00fddaja b\u00f6lejikleri, tozany\u0148 u\u00e7ganajygy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00e4hel\u00e7e, azajyk, ujypsyz.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00fcregimde zerrejik bozgarlyk \u00fdok ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6z i\u015finde zerre k\u00f6ss\u00fcn go\u00fd\u00fdan \u00fdok; Bu g\u00fcnki i\u015fi \u00aberte ederin\u00bb di\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdok. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu \u00fda\u015f \u00fd\u00fcregimde \u00fdok zerre arman, Ganat baglap, g\u00f6kde u\u00e7an \u00fda\u015flygym. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerur","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n gerekli bolan, wajyp, derwa\u00fdys, m\u00f6h\u00fcm.<\/p><ul><li>Eger ertir ba\u015fga bir zerur i\u015fimiz bolmasa, h\u00f6kman awa gideris. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00e4mini\u0148 \u00fd\u00f6remegini o\u0148atla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in emeli \u00e7\u00e4releri ge\u00e7irmek zerur bol\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Bize \u00fderden \u00f6n\u00fd\u00e4n zady\u0148 hemmesi zerur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerurlyk","meaning":"<div><p>1. Juda gereklilik \u00f6r\u00e4n wajyplyk, derkarlyk.<\/p><\/div><div><p>2. H\u00f6kmanlyk, m\u00f6h\u00fcmlik, derwa\u00fdyslyk.<\/p><ul><li>Size habar bermegi\u0148 zerurlygyny nazara alyp, m\u00e4lim etm\u00e4ge mejbur boldum.. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zerur\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zerurlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zerzaw","meaning":"<div><p>Juda agyryly, azary alyp bar\u00fdan.<\/p><ul><li>\u015eu gapdalym dur\u015funa zerzaw, gapyrgam d\u00f6w\u00fclmedik bolsa-da biridir. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dderasty suwlaryny\u0148 a\u015fa k\u00f6p bolmagy zerarly \u00fdokary \u00e7yk\u00fdan yzgar, suw, nem.<\/p><ul><li>Bu otag g\u00fcn d\u00fc\u015fm\u00e4ndigi \u00fc\u00e7in, ze\u00fd ysyny ber\u00fd\u00e4n kapasa me\u0148ze\u00fd\u00e4n \u00fderdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdilli","meaning":"<div><p>\u00ddaly, dek, tetelli, kimin.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdke\u015f","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> \u00dderi\u0148 artykma\u00e7 yzgaryny \u00e7ekdirmek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite gazyl\u00fdan kanal.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdkir","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdun gyrkylanda, gyrkylyk agyrtmazlyk \u00fc\u00e7in ba\u015fam barmaga saral\u00fdan \u00fd\u00fc\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fam barmaga ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n ga\u015fsyz \u00fdasy \u00fd\u00fcz\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdlemek","meaning":"<div><p>Ze\u00fd \u00e7ykmak, yzgar \u00e7ykmak, yzgar \u00e7ekmek, \u015forlamak.<\/p><ul><li>\u00ddollary\u0148 iki tarapy-da ze\u00fdl\u00e4p, \u00fd\u00fczi sorlap \u00fdatan me\u00fddanlyk \u00fda-da ze\u00fd suwundan ez\u00fdet \u00e7ekip, saralyp oturan ekin\u00e7ilik bolup gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>A\u015fa suwary\u015f i\u015flerini ge\u00e7irmeklik ekin me\u00fddanlaryny\u0148 ze\u00fdlemegine getir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdlenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ze\u00fdlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdletmek","meaning":"<div><p>Ze\u00fd \u00e7ykmaga sezewar etmek, ze\u00fd aldyrmak, \u015forlatmak.<\/p><ul><li>Suw \u00fderi ze\u00fdledipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdle\u015fmek","meaning":"<div><p>Birneme ze\u00fdlemek, ze\u00fdl\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdli","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcne ze\u00fd \u00e7ykan, ze\u00fdi bar bolan, yzgarly.<\/p><ul><li>Sary \u00fc\u00e7 g\u00fcnden b\u00e4ri gora\u0148ky, ze\u00fdli zyndanda minutsa\u00fdyn \u00f6l\u00fcme gara\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdlilik","meaning":"<div><p>Ze\u00fd \u00e7eken halda bolmaklyk, ze\u00fdi barlyk, yzgarlylyk.<\/p><ul><li>\u00dderi\u0148 ze\u00fdliligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdrendirmek","meaning":"<div><p>Ze\u00fdrenmegine seb\u00e4p bolmak, ze\u00fdren\u00e7 d\u00f6retmek, n\u00e4gile\u00e7ilikli \u00fdagda\u00fda salmak, na\u00fdynjar k\u00e4\u00fdindirmek.<\/p><ul><li>Biderek zat \u00fc\u00e7in ze\u00fdrendirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdreni\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen ze\u00fdrenmek, k\u00e4n bolup ze\u00fdrenmek.<\/p><ul><li>Gulmany\u0148 eden zulumyndan ze\u00fdreni\u015ferdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ine olary\u0148 \u015fol g\u00fcnki g\u00fcrr\u00fc\u0148leri derdini\u015fmek, ze\u00fdreni\u015fmekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdrenje\u0148","meaning":"<div><p>Mydama ze\u00fdrenip \u00fd\u00f6ren, ze\u00fdrenip \u00fd\u00f6rm\u00e4ge endik bolan.<\/p><ul><li>Ze\u00fdrenje\u0148 adam.<\/li><li>I. A. Krylowy\u0148 \u00abZe\u00fdrenje\u0148 Tilki\u00bb di\u00fden basn\u00fdasy \u00f6r\u00e4n \u00fditi basn\u00fdadyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdrenjiremek","meaning":"<div><p>Ze\u00fdrenip ba\u015flamak, \u00e7ala ze\u00fdrenmek, ze\u00fdren\u00e7 bildirmek.<\/p><ul><li>Elli ze\u00fdrenjiredi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdrenmek","meaning":"<div><p>Bir zat barada razyla\u015fma\u00fdanlygy\u0148 n\u00e4gilelik bilen bildirmek, n\u00e4gilelik bilen geplemek, k\u00e4\u00fdinmek.<\/p><ul><li>Her ha\u00fdsy \u00f6z agyran \u00fderini tutup ze\u00fdren\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Birini\u0148 \u00fdanynda i\u00e7i\u0148i d\u00f6k\u00fcp ze\u00fdrenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdren\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zatdan dilgir bolup, s\u00f6z bilen bildiril\u00fd\u00e4n n\u00e4gilelik, k\u00e4\u00fdinmeklik.<\/p><ul><li>Ze\u00fdren\u00e7 ep-esli wagta \u00e7ekeninden so\u0148, Artyk bilen A\u015fyry\u0148 arasynda \u00fduwa\u015fja py\u015fyrdy dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdren\u00e7li","meaning":"<div><p>Ze\u00fdren\u00e7 bilen syzdyryl\u00fdan, ze\u00fdren\u00e7 bilen be\u00fdan edil\u00fd\u00e4n, igen\u00e7li.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 ze\u00fdren\u00e7li k\u00e4\u00fdinji gyzy\u015fyp, bir derej\u00e4 barandan so\u0148, Baba soldat murtlaryny towlady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u00fdtun","meaning":"<div><p>1. <span>Botanika<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00f6s\u00fd\u00e4n, hemi\u015fe g\u00f6k salyp duran subtropik \u00f6s\u00fcmlik we onu\u0148 \u00fdag alyn\u00fdan garaly pisint miwesi, maslina.<\/p><ul><li>Gresi\u00fdada ze\u00fdtun we \u00fcz\u00fcm aga\u00e7laryny \u00f6sd\u00fcrmek gowy ba\u015fard\u00fdar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Bulwarda, bu\u00fdraly ze\u00fdtun astynda. Otyr iki juwan s\u00f6hbete gyzyp. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sarymtyl \u00fda\u015fyl re\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u0148","meaning":"<div><p>Yzgar zerarly predmetleri\u0148, jisimleri\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4n pos.<\/p><ul><li>Til bilenler g\u00fc\u0148 bolupdyr, Altyn-k\u00fcm\u00fc\u015f ze\u0148 bolupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. Ze\u0148 baglamak, ze\u0148 tutmak, pos baglamak, poslamak.<\/p><ul><li>Orazgyly\u00e7 dagy ze\u0148l\u00e4p giden gadymy pullary \u00e7\u00f6pl\u00e4p al\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fderde mejbury \u00fdagda\u00fdda uzak wagtlap bolmak zerarly leji\u0148 \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>En\u00e7eler t\u00fcrmede ze\u0148ledi \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4p, maslygyn tozdurdy, ol itler s\u00fc\u00fdr\u00e4p. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u0148lenmek","meaning":"<div><p>Ze\u0148, pos bilen \u00f6rt\u00fclmek, poslanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"ze\u0148letmek","meaning":"<div><p>Ze\u0148 baglatmak, ze\u0148 aldyrmak, poslatmak.<\/p><ul><li>\u00ddere g\u00f6m\u00fcp ze\u0148letmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u0148li","meaning":"<div><p>Ze\u0148 bilen \u00f6rt\u00fclen, ze\u0148 alan, poslan.<\/p><ul><li>Ze\u0148li \u015fa\u00fd-sep.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"ze\u0148\u0148i","meaning":"<div><p>1. \u00ddyl\u00e7yr gara re\u0148k adam.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> merdiwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zibil","meaning":"<div><p>K\u00f6ne-sana esgi, syr-s\u00fcpl\u00fck, hapa-supa, ta\u015flandy, zir-zibil, galyndy.<\/p><ul><li>K\u00f6ne ha\u00fdaty\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde zibilleri d\u00f6rjel\u00e4p \u00fd\u00f6ren iki sany oglanjyk. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zibillik","meaning":"<div><p>Zibilli \u00fder, zibili\u0148 k\u00f6p \u00fdygnana\u0148 \u00fderi, hapa atyl\u00fdan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"zikge","meaning":"<div><p>K\u00f6ne wagtda ulanylan, metaldan \u00fdasal\u00fdan pul.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z zikge pullaryny \u00e7ykarypdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zille","meaning":"<div><p>Zillen \u00e7ykmak-bizary\u0148 \u00e7ykmak, l\u00fct\u00fc\u0148 \u00e7ykmak, halys bolmak.<\/p><ul><li>Gara\u015fmakdan \u00fda\u0148a zill\u00e4miz \u00e7ykanso\u0148, k\u00e4\u00fdinm\u00e4ge ba\u015flanymyzy \u00f6z\u00fcmiz hem du\u00fdman galypdyrys. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zir-zibil","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> zibil.<\/p><ul><li>Diwarlary\u0148, ha\u00fdatlary\u0148 d\u00fc\u00fdbi, \u00f6\u00fdleri\u0148 gapysy porsan suwlar, zir-zibiller bilen doludy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Derde \u00fdarama\u00fdan, bolgusyz, ugursyz.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00f6\u0148e gitmegimize p\u00e4sgel ber\u00fd\u00e4n seni\u0148 \u00fdaly zir-zibiller bize gerek d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zir-z\u00f6wran","meaning":"<div><p>Aljyra\u0148\u0148y, pytra\u0148\u0148y, dagynyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zire","meaning":"<div><p>D\u00e4ne-d\u00e4ne bolup duran, se\u00e7elenip duran, digir-digir, zire-zire.<\/p><\/div>"},{"headword":"zire-zire","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zire.<\/p><\/div>"},{"headword":"zirek","meaning":"<div><p>\u00dditi, p\u00e4himli (akyl).<\/p><ul><li>Soltany\u0148 zirek akylyna ha\u00fdrandyryn! -- di\u00fdipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zireklik","meaning":"<div><p>\u00dditilik, p\u00e4himlilik (akyl hakda).<\/p><ul><li>Akyly\u0148 zirekligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zirk","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Sary tikeni\u0148 gyzylja tur\u015fy miwesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zi\u0148k","meaning":"<div><p>1. Zi\u0148k etmek-.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> zi\u0148kildemek.<\/p><ul><li>S\u00e4het zi\u0148k edip tisgindi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zi\u0148kidiklemek","meaning":"<div><p>Agsap \u00fd\u00f6remek; le\u0148kild\u00e4p hereket etmek, zi\u0148k-zi\u0148k edip \u00e7alt \u00fd\u00f6remek, a\u00fdagy\u0148 a\u015fagy \u00fda\u00fdly \u00fdaly tiz \u00fd\u00f6remek, b\u00f6kjeklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zi\u0148kildemek","meaning":"<div><p>1. Allani\u00e7igsi tisginmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birden tisginip gitmek, zi\u0148k etmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala i\u0148\u0148e urlan \u00fdaly zi\u0148kildedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Italmaz zi\u0148kild\u00e4p, z\u00f6wwe \u00fderinden tur\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> zi\u0148kidiklemek.<\/p><ul><li>\u015eeker a\u00fdagyny\u0148 a\u015fagy \u00fda\u00fdly \u00fdaly zi\u0148kild\u00e4p, Artygy\u0148 bo\u00fdnuna b\u00f6kdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zi\u0148kildetmek","meaning":"<div><p>1. Birden silkindirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Tisgindirmek, allani\u00e7igsi b\u00f6kd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. Le\u0148kildedip hereket etdirmek, zi\u0148k-zi\u0148k etdirmek.<\/p><ul><li>Agsak a\u00fdagyny \u00fdere degrip-g\u00f6terip, egnini zi\u0148kildetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zi\u0148kilde\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Allani\u00e7igsi tisgini\u015fmek, zi\u0148kildili b\u00f6k\u00fc\u015fmek gorkuly \u00fdagda\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>Zi\u0148kilde\u015fip oturmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Le\u0148kilde\u015fip hereket edi\u015fip \u00fd\u00f6rmek, b\u00f6kjekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zi\u0148\u0148irt","meaning":"<div><p>\u00ddokarsy \u00e7\u00fcrelip duran, sommak, \u00e7\u00fcri.<\/p><ul><li>Onu\u0148 zi\u0148\u0148irt papagyny\u0148 a\u015fagyndan gara bu\u00fdra sa\u00e7lary g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zogdurylmak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li fontan urup, \u00e7ogup \u00e7ykmak, batly akmak, zarply gu\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Gara t\u00fcsse tamy\u0148 gapysyndan we \u00e4pi\u015fgelerinden zogdurylyp, bunkere d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Basa-bas bolup girmek \u00fda-da \u00e7ykmak, k\u00f6pl\u00fck bolup itni\u015fip girmek, \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zok","meaning":"<div><p>1. Signal bermek \u00fc\u00e7in mehaniki gurlan enjam, gudok.<\/p><\/div><div><p>2. Signal ber\u00fd\u00e4n gudogy\u0148 sogup \u00e7yk\u00fdan sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zol","meaning":"<div><p>Yzgyny \u00fczm\u00e4n, her gezek, birsyhly, gar\u015fy-gar\u015fy, h\u00e4li-\u015findi.<\/p><ul><li>Zol g\u00f6rmesem g\u00fcll\u00e4n \u00fd\u00fcz\u0148i, Takat tapman gys\u00fdar \u00fd\u00fcrek. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Le\u00fdtenant zol yzyna ga\u0148rylyp gara\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zol-zol","meaning":"<div><p>Ga\u00fdta-ga\u00fdta, gar\u015fy-gar\u015fy, \u00f6wran-\u00f6wran, birsyhly.<\/p><ul><li>Ol bir zatlary a\u00fddyp, zol-zol bizi g\u00fcld\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sygry\u0148 zol-zol molap durmagyna, Sonany\u0148 nebsi agyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zolak","meaning":"<div><p>1. Matany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne gel\u015fik \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n inli zol-zol \u00e7yzmyklar.<\/p><ul><li>Ganatlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde zolak ak \u00e7yzmyklar bar. <span>(N. A. Iwanow, Gu\u015f\u00e7ulyk Maldar\u00e7ylygy\u0148 I\u0148 M\u00f6h\u00fcm Pudaklaryndan Biridir)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gi\u0148i\u015fligi\u0148 in\u00e7eden bir ugra uzap gid\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Kurort dag etegi bilen s\u00e4hra zolagyny\u0148 ara\u00e7\u00e4gynde de\u0148iz derejesinden 157 metr belentlikde \u00fderle\u015fendir. <span>(M. G. Berdigylyjow, T\u00fcrkmenistany\u0148 Kurortlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 uzap gid\u00fd\u00e4n ugry bilen g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00fda-da \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, me\u00fddany.<\/p><\/div>"},{"headword":"zolak-zolak","meaning":"<div><p>Zolaklary bar bolan, zol-zol, zolakly, zolly.<\/p><ul><li>Zolak-zolak matadan tikilen k\u00f6\u00fdnek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zolakly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zolak-zolak.<\/p><ul><li>Gyzyl zolakly pi\u017eamasyny ge\u00fdm\u00e4ge durdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zolly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zolakly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egninde i\u0148lis matasyndan ge\u00fdim, a\u00fdagynda g\u00f6k hem gyzyl zolly, \u00fcsti a\u00e7yk tufli, ba\u015fynda bolsa \u015fl\u00fdapady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zom","meaning":"<div><p>\u00c4m\u00e4rt, g\u00f6deksi, dyzma\u00e7, g\u00f6dek g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen dyza\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zomamak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7 bilen \u00f6\u0148e omzamak, g\u00f6wr\u00e4\u0148i \u00f6\u0148e itip dyzamak, agram salmak.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde \u00f6\u0148e zomamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zor salyp \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015fmek, s\u00fcr\u00fcnmek, \u00f6\u0148e tarap hereket etmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki\u0148 \u00fdaly zomap gelmese\u0148 gerek. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zompa","meaning":"<div><p>Du\u00fddansyz, birden.<\/p><ul><li>Gara\u0148ky k\u00f6\u00e7eleri\u0148 birinden iki sany \u00fda\u015f \u00fdigit zompa \u00e7ykdy. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6n\u00fc\u0148den kaskaly iki sany gara zompa \u00e7ykdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zomparmak","meaning":"<div><p>Depesi \u00e7\u00fcrelmek, z\u00fcrrelmek, dik g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 telpegini\u0148 depesi zomparyp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zompuldamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 i\u00e7inden birden \u00e7ykmak, birden pe\u00fdda bolmak, zompa \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Zompuldap suwdan \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zompulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna zompuldamak, yzly-yzyna zompa \u00e7ykmak, g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Suwa d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00e7agalar birden suwa \u00e7\u00fcm\u00fcp, zompulda\u015fyp \u00e7yk\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zona","meaning":"<div><p>Belli bir \u00e7\u00e4gi\u0148 aralygyndanky gi\u0148i\u015flik, bir ugru\u0148 bo\u00fdy giden bir \u00fder, belli bir \u00e7\u00e4k.<\/p><ul><li>Ol trest gu\u00fdulary, howuzlary heniz hem medeni zonalary\u0148 \u00fdakynynda gaz\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zond","meaning":"<div><p>1. Topragy\u0148 a\u015fak gatlaklaryny barlamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gural.<\/p><\/div><div><p>2. Meteorologik g\u00f6zeg\u00e7ilikleri ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n, \u00f6zi \u00fdaz\u00fdan guraly uly bolmadyk howa \u015fary.<\/p><\/div>"},{"headword":"zontik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sa\u00fdawan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoo...","meaning":"<div><p>Go\u015fma s\u00f6zleri\u0148 \u00abha\u00fdwanat, zoologik\u00bb di\u00fden manyny ber\u00fd\u00e4n birinji b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Zoopark - ha\u00fdwanat bagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zoogeograf","meaning":"<div><p>Zoogeografi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoogeografik","meaning":"<div><p>Zoogeografi\u00fda degi\u015fikli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoogeografi\u00fda","meaning":"<div><p>\u00dder sary bo\u00fdunja ha\u00fdwanlary\u0148 b\u00f6l\u00fcni\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym, zoologik geografi\u00fda.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoogigi\u00fdena","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148 saglygyny goramak baradaki ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoolog","meaning":"<div><p>Zoologi\u00fdadan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoologik","meaning":"<div><p>Zoologi\u00fda degi\u015fli bolan, zoologi\u00fda has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoologi\u00fda","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4sini \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylym.<\/p><ul><li>Botanikany\u0148 \u00f6s\u00fcmlikleri \u00f6wreni\u015fi \u00fdaly, zoologi\u00fda hem ha\u00fdwanlary \u00f6wren\u00fd\u00e4r. <span>(B. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zoopark","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanat parky.<\/p><\/div>"},{"headword":"zoosad","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanat bagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"zootehnik","meaning":"<div><p>Zootehnikadan h\u00fcn\u00e4rmen.<\/p><ul><li>Men agronom, \u00fdolda\u015fym bolsa zootehnik. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Salam, \u00fdolda\u015f zootehnik! -- di\u00fdip, ol Nazara elini uzatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zootehnika","meaning":"<div><p>Oba hojalyk mallaryny \u00f6sdirip \u00fdeti\u015fdirmek saklamak usullary baradaky ylym.<\/p><\/div>"},{"headword":"zootehniki","meaning":"<div><p>Zootehnika degi\u015fli bolan, zootehnika esaslan\u00fdan.<\/p><ul><li>Zootehniki hyzmat edili\u015fini\u0148 gowulandyrylmagy \u00fcst\u00fcnl\u00fck gazanmaga k\u00f6mek berdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zooweterinar","meaning":"<div><p>Oba hojalyk mallaryny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmeklige, i\u00fdmitlendirmeklige we dogry pe\u00fddalanmaklyga degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"zor","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7, kuwwat, gujur.<\/p><ul><li>Ganymlardan aldy\u0148 ary, Kuwwatlandy golu\u0148 zary. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly, gujurly.<\/p><ul><li>I\u015fde tutan\u00fderli zor \u00e4girtlere hormatly k\u00e4n salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f dogrudan hem zor \u00fdag\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. O\u0148at, gowy, \u00f6kde, ga\u00fdratly.<\/p><ul><li>Ol zor \u00fdygym\u00e7y. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynlary\u0148 hem \u00f6zi\u0148 zor i\u015fle\u00fd\u00e4n bat bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zoramak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, zarplanmak, batlanmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li, kuwwatly bolmak, zor bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6pelmek, artmak, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 suwy zora\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zora\u00fdakdan","meaning":"<div><p>Zorluk bilen, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen, zora galyp, nala\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"zordan","meaning":"<div><p>1. Zor bilen, g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen, kynlyk bilen.<\/p><ul><li>Ol \u00fdaglygy zordan \u00e7\u00f6zdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00e4 \u00fderlerine suw \u00fdygnanan \u00fdol bilen gel\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fck ma\u015fyny zordan \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ala, \u00e7alaja.<\/p><ul><li>Bu sesi di\u0148e gulagy mis \u00fdaly adamlar zordan e\u015fidip bilse-de, n\u00e4medigini a\u0148\u015fyryp biljek d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz, \u00e7ala.<\/p><ul><li>A\u00fdna zordan seslendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zorlamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen etdirmek, zorluk etmek, mejbur etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Zorluk bilen namysyna degmek (a\u00fdal-gyzlar hakda).<\/p><ul><li>Ol G\u00fclendamy zorlapmy\u015f. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zorlanmak","meaning":"<div><p>1. Zor edilmek, zor g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen etdirilmek, zorluk edilmek, mejbur edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Zorluk bilen namysyna degilmek (a\u00fdal-gyzlar hakda).<\/p><\/div><div><p>3. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li bolmak (nahar hakda).<\/p><ul><li>Ag\u015famdan galan nahar zorlanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zorlatmak","meaning":"<div><p>1. Zorlamaga mejbur etmek, bir zady zor bilen etdirtmek, zorluk etdirtmek, mejbur etdirtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Namysyna degm\u00e4ge mejbur etmek, namysyna degdirtmek (a\u00fdal-gyz hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"zorluk","meaning":"<div><p>1. Adama edil\u00fd\u00e4n s\u00fctem, jebir-jepa, g\u00fczap.<\/p><ul><li>Ene-gyz titre\u015fip, \u00e7ykdyk \u015fo gije. Jogap berip bilm\u00e4n zorluga-g\u00fc\u00fdje. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zory barlyk, g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, kuwwatlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bizden zorlugy m\u00e4lim boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zorly","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li (tagam hakda).<\/p><ul><li>Zorlusyndan i\u00e7ipdir i\u00e7e bilenini! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Duzy artyk d\u00fc\u015fen, duzly.<\/p><ul><li>Nahary\u0148yz gaty zorly bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zorruk","meaning":"<div><p>1. G\u00f6dek, \u00fdogyn (ses hakda).<\/p><ul><li>I\u015fikden bo\u00fdnuny uzadyp, zorruk sesi bilen gygyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gorkak, bolgusyz.<\/p><ul><li>\u00dderi, zorruk, ke\u00fdpler nene\u0148? -- di\u00fdip, gara\u00fdagyz aglana \u00fd\u00fczlendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowal","meaning":"<div><p>P\u00e4sgel\u00e7ilik, gar\u015fylyk, t\u00e4lkew, b\u00f6kden\u00e7, zy\u00fdan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 demim \u00fdet\u00fd\u00e4n \u00fderinde sa\u0148a zowal bolmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hawa, dostlar, \u015fu g\u00fcnden \u015fe\u00fdl\u00e4k menden size zowal \u00fdok. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowala","meaning":"<div><p>Belke, una\u015f kesmek \u00fc\u00e7in b\u00f6l\u00fcnen hamyry\u0148 bir b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zowalsyz","meaning":"<div><p>P\u00e4sgelsiz, gar\u015fylyksyz, t\u00e4lkewsiz, b\u00f6kden\u00e7siz, zy\u00fdansyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"zowk","meaning":"<div><p>Ke\u00fdp, sapa lezzet, e\u015fret.<\/p><ul><li>Ogla-gelne guwanmagy\u0148 zowky bar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowkly","meaning":"<div><p>A\u00fd\u015fy-e\u015fretli, ke\u00fdpli, sapaly, lezzetli, e\u015fretli.<\/p><\/div>"},{"headword":"zowky-sapa","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi-sapa, a\u00fd\u015fy-e\u015fret, lezzet.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcm a\u00fddar: -- Se\u0148 bilen zowky-sapa s\u00fcrsem di\u00fdp. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6zi agyr s\u00fcri\u0148 \u00fdanynda galyp, Senem bilen zowky-sapa s\u00fcrjekdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowladybermek","meaning":"<div><p>Birden bogazy\u0148a sygdygyndan gygyryp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zowlady\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup zowlatmak, bilelikde zowlatmak, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddogyn sesleri bilen zowlady\u015fyp agla\u015fmalaryny go\u00fdup, g\u00f6z \u00fda\u015flaryny s\u00fcp\u00fcrdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowlamak","meaning":"<div><p>\u00ddogyn ses bilen zowwam \u00e7ykmak, seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zowlatmak","meaning":"<div><p>Bokurdagy\u0148a sygdygyndan gygyrmak, juda gaty gygyrmak.<\/p><ul><li>Anyrdan gel\u00fd\u00e4n gara e\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde gotdarylyp oturan \u00fda\u015fuly elini agzyna tutup zowladyp gel\u015fine bizi\u0148 de\u0148imize \u00fdetdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowwam","meaning":"<div><p>1. Bir ugurly, g\u00f6ni ge\u00e7\u00fd\u00e4n, dogry.<\/p><ul><li>Asfaltly k\u00f6\u00e7eler ilerligine zowwam ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sogup \u00e7yk\u00fdan, dowamly.<\/p><ul><li>Gudagy\u0148 zowwam owazyny di\u0148l\u00e4p, s\u00e4heri\u0148 bu owadan g\u00f6rni\u015fini nebsew\u00fcrlik bilen g\u00f6zden ge\u00e7irdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowwam-zowwam","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zowwam.<\/p><ul><li>Zowwam-zowwam k\u00f6\u00e7e ge\u00e7\u00fd\u00e4n i\u00e7inden, K\u00f6\u00e7eler bezelgi le\u00fdli sa\u00e7yndan. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowwar","meaning":"<div><p>Zow-zow ed\u00fd\u00e4n, za\u0148la\u00fdan.<\/p><ul><li>Dyzlary d\u00fcwmeli, bo\u00fdunlary zowwar ja\u0148ly, d\u00fc\u0148li, \u00fdigrimi b\u00e4\u015f \u00e7enli erkek ugrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowzanaklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zowzuldamak.<\/p><ul><li>Zowzanaklap ahyry, Ge\u00e7di \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcne. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Agaly zowzanaklap dur\u015funa, bir agyz hem s\u00f6z ga\u00fdtarman, gapydan \u00e7ykyp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowzuldamak","meaning":"<div><p>A\u00fdagy\u0148 bi\u015fen \u00fdaly, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015f\u00fcp barmak, howsala d\u00fc\u015fmek, aladaly hereket etmek, ynjalyksyz \u00fdagda\u00fdda al\u0148asamak, zowzanaklamak.<\/p><ul><li>Mawy P\u00f6kgi walany\u0148 hinini \u00fditiren alaka \u00fdaly, iki baka zowzulda\u00fdanyny g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mamag\u00fcle \u00abgel \u00fdara\u015faly\u00bb di\u00fddirjek bolup, \u00f6\u00fdlerini\u0148 t\u00f6wereginde e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k zowzuldap hem g\u00f6rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zowzulda\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup zowzuldamak, bilelikde zowzuldamak, howsalaly, aladaly \u00fdagda\u00fdda hereket edi\u015fmek, oda-k\u00f6ze d\u00fc\u015f\u00fc\u015fip barmak.<\/p><ul><li>Zowzulda\u015fyp bar\u00fdan adamlar k\u00f6pdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zo\u0148tar","meaning":"<div><p>1. \u00c7ommalyp duran, ke\u00fderjekl\u00e4p duran.<\/p><ul><li>Olary\u0148 ikisini\u0148 hem \u00fde\u0148sesinden \u00e7atybermeli zo\u0148tar murtlary bardy. <span>(N Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Irim\u00e7ik, g\u00f6deksi.<\/p><ul><li>\u015eol wagt da\u015fardan zo\u0148tar ses e\u015fidildi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zulmat","meaning":"<div><p>1. G\u00fcn \u00fda\u015fandan so\u0148 g\u00fcndogar tarapdan \u00fda\u00fdrap ugra\u00fdan gara\u0148kylyk.<\/p><ul><li>G\u00fcndogardan zulmat g\u00f6terilipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyr kyn\u00e7ylykly d\u00f6w\u00fcr, jebri-jepa, s\u00fctem, gara\u0148kylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zulum","meaning":"<div><p>Adama beril\u00fd\u00e4n ez\u00fdet, jepa, edil\u00fd\u00e4n jebir, s\u00fctem, horluk.<\/p><ul><li>Gadym, a\u015fyklara edilen zulumlar bir e\u00fd\u00fdamlar \u00fdok boldy. <span>(A. Gowdu\u015fow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zulumdar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zulumke\u015f.<\/p><ul><li>Zulumdar han.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zulumdarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zulumke\u015flik.<\/p><ul><li>Zulumdarlyk bilen edil\u00fd\u00e4n hereketi \u00fdok etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zulumke\u015f","meaning":"<div><p>Zulum ediji, jepa beriji, s\u00fctem ediji, zalym, zulumk\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"zulumke\u015flik","meaning":"<div><p>Zulum edijilik, jepa berijilik, s\u00fctemke\u015flik, zalymlyk, zulumk\u00e4rlik, zulumdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zulumk\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zulumke\u015f.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle-de awtor Babahany adalatsyz, zulumk\u00e4r di\u00fdip a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zulumk\u00e4rlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zulumke\u015flik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zulumly","meaning":"<div><p>S\u00fctemli, jebirli, horlukly.<\/p><\/div>"},{"headword":"zut","meaning":"<div><p>Zut gitmek-\u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna gitmek, \u00f6r\u00e4n \u00e7alt gitmek.<\/p><ul><li>Zut ga\u00e7yp gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zuwala","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> zowala.<\/p><ul><li>Bir zuwala una\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyba","meaning":"<div><p>Owadan, g\u00f6rmege\u00fd, gel\u015fikli, g\u00f6zel.<\/p><ul><li>A\u00fdna ak zyba barmaklary bilen pi\u015fegi\u0148 sapyndan penjel\u00e4pdir-de \u00fdanlygy \u00fdygy-\u00fdygydan g\u00fc\u017e\u017e\u00fclde\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belli sen gyzlar i\u00e7inde owadan Zyba g\u00f6zel. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zybalyk","meaning":"<div><p>Owadanlyk, gel\u015fiklilik, g\u00f6rmege\u00fdlik, g\u00f6zellik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zyban","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Dil.<\/p><ul><li>Janyma jan go\u015f\u00fdan s\u00fc\u00fdji zybandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zybrym","meaning":"<div><p>Tutu\u015f, b\u00fctinle\u00fdin, t\u00fckel, sap.<\/p><ul><li>E\u00fdwanly tami\u0148 \u00f6\u0148ler zybrym haly, ke\u00e7e, d\u00fc\u015fek. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zybyrdamak","meaning":"<div><p>1. Sesli \u00e7alt \u00fd\u00f6remek, dazlap gitmek, dazyrdamak.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fckli ma\u015fynlar zybyrdap ge\u00e7\u00fd\u00e4rdiler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 g\u00f6zeneginde gu\u00fdlunyp \u00fdatan ala ganjyk ok \u00fdaly zybyrdap geldi-de, \u00fdabyny\u0148 gu\u00fdrugyndan gabyr-gubur edip agyz saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n \u00e7alt, tiz okamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zybyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna zybyrdamak, dazla\u015fyp gitmek, dazyrda\u015fyp gitmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zybyrdy","meaning":"<div><p>Okgynly, \u00e7alasyn hereket, bir syhly \u00e7alt hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"zygdyrylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zogdurylmak.<\/p><ul><li>Gara altyn zygdyrylyp ak\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zygyldamak","meaning":"<div><p>Zyk-zyk edip seslenip durmak, zygyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>\u015eol apparaty eli\u0148e alyp, g\u00f6g\u00fcmtil da\u015fa \u00fdakynla\u015fan bady\u0148a, ol zygyldap ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zygylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde zygyldamak zyk-zyk edi\u015fip sesleni\u015fip durmak, zygyldyly sesleni\u015fip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zygyldy","meaning":"<div><p>Zyk-zyk edip \u00e7yk\u00fdan ses, gyjagy\u0148ka me\u0148ze\u015f sogdurylyp \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Gyjagy\u0148 zygyldysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zygyr","meaning":"<div><p>Bot. D\u00f6nesinden \u00fdag, baldagyndan bolsa s\u00fc\u00fd\u00fc\u015f \u00f6n\u00fcmleri alyn\u00fdan medeni \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Kenep, zygyr ekinleri, adyny tutan ekini\u0148 bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zygyrdyklamak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere birsyhly \u00e7alt gatnamak, yzly-yzyna gatnap durmak, zygyr-zygyr gatnamak, \u00e7alt hereket etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Gorkudan sowukdan we \u015f. m. \u00fdana titremek, sandyramak, gag\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zygyrlyk","meaning":"<div><p>Zygyr \u00f6s\u00fcmligini\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi, k\u00f6p biten \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zyk","meaning":"<div><p>Zyk etdirmezlik, yzyndan \u00fdetdirmezlik, ele d\u00fc\u015fmezlik, tutdurmazlyk.<\/p><ul><li>Iki a\u00fdlawa go\u00fdberil\u00fd\u00e4n La\u00e7yn \u00fdedi-sekiz aty\u0148 hi\u00e7 birine zyk etdirme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zym","meaning":"<div><p>\u015ear g\u00f6rni\u015fli u\u00e7uryl\u00fdan o\u00fdnawa\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"zym-zy\u00fda","meaning":"<div><p>Zym-zy\u00fdat bolmak-zym u\u00e7an \u00fdaly \u00fdom-\u00fdok bolmak, g\u00fcr\u00fcm j\u00fcr\u00fcm bolmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fderden \u00e7ykdy-da bir topar adam, Toka\u00fda \u00fd\u00fczlenip zym-zy\u00fda boldy. <span>(\u00c7ary Asyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 zym-zy\u00fda bol\u015funa i\u00e7im t\u00fct\u00e4p dur. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zymdyrylmak","meaning":"<div><p>Okdurylyp gitmek, okdurylyp barmak.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn dep\u00e4ny\u0148 \u00fcsti bilen g\u00fcnbatar tarapa zymdyryldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynly her \u00fdana zymdyrylyp ge\u00e7sin, men o\u0148a bahyl d\u00e4l, gu\u015f bolup u\u00e7sun. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyna","meaning":"<div><p>Keseki ma\u015fgalasyna \u00fdakynlyk etmeklik azgynlygy, bozuklyk.<\/p><ul><li>Pel\u00e4ket, zyna i\u015fler edipsi\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni g\u00f6rmek jenneti\u0148 i\u00e7inde zyna edenden hem erbetdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynag\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zynahor.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynahor","meaning":"<div><p>Zyna i\u015f ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynahorluk","meaning":"<div><p>Zynahory\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynat","meaning":"<div><p>Bezeg, serenjam, owadanlyk.<\/p><ul><li>\u015eu d\u00f6wleti\u0148 d\u00fc\u00fdp syry-s\u00f6\u00fdmek gerek z\u00e4hmeti, Z\u00e4hmetdir bu durmu\u015fy\u0148 misilsiz p\u00e4k zynaty. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>G\u00fcn tebigata a\u00fdratyn zynat hem g\u00f6zellik ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynatlamak","meaning":"<div><p>Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015f bermek, serenjam berip bezemek, owadanlamak, g\u00f6rn\u00fcge getirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynatlanmak","meaning":"<div><p>Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015f berilmek, serenjam berlip bezelmek, owadanlanmak, g\u00f6rn\u00fcge gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynatly","meaning":"<div><p>Owadan g\u00f6rn\u00fc\u015fli, serenjamly, bezegli.<\/p><ul><li>Zynatly binalar, ajap k\u00f6\u015f\u00fckler, A\u00fdna dek k\u00f6\u00e7eler oklaw de\u00fd g\u00f6ni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyndan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Tussag saklan\u00fdan ja\u00fd, t\u00fcrme.<\/p><ul><li>Sary \u00fc\u00e7 g\u00fcnden b\u00e4ri gara\u0148ky, ze\u00fdli zyndanda minut sa\u00fdyn \u00f6l\u00fcme gara\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynhar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Asla, hergiz, hi\u00e7 wagt.<\/p><ul><li>Zynhar gyr aty\u0148y go\u00fdma h\u00f6w\u00fcre. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli \u00fdary\u0148y, zynhar unutma di\u00fdip, a\u00fddymy\u0148 intizar owazy otagy\u0148 i\u00e7inde \u00fda\u0148landy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynharlamak","meaning":"<div><p>Bir zady ha\u00fdy\u015f edip tab\u015fyrmak, sargyt etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynjyr","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7\u00fd\u00e4n demir halkalary\u0148 d\u00fcz\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdlerini\u0148 arka tarapynda hem symgylt, ullakan go\u00fdun\u00e7y k\u00f6pek zynjyryna b\u00f6k\u00fcp dur\u00fdady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Akbilek dyzap, zynjyryny \u00fdola\u00fdjak bol\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gul\u00e7ulyk k\u00fcndesi, zulum, baknalyk.<\/p><ul><li>Zynjyrdan bo\u015fatdy\u0148 bagly gollary. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-birine ildirilen, halka g\u00f6rn\u00fc\u015fli ke\u00e7\u00e4 salyn\u00fdan nagy\u015f, g\u00fcl.<\/p><ul><li>Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 tutu\u015f gyrasyna zynjyr salnypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynjyrlamak","meaning":"<div><p>Zynjyr bilen baglamak, zynjyr bilen da\u0148mak, zynjyr salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynjyrlanmak","meaning":"<div><p>Zynjyr bilen baglanmak, zynjyr salnyp bent edilmek, da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>A\u00fdagy zynjyrlanan at adam garasyny g\u00f6r\u00fcp, \u00fduwa\u015f\u00e7a ki\u015f\u0148edi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zynjyrlatmak","meaning":"<div><p>Zynjyr bilen baglatmak, zynjyr saldyryp bent etdirmek, da\u0148dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zynjyrly","meaning":"<div><p>1. Zynjyr bilen baglanan, zynjyr salnyp bent edilen, da\u0148lan.<\/p><ul><li>Zynjyrly gollary, zulmy unutma\u0148! <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Howludaky zynjyrly it birsyhly \u00fc\u00fdr\u00fcp dur\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zynjyr dakylan, zynjyr bilen hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"zyn\u00e7","meaning":"<div><p>Zyn\u00e7 bolmak-berk baslygy\u015fmak, baslygyp berki\u015fmek, gatalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"zypdyrun","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Nebit t\u00e4zeden i\u015flenende gal\u00fdan we d\u00fcrli tehniki hajatlar \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan gara massa, gudron.<\/p><\/div>"},{"headword":"zyrmyldamak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00e7alt \u00fd\u00f6remek, ok \u00fdaly gitmek; \u00e7alt hereket etmek.<\/p><ul><li>Ol syrmyldap bar\u015fyna tigirlerini\u0148 a\u015fagyndaky pal\u00e7yklary myn\u00e7galap, gyralary kertilenje \u00fdodajyklar \u00fda\u015fa\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyrmylda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna zyrmyldap gitmek, bilelikde \u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlar asfalt \u00fdoldan zyrmylda\u015fyp bar\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyrmyrylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> zyrmyldamak.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 onu\u0148 \u00f6n\u00fc\u0148den bir adam zyrmyrylyp ge\u00e7ip, \u00e7u\u0148\u0148ur nobura \u00f6z\u00fcni oklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4 onu\u0148 gulagyna ilen ses s\u00fc\u0148\u0148\u00fcni gow\u015fatdy, gyzgyn gan damarlarynda zyrmyrylyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zyrrajym","meaning":"<div><p>Baryp \u00fdatan, di\u00fdeni\u0148den b\u00e4\u015f beter, t\u00fc\u00fds \u00fdalan\u00e7y, gorkaklar we \u015f. m. hakda.<\/p><ul><li>Zyrrajym kezzap gotur ser\u00e7e-de \u00fdalan s\u00f6zlemesini go\u00fdupdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdada","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> artykma\u00e7.<\/p><ul><li>Go\u00e7 \u00fdigidi\u0148 \u00f6mri bolsun zy\u00fdada; Seni, meni hak \u00fdetirsin myrada. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdan","meaning":"<div><p>1. Birinden \u00fda-da bir zatdan \u00fdet\u00fd\u00e4n nogsan, zeper, zelel, \u015fikes.<\/p><ul><li>Der\u00fdalary\u0148 zor jo\u015fmagy ekeran\u00e7ylyga k\u00f6p zy\u00fdan ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00f6wda-satykda we \u015f. m. g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n zelel.<\/p><ul><li>Zy\u00fdan g\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditgi.<\/p><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdanke\u015f","meaning":"<div><p>Halk we d\u00f6wlet b\u00e4hbitlerine hy\u00fdanat etmegi maksat edinip olara ykdysady we sy\u00fdasy ta\u00fddan zelel \u00fdetir\u00fd\u00e4n adam, halk du\u015fmany, zelelke\u015f.<\/p><ul><li>A\u00fdtguly n\u00e4\u00e7e aktiwsirese-de, ol zy\u00fdanke\u015fi\u0148 baryp \u00fdatany ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Zy\u00fdanke\u015fler jogapk\u00e4r\u00e7ilige \u00e7ekilmelidirler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>K\u00fcrt Ahmet egnine musulman lybasyny ge\u00fden zy\u00fdanke\u015f watan ha\u00fdynlaryny-da \u00fdag\u015fy tana\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdanke\u015flik","meaning":"<div><p>Zy\u00fdanly i\u015f alyp baryjylyk, zy\u00fdanke\u015fi\u0148 hereketi, \u00fdykgynjylykly hereket, zelelke\u015flik.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle zy\u00fdanke\u015flik bilen asla ylala\u015fyp bolmaz -- di\u00fdip, ol agzyndan k\u00f6p\u00fck sa\u00e7yp gygyrdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdanly","meaning":"<div><p>Zy\u00fdany bar bolan, zy\u00fdan \u00fdetirip bil\u00fd\u00e4n, zelel \u00fdetirm\u00e4ge ukyply bolan, zy\u00fdan ber\u00fd\u00e4n, zelelli.<\/p><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdanlylyk","meaning":"<div><p>Zy\u00fdany barlyk, zelellilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdansyz","meaning":"<div><p>1. Zy\u00fdanly bolmadyk, zy\u00fdan \u00fdetirm\u00e4ge ukyby bolmadyk, zelel \u00fdetirip bilme\u00fd\u00e4n, zelelsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan \u00fdetirm\u00e4n, zelel \u00e7ekdirm\u00e4n, sag-aman \u00fditgisiz.<\/p><ul><li>Men bu dowarlary hi\u00e7bir zy\u00fdansyz e\u00fdesine gow\u015furaryn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdansyzlandyrmak","meaning":"<div><p>Zy\u00fdan \u00fdetirmek m\u00fcmkin\u00e7iliginden a\u00fdyrmak, zelelsiz etmek, zelelsiz edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00ddere g\u00f6mlen minalary zy\u00fdansyzlandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdansyzlyk","meaning":"<div><p>Zy\u00fdan \u00fdetirip bilmezlik \u00fdagda\u00fdy, zy\u00fdany \u00fdokluk, zelel bermezlik, zelelsizlik.<\/p><ul><li>Hereketi\u0148 zy\u00fdansyzlygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdapat","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Myhman\u00e7ylykda edil\u00fd\u00e4n hezzet-hormat, oturyly\u015fyk.<\/p><ul><li>Muny \u00c7arwa ba\u00fdlary zy\u00fdapata \u00e7agyrandyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdarat","meaning":"<div><p>Dini d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 \u00abkeramatly\u00bb \u00fderlere, \u00abkeramatly\u00bb adamlara tagzym etmek.<\/p><ul><li>Zy\u00fdarat etm\u00e4ge gelenlerinde, go\u00fdup giden zatlaryndan derek tapma\u00fdar. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdat","meaning":"<div><p>1. Mukdar, san ta\u00fddan agdyklyk ed\u00fd\u00e4n, k\u00f6p, artyk.<\/p><ul><li>Hanym, munu\u0148 salnany indi m\u00fc\u0148 \u00fdyldan zy\u00fdatdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Artyp galan zat, artyklyk ed\u00fd\u00e4n zat.<\/p><\/div><div><p>3. Ba\u015fga, artyk, a\u015fa.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk mundan zy\u00fdat sabyr saklap durup bilmedi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u00fdatlyk","meaning":"<div><p>Zy\u00fdat bolmaklyk, gereginden k\u00f6pl\u00fck, artyklyk, agdyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"zy\u0148dyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady zy\u0148maga birini mejbur etmek, zy\u0148yp go\u00fdbertmek, batly oklatmak, ta\u015flatmak.<\/p><ul><li>A\u0148ry-b\u00e4ri \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe d\u00f6w\u00fcklerini \u00fde\u0148seki hapa atyl\u00fdan \u00e7ukuruna zy\u0148dyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry edil\u00fd\u00e4n i\u015f \u00fda-da gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, endik bo\u00fdun\u00e7a edil\u00fd\u00e4n hereketi we \u015f. m. go\u00fddurmak, bes etdirmek.<\/p><ul><li>Ke\u00e7e telpekleri\u0148izi zy\u0148dyryp, kel ba\u015fy\u0148yza n\u00e4hili silindir ge\u00fddiren bolsam, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da sizi i\u015flederin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u0148mak","meaning":"<div><p>1. Zady uzaga d\u00fc\u015f\u00fcrmek \u00fc\u00e7in batly ta\u015flamak, dazyrdadyp go\u00fdbermek, oklamak.<\/p><ul><li>\u015eol mahal oglanjyk elind\u00e4ki p\u00f6kg\u00fcsini \u00f6zlerine \u00fdakynla\u015fyp bar\u00fdan M\u00e4hr\u00e4 zy\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri- Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Harap bolmak, za\u00fdalanmak \u00fda-da derde \u00fdaramazlyk zerarly atyp go\u00fdbermek, a\u00fdryp ta\u015flanmak, a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn geler, erte geler bilen g\u00fcllerine suw sepip, iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00e4p saklasa-da, ahyry zy\u0148maly boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dd\u00fcz d\u00f6ndermek, unutmak, bes etmek, go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00ddaltalygy zy\u0148mak \u00fc\u00e7in kyn\u00e7ylygy \u00fde\u0148mek \u00fc\u00e7in, tutan\u00fderli bolgun, inim! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Batly towusmak, \u00fdokary b\u00f6kmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyny\u0148 astyny\u0148 ykjam d\u00e4ldigini syzan mes bir at asmana zy\u0148dy-da, iki wagony\u0148 arasyna d\u00fc\u015f\u00fcp, bir a\u00fdagyny d\u00f6wd\u00fcrip, germesatan asylyp galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ahyryna \u00e7enli \u00fdetirm\u00e4n go\u00fdmak, ahyryna \u00e7enli dowam etdirm\u00e4n galdyrmak, e\u00fdgerm\u00e4n go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Bir i\u015fi ba\u015flap zy\u0148mak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u0148ylmak","meaning":"<div><p>1. Uzaga d\u00fc\u015f\u00fcrilmek \u00fc\u00e7in batly ta\u015flanmak, dazyrdalyp go\u00fdberilmek.<\/p><ul><li>Heniz g\u00e4mi k\u00f6pr\u00e4 \u00fdetip-\u00fdetm\u00e4nk\u00e4, \u00fdogyn organlary\u0148 ujy k\u00f6pr\u00fcd\u00e4ki duran adamlara tarap zy\u0148lyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddassyklar g\u00f6\u00fd\u00e4 top atylan \u00fdaly bolup zy\u0148yldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Atylyp go\u00fdberilmek, a\u00fdrylyp ta\u015flanmak, a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Za\u00fdalanan we ynjan zatlary\u0148 hemmesi hapa atyl\u00fdan \u00fda\u015f\u00e7ige zy\u0148yldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u0148yndy","meaning":"<div><p>Derege \u00fdarama\u00fdanlygy \u00fc\u00e7in zy\u0148lan zatlar, bir zady\u0148 derde \u00fdarama\u00fdan galyndysy, ta\u015flandy.<\/p><ul><li>Metal zy\u0148yndylaryny ba\u015farnykly eller alada bilen \u00fdygna\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"zy\u0148y\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Zy\u0148maga k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde zy\u0148mak, okla\u015fmak, ta\u015flanmak.<\/p><ul><li>Tam sal\u00fdan ussa kerpi\u00e7 zy\u0148y\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148e zy\u0148mak, oklamak.<\/p><ul><li>Top zy\u0148y\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Zy\u0148yp g\u00fc\u00fd\u00e7 synany\u015fmak.<\/p><ul><li>Da\u015f zy\u0148y\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4her","meaning":"<div><p>1. \u00d6ld\u00fcr\u00fd\u00e4n awuly madda, awy.<\/p><ul><li>\u00ddylany\u0148 da\u015fy \u00fdum\u015fak, i\u00e7i z\u00e4her. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Aryny\u0148 z\u00e4herin \u00e7ekmedik, baly\u0148 gadyryn n\u00e4bilsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ajy, \u00fditi t\u00e4siri.<\/p><ul><li>Durdymyrady\u0148 bolsa bu bol\u015fy g\u00f6reninden so\u0148, i\u00e7ip oturan \u00e7a\u00fdy agzyna z\u00e4her \u00fdaly degdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sowuk \u00fdeli\u0148 gar awusy Howada z\u00e4herin sa\u00e7\u00fdar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zada gahar bildirilip a\u00fddyl\u00fdan gargy\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Z\u00e4her etm\u00e4ndiris, utanma\u00fdarmy\u0148, \u00f6z\u00fc\u0148den ula jogap berm\u00e4ge!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4herlemek","meaning":"<div><p>1. Bir zada z\u00e4her gatmak, awy go\u015fmak, bir zady awulamak.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4her berip \u00f6ld\u00fcrmek, awulup \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine, bir zada erbet t\u00e4sir etmek, \u00fdaramaz yz galdyrmak, agzyny ajatmak.<\/p><ul><li>Ahyrynda nala\u00e7 galyp, Halnazarlara: -- Gelni\u0148izi \u00fdygna\u0148 -- di\u00fdende, A\u00fdna: --Ma\u0148a el degdi -- di\u00fdip, hem olary, hem eneligini z\u00e4herledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4herlenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada z\u00e4her gatylmak, awy go\u015fulmak, awulanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4her berlip \u00f6ld\u00fcrilmek, awulanyp \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>T\u00fcsse \u00e7ykar odun doly \u00fdanyp gutarmanka \u00fdapylanda, ugar zady bilen z\u00e4herlenmek \u00fdygy-\u00fdygy g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. N Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine erbet t\u00e4sir edilmek, \u00fdaramaz yz galdyrylmak; agzy\u0148 ajadylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4herletmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada z\u00e4her gatdyrmak, awy go\u015fdurmak, awulatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4her berdirip \u00f6ld\u00fcrtmek, awulatmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine erbet t\u00e4sir etdirmek, birini\u0148 agzyna awy atylan \u00fdaly etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4herli","meaning":"<div><p>1. D\u00fcz\u00fcminde z\u00e4her bar bolan, \u00f6z\u00fcnde z\u00e4her sakla\u00fdan, awuly.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4herl\u00e4p \u00f6ld\u00fcr\u00fd\u00e4n, z\u00e4herle\u00fdiji.<\/p><ul><li>Uru\u015fda demikdiriji z\u00e4herli gazlary\u0148 ulanylmagy \u00fdazgaryldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, \u00f6r\u00e4n \u00fdakymsyz t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Heniz hem onu\u0148 gyjytly, z\u00e4herli s\u00f6zlerine \u00e7ydam edip durdum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzzy\u0148)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4herlilik","meaning":"<div><p>Z\u00e4heri barlyk, awulylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hersiz","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcminde awusy, z\u00e4heri bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmet","meaning":"<div><p>1. Adamzady\u0148 belli bir maksat \u00fc\u00e7in sarp ed\u00fd\u00e4n akyl hem-de fiziki g\u00fc\u00fdji.<\/p><ul><li>Azat bir durmu\u015fda \u015fol azat z\u00e4hmet \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnde d\u00f6redipdir jenneti. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Dogrudan hem bu baldyrlary\u0148 \u00fdumry etleri z\u00e4hmetde berki\u015fdi ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u015eun\u00e7a z\u00e4hmet bilen galdyran b\u00f6wedini suw e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdykara getiripdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azap, g\u00f6rpi, jebir, jepa.<\/p><ul><li>Ag\u015famky \u00fdel adamlara z\u00e4hmet beren bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7ekse\u0148 z\u00e4hmet, \u00fdagar r\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Z\u00e4hmet so\u0148y r\u00e4hnet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmetke\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00d6z fiziki \u00fda-da akyl z\u00e4hmetini\u0148 haky bilen \u00fda\u015fa\u00fdan adam (i\u015f\u00e7i, da\u00fdhan, gulluk\u00e7y).<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> z\u00e4hmets\u00f6\u00fder.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetke\u015f adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmetli","meaning":"<div><p>K\u00f6p z\u00e4hmet talap ed\u00fd\u00e4n, z\u00e4hmeti k\u00f6p sarp etmeli bol\u00fdan, kyn.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetli i\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmetsiz","meaning":"<div><p>K\u00f6p z\u00e4hmet talap etme\u00fd\u00e4n, a\u0148satlyk bilen amala a\u015fyryl\u00fdan, el ujundan bit\u00fd\u00e4n, kyn\u00e7ylyk d\u00f6retme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men bu adresi adresler b\u00fdurasyny\u0148 \u00fcsti bilen hi\u00e7bir kyn\u00e7ylyksyz, z\u00e4hmetsiz, a\u0148satlyk bilen tapdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmets\u00f6\u00fder","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmetden \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, z\u00e4hmetden ga\u00e7ma\u00fdan, z\u00e4hmet \u00e7ekmegi hala\u00fdan, jepake\u015f, z\u00e4hmetke\u015f.<\/p><ul><li>Emma g\u00fcrr\u00fc\u0148i bir \u00fdere jeml\u00e4p a\u00fddany\u0148da, bulary\u0148 ikisi hem z\u00e4hmets\u00f6\u00fder adam. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hmets\u00f6\u00fd\u00fcj\u00fcl\u00fck","meaning":"<div><p>Z\u00e4hmete bolan s\u00f6\u00fdgi, z\u00e4hmete berilmeklik, i\u015fi halamaklyk.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u015fahyry\u0148 hemme go\u015fgulary z\u00e4hmets\u00f6\u00fd\u00fcjilik du\u00fdgusyna \u00fdugrulandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hre","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00d6t haltasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hri-zakgun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> z\u00e4her.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4hrimar","meaning":"<div><p>1. \u00ddylany\u0148 z\u00e4heri, \u00fdylany\u0148 awusy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00abBela, zakgun, awyny\u0148 sapy\u00bb di\u00fden \u00fdaly manylarda gel\u00fd\u00e4n gargy\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ba\u00fd aga, n\u00e4me hyzmat bar? Z\u00e4hrimar hyzmat! Ony g\u00f6re\u0148okmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Z\u00e4her go\u015fulan \u00fdaly ajy zat, arak, tir\u00fdek we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4k","meaning":"<div><p><span>Himi\u00fda<\/span> Al\u00fdumini\u0148, hromu\u0148, demri\u0148, \u015fonu\u0148, \u00fdaly-da a\u015fgarly metalyn \u00fda-da ammonini\u0148 ikili k\u00fck\u00fcrt tur\u015fy duzy.<\/p><ul><li>Obadaky bolgusyz tebiplerden biri onu\u0148 g\u00f6z\u00fcne tir\u00fdek, \u00fdene biri z\u00e4k gu\u00fdup, be\u00fdlekisi-de duz p\u00fcrk\u00fcp onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni zarbykdyrdylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00e4klemek","meaning":"<div><p>Z\u00e4k atmak, z\u00e4k gatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4kletmek","meaning":"<div><p>Z\u00e4k atdyrmak, z\u00e4k gatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00e4mets\u00f6\u00fdmez","meaning":"<div><p>Janyna i\u015f \u00fdakma\u00fdan, z\u00e4hmet \u00e7ekmegi halama\u00fdan, \u00fdatan \u00e7\u00f6pi galdyrasy gelme\u00fd\u00e4n, i\u015f ho\u015f \u00fdakma\u00fdan, \u00fdal \u00fdagysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00f6hre","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Uly planetalary\u0148 birini\u0148 ady, Wenera.<\/p><ul><li>Z\u00f6hre \u00fdyldyzy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00f6mmek","meaning":"<div><p>Ujy \u00e7\u00fcrelip duran, dik, \u00e7\u00fcri.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ba\u015fynda z\u00f6mmek gara telpegi bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00f6mmerilmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fcrelip durmak, g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00f6mmeri\u015fmek","meaning":"<div><p>Z\u00f6mmek-z\u00f6mmek bolup durmak, u\u00e7lary \u00e7\u00fcreli\u015fip durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00f6mmermek","meaning":"<div><p>Ujy \u00e7\u00fcrelip durmak, dik g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Hemi\u015feki her \u00fderde z\u00f6mmerilip duran gara \u00f6\u00fdlerden indi pos\u00fdolokda zat galmandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00f6mmertmek","meaning":"<div><p>Z\u00f6mmek edip go\u00fdmak, z\u00f6mmek edip ge\u00fdmek, dik ge\u00fdmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"z\u00f6rletmek","meaning":"<div><p>M\u00f6\u0148\u0148\u00fcrip, \u00fdognas ses bilen sokduryp aglamak, zorlatmak.<\/p><ul><li>Oglan n\u00e4tjegini bilm\u00e4n, \u00fd\u00fcregine howsala d\u00fc\u015f\u00fcp, g\u00f6zlerini m\u00f6lertdi-de z\u00f6rledip ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ahyrda ol bogazyna sygdygyna z\u00f6rletm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00f6wwe","meaning":"<div><p>Z\u00f6wwe turmak-birden a\u00fdak \u00fcst\u00fc\u0148e galmak, tarsa \u00fderi\u0148den turmak.<\/p><ul><li>Garda\u015f meni\u0148 sa\u00e7larymy \u00fdelmik sogran \u00fdaly etdi\u0148-le? -- di\u00fdip, z\u00f6wwe \u00fderinden turdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00f6w\u00fck","meaning":"<div><p>Bir \u00e7apraz \u00fd\u00fcpegi\u0148 altydan \u00fda-da sekizden bir b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Bir z\u00f6w\u00fck \u00fd\u00fcrek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fclp","meaning":"<div><p>Gyzlary\u0148 a\u00fdalary\u0148 iki \u00e7ekgesinden towlap go\u00fdber\u00fd\u00e4n sa\u00e7y.<\/p><ul><li>Sa\u00e7lary \u015famara, menze\u015f z\u00fclpi-tarym sen meni\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fclpe","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fcsg\u00fclew\u00fck keseli.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri\u0148 z\u00fclpe keseline gar\u015fy g\u00f6re\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fclp\u00fckar","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Hezret Alyny\u0148 gylyjyny\u0148 ady, legendar gyly\u00e7.<\/p><ul><li>Bedew atly batyr merde, Kesgir z\u00fclp\u00fckar gerekdir. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fcmerret","meaning":"<div><p>A\u00e7yk \u00fda\u015fyl re\u0148kli gymmat baha da\u015f, izumrud.<\/p><ul><li>Altyn-k\u00fcm\u00fc\u015f, z\u00fcmerret, Dal gerdene dakar sen. G\u00f6ren bilen ba\u015f go\u015fup, janym oda \u00fdakar sen. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fcrrelmek","meaning":"<div><p>Bir ujy \u00fda-da depesi in\u00e7elip, \u00e7owlanyp gitmek, bir tarapy \u00e7\u00fcr\u00fck bolmak, zomparmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ba\u015fyndaki gara \u015fl\u00fdapasy z\u00fcrrelip dur. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fcrr\u00fck","meaning":"<div><p>A\u015fagy gaba, \u00fdokarsy in\u00e7elip, \u00e7\u00fcrelip giden.<\/p><ul><li>Z\u00fcrr\u00fck \u00f6\u00fdler k\u00f6melek g\u00fcber\u00e7egi \u00fdaly bolup g\u00f6terilipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fcr\u00fdat","meaning":"<div><p>Ogul-gyz, nesil, \u00e7aga.<\/p><ul><li>Z\u00fcr\u00fdatsyz adam bir gury aga\u00e7dyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"z\u00fcwwetdin","meaning":"<div><p>Baryp \u00fdatan, t\u00fc\u00fds gorkak, \u00fdalan\u00e7y.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlar z\u00fcwwetdin gorkak hem emelsiz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi Beg, sen adam boljak bolsa\u0148, \u015fu z\u00fcwwetdin gorkaklygy\u0148y ta\u015flamaly bolarsy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4","meaning":"<div><p>1. A\u00fdratynlykda, s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden we so\u0148undan gelende a\u015fakdaky \u00fdaly funksi\u00fdalarda ulanyl\u00fdan: Soragy a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>\u00c4? Ol gelendir-\u00e4?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Intonasi\u00fda bilen a\u00fddylyp, emosional-eksperssiwlik gatna\u015fygy, ge\u0148 galmaklygy, ha\u00fdran galmaklygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00c4. .. \u015fe\u00fdle di\u00fdsene?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00e7yk a\u00fddylmazdan, saklanyp, k\u00fctg\u00fcrilip geplenende getiril\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>\u00c4, h\u00fcm, Huda\u00fdberen emin, ynha g\u00f6r\u00fcp dursu\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Hereketi-gymyldyny dogrudan-dogry bir ob\u00fdekte \u00fda-da sub\u00fdekte g\u00f6n\u00fckdirmeklik ottenogyny ber\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>Bazara barsa\u0148-da, \u00fcz\u00fcm-\u00e4 getirm\u00e4nsi\u0148?!<\/li><li>Jeren-\u00e4 heniz hem gelm\u00e4ndir!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4beri\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00c4berm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, alyp beri\u015fmek.<\/p><ul><li>Myhmanlara nahar \u00e4beri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Almaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Bazardan zat \u00e4beri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4bermek","meaning":"<div><p>1. Bir zady birine bermek, alyp bermek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdpd\u00e4ki \u00fdag k\u00fc\u00fdzeden ki\u00e7ir\u00e4k jamy gowurdakdan t\u00fcmmekl\u00e4p \u00e4berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oglum, ajygansy\u0148, men go\u00fdultmak bi\u015firdim! -- di\u00fdip, bir \u00e7anak go\u00fdultmagy Annaguly\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00e4berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady biri \u00fc\u00e7in alyp bermek, satyn alyp bermek.<\/p><ul><li>Ol d\u00fckandan ogluna o\u00fdunjak \u00e4berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4bersiz","meaning":"<div><p>Gaty uly, ullakan, \u00e4pet.<\/p><ul><li>Ho\u015flyny\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e4bersiz ta\u00fdagyny g\u00f6teren S\u00e4het agany \u00fdadyna saldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4bertmek","meaning":"<div><p>1. Alyp berdirmek, \u00e4berm\u00e4ge mejbur etmek.<\/p><ul><li>Myhmanlara nahar \u00e4bertmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri \u00fc\u00e7in aldyrmak, satyn aldyryp berdirmek.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary\u0148 gerekli kitaplaryny \u00e4bertmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dik","meaning":"<div><p>Uzyn gon\u00e7ly a\u00fdakgap.<\/p><ul><li>Annagula \u00e4dik we papak berdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyly\u00e7 Gajar ogly k\u00f6w\u00fc\u015f ge\u00fdeninden \u00e4dik ge\u00fdenini on esse gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Hojamyrat sizi\u0148 \u00e4digi\u0148izi \u00fdagladymy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ag\u00fdary\u0148 \u00fditi to\u00fdnagy Magtymy\u0148 \u00e4digini\u0148 gonjuny b\u00f6w\u00fcsse-de tenini \u00e7ala gyzartsa-da, injigine zy\u00fdan \u00fdetirm\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4diktiker","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Uzyn burunlyja, gaty gabykly u\u00e7ma\u00fdan \u00e7al re\u0148k m\u00f6jejik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4dik\u00e7i","meaning":"<div><p>A\u00fdakgap tik\u00fd\u00e4n we bejer\u00fd\u00e4n adam, ussa.<\/p><ul><li>Hawa, \u00e4dik\u00e7i, men bolsa birini\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnde a\u015fpez bolup \u00fda\u015fa\u00fdaryn. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ana bir d\u00fckanda \u00e4dik\u00e7iler mumly sapaklary e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7altlyk bilen \u00e7ek\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c4dik\u00e7ini\u0148 \u00e4digi bitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dik\u00e7ilik","meaning":"<div><p>A\u00fdakgap tik\u00fd\u00e4ni\u0148 h\u00fcn\u00e4ri, \u00e4dik\u00e7ini\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4dilmek","meaning":"<div><p>Hereket edip \u00e4dim \u00e4dilmek, gadam urulmak.<\/p><ul><li>G\u00f6wre gurpdan d\u00fc\u015fdi, \u00e4dilm\u00e4n a\u00fdak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 egri a\u00fdaklary batgadan sogrul\u00fdan \u00fdaly \u00e4dilip, jansyz g\u00f6zleri k\u00fcle ta\u015flanan m\u00e4z \u00fdaly s\u00e4m\u00e4p g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dim","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6ri\u015fde a\u00fdak hereketini\u0148 aralygy, gadam.<\/p><ul><li>Potdan, ylga\u015fan \u00fderimiz \u00fd\u00fcz \u00e4dimden k\u00f6p d\u00e4l welin, e\u00fd\u00fd\u00e4m ha\u015flap dursu\u0148! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol gu\u00fdyny\u0148 gyrasyndan iki \u00e4dim ga\u00fdrada durup, bedresini gu\u00fda sallamaga durdy. <span>(A. Duryd\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem on-\u00fdigrimi \u00e4dim sag gapdalyna bakan s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, sel\u00e7e\u0148r\u00e4k \u00e7\u00f6pl\u00fcgi\u0148 i\u00e7inden bukdaklap gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hereket, i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4dime-\u00e4dim","meaning":"<div><p>Birsyhly, yzly-yzyna, \u00fcsn\u00fcksiz, yzygiderli; gy\u015farnyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4dimlemek","meaning":"<div><p>1. \u00c4dim \u00e4tmek, \u00e4dim \u00e4dip gitmek, barmak, \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>O\u0148a tarap batly-batly \u00e4diml\u00e4p gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol gi\u0148 \u00e4diml\u00e4p \u00f6\u00fdlerine gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki gorkusyndan \u00fda\u0148a d\u00fc\u00fdeleri\u0148 a\u00fdaklary b\u00fctin g\u00f6wresine \u00e7enli sa\u0148\u0148ylda\u00fdar we a\u00fdaklary darajyk du\u015falan \u00fdaly zordan \u00e4dimle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4dim \u00e4dip belli bir aralygy, gi\u0148ligi \u00f6l\u00e7emek, \u00f6l\u00e7\u00e4p g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 t\u00f6weregini \u00e4diml\u00e4nde, sanyny \u00fditirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6k\u00fczi\u0148 me\u00fdidine \u00e7enli bolan aralygy-da \u00e4diml\u00e4p \u00f6l\u00e7edi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hereket etmek, gadam basmak, \u00f6\u0148e gitmek.<\/p><ul><li>Be\u00fdle s\u00f6zler bilen geljege \u00e4diml\u00e4p bolmaz. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Ol kyrk b\u00e4\u015f \u00fda\u015fyny\u0148 hemmesini minnetli ki\u015fi z\u00e4hmetinde agyr jepalar bilen \u00e4diml\u00e4n a\u00fdaldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> \u00e4tlemek.<\/p><ul><li>Me\u00fdhanany\u0148 i\u015figinden \u00e4diml\u00e4p girdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dimlenmek","meaning":"<div><p>\u00c4diml\u00e4p g\u00f6r\u00fclmek, \u00e4dim bilen \u00f6l\u00e7elmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4dimletmek","meaning":"<div><p>1. \u00c4dim \u00e4tdirmek, gadam urdurmak, \u00e4dim bilen \u00fd\u00f6retmek.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir aralygy \u00f6l\u00e7etmek, \u00f6l\u00e7\u00e4p g\u00f6rd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u015eu iki aralygy \u00e4dimletdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Hereket etdirmek, \u00f6\u0148e gitdirmek, \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Biz olary\u0148 hemme kem\u00e7iliklerini d\u00fczetmeli, olary-da \u00f6\u0148e baka \u00e4dimletmeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dimle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bilelikde \u00e4dim \u00e4tmek, gezi\u015fip \u00fd\u00f6rmek, gezmele\u015fip \u00fd\u00f6rmek, \u00fd\u00f6re\u015fip barmak.<\/p><ul><li>Olar \u00e4dimle\u015fip bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli aralygy, gi\u0148ligi \u00e4diml\u00e4p \u00f6l\u00e7e\u015fmek, \u00f6l\u00e7\u00e4p g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a \u00e4dimle\u015fdim. \u015eondan so\u0148 olar \u00e4dimle\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4dimlik","meaning":"<div><p>\u00c4dim m\u00f6\u00e7berinde bolan aralyk, \u00e4dim bolarlyk, \u00e4dim ybarat bolan.<\/p><ul><li>Myraly odu\u0148 \u00fc\u00e7 \u00e4dimlik be\u00fdlseinde t\u00fc\u0148\u00e7e go\u00fdup, a\u00fdbogda\u015fyny gurup oturan eken. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Derwez\u00e4ni\u0148 g\u00fcnbatarynda \u00fc\u00e7-d\u00f6rt \u00e4dimlikde ki\u00e7ijik bir gapy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4diml\u00e4bermek","meaning":"<div><p>1. \u00c4dim \u00e4dip ba\u015flamak, \u00e4diml\u00e4p \u00fd\u00f6r\u00e4p ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c4dim bilen \u00f6l\u00e7\u00e4p bilen \u00f6l\u00e7\u00e4p ugramak, \u00e4diml\u00e4p \u00f6l\u00e7em\u00e4ge ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hereket edip ba\u015flamak, \u00f6\u0148e gidip ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4di\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e4dimle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dduwa\u015fja \u00e4di\u015fip gidip bar\u00fdardylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4ginmek","meaning":"<div><p>1. A\u00fdak \u00e7ekmek, biraz durmak.<\/p><ul><li>\u00ddagda\u00fd \u00e4ginm\u00e4n hereket etmegi talap ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir garryja a\u00fdal i\u00e7eri girdi, \u00c4gindi az wagt, ge\u00e7medi dula. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Giden \u00fderi\u0148de \u00fda bir i\u015f ede\u0148de saklanmak, eglenmek.<\/p><ul><li>Wepa \u015fatlyk bilen \u015ftabdan \u00e7ykyp, hi\u00e7 \u00fderde \u00e4ginm\u00e4n ga\u00fddyp geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 eger jany\u0148a ha\u00fdpy\u0148 gel\u00fd\u00e4n bolsa, \u00e4ginme-de derrew torbany doldur! <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4gin\u00e7","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00e7ekmeklik, durmaklyk, eglenmeklik, saklanmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4girt","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n, has, gaty, \u00e4pet; \u00f6r\u00e4n uly, has uly, gaty uly, \u00f6r\u00e4n k\u00f6p.<\/p><ul><li>Ine, ullakan o\u00fdu\u0148 i\u00e7inde \u00e4girt uly s\u00fcri \u00fdatyr. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4girt \u00e4dim bilen \u00fdygyr\u00fdar \u00fdoly, G\u00f6\u00fd\u00e4 jana gelip, \u00fder s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4n, \u00fder s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdaly. <span>(A. Kekilow, Iki Kerwen)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 asman \u00e4girt sa\u00fdawan \u00fdaly gerlip durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Go\u015fdaky iki sany \u00e4girt k\u00f6rpe\u00e7 bolup, so\u0148abaka \u00e7agalar guzulary \u00f6z \u00e7adyrlaryna da\u015fap ba\u015fladylar. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 \u015fe\u00fdle \u00e4girt i\u015fden ba\u015f \u00e7ykar\u00fdan tejribeli ba\u015flaryna berekella! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>A\u00fdal-erkek, oglan-gyz i\u015fle\u00fd\u00e4rler gary\u015fyp, \u00ddurda \u00e4girt nep ber\u00fd\u00e4r bular her g\u00fcn \u00fdary\u015fyp. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4g\u00e4","meaning":"<div><p>H\u00fc\u015fg\u00e4r, \u00e4ti\u00fda\u00e7ly, sak, eserde\u0148, habardar, berk.<\/p><ul><li>Her zat hem bolsa, \u015folar tarapyndan \u00e4g\u00e4 bolgun, sen bir \u00fdekesi\u0148, oglum! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir adamlar \u00f6z mallaryndan \u00e4g\u00e4 bolma\u00fdarlar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4g\u00e4lik","meaning":"<div><p>H\u00fc\u015fg\u00e4rlik, eserd\u00e4\u0148lik, \u00e4ti\u00fda\u00e7lyk, saklyk, habardarlyk, berklik.<\/p><ul><li>Ol da\u00fdaw g\u00f6wresini \u00e4g\u00e4lik bilen \u00fduwa\u015fja go\u00fdberdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol muny syndyrman di\u00fdip, \u00f6r\u00e4n \u00e4g\u00e4lik bilen \u00e4dimle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4h","meaning":"<div><p>1. Makullamazlyk du\u00fdgusyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>\u00c4h, garry, hi\u00e7 \u00fderi agyranok! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorky du\u00fdgusyny a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>Jorasy e\u015fitdi \u00ab\u00e4h\u00bb di\u00fden sesin. <span>(B. Huda\u00fdnazarow, Gyzgyn S\u00e4hra)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hdi\u00fdalan","meaning":"<div><p>\u00ddalan\u00e7ylyk, ha\u00fdynlyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4n, hileg\u00e4r, mekir.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4hdi\u00fdalanlyk","meaning":"<div><p>\u00ddalan\u00e7ylyk, ha\u00fdynlyk bilen hereket etmeklik, hileg\u00e4rlik, mekirlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4he\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczlenmegi a\u0148lad\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>\u00c4he\u00fd de\u0148iz\u00e7i, gel, kabine m\u00fcn! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4he\u0148","meaning":"<div><p>1. He\u0148, labyz.<\/p><ul><li>Perde kakylmanso\u0148 islendik he\u0148de, Ol s\u00f6ze ba\u015flady \u015fe\u00fdle \u00e4he\u0148de. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sazla\u015fma, garmoni\u00fda.<\/p><ul><li>Hemme zat ebedi hem bozulmaz \u00e4he\u0148 bilen onu\u0148 kalbyna orna\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Geple\u00fdi\u015f ottenogy, ton, intonasi\u00fda.<\/p><ul><li>Ga\u00fdly g\u00f6w\u00fcnlik beriji \u00e4he\u0148de oglanlara \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Bu \u00f6\u0148ki \u00e4he\u0148 d\u00e4ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ejesi gyzyny\u0148 \u00e4he\u0148ini halamady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eden tamasy bitmedik \u00e4he\u0148de a\u00fdtdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4he\u0148de\u015f","meaning":"<div><p>Me\u0148ze\u015f \u00e4he\u0148de bolan, ugurda\u015f, bir he\u0148de bolan, me\u0148ze\u015f tonda bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4hli","meaning":"<div><p>Hemme, b\u00fctin, bary.<\/p><ul><li>\u00c4hli oba begen\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tow\u015fany\u0148 \u00e4hli \u00fdagylaryny\u0148 i\u00e7inde onu\u0148 \u00fc\u00e7in i\u0148 howplusy tilkidir. <span>(B. Gurbanow, \u00e7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Gyzlary\u0148 \u00e4hlisi \u00f6r turdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hlihalk","meaning":"<div><p>B\u00fctin halka degi\u015fli bolan, b\u00fctin halk \u00fc\u00e7in umumy bolan.<\/p><ul><li>\u00c7ehowy\u0148 eserleri bizde k\u00f6pden b\u00e4ri \u00e4hlihalk s\u00f6\u00fdg\u00fcsine e\u00fdedir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hlumumy","meaning":"<div><p>Hemmelere degi\u015fli bolan, hemme zada degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>\u00c4hlumumy sa\u00fdlaw hukugy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hmi\u00fdet","meaning":"<div><p>Many, m\u00f6h\u00fcmli, wajyplyk.<\/p><ul><li>I\u015fi bir tarapla\u00fdyn d\u00e4l-de, t\u00f6werekle\u00fdin alyp barmagy\u0148 \u00e4mi\u00fdetine tiz d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00ddorunjany\u0148 uly \u00e4hmi\u00fdetini bardygyna d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hmi\u00fdetli","meaning":"<div><p>Belli \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan, \u00e4hmi\u00fdeti bar bolan, m\u00f6h\u00fcm, wajyp, gerekli, manyly.<\/p><ul><li>Olar A\u015fgabatdan gelen bolsalar, \u00e4hmi\u00fdetli g\u00fcrr\u00fc\u0148leri bardyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 sa\u0148a \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli bir \u00fdum\u015fum bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Adamyny\u0148 be\u00fdnisinde i\u0148 \u00e4hmi\u00fdetli zatlardan biri hu\u015f bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Eziz biraz b\u00f6wr\u00fcni di\u0148irg\u00e4p, \u00e4hmi\u00fdetli ardynandan so\u0148 s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4hmi\u00fdetsiz","meaning":"<div><p>\u00c4hmi\u00fdeti \u00fdok bolan, wajyp d\u00e4l, manysyz, gerek bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00c4hmi\u00fdetsiz g\u00fcrr\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4ht","meaning":"<div><p>\u015eert s\u00f6z, bor\u00e7, kasam, s\u00f6z bermeklik.<\/p><ul><li>Dursun, \u00e4ht hem \u00fdadyma d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r, wepa-da, emma sen meni\u0148 hatyma d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4nsi\u0148. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>\u00ddok, \u00fdok, wepalydyr Ogulnabadym, \u00c4htin bozup, \u00fdere salmaz me\u0148 adym. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdnki eden \u00e4htimizde duraly, Hany \u00abPobedany\u00bb bize s\u00fcreli. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Eden \u00e4htin bozdy hileg\u00e4r tilki. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eden \u00e4hti\u0148 berk \u00fdady\u0148a sal-da, dost. \u00c7alt \u00f6\u0148e git, nesihatym al-da dost. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4htibar","meaning":"<div><p>Ynam, ynan\u00e7, abra\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4htibarly","meaning":"<div><p>Ynamly, ynamdar.<\/p><ul><li>\u00c4htibarly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4htibarlylyk","meaning":"<div><p>Ynamlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4htibarsyz","meaning":"<div><p>Ynamsyz, ynamly bolmazlyk.<\/p><ul><li>\u00c4htibarsyz bolmaklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4htibarsyzlyk","meaning":"<div><p>Ynamly d\u00e4llik, ynamdar bolmazlyk, ynamsyzlyk.<\/p><ul><li>Edil\u00fd\u00e4n hereketi\u0148 \u00e4htibarsyzlygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4htimal","meaning":"<div><p>Belki, m\u00fcmkin.<\/p><ul><li>\u00c4htimal, ol \u015fu g\u00fcn geler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4htipe\u00fdman","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e4ht.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4htle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00c4ht edi\u015fmek, \u015fert edi\u015fmek, s\u00f6z beri\u015fmek, wadala\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kasam edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4htnama","meaning":"<div><p>\u015eertnama, bor\u00e7nama, ylala\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4jit-m\u00e4jit","meaning":"<div><p>Alyp-\u00fdolup bar\u00fdan, g\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcp bar\u00fdan, aldajy.<\/p><ul><li>Elhepus, \u00f6zler-\u00e4 \u00e4jit-m\u00e4jit \u00fdala\u00fdt! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aga, bizi \u015fu \u00e4jit-m\u00e4jitleri\u0148 elinden gutary\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4k","meaning":"<div><p>Dar bolmazlyk \u00fc\u00e7in ge\u00fdim-gejime urul\u00fdan, go\u00fdul\u00fdan dilkaw mata, urna.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4keldirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> getirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4keli\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> getiri\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4kelmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> getirmek.<\/p><ul><li>Balam, men \u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek \u00e4keldim! <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>P\u00e4kize bir gyz hem \u00e4kelipdir. Bar, oglum, ta\u00fdy\u0148y \u00e4kel! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4keltmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> getirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4kidibermek","meaning":"<div><p>Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere alyp gidibermek, alyp ugramak, \u00e7ekip ba\u015flamak, \u00e7ekip ba\u015flabermek.<\/p><ul><li>Bir ujundan \u00e4kidiber!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4kidilmek","meaning":"<div><p>Alnyp gidilmek, ba\u015fga bir \u00fdere da\u015falmak, \u00e7ekilmek, eltilmek.<\/p><ul><li>Emma men hem suwa \u00e4kidilip, suwsuz getiril\u00fd\u00e4n adamlar hilinden d\u00e4ldirin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Ony zyndana \u00e4kidilm\u00e4nk\u00e4, hut \u015fu gij\u00e4ni\u0148 \u00f6z\u00fcnde bo\u015fatmalydy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4kidi\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zady birine \u00e7eki\u015fmek, \u00e4kitm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, alyp gitmeklige, \u00e7ekmeklige k\u00f6mekle\u015fmek; g\u00f6teri\u015fmek, elti\u015fmek.<\/p><ul><li>Biz \u00e4kidi\u015feris, siz hem \u00e4kidi\u015fi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4kitdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady birine alyp gitdirmek, alyp gitmeklige, \u00e7ekmeklige birini mejbur etmek; g\u00f6tertmek, eltdirmek.<\/p><ul><li>Ol gurlu\u015fyga degi\u015fli zatlary \u00e4kitdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4kitmek","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fda-da birini \u00f6z\u00fc\u0148 bilen alyp gitmek, \u00f6z\u00fc\u0148 bilen alyp barmak, eltmek.<\/p><ul><li>\u00c7arwa Mergen bulary \u00fda\u00fdla \u00e4kitm\u00e4ge bo\u00fdun bolupdyr. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Ony her biri di\u00fden \u00fdaly \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n \u00f6\u00fdlerine \u00e7agyryp \u00e4kiderdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Ol yk tarapa bakyp duran \u00fderinden hemme kuwwatyny \u00fdygnap, zarp bilen \u00e4tmek\u00e7i boldy weli, \u00e7\u00e4ge go\u015fantly \u00fdel donu\u0148 we k\u00f6\u00fdnegi\u0148 i\u00e7ine doldy-da, ony \u00fduwa\u015flyk bilen \u00fderden g\u00f6terip \u00e4kitdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4klemek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim-gejim \u00e4k urmak, \u00e4k go\u00fdmak, \u00e4k salmak, \u00e4k bilen tikmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4klenmek","meaning":"<div><p>\u00c4k urulmak, \u00e4k go\u00fdulmak, \u00e4k salynmak, \u00e4k bilen tikilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4l","meaning":"<div><p>I\u015f sal\u015fylanda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan gara\u015fylmadyk bir zada, waka bir-hili ge\u0148 galmaklyk bilen baha berlende belli bir pikir a\u00fddylanda ulnyl\u00fdan prepozitiw k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00c4l, sakgalda\u015f, sen-\u00e4 be\u00fdle d\u00e4l ekeni\u0148! <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>\u00c4l, biz bir zat a\u00fdtjak, h\u00f6kman tersine bola\u00fd\u00fdarow! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00c4l, gyzjagazy\u0148 dilini\u0148 duzlujadygyny! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4lem","meaning":"<div><p>\u00c7itilip dokal\u00fdan zatlary\u0148 halygyrasyndaky nagy\u015f; arga\u00e7 ge\u00e7irilip dokal\u00fdan zatlarda bolsa palas nagy\u015fdan \u00f6\u0148\u00fcrti gel\u00fd\u00e4n gyra \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c4lem n\u00e4gy\u015fy\u0148a bir seret, ugursyz! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4lem-jahan","meaning":"<div><p>B\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4, \u00e4hli \u00fder \u00fd\u00fczi, hemme \u00fder, hemme tarap, dumly du\u015f.<\/p><ul><li>\u00c4lem-jahan gaplan uly \u00fdel boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol umytly g\u00f6zlerini gi\u0148 a\u00e7yp, \u00e4lem-jahana seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4lemgo\u015far","meaning":"<div><p>G\u00fcn \u015f\u00f6hlelerini\u0148 \u00fdagy\u015f damjalarynda d\u00f6w\u00fclmegi netijesinde asmanda emele gel\u00fd\u00e4n duga g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki d\u00fcrli re\u0148kli zolak.<\/p><ul><li>A\u00fdna n\u00e4hili gyzdy. Ol asmany\u0148 \u00e4lemgo\u015fary, \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 g\u00fcl\u00e4legi meni\u0148 kitabymy\u0148 bezegidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcndogarda d\u00fcrli re\u0148kde \u00e4lemgo\u015far pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebtidag)<\/span><\/li><li>\u00c4lemgo\u015far g\u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4lem\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> G\u00e4mini\u0148 gid\u00fd\u00e4n ugruny g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in ba\u00fddak dik\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4mert","meaning":"<div><p>\u00c7emesiz, taga\u015fyksyz, g\u00f6dek, ba\u015farnyksyz, o\u0148a\u00fdsyz, erbet, \u00fdaramaz.<\/p><ul><li>Emma S\u00e4het \u00f6z dosty Aman po\u015f\u00e7yny\u0148 \u00e4mert h\u00e4si\u00fdetlerine beletdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hern\u00e4 ba\u015fymyzdan sowuldy, \u00e4mert g\u00f6hert -- di\u00fdip, ol \u00fdene s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4mert hereket bilen talap etdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4new\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Halyny\u0148 gyrasyna sanjylyp \u00e7ekdiril\u00fd\u00e4n, ujy ga\u0148yr\u00e7akly, bir tarapy burlan enjam.<\/p><ul><li>Wahe\u00fd, ke\u00fdigim, dokmany\u0148 \u00e4new\u00fcji gow\u015fapdyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdalary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 dartysyny a\u0148ryk itekl\u00e4p, basyrygyny \u00e7ykardy, \u00e4new\u00fcjini sazlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4p-d\u00e4p","meaning":"<div><p>Adat bolup gel\u00fd\u00e4n tertip-d\u00fczgin, endik bolan urp-adat, adaty du\u00fdgy-d\u00fc\u015f\u00fcnje, edep; a\u0148-ta\u0148.<\/p><ul><li>Seb\u00e4bi, E\u00fdrany\u0148 \u00e4p-d\u00e4pini, edep-terbi\u00fdesini di\u0148e bir o\u0148at bilmek d\u00e4l, ol \u00f6z\u00fcni \u015fol urp-adatlara yhlasly janypke\u015f h\u00f6km\u00fcnde hem tanadypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4pet","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n uly, has uly, gaty uly, \u00e4girt uly; \u00f6r\u00e4n \u00e4girt, m\u00e4hnet.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fdetime \u00e7enli uzalyp giden pagta me\u00fddany g\u00f6m-g\u00f6k bolup \u00fdatan \u00e4pet uly de\u0148zi \u00fdady\u0148a sal\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00ddegorjyk aglap, ata, \u00e4pet adamlar bar! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kesilen \u00e4pet tora\u0148\u0148yny\u0148 t\u00f6\u0148\u0148esi \u00fdaly dommarylyp otyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00e4pet penjeleri bilen adamyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fende adama hezil berme\u00fd\u00e4rmi\u015fin. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Musallat, bela, betbagt\u00e7ylyk, howp, waka.<\/p><ul><li>Bu ne ga\u00fdgy, bu ne hasrat, janlarym, Bu ne \u00e4pet, bu ne m\u00e4hneti janlarym. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4pet-\u00e4pet","meaning":"<div><p>Uly-uly m\u00e4hnet-m\u00e4hnet, \u00e4girt-\u00e4girt.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4pi\u015fge","meaning":"<div><p>\u00ddagtylyk we howa \u00fc\u00e7in ja\u00fdy\u0148 diwarynda edil\u00fd\u00e4n de\u015fik, penjire, a\u00fdna.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 arka \u00fd\u00fcz\u00fcnde iki \u00e4pi\u015fgesi bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Myrat \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde durup syn etdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6zi \u00e4pi\u015fg\u00e4 bak\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4r","meaning":"<div><p>1. Ma\u015fgalada a\u00fdal bilen nikada durup, kanuny esasda \u00fda\u015fa\u00fdan erkek adam, ki\u015fi, a\u00fdaly\u0148 \u00fdolda\u015fy, adamsy.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 bolsa a\u00fdak \u00e7ekip, \u00e4rine maslahat berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Atda a\u00fdak bolsun, \u00e4rde ga\u00fdrat. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>At \u00fcrken \u00fderinden, \u00e4r gorkan \u00fderinden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Her bir i\u015fde durnuklylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n, howpdan, kyn\u00e7ylykdan \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, edermen, batyr, mert, ga\u00fdratly.<\/p><ul><li>\u00c7ardagly \u00c7andybil di\u00fden \u00fdurtda G\u00f6rogly atly bir \u00e4r d\u00f6r\u00e4pdir di\u00fd\u00fd\u00e4rler, \u015fol senmisi\u0148?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00c4r bol-da, du\u015fmandan sakla ili\u0148i. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4r \u00fdigidi\u0148 \u00fdolda\u015fy a\u00fdal hem bolsa, gerekli \u00fderinde men-\u00e4 \u00e4r deregini tutmaly -- di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fylyga \u00fdag\u015fylyk-her ki\u015fini\u0148 i\u015fidir, \u00fdamanlyga \u00fdag\u015fylyk-\u00e4r ki\u015fini\u0148 i\u015fidir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4rler\u00e7e","meaning":"<div><p>Her bir i\u015fde durnuklylyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4nler \u00fdaly, \u00e4r \u00fdaly, ki\u015fi kimin, ga\u00fdratlylyk bilen edermenler\u00e7e, mertler\u00e7e.<\/p><ul><li>A\u00fdna Artygy\u0148 ni\u00fdetini makullamak bilen \u00e4rler\u00e7e dik durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 \u00f6z\u00fcne gezek gelende, To\u00fdjan \u00e4rler\u00e7e jogap ga\u00fdtardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Tagan uru\u015f me\u00fddanynda ga\u00fdduwsyzlyk bilen \u00e4rler\u00e7e s\u00f6we\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4rlik","meaning":"<div><p>1. \u00c4r bolu\u015f \u00fdagda\u00fdy, ki\u015filik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Edermenlik, mertlik, ga\u00fdratlylyk.<\/p><ul><li>S\u00f6z\u00fcm birdir, seni\u0148 \u00e4rligi\u0148 bildim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 taryhy\u0148y okadym ba\u015fdan. Ol taryh gahryman, \u00e4rlik be\u00fdany. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4sgerilmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6r\u00fclmek, derege alynmak, sana go\u015fulmak, derekli hasaplanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birinden \u00e7ekinilmek, gorkulmak, \u00fc\u00fd\u015fenilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4sgermek","meaning":"<div><p>1. Bir zat h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rmek, derekli hasaplamak, sana go\u015fmak, bir zar di\u00fdip bilmek.<\/p><ul><li>Sen ony \u00e4sgerer \u00fdaly, ol seni \u00e4sgerdimi n\u00e4me?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ba\u015flykdyryn di\u00fden dolup, adamyny \u00e4sgerm\u00e4n depel\u00e4p \u00fd\u00f6rmeli d\u00e4l ahyry! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Artygy \u00e4sgerme\u00fd\u00e4n Balla be\u00fdle ga\u00fdtawul \u00f6r\u00e4n \u00fdoku\u015f degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Howany\u0148 ownuk \u00fc\u00fdtge\u015fmelerini \u00e4sgerme\u00fd\u00e4n \u00fda\u015f operator ejesini\u0148 janygyp a\u00fddan s\u00f6z\u00fcni \u00fda\u0148sa alypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7ynlary we h\u00f6k\u00fcmeti \u00e4sgerme\u00fd\u00e4r di\u00fden bahana bilen A\u015fgabatda, Maryda birn\u00e4\u00e7e adamlary tutup t\u00fcrm\u00e4 sokupdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birinden \u00e7ekinmek, gorkmak, \u00fc\u00fd\u015fenmek.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdle adamdyr, \u00e4sgermese, her zat eder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4slemek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e4sgermek.<\/p><ul><li>Sen adamlary \u00e4slemedi\u0148, eli\u0148den gelen \u00fdamanlygy etdi\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4slenmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e4sgerilmek.<\/p><ul><li>Di\u0148e \u00e4slenmedik iki sany \u00e7aga: Wepa bilen Kelje bolup duran wakany synlap, bir gapdalda oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y hem \u00f6z\u00fcni \u00e4slenmedik hasaplap, gahary gelipdir-de, ol adamlar dargap gidenden so\u0148, \u00f6z gaharyny \u00f6\u00fd e\u00fdesine du\u00fddurmaga \u00e7ykan bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4tdirmek","meaning":"<div><p>1. \u00c4dim bilen hereket etdirmek, a\u00fdak basdyrmak, \u00fd\u00f6retmek, gitdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00e4dim \u00e4tledip ge\u00e7irmek, \u00f6t\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Hemm\u00e4mizi \u00fdapdan \u00e4tdirdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6\u0148e hereket etdirmek, \u00f6\u0148e tarap gitdirmek.<\/p><ul><li>Bu zatlar \u00f6\u0148e \u00e4tdirmegi\u0148 alamatydyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4ti\u00fda\u00e7","meaning":"<div><p>Habardarlyk, seresaplyk, \u00e4g\u00e4lik, gorky.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergen \u00e4ti\u00fda\u00e7dan \u00f6tri \u00e7ykalgany\u0148 agzyna birn\u00e4\u00e7e ullakan da\u015flary togalap eltdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Emma Bibini\u0148 g\u00f6wni gala\u00fdmasyn di\u00fden \u00e4ti\u00fda\u00e7 bilen sesini \u00e7ykarmady. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><li>Ekabyr Ga\u00fdly \u00e4ti\u00fda\u00e7 \u00fc\u00e7in gapyny\u0148 de\u015figinden jyklap, garryny\u0148 \u00fdagda\u00fdyny barla\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4ti\u00fda\u00e7syz","meaning":"<div><p>Gorkman, \u00e7ekinm\u00e4n, \u00fc\u00fd\u015fenm\u00e4n, gorkusyz.<\/p><ul><li>Seni\u0148 oturan \u00fderi\u0148e adamlar \u00e4ti\u00fda\u00e7syz baryp bilmesinler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Wepa bu d\u00f6l\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde \u00e4ti\u00fda\u00e7syz depren\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4ti\u015fgir","meaning":"<div><p>Bir zady (k\u00f6zi, k\u00f6mri) tutmak, gysmak, almak, gozgamak, \u00f6l\u00e7ermek, d\u00f6remek (ody) \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ha\u00e7jaly gural, m\u00e4\u015fe.<\/p><ul><li>Elli, \u015fu \u00fderden g\u00f6teril, \u00e4ti\u015fgir bilen agzy\u0148y gan \u00fdalan ganjyga d\u00f6nderm\u00e4nk\u00e4m, \u015fu ta\u00fddan gara\u0148y sa\u00fdla, hany, gal! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Oglanjyklardan biri \u00e4ti\u015fgir bilen ojakdan k\u00f6z aldy-da, eltip \u00e7ilimini\u0148 ba\u015fynda go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4tlemek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00e4dip ge\u00e7mek, \u00f6tmek.<\/p><ul><li>\u015eolary\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00e4tlemelidi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Garly ussa howly\u0148 derwezesinden i\u00e7ine \u00e4tl\u00e4n badyna, ja\u00fdlary\u0148 birini\u0148 i\u015figi gi\u0148den a\u00e7yldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e4tmek1.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 A\u00fdsoltana bakan n\u00e4hili \u00e4dim \u00e4tl\u00e4nini du\u00fdmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dogrusyny di\u00fdsem, ol \u00fdigit tow\u015fan kowalajak \u00fdaly \u00f6r\u00e4n eserde\u0148 \u00e4tle\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Ol epe\u00fd-epe\u00fd \u00e4tl\u00e4p, \u00f6zi \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan d\u00fc\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcne ge\u00e7ip oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdgytly-hereket etmek, \u00f6\u0148e gitmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148e tarap \u00e4tle\u00fd\u00e4ris. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4tmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148e a\u00fdak basmak, gitmek, \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Olar ha\u00fdallyk bilen agras \u00e4dip, s\u00fcr\u00fcni\u0148 yzyndan ugradylar. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Dur a\u00fdagy\u0148y \u00e4tme, go\u00fd, i\u00fdsin! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e4tlemek.<\/p><ul><li>G\u00fcnden-g\u00fcne g\u00fc\u00fd\u00e7li bolup, \u00fde\u0148i\u015f bilen \u00f6\u0148e \u00e4tdi\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4wdirmek","meaning":"<div><p>Tiz bolmak, \u00e7alt etmek \u00fc\u00e7in howlukdyrmak, al\u0148asatmak, gyssamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4wmek","meaning":"<div><p>Howlukmak, gyssanmak, al\u0148asamak.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcji hereketini, \u00f6\u0148ki bol\u015funy \u00fc\u00fdtgetm\u00e4n jogap ga\u00fdtardy: -\u00c4wmek \u015fe\u00fdtandan, sabyr rahmandandyr, \u00fdolda\u015f \u00c7owdurow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00ddefim \u00e4wm\u00e4n, k\u00fcm\u00e4 tarap ugrady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Babagulyny\u0148 \u00e4wm\u00e4n gymyldap gel\u00fd\u00e4n agras g\u00f6wresi, du\u00fddansyz e\u015fidilen bu sese ussahanany\u0148 i\u015figinde a\u00fdak \u00e7ekdi. <span>(P. Karpow, Hazyna)<\/span><\/li><li>\u00dderi, onda n\u00e4me \u00e4we\u0148izok?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4wmezek","meaning":"<div><p>Howlukmazak, howlukma\u00fdan, gyssanmazak, gyssanma\u00fdan, al\u0148asamazak, al\u0148asama\u00fdan; agyr, agras (adam).<\/p><ul><li>I\u0148 sabyrly, i\u0148 gi\u0148, belli \u00e4wmezek, Adamlar hem h\u00e4zir sagada bak\u00fdar. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c4wmezek di\u00fd\u00fd\u00e4rmi\u0148, ser\u017eant?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148ky da\u00fdaw garry \u00f6\u0148ki \u00e4wmezek-al\u0148asamazak hereketi bilen gu\u015fagyna gysdyrylgy biz haltany aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4wmezlik","meaning":"<div><p>Howlukmazlyk, gyssanmazlyk, al\u0148asamazlyk, alyp-\u00fdolup barmazlyk; \u00fcns bermezlige salmaklyk, agraslyk.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00e4wmezlik bilen Artygy\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eziz \u00e4wmezlik bilen s\u00f6ze ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6roglyny\u0148 men menligi du\u015fmany\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni \u00e4sgermezligi, \u00e4wmezligi \u00fdazgaryl\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Jonnuk batyr d\u00f6\u015f\u00fcni ga\u00fd\u015fardyp, \u00e4wmezlige salypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Muhammet \u00e4wmezlige saldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u00fd","meaning":"<div><p>Bir zada perwa\u00fdsyzlyk, parhsyzlyk \u00fda-da ahmyrlylyk bilen seredenilende ulanyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>\u00c4\u00fd, so\u0148y n\u00e4me bolsa, \u015fol bolsun! \u00c4\u00fd, bu i\u015fi\u0148 bize dahylly \u00fderi \u00fdok-la! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c4\u00fd, zy\u00fdany \u00fdok! <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>\u00c4\u00fd, .. . bol\u00fdar-da!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u00fdnek","meaning":"<div><p>G\u00f6r\u00fc\u015f normal bolmadyk wagtda, o\u0148at g\u00f6rmek \u00fda-da g\u00f6zi goramak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan esbap.<\/p><ul><li>Ol \u00e4\u00fdnegini g\u00f6z\u00fcnden a\u00fdryp, dyzyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bu hereket \u00e4\u00fdnegi d\u00f6w\u00fclmez \u00fdaly \u00fderde \u00fdygnap go\u00fd di\u00fdildigidi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00f6z\u00fc\u0148e \u00fdary ganatly \u00e4\u00fdnegi\u0148i dakyn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148","meaning":"<div><p>Kelle-s\u00fc\u0148ki bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n e\u0148ek s\u00fc\u0148ki.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaly\u0148 agzyndan \u00e4\u0148i \u00fdaza\u00fdsa n\u00e4tjek? ! -- di\u00fddi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e4\u0148ini \u00fdazdyrdy\u0148yz. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Mugallymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen bolsa ullakan \u00e4\u0148ini gi\u0148den a\u00e7yp, g\u00f6zlerini hem m\u00f6lertdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148e-s\u00e4\u0148e","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e4m-s\u00e4m.<\/p><ul><li>Ataw aga-da bol\u00fdan i\u015flere \u00e4\u0148e-s\u00e4\u0148e bolup galdy. <span>(B. Gulow, Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148edilmek","meaning":"<div><p>1. Seredilmek, esedilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bakylyp seredilmek, bakylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148edi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Seredi\u015fmek, gara\u015fmak, esedi\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar \u00e4pi\u015fgeden \u00e4\u0148edi\u015fip durdular. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Tamy\u0148 agzyndan \u00e4\u0148edi\u015fip a\u00fdd\u00fdarlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada g\u00f6zeg\u00e7ilik edi\u015fmek, seredi\u015fmek, esedi\u015fmek, arkala\u015fmak.<\/p><ul><li>Men gid\u00fd\u00e4rin, sen tertip-d\u00fczg\u00fcne \u00e4\u0148edi\u015feweri?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148etdirmek","meaning":"<div><p>1. Seretdirmek, garatdyrmak, esetdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c4\u0148etm\u00e4ge mejbur etmek, bakdyrmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 a\u00fddan zatlaryma o\u0148at \u00e4\u0148etdir!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z\u00fc\u0148i g\u00f6rkezmek, \u00f6z\u00fc\u0148e bakdyrmak, seretdirmek, esetdirmek, garatmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni doktora \u00e4\u0148etdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u0148etmek","meaning":"<div><p>1. Seretmek, garamak, bakmak, g\u00f6rmek, esetmek.<\/p><ul><li>Oturanlar Hekimi\u0148 \u00e4\u0148ed\u00fd\u00e4n tarapyna bakyp ykjamlandylar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y men \u00e4pi\u015fgeden \u00e4\u0148edip durkam, dessine seni tanadym. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol n\u00e4\u00e7e \u00e4\u0148etse-de, kimdigini a\u0148\u015fyryp bilmedi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada g\u00f6zeg\u00e7ilik etmek, bir zat hakynda alada etmek, agyry etmek, bir zady\u0148 ugruna seretmek, esetmek.<\/p><ul><li>A\u00fdaly kesell\u00e4 \u00e4\u0148etmelidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Belli bir maksat bilen bakmak, g\u00f6zden ge\u00e7irmek, barlap g\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>4. Bir tarapa bakyp durmak, bir tarapa \u00fd\u00fczlenen bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ba\u00fdra tarap \u00e4\u0148edip duran \u00e4pi\u015fgesi gi\u0148den a\u00e7ykdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u015fg\u00e4r","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148, a\u00fdan, a\u00e7yk, belli, m\u00e4lim.<\/p><ul><li>\u00c4\u015fg\u00e4r etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e4\u015fg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>A\u00fddy\u0148lyk, a\u00fdanlyk, a\u00e7yklyk, m\u00e4limlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> S\u00f6z\u00fc\u0148 so\u0148una go\u015fulyp, ki\u00e7iligi (\u00fdorgan\u00e7a, kitap\u00e7a) de\u0148e\u015fdirmegi a\u0148latmak, hal \u00fdasamak (Ru\u015f\u00e7a, Arap\u00e7a) \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n affiks, go\u015fulma.<\/p><ul><li>Durdy A\u015fyr\u00e7a \u00fdazyp bilme\u00fd\u00e4r.<\/li><li>\u00ab\u00c7a\u00bb affiksi go\u015fulyp \u00fdasal\u00fdan s\u00f6zden on sany mysal \u00fdazy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7abalandyrmak","meaning":"<div><p>\u00c7abalanyp durar \u00fdaly \u00fdagda\u00fda salmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 di\u00fdenini etm\u00e4n \u00e7abalandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7abalanmak","meaning":"<div><p>1. N\u00e4razy bolup, \u00f6\u00fdke-kine edip, el-a\u00fdagy\u0148y hereketlendirip, togalanyp \u00fdatmak, el-a\u00fdagy\u0148y kakyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Tur, oglum, be\u00fddip \u00e7abalanyp \u00fdatma! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Dermanlyk di\u00fdip \u00e7abalanyp \u00fdatany\u0148da-da onu\u0148 \u00fdekeje igde mugt berjek g\u00fcmany \u00fdok. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tutga\u00fdlylyk \u00fda-da g\u00fc\u00fd\u00e7li agyry du\u00fdmaklyk zerarly sandyrawukly urunmak, sandyrap \u00fdatmak.<\/p><ul><li>\u00d6z di\u00fdeni\u0148i etdirjek bolup \u00e7abalanmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fd\u00fdarlyk etmek, nadara\u00e7ylyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7abga","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f, jala.<\/p><ul><li>\u00c7abga \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li deg\u00fd\u00e4r, doly gatna\u015fyk d\u00e4ldigine men gaty begen\u00fd\u00e4n! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ok \u00e7abga \u00fdaly \u00fdag\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>K\u00e4te bolsa \u00e7abga \u00fdag\u00fdar \u00fdaz a\u00fdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7abjamak","meaning":"<div><p>D\u00fcrli tarapa urunmak, \u00e7alt hereket etmek, alakjamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7abramak","meaning":"<div><p>1. Lowurdap \u00fdalynly \u00fdanmak, \u00fdalyn g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Tamdyrlary\u0148 agzyndan \u00fdalynlar \u00e7abrap gal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddalyn \u00e7abrap dumly-du\u015fa uzal\u00fdar, go\u00fdy gara t\u00fcsseler burugsap, towlanyp asmana gal\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddalyn degmek, \u00fdalyn urup \u00e7ala \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Pitiden \u00e7yk\u00fdan howur onu\u0148 eline \u00e7abrady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazetesi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddangynly, \u00f6r\u00e4n t\u00e4sirli \u00e7ykmak, \u00f6r\u00e4n t\u00e4sirli bolmak.<\/p><ul><li>Ke\u00fdmiri\u0148 so\u0148ky s\u00f6zleri \u00fdalyn kimin \u00e7abrap \u00e7ykdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagyn A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gazaply bolmak, \u00fdakymsyz bolmak.<\/p><ul><li>A\u00fdu, iller bu gelin d\u00e4l-de, \u00e7abrap duran \u00fdalyn eken. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7abratmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7abrap \u00fdanar \u00fdaly etmek, lowurdadyp \u00fdalynly \u00fdakmak.<\/p><ul><li>\u00ddandagy \u00e7abratmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddalna urdurmak, \u00fdalna \u00fdaladyp \u00fdakmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7abyt","meaning":"<div><p>Egne ge\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fda-da ba\u015fa atyl\u00fdan \u00fdukajyk, a\u00fdal ge\u00fdimi, don.<\/p><ul><li>Aknabat eje \u00e7abydyny egnine atyp, dylym-dylym etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek \u00fdaglyk ba\u015fy\u0148da, sende g\u00f6r\u00fcnmez \u00e7abyt. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7adra","meaning":"<div><p>A\u00fdallary\u0148 \u00f6r bo\u00fduny hem-de \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdapyp duran nikaply \u00fduka ge\u00fdimi, perenji.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7adyr","meaning":"<div><p>Ygaldan, \u00fdelden, g\u00fcnden we \u015f. m. goranmak \u00fc\u00e7in galy\u0148 brezentden tutul\u00fdan wagtla\u00fdyn ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u00c7opanlary\u0148 \u00e7adyry hem edil \u00fdatagy\u0148 bir gyrasynda, ykda dikilipdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7adyrlyk","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p \u00e7adyr gurlan \u00fder.<\/p><ul><li>Ba\u00fdry\u0148 \u00fd\u00fczi giden \u00e7adyrlyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7adyr etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly bolan, \u00e7adyr tiker \u00fdaly brezent mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag","meaning":"<div><p>1. Wagt, d\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>\u015eatlykda \u015fady\u00fdan sa\u00fdratdy kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt gy\u015fy\u0148 \u015fatlama sowukly g\u00fcn\u00fcni\u0148 i\u0148rik garalyp bar\u00fdan \u00e7agydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gyzy\u0148 g\u00f6zden \u00fditen \u015fol g\u00f6zel bagy, jo\u015fgunly dem al\u00fdar \u00fdyly\u0148 bu \u00e7agy. <span>(\u00abSow\u00fdet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy, saz, k\u00f6k.<\/p><ul><li>Wagtymyz ho\u015f, ke\u00fdpimiz k\u00f6k, \u00e7ag bizi\u0148. Dostum, Ata sizi\u0148 \u00fderde n\u00e4ler bar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ke\u00fdpi \u00e7ag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aga","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 we k\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148 \u00fda\u015fajyk balasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aga-\u00e7uga","meaning":"<div><p>Oglan-u\u015fak, bala-\u00e7aga.<\/p><ul><li>\u00c7aga-\u00e7uga, hemme saglykmydyr, Aman po\u015f\u00e7y! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agalamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga dogurmak, \u00e7agasy bolmak (adam we k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakkynda).<\/p><ul><li>Pi\u015fik \u00e7agalapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7aga \u00e7ykarmak (gu\u015flar hakynda).<\/p><ul><li>Bizi\u0148 howlymyzdaky h\u00f6w\u00fcrtgel\u00e4n gu\u015f \u00e7agalapdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agalatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga dogurtmak, \u00e7aga boldurmak (adam we k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7aga \u00e7ykartmak (gu\u015flar hakkynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agaly","meaning":"<div><p>1. \u00c7agasy k\u00f6p bolan, \u00e7agasy bar bolan.<\/p><ul><li>\u00c7agaly a\u00fdal. \u00c7agaly \u00f6\u00fd- bazar, \u00e7agasyz \u00f6\u00fdmazar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7aga bilen, \u00e7agalar bilen bilelikde.<\/p><ul><li>\u00c7agaly gezelen\u00e7 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agalyk","meaning":"<div><p>\u00c7agany\u0148 ki\u00e7i \u00fda\u015fly wagty, \u00fda\u015f wagty, \u00e7aga wagty.<\/p><ul><li>Olar \u00f6z \u00e7agalyk d\u00f6w\u00fcrlerini agza\u015fyp g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agalylyk","meaning":"<div><p>\u00c7agasy barlyk, \u00e7agasy k\u00f6pl\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agaryk","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdn\u00fcgi\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki atanakla\u00fdyn go\u00fdul\u00fdan aga\u00e7lar.<\/p><ul><li>T\u00fc\u00fdn\u00fcgi\u0148 \u00e7agarygyna seretdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mazalyja \u00f6\u00fd eken weli, arman \u00e7agarygy gy\u015fygrak ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>\u00c7agarygy gy\u015fyk bolsa-da t\u00fcssesi g\u00f6ni \u00e7yk\u00fdandyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agasyz","meaning":"<div><p>\u00c7agasy \u00fdok bolan, \u00e7agasy bolma\u00fdan, z\u00fcr\u00fdatsyz, balasyz.<\/p><ul><li>\u00c7agasyz \u00f6\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agasyzlyk","meaning":"<div><p>\u00c7agasy \u00fdokluk, \u00e7agasy bolmazlyk, balasyzlyk, z\u00fcr\u00fdatsyzlyk.<\/p><ul><li>\u00c7agasyzlyk adamyny ze\u00fdrendir\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aglamak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6k etmek, sazlamak, k\u00f6klemek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Di\u00fdip bilmek, hasap etmek, hasaplamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyl","meaning":"<div><p>Togalak \u00fda-da gy\u00fd\u00e7ak-gy\u00fd\u00e7ak ownuk da\u015f b\u00f6lekleri, da\u015fjagazlar.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u015femal \u00e7agyl gaty\u015fykly \u00e7\u00e4ge tozanyny onu\u0148 \u00fcst\u00fcne sowurdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u015eol gumu\u0148 arasyndaky \u00e7agyllar onu\u0148 s\u00f6z\u00fcne \u00fdalpyldap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyllyk","meaning":"<div><p>\u00c7agly\u0148 k\u00f6p \u00fderi, giden \u00e7agyl bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7agyllyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyrmak","meaning":"<div><p>1. Gygyryp birine \u00abgel\u00bb di\u00fdmek, \u00fdany\u0148a gelmegini ha\u00fdy\u015f etmek.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li gudok sesleri \u00abGel!\u00bb di\u00fdip \u00e7agyr\u00fdarlar. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7akylyk etmek, birini\u0148 bir \u00fdere gelmegini soramak.<\/p><ul><li>Altyny \u015fu g\u00fcn tamymyza \u00e7agyrjak, \u015fonda sen hem gelgin! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Toplap, jeml\u00e4p \u00fdygnak, gurulta\u00fd, mejlis we \u015f. m. a\u00e7mak.<\/p><\/div><div><p>4. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmek maksady bilen \u00e7agyry\u015f etmek, bir i\u015fe \u00fd\u00fczlenmeklerini soramak.<\/p><ul><li>Kemine \u00f6z halkyny \u015fu hakyky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 e\u015fretlerine \u00e7agyr\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyrtmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7agyryp getirmek, \u00fdany\u0148a gelmegini ba\u015fga birini\u0148 \u00fcsti bilen du\u00fddurmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birine \u00e7akylyk etdirtmek.<\/p><\/div><div><p>3. Toplap, jeml\u00e4p \u00fdygnak, gurulta\u00fd, mejlis we \u015f. m. a\u00e7dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyryjy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Durmu\u015fa \u00e7ykan gyzy\u0148 atasy \u00f6\u00fd\u00fcne ga\u00fdtarylyp eltilmegini ha\u00fdy\u015f edip bar\u00fdan a\u00fdal \u00fda-da birn\u00e4\u00e7e a\u00fdal.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyrylmak","meaning":"<div><p>1. Gygyrylyp \u00abgel\u00bb di\u00fdilmek gygyrylmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00e7agyrylanynda jogap bere\u0148ok!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere gelmegi soralmak.<\/p><ul><li>Gelni\u0148iz oba sowetini\u0148 ja\u00fdyna \u00e7agyryl\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kim bolsa bolsun, \u00e7agyrylmadyk \u00fderime barmaryn! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Toplanyp \u00fdygnak, gurulta\u00fd, mejlis we \u015f. m. a\u00e7mak.<\/p><ul><li>\u00c7agyrylan \u00fdere irinme, \u00e7agyrylmadyk \u00fderde g\u00f6r\u00fcnme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyryly\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddygnagyn, gurulta\u00fdy\u0148 we \u015f. m. wekilleri \u00e7agyrylyp ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4releri\u0148 i\u015f prosesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyry\u015f","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00e7akylyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7agyryly\u015f.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddolba\u015f\u00e7ylyk a\u0148lad\u00fdan ide\u00fdany, sy\u00fdasy talaplary g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fczlenme, lozung.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7agyry\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7agyrmaga k\u00f6mek etmek, k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>To\u00fda adam \u00e7agyry\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148i \u00e7agyrmak.<\/p><ul><li>Olar myhman\u00e7ylyga \u00e7agyry\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015famak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6nelip dargamak, dyr-pytrak bolmak.<\/p><ul><li>Bu tamlary\u0148 oturan \u00fderleri \u00e7ag\u015fap oturan gara \u00f6\u00fd, gara \u00e7atmalykdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir bolsa, gadymky dar d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 t\u00e4rimleri \u00e7ag\u015fap, g\u00fcnsa\u00fdyn gi\u0148\u00e4p bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pytramak, bitertip \u00fda\u00fdrap \u00fdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6neldip dargatmak, dargap gitmegine eltmek, dyr-pytrak etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Pytradyp ta\u015flamak, \u00fda\u00fdradyp zy\u0148mak.<\/p><ul><li>Kitaplaryny \u00f6\u00fdde \u00e7ag\u015fadyp go\u00fda\u00fdypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00c7ag\u015fap giden, dargap giden, dyr-pytrak \u00fdagda\u00fdda bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fyl","meaning":"<div><p>\u00ddangy\u00e7 h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan, \u00f6z d\u00fc\u00fdb\u00fcnde gurap galan \u00fdylgyn we \u015f. m. odun.<\/p><ul><li>Ol pe\u00fdwagtyna \u00fda\u00fdran, k\u00e4biri \u00e7ag\u015fyl bolup guran ar\u00e7alary\u0148 her d\u00fc\u00fdbi bir pel \u00fderi tutardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fyldamak","meaning":"<div><p>\u00c7ag\u015fyldyly ses \u00e7ykmak, \u00e7ag\u015fyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Belentlikden \u00fdere tarap \u00e7ag\u015fyldap ga\u00fddamde zenzele turuzdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fyldatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ag\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak, \u00e7ag\u015fyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6p-\u00e7alamdan \u00fd\u00f6r\u00e4p \u00e7ag\u015fyldatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ag\u015fyldy","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6p-\u00e7alamdan \u00fd\u00f6relende, ownuk-u\u015fak demir, a\u00fdna b\u00f6lekleri gozgalanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan \u00fditir\u00e4k ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. G\u00fcman edil\u00fd\u00e4n pikir, \u00e7en.<\/p><ul><li>K\u00e4te \u00f6zi d\u00fc\u015fm\u00e4n, \u00e7ak bilen ur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6z \u00e7akym hem, eje, \u015fe\u00fdledi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir wagt, pursat, \u00e7en wagt.<\/p><ul><li>Bimahal \u00e7ak birden \u015fol t\u00f6werekde iki sany gara salgymlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gije bir \u00e7aka barypdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Di\u00fdmek, belki \u00e4htimal, megerem.<\/p><ul><li>Men, \u00e7aky, \u00fdal\u0148y\u015fypdyryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7aky, onlar hem meni\u0148 \u00fdaly \u00abbehi\u015ftde\u00bb galan \u00e7agalary\u0148 s\u00fc\u0148kleri bolara \u00e7emeli. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akan","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyk, mawy g\u00f6zli.<\/p><ul><li>G\u00f6zleri \u00e7akan, gu\u00fdrugy bolsa jontuk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akdana\u015fa","meaning":"<div><p>Has k\u00f6p, gereginden artyk, hetdena\u015fa, \u00e7endena\u015fa.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7akdyrmak","meaning":"<div><p>1. Di\u015fletmek, sokdurmak (ary, i\u00e7\u00fdan we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Ara \u00e7akdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcrt\u00fcp \u00fdakdyrmak, s\u00fcrtd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>K\u00fck\u00fcrt \u00e7akdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6w\u00fcp \u00fda-da \u00fdaryp i\u00e7ind\u00e4kisini aldyrmak, \u00fdardyrmak.<\/p><ul><li>Nahara \u00fdumurtga \u00e7akdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akgan","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00e7alasyn, tiz we \u00e7alt hereket edip bil\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7akganlyk","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n tiz we \u00e7alt hereket edip bilmeklik, \u00e7alasynlyk.<\/p><ul><li>Esasy \u00fcnsi \u00e7akganlygyny we \u00e7ydamlylygyny \u00f6sd\u00fcrmeklige g\u00f6n\u00fckdiripdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akgy","meaning":"<div><p>Dili eplenip, a\u00e7yl\u00fdan we \u00fdapyl\u00fdan ki\u00e7ijik j\u00fcbi py\u00e7ajygy.<\/p><ul><li>Ol, py\u00e7akdan, \u00e7akgydan \u00fdanyna hi\u00e7 zat g\u00f6term\u00e4ndir. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Birden j\u00fcb\u00fcsind\u00e4ki \u00e7akgysy \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akjagunduz","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Tohumyndan s\u00fcrgi ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary\u0148 \u00fdygnan gerbarilerini\u0148 i\u00e7inde \u00e7akjagunduz hem bar eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aklamak","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fda\u0148yndan \u00e7ak etmek, \u00e7en etmek, g\u00fcman etmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00e7aklan \u00e7akym \u00e7ykmady. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00c7akla\u00fdan adamsyna \u00abpylany\u00bb di\u00fdeni\u0148de, \u00abh\u00e4\u00bb di\u00fderdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aklanmak","meaning":"<div><p>\u00c7ak edilmek, \u00e7en edilmek, g\u00fcman edilmek.<\/p><ul><li>Dogry \u00e7aklanmak.<\/li><li>\u00ddal\u0148y\u015f \u00e7aklanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akla\u0148","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00fcmi we agramy bo\u00fdun\u00e7a on\u00e7akly uly bolmadyk, ki\u00e7ir\u00e4k, gama\u00fdly, ykjam, \u00e7emeli.<\/p><ul><li>Ol iki sany \u00e7akla\u0148 stakany\u0148 \u00fcst\u00fcni soda suwy bilen doldurdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>A\u00fdagy k\u00f6ne \u00e4dikli \u00e7akla\u0148 bir \u00fdigit hem bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7akla\u0148 pil.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akmak","meaning":"<div><p>1. I\u0148\u0148esini sokmak, di\u015flemek (\u00fdylan, ary, i\u00e7\u00fdan we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Eger \u00c7ary Kadyry \u00fdylan \u00e7akan bolsa \u00fda-da m\u00f6\u00fd sokan bolsa, olary\u0148 awusy bu s\u00f6zleri\u0148 awusy \u00fdaly bolmazdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddylan \u00e7akan kendirden gorkar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady ikinji bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne s\u00fcrtmek, s\u00fcrt\u00fcp \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi otlu\u00e7\u00f6p \u00e7akyp, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni ga\u00fdtalap synlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00f6w\u00fcp \u00fda-da \u00fdaryp, i\u00e7ind\u00e4kini aldyrmak.<\/p><ul><li>Olar \u00fdumurtga \u00e7akyp, he\u00fdgenek bi\u015firdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir zady \u015fugul\u00e7ylyk edip a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Ol gele-gelm\u00e4ne o\u0148a bir zat \u00e7akdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akmakda\u015f","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Ot, u\u00e7gun almak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan mermer da\u015fyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7akny\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birine \u00e7aky\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdnek- k\u00e4seleri \u00e7akny\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uru\u015f, dawa \u00fda-da jenjel etdirmek, uru\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Biologi\u00fda<\/span> Ha\u00fdwanlary biri-birine \u00e7ekmek, h\u00f6wre go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Mallary emeli \u00fdol bilen hem \u00e7akny\u015fdyr\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akny\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birine gabat gelip \u00e7aky\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7akny\u015far g\u00f6terlip gomlar \u00f6zara, \u00e7arpynyp, zarbasyn urar kenara. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6re\u015f etmek, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Artyk \u00e7akny\u015fmagy \u00fd\u00fcregine d\u00fcwdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddyldyrym dek s\u00fc\u00fdn\u00fd\u00e4r gar\u015fyma-gar\u015fy, \u00c7akny\u015fmak\u00e7y bula\u0148 bu bolup bar\u015fy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dawa \u00fda-da jenjel edi\u015fmek, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar tas \u00e7akny\u015fypdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-birine degip durmak, k\u00f6p sanda bitmek.<\/p><ul><li>Garpyzlary\u0148 her biri K\u00f6petdagy\u0148 m\u00e4hnet da\u015fy \u00fdaly \u00e7akny\u015fyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akny\u015fyk","meaning":"<div><p>Uly bolmadyk uru\u015f, s\u00f6we\u015f, g\u00f6re\u015f, g\u00f6re\u015f, dawa, jenjel, uru\u015f.<\/p><ul><li>Salyh serdar go\u015funynda, \u00e7akny\u015fykda i\u015f g\u00f6rkezdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Lebap Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akryk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Togdary pisintli ki\u00e7ir\u00e4k aw gu\u015fy.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en dyn\u00e7 g\u00fcni iki sany \u00e7akryk urduk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akrym","meaning":"<div><p>\u00ddagty sal\u00fdan zatlardan d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fditi g\u00fcn \u015f\u00f6hlesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7akrymlyk","meaning":"<div><p>\u00c7akryma de\u0148 bolan aralyk.<\/p><ul><li>Han galasy on \u00e7akrymlyk \u00fdoldur. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aksyz","meaning":"<div><p>\u00c7aky bolmadyk, hetdena\u015fa, \u00e7endena\u015fa.<\/p><ul><li>\u00c7aksyz uly ja\u00fd.<\/li><li>\u00c7aksyz uly howuz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akylyk","meaning":"<div><p>1. \u00abGel\u00bb di\u00fdip \u00e7agyry\u015f, birini \u00e7agyrmaklyk.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u00e7akylykdan bo\u00fdun ga\u00e7yrmady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men bir \u015fert bilen seni\u0148 \u00e7akylygy\u0148a geldim. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat mynasybetli beril\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik to\u00fd \u00fda-da nahar.<\/p><ul><li>Ata ol obadaky \u00e7akylyga gitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akylyk\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7agyrmak \u00fc\u00e7in iberilen, \u00e7akylyk habaryny \u00fdetir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Jar \u00e7ekdirip, \u00e7akylyk\u00e7y iberip, to\u00fdu\u0148 dabarasy her \u00fdana \u00fdetdi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen \u00e7akylyk\u00e7y iberen eken, seni \u00e7agyr\u00fdan ekenler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akyr","meaning":"<div><p>Gurap agaryp giden, gurap \u00fdyl\u00e7yry \u00e7ykan (s\u00fc\u0148k we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e7akyr kellesini ny\u015fana go\u00fdup atmaga ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akyza","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Wagtal- wagtal gaty tut\u00fdan kelle agyry keseli.<\/p><ul><li>U\u00fdam, sizi\u0148 \u00e7akyza\u0148yz barmy? ! -- di\u00fdip, soranymy du\u00fdman galdym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7akyzaly","meaning":"<div><p>\u00c7akyza keseli bar bolan, \u00e7akyza keseli.<\/p><ul><li>Ga\u00fdtam ol \u00e7akyzaly bolsa, doktora \u00fd\u00fcz tutmagy maslahat berjekdim. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aky\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Gar\u015fyma- gar\u015fy getirip, biri-birine urdurmak, s\u00fcs\u00fc\u015fdirmek, \u00e7akny\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri- birine kakmak, degirmek. Uru\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri- birine degrip \u00fdana\u015fyk go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00c7elekleri bir-birine \u00e7aky\u015fdyryp go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aky\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri- biri\u0148e gabat gelip s\u00fcs\u00fc\u015fmek, pete- pet gelip, biri- biri\u0148e urulmak, \u00e7akny\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri- birine deg\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Gozalary m\u00fc\u0148den-m\u00fc\u0148den \u00e7aky\u015f\u00fdar agarypdyr \u00fd\u00fczme g\u00fcl\u00fcp baky\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> \u00e7akny\u015fmak 3.<\/p><ul><li>Uru\u015f\u00fdan d\u00f6wletleri\u0148 go\u015fun b\u00f6l\u00fcmleri biri-birleri bilen \u00fdygy-\u00fdygydan \u00e7aky\u015f\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> Syk d\u00e4l, argajy gow\u015fak kakylyp dokalan (mata).<\/p><ul><li>\u00c7al mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ala","meaning":"<div><p>1. \u00dduwa\u015fja, s\u00e4hel\u00e7e.<\/p><ul><li>Onu\u0148 m\u00e4zle\u015fen g\u00f6zleri Mawyny tanan \u00fdaly, \u00e7ala gymyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Az.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdal Nurjahany\u0148 agtygyna g\u00f6bek ene bolanyna \u00e7ala begenmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Kynlyk bilen, zordan.<\/p><ul><li>A\u0148yrsyna- b\u00e4rsine \u00e7ala g\u00f6z \u00fdet\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6r\u00e4n \u00fduwa\u015f hereket ed\u00fd\u00e4n, ha\u00fdal \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00c7ala \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ala-\u00e7ula","meaning":"<div><p>Doly d\u00e4l, \u00fdarpy-\u00fdalta, bolar-bolmaz, \u00fdeterliksiz, \u00e7ala.<\/p><ul><li>\u00ddelli \u00fderinden turup, pi\u015fik \u00fduwnu\u015fyny edip, \u00e7ala-\u00e7ula \u00fduwundy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alajan","meaning":"<div><p>1. \u00d6ljek bolup \u00fdatan, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7an, ha\u00fdallan, g\u00f6zgyny halda bolan.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk \u00e7alajan kebelegi iki \u00fdana agdaryp, pugta syn etdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Az salymdan Saryja \u00e7alajan s\u00fclg\u00fcni getirdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n hor, arryk.<\/p><ul><li>Bu adama garamat boljak, \u00e7alajan mallary bazara saljak bolup n\u00e4me etjekdi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fcni o\u0148arma\u00fdan, nalajede\u00fdin, \u00f6r\u00e4n gow\u015fak (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00c7alajan adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alak-\u00e7ulak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n basym, \u00e7alasyn, \u015fark-\u015furk, ha\u00fdal etm\u00e4n.<\/p><ul><li>Annagulyny\u0148 ejesi \u00e7a\u00fdyny \u00e7alak-\u00e7ulak i\u00e7di-de, g\u00f6lesini alyp, sygryny go\u00fdberdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alam-\u00e7a\u015f","meaning":"<div><p>Bulam-bujar, dyr-pytrak, akan-d\u00f6k\u00e4n.<\/p><ul><li>Olary\u0148 uly tanklary, \u00f6zi \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n agyr toplaryna \u00e7enli \u00e7alam-\u00e7a\u015f bolup pytra\u015fyp \u00fdatyrdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alarmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7al bolup ba\u015flamak, \u00e7al re\u0148ke \u00f6wr\u00fclip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki palto \u00e7alaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi, baganany\u0148 re\u0148ki \u00e7alarypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sa\u00e7, sakgal agaryp ba\u015flamak garrap ba\u015flamak, \u00fda\u015fy\u0148 k\u00f6neli\u015fmek.<\/p><ul><li>Bu iki bar\u00fdan a\u00fdaly\u0148 biri sa\u00e7y \u00e7alaran gara\u00fdagyz a\u00fdaldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bize gelen, \u00e7alaryp ba\u015flan adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alartmak","meaning":"<div><p>\u00c7al re\u0148ke \u00f6w\u00fcrmek, k\u00fcl re\u0148kine me\u0148zetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7alasowat","meaning":"<div><p>Sowady az bolan, gowy okap, \u00fdazyp bilme\u00fd\u00e4n, az sowatly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7alasowatlylyk","meaning":"<div><p>Az sowatlylyk, gowy okap, \u00fdazyp bilmezlik.<\/p><ul><li>\u00c7alasowatlylygy\u0148 so\u0148una doly \u00e7ykyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alasyn","meaning":"<div><p>\u00c7alt hereket ed\u00fd\u00e4n, tiz hereket ed\u00fd\u00e4n, \u00e7akgan, dogumly.<\/p><ul><li>Galam alyp \u00fdazmaga \u00f6r\u00e4n \u00e7alasyn elim. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol da\u015fyndan g\u00f6r\u00e4\u00fdm\u00e4ge \u00e7alasyn, owadan \u00fdigitdi. <span>(N. Pomma, To\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alasynlyk","meaning":"<div><p>\u00c7alt, tiz hereket edijilik, \u00e7akganlyk, dogumlylyk.<\/p><ul><li>N\u00e4zik \u00e7alasynlyk bilen i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00e4hedi\u0148 \u00e7alasynlyk bilen baryp, m\u00f6jegi\u0148 garnyny silkeni \u00e7yndy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aldyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy da\u015fyna \u00e7alyp \u00fditeltdirmek, \u00e7alyp \u00fditi etdirmek.<\/p><ul><li>Py\u00e7ak \u00e7aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Saz guralynda bir he\u0148i \u00fderine \u00fdetirtmek, saz etdirmek.<\/p><ul><li>Dutar \u00e7aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urdurmak, kakdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148s\u00e4\u0148e \u00e7aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Suwuklyk bilen bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtd\u00fcrmek, re\u0148kletmek.<\/p><ul><li>Gyzyl re\u0148k \u00e7aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bogazyny, damagyny kesdirmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 damagyny \u00e7aldyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7algy","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7alkama.<\/p><ul><li>\u00c7algy bi\u015firmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7algylamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy \u00e7almak, \u00e7algy bilen ot \u00fdatyrmak.<\/p><ul><li>Oty \u00e7algylap \u00fdatyrdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcp\u00fcrmek, s\u00fcp\u00fcri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>S\u00fcbse bilen d\u00fc\u015fekleri\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00e7algylamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7almak \u00e7alyp urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7algylanmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy bilen \u00e7alynmak, \u00e7algy bilen \u00fdatyrylmak.<\/p><ul><li>Pa\u00fdlanyp berlen me\u00fddany\u0148 oty \u00e7algylandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcp\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Klasy\u0148 i\u00e7i \u00e7ala \u00e7algylanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00fcp\u00fcrilmek, \u00e7alnyp urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7algylatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy \u00e7aldyrmak, \u00e7algy bilen ot \u00fdatyrmak.<\/p><ul><li>Ot \u00e7algyladyp \u00fdygdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcp\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Ol, tamy\u0148 k\u00f6legesini \u00e7algylatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7algyla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy \u00e7aly\u015fmak, \u00e7algy bilen ot \u00fdatyry\u015fmak.<\/p><ul><li>Ot \u00e7algyla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcp\u00fcri\u015fmek.<\/p><ul><li>I\u00e7erini \u00e7algyla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7algyr","meaning":"<div><p>1. Gowy \u00e7al\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol \u00e7algyr sazandar hasaplan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gowy owaz, ses \u00e7ykar\u00fdan (saz gurallary hakda).<\/p><ul><li>\u00c7algyr t\u00fc\u00fdd\u00fck.<\/li><li>\u00c7algyr tamdyra.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7algyrt","meaning":"<div><p>1. \u00c7alarak peltekle\u00fd\u00e4n, sakynybrak geple\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol \u00fdigidi\u0148 dili \u00e7algyrt ekeni.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ikinji bir dile \u00fda-da dialekte kakdyrybrak geple\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Dili \u00e7algyrt \u00e7yk\u00fdar onu\u0148, Rus bola\u00fdsa gerek \u00f6zi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00ddagty baba\u00fd! -- di\u00fdip, Iwanow ba\u015fdan \u00e7algyrt dilde t\u00fcrkmen\u00e7el\u00e4p g\u00fcrledi. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aljarmak","meaning":"<div><p>\u00c7al bolup g\u00f6r\u00fcnmek, \u00e7al re\u0148k \u00f6w\u00fcsmek.<\/p><ul><li>I\u0148rik dura-bara garalyp, \u00e7aljaryp \u00fdatan takyry-da \u00f6z i\u00e7ine gabap alyp bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alkama","meaning":"<div><p>M\u00e4\u015fden biriril\u00fd\u00e4n suwuk nahar.<\/p><ul><li>Biz \u015fu g\u00fcn \u00e7alkama bi\u015firdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7allyk","meaning":"<div><p>\u00c7al \u00fc\u00e7in gerek bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir s\u00fc\u00fdti sygry we \u00e7allyk d\u00fc\u00fdesi bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gulman ba\u00fdlardan \u00fc\u00e7 sany \u00e7allyk ge\u00e7ini nes\u00fde aldyk. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7almak","meaning":"<div><p>1. \u00c7algy da\u015fyna s\u00fc\u00fdk\u00e4p \u00fditeltmek.<\/p><ul><li>Ussa asylgy duran ga\u00fd\u015fa bir-iki gezek p\u00e4kisini \u00e7aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Saz etmek, saz guralynda bir he\u0148i \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Jigitler saz \u00e7alyp, a\u00fddym a\u00fdd\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddetginjek sazandarlar dutarlaryny sazlap \u00e7almaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urmak, kakmak.<\/p><ul><li>Annaguly \u00fdabyny\u0148 gapdalyna \u00fd\u00fcp bilen \u00e7alanyny \u00f6zi-de du\u00fdman galdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men hem, elbetde, ony \u00e7alasym \u00fdok weli, \u00fd\u00f6ne, A\u00fdg\u00fcl, ajysy bolmadygy\u0148 s\u00fc\u00fdj\u00fcsi bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Suwuklyk bilen \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek, s\u00fcrtmek.<\/p><\/div><div><p>5. Bogazyny kesmek, damagyny kesip, kellesini a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dderi indi bu n\u00e4me gerek, n\u00e4me Kelje ol \u00fderde munu\u0148 bilen g\u00fc\u00fdl\u00fcngi go\u00fdnu\u0148 damagyny \u00e7alar \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rmi\u0148? !-di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Ildirip berkitmek, d\u00fcwmek, da\u0148mak, oramak.<\/p><ul><li>Alnyna t\u00e4zeje \u00fda\u015fyl se\u00e7eklini bir \u00e7alyp, Altyn gyz gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7almesek","meaning":"<div><p>\u00c7alymtyk togalak gawuny\u0148 ady.<\/p><ul><li>G\u00f6k bi\u00fdarany\u0148 i\u00e7inde \u00e7almesekler d\u00fc\u0148derili\u015fip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alpaw","meaning":"<div><p>Suw \u00fdygnanyp, batga bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7alpaw \u00fderlerden \u00fder berdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alpawlanmak","meaning":"<div><p>Suw \u00fdygnanyp \u00e7alpaw emele gelmek.<\/p><ul><li>Kanaly\u0148 ra\u00fdy\u015fyna ugurda\u015f gid\u00fda\u0148, apreli\u0148 \u00fdagy\u015f suwy bilen \u00e7alpawlanan \u00fdol bilen gel\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fck ma\u015fyny zordan \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alpawlyk","meaning":"<div><p>Suw toplan\u00fdan \u00fderler, suwu\u0148 \u00fdygnan\u00fda\u0148 \u00fderleri, tutu\u015f batgalyk \u00fder.<\/p><ul><li>Agronomy\u0148 \u00e7alpawlygy\u0148 i\u00e7i bilen \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fdoly bir \u00fda iki kilometr d\u00e4l bolmaga \u00e7emeli. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148\u00fcrti bir \u00fderi \u00e7alpawlygyna \u00fc\u00e7-d\u00f6rt gezek s\u00fcr\u00fd\u00e4rler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alt","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n tiz, basym, \u00e7alasyn.<\/p><ul><li>Wepa \u00f6z b\u00f6l\u00fcmlerine baka \u00e7alt \u00e4diml\u00e4p gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Mahri-Wepa)<\/span><\/li><li>Watan s\u00f6\u00fden \u00fd\u00fcrek barha \u00e7alt ur\u00fdar, Gazanylan \u00fde\u0148\u015fi has berkit di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alt-\u00e7alt","meaning":"<div><p>Tiz-tiz, basym-basym, \u00e7alasyn.<\/p><ul><li>Ol indi Artygy soramaga \u00e7alt-\u00e7altdan gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fymyrat \u00f6\u00fd\u00fcne \u00e7alt-\u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p gitdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7altlandyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7altla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Hany bolu\u0148, \u00e7altla\u015fdyrmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7altla\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Tizle\u015fdirmek, \u00e7altlandyrmak.<\/p><ul><li>I\u015fi \u00e7altla\u015fdyrmak gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7altlyk","meaning":"<div><p>Tizlik, \u00e7alasynlyk.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemala \u00abel urlupmy\u015f\u00bb di\u00fden \u00abmy\u015f\u00bb \u00fdyldyrym \u00e7altlygynda il i\u00e7ine \u00fda\u00fdrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Akjemal \u00e7altlyk bilen \u00fderinden turdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00c7erkezi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Olar bir ma\u015fyn \u00e7aly, \u00e7erkez \u00fdygypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly-\u00e7erkez","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7aly.<\/p><ul><li>Garagumda \u00e7aly-\u00e7erkez, sazak \u00fdaly odunlar pytra\u015fyp \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alybermek","meaning":"<div><p>1. Saz guralyny ba\u015fary\u015fy\u0148a g\u00f6r\u00e4 o\u00fdnabermek, \u00e7almak, saz guralynda he\u0148 \u00fderine \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 her minutsa\u00fdyn saz \u00e7alyberesi geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alyp \u00fditeldibermek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddumruk bilen urubermek, urmak.<\/p><ul><li>Aman, n\u00e4me \u00fc\u00e7in duran big\u00fcn\u00e4ni baryp \u00e7alyberdi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alyjy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> sazanda.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7alykdyrmak","meaning":"<div><p>Birneme guratmak, sarykdyrmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u00f6len go\u00fdnu\u0148 etini \u00e7alykdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alykmak","meaning":"<div><p>Birneme guramak sarykmak.<\/p><ul><li>Howlyny\u0148 i\u00e7i birneme \u00e7algypdyr.<\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagan \u00fdagy\u015fdan so\u0148 \u00fder mazaly \u00e7alygypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alymda\u015f","meaning":"<div><p>Birine birneme me\u0148ze\u015f, birine \u00e7alym ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7alymda\u015flyk","meaning":"<div><p>Birneme me\u0148ze\u015flik, \u00e7alym etmeklik.<\/p><ul><li>Olary\u0148 biri-birine bir \u00e7alymda\u015flygy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alymtyk","meaning":"<div><p>\u00c7alaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, k\u00fcl re\u0148kine me\u0148ze\u015fr\u00e4k bolan.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00e7alymtyk go\u00fdry buludy torga\u00fdlap \u00fdagdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7alymtyk go\u0148ras murtuna timar berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7alyndyrmak","meaning":"<div><p>1. Urundyrmak, galpyldatmak.<\/p><\/div><div><p>2. Gaty urmak, \u00e7abalandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7alynmak","meaning":"<div><p>1. Saz guraly bilen, he\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmek, saz edilmek.<\/p><ul><li>Ag\u015fam ol obada saz \u00e7alyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7alyp \u00fditeldilmek.<\/p><ul><li>P\u00e4ki \u00e7alyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Urulmak, kakylmak.<\/p><ul><li>Bir gezek \u00e7alnany\u0148 bilen hi\u00e7 zat bolmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Suwuklyk bilen \u00f6rt\u00fclmek, s\u00fcrt\u00fclmek, suwalmak.<\/p><ul><li>Tarany\u0148 a\u00fdagyndaky lak \u00e7alnan tuflisi Myrady ge\u0148 galdyrdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bogazy kesilmek, damagy kesilmek, kellesi a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdnun damagy \u00e7alyndy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Urunmak, \u00e7abalanmak.<\/p><ul><li>\u00c7alnyp \u00fdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Hemme \u00fderine \u00e7alyp \u00e7ykmak, s\u00fcp\u00fcri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ene i\u00e7erini \u00e7aly\u015fdyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bol\u015funa g\u00f6r\u00e4 \u00e7almak, rejesiz \u00fdagda\u00fdda \u00e7almak, \u00e7yr\u015fa\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly\u015fgan","meaning":"<div><p>Mydama \u00e7al\u015fyp \u00fd\u00f6ren, \u00e7aly\u015fmagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly\u015fma","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Be\u00fdleki s\u00f6z toparlaryny\u0148 deregine \u00e7al\u015fyrylyp ulanyl\u00fdan s\u00f6z topary.<\/p><ul><li>\u00c7aly\u015fma grammatikany\u0148 i\u0148 uly b\u00f6l\u00fcmlerini\u0148 biridir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 deregine ikinji bir zady berip aly\u015fmak, degi\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u00fdna \u00fda\u015fyl k\u00fcrtesini bogaz d\u00fc\u00fd\u00e4 \u00e7aly\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ugrunda jan \u00e7ekmek, jan etmek, dyrja\u015fmak.<\/p><ul><li>Gije-g\u00fcnd\u00fcz \u00e7aly\u015fyp, ahyr maksada \u00fdetgin. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u00e7a","meaning":"<div><p>Zol-zol edilip dokalyp tikil\u00fd\u00e4n ki\u00e7ir\u00e4k gap, ki\u00e7ir\u00e4k \u00e7uwal.<\/p><ul><li>\u00c7al\u00e7alary\u0148y aty\u0148 syrtyna da\u0148dajyk, adamy\u0148y iber\u00e4\u00fd! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 ornuna ikinji bir zat alynmaklyk, aly\u015f-\u00e7aly\u015f.<\/p><ul><li>Bu ma\u0148a \u00e7al\u015fyk \u00fcsti bilen d\u00fc\u015fen zat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birini\u0148 arasyndan ge\u00e7me \u00e7ola\u015fma (\u00fd\u00fcp hakynda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 \u00e7aly\u015fygyny a\u00fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fylmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 deregine ikinji bir zat alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrgy\u00e7","meaning":"<div><p>Bir ge\u00fdimi\u0148 deregine \u00e7al\u015fyryp ge\u00fdmek \u00fc\u00e7in go\u00fdlan ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Onu\u0148 entek iki la\u00fd \u00e7al\u015fyrgyjy bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7al\u015fyrgy\u00e7.<\/p><ul><li>\u00ddany\u0148 bilen bir la\u00fd \u00e7al\u015fyrlyk ge\u00fdim g\u00f6termek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 deregine ikinji bir zady go\u00fdmak, aly\u015fmak.<\/p><ul><li>Pili\u0148 sapyny \u00e7al\u015fyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6n\u00e4ni\u0148 \u00fderine t\u00e4z\u00e4ni go\u00fdmak, k\u00f6n\u00e4ni t\u00e4zelemek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 bu b\u00f6legini \u00e7al\u015fyrmak iki sagada gola\u00fd wagt aldy. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir ge\u00fdimi \u00e7ykaryp, ba\u015fga ge\u00fdim ge\u00fdmek, ge\u00fdimi t\u00e4zelemek.<\/p><ul><li>Jemal eje ba\u015fyndaky \u00fdaglygyny \u00e7al\u015fyryp, ot \u00fdakmaga ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u00fd\u00fcne gelip, ge\u00fdimlerini \u00e7al\u015fyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady \u00fc\u00fdtgetmek.<\/p><ul><li>Men adymy \u00e7al\u015fyrsamda, sypatymy \u00fc\u00fdtgetsem-de, gep gezdir\u00fd\u00e4n, agzalalyk salmaga \u00e7aly\u015f\u00fdan ha\u00fdynlardan d\u00e4l! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrtmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 deregine ikinji bir zady go\u00fddurmak, \u00fc\u00fdtgetdirmek, t\u00e4zeletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrylmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 deregine ikinji bir zat go\u00fdulmak, \u00fc\u00fdtgedilmek, t\u00e4zelenmek.<\/p><ul><li>Ol terbi\u00fde\u00e7iler \u00e7alt-\u00e7altdan \u00e7al\u015fyryp durul\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7al\u015fyrynmak","meaning":"<div><p>Egnind\u00e4ki ge\u00fdimi\u0148i \u00e7ykaryp ba\u015fgasyny ge\u00fdmek, ge\u00fdimi\u0148i \u00e7al\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Suwa d\u00fc\u015feni\u0148den so\u0148 i\u00e7ki ge\u00fdimleri\u0148i \u00e7al\u015fyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aman","meaning":"<div><p>1. \u00ddyndam d\u00e4l, \u00fd\u00fcwr\u00fck bolmadyk, ha\u00fdal gid\u00fd\u00e4n \u00fdaramaz \u00e7ap\u00fdan (at, e\u015fek hakda).<\/p><ul><li>Dogrusy, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcme \u00e7aman e\u015fekli jer\u00e7i d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Saryhananow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7aman \u00f6rdek ir u\u00e7ar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7aman-da bolsa, \u00fcsti amanja. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c7aman at.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alasyn hereket edip bilme\u00fd\u00e4n, dogumly d\u00e4l, dogumsyz gow\u015fak.<\/p><ul><li>Dogry, Wel\u00e4 bizem \u00fdaman di\u00fdjek d\u00e4l, hat-sowatsyz \u00fda-da \u00e7aman di\u00fdjek d\u00e4l. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7amlar","meaning":"<div><p>\u00c7opanlary\u0148 da\u015fyna aga\u00e7, \u00e7\u00f6p a\u00fdlap oturan d\u00fc\u015felgesi.<\/p><ul><li>Biri \u00fd\u00fck ma\u015fyny\u0148 \u00fd\u00fck\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fd\u00e4r, \u00e7oluk \u00e7almarynda \u00e7\u00f6rek bi\u015fir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7anak","meaning":"<div><p>Aga\u00e7dan o\u00fdulyp \u00fdasalan, nahar i\u00fdil\u00fd\u00e4n gap, ki\u00e7ir\u00e4k kersen.<\/p><ul><li>Bir \u00e7anak go\u00fdultmagy Annagulyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00e4berdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7anak d\u00f6w\u00fcgi se\u00fdik tutar, \u00fd\u00fcrek d\u00f6w\u00fcgi-tutmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7anaklamak","meaning":"<div><p>\u00c7anak bilen \u00f6l\u00e7emek, \u00e7anak bilen almak, \u00e7anak bilen, \u00e7anak-\u00e7anak.<\/p><ul><li>Oturanlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00e7anaklap gowurma go\u00fduldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7anaklyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7anak \u00fdasamak \u00fc\u00e7in \u00fdararly aga\u00e7, \u00e7anak \u00fdasar \u00fdaly, \u00e7anak bolar \u00fdaly.<\/p><ul><li>Ussany\u0148 iki \u00e7anaklyk agajy bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Anatomi\u00fda<\/span> Dyz \u00e7atrygyndaky tegelek s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148, dyz\u00e7anagy\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ap","meaning":"<div><p>Tipografi\u00fdada \u00fdygnalan harplary\u0148, kli\u015feleri\u0148 alnan nusgasy.<\/p><ul><li>\u015eahyry\u0148 ba\u015fga \u00fderlerden tapylan z\u00e4hmetleri-de \u00e7apa berildi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol g\u00fcnleri\u0148 birinde ra\u00fdnony\u0148 gazetinde bir habar \u00e7ap edildi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eahyry\u0148 go\u015fgular \u00fdygyndysy \u00e7apdan \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apady","meaning":"<div><p>Hamyrdan tegelek, \u00fduka \u00fda\u00fdylyp, \u00fdagda bi\u015firil\u00fd\u00e4n byzmyga me\u0148ze\u015f i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Eltil\u00fd\u00e4n \u00e7apady, pi\u015fme \u00e7\u00f6rekleri\u0148 we ba\u015fga zatlary\u0148 yzy \u00fcz\u00fclme\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apagan","meaning":"<div><p>Gowy \u00e7ap\u00fdan, \u00fdyndam, \u00fd\u00fcwr\u00fck (at, e\u015fek hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Zagara balyklar ma\u015fgalasyndan bolan s\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apar","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite iberil\u00fdan habar \u00fdetiriji atly (adam).<\/p><ul><li>Brigadirler biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7apar iberdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aparman","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00e7apagan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6kde \u00e7apyp bil\u00fd\u00e4n, \u00e7apmagy gowy ba\u015far\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00c7aparman \u00fdigit.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apawul","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6rite beril\u00fd\u00e4n adam, wekil.<\/p><ul><li>Oba bir \u00e7apawul iberdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tala\u0148\u00e7ylyk, \u00e7apawul\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, tala\u0148\u00e7y.<\/p><ul><li>Mongol \u00e7apawullaryna \u00fdol bermedim. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00e7apawullary \u00fd\u00fcz adam dagy bardyr, belki, k\u00f6p hem bola\u00fdmasa! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apawullamak","meaning":"<div><p>\u00c7apawul\u00e7ylyk etmek, tala\u0148\u00e7ylyk etmek, basybalyjylyk bilen me\u015fgullanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apawullyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7apawul\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apawul\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Tala\u0148\u00e7ylyk, basybalyjyk, \u00e7apawullyk.<\/p><ul><li>D\u00f6wler bolsa hemi\u015fe \u00e7apawul\u00e7ylyk edip gezipdirler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dditi \u00fdarag bilen kesdirmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, b\u00f6lekletmek, ker\u00e7etmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00e7apdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Basyp aldyrmak, talatmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6ld\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmany\u0148 kellesini \u00e7apdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgy","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite et, ot we \u015f. m. zatlar \u00e7apmak, ker\u00e7emek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, gural, ki\u00e7ijik palta me\u0148ze\u015f enjam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgylamak","meaning":"<div><p>\u00c7apgy bilen \u00e7apmak, ker\u00e7emek.<\/p><ul><li>Eti \u00e7apgylamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgyn","meaning":"<div><p>1. \u00c7ozu\u015f, tala\u0148\u00e7ylyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7i\u0148den ge\u00e7ip bar\u00fdan \u00fditi, \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li (sowyk, a\u00fdaz hakda).<\/p><ul><li>Howa \u00e7apgyn sowukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gije \u00e7apgyn \u015femal harasat turzup, Agyr gary \u00fderden g\u00f6ge sowur\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgynla\u015fmak","meaning":"<div><p>Has sowamak, a\u00fdaz bolup ba\u015flamak (howa hakynda).<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 a\u00fdazy gow\u015fa\u015fman, ga\u00fdtam barha \u00e7apgynla\u015f\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bi\u0148i So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgyr","meaning":"<div><p>Gowy kes\u00fd\u00e4n, \u00fditi.<\/p><ul><li>\u00c7apgyr te\u015fe.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apgy\u00fdassyk","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde ot, et \u00fdaly zatlar \u00e7apyl\u00fdan, ker\u00e7el\u00fd\u00e4n ullakan \u00fdasy aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aphana","meaning":"<div><p>Ne\u015fir metbugat \u00e7ap edil\u00fd\u00e4n k\u00e4rhana.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenleri\u0148 \u00f6zba\u015fdak bir \u00e7aphanasy bolmandyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apmak","meaning":"<div><p>1. \u00dditi \u00fdarag bilen kesmek, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6leklemek, ker\u00e7emek.<\/p><ul><li>Kakasy toka\u00fdda aga\u00e7 \u00e7ap\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Men indi at \u00fcst\u00fcnde \u00e7ybyk \u00e7apmakda-da pes d\u00e4ldirin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Basyp almak, talamak.<\/p><ul><li>Gurt \u015fu jena\u00fdaty eden wagtynda garry enesini\u0148 heka\u00fdalarynda \u00f6z \u00fdurduny \u00e7ap\u00fdan d\u00f6n\u00fckler hakynda eden g\u00fcrr\u00fc\u0148leri-de \u00fdadyna d\u00fc\u015fmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6ld\u00fcrmek, kesmek.<\/p><ul><li>Ol gaharyny\u0148 oduny \u00f6\u00e7\u00fcrmek \u00fc\u00e7in h\u00f6kman big\u00fcn\u00e4 Wepany \u00e7apjakdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apraz","meaning":"<div><p>1. \u00c7abydy\u0148 \u00fdakasyna dakyl\u00fdan gulply apbasy.<\/p><ul><li>Aly\u0148, meni\u0148 \u00e7apraz bilen \u00e7a\u0148\u0148amy. Watan \u00fc\u00e7in ga\u00fdgyrmaryn \u00f6\u0148\u0148\u00e4mi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki dyzy\u0148 da\u015fyna atanakla\u00fdyn saralyp alyn\u00fdan \u00fd\u00fcpek \u00fda-da \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Bir \u00e7apraz \u00fd\u00fcpek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apuw","meaning":"<div><p>1. \u00c7apy\u015fyga go\u015ful\u00fdan, \u00e7apyl\u00fdan.<\/p><ul><li>Se\u00fdrek da\u0148lan \u00e7apuw atlary \u00f6z gazyklaryny\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlany\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7apy\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apy","meaning":"<div><p>Donu\u0148 sy\u00fdyna urul\u00fdan zolak mata, urul\u00fdandan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apyk","meaning":"<div><p>1. Kesik, \u00e7apylan, kesilen.<\/p><\/div><div><p>2. Kesilen \u00fda-da \u00e7apylan \u00fderi\u0148 yzy.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4\u0148izmi, ga\u015fymdaky \u00e7apygy, Galdy \u00fda\u015flygymy\u0148 \u015fa\u00fdady de\u00fdin. <span>(\u015e. Borjakow, Kaspi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apyksuwar","meaning":"<div><p>At \u00e7apy\u015fygynda, \u00fdary\u015fda at \u00e7ap\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 \u00e7apyksuwary\u0148 gam\u00e7ysyny bula\u00fdlap ge\u00e7enine g\u00f6zi d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apyksuwarlyk","meaning":"<div><p>\u00c7apyksuwary\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00c7apar adyny me\u015fhur \u00e7apyksuwarlygy bilen gazanandygyny a\u00fdtdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apylmak","meaning":"<div><p>1. Kesilip b\u00f6lek-b\u00f6lek edilmek, ker\u00e7elmek, b\u00f6leklenmek.<\/p><ul><li>Odyn \u00e7apyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apyk yzy galmak, \u00e7apyk emele gelmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garak\u00e7ylyk edilmegi zerarly zatsyz galmak, talanmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6ld\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apym-\u00e7apym","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gezek \u00e7apylan, b\u00f6lek-b\u00f6lek edilen.<\/p><ul><li>Oduny \u00e7apym-\u00e7apym etmek.<\/li><li>\u00c7ybyklary \u00e7apym-\u00e7apym etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7apy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. B\u00f6lek-b\u00f6lek edi\u015fmek, \u00e7apmaga k\u00f6mekle\u015fmek, kesi\u015fmek, ker\u00e7e\u015fmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00e7apy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddarag bilen biri-biri\u0148i \u00e7apmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7apy\u015fyk","meaning":"<div><p>Uru\u015f, gyrly\u015fyk.<\/p><ul><li>\u015eu mahal aty\u015fyk, \u00e7apy\u015fykda, jan alyp, jan beril\u00fd\u00e4n g\u00fcnlerde du\u00fdup galdym. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ap\u00e7y","meaning":"<div><p>Poligrafi\u00fda senagatyny\u0148 \u00e7ap i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan i\u015fg\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00c7aphanada \u00e7ap\u00e7y bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ar","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Pars dilini\u0148 \u00ab\u00e7ahar\u00bb di\u00fden s\u00f6z\u00fcnden bolup, T\u00fcrkmen dilinde \u00abtarap, \u00fdan\u00bb s\u00f6zleri bilen \u00abd\u00f6rt\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 manysynda ulanyl\u00fdar.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en asyrda T\u00fcrkmenistany \u00e7ar tarapdan n\u00e4hili gysypdyrlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7ar tarapdan \u015fe\u00fdle owazlar geldi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arbag","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Gezelen\u00e7, se\u00fdili edil\u00fd\u00e4n bag, baglyk \u00fder, park.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, sen hol bagy, Uzyn giden \u00e7arbagy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00fcn g\u00fcnorta bolan \u00e7agy, G\u00fcp\u00fcrdi aldy \u00e7arbagy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7argat","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> A\u00fdallary\u0148 ba\u015fa atyn\u00fdan uly \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglygy.<\/p><ul><li>\u00c7arwa\u015f \u00e7argadyny \u00e7ekip ba\u015fyna, Durjak \u00fdaly edip \u00fdene \u00fd\u00f6redi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ertek, G\u00fcrgen ters akar, gyz \u00e7argadyn \u00fdel kakar. <span>(L\u00e4le)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arh","meaning":"<div><p>1. Hereket ed\u00fd\u00e4n di\u015fli tigir.<\/p><ul><li>Elleri\u0148 o\u00fdna\u00fdar \u00e7arhdan \u00e7alasyn, K\u00f6p gyzy\u0148 i\u00e7inde seni se\u00e7dim men. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> \u00dd\u00fcpl\u00fck egir\u00fd\u00e4n \u00fda-da sara\u00fdan ma\u015fyn.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dd\u00f6rite oku\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlanyp, bir hyzmaty \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n tigir.<\/p><ul><li>Gowany gu\u00fda oklady-da, \u00e7arhy \u00f6z ugruna go\u00fdberdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Py\u00e7ak, patla we \u015f. m. zatlary \u00e7almak, \u00fditeltmek \u00fc\u00e7in tegelek da\u015fly a\u00fdlan\u00fdan gural.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy \u00e7arha tutdurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arhlamak","meaning":"<div><p>\u00c7arhda \u00e7almak, \u00e7arha tutmak, \u00e7arhda \u00e7alyp \u00fditeltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7arhlanmak","meaning":"<div><p>\u00c7arha \u00e7alynmak, \u00e7arhda \u00e7alnyp \u00fditeldilmek, \u00e7arha tutulmak.<\/p><ul><li>Bu py\u00e7aklary\u0148 hemmesi \u00e7arhlanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arhlatmak","meaning":"<div><p>\u00c7arhda \u00e7aldyrmak, \u00e7arhda \u00e7aldyryp \u00fditeltdirmek, \u00e7arha tutdurmak.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy \u00e7arhlatmak.<\/li><li>Ga\u00fd\u00e7yny \u00e7arhlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arh\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7arhda py\u00e7ak we \u015f. m. zatlar \u00fditeldi\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7arkandak","meaning":"<div><p>Be\u00fdikli- pesli, \u00e7ukanak-\u00e7ukanak \u00fder, b\u00fcd\u00fcr-s\u00fcd\u00fcr \u00fder.<\/p><ul><li>N\u00e4\u00e7e pikir etse\u0148-de, \u00e7arkandakda \u00fdaramaz tazy bilen tow\u015fan kowalan \u00fdaly bolarsy\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Hemi\u015feki bolgusyz \u00e7arkandak \u00e7\u00f6pli \u00fdodany\u0148 \u00fderine birn\u00e4\u00e7e arassa d\u00fcz \u00fdollar pe\u00fdda bolupdyr. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arkandaklyk","meaning":"<div><p>\u00c7arkandak bolup \u00fdatan \u00fder, giden \u00e7arkandak \u00fder.<\/p><ul><li>Tekizlik \u00e7arkandaklyk bilen \u00e7al\u015fyp bar\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>\u00c7arkandaklygy\u0148 i\u00e7i bilen \u00fdykylyp-s\u00fcr\u015f\u00fcp ge\u00e7m\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arlak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> G\u00fcr \u00fdelekli, kelte a\u00fdakly suwda \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n gu\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7arlaklar uly zenzele edi\u015fip u\u00e7\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpara","meaning":"<div><p>D\u00f6rt b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4n, d\u00f6rt a\u00fdryl\u00fdan.<\/p><ul><li>Ine, sementlenen \u00e7arpara k\u00f6\u00e7elerden \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n go\u015funlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddel degende bol\u00fdarsy\u0148 \u00e7arpara. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpa\u00fda","meaning":"<div><p>D\u00f6rt a\u00fdakly aga\u00e7 krowat.<\/p><ul><li>Kn\u00fdagin\u00fda \u00e7arpa\u00fdany\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy. <span>(M. \u00dd. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpdyrmak","meaning":"<div><p>Elini \u00e7arpmaga mejbur etmek, elini\u0148 a\u00fdalaryny biri-birine urdyryp, \u015farpyldyly ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Toma\u015fa\u00e7ylary\u0148 elini \u00e7arpdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpmak","meaning":"<div><p>Eli\u0148 a\u00fdalaryny biri-birine batly urup, \u015farpyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>A\u015fyr elini \u00e7arpyp, jakgyldap g\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Jemal ellerini \u00e7arpanyny du\u00fdman galdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpylmak","meaning":"<div><p>Eli\u0148 a\u00fdasy biri-birine batly urlup \u015farpyldyly ses \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Spektakl gutarandan so\u0148 toma\u015fa\u00e7ylar tarapyndan dowamly el \u00e7arpyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arpy\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e go\u015fup el \u00e7arpmak, bilelikde el \u00e7arpmak.<\/p><ul><li>Olar el \u00e7arpy\u015fdylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar bolsa el \u00e7arpy\u015fyp, Gyly\u00e7 Gajar ogluny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden \u00e7ykdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arwa","meaning":"<div><p>Maldar\u00e7ylyk i\u015f bilen me\u015fgul bol\u00fdan oturymly d\u00e4l, g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup \u00fd\u00f6ren hojalyk.<\/p><ul><li>\u015eondan so\u0148 ol da\u00fdhanlary\u0148 gallasyny, \u00e7arwalary\u0148 malyny \u00f6z demine bakan dartyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arwadar","meaning":"<div><p>\u00c7arwa\u00e7ylyk i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Paty\u015fa, Marydan bir \u00e7arwadar gelipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7arwadarlyk","meaning":"<div><p>\u00c7arwadar bolmaklyk, \u00e7arwa\u00e7alyk i\u015fi bilen me\u015fgul bolujylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7arwa\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Hojalygy\u0148 di\u0148e maldar\u00e7ylygy \u00f6sd\u00fcrmek bilen me\u015fgullan\u00fdan pudagy, hojalygy\u0148 k\u00e4ri, \u00e7arwa hojalygy bilen me\u015fgul bolujylyk k\u00e4ri.<\/p><ul><li>\u00c7arwa\u00e7ylyk bilen me\u015fgullanan t\u00fcrkmenleri\u0148 esasy maly go\u00fdun, ge\u00e7i, d\u00fc\u00fde bolupdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Olar g\u00f6\u00e7me \u00e7arwa\u00e7ylykdan ekeran\u00e7ylyga ge\u00e7ipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aryk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde we sygyr hamyndan, ga\u00fdy\u015fdan, teletinden tikil\u00fd\u00e4n \u00f6kjesiz a\u00fdakgap.<\/p><ul><li>Ol \u00e7arygyny\u0148 bagyny o\u0148arman s\u00fc\u00fdr\u00e4p hopul-sopul gezerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aryk\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7aryk tikmek bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, \u00e7aryk tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ar\u00e7uwa","meaning":"<div><p>\u00c4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 gapyny\u0148 we \u015f. m. da\u015fyndaky d\u00f6rt bur\u00e7 gur\u015fawy, s\u00f6\u00fde.<\/p><ul><li>Goparylan \u00e7ar\u00e7uwalar \u00fdom-\u00fdok edildi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ar\u015fak","meaning":"<div><p>D\u00f6rt \u00fda-da sekiz di\u015fli aga\u00e7dan we demirden \u00fdasalan, harman atyl\u00fdan, \u00fdandak, bede toplan\u00fdan guraly.<\/p><ul><li>Olar demirden \u00fdasalan pilleri k\u00e4tmenleri, \u00e7ar\u015faklary ulanmaga ba\u015flapdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ar\u015faklamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ar\u015fak bilen toplap \u00fdygnamak, g\u00f6termek, agdarmak.<\/p><ul><li>Myrat \u00fdandak petdelerini \u00e7ar\u015faklap bir \u00fdere bas\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Penjel\u00e4p tutmak, penjelemek.<\/p><ul><li>Ol palaw \u00e7ar\u015faklan barmaklaryny \u015fapbyldadyp \u00fdalady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ar\u015fenbe","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcnji g\u00fcn\u00fcni\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aslamak","meaning":"<div><p>Tizle\u015fmek, \u00e7altla\u015fmak.<\/p><ul><li>Suwu\u0148yn aky\u015fy \u00e7aslandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7asly","meaning":"<div><p>Batly, g\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00fditi, ha\u00fdbatly.<\/p><ul><li>Orazly duran \u00fderinden butnaman-Kimsi\u0148? ! -- di\u00fdip, \u00e7asly gepledi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7any\u0148 k\u00e4 \u00fderinde h\u00fcm\u00fcrdi, k\u00e4bir \u00fderinden bolsa \u00e7asly g\u00fclki sesi \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7at","meaning":"<div><p>1. A\u00fdryk, ja\u00fdryk, \u00fdaryk.<\/p><ul><li>Emma gozany\u0148 erni, d\u00f6rt tarapa \u00e7at a\u00e7\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>Emma ondaky dolu\u015fan gozalar \u00e7at a\u00e7ypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7atalba.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7atak","meaning":"<div><p>Bula\u015fyk, ters, n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4n welin, seni\u0148 i\u015fi\u0148 gaty \u00e7atak g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ataklyk","meaning":"<div><p>Kyn\u00e7ylykly \u00fdagda\u00fd, bula\u015fyk i\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7atalba","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Adamy\u0148 \u00fda-da maly\u0148 iki a\u00fdagyny\u0148 birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, arasy.<\/p><ul><li>\u00c7atalba in\u00e7ekeseline \u00f6z wagtynda esewan edilmese, adamy\u0148 agsak bolup galmagy m\u00fcmkindir. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtylan \u00fda-da s\u00f6k\u00fclen \u00fderi depjetmek, tikdirmek.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148i\u0148 \u00fdyrtygyny \u00e7atdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 iki ujuny bir-birine d\u00fcwd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpi biri-birine \u00e7atdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Iki \u00fda-da k\u00f6p zady\u0148 ujuny birlikde baglatmak, berkletmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lary\u0148 ba\u015fyny \u00e7atdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atlamak","meaning":"<div><p>\u00c7at a\u00e7mak, ja\u00fdryk a\u00e7mak, \u00fdarylyp d\u00f6w\u00fclmek, a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>\u00c7al t\u00fc\u00fdd\u00fcgi\u0148 \u00e7atlasyn, Go\u00fdun-guzy\u0148 otlasyn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6rejeligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7alt bolmak, tiz bolmak, \u00e7alasyn bolmak, tizle\u015fmek.<\/p><ul><li>Sa\u00e7lyny\u0148 gelmeli wagty \u00e7altla\u015fjak \u00fdaly, bir du\u00fdgy bilen h\u00e4zir onu\u0148 \u00fd\u00fcregi doludy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atma","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00e4rimini a\u00fdryp, uklaryndan edil\u00fd\u00e4n ja\u00fd, ora\u00e7a.<\/p><ul><li>Go\u0148\u015fy \u00e7atmadan gelen a\u00fdal \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7ine g\u00f6z gezdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Umuman \u00f6\u00fd, \u00fda\u015fal\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki wagtda \u00e7\u00f6p \u00e7atma bolardy mekanymyz, Agyr zulum astynda se\u00e7ilerdi ganymyz. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtylan \u00fda-da s\u00f6k\u00fclen \u00fderi depjemek, tikmek.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fdyrtylan \u00fderini \u00e7atmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, tanapy\u0148, sapagy\u0148 we \u015f. m. ujuny birikdirip da\u0148mak.<\/p><ul><li>Iki \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuny \u00e7atmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Iki \u00fda-da k\u00f6p zady biri-birine baglamak, da\u0148mak, seplemek.<\/p><ul><li>Synandylar gol-a\u00fdagmy \u00e7atmaga, \u00d6ld\u00fcrip l\u00e4\u015fimi gorpa atmaga. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Towlap tutup, golumy arkamda \u00e7atdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4r-hele\u00fd etmek, du\u015furmak.<\/p><ul><li>Gara ma\u0148la\u00fddyr ba\u015fym, on \u00fc\u00e7- on d\u00f6rtd\u00fcr \u00fda\u015fym, altmy\u015f \u00fda\u015fla \u00e7atdylar, kakladylar bu l\u00e4\u015fim. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddeterlik bolmak, etmek.<\/p><ul><li>G\u00f6teren azygymyz zordan \u00fc\u00e7 g\u00fcne \u00e7atdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atryk","meaning":"<div><p>\u00ddolu\u0148, k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. biri-biri bilen kesi\u015fip ge\u00e7\u00fd\u00e4n, birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi, a\u00fdryt.<\/p><ul><li>\u00ddol \u00e7atrygy gelen \u00fderinde Ho\u015fgeldi sagyndy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iki k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00e7atrygynda her g\u00fcn janly hereket bazar m\u00e4hellesine me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aty","meaning":"<div><p>1. Zat asmak \u00fc\u00e7in iki sany agajy\u0148, \u015fahany\u0148 u\u00e7lary \u00e7atylyp edilen enjam.<\/p><ul><li>Go\u00fdny \u00fd\u00fcz\u00fcp, g\u00f6terip \u00e7atydan asdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilen gury aga\u00e7 \u015fahalary.<\/p><ul><li>Kimler kak ser\u00fd\u00e4r, kimler biraz saryganlaryny \u00e7ata galdyr\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atyk","meaning":"<div><p>Biri-birine \u00e7atylan, baglanyp go\u00fdlan, da\u0148lyp berkidilen.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar biri-birine \u00e7atyk eken.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7atylmak","meaning":"<div><p>1. Depjelmek, tikilmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdyrtygy gowy \u00e7atylmandyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, tanapy\u0148, sapagy\u0148 we \u015f. m. ujy biri-birine berkidilmek, da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpler biri-birine \u00e7atylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Iki \u00fda-da k\u00f6p zatlar baglanmak, seplemek.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlary\u0148 iki-ikiden ba\u015fy \u00e7atylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c4r-hele\u00fd edilip du\u015furylmak.<\/p><ul><li>Eje jan, gyzlary\u0148 satyl\u00fdan, bolar- bolmaz birine \u00fde\u0148sesinden \u00e7atyl\u00fdan zamany bir e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6tdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6m\u00fcr s\u00f6wdasynda k\u00f6pi utulyp, Gan agla\u00fdar garry-goja \u00e7atylyp. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Birikmek, \u00fc\u00fd\u015fmek, go\u015fuly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7aty\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Depje\u015fdirmek, tiki\u015fdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddyrtylan \u00fderleri\u0148i \u00f6z\u00fc\u0148 \u00e7aty\u015fdyrsa\u0148 bolma\u00fdarmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpleri\u0148, sapaklary\u0148 we \u015f. m. u\u00e7laryny biri-birine da\u0148y\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpleri biri-birne \u00e7aty\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aty\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7atmaga k\u00f6mek etmek, depje\u015fmek, tiki\u015fmek.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimini\u0148 \u00fdyrtylan \u00fderini \u00e7aty\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, tanapy\u0148, sapagy\u0148 we \u015f. m. ujuny da\u0148y\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. Iki \u00fda-da k\u00f6p zady bagla\u015fmak, seple\u015fmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fck urmaga ba\u015flanlarynda, sen hem g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 \u00fdeten zadyny \u00e7aty\u015fybergin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7aw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> dabara.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7awdyrmak","meaning":"<div><p>Howada ga\u00fddyryp go\u00fdbermek, \u00fdolundan sowdurmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, oky \u00e7awdyryp go\u00fdberdi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7awlamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ybyk, gam\u00e7y we \u015f. m. zat bilen urup awundyrmak, urmak.<\/p><ul><li>Sim bilen \u00e7awlamak.<\/li><li>\u00c7ybyk bilen \u00e7awlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Oda, odu\u0148 \u00fdalnyna da\u015fyny \u00e7abratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7awmak","meaning":"<div><p>Howada ga\u00fdyp gitmek, \u00f6z \u00fdolundan sowa gitmek, gy\u015farmak (ok we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Ol, du\u015fman ynanman ga\u00fdtalap atsa hem degmedi, ok \u00e7awup gitdi. <span>(N. Pomma, So\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7awu\u015f","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015fjadan gulaga a\u00fddyl\u00fdan g\u00fcrr\u00fc\u0148, py\u015fyrdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geografi\u00fda<\/span> Suw ak\u00fdan \u00fda bir wagt suw akan uly jar.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e a\u00fdlap baslygyp \u00fdatan garlar er\u00e4p, \u00e7a\u00fdlar b\u00f6re\u0148-b\u00f6re\u0148 dolup ak\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd-pa\u00fd","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7a\u00fd1 2.<\/p><ul><li>Annaguly ertir turup, \u00e7a\u00fd-pa\u00fdyny i\u00e7ip, ruhubelentlik bilen oba sowetini\u0148 edarasyna ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015flar, bary\u0148 gidi\u0148, \u00e7a\u00fd-pa\u00fd i\u00e7i\u0148, tizr\u00e4k. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148iljek nahar, \u00e7a\u00fd bilen nahar.<\/p><ul><li>B\u00e4, bize \u00fdolda \u00e7a\u00fd-\u00e7\u00f6rek hem berjekmik\u00e4l!? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fddan","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd salyn\u00fdan gap, \u00e7a\u00fd gutusy.<\/p><ul><li>Ma\u00fdsa eje gapdalynda duran \u00fda\u015f\u00e7igi\u0148 \u00e7ekerinden a\u00e7ylmadyk bir gap \u00e7a\u00fdy aldy-da, gabyny \u00fdyrty\u015fdyryp, \u00e7a\u00fddana gapgardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne metaly\u0148 suwuny, erginini \u00e7aldyrmak.<\/p><ul><li>E\u00fderi\u0148 ga\u015fyny k\u00fcm\u00fc\u015fden edip, \u00fd\u00fcz\u00fcne altyn \u00e7a\u00fddyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ekine \u00e7ala suw bermek, \u00e7ala suwarmak.<\/p><ul><li>\u00c7ala \u00e7a\u00fddyryp ekin suwarmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdhalta","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd salyn\u00fdan halta, \u00e7a\u00fd go\u00fdul\u00fdan ki\u00e7ijik halta.<\/p><ul><li>A\u00fdna o\u0148a bir \u00e7a\u00fdhalta berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdhana","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd i\u00e7il\u00fd\u00e4n we \u00fde\u0148iljek nahar edinil\u00fd\u00e4n naharhanany\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdhanany\u0148 t\u00f6weregi bug\u00fcn adatdaky \u00fdaly \u00f6r\u00e4n arassa s\u00fcp\u00fcrilip suwlangydy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fdhanada da\u00fdhanlary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ine pikir berdim. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Pozmalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdhana\u00e7y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7a\u00fd\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdhor","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, \u00e7a\u00fdy k\u00f6p i\u00e7\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdhorlyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdhor bolmaklyk, \u00e7a\u00fd i\u00e7megi gowy g\u00f6r\u00fcjilik.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdhorlyk adamyny semretme\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkalmak","meaning":"<div><p>Arassalyk \u00fc\u00e7in i\u00e7ine suw gu\u00fdlup \u00fduwulmak, \u00e7a\u00fdkap arassa edilmek.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdkalyp go\u00fdulmagyna garamazdan \u00fdene bir gezek \u00e7a\u00fdkap demle\u015fdirdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkamak","meaning":"<div><p>1. Arassalyk \u00fc\u00e7in i\u00e7ine suw gu\u00fdup \u00fduwmak.<\/p><ul><li>Nahardan so\u0148, agzy\u0148y i\u00e7il\u00fd\u00e4n suw bilen \u00e7a\u00fdkamak gerek! <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00e4gnegi \u00e7a\u00fdkap \u00e7a\u00fd demlemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki \u00fdana yralamak, iki \u00fdana silkelemek, silterlemek.<\/p><ul><li>\u00ddel garaja \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 uklaryny \u015fatyrdadyp, \u00e7a\u00fdkap ba\u015flapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Suwa \u00e7yrpmak (\u00fduwlan ge\u00fdim hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkanmak","meaning":"<div><p>1. Iki \u00fdana yranyp, \u00fda\u00fdkyldap durmak, yra\u0148 atmak, yranmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy, uklar \u015fatyrda\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bahana aramak, yrsarap gozgala\u0148 turuzmak, yrsaramak, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Dok \u00e7a\u00fdkanman, a\u00e7 do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Tolkun atmak, m\u00f6w\u00e7 almak.<\/p><ul><li>Amyder\u00fdany\u0148 mele suwy \u00e7a\u00fdkan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00c4dym)<\/span><\/li><li>Mele suw \u00e7a\u00fdkanyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7a\u00fdkap arassalatmak, i\u00e7ini suw bilen arassalatmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6\u00fdnegi \u00e7a\u00fdkadyp demletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iki \u00fdana yralatmak, silterletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkaw","meaning":"<div><p>Degene-de degip, degmedige-de de\u00fdip \u00fd\u00f6ren, \u00f6z\u00fcni saklap bilme\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdka\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Suw bilen \u00e7a\u00fdkap arssala\u015fdyrmak, \u00e7a\u00fdkap go\u00fdu\u015fdyrmak, \u00fdeke-\u00fdeke \u00e7a\u00fdkap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol ha\u00fddan-ha\u00fd \u00e7a\u00fd go\u00fdup, \u00e7\u00e4\u00fdnekleri \u00e7a\u00fdka\u015fdyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdkel","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Maslyk, sy\u00e7an, ki\u00e7ijik j\u00fc\u00fdje we \u015f. m. zatlary i\u00fd\u00fdan kellesi t\u00fc\u00fds\u00fcz uly \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Ge\u00e7en gy\u015fy\u0148 do\u0148aklygynda \u00e7a\u00fdkeller hem \u00e7ozup, otuz ga\u00fdny g\u00f6terip gidipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdlamak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd bermek, \u00e7a\u00fd i\u00e7dirip suwsuzlygyny gandyrmak.<\/p><ul><li>Sabyr ba\u00fd, hany, myhmanlary \u00e7a\u00fdla! -- di\u00fdip a\u00fdtdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri bilen \u00e7a\u00fd i\u00e7mek, \u00e7a\u00fd i\u00e7i\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>\u00ddok, sag bolu\u0148, \u00e7a\u00fdla\u015fyp oturmaly\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdmak","meaning":"<div><p>Bir metaly\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne ikinji bir metaly\u0148 suwuny, erginini \u00e7almak.<\/p><ul><li>Ussa g\u00fcl\u00fdakany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne gyzyl \u00e7a\u00fdyp oturan ekeni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdsyramak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd i\u00e7esi\u0148 gelmek, suwsamak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fdsyran kepgin dodaklary d\u00fc\u015fn\u00fcksiz gymylda\u015fdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdsyratmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd i\u00e7esini getirmek, suwsatmak.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4n weli, adamlary \u00e7a\u00fdsyrada\u00fdypsy\u0148 \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdylmak","meaning":"<div><p>1. Bir metaly\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne ikinji bir metaly\u0148 suwy, ergini \u00fda\u00fdylmak, \u00e7alynmak.<\/p><ul><li>K\u00f6\u015fg\u00fc\u0148 gyzyl \u00e7a\u00fdylan gapysy \u00f6r\u00e4n uly. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Gyzyl suwy k\u00fcm\u00fc\u015f gupbany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7a\u00fdyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Peli\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcne suw \u00fda\u00fdramak, \u00fdazylmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir endigan \u00fdagty d\u00fc\u015fmek, \u00fdagty \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>\u00c7ar tarapdan \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00fcne\u015f \u00e7a\u00fdyl\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir alamat arala\u015fmak, g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fc\u00fdtgemek, \u00fda\u00fdramak, \u00fda\u00fdylmak.<\/p><ul><li>Nursoltany\u0148 \u015fatlyk \u015f\u00f6hlesi \u00fda\u00fdylan \u00fdagty \u00fd\u00fcz\u00fcne birdenk\u00e4 ga\u00fdgy alamaty \u00e7a\u00fdyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6ki bajakly, g\u00fcr g\u00f6ger\u00fd\u00e4n ha\u015fal ot.<\/p><ul><li>Ha\u00fdsyn g\u00f6rse\u0148, t\u00fc\u00fds z\u00e4hmeti\u0148 merdany, kimi \u00e7a\u00fdyr silk\u00fd\u00e4r, kimi \u00e7il \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fdyrlyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fdry\u0148 k\u00f6p g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00fderi, \u00e7a\u00fdyr bilen \u00f6rt\u00fclen \u00fder.<\/p><ul><li>H\u00e4\u00fd sypaty\u0148 gursun, ili\u0148 \u00fdag\u015fy g\u00fcn\u00fcni g\u00f6r\u00fcp bilm\u00e4n, \u00e7a\u00fdyrlykda igl\u00e4n k\u00fcnd\u00e4 d\u00f6n\u00fcpsi\u0148. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u00e7a\u00fd\u0148\u0148alak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7a\u00fdkel.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u00e7orba","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fda gowurma atylyp i\u00fdil\u00fd\u00e4n i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Ertir bilen \u00e7a\u00fd\u00e7orba i\u00fdip i\u015fe ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>I\u015fl\u00e4p gelen adamlara \u00e7a\u00fd ga\u00fdnadyp ber\u00fd\u00e4n \u00e7a\u00fdhana i\u015fg\u00e4ri, \u00e7a\u00fd deml\u00e4p ber\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd\u00e7y \u00e7a\u00fd getirse, nahar getiriji nahar \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u015farmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd\u015fyk bolmak, gy\u015farmak (a\u00fdak we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Igli oglanjygy\u0148 a\u00fdagy \u00e7a\u00fd\u015farypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u015fartmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd\u015fyk etmek, gy\u015fartmak.<\/p><ul><li>A\u00fdagyny \u00e7a\u00fd\u015fartmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u015fyk","meaning":"<div><p>Egri, gy\u015fyk (a\u00fdak we \u015f. m hakda).<\/p><ul><li>Sen meni\u0148 ilki sata\u015fanymy, g\u00f6zi gy\u015fyk, a\u00fdagy \u00e7a\u00fd\u015fyk di\u00fdip ondan a\u00fdyrdy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u015fyklamak","meaning":"<div><p>A\u00fdagy\u0148y egri basyp \u00fd\u00f6remek, a\u00fdagy\u0148y gy\u015fyk basyp \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd\u015fyklap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u00fd\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Egri a\u00fdaklylyk, gy\u015fyk a\u00fdaklylyk \u00e7a\u00fd\u015fyk halda bolu\u015f.<\/p><ul><li>A\u00fdagy \u00e7a\u00fd\u015fyklyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148","meaning":"<div><p>Howada ga\u00fdmala\u015f\u00fdan \u00fda-da zatlary\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdukajyk \u00f6rt\u00fd\u00e4n tozan kir\u015feni, tozan b\u00f6lejikleri.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 a\u0148yrsy \u00e7a\u0148 basyp \u00fdatan k\u00f6l gamy\u015flygydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015el\u00fdapasyny\u0148 k\u00e4bir \u00fderlerini\u0148 \u00e7a\u0148yny pitikl\u00e4rdi hem gezmel\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148amak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u0148 bolup durmak, tozap durmak, tozamak.<\/p><ul><li>Gar\u015fysyndan \u00e7a\u0148ap gel\u00fd\u00e4n gara \u00fdel Aba agany go\u00fdmazdy erkine. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Se\u00fdranlap gezm\u00e4ge ajap \u00e7ag bolar, \u00d6\u0148ki \u00e7a\u0148ap \u00fdatan \u00e7\u00f6lleri\u0148-der\u00fda. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148atmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u0148 etmek, \u00e7a\u0148 emele getirmek, tozan turuzmak, tozatmak.<\/p><ul><li>Tur, \u00e7a\u0148adyp oturma!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148jarmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7a\u0148 gaty\u015fykly dumanlap durmak, \u00fcmezl\u00e4p g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7a\u0148jaryp durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ala \u00e7a\u0148 bilen \u00f6rt\u00fclmek, \u00e7a\u0148 basmak, \u00e7ala \u00e7a\u0148ap durmak.<\/p><ul><li>\u00c7a\u0148jaryp duran \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u015fatlyk alamaty has-da m\u00e4lim boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7a\u0148jaryp duranso\u0148 g\u00f6zleri m\u00f6lerip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148jartmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u0148 bilen \u00f6rtmek, \u00e7a\u0148a basdyrmak, \u00e7a\u0148adyp duruzmak.<\/p><ul><li>Myrat \u00fcst\u00fcni- ba\u015fyny \u00e7a\u0148jardyp \u00f6\u00fde girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148jymak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u0148jaryp duran, az-owlak \u00e7a\u0148 gatanjy bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148lanmak","meaning":"<div><p>\u00c7a\u0148 bilen \u00f6rt\u00fclmek, \u00e7a\u0148 basmak, tozan basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148\u0148a","meaning":"<div><p>\u00c7aprazy\u0148 a\u015fagyndan asyl\u00fdan pi\u015fme \u015fekilli \u015felpeli bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Go\u00fddy assa terezini\u0148 jamyna gursak\u00e7asyn, bilezigi\u0148, \u00e7a\u0148\u0148any alyp dessine oklady hemmesin gary\u0148 \u00fcst\u00fcne. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148\u0148al","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> B\u00e4\u015f barmak, penje \u00fc\u00fd\u015fmek pula \u00e7a\u0148\u0148alyny urdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u0148\u0148alak","meaning":"<div><p>A\u00e7ylan we i\u00e7inden pagtasy alnan goza gabygy.<\/p><ul><li>Ak altyny \u00e7ogu\u015fyp, \u00e7a\u0148\u0148alagy \u00e7atlapdyr. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fczler\u00e7e \u00e7a\u0148\u0148alaklar penjelerini a\u00e7y\u015fyp onu\u0148 yzynda bo\u015f gal\u00fdarlar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fgyn","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni \u00fditiren, aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fdda bolan, aljyran, \u00e7a\u015fan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7alam-\u00e7a\u015f bolup \u00fdatan, dagynyk, derbi-dagyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fgynlyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u015fgyn halda bolmaklyk, \u00f6z\u00fcni \u00fditirenlik, aljyra\u0148\u0148ylyk, \u00e7a\u015fan \u00fdagda\u00fddalyk.<\/p><ul><li>\u00c7a\u015fgynlyk bilen hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alam-\u00e7a\u015f bolmak, hersi bir \u00fdana gitmek, \u00e7a\u015fgyn halda bolmak, dargamak, pytramak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den gitmek, \u00f6z\u00fc\u0148den gidip \u00fdykylmak, be\u00fdhu\u015f bolup \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Ol i\u015f wagtynda \u00e7a\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fdda bolmak, \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fditirmek, aljyramak.<\/p><ul><li>Ol garrapdyr, \u00e7a\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fy","meaning":"<div><p>G\u00f6zlerini\u0148 g\u00f6reji n\u00e4dogry \u00fderle\u015fen, g\u00f6zi gy\u015fyk bolan, gy\u015fyk g\u00f6zli.<\/p><ul><li>G\u00f6zi \u00e7a\u015fy oglanjyk ylgap \u00e7ykdy-da, meni obany\u0148 \u00e7etine \u00e4kitdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u015fyp \u00fdatan, dargap \u00fdatan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fylyk","meaning":"<div><p>\u00c7a\u015fy g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmaklyk, g\u00f6zi gy\u015fyklyk, gy\u015fyk g\u00f6zl\u00fclik.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcni\u0148 s\u00e4hel\u00e7e \u00e7a\u015fylygyny\u0148 a\u00fdby \u00fdok, \u00f6zi adam bolsun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7a\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7alam-\u00e7a\u015f etmek, dyr-pytrak etmek, hersini bir \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrmek, dargatmak, pytratmak.<\/p><ul><li>Ganym le\u015fgerini \u00e7a\u015fyr her \u00fdana. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcnden gidermek, \u00f6z\u00fcnden giderip \u00fdykmak, be\u00fdhu\u015f etmek.<\/p><ul><li>Birinji ukol ony \u00e7a\u015fyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Aljyra\u0148\u0148y \u00fdagda\u00fda salmak, aljyratmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zi mugallyma d\u00fc\u015fende, ol \u00f6z\u00fcni b\u00fctinle\u00fd \u00e7a\u015fyrdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00ab\u00e7\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ebi\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Alty-on bir a\u00fd aralygyndaky, \u00fda\u015fyna \u00fdetmedik ullakan owlak.<\/p><ul><li>Gola\u00fd-goltumdan tapsak, \u00fdetmedik bir \u00e7ebi\u015f \u00fda tokly alarys. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eb\u015fek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Tow\u015fany\u0148 \u00e7agasy.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy, sen-\u00e4 \u00e7eb\u015fek kowalapsy\u0148, be\u00fdl\u00e4k ga\u00e7an n\u00e4me kowalady? <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekdirme","meaning":"<div><p>Azrak suw gu\u00fdlup, t\u00e4ze etden bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>Olary gara bur\u00e7ly \u00e7ekdirme bilen bakdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekdirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady dartdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuny \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 da\u015fyna sim we \u015f. m. geri go\u00fddurmak, a\u00fdlatmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zady bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere eltdirmek, da\u015fatmak.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7 \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Terezide agyrlygyny kesgitletmek, \u00f6l\u00e7etmek.<\/p><ul><li>Di\u015f \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Belli bir wagta \u00e7enli dowam etdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddygnagy uzaga \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Getirtmek, eltdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7yra \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Sordurmak (\u00e7ilim we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00c7ilim \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. El bilen s\u00fc\u00fd\u00fcp aldyrmak, s\u00fc\u00fdd\u00fcrmek (\u00fd\u00fcpek hakda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Syratmak, tikdirmek (\u00fdorgan hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddorgan \u00e7ekdirm\u00e4ge \u00e7agyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. \u00ddapdyrmak.<\/p><ul><li>Gapyny \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>11. \u00c7akny\u015fdyrmak (esasan at, d\u00fc\u00fde we \u015f. m. hakynda).<\/p><\/div><div><p>12. \u00dcwetmek.<\/p><ul><li>Degirmende bugda\u00fd \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>13. \u00d6z\u00fcne me\u0148zedip \u015fekilini aldyrmak.<\/p><ul><li>Surat \u00e7ekdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eke","meaning":"<div><p>To\u00fdda iki tarap bolup, birinde \u00e7akgy we \u015f. m. zat gizl\u00e4p tapmak \u015ferti bilen o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>O\u00fdun\u00e7ylar o\u00fdun ba\u00fdragyny orta go\u00fdup, iki b\u00f6l\u00fcni\u015fip, \u00e7eke o\u00fdununa ba\u015fla\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekelemek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7ekmek, dartgylamak, t\u00fc\u00fdtmelemek, \u00fdolmalamak.<\/p><ul><li>So\u0148ky gelen iki m\u00f6jegi\u0148 ikisi iki tarapdan maslygy \u00e7ekele\u00fd\u00e4rdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekelenmek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7ekilmek, dartgylanmak, t\u00fc\u00fdtmelenmek, \u00fdolmalanmak.<\/p><ul><li>Ol e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k k\u00f6p \u00e7ekelendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekeletmek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k dartgylatmak, t\u00fc\u00fdtmeletmek, \u00fdolmalatmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, \u00f6z\u00fc\u0148i, \u00e7ekeledip dursu\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekele\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00c7ekel\u00e4p \u00e7ykmak, hemme \u00fderinden \u00e7ekelemek, eli\u0148e gelen \u00fderini \u00e7ekelemek.<\/p><ul><li>Gowkalyk derini \u00e7ekele\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekele\u015fik","meaning":"<div><p>1. Bir zat seb\u00e4pli d\u00f6r\u00e4n dawa, jedel.<\/p><\/div><div><p>2. Darty\u015fyk, ite\u015felik.<\/p><ul><li>Ol \u00fderd\u00e4ki \u00e7ekele\u015fik n\u00e4me?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekele\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat seb\u00e4pli dawa edi\u015fmek, \u00e7ekele\u015fik etmek, jedelle\u015fmek.<\/p><ul><li>Uzak \u00e7ekele\u015fip durman, derrew a\u00fdgytly \u00e7\u00e4reler g\u00f6rm\u00e4 giri\u015fdik. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Darty\u015fmak, itele\u015fmek.<\/p><ul><li>Bir salym onu\u0148 bilen \u00e7ekele\u015fip o\u00fdun etdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekelik","meaning":"<div><p>Durmu\u015fa \u00e7ykmadyk t\u00fcrkmen gyzlary\u0148 tah\u00fda-dakynyp, gulaklaryny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden, dulugyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden sallap go\u00fdber\u00fd\u00e4n bezeg \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekene","meaning":"<div><p>A\u00fdry-a\u00fdry hojalygy\u0148 birdir-ikidir dowaryny\u0148 toplanyp bakyl\u00fdan s\u00fcr\u00fcsi.<\/p><ul><li>\u00ddelli zamany\u0148 \u00f6z ba\u00fdlygyny artdyranlygyny, obany\u0148 \u00e7ekene bakyl\u00fdan s\u00fcr\u00fcsinde onu\u0148 ep-esli go\u00fdnuny\u0148 barlygyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eker","meaning":"<div><p>Stolu\u0148, \u015fkafy\u0148 we \u015f. m. \u00e7ekilip a\u00e7yl\u00fdan tahyly, \u00e7ekme.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00e7ekerinden bir pasport aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eke\u00fdik","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ge\u00e7igu\u015fa me\u0148ze\u015f ki\u00e7ijik gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekge","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 dulukdan \u00fdokary, gulagy\u0148 \u00f6n \u00fdanyndaky b\u00f6legi.<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemal d\u00f6rt \u00fda\u015fyny dolduran wagty \u00fde\u0148sesinden \u00e7okul, iki \u00e7ekgesinden zulp we alyn sa\u00e7 go\u00fdlupdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki","meaning":"<div><p>E\u00fderdir ga\u0148\u0148a salyn\u00fdan mallary\u0148 bilinden alnyp, \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ga\u00fdy\u015f, \u00fda-da \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>Ol atyny\u0148 \u00e7ekisini \u00e7ekdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekiji","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ekim\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekilmek","meaning":"<div><p>1. Dartylmak, \u00e7ekdirilmek.<\/p><ul><li>Tamdyrany\u0148 kir\u015fi \u00e7ekildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat bir \u00fderden ikinji \u00fdere eltilmek, \u00e4kidilmek, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, da\u015falmak.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 da\u015flary \u00e7ekildi.<\/li><li>\u00ddandak k\u00fcdelerini\u0148 hemmesi \u00e7ekildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6l\u00e7elip go\u00fdulmak, \u00f6l\u00e7elmek.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7 kilo \u00fcz\u00fcm \u00e7ekildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Sogrulmak, \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Agyryly di\u015fler \u00e7ekilip a\u00fdryl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Ge\u00e7irilmek, salnyp eltilmek.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herden zawoda \u00e7enli tramwa\u00fd \u00fdollary \u00e7ekildi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. I\u00e7i\u0148e sorulmak (\u00e7ilim we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Dynuwsyz \u00e7ekilen mahorka t\u00fct\u00fcni wagony\u0148 i\u00e7inde ysgynsyz t\u00fcwele\u00fd \u00fdaly a\u00fdlan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. El bilen s\u00fc\u00fdl\u00fcp alynmak s\u00fc\u00fd\u00fclmek (\u00fd\u00fcpek hakda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek \u00e7ekilip gutaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Syratmak, tikilmek (\u00fdorgan hakynda).<\/p><ul><li>T\u00e4ze \u00fdorgan \u00e7ekilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. \u00ddapylmak, baglanmak.<\/p><\/div><div><p>10. \u00d6rt\u00fclmek, \u00fdazylmak, tutulmak.<\/p><ul><li>Pola g\u00f6k mawut \u00e7ekilipdir, haly bary \u00fdazylypdyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>11. Yza gitmek, ga\u00fdra s\u00fc\u00fd\u015fmek, serpikmek.<\/p><ul><li>Tiz bolu\u0148 \u00e7ekileli\u0148! <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>12. Akmagy togtamak, azalmak, peselmek.<\/p><ul><li>Gu\u00fdyny\u0148 suwy \u00e7ekilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>13. \u00dcwemek.<\/p><ul><li>Degirmene getirilen d\u00e4neler \u00e7ekildi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>14. Bir zady\u0148 da\u015fyna sim we \u015f. m. a\u00fdlanylmak.<\/p><\/div><div><p>15. Bir zady\u0148 \u015fekili kagyz \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u00e7irilmek.<\/p><\/div><div><p>16. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horlanmak, in\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eti \u00e7ekilen \u00e7ekgelerini\u0148 \u00fcst\u00fcnden almaz \u00fdaly \u00fda\u015f damjalary biygty\u00fdar damjala\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekim","meaning":"<div><p>Terezide, gapanda \u00e7ekil\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7eli\u015fi.<\/p><ul><li>Gi\u0148 howlyny\u0148 derwezesinden giren \u00fderi\u0148de iki sany \u00e7ekim gapany dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekimli","meaning":"<div><p>Howany\u0148 agyz bo\u015flugyndan p\u00e4sgel\u00e7iliksiz \u00e7ykmagy bilen, sap owazdan emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Menden \u00e7ekimli sesleri sorady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekimsiz","meaning":"<div><p>Galmagal bilen \u00e7yk\u00fdan, howany\u0148 gep organlaryna s\u00fc\u00fdke\u015fip ge\u00e7megi bilen emele gel\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Owaz we galmagaly\u0148 gary\u015fmagy netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n \u00abb, w, g, \u00fd, k\u00bb \u00fdaly sesler \u00e7ekimsiz seslerdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekim\u00e7i","meaning":"<div><p>Zat \u00f6l\u00e7emek, \u00e7ekip bermek bilen me\u015fgul bol\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bu s\u00f6zleri \u00e7ekim\u00e7iden we \u00f6z joralaryndan e\u015fiden D\u00fcrnabat uzakdan gel\u00fd\u00e4n atly adamy g\u00f6renden, onu\u0148 \u00fd\u00fcreginde bir \u015fatlyk pe\u00fdda boldy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekindirmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148den \u00e4ti\u00fda\u00e7 etdirmek, heder etdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany \u00fda\u015flykdan \u00e7ekindirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekinje\u0148","meaning":"<div><p>Utanja\u0148, u\u00fdalja\u0148, \u00fdygra.<\/p><ul><li>Ol gyz \u00f6r\u00e4n \u00e7ekinje\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekinje\u0148lik","meaning":"<div><p>Utanja\u0148lyk, u\u00fdulja\u0148lyk, \u00fdygralyk.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00e7ekinje\u0148ligim seb\u00e4pli, olara baryp bilmedim. \u00c7ekinje\u0148lik etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekinmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Bugda\u00fd \u00e7ekinmek.<\/li><li>\u00dd\u00fcpek \u00e7ekinmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekirtge","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Jyrryldyly ses bilen towus\u00fdan, u\u00e7\u00fdan, oba hojalygyna zy\u00fdanly m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Adalary hem ala\u0148lary pugta barlagyn, \u00e7ekirtgeler hemi\u015fe \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00fderlerde tohum at\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekirtgelik","meaning":"<div><p>\u00c7ekirtgesi k\u00f6p bolan.<\/p><ul><li>\u00c7ekirtgelik \u00fdyl.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekize","meaning":"<div><p>\u00ddagy alynmadyk gatygy\u0148 biz haltada s\u00fcz\u00fclen go\u00fdy galyndysy.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00e7aly barka \u00e7ekiz\u00e4ni n\u00e4me etjek? !-di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden urmak, \u00e7\u00fc\u00fd we \u015f. m. kakmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n, aga\u00e7 saply d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fdasal\u00fdan ussa guraly.<\/p><ul><li>Ussa \u00e7eki\u00e7 bilen k\u00e4tmeni\u0148 sapyny kakyp \u00e7ykardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u00e7lemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7eki\u00e7 bilen \u00fcst\u00fcnden urmak, urup s\u00fc\u00fdnd\u00fcrmek, kakmak.<\/p><ul><li>Ol, \u00e7\u00fc\u00fd\u00fc\u0148 ujuny \u00fdasylamak \u00fc\u00e7in \u00e7eki\u00e7l\u00e4p otyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gaty tankyt etmek, k\u00e4\u00fdemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u00e7\u00e7i","meaning":"<div><p>Zawotda \u00e7eki\u00e7 i\u015fini i\u015fle\u00fd\u00e4n, \u00e7eki\u00e7 ur\u00fdan ussa.<\/p><ul><li>\u00c7eki\u00e7\u00e7i bolup i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00c7alasynlyk bilen \u00e7ekmek, k\u00e4bir \u00fderlerini \u00e7alarak \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Ol joraplaryny \u00e7eki\u015fdirdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u015fme","meaning":"<div><p>Diskussi\u00fda, jedel.<\/p><ul><li>Bu bizi\u0148 her hili \u00e7eki\u015fm\u00e4mize \u00e7ydajak, muny mirap sa\u00fdlaly\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eki\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7ekm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00f6l\u00e7e\u015fmek.<\/p><ul><li>Satyja un \u00e7eki\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Darty\u015fmak, s\u00fc\u00fdre\u015fmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn oglanlar ke\u00e7e \u00e7eki\u015fdiler.<\/li><li>Gu\u00fdudan suw \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Diskussi\u00fda alyp barmak, dawa etmek, jedelle\u015fmek, dawala\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>4. Bir zady bir \u00fderden ikinji bir \u00fder \u00e4kitm\u00e4ge, da\u015famaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Gawun \u00e7eki\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Syra\u015fmak, tiki\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgan \u00e7eki\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. K\u00f6p bolup \u00e7ekip oturmak (\u00e7ilim we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00c7ilim \u00e7eki\u015fip oturmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. El bilen s\u00fc\u00fd\u00fcp \u00fd\u00fcpek aly\u015fmak, s\u00fc\u00fd\u00fc\u015fmek (\u00fd\u00fcpek hakda).<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpek \u00e7eki\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00dcwe\u015fmek.<\/p><ul><li>Degirmende d\u00e4ne \u00e7eki\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekme","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7eker.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekmek","meaning":"<div><p>1. Dartmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady bir \u00fderden ikinji \u00fdere eltmek, g\u00f6terip bilmek, s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, da\u015famak.<\/p><\/div><div><p>3. Terezide \u00f6l\u00e7\u00e4p agramyny bilmek, \u00f6l\u00e7\u00e4p bermek.<\/p><ul><li>Terezide onu\u0148 \u00fd\u00fcregini \u00e7ekipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Sogrup, \u00e7ykaryp almak, \u00e7ykarmak, sogurmak.<\/p><ul><li>Goltugundaky kitaby \u00e7ekip alypdyrlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Belli wagta \u00e7enli dowam etmek.<\/p><ul><li>Garak\u00e7ylary\u0148 at sa\u00fdlamak, nahar ta\u00fd\u00fdarlatmak i\u015fleri bir sagada gola\u00fd \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Ge\u00e7irmek, salmak, eltmek.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herden obamyza \u00fdol \u00e7ekdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Gatna\u015fmaga h\u00f6wes d\u00f6retmek, girizmek, gatna\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>8. I\u00e7i\u0148e sormak (\u00e7ilim we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Owal \u00e7ekdim, mazasyny gant etdi, Atam-enem: --Barma! -- di\u00fdip pent etdi. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Susup almak, \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fdudan suw \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi, kesbi, gylyk-h\u00e4si\u00fdeti birine me\u0148zetmek, \u00e7alym etmek.<\/p><ul><li>Asyl seni\u0148 \u00fdel\u00e4\u0148e-ygy\u0148a d\u00fc\u015fer \u00fdaly d\u00e4l, kaka\u0148da- ha \u015fe\u00fdle h\u00e4si\u00fdetlisi \u00fdokdy, bilmedim sen kime \u00e7ekdi\u0148k\u00e4\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Mal e\u00fdesine \u00e7ekmese, \u015fumluk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>11. El bilen s\u00fc\u00fd\u00fcp almak, s\u00fc\u00fdmek (\u00fd\u00fcpek hakda).<\/p><ul><li>Garry ene \u00fd\u00fc\u0148 egir\u00fd\u00e4r, gula\u00e7 doka\u00fdar, onu\u0148-munu\u0148 \u00fd\u00fcpegini \u00e7ekip ber\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>12. Syramak, tikmek (\u00fdorgan hakynda).<\/p><ul><li>Indi bir gaplap \u00e7ek\u00e4\u00fdmesi galdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>13. \u00ddapmak, \u00f6rtmek.<\/p><ul><li>\u00ddelli haty hem alyp, i\u00e7ki ja\u00fda girip, i\u015figi \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>14. \u00dcwemek.<\/p><ul><li>Degirmende un (bugda\u00fd) \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>15. D\u00f6l almak \u00fc\u00e7in \u00e7akny\u015fdyrmak (mal-gara hakda).<\/p><\/div><div><p>16. Bir zady\u0148 \u00f6z\u00fcne me\u0148zedip \u015fekilini almak.<\/p><ul><li>Surat \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>17. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n isimlerini\u0148 manysy bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Azap \u00e7ekmek.<\/li><li>Ejir \u00e7ekmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekremek","meaning":"<div><p>Sandyrawuk sesli m\u00e4lemek (ge\u00e7i hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ekre\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00e7ekremek, bilelikde \u00e7ekr\u00e4p seslenmek.<\/p><ul><li>Ge\u00e7iler \u00e7ekre\u015f\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7elek","meaning":"<div><p>1. Suwuklyk gu\u00fdul\u00fdan bili demir gur\u015fawly aga\u00e7 \u00fda-da demir gap.<\/p><ul><li>A\u0148ry\u0148daky duran suw \u00e7elege bir seret. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddag \u00e7elekleri biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnderleni\u015fipdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015f\u00e7ik.<\/p><ul><li>Bir \u00e7elek \u00fcz\u00fcm hem getiripdim -- di\u00fdip, S\u00e4het \u00f6\u0148 \u00fdanynda duran agzy gapakly \u00fda\u015f\u00e7igi g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> bedre.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7elek\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00c7elek \u00fdasamak, bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam, \u00e7elek ussasy.<\/p><ul><li>\u00c7elek\u00e7iler, zerg\u00e4rler k\u00f6\u00e7esi di\u00fden k\u00f6\u00e7eler bolupdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7elgi","meaning":"<div><p>\u00ddolsuz \u00fderlerde aza\u015fmazlyk \u00fc\u00e7in go\u00fdul\u00fdan bellikler.<\/p><ul><li>Biz \u00e7almary we \u00e7elgini g\u00f6zl\u00e4p, gumda aza\u015fyp, uzak wagtlap a\u00fdlandyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7elpek","meaning":"<div><p>Hamyrdan \u00fdukajyk \u00fda\u00fdylyp, \u00fdagda bi\u015firil\u00fd\u00e4n gatlakla me\u0148ze\u015f i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Akjemaly\u0148 \u00e7elpegini \u00fdapmaga bar\u00fdarmy\u0148?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Oturyp hamyrdan \u00e7elpek \u00fda\u00fd\u00fdarlar, Bir \u00fdandan bi\u015firip, bir la\u00fd do\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eltik","meaning":"<div><p>T\u00fcw\u00fcni\u0148 i\u00e7inde arassalanman galan \u015faly, d\u00e4ne.<\/p><ul><li>T\u00fcw\u00fcni\u0148 \u00e7eltigi k\u00f6p ekeni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fd, pursat, ma\u00fd.<\/p><ul><li>H\u00e4lki galla\u00e7 alyp uludan demin, Ahmal, galman, bildi, geplejek \u00e7emin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>Di\u00fddi \u00ddagmyr o\u0148a gelende \u00e7emi: -- I\u015fli bar\u00fda\u0148yzmy, gezelenjemi?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eme","meaning":"<div><p>Bir zatdan pe\u00fddalanmaga, i\u015flem\u00e4ge we \u015f. m. gerek bolan amatly \u00fdagda\u00fd, ma\u00fd.<\/p><ul><li>Meni\u0148 duran \u00fderim erbet, ony g\u00f6term\u00e4ge \u00e7em\u00e4m \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emelemek","meaning":"<div><p>\u00c7emesine getirip, ta\u00fd\u00fdarlap go\u00fdmak, gabatlap h\u00e4zirlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7emelenmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmege synanmak, h\u00e4zirlenmek, hy\u00fdallanmak, k\u00fc\u00fdlenmek, ta\u00fd\u00fdarlanyp durmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me-de bolsa, ol bir zat di\u00fdmek\u00e7i bolup \u00e7emelendi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emele\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi etm\u00e4ge giri\u015fmek, bir zady amala a\u015fyrmaga synany\u015fmak.<\/p><ul><li>Her bir zada \u00e7emele\u015fmegi bilmese\u0148, i\u015f ba\u015faryp bolmajak ekeni. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emeli","meaning":"<div><p>1. O\u0148a\u00fdly, amatly.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u015fol aga\u00e7lardan bir gujagyny dolduryp getirdi-de, \u00e7emeli \u00fderde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Megerem, gerek, \u00e4htimal.<\/p><ul><li>K\u00e4n \u00fdyllap elden-ele ge\u00e7ip okalan bolara \u00e7emeli. <span>(N. Saryhonaw, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sygyr dogrudan-da gaty suwsan bolara \u00e7emeli. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Takmyn, t\u00f6wereginde.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7emen","meaning":"<div><p>1. Her d\u00fcrli g\u00fclli otlar g\u00f6geren \u00fder.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fcnmedi \u00f6zge janly-jemende, Gu\u015flar sa\u00fdrama\u00fdar g\u00fclde \u00e7emende. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Baglanan g\u00fcl dessesi.<\/p><ul><li>Gadam elini uzadyp, \u00fduwa\u015flyk bilen \u00e7emeni al\u00fdar. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>\u00c7ykdy ol gyz golda \u00e7emen g\u00fcl bilen. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emenlik","meaning":"<div><p>Otluk we g\u00fcll\u00fck \u00fderler.<\/p><ul><li>Dag \u00e7emenlikleri ajap \u00f6ri me\u00fddany bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4rler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><li>Irlandi\u00fdadaky \u00e7emenlikler d\u00fcrli g\u00fcller bilen basyrylyp oturan bolsa, Sibirde gar \u00fdagyp, buz do\u0148\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emenzar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fclzar.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7emesinde","meaning":"<div><p>Mukdarynda, \u00e7eninde, \u00e7akynda, gola\u00fdynda, t\u00f6wereginde.<\/p><ul><li>Ol otuz b\u00e4\u015f \u00fda\u015flar \u00e7emesindedi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emesiz","meaning":"<div><p>1. O\u0148a\u00fdsyz, amatsyz.<\/p><ul><li>Meni\u0148 duran \u00fderim \u00e7emesiz bir \u00fderdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7emesi bolmadyk, ukyby bolmadyk, taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>\u00c7emesiz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emmer","meaning":"<div><p>Howudy\u0148 m\u00e4k\u00e4m durmagy \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 garnyny\u0148 a\u015fagyndan alnyp da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>G\u00fcnde bir bolgusyz hokga \u00e7ykaryp \u00ab\u00c7emmer i\u015f\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, d\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6kerip\u00bb. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00e7\u00f6kerip, \u00e7emmer i\u015fme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7emmerlemek","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny\u0148 \u00e7emmerini \u00e7ekip da\u0148mak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7emmerlenmek","meaning":"<div><p>\u00c7emmer bilen da\u0148ylmak, \u00e7emmer \u00e7ekilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7emmerletmek","meaning":"<div><p>\u00c7emmerini da\u0148dyrmak, \u00e7emmer \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny saldyryp \u00e7emmerletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em\u00e7e","meaning":"<div><p>Suwuk \u00fda-da pytrap duran i\u00fdmiti i\u00fdmek \u00fc\u00e7in \u00fdasalan gural, ka\u015fyk, galam.<\/p><ul><li>Ol py\u00e7ak, \u00e7em\u00e7e berip, bizi\u0148 ha\u00fdal etm\u00e4n nahar i\u00fdmegimizi sorady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em\u00e7e-\u00e7anak","meaning":"<div><p>Gap-ga\u00e7lary\u0148 jemi.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fymyrady\u0148 nahar i\u00fden \u00e7em\u00e7e-\u00e7anaklaryny ga\u00fdnadyp \u00fduw! -- di\u00fdip a\u00fdtdym. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em\u00e7eg\u00f6l","meaning":"<div><p>Halyny\u0148, torbany\u0148 we \u015f. m. tutu\u015f gyrasyna salyn\u00fdan ownujak g\u00f6l.<\/p><ul><li>Torbany\u0148 \u00e7em\u00e7eg\u00f6li g\u00f6ni \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em\u00e7elemek","meaning":"<div><p>\u00c7em\u00e7e bilen almak, \u00e7em\u00e7e bilen alyp i\u00fdmek.<\/p><ul><li>\u00c7em\u00e7e bilen \u00fdygnany\u0148y \u00e7anaklap d\u00f6kme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7em\u00e7etorba","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite duldan asylyp, \u00e7em\u00e7e we \u015f. m. zatlar salyn\u00fdan torba.<\/p><ul><li>\u00c7em\u00e7etorba elini sokup \u00e7ykaran A\u00fdna sag elini gapdalynda gizl\u00e4p, Pele\u0148e azm urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7em\u00e7e torba gapb\u00f6w\u00fcrde garnyny g\u00e4berdip, iki elini gerip \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7en","meaning":"<div><p>1. G\u00fcman etmeklik, \u00e7ak.<\/p><ul><li>\u00ddoldaky \u00fdylpylda\u015f\u00fdan merjenler, ony wasp etm\u00e4ge \u00fdetmez her \u00e7enler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>Durdymyrady \u00e7en \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdarym\u00e7yk a\u00e7dy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Takmyn, takmynan.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> \u00e7enli.<\/p><ul><li>\u015eu \u00e7aka \u00e7en biz \u00fcms\u00fcm durduk, ema \u015fu g\u00fcn men onu\u0148 bilen g\u00fcrle\u015fm\u00e4ge ba\u015flaryn. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7en-\u00e7ak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 belli \u00e7\u00e4gi, serhedi, derejesi.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de hi\u00e7 \u00fderde mugt zady\u0148 \u00fdoklugyna menem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00f6ne edilmeli \u00e7ykdajyny\u0148 hem bir \u00e7eni-\u00e7aky bar ahyry! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 begenji \u00e7ende-\u00e7akda durmady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7endan","meaning":"<div><p>\u00c7endan-\u00fdarym, k\u00e4mahal, k\u00e4\u00fdarym, k\u00e4wagt, wagtal-wagtal.<\/p><ul><li>Hatda enesi \u00e7endan: -- Balam, indi sa\u0148a \u00f6\u00fdlenm\u00e4ge wagt \u00fdetipdir! -di\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7endan-\u00fdarym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7endan.<\/p><ul><li>\u00c7endan-\u00fdarym rusgat wagty gelip gider, sizi g\u00f6r\u00fcp. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Pozmalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7endena\u015fa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7akdana\u015fa.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7enemek","meaning":"<div><p>1. Ny\u015fana almak, gezemek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt le\u00fdtenant bir karabini alyp, biraz dikelibr\u00e4ge-de du\u015fmana tarap \u00e7enedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ululygyny, ki\u00e7iligini de\u0148\u00e4p g\u00f6rmek, de\u0148emek.<\/p><ul><li>Donu\u0148 uzynlygyny bo\u00fdu\u0148a \u00e7en\u00e4p g\u00f6rmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7enenmek","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00e7enemek.<\/p><ul><li>\u00c7enenenimden \u00f6rdek suwa urdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirmege hy\u00fdallanmak, synanmak, \u00e7emelenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ene\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148e \u00e7enemek, k\u00f6p bolup \u00e7enemek.<\/p><ul><li>Olar biri-birlerine \u00fdarag \u00e7ene\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7enlemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7en bilen kesgitlemek, \u00e7en etmek, \u00e7ak etmek, g\u00fcman etmek.<\/p><ul><li>Birini\u0148 \u00fda\u015fyny \u00e7enl\u00e4p a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7enemek.<\/p><ul><li>Ny\u015fanadan \u00e7enl\u00e4p, t\u00fcpe\u0148 atamda, Bir okum bo\u015f ge\u00e7mez, urup bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7enli","meaning":"<div><p>Bir \u00fder \u00fda-da \u00fdagda\u00fd bilen ikinji bir \u00fderi\u0148 \u00fda-da \u00fdagda\u00fdy\u0148 aralygyny we wagt m\u00f6\u00e7berini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>O\u0148a \u00e7enli g\u00f6zel gyzy\u0148 bo\u00fdda\u015fy, iki \u00e7\u00e4\u00fdnek demli \u00e7a\u00fdy getirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ensiz","meaning":"<div><p>1. \u00c7eni-\u00e7aky bolmadyk, \u00f6l\u00e7egsiz, \u00e7\u00e4ksiz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n, juda, halys.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ep","meaning":"<div><p>1. Sagy\u0148 gar\u015fylyk tarapy, bedeni\u0148 \u00fd\u00fcrek \u00fderle\u015fen tarapy, sol.<\/p><ul><li>Ol ga\u00fdy\u015f sumkasyny \u00e7ep eline aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Aman aga i\u00e7i sowgatly horjunyny \u00fdene \u00e7ep omzuna atdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dost d\u00e4l, du\u015fman, \u00fdagy.<\/p><ul><li>Olar biri-birleri bilen \u00e7ep bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7epbe","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fdagda\u00fdyny\u0148 amatsyz, ters tarapy, tersi.<\/p><ul><li>Emma, \u00fdazgyt \u00e7epbesine \u00f6wr\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 \u00e7epbesine A\u00fdna adatdan da\u015fary gurp geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7epbeke\u00fd","meaning":"<div><p>I\u015fi \u00e7ep eli bilen \u00fderine \u00fdetirmege endik eden (adam).<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z \u00e7epbeke\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7epbetew","meaning":"<div><p>Er\u015fi, argajy gyzyl, \u00fd\u00fczi sary we gara \u00e7yzmykly elde dokal\u00fdan \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Ba\u015fy \u00e7epbetew \u00e7abytly, orta \u00fda\u015flarynda, etli-ganly bir a\u00fdal i\u015fikden girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7epbetew don.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7epek","meaning":"<div><p>Galy\u0148 teletinden \u00fda-da sana\u00e7dan we \u015f. m. syrdalyp, di\u0148e dabany\u0148 a\u015fagyny \u00fdap\u00fdan, \u00fcsti a\u00e7yk, bagjykly, tomsuna ge\u00fdil\u00fd\u00e4n a\u00fdakgap, \u00fdelken.<\/p><ul><li>\u00c4dik gonjy \u00fdalpyldap, \u00f6m\u00fcr g\u00f6rm\u00e4ndir \u00e7epek. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar billerini \u00fd\u00fcp bilen gu\u015fap, a\u00fdaklaryna \u00e7epek \u00e7ek\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eper","meaning":"<div><p>1. \u00d6z i\u015fine \u00f6kde, bir i\u015fi nepis \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n, ussat.<\/p><ul><li>Her hili \u00e7eper adamlar bar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Lap etdigi\u0148 d\u00e4ldir, bir ajap \u00fderdir, obamyzy\u0148 gelin-gyzy \u00e7eperdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6kdelik bilen edilen, ussatlyk bilen gowy edilen, \u00f6r\u00e4n o\u0148at, nepis.<\/p><ul><li>\u00c7eper edilen i\u015f \u00e7eper salnan nagy\u015f.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sungat i\u015fine degi\u015fli bolan.<\/p><\/div><div><p>4. Hakykaty obrazly be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n, obrazly, t\u00e4sirli.<\/p><ul><li>Ol \u00e7eper edebi\u00fdat kitaplary-da okamagy s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n adamdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7eper s\u00f6zleri \u00e7\u00f6pl\u00e4p, n\u00e4zik sa\u00fdra\u00fdar dilim. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdratyn hem \u015fahyr\u00e7ylyk talantyna e\u00fde bolan k\u00e4bir eneler k\u00f6p sanly \u00e7eper h\u00fcwd\u00fcler d\u00f6redipdirler. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eperlik","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi \u00e7eper \u00fderine \u00fdetirijilik, nepis i\u015f edijilik, \u00e7eper\u00e7ilik, ussatlyk.<\/p><ul><li>Myralyny\u0148 jogaby Soltans\u00f6\u00fdne ynjyly bolup e\u015fidilse-de, onu\u0148 s\u00f6z ur\u015fy, gepe \u00e7eperligi, dilewarlygy o\u0148a \u00fdarapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hakykaty obrazly be\u00fdan edijilik, obrazlylyk, t\u00e4sirlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7eper\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7eperlik.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elini\u0148 \u00e7eper\u00e7iligine n\u00e4me di\u00fdjek! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7epiksi","meaning":"<div><p>Da\u00fdaw d\u00e4l, in\u00e7eden gelen ki\u00e7ijik, hor we gow\u015fak (adam hakynda).<\/p><ul><li>Orta bo\u00fdly, sary\u00fdagyz \u00e7epiksi a\u00fdalyna Sona \u00abhan\u00bb di\u00fdip at berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ep\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> Sy\u00fdasy radikal be\u00fdlekilere garanda has radikal (radikal we rewol\u00fdusion parti\u00fda \u00e7lenlerini\u0148 d\u00e4p bo\u00fdun\u00e7a parlement zalyny\u0148 \u00e7ep gapdalyndaky orunlarda otur\u00fdandyklary seb\u00e4pli \u00fd\u00fcze \u00e7ykan).<\/p><ul><li>Parlementi\u0148 \u00e7ep\u00e7i fraksi\u00fdalary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ep\u00e7ile\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Sy\u00fdasy termin<\/span> \u00c7ep\u00e7ileri\u0148 alyp bar\u00fdan sy\u00fdasaty.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7erim","meaning":"<div><p>I\u015flenen \u00fduka deri, ga\u00fdy\u015f, teletin.<\/p><ul><li>\u00c7erimden tikilen a\u00fdakgap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7erim\u00e7i","meaning":"<div><p>Derini i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak h\u00fcn\u00e4ri, senedi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7erkez","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n, sazaga me\u0148ze\u015f gyrymsy \u00f6s\u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>I\u015fiklere basylan ojar, sazak-\u00e7erkezlerden oglanlar goltuklap alyp, ylgap \u00f6\u00fde gir\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ermek","meaning":"<div><p>Balagy\u0148 u\u00e7gury, rezin \u00f6t\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00fderi, bile da\u0148yl\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Sapan\u00e7any \u00e7\u00e4kmenini\u0148 i\u00e7inden \u00e7ermegine gysdyryp, tamdan da\u015faryk \u00e7ykdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ermeklik","meaning":"<div><p>1. Bili\u0148 \u00e7ermek \u00fda-da gu\u015fak baglan\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 i\u0148 \u00e7u\u0148 \u00fderi \u00e7ermekligi\u0148den bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Balaga \u00e7ermek eder \u00fdaly b\u00f6lek mata.<\/p><ul><li>\u00c7ermeklik mata.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ermemek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148 \u00fde\u0148ini \u00fda-da balagy\u0148 agzyny tersligine d\u00fc\u00fdrl\u00e4p \u00e7yzgamak.<\/p><ul><li>Kimse goluny \u00e7erm\u00e4p, gapyda odun a\u00fdyr\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>G\u00f6g\u00fcmtil k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fde\u0148lerini \u00e7erm\u00e4p, tirseginden be\u00fdl\u00e4k ge\u00e7iripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Epl\u00e4p a\u00e7mak, serpmek.<\/p><ul><li>Jemende \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 gam\u015fyny sypyrdy, durluklaryny \u00e7ermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ermenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fde\u0148i\u0148i \u00e7ermemek, ge\u00fdimi\u0148 \u00fde\u0148i\u0148i \u00fda-da balagy\u0148 agzyny \u00e7ermemek, \u00e7yzganmak.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fde\u0148ini \u00e7ermen, bolmasa hapalarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ermetmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fde\u0148ini \u00fda-da balagy\u0148 agzyny \u00e7yzgatmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148 hapa bolsa, \u00fde\u0148i\u0148i \u00e7ermet!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7erme\u015fmek","meaning":"<div><p>Hemm\u00e4\u0148 bilelikde \u00e7ermemek, \u00e7yzga\u015fmak.<\/p><ul><li>Ellerini \u00e7erme\u015fip, i\u015fe giri\u015fdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7erreltmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fdjertmek (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Ol Kotl\u00fdarowa g\u00f6zlerini \u00e7erreldip seretdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7errik","meaning":"<div><p>1. Bot. \u00c7\u00f6lde bit\u00fd\u00e4n z\u00e4herli ot.<\/p><ul><li>\u00c7errik i\u00fden go\u00fdun \u00fdaly p\u00f6kgermek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol otdan d\u00f6re\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><ul><li>\u00c7errik bolsa, ertire beri \u00e7ykarmyka?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7et","meaning":"<div><p>1. Bir tarap, gyra.<\/p><ul><li>Ata \u00fdygnakda bir \u00e7etde oturdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 bir gyrasy, ujy.<\/p><ul><li>Gurt garty\u0148 \u00fdassygyny\u0148 a\u015fagynda petdelenip \u00fdatan pulu\u0148 bir \u00e7eti g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u015fary, keseki.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7etber","meaning":"<div><p>Bir kirbenk\u00e4ni\u0148 d\u00f6rtden bir b\u00f6legi, \u00fd\u00fcz grama de\u0148 bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>H\u00e4, boldy, iki \u00e7etber \u00e7a\u00fd berse\u0148 bolar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7eti","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n, \u00e7erkeze me\u0148ze\u015f gyrymsy \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00c7erkez, \u00e7etini\u0148 ornuny indi tut\u00fdar \u00fd\u00fcpek pagta. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etik","meaning":"<div><p>J\u00fc\u00fdjeleri\u0148 a\u00fdagyna bellik \u00fc\u00e7in da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcpjagaz.<\/p><ul><li>J\u00fc\u00fdj\u00e4ni\u0148 a\u00fdagyna \u00e7etik bagladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etin","meaning":"<div><p>A\u0148sat d\u00e4l, kyn, agyr.<\/p><ul><li>Bilmek \u00e7etin, onu\u0148 n\u00e4\u00e7e \u00fda\u015fy bar. <span>(Ata Salyh, Lirika we Satira)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etinle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Has \u00e7etin etmek, kynla\u015fdyrmak, agyrla\u015fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7etinle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7etin bolmak, kynla\u015fmak, agyrla\u015fmak.<\/p><ul><li>I\u015fler gitdigi\u00e7e \u00e7etinle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etinlik","meaning":"<div><p>Agyr \u00fdagda\u00fd, a\u0148sat d\u00e4llik, kyn\u00e7ylyk, agyrlyk.<\/p><ul><li>\u00c7etinlik bilen d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmek.<\/li><li>\u00c7etinlik bilen hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etki","meaning":"<div><p>\u00c7etde duran, \u00e7et tarapky, bir \u00e7etd\u00e4ki, gyradaky.<\/p><ul><li>Ogulbeg i\u0148 \u00e7etki owadan g\u00fcl agajyny\u0148 \u00fdanynda a\u00fdak \u00e7ekdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdat\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Bir gyra \u00e7ykarmak, k\u00f6p\u00e7\u00fclikden sa\u00fdlamak, a\u00fdyrmak, gyraklatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7etle\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir gyra \u00e7ekilmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclikden sa\u00fdlanmak; a\u00fdrylmak, gyraklanmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6zi gitdigi\u00e7e i\u015fden \u00e7etle\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etrek","meaning":"<div><p>Patrak edilende a\u00e7ylman galan mekgej\u00f6weni\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Etmek\u00e7idim patrak, boldy bary \u00e7etrek. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etremek","meaning":"<div><p>1. Mekgej\u00f6wen gowrulanda patrak bolman a\u00e7ylman galmak, \u00e7etrek bolmak.<\/p><ul><li>Patragymyz gowy bolmady, k\u00f6p\u00fcsi \u00e7etredi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Janlanyp, t\u00e4zeden gol \u00e7ykaryp, g\u00f6gerip ba\u015flamak (\u00f6s\u00fcmlik hakynda).<\/p><ul><li>Howa \u00e7igr\u00e4p ba\u015flandan so\u0148, gawun, garpyz t\u00e4zeden \u00e7etr\u00e4p ba\u015fla\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7etre\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdarda \u00e7etremek, bilelikde \u00e7etremek.<\/p><ul><li>Gurap ba\u015flan ekinler \u00e7etre\u015fip ba\u015flandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fde","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdn\u00fcp girip duran, \u00fdazylyp-b\u00fcz\u00fclip bil\u00fd\u00e4n, eplense-de d\u00f6w\u00fclme\u00fd\u00e4n, ma\u00fdy\u015fgak.<\/p><ul><li>Uzyn \u00e7e\u00fde \u015fahalary a\u015fak egilip sallany\u015fyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015farja\u0148lyk bilen h\u00f6tdesinden gelip bil\u00fd\u00e4n, ba\u015farnykly, berk.<\/p><ul><li>Hatarda duranlary\u0148 hemmesini\u0148 edil \u015fu gyz \u00fdaly sagdyn, \u00e7e\u00fde, ukyply bolasy gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdelik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdn\u00fcp girip durujylyk, eplense-de d\u00f6w\u00fclmezlik, \u00fdazylyp- b\u00fcz\u00fclip bilijilik, ma\u00fdy\u015fgaklyk.<\/p><ul><li>So\u0148a g\u00f6r\u00e4-de, o\u0148urgalylyk \u00e4hli bedene m\u00e4k\u00e4m s\u00f6\u00fdeg bolup, ony \u00e7e\u00fdelikden mahrum etme\u00fd\u00e4r. <span>(W. F. \u015eala\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdnelmek","meaning":"<div><p>1. Agza salnyp owradylmak, ownydylmak, mynjyradylmak.<\/p><ul><li>A\u0148satlyk bilen \u00e7e\u00fdnelmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mazaly degilmek, her hili s\u00f6z a\u00fddylyp horlanmak.<\/p><ul><li>Birsyhly \u00e7e\u00fdnelip durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdnem","meaning":"<div><p>I\u00fdil\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 \u00e7e\u00fdnelmek derejesi, \u00e7e\u00fdneli\u015f h\u00e4si\u00fdeti \u00e7e\u00fdnelmek m\u00fcmkin\u00e7iligi.<\/p><ul><li>Eti\u0148 \u00e7e\u00fdnemini \u00fdetirip i\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdnemek","meaning":"<div><p>1. Agza salyp b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, owratmak, ownutmak.<\/p><ul><li>Atlar bol samany nebsew\u00fcrlik bilen \u00e7e\u00fdnediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Mazaly degmek, a\u00fdtjagyny a\u00fddyp horlamak.<\/p><ul><li>Na\u00e7alnigini n\u00e4\u00e7e \u00e7e\u00fdn\u00e4si gelse-de, ebete\u00fdini tapman kanagatlandy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdnetmek","meaning":"<div><p>1. Di\u015fledip za\u00fdalatmak, di\u015fletmek.<\/p><ul><li>Ol goluny inere \u00e7e\u00fdnedipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fcrli bahanalar bilen birine degdirmek, horlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u00fdne\u015fmek","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup dowamly \u00e7e\u00fdn\u00e4p oturmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148i \u00e7e\u00fdnemek, biri-biri\u0148i di\u015flemek.<\/p><ul><li>Gurt bilen \u00e7e\u00fdne\u015fip d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tdi, \u00c7\u00f6llerde \u00f6z\u00fcni \u015fa hasaplardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148e di\u00fdjegi\u0148i di\u00fdmek, mazaly degmek, k\u00e4\u00fdi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148k","meaning":"<div><p>Aga\u00e7 gaplary\u0148 d\u00f6wlen, \u00e7at a\u00e7an \u00fderine demirden edil\u00fd\u00e4n \u00fdama, berklik.<\/p><ul><li>\u00c7anagy \u00e7e\u0148k bilen berkitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148klemek","meaning":"<div><p>D\u00f6wlen, ja\u00fdryk atan, \u00e7at a\u00e7an aga\u00e7 gaba \u00e7e\u0148k urmak, \u00e7e\u0148k urup berkitmek.<\/p><ul><li>\u00c7anagy \u00e7e\u0148klemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148klenmek","meaning":"<div><p>\u00c7e\u0148k urulmak, \u00e7e\u0148k bilen berkidilmek.<\/p><ul><li>\u00c7e\u0148klenen \u00e7anak.<\/li><li>\u00c7at a\u00e7an okaralar \u00e7e\u0148klendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148kletmek","meaning":"<div><p>\u00c7e\u0148k urdurmak, \u00e7e\u0148k urduryp berkitdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7anagy \u00e7e\u0148kletmek.<\/li><li>\u00c7\u00e4\u00fdnegi\u0148 j\u00fcr\u00fcndigini \u00e7e\u0148kletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148kle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00c7e\u0148kl\u00e4p \u00e7ykmak, hemmesini \u00e7e\u0148klemek.<\/p><ul><li>Ussa \u00e7anaklary \u00e7e\u0148kle\u015fdiripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148\u0148ek","meaning":"<div><p>1. Ujy ga\u0148yr\u00e7ak ildirgi\u00e7, ilgen\u00e7ek.<\/p><ul><li>Gu\u00fda ga\u00e7an bedr\u00e4ni \u00e7e\u0148\u0148ek bilen \u00e7ykardylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Balyk tutul\u00fdan \u00fd\u00f6rite gural, garbak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00e7e\u0148\u0148ek bilen balyk tutmaga gid\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u0148\u0148el","meaning":"<div><p>1. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Penje, gysym.<\/p><\/div><div><p>2. Bir penje m\u00f6\u00e7berind\u00e4ki \u00f6l\u00e7eg, zat.<\/p><ul><li>Ba\u015f tehnolog da\u015fy\u0148 \u00fdanyna geler, bir \u00e7e\u0148\u0148el \u00fdapragy eline alar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7e\u015fme","meaning":"<div><p>1. \u00dderi\u0148 a\u015fagyndan \u00f6zi syzyp \u00e7yk\u00fdan suw, bulak.<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fme suwy oklaw \u00fdaly okgunly ak\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u015earlap \u00e7e\u015fmeleri\u0148, k\u00f6l\u00fc\u0148-\u00e7a\u00fdlary\u0148, Du\u00fddansyz ge\u00e7erdi g\u00fcn\u00fc\u0148-a\u00fdlary\u0148. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 ba\u015flangyjy, bir zady\u0148 emele gel\u00fd\u00e4n, \u00f6n\u00fd\u00e4n \u00fderi, esasy.<\/p><ul><li>Ylmy-pedagogik barlagy\u0148 \u00e7e\u015fmeleri we metodlary. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddazuw \u00fdadyg\u00e4rlikleri, dokumentler, taryhy \u00e7e\u015fmeleri g\u00f6zden ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ylmy-barlag i\u015fini\u0148 \u00e7e\u015fmeleri.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ig","meaning":"<div><p>1. \u00ddeterlik gowrulmadyk, \u00fdeterlik ga\u00fdnadylmadyk, bi\u015fmedik (et we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Nahary\u0148 eti \u00e7ig eken.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bi\u015fip \u00fdeti\u015fmedik, g\u00f6k (g\u00f6k \u00f6n\u00fcm, miwe hakynda).<\/p><ul><li>\u015eu garpyzlary\u0148 \u00fdekeje \u00e7igi hem \u00fdokdur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gutarnykly bolmadyk, ta\u00fd\u00fdar d\u00e4l, doly i\u015flenmedik (\u00f6n\u00fcm, mal hakynda).<\/p><ul><li>Senagatymyza \u00e7ig mallar ber\u00fdaris. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzyn)<\/span><\/li><li>Da\u015f\u00fdar \u00e7ig maly ol senagata, Hem senagat malyn \u00e7ek\u00fd\u00e4r ilata. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ig-\u00e7ar\u015fy","meaning":"<div><p>Gowy bi\u015fmedik, \u00fdeterlikli bi\u015fmedik, \u00fdarysy bi\u015fip, \u00fdarysy bi\u015fmedik (nahar we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7igdirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7igi\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7igildem","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> D\u00fc\u00fdbi sogan g\u00f6rn\u00fc\u015fli, owadan gyzyl g\u00fclli me\u00fddan oty.<\/p><ul><li>Ol A\u00fdna bilen \u00e7igildem gazmaga gidenini g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7irdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7igildemleri\u0148 al-elwan g\u00fcllerine seredip bar\u00fdarys. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7igi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddigidi\u0148 g\u00f6wni \u00fd\u00fcpekdir, berk \u00e7igilse \u00e7\u00f6z\u00fclmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Botinkamy\u0148 bagy \u00e7iglipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igin","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148, \u00fd\u00fcpl\u00fcgi\u0148 bula\u015fyk, \u00e7yl\u015fyrymly da\u0148lan d\u00fcwni.<\/p><ul><li>\u00c7igin d\u00fc\u015fen sapak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7iginlek","meaning":"<div><p>\u00c7igin \u00fdogyn, eginlek (adam hakynda).<\/p><ul><li>Ol \u00e7iginlek bir \u00fdigitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7iginli","meaning":"<div><p>\u00c7igni bar bolan, \u00e7igin emele gelen, \u00e7igin baglanan, d\u00fcw\u00fcnli.<\/p><ul><li>\u00c7iginli \u00fd\u00fcp. \u00c7iginli gu\u015fak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igit","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 miwesini\u0148 d\u00e4nesini (gawun, garpyz, g\u00fcnebakar, pagta we \u015f. m. \u00f6s\u00fcmlikler hakynda).<\/p><ul><li>Her \u00e7igitden \u00fd\u00fczl\u00e4p goza \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4r, otap, d\u00f6k\u00fcn d\u00f6k\u00fcp, suwa \u00fdakanda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igitlemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7igidi \u00e7akyp, ma\u0148zyny i\u00fdmek, ma\u0148zyny gabygyndan arassalamak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 kimisi nas t\u00fc\u00fdk\u00fcr\u00fd\u00e4r, kimisi \u00e7igit \u00e7igitle\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pagtany \u00e7igidinden arassalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7igitletmek","meaning":"<div><p>\u00c7igitlem\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek, \u00e7igidini aldyrmak.<\/p><ul><li>Pagta \u00e7igitletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igitle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7igitlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde \u00e7igitlemek.<\/p><ul><li>\u00c7igit \u00e7igitle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igi\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 we \u015f. m. ujuna \u00e7igin d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00e7igin etmek, \u00e7igin baglamak, birn\u00e4\u00e7e \u00fd\u00fcpi we \u015f. m. biri-birine \u00e7igmek, da\u0148mak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp\u00fc\u0148 bir ujuny \u00e7igi\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. A\u00e7ylmaz \u00fdaly \u00e7igin d\u00fc\u015f\u00fcp da\u0148ylmak, \u00e7igin bolmak.<\/p><ul><li>Sapagy\u0148 ujy \u00e7ig\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditile\u015fmek, berki\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcregind\u00e4ki g\u00f6r\u00fc\u015fmezlik ni\u00fdeti has beter \u00e7igi\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7iglik","meaning":"<div><p>1. Bi\u015fen d\u00e4llik, horalyk, g\u00f6kl\u00fck.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gepi\u0148, bir g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 manysyna, mazmunyna gow\u015fak, \u00fdaramaz d\u00fc\u015f\u00fcnmeklik \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Siz g\u00f6wn\u00fc\u0148izde \u00e7iglik galdyrma\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igmek","meaning":"<div><p>\u00c7iginl\u00e4p d\u00fcwmek, \u00e7igin salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7igrek","meaning":"<div><p>1. Ertirlerine \u00fda-da ag\u015famlaryna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fde\u0148iljek sowuk, \u00e7alaja a\u00fdaz.<\/p><ul><li>Howa \u00e7igrekdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>G\u00fcndiz g\u00fcn\u00fc\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f nury \u00fdansa-da. Gijesine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r azyjyk \u00e7igrek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6plen\u00e7 sowuklamakdan emele gel\u00fd\u00e4n \u00e7aga keseli.<\/p><ul><li>\u00c7igrek degen ellerini olar \u00e7endan owkala\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igreklemek","meaning":"<div><p>1. Howa azrak sowap ugramak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dde\u0148iljek sowuk kakmak, \u00e7alaja sowuklap n\u00e4ho\u015flamak (esasan \u00e7aga barada).<\/p><ul><li>Ol \u00e7aga \u00e7igrekl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igrekletmek","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148iljek sowuk kakdyrmak, sowuk urduryp n\u00e4ho\u015flatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany \u00e7igrekledipsi\u0148iz!<\/li><li>\u00c7agany\u0148 ugruna seretm\u00e4n \u00e7igrekletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7igremek","meaning":"<div><p>Howa sowap ba\u015flamak, a\u00fdaz d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ag\u015famlaryna howa \u00e7igre\u00fd\u00e4r.<\/li><li>G\u00fc\u00fdz d\u00fc\u015fenden so\u0148, howa \u00e7igr\u00e4p ba\u015flar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ikge","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 iki gyrasy.<\/p><ul><li>A\u00fdratyn hem Myradaly agany\u0148 mawumtyk g\u00f6zlerini\u0148 \u00e7ikgelerinden hem g\u00f6rnen \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ikjerilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ikjermek.<\/p><ul><li>G\u00fcljahan onu\u0148 \u00f6z\u00fcne gara\u00fd\u015fyndan, \u00e7ikjerilip sorag ber\u015finden \u00e4ti\u00fda\u00e7 etdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ikjeri\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00e7ikjerip durmak, bilelikde \u00e7ikjermek.<\/p><ul><li>Oglanjyklar \u00e7ikjeri\u015fip durdular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ikjermek","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne ha\u00fdbat atmak.<\/p><ul><li>Hamala di\u00fdersi\u0148, men ondan gork\u00fdan \u00fdaly, g\u00f6zjagazlaryny alardyp, meni\u0148 \u00fcst\u00fcme \u00e7ikjeren bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwumsyzlyk edip, \u00f6\u0148e d\u00fc\u015fmek, hondan b\u00e4rsi bolmak, gopbamsyramak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ikjerip, g\u00f6r\u00fcnmesiz \u00fderde g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7il","meaning":"<div><p>Ekin me\u00fddanlarynda peli\u0148 gyrasyna \u00e7ekil\u00fd\u00e4n uzap giden be\u00fdiklik, \u00e7\u00e4k.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi pilini egnine atyp, \u00e7ili\u0148 \u00fcsti bilen bulara baka ga\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Ujy egri ta\u00fdak bilen s\u00fc\u0148k urlup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun we \u015fol togalak s\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y-\u00fda\u0148ylar hem \u00fdigit \u00e7ykan oglanlar, jahyllar \u00e7ilik o\u00fdnardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilim","meaning":"<div><p>1. \u00c7ekil\u00fd\u00e4n temm\u00e4ki, papiros we \u015f. m. zatlar.<\/p><ul><li>Kesellini\u0148 \u00fdanynda \u00e7ilim \u00e7ekmek bolmaz. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>So\u0148ra kisesinden \u00e7ilim \u00e7ykaryp: -- \u00c7eki\u0148! -- di\u00fdip, Gurban Durda uzatdy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Temm\u00e4ki \u00e7ekil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite gural.<\/p><ul><li>Ullakan \u00e7ilim elden-ele ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilimhor","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ilimke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilimke\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7ilim \u00e7ek\u00fd\u00e4n adam, \u00e7ilimi \u00fcr\u00e7 edip \u00e7ekmegi endik edinen adam.<\/p><ul><li>\u00c7ilimke\u015fi\u0148 hem i\u00e7i \u00fdanar, hem da\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilimke\u015flik","meaning":"<div><p>\u00c7ilimke\u015f bolmaklyk, \u00e7ilimi k\u00f6p \u00e7ekijilik.<\/p><ul><li>\u00c7ilimke\u015flikden hem bir k\u00e4r bolarmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilimle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri bilen \u00e7ilim \u00e7eki\u015fmek, \u00e7ilim \u00e7eki\u015fip dyn\u00e7 almak.<\/p><ul><li>\u00ddolly, hany bir \u00e7ilimle\u015feli!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ilimsaz","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> A\u00fdlap \u00fd\u00f6rite \u00e7ilim \u00e7ekdir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ille","meaning":"<div><p>Belli bir mukdardaky saralan \u00fd\u00fcpek, kelep \u00fd\u00fcpek.<\/p><ul><li>Bakja\u0148yzdan baka\u00fdyn, Ballar bolup aka\u00fdyn, Sa\u00e7ym \u00e7ill\u00e4n \u00fd\u00fcpegi, Dutary\u0148a daka\u00fdyn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7il\u015firme","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> T\u00fcrkmen g\u00f6re\u015finde gar\u015fyda\u015fy\u0148y \u00fdykmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n emeli\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>G\u00f6re\u015filende \u00e7il\u015firme.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7il\u015firmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irmek, indirmek.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaklaryny \u00e7il\u015firip, traktory\u0148 k\u00f6legesinde \u00e7a\u00fd i\u00e7ip otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Sport termini<\/span> \u00c7il\u015firme emelini salmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7in","meaning":"<div><p>1. Gulluk derejesi, wepize.<\/p><ul><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 di\u00fdersi\u0148, komissar \u015fe\u00fdle bir \u00e7in bolup, ondan \u00fdokary \u00e7in d\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00fdokmu\u015f! <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Pagon.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7intgemek","meaning":"<div><p>Sorap anygyna \u00fdetjek bolmak, i\u0148 ownuk zatlary hem biljek bolup ga\u00fdta-ga\u00fdta soramak.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi bu hakda mundan artyk gep \u00e7intgemegi islemedi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 eden i\u015flerini birin-birin \u00e7intg\u00e4p barla\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7intgetmek","meaning":"<div><p>Sorap anygyna \u00fdetdirmek, i\u0148 ownuk zatlaryna \u00e7enli ga\u00fdta-ga\u00fdta soradyp bildirmek.<\/p><ul><li>\u015eol bir mesel\u00e4ni \u00e7intgedip oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irk","meaning":"<div><p>1. Kir, hapa, \u00fdoku\u015fan gara.<\/p><ul><li>E\u015figini\u0148 bir \u00fderine hem \u00e7irk degm\u00e4ndir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet pikir, n\u00e4dogry d\u00fc\u015f\u00fcnje.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde \u00e7irk \u00fdoguny a\u0148lany \u00fc\u00e7in, Artyk ony ondan artyk \u00e7e\u00fdnem\u00e4n dymdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irke\u00fd","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00ddaz \u00fda\u00fdlarynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00e7ybyndan hem ki\u00e7ijik ganatly m\u00f6jejik.<\/p><ul><li>Ownujak \u00e7irke\u00fdler, kebelejikler elektrik \u00e7yrasyny\u0148 da\u015fynda ga\u00fdmala\u015f\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bu gyzjagaz \u00e7irke\u00fd jy\u0148\u0148yldysy \u00fdaly ses bilen onu\u0148 gulagyna jibirde\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irkin","meaning":"<div><p>A\u00fdylgan\u00e7, \u00fdakymsyz, gorkuly (ses hakynda).<\/p><ul><li>M\u00e4hrijemal gorkup \u00e7irkin gygyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bu gezek has hem \u00e7irkin ses bilen gygyrdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ejizl\u00e4p e\u00fdmen\u00e7 bir \u00e7irkin ses etdi, \u00dde\u0148sesinden na\u00fdza \u00e7\u00fcmende pisi\u0148. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irkizilmek","meaning":"<div><p>\u00ddaga daglanmak, oda tutulyp \u00fdakylmak, \u00fdanla \u00e7abradyp \u00fct\u00fclmek, arassalanmak (et, deri, hamy\u0148 t\u00fc\u00fdi, \u00fdelegi hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddaga et \u00e7irkizildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irkizmek","meaning":"<div><p>\u00ddaga daglamak; oda, \u00fdanla tutup, hamy\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki t\u00fc\u00fd\u00fcni, \u00fdelegini \u00fdakmak, \u00fdanla \u00e7abradyp arassalamak.<\/p><ul><li>Kelleba\u015fa\u00fdagy oda \u00e7irkizmek.<\/li><li>Dogralan eti \u00fdaga \u00e7irkizmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irkiztmek","meaning":"<div><p>\u00ddaga daglatmak; oda, \u00fdanla tutdyryp, hamy\u0148 we \u015f. m. \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki t\u00fc\u00fd\u00fcni, \u00fdelegini \u00fdakdyrmak, \u00fdalynla \u00e7abradyp arassaltmak.<\/p><ul><li>Gowka etmek \u00fc\u00e7in \u00fdolnan derini \u00e7irkiztmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irkli","meaning":"<div><p>1. Hapa degen, gara \u00fdoku\u015fan, kirli.<\/p><ul><li>\u00c7irkli ge\u00fdim ge\u00fdjek d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet pikirli, n\u00e4dogry d\u00fc\u015f\u00fcnjeli.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcregi \u00e7irkli bolmasa e\u00fd\u00fd\u00e4m gelerdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irtdirmek","meaning":"<div><p>\u00dditi \u00fdarag bilen s\u00e4hel\u00e7e dildirmek \u00e7alaja kesdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7irtilmek","meaning":"<div><p>\u00dditi \u00fdarag bilen s\u00e4hel\u00e7e dilinmek, \u00e7alaja kesilmek.<\/p><ul><li>Gan almak maksady bilen \u00e7irtilmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7irtmek","meaning":"<div><p>Ki\u00e7ijik gu\u015flary tutmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n hepbigi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Okad\u00fdan oglanlaryny\u0148 birine \u00e7irtmek, birine hem hepbik \u00fdasap ber\u00fd\u00e4n eken. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7is\u0148emek","meaning":"<div><p>Ma\u00fddalap ownujak p\u00fcrk\u00fcp \u00fdagmak (\u00fdagy\u015f hakynda).<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 A\u00fdsyzlygyny\u0148 \u00fcstesine howa bulutdy hem \u00fcm\u00fcrlidi we \u00fdum\u015faklyk bilen \u00e7is\u0148e\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddagy\u015f \u00e7is\u0148\u00e4p durdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7is\u0148i","meaning":"<div><p>Ownuk p\u00fcrk\u00fcp \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f, ma\u00fddalap p\u00fcrk\u00fd\u00e4n ygal.<\/p><ul><li>Olar \u00e7is\u0148i d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n \u00fderde diwara \u00fdaplanyp oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7it","meaning":"<div><p>G\u00fclli \u00fdukajyk nah mata.<\/p><ul><li>Owadan \u00e7itden tikilen temm\u00e4ki haltasy bilen birlikde, eplenen k\u00f6ne gazet \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itdirmek","meaning":"<div><p>\u00c7itim etdirmek, \u00e7itim kesdirmek.<\/p><ul><li>Halyny\u0148 gyrasyny \u00f6kde adama \u00e7itdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itenek","meaning":"<div><p>1. Salkymdan a\u00fdryl\u00fdan d\u00f6rt-b\u00e4\u015f \u00fcz\u00fcm d\u00e4nesinden ybarat \u00fcz\u00fcm tir\u015fesi, tilisge.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmi\u0148 bir \u00e7itenegini hem za\u00fdalamarys.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4bir aga\u00e7lary\u0148 da\u015fyndaky ownuk tikenli \u00f6s\u00fcntgi.<\/p><ul><li>Bu agajy\u0148 da\u015fyny tutu\u015f \u00e7itenek b\u00fcr\u00e4p alypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itibermek","meaning":"<div><p>\u00c7itip ba\u015flamak, \u00e7itip oturmak, dokabermek.<\/p><ul><li>Gelinler, ol \u00fd\u00fcp \u00fdaramasa, alyp \u015fu \u00fd\u00fcp bilen \u00e7itiberi\u0148! -- di\u00fdip, \u00fd\u00fcp beri\u015fdirip \u00fd\u00f6ren eken. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itik","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Arka, garna basyl\u00fdan gyzgyn \u00fdaragy\u0148 yzy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 arkasyndaky \u00e7itigi\u0148 yzy bitm\u00e4ndir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itiklemek","meaning":"<div><p>Gyzgyn orak bilen \u00e7itik basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7itilmek","meaning":"<div><p>\u00c7itilen bolmak, \u00e7itim edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7itim","meaning":"<div><p>Haly dokalanda eri\u015fden \u00fd\u00fcp ge\u00e7irilip kesil\u00fd\u00e4n bir kesim.<\/p><ul><li>D\u00f6rt \u00fd\u00fcz m\u00fc\u0148 \u00e7itim bar her metrinde. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>T\u00e4 da\u0148 atandan G\u00fcn batana \u00e7enli haly \u00e7itim bilen hars urardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7iti\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7itim edi\u015fmek, \u00e7itm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, doka\u015fmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna \u015eekere haly \u00e7iti\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itme","meaning":"<div><p>\u00c7itilip dokalan, \u00e7itilip edilen (torba, \u00e7uwal we \u015f. m. zatlar).<\/p><ul><li>Melemtil ak \u00fdanaga\u00e7ly, \u00e7itme d\u00fc\u015fek\u00e7eler bilen \u00f6rt\u00fclgi gi\u0148 basgan\u00e7aklar gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itmek","meaning":"<div><p>\u00c7itim etmek, \u00e7itim \u00e7itip dokamak.<\/p><ul><li>Ol ikisi dulda dokma \u00e7it\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Haly \u00e7itmek \u00fdaly el h\u00fcn\u00e4ri i\u015flerini \u00f6wredip ba\u015flamagy bilen o\u0148a edepli bolmak terbi\u00fdesini-de berip ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7itnik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7itik2.<\/p><ul><li>Ellerini\u0148 ikisi-de gyzyl \u00e7itnik bilen suwulan \u00fdalydy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u0148erilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7i\u0148ermek.<\/p><ul><li>Artyk A\u015fyra \u00e7i\u0148erildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aman po\u015f\u00e7y o\u0148a \u00e7i\u0148erilip seretdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Kakasy hem ogluny\u0148 bolup gel\u015fine \u00e7i\u0148erilip seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u0148eri\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00e7i\u0148ermek, dykgat bilen seredi\u015fmek, ge\u0148irgenip seredi\u015fmek.<\/p><ul><li>Olar biri-birine \u00e7i\u0148eri\u015fip seretdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u0148ermek","meaning":"<div><p>Dykgat bilen seretmek, \u00fcns berip garamak, ge\u0148irgenip garamak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdolda\u015fyna \u00e7i\u0148erip seretdi.<\/li><li>Birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7i\u0148erip seretmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u0148rik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gant almak \u00fc\u00e7in \u00e4kil\u00fd\u00e4n tropiki \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00c7i\u0148rik \u015fekerini ulanmaklyk \u00fda\u00fdrap ugrapdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015f","meaning":"<div><p>1. Ujy \u00fditi gural (ta\u00fdak, demir we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Bir \u00fdere bar\u00fdan\u00e7a\u0148, agar s\u00fc\u00fdegi\u0148, Bik\u00e4r durmaz eli\u0148 bilen a\u00fdagy\u0148, Pe\u00fddasy \u00fdok \u00e7i\u015f bolmasa ta\u00fdagy\u0148, se\u0148ki-de bir \u015fum owkatdyr e\u015fekli. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Gog\u015fular)<\/span><\/li><li>Elind\u00e4ki demir \u00e7i\u015fi bilen derini\u0148 her \u00fderinden de\u015fi\u015fdirdi. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015flik bi\u015firil\u00fd\u00e4n sim, \u00e7ybyk.<\/p><ul><li>Ne \u00e7i\u015f k\u00f6\u00fds\u00fcn, ne kebap. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Jorap we \u015f. m. \u00f6rer \u00fdaly sim.<\/p><ul><li>Jorap \u00f6rmek \u00fc\u00e7in \u00e7i\u015f etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00ddogyn, semiz, garynlak, p\u00f6kgerip duran.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddellenip \u00e7i\u015fip duran, p\u00f6kgerip duran.<\/p><ul><li>Rahit keseli \u00e7agalar \u00fc\u00e7in \u00e7i\u015fik uly garynly bolmaklyk h\u00e4si\u00fdetdir. <span>(S. O. Duliski\u00fd, Rahit)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015fiklik","meaning":"<div><p>1. Semizlik, \u00fdogynlyk, etli-ganlylyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdetip bilmez bir derejesi hem \u00e7i\u015fiklik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7i\u015fik haldalyk, p\u00f6kg\u00fclik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015firmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015f emele getirmek, p\u00f6kgertmek, g\u00fcbertmek.<\/p><ul><li>Emma alkymy\u0148 a\u015fagyny \u00e7i\u015firip, \u00f6z\u00fc\u0148i hondan b\u00e4rsi tut\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><li>Azdyryp \u00fdarany \u00e7i\u015firmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddel berip gabartmak, i\u00e7ine \u00fdel doldurmak.<\/p><ul><li>Oglanlar p\u00f6kg\u00fcni \u00e7i\u015firdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bol\u015fundan hem uly edip g\u00f6rkezmek, ulaltmak.<\/p><ul><li>Ol k\u00e4bir faktlary \u00e7i\u015firip, k\u00e4\u00fderlerini toslap tapyp, \u00f6z\u00fcni\u0148 janypke\u015fligini subut etjek bolup \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat atdyrmak, gaharlandyrmak.<\/p><ul><li>Hekim \u00fdaly ganhorlary \u00fcst\u00fcmize \u00e7i\u015firmek gerek d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015firtmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015f emele getirtmek, p\u00f6kgertmek, g\u00fcbertmek.<\/p><ul><li>Eli\u0148i \u00e7i\u015firtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddel berdirmek, \u00fdel bilen doldurtmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgini \u00e7i\u015firtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bol\u015fundan ulaldyp g\u00f6rkezm\u00e4ge \u00fdol bermek, ulaltdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ha\u00fdbat atdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fc\u0148e \u00e7i\u015firtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015flemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015f d\u00fcrtmek, \u00e7i\u015f \u00e7\u00fcmd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>B\u00f6wr\u00fcnden \u00e7i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Hi\u00e7bir zatdan \u00e7ekinmezden, Du\u015fmanlary \u00e7i\u015fledim men. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00f6z bilen urmak, s\u00f6z bilen duzlamak.<\/p><ul><li>O\u0148y mazalyja \u00e7i\u015fledi\u0148, indi \u00f6wr\u00fclip \u015fonu\u0148 \u00fdaly zady agzyna almaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015flik","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015fe d\u00fcz\u00fclip, k\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne tutulup bi\u015firilen et.<\/p><ul><li>Ine, partizan gyz, mu\u0148a \u00e7i\u015flik di\u00fd\u00fd\u00e4rler, otur-da i\u00fd! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7ebi\u015fden \u00e7i\u015flik, guzudan kebap, \u00fdanynda bolsa d\u00fcrl\u00fcwe \u015ferap. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015fliklik","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015flik etmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan, \u00e7i\u015flik edip boljak.<\/p><ul><li>\u00c7i\u015fliklik et.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7i\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7i\u015f emele gelmek, \u00fdellenip gabarmak, p\u00f6kgermek, g\u00fcbermek.<\/p><ul><li>Tat\u00fdana \u00e7a\u00fd gu\u00fdup, G\u00fcllere garap, di\u00fddi: -- \u00dd\u00fcz\u00fc\u0148 \u00e7i\u015fip n\u00e4hili boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Galdyryp bilemzok agyran bili, Da\u015f aslan \u00fdalydy \u00e7i\u015fen gabaklar. <span>(\u015e. Borjakow, Kapsi Kenarynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddel almak, \u00fdel bilen dolmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi \u00fdel berlenden so\u0148 \u00e7i\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne ha\u00fdbat atmak, gyzarylmak, gaharlanmak, herrelmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fcst\u00fcme \u00e7i\u015fm\u00e4ni hem ba\u015far\u00fdardy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ussa gyzyl \u00f6k\u00fcz \u00fdaly \u00e7i\u015fip, tamyny\u0148 agzyndan girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hondan b\u00e4rsi bolmak, gopbamsy bolmak, g\u00fcplemek.<\/p><ul><li>Donuny \u00fdasgynjak atyp, d\u00f6\u015f\u00fcni \u00fdel\u00e4 tutup, \u00e7i\u015fm\u00e4n-\u00e4 o\u0148arjak eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Getirlende ilki, gelni\u0148 \u00fdanyna gaty \u00e7i\u015fip, sygman geler donuna. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7og","meaning":"<div><p>1. K\u00f6z\u00fc\u0148, \u015f\u00f6hl\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. \u00fdakyp bar\u00fdan howry, yssysy.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 g\u00fcnd\u00fczki \u00e7ogy biraz sowapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00e7ogy artyp ba\u015flady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> k\u00f6z.<\/p><ul><li>Ojakdaky ojary\u0148 \u00e7oguna \u015fara bi\u015fir\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddabany g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00e7alymtyl re\u0148kli \u00f6s\u00fcmlik (kir \u00fduwmak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar).<\/p><ul><li>\u015eemal \u00e7ogan-\u00fdowa\u015fanlary\u0148 ysyny getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ga\u00fdramyz \u00e7ogan, \u00e7ogan, \u00e7ogana ba\u015fyn \u00fduwan, Janym \u00e7arwany\u0148 gyzy, Ga\u00fd\u015faryp ma\u00fda sagan. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oganlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ogany\u0148 k\u00f6p g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><ul><li>Ilerimizd\u00e4ki \u00e7oganlyga a\u00fdlanyp geldim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogda","meaning":"<div><p>Ineri\u0148 bo\u00fdnuny\u0148 a\u015fagyndaky \u00f6sg\u00fcn \u00fd\u00fc\u0148.<\/p><ul><li>\u00c7opany\u0148 egni \u00e7ogda \u00e7\u00e4kmenlidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogdam","meaning":"<div><p>Bir \u00fc\u00fd\u015fmek, bir topbak, bir penje.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmler hakyt monjugy\u0148 \u00e7ogdamy \u00fdaly \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogdamlamak","meaning":"<div><p>\u00c7ogdam edip go\u00fdmak, ykjam edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek (odun, g\u00fcl we \u015f. m. zatlar hakynda).<\/p><ul><li>Odunlary \u00e7ogdamlap go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogdamlatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ogdam-\u00e7ogdam etdirmek, ykjam edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015f\u00fcrilen oduny \u00e7ogdamlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogdamla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7ogdam-\u00e7ogdam edi\u015fmek, ykjam edip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcri\u015fmek.<\/p><ul><li>Me\u0148 o\u0148a odun \u00e7ogdamla\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogdurmak","meaning":"<div><p>Gaty ga\u00fdnadyp, gaby\u0148 da\u015fyna d\u00f6kd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ogmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ogdam.<\/p><ul><li>Elimd\u00e4ki bir \u00e7ogmak g\u00fcllerde her ha\u00fdsysyny\u0148 goluna bir gyzyl g\u00fcl berip, ge\u00e7ip gitdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ok","meaning":"<div><p>1. Go\u00fdun-ge\u00e7ini tutmak\u00e7y bolup, k\u00f6kene tarap s\u00fcrlende a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4reke, k\u00f6p\u00e7\u00fclik.<\/p><ul><li>\u00c7opan adam \u00e7oka bolmaz, Ala garga oka gelmez. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okalamak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00e7okmak, \u00e7\u00fc\u0148ki bilen alyp i\u00fdmek, i\u00fdi\u015fdirmek, \u00e7\u00fc\u0148ki bilen de\u015fmek (gu\u015f hakynda).<\/p><ul><li>Gargalar maslygy \u00e7okala\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oka\u00fd","meaning":"<div><p>Teletinden tikil\u00fd\u00e4n \u00f6kjesiz we ga\u00fdy\u015f \u00e7aryga garanda m\u00e4k\u00e4m a\u00fdakgap.<\/p><ul><li>Berdi aga \u00e7oka\u00fdyny \u00e7yg\u015fyldadyp, Myrat keli\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne salam berip girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00e4kmen aldy\u0148, \u00e7oka\u00fd aldy\u0148, don aldy\u0148, Hasaplap g\u00f6r, haky\u0148dan-da k\u00e4n aldy\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oka\u00fdlyk","meaning":"<div><p>\u00c7oka\u00fd tikmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly bolan, \u00e7oka\u00fd \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen (g\u00f6n, ga\u00fdy\u015f).<\/p><ul><li>Bir \u00e7oka\u00fdlyk g\u00f6n aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oka\u00fd\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00c7oka\u00fd tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7okdurmak","meaning":"<div><p>\u00c7okmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek, \u00e7\u00fc\u0148ki bilen tutdurmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148i gu\u015fa \u00e7okdurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okja","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> \u00e7\u00fc\u0148k.<\/p><ul><li>Burnu\u0148 n\u00e4hili, haram gu\u015fu\u0148 \u00e7okjasy \u00fdaly, a\u0148\u0148al oraga d\u00f6n\u00fcpdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>A\u00fd onu\u0148 \u00e7\u00fcri e\u0148egini we misli ba\u00fdgu\u015fu\u0148 \u00e7okjasy \u00fdaly egrelip duran m\u00fcrr\u00fck burnuny \u00fdagtyld\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okjalamak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00e7okmak, bir syhly \u00e7okup durmak.<\/p><ul><li>Olar hamy\u0148 her \u00fderinden \u00e7okjalarlar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okjalatmak","meaning":"<div><p>\u00c7okjalamaga m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, yzly-yzyna \u00e7okdurmak.<\/p><ul><li>Gawunlary n\u00e4me towuklara \u00e7okjaladyp go\u00fda\u00fdypsy\u0148yz, \u00fdygnasa\u0148yz bolma\u00fdamy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okjala\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup bir zady \u00e7okjalap \u00e7ykmak, biri-biri\u0148i \u00e7okjalamak (gu\u015f hakynda).<\/p><ul><li>Da\u015fardaky zatlary\u0148yzy towuklar \u00e7okjala\u015fyp dur.<\/li><li>Gargalar maslygy \u00e7okjala\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okjarmak","meaning":"<div><p>Suwumsyzlyk edip, g\u00f6ze-ba\u015fa d\u00fc\u015fmek, be\u00fdlekilerden \u00f6\u0148\u00fcrtmek, gary\u015fmasyz \u00fdere gaty\u015fmak, gary\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol derrew \u00e7okjaran bolup \u00f6\u0148e \u00e7ykar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okjarylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7okjarmak.<\/p><ul><li>\u00c7okjarylyp \u00f6z\u00fc\u0148i tanatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fc\u0148ki bilen i\u00fdmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7\u00fc\u0148ki bilen urmak, tutmak, di\u015flemek (gu\u015f hakynda).<\/p><ul><li>Eli\u0148den giden elgu\u015f ga\u00fddyp seni\u0148 penj\u00e4\u0148e gonmaz, gonsa-g\u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7okmak \u00fc\u00e7in gonar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garga gargany\u0148 g\u00f6z\u00fcni \u00e7okmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okul","meaning":"<div><p>Gyzlary\u0148 \u00fde\u0148se \u00e7ukurynda go\u00fdul\u00fdan \u00e7ogdam sa\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fduwa \u00fdaly \u00e7okuly arkasyna d\u00f6k\u00fclip durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7okunmak","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Huda\u00fda \u00fda-da bir \u00abkeramatly\u00bb zada \u00fd\u00fcz tutmak, ybadat etmek.<\/p><ul><li>Halky ol ganojaklara \u00e7okunmaga mejbur edipdirler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00ddegorjyk indi \u00e7okunma\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oku\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir n\u00e4\u00e7e bolup \u00e7okmak, biri-birini \u00e7okmak.<\/p><ul><li>Kepderiler d\u00e4ne \u00e7oku\u015fyp \u00fd\u00f6r\u00fcdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ola","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclik d\u00e4l, da\u015f-t\u00f6wereginde hi\u00e7 zat bolmadyk, be\u00fdlekilerden \u00fcz\u0148elikde, \u00e7etde bolan.<\/p><ul><li>\u015eirinleri\u0148 howlusy \u00e7ola \u00fderdedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Adamsyz, janly-jemendesiz.<\/p><ul><li>A\u00fdlary\u0148 \u00f6\u00fdleri \u00e7ola, gum-gukluk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olak","meaning":"<div><p>A\u00fdagy kesilen, d\u00f6w\u00fck, ma\u00fdyp, \u00e7onak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 biri \u00e7olak, \u00fd\u00f6ne welin, \u015fu haramzada m\u00f6jek \u00fc\u00e7 a\u00fdak hem bolsa gow\u015fagrak itlere \u00fdetdirmez. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olaklyk","meaning":"<div><p>\u00c7olak bolmaklyk, a\u00fdagy kesilenlik, d\u00f6wlenlik, ma\u00fdyplyk.<\/p><ul><li>\u00c7olaklygy \u015fu g\u00f6r\u00fd\u00e4n adamlary\u0148 hi\u00e7 biri hem k\u00fc\u00fds\u00e4p alan d\u00e4ldir, mu\u0148a ganhor fa\u015fistler seb\u00e4p boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olalyk","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p\u00e7\u00fclik d\u00e4llik, be\u00fdlekilerden \u00fcz\u0148elik, \u00e7etdelik.<\/p><ul><li>Olary\u0148 oturan \u00fderleri \u00e7olalykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 kim \u00fdokluk, adam \u00fdokluk, \u00e7ola bolmaklyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6\u00fdleri ha\u00e7an barsa\u0148 \u00e7olalykdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir zady\u0148 arasyna salyp, da\u015fyny \u00f6rtmek, dolamak.<\/p><ul><li>Ony gazeti\u0148 arasyna \u00e7olady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gundamak.<\/p><ul><li>\u00c7agany gundaga \u00e7olap, eline aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Da\u015fyna saramak, oramak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne ge\u00fdimini endamyna \u00e7olapdyr-da, Soltans\u00f6\u00fdne jogap beripdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Erkegi\u0148 owsaryny\u0148 bagyny bo\u00fdnuna \u00e7olap go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olanmak","meaning":"<div><p>1. Da\u015fy, \u00f6rt\u00fclmek, dolanmak, b\u00fcrenmek.<\/p><ul><li>\u00ddegorjyk dyzyna \u00e7\u00f6kdi-de, \u00fdapynja \u00e7olandy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gundaga salynmak, gundalmak.<\/p><ul><li>\u00c7aga gundaga \u00e7olandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Oralmak, saralmak.<\/p><ul><li>\u00ddylan onu\u0148 a\u00fdagyny\u0148 da\u015fyna \u00e7olandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olarmak","meaning":"<div><p>\u00c7ola bolmak, adam azalmak, birneme \u00e7ola bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne oba gaty \u00e7olardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gy\u015f dyn\u00e7lygyndan \u00e7olaryp duran se\u00fdil bagyny\u0148 du\u015fundan ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ola\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ip bula\u015fmak (\u00fd\u00fcp, sapak hakynda).<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 sapagy \u00e7ola\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u015fyna a\u00fdlanmak, oralmak.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7alar meni\u0148 a\u00fdagyma \u00e7ola\u015fyp, g\u00fcrp\u00fcldedip \u00fdyk\u00fdardylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddaramaz i\u015fe gary\u015fmak, erbet i\u015fe ba\u015f go\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol bir bolgusyz i\u015fe \u00e7ola\u015fypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ola\u015fyk","meaning":"<div><p>1. D\u00fcw\u00fcn-d\u00fcw\u00fcn bolan, bulam-bujar, ujy \u00fditen (\u00fd\u00fcpl\u00fck hakynda).<\/p><ul><li>\u00c7ola\u015fyk \u00fd\u00fcpl\u00fck.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015f \u00e7ykarardan kyn, \u00e7yl\u015fyrymly, bula\u015fyk.<\/p><ul><li>Bu \u00e7ola\u015fyk i\u015flerden n\u00e4hili edip ba\u015f alyp \u00e7ykmak bolar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ola\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Ba\u015f \u00e7ykarar \u00fdaly d\u00e4llik, \u00e7yl\u015fyrymlylyk, bula\u015fyklyk.<\/p><ul><li>Bu \u00e7ola\u015fyklykdan men-\u00e4 ba\u015fymy \u00e7ykaryp bilen d\u00e4ldirin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olpulamak","meaning":"<div><p>\u00c7olpy bilen s\u00fcz\u00fcp almak.<\/p><ul><li>Gazandan \u00e7olpulap b\u00f6rek \u00e7ykarmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7olpulatmak","meaning":"<div><p>\u00c7olpy bilen s\u00fczd\u00fcrip aldyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7olpula\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7olpy bilen s\u00fcz\u00fcp almaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7olpy","meaning":"<div><p>S\u00f6w\u00fct \u00e7ybygyndan \u00f6r\u00fclen susak g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fczg\u00fc\u00e7.<\/p><ul><li>Ol bize iki sany \u00e7olpy \u00f6r\u00fcp berdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7oluk","meaning":"<div><p>\u00c7opany\u0148 k\u00f6mek\u00e7isi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7oluklyk","meaning":"<div><p>\u00c7olugy\u0148 k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7oluk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7oluklyk.<\/p><ul><li>Indi esli wagt b\u00e4ri ma\u0148a \u00e7oluk\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ommalmak","meaning":"<div><p>1. Dyzy\u0148y epip, iki a\u00fdagy\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturmak.<\/p><ul><li>Annaguly bir d\u00fc\u00fdp gowa\u00e7any\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde \u00e7ommaldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148e \u00e7ykyp durmak, s\u00f6melip g\u00f6r\u00fcnmek, ujy \u00e7ykyp durmak.<\/p><ul><li>Topbagy\u0148 dodaklary \u00e7ommalyp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ommaltma","meaning":"<div><p>Towuga deg\u00fd\u00e4n \u00fdokan\u00e7 kesel.<\/p><ul><li>Towuklara \u00e7ommaltma keseli degipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ommaltmak","meaning":"<div><p>\u00ddokary galdyrmak, \u00fdokary tutup g\u00f6rkezmek, uzadyp g\u00f6rkezmek, uzatmak.<\/p><ul><li>\u00ddazylyp duran hata barmaklaryny \u00e7ommaldyp g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 habary\u0148y \u00e7opan alar, entek \u00fdatyber! -- di\u00fdip, o\u0148a barmagyny \u00e7ommald\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7omry","meaning":"<div><p>Oturymly we ekeran\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bol\u00fdan ilat.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00e7omrulary bolsa Hajygow\u015fany\u0148 t\u00f6wereginde ekeran\u00e7ylyk edipdirler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7omu\u00e7","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n dik \u00fdogyn \u00f6s\u00fcntgili \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Biz \u00e7omujy oda g\u00f6m\u00fcp i\u00fddik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7onak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7olak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7onaklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7olak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7opan","meaning":"<div><p>Mal bak\u00fdan i\u015fg\u00e4r.<\/p><ul><li>Bular \u00e7opan-da bolsalar, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli \u00e7opandyrlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7opanlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7opan\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7opan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00c7opany\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Muhammet \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7opan\u00e7ylykda bolan g\u00fcnlerini birin-birin g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7opur","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcni mama d\u00fc\u015f\u00e4n, gotur.<\/p><ul><li>\u00c7opur adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7or","meaning":"<div><p>El-a\u00fdakda gatap galan kir.<\/p><ul><li>M\u00e4lim zat, Iwan aga, \u00fd\u00f6neke\u00fd \u00f6kj\u00e4\u0148 \u00e7oruny a\u00fdyrmak \u00fc\u00e7in hem gazamak gerek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 dabany \u00fdaly \u00e7or basan barmaklaryndan gan sarkyp durdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7orba","meaning":"<div><p>I\u00e7ine et, g\u00f6k \u00f6n\u00fcm we \u015f. m. atylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n suwuk nahar.<\/p><ul><li>Bu \u00e7orba\u0148yz \u00fct\u00fdge\u015fik tagamly bolupdyr. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7orbalyk","meaning":"<div><p>\u00c7orba etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, ta\u00fd\u00fdarlanyp go\u00fdlan et we \u015f. m. zat.<\/p><ul><li>Bir-iki \u00e7orbalyk etimiz galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7orlamak","meaning":"<div><p>Kir baglamak, kir basmak, kir gatap galmak, \u00e7or baglamak.<\/p><ul><li>M\u00e4mmet aga onu\u0148 elini \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7orlap giden elini\u0148 i\u00e7inde ep-esli salym saklap durdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7orlatmak","meaning":"<div><p>Kir baglatmak, kire basdyrmak, \u00e7or baglatmak.<\/p><ul><li>Eli\u0148i, a\u00fdagy\u0148y \u00e7orlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ortan","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan, \u00fdasy s\u00fc\u00fdnmek kelleli uzyn balyk.<\/p><ul><li>Toruma \u00e7ortan hem d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ortmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> jortmak.<\/p><ul><li>Ynha aga\u00fdy doktor Kasumy otyr! -- di\u00fdip, \u00e7ortmak bo\u00fdly py\u00fdadany g\u00f6rkezdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ot","meaning":"<div><p>San hasabyny etmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, simlere d\u00fcz\u00fclen tegelejik \u00e7\u00f6pli d\u00f6rt bur\u00e7 gural.<\/p><ul><li>Bir adam \u00e7otuny \u015farkyldadyp, gara ba\u015fyna ga\u00fd bolup oturdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7otga","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim, a\u00fdakgap we \u015f. m. arassalamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdogyn gyl oturdylan \u00fdasyja tagta.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7otgalamak","meaning":"<div><p>\u00c7otga bilen arassalamak, \u00e7otga bilen p\u00e4kize etmek, hapasyny a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7otgalap arassalady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7otgalanmak","meaning":"<div><p>\u00c7otga bilen arassalanmak, egin-ba\u015fy\u0148y \u00e7otgalamak, p\u00e4kizlemek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 paltasy \u00e7otgalanypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7otgalatmak","meaning":"<div><p>\u00c7otga bilen arassalatmak, \u00e7otga bilen p\u00e4kize etdirmek, hapasyny a\u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>Ge\u00fdim \u00e7otgalatmak. Tozan basan halyny \u00e7otgalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7otgala\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7otga bilen arassala\u015fmak, \u00e7otga bilen p\u00e4kizele\u015fmek, hapasyny a\u00fdyrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Tozan si\u0148en ge\u00fdimleri \u00e7otgala\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7otlamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ot bilen hasap etmek, \u00e7ot urmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7ak etmek, \u00fdatdan hasap etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ow","meaning":"<div><p>Gy\u0148a\u00e7, ge\u00fdim we \u015f. m. tikmek \u00fc\u00e7in mata gy\u00fdlanda emele gel\u00fd\u00e4n \u00fditi \u00fc\u00e7 \u00fc\u00e7bur\u00e7lyk.<\/p><ul><li>Nabat k\u00f6ne \u00e7it gy\u0148ajyny\u0148 \u00e7owy bilen g\u00f6zlerini s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7ili\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy-da, sa\u00fdawan ornuna kellesini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00f6rten \u00fd\u00fcpek \u00fdaglygyny\u0148 \u00e7owlary bilen \u00fd\u00fcz-g\u00f6zlerini s\u00fcp\u00fcri\u015fdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7owdary","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gara \u00e7\u00f6rek bi\u015firil\u00fd\u00e4n galla ekini we onu\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Men arwah \u00e7agalaryny\u0148 \u00e7owdarymy d\u00f6wmekden bo\u00fdun ga\u00e7yranlaryny \u00fdadymdan \u00e7ykaramok. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7owlamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddolup \u00fda-da gy\u00fdyp \u00e7ow u\u00e7 etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ujuny in\u00e7eltmek.<\/p><ul><li>\u00ddonup \u00e7owlamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dditi t\u00e4sir etmek, \u00e7ala \u00fdakmak (a\u00fdaz, howur hakynda).<\/p><ul><li>S\u00f6rt\u00fckden uran epgek \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7owlap bar\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7owlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddonulyp \u00fda-da gy\u00fdlyp \u00e7ow, u\u00e7 edilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ujy in\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u0148y ujy \u00e7owlanan murtuny \u00fdylgyrtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dditi t\u00e4siri \u00fdetmek, \u00e7ala \u00fdanmak (a\u00fdaz, howur hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7owlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ow etdirmek, gy\u00fdyp \u00e7ow, u\u00e7 etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ujuny in\u00e7eltdirmek, u\u00e7 \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ta\u00fdagy\u0148 ujuny birneme \u00e7owlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dditi t\u00e4sir etdirmek, howra \u00e7ala \u00fdandyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i \u00fdanla \u00e7owlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7owluk","meaning":"<div><p>Agtygy\u0148 \u00e7agasy.<\/p><ul><li>Kuwwat berip agtygyna, \u00e7owlugna, Ak kazyga ke\u015fde \u00e7ek\u00fd\u00e4n el bilen. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Nusga bolsun halky\u0148 agtyk-\u00e7owlugna. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7owly","meaning":"<div><p>1. Ujuna \u00e7ow berlen, bur\u00e7 \u00e7ykarylan. Ujy \u00e7owly ta\u00fdak.<\/p><\/div><div><p>2. In\u00e7e u\u00e7ly, ujy \u00fditi.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7owly sakgaly-da gyzgyltdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015eahan ol wagt ujy \u00e7owly murtundan elini a\u00fdyrman, G\u00f6zeli\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne g\u00f6z\u00fcni dikip otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozdurmak","meaning":"<div><p>1. H\u00fcj\u00fcm etdirmek, \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fcldirmek.<\/p><ul><li>Komandir olary\u0148 \u00fcst\u00fcne tanklary \u00e7ozdurdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada topuldyrmak, bir \u00fdere e\u0148dirmek, bosduryp go\u00fdbermek.<\/p><ul><li>Owlak-guzyny suwa \u00e7ozdurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p\u00e7\u00fcligi bir i\u015fe ugrukdyrmak, giri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Okuw\u00e7ylary pagta \u00fdygmaga \u00e7ozdurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozgun","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin h\u00fcj\u00fcm, \u00e7ozu\u015f.<\/p><ul><li>He\u00fd bu \u00e7ozguny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde duran adam bolarmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozgun\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna edil\u00fd\u00e4n \u00e7ozgun.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ozgun.<\/p><ul><li>Parahat oturan obany\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ozgy etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozha-\u00e7ozluk","meaning":"<div><p>Iki tarapla\u00fdyn edil\u00fd\u00e4n \u00e7ozgun, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin edil\u00fd\u00e4n h\u00fcj\u00fcm, \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fclmeklik, \u00e7ozu\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00c7ozha-\u00e7ozluk bolsa, namartlar ga\u00e7ar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozmak","meaning":"<div><p>1. H\u00fcj\u00fcm etdirmek, \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Eziz Tejen \u015f\u00e4herine Alla\u00fdar han bilen bile \u00e7ozdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bu gije \u00fda ertir \u015f\u00e4here \u00e7ozjagy-da \u015f\u00fcbhesizdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir s\u00fcri bolup bir \u00fdere e\u0148mek, bir zada topulmak, bosmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar suwa \u00e7ozdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p\u00e7ilik bolup bir i\u015fe giri\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcme \u00e7oz\u00fdan ser\u00e7eleri, sarlary sapanladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozulmak","meaning":"<div><p>H\u00fcj\u00fcm edilmek, \u00fcst\u00fcne d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ozuldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ozu\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup bir tarapa e\u0148mek, topar bolup bir \u00fdere \u00e7ozmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar suwa tarap \u00e7ozu\u015fyp gel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00e7a","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span> D\u00fc\u00fde.<\/p><ul><li>M\u00e4ter \u015fyh \u00e7o\u00e7any\u0148 a\u00fdagy \u00fdaly g\u00f6dek \u00fdumrugy bilen gyzy urup usurgatdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Taga\u015fyksyz, g\u00f6dek ba\u015farnyksyz, \u00e7emesiz (adam hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fddurmak","meaning":"<div><p>\u00c7o\u00fdunmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek, oda tutup \u00fdylyndyrmak.<\/p><ul><li>Oda \u00e7o\u00fddurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fdmak","meaning":"<div><p>Oda tutup \u00fdylatmak, gyzdyrmak.<\/p><ul><li>Odu\u0148 ba\u015fyna ge\u00e7di-de, elini \u00e7o\u00fddy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suwdan gelip eli\u0148 oda \u00e7o\u00fda\u0148da, dyrnagym! -- di\u00fdip bo\u00fdurganyp b\u00f6kerdi\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fdubermek","meaning":"<div><p>\u00c7o\u00fdup ba\u015flamak, \u00e7o\u00fdup durmak.<\/p><ul><li>Sen, eli\u0148i oda \u00e7o\u00fduber!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fdun","meaning":"<div><p>Polada garanda d\u00f6wlegen, uglerod gaty\u015fykly demir magdany, eredilip alyn\u00fdan metal.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fdunmak","meaning":"<div><p>Oda \u00fdylynmak, gyzynmak.<\/p><ul><li>\u00ddigitler her \u00fderr\u00e4kde ot \u00fdakdylar, muny \u00e7o\u00fdunmak \u00fc\u00e7in hem-de m\u00f6jekleri gorkuzmak \u00fc\u00e7in k\u00f6mek bolar di\u00fdip hasapla\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7o\u00fdu\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00e7o\u00fdunmak.<\/p><ul><li>Olar ellerini oda \u00e7o\u00fdu\u015fyp otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugdum","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere ykjam \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilen, toplanan \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Hemme s\u00f6\u00fdg\u00fclerini\u0148 bir jemle\u015fen \u00e7ugdumy \u00fdaly du\u00fduldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugdumlamak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere ykjam \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip go\u00fdmak, \u00fc\u00fd\u015fmek etmek.<\/p><ul><li>B\u00fctin t\u00f6weregi nebite bula\u00fdan in\u00e7ejik turbalary sebet \u00e7ybygy \u00fdaly \u00e7ugdumla\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugdumlanmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere rejeli \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>Bu aga\u00e7lar gowy \u00e7ugdumlanyp go\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n ykjamlanyp d\u00fc\u00fdr\u00fclmek, kibti\u0148i gysyp pugta d\u00fc\u00fdr\u00fckmek.<\/p><ul><li>Elgu\u015fu\u0148 \u00fdumruk \u00fdaly gara da\u015f bolup, \u00e7ugdumlanyp bar\u015fyna toma\u015fa etdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugdumlatmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere rejeli etdirip, ykjam \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip go\u00fddurmak, \u00fc\u00fd\u015fmek etdirmek.<\/p><ul><li>Bu aga\u00e7lary oglanlary\u0148 ha\u00fdsy birine \u00e7ugdumladany\u0148da o\u0148armaz \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4rsi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugutdyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7ugutmak.<\/p><ul><li>Aman aga \u00fdene-de \u00e7ugutdyryp a\u015fak oturdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ugutmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u015f\u00e4p \u00fda-da ba\u015fga bir seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4 pugta \u00fdygrylmak, d\u00fc\u00fdr\u00fckmek, \u00fdygrylyp oturmak.<\/p><ul><li>Bassyrmalary\u0148 a\u015fagynda, ahyrlary\u0148 i\u00e7inde, alynky otaglarda, k\u00e4birleri \u00e7ugudyp, k\u00e4birleri serrelip, pi\u015fik \u00fdaly myrla\u015fyp \u00fdatyrdylar. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukanak","meaning":"<div><p>1. O\u00fd, \u00e7ukur (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>Arabany\u0148 tigirleri \u00e7ukanaklara girende larkyldap, Batyr agany batly-batly silterle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7ine gidip duran, \u00e7ukur (g\u00f6z hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6\u00e7\u00fc\u015fen \u00e7ukanak g\u00f6zlerinde mekirlik we arja\u0148lyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukanak-sakanak","meaning":"<div><p>Be\u00fdikli-pesli, \u00e7ukur-\u00e7ukur bolup \u00fdatan \u00fder, d\u00fcz bolmadyk, k\u00f6p o\u00fdtumly \u00fder.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 arka \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 \u00e4pi\u015fgesi adam bo\u00fdy be\u00fdiklikdedi, onu\u0148 a\u0148yrsy hem \u00e7ukanak-sakanak \u00fderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukanaklyk","meaning":"<div><p>\u00c7ukanagy k\u00f6p \u00fder, \u00e7ukanakly \u00fder, tutu\u015f \u00e7ukanak bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00ddol a\u0148ryk gitdige\u00e7e za\u00fdalanyp, \u00e7ukanaklyga \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukur","meaning":"<div><p>1. Gazylan \u00fda-da o\u00fdulan \u00fder.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddalpak d\u00e4l, \u00e7u\u0148 gazylan, \u00e7u\u0148.<\/p><ul><li>Baryp \u00fdetdi \u00e7ukur o\u00fda, K\u00e4 \u00fdapyrlyp, k\u00e4te galyp. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. I\u00e7ine gidip duran.<\/p><ul><li>Potdyny\u0148 g\u00f6zleri \u00e7ukur, gel\u015fiksizdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukur-\u00e7ukur","meaning":"<div><p>Ownujak \u00e7ukurlykdan ybarat bolan, o\u00fdly-pesli bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6\u00fdlerini\u0148 t\u00f6weregi \u00e7ukur-\u00e7ukurdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukuralmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ukur bolmak, \u00e7u\u0148 bolmak.<\/p><ul><li>Bu \u00fderi birneme \u00e7ukuralypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u00e7ine giden \u00fdaly bolmak, \u00f6\u00e7\u00fcgsi bolup g\u00f6r\u00fcnmek (g\u00f6z hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ukurlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ukury k\u00f6p bolan \u00fder, \u00e7ukur-\u00e7ukur bolup \u00fdatan \u00fder.<\/p><ul><li>\u00c7ukurlyk \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ulba","meaning":"<div><p>Dep\u00e4ni\u0148 be\u00fdgelen \u00fderi.<\/p><ul><li>Ol \u015fol \u00e7ulbany\u0148 \u00fd\u00fczi bilen gidiberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ulum","meaning":"<div><p>I\u015fine ykjam bolan, \u00f6kde bolan, i\u015fi \u00e7alt \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol indi idege \u00e7ulum mal \u00fdaly, halky\u0148 isl\u00e4n ugruna gitm\u00e4ge bo\u00fdun edildi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7us","meaning":"<div><p>Gaty we \u00e7alt \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n (mal hakynda).<\/p><ul><li>\u00c7us e\u015fek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7usluk","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6rg\u00fcrlik \u00fdagda\u00fdy (mal hakynda).<\/p><ul><li>Bu e\u015fek \u00e7uslugyna \u00e7us welin, gaty h\u00e4si\u00fdetsiz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7uw","meaning":"<div><p>\u00ab\u00d6r\u00e4n, gaty\u00bb s\u00f6zlerini\u0148 manysynda ulanyl\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00c7uw ak di\u015fleri iridi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7uwal","meaning":"<div><p>1. Un, bugda\u00fd we \u015f. m. salmak \u00fc\u00e7in elde dokalyp tikilen gap.<\/p><ul><li>Doly \u00e7uwal onu\u0148 gollaryna samanly \u00e7uwaldan agyr d\u00e4l. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garynda\u015fym-gara gazanym, urugym-unly \u00e7uwalym. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ownuk-u\u015fak \u00f6\u00fd go\u015flaryny salmak \u00fc\u00e7in t\u00e4rimden asyl\u00fdan inli, gi\u0148, esasan \u00e7itme gap.<\/p><ul><li>Haly, palas, \u00e7uwaldan doly tamlary\u0148 i\u00e7i. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7uwalgyz","meaning":"<div><p>Atasy \u00f6\u00fd\u00fcne ilkinji gezek ga\u00fdtarylyp gelen \u00fda\u015f gelin, ga\u00fdtarma.<\/p><ul><li>Sen \u00e4hli \u00e7uwalgyzlarymyzy ga\u00fdtardy\u0148. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7uwal\u00e7a","meaning":"<div><p>Uly bolmadyk \u00e7uwal.<\/p><ul><li>\u00ddany\u0148 bilen bir-iki sany \u00e7uwal\u00e7a-da g\u00f6ter\u00e4\u00fd!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00e7ukur bolan, \u00e7u\u0148\u0148ur.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e7\u00e4gi e\u00fd\u00fd\u00e4m gazylypdyr, hatda illeri\u0148kiden bir depim \u00e7u\u0148 hem gazylypdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7u\u0148 j\u00fclg\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde durup, \u00fdokarsyna sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148almak","meaning":"<div><p>\u00c7u\u0148 bolup ba\u015flamak, \u00e7u\u0148\u0148ur bolmak, \u00e7ukur bolmak, \u00e7u\u0148la\u015fmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fdudan bir-iki depin alypdyrlar weli \u00e7u\u0148alypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148altmak","meaning":"<div><p>\u00c7u\u0148 etmek, \u00e7ukur etmek.<\/p><ul><li>O\u00fdy sekiz metre \u00e7enli \u00e7u\u0148altmak gerek. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gitdigi\u00e7e \u00e7ukur bolmak, \u00e7u\u0148 bolmak, \u00e7ukurla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddap a\u0148ry gitdigi\u00e7e \u00e7u\u0148la\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Has berki\u015fmek, gi\u0148 gerime e\u00fde bolmak, ba\u00fdla\u015fmak, orna\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 pikiri barha \u00e7u\u0148la\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148luk","meaning":"<div><p>\u00c7u\u0148\u0148urlyk.<\/p><ul><li>Bu gu\u00fdyny\u0148 \u00e7u\u0148lugy n\u00e4\u00e7e? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148\u0148uldyk","meaning":"<div><p>Suwa d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in suwly \u00fdaby\u0148 i\u00e7inde gi\u0148r\u00e4k edilip \u00e7u\u0148 gazylan \u00e7ukur.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7u\u0148\u0148ur","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7u\u0148.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde bir belent dag bar. Onu\u0148 i\u00e7inde \u00e7u\u0148\u0148ur k\u00f6wek, k\u00f6wekde-de alty direk. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yban","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> D\u00f6m\u00fcp \u00e7yk\u00fdan iri\u0148li \u00fdara, ba\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 buduna \u00e7yban \u00e7yk\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybyk","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. In\u00e7emik uzyn baldaklary.<\/p><ul><li>Petde-petde garlar \u00fdagmaga durdy, Baglar \u00e7ybygyny egm\u00e4ge durdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dor ata atlanyp \u00e7ybyk kesemde, Pala\u00e7 kesen \u00fdaly gyryp bil\u00fd\u00e4rin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. T\u00fcpe\u0148i\u0148 nilini arassalamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite demir \u00e7i\u015f.<\/p><ul><li>Jigitler gulan etini t\u00fcpe\u0148 \u00e7ybygyna d\u00fcz\u00fcp, kebap bi\u015firipdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybyklamak","meaning":"<div><p>\u00c7ybyk bilen urmak, sa\u00fdgylamak.<\/p><ul><li>\u015eol wagtda bir selleli garryja molla gelip, itleri\u0148 gandyzyna \u00e7ybyklady. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybyklanmak","meaning":"<div><p>\u00c7ybyk bilen urulmak, sa\u00fdgylanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybyklatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ybyk bilen urdurmak, sa\u00fdgylatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybyn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Hortumjygy bilen gan sorup i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4n, \u00e7irke\u00fde g\u00f6r\u00e4 ulurak, go\u015fa ganatly m\u00f6jejik, pe\u015fe.<\/p><ul><li>Allaly par \u00e7ybyndan gorkusyna her ag\u015fam ders \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip otla\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ybynlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ybyny\u0148 k\u00f6p \u00fderi, \u00e7ybyn k\u00f6p bolan wagt.<\/p><ul><li>G\u00fcr toka\u00fdlar \u00e7ybynlyk bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yb\u015fyldamak","meaning":"<div><p>\u00c7ala a\u00fdak sesini \u00e7ykaryp \u00fd\u00f6remek, \u00e7yb\u015fyldy d\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol da\u015fardan \u00e7yb\u015fyldap geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yb\u015fylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00e4diml\u00e4p, \u00e7yby\u015f-\u00e7yby\u015f edi\u015fip \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Olar ekin\u00e7iligi\u0148 gyrasyndan \u00e7yb\u015fylda\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yb\u015fyldy","meaning":"<div><p>\u00c7ala basylyp, \u00fduwa\u015f \u00fd\u00f6relende \u00e7yk\u00fdan a\u00fdak sesi.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdakynda bir \u00e7yb\u015fyldy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydam","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga bir zada bolan d\u00f6z\u00fcm.<\/p><ul><li>Polatdan, \u00e7o\u00fdundan berkdir \u00e7ydamy, Gyzyl dek poslamaz \u00fdoldur-\u00fdolumyz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek \u00e7ydam berm\u00e4n ajy habara, Ar alyjy g\u00f6zlerinden \u00fda\u015f akdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sabyr, takat, karar.<\/p><ul><li>Her bir zada \u00e7ydam gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydamak","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga bir zada d\u00f6zmek, \u00e7ydam etmek, d\u00f6z gelmek.<\/p><ul><li>N\u00e4sag janyma \u015fu bela \u00e7ydajak boldum. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pawel hem bedenden akdyryp gany, \u00c7yda\u00fdar mert durup, g\u00f6r\u00fcpdir k\u00e4ni. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sabyr etmek, gara\u015fmak.<\/p><ul><li>Gowusy \u00e7yda\u00fdyn, oba bar\u00fdan\u00e7am, Ony \u00f6z\u00fcm g\u00f6z\u00fcm bilen g\u00f6r\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4m. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddeterlikli bolmak, \u00fdetmek.<\/p><ul><li>Bu har\u00e7 edi\u015fi\u0148e pul \u00e7ydamaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydamly","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga zada d\u00f6z\u00fcmli.<\/p><ul><li>\u00c7ydamly bolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe\u00fddalanmak we ulanmak \u00fc\u00e7in berk, pugta, durumly, d\u00f6z\u00fcmli.<\/p><ul><li>Sowuga, yssa, ygala, \u00e7yga \u00e7ydamly aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sabyrly, takatly.<\/p><ul><li>Ol bular \u00fdaly zada gaty \u00e7ydamly adamdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydamlylyk","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga zada d\u00f6z\u00fcmlili.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u00fddalanmaga we ulanmaga berklik, durumlylyk, d\u00f6z\u00fcmlilik.<\/p><\/div><div><p>3. Sabyrlylyk, takatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydamsyz","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga zada d\u00f6z\u00fcmsiz.<\/p><ul><li>Sen-\u00e4 bir \u00e7ydamsyz ekeni\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Pe\u00fddalanmak we ulanmak berk d\u00e4l, durumsyz, d\u00f6z\u00fcmsiz.<\/p><ul><li>I\u015fe \u00e7ydamsyz a\u00fdakgap.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sabyrsyz, takatsyz.<\/p><ul><li>Azajyk sabyr et, be\u00fdle \u00e7ydamsyz bolmazlar!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydamsyzlyk","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga zada d\u00f6z\u00fcmsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Pe\u00fddalanmaga we ulanmaga berk d\u00e4llik, durumsyzlyk, d\u00f6z\u00fcmsizlik.<\/p><\/div><div><p>3. Sabyrsyzlyk, takatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ydatmak","meaning":"<div><p>1. Agyra \u00fda-da ba\u015fga bir zada d\u00f6zd\u00fcrmek, \u00e7ydam etdirmek.<\/p><ul><li>Di\u015fimi sogurtsam, azary \u00e7ydadarmy-ka?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeterlikli etdirmek, bol etdirmek.<\/p><ul><li>O\u00fdna\u00fdany\u0148 kart bolsa, o\u0148a pul \u00e7ydadyp bolarmy?! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddeterlikli bolu\u015fmak, \u00fdeti\u015fmek.<\/p><ul><li>Towuklara d\u00e4ne \u00e7yda\u015fma\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yg","meaning":"<div><p>1. Yzgar, nem.<\/p><ul><li>Bede birneme \u00e7yg \u00e7ekipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bedenden \u00e7yk\u00fdan der.<\/p><ul><li>Jemal \u00e7\u00e4\u00fdnegini \u00fdarpydan a\u015fyrandan so\u0148, \u00fdygyrt atan ma\u0148la\u00fdynda \u00e7yg g\u00f6r\u00fcndi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ygal, \u00fdagy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygar","meaning":"<div><p>Gury d\u00e4l, \u00e7ygly, \u00f6l, guramadyk (sazak, gandym, \u00e7erkez we \u015f. m. aga\u00e7lar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygjarmak","meaning":"<div><p>Birneme der gelmek, \u00e7ala derlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygjartmak","meaning":"<div><p>Birneme \u00e7yg \u00e7ykartmak, \u00e7ala, derlemek.<\/p><ul><li>\u00c7a\u00fd endamymy birneme \u00e7ygjartdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygjary\u015fmak","meaning":"<div><p>Bilelikde \u00e7ygjarmak, \u00e7ala derle\u015fip oturmak.<\/p><ul><li>Olar \u00e7a\u00fdba\u015fynda \u00e7ygjary\u015fyp otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygly","meaning":"<div><p>\u00c7yg \u00e7eken, \u00e7ygy bar bolan, gury bolmadyk, yzgarly, nemli.<\/p><ul><li>\u00c7ygly galla.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yglyk","meaning":"<div><p>\u00ddagynlyk, ygallyk.<\/p><ul><li>\u00c7ygly \u00fdurt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yglylyk","meaning":"<div><p>\u00c7ygy barlyk, yzgarlylyk, nemlilik.<\/p><ul><li>Gallany\u0148 \u00e7yglylygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygyldyrmak","meaning":"<div><p>Az salymlyk\u00e7a demi\u0148i tutup tutduryp hyklatdyrmak, zor saldyrmak, igindirmek.<\/p><ul><li>Agyr i\u015f etdirip \u00e7ygyldyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygylmak","meaning":"<div><p>Az salymlyk\u00e7a demi\u0148i tutup hyklamak, \u00f6z\u00fc\u0148e zor salmak, iginmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me, be\u00fdle \u00e7ygyl\u00fdarsy\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygyr","meaning":"<div><p>Belli bir \u00e7\u00e4k, serhet.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle s\u00f6we\u015f, elbetde, onu\u0148 \u00e7ygryndan da\u015farydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Owlak, guzy, go\u00fdun, ge\u00e7i m\u00e4le\u015fip, M\u00e4lim ed\u00fd\u00e4r g\u00f6rm\u00e4ndirler \u00e7ygyry. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygyrmak","meaning":"<div><p>In\u00e7eden \u00fditi ses bilen gygyrmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7aga \u00e7yr-\u00e7yr \u00e7ygyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygyrtmak","meaning":"<div><p>\u00dditi ses bilen gygyrtmak, \u00e7irkin sesli gygyrtmak.<\/p><ul><li>Ol bir salym \u00e7agasyny \u00e7ygyrtdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ygyry\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7irkin ses bilen gygyry\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalary\u0148 \u00e7ygyry\u015f\u00fdan sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yg\u015fyldamak","meaning":"<div><p>\u00c7yg\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak, \u00e7ygy\u015f-\u00e7ygy\u015f edip \u00e7ala seslenmek.<\/p><ul><li>\u00c7aly, \u00e7erkezler s\u00e4hel\u00e7ejik \u015femala \u00e7yg\u015faldap otyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yg\u015fyldatmak","meaning":"<div><p>\u00c7yg\u015fyldyly ses \u00e7ykarmak, \u00e7ygy\u015f-\u00e7ygy\u015f edip \u00e7ala seslendirmek.<\/p><ul><li>Durdy aga hatda \u00e7\u00f6pleri hem \u00e7yg\u015fyldatmazlyga \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yg\u015fyldy","meaning":"<div><p>\u015eemal degende we \u015f. m. \u00fde\u0148iljek \u00e7yk\u00fdan ses (otlar, aga\u00e7lar hakynda).<\/p><ul><li>Az salymda s\u00fc\u00fdji uka batdylar, \u00c7yg\u015fyldy \u00fdok gumu\u0148 be\u00fdgi-pesinde. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykalga","meaning":"<div><p>1. \u00c7ykyl\u00fdan \u00fder, gapy, ge\u00e7elge.<\/p><ul><li>Wepa gu\u015flary\u0148 h\u00f6w\u00fcrtgesini g\u00f6zl\u00e4p \u00fd\u00f6rk\u00e4 gizlin \u00e7ykalga g\u00f6r\u00fcpdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bar, ol \u00e7ykalgany\u0148 agzyny sakla, adam tohumy m\u00fcn\u00fcp-d\u00fc\u015fmesin! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdy\u0148 k\u00f6\u00e7e tarapa bolan \u00e7ykalgasy beklidi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agtaryl\u00fdan \u00e7\u00e4re, \u00fdol, ugur.<\/p><ul><li>Wagt \u00fdokdy, ba\u015fga \u00e7ykalga tapmak gerekdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ol E\u00fdrany\u0148 kapas howasyndan hopugyp, \u00f6z\u00fcne \u00e7ykalga g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6getdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykalgasyz","meaning":"<div><p>1. \u00c7ykal\u00fdan \u00fderi bolmadyk, gapysyz, ge\u00e7elgesiz.<\/p><\/div><div><p>2. Ala\u00e7syz, \u00e7\u00e4resiz, \u00e7ykgynsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykalmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilip, ykjam edilip da\u0148ylmak (odun-\u00e7\u00f6p \u00fdaly zatlar hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddyglan odunlar \u00e7ykaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykamak","meaning":"<div><p>Odun-\u00e7\u00f6p \u00fdaly zatlary mala \u00fd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in ykjam edip da\u0148mak.<\/p><ul><li>Olar iki d\u00fc\u00fdelik oduny \u00e7ykap go\u00fddular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykan","meaning":"<div><p>Iki a\u00fdal dogany\u0148 \u00e7agalaryny\u0148 biri-birine bolan garynda\u015flyk aragatna\u015fygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykarmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fyna alyp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>J\u00fcb\u00fcsinden \u00fdaglygyny \u00e7ykaryp, ma\u0148la\u00fdyny s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Kitaby sumkasyndan \u00e7ykardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egninden a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>So\u0148ra egnind\u00e4ki ak haladyny \u00e7ykaryp, tamy\u0148 diwaryndan asdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdmir paltosyny \u00e7ykaryp, tamy\u0148 bur\u00e7undaky asawa\u00e7dan asdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gullyk wezipesinden a\u00fdyrmak, bo\u015fatmak.<\/p><ul><li>Meredi i\u015fden \u00e7ykarypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gyz ma\u015fgalany g\u00f6zli-ba\u015fly etmek, \u00e4re bermek.<\/p><ul><li>Ol meni \u00f6\u0148ki \u00e7ykaran gyzlary \u00fdaly, gysymyny\u0148 i\u00e7inde saklajak bol\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ynha gyz \u00e7ykaryp, ogul \u00f6\u00fderdi\u0148, \u015e\u00f6hrat seni\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fi\u0148e, \u00fde\u0148\u0148e! <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. I\u00fder \u00fdaly we \u015f. m. zady salyp alyp bermek, getirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdna okara doly gowurma \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Bir \u00fderden ba\u015fga bir \u00fdere s\u00fcr\u00fcp alyp gitmek.<\/p><ul><li>Eger men hem alada etsem, onda guma go\u00fdun \u00e7ykarmaly bolarys. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zmek, i\u015flemek.<\/p><ul><li>Mesele \u00e7ykarmak i\u00e7in k\u00f6p wagt gerek bolar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00d6nd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek, \u00f6n\u00fcm bermek.<\/p><ul><li>Ol zawod \u00fdag \u00f6n\u00fcmlerini \u00e7ykar\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. \u00dderasty ba\u00fdlyklary gazyp almak.<\/p><ul><li>Ol i\u015f\u00e7iler \u015fahtada k\u00f6m\u00fcr \u00e7ykar\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Zady\u0148 bahasyny belli derej\u00e4 \u00fdetirmek, belli bir nyrha getirmek.<\/p><ul><li>A\u015fgabatda \u00e7a\u00fdy\u0148 gadagyny men \u00fc\u00e7 manada-da \u00e7ykaryp bilerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykartmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fyna alyp \u00e7ykdyrmak.<\/p><ul><li>Gowa bilen gu\u00fdudan suw \u00e7akartdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fc\u0148den, a\u00fdagy\u0148dan a\u00fdyrtmak.<\/p><ul><li>To\u00fd etdiler, \u00e4dik \u00e7ykardyp, gu\u015fak \u00e7\u00f6zd\u00fcrdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gulluk wezipesinden bo\u015fatdyrmak, a\u00fdyrtdyrmak.<\/p><ul><li>Ony i\u015fden \u00e7ykardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gyzy g\u00f6zli ba\u015fly etdirmek, \u00e4re berdirmek.<\/p><\/div><div><p>5. \u00dderasty ba\u00fdlyklary gazyp aldyrmak.<\/p><ul><li>K\u00f6m\u00fcr gazyp \u00e7ykartmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir derej\u00e4 \u00fdetirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykarybermek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fyna alybermek.<\/p><ul><li>Ja\u00fddan stoly \u00e7ykaryberdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egni\u0148den, a\u00fdagy\u0148dan a\u00fdrybermek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fde girdi-de, a\u00fdakgabyny \u00e7ykaryberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gulluk wezipesinden a\u00fdrybermek, bo\u015fadybermek.<\/p><\/div><div><p>4. Gyz ma\u015fgalany g\u00f6zli-ba\u015fly edibermek, \u00e4re beribermek.<\/p><\/div><div><p>5. Mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6z\u00fcbermek, i\u015fl\u00e4bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykarylmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fary alnyp \u00e7ykylmak.<\/p><ul><li>Gu\u00fda ga\u00e7an bedre \u00e7ykaryldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egninden a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Ullakan soldat \u00e4digi bolsa \u00f6m\u00fcr-ha a\u00fdakdan \u00e7ykarylmadyk \u00fdalydy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gulluk wezipesinden a\u00fdrylmak, bo\u015fadylmak.<\/p><\/div><div><p>4. Gyz ma\u015fgala g\u00f6zli-ba\u015fly edilmek, \u00e4re berilmek.<\/p><ul><li>Biz oba barmankak gyz \u00e7ykarlypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00d6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>Zawotdan \u00e7ykaryl\u00fdan \u00f6n\u00fcmi\u0148 sany az d\u00e4ldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykarynmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fyna \u00e7ykaryp almak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Haltadan gawun \u00e7ykarynyp, i\u00fdm\u00e4ge oturdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egni\u0148den a\u00fdyrmak, egin-ba\u015fy\u0148y \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykary\u015fmak","meaning":"<div><p>1. I\u00e7inden da\u015fyna alyp \u00e7yky\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdlerinden \u00e4hli go\u015flaryny men \u00e7ykary\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Egninden a\u00fdry\u015fmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 paltosyny \u00e7ykary\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Mesele \u00e7\u00f6z\u00fc\u015fmek, i\u015fle\u015fmek.<\/p><ul><li>Mesele \u00e7ykary\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00d6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcri\u015fmek, \u00f6n\u00fcm aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>5. \u00dderasty ba\u00fdlyklary gazyp aly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykatmak","meaning":"<div><p>Odun-\u00e7\u00f6p \u00fdaly zatlary mala \u00fd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in ykjam edip da\u0148dyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yka\u015fmak","meaning":"<div><p>Odun-\u00e7\u00f6p \u00fdaly zatlary mala \u00fd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in ykjam edip da\u0148y\u015fmak, \u00e7ykmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykdajy","meaning":"<div><p>Belli bir zada edil\u00fd\u00e4n harajat.<\/p><ul><li>Aslynda gurlu\u015fyk ba\u015flap, k\u00f6p pul \u00e7ykdajy etmegi\u0148 tarapdary d\u00e4ldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykgynsyz","meaning":"<div><p>Ala\u00e7syz, \u00e7\u00e4resiz, \u00e7ykalgasyz (\u00fdagda\u00fd).<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f Hally! \u00ddara\u0148 azar ber\u00fd\u00e4rmi? \u00dda \u00e7ykgynsyz agyr bir habar barmy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00ddedi batyr \u00f6zlerini\u0148 d\u00fc\u015fen \u00e7ykgynsyz \u00fdagda\u00fdlaryna dessine d\u00fc\u015f\u00fcndiler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykmak","meaning":"<div><p>1. Belli bir zady\u0148 i\u00e7inden sa\u00fdlanyp a\u00fdrylmak, gitmek.<\/p><ul><li>Indi bu \u00f6\u00fdden \u00e7ykmak armanly \u00f6lmekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Yhlas bilen aglasa\u0148, sokur g\u00f6zden \u00fda\u015f \u00e7ykar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belentlige g\u00f6terilmek, \u00fdokary galmak.<\/p><ul><li>Artyk gur\u015fun \u00fdaly ak\u00fdan \u00e7\u00e4g\u00e4ni\u0148 belent ra\u00fdy\u015fyna \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>U\u00e7ut ga\u00fdalary\u0148 \u00fd\u00fczlerinden a\u00fdlanyp-dolanyp gid\u00fd\u00e4n \u00fdoda be\u00fdik dagy\u0148 depesine \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z wagtyndan \u00f6\u0148 pe\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddaz ir \u00e7ykypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dda\u015fa\u00fdan \u00fderinden g\u00f6\u00e7\u00fcp gitmek.<\/p><ul><li>Men ol ja\u00fddan \u00e7ykdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gullukdan, i\u015fden a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>Ol mekdepden \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00d6\u0148e sa\u00fdlanmak, \u00f6\u0148 tarapa berilmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 bur\u00e7y ileri \u00e7ykyp dur.<\/li><li>G\u00e4mini\u0148 burny suwdan \u00e7ykyp durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. \u00ddary\u015fdan ozmak, \u00f6\u0148 gelmek.<\/p><ul><li>Sa\u00fdlawda obany\u0148 aty \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00c4re barmak, durmu\u015fa gitmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gyzy durmu\u015fa \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Emele gelmek, d\u00f6mmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdnuna \u00e7yban \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Belli bir derej\u00e4 \u00fdetmek, barmak.<\/p><ul><li>Bu o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdnu\u0148 derejesi artyp, ozal bir k\u00f6p\u00fck bolsa, so\u0148abaka bir \u015fa\u00fda, iki \u015fa\u00fda, so\u0148 bir apbasa \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>11. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ses gelmek, e\u015fidilmek.<\/p><ul><li>\u00ddene \u00e7ykdy ja\u0148y\u0148 owazy, Ena\u00fdy ja\u0148\u0148yrdap \u00e7agyrdy bizi. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><li>Gowa\u00e7any\u0148 k\u00e4 \u00fderinden h\u00fcm\u00fcrdi, k\u00e4bir \u00fderinden bolsa, \u00e7asly g\u00fclki \u00e7yk\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>12. K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasyndan gelip, a\u015fakdaky \u00fdaly ulanyl\u00fdar: a) ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fliklerini\u0148 manylary bilen baglany\u015fykly hereket a\u0148lad\u00fdar.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcn \u00e7ykmak, gar\u015fy \u00e7ykmak;.<\/li><\/ul><\/div><div><p>13. B) ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde, gymyldyny\u0148 birn\u00e4\u00e7e gezek ga\u00fdtalan\u00fdandygyny, bolup gutaranyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>A\u00fddyp \u00e7ykmak, barlap \u00e7ykmak, seredip \u00e7ykmak, g\u00f6r\u00fcp \u00e7ykmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykuw","meaning":"<div><p>Teni\u0148 i\u00e7inden d\u00f6m\u00fcp \u00e7yk\u00fdan \u00fdara.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykybermek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7den da\u015fa gidibermek.<\/p><ul><li>Adamlar \u00f6\u00fdden \u00e7ykyberdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokary galybermek, g\u00f6terilibermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ykyn-\u00e7ykyn","meaning":"<div><p>Etleri \u00fdumry-\u00fdumry bolup duran.<\/p><ul><li>Ma\u0148la\u00fdy sakar al aty\u0148 art butlary \u00e7ykyn-\u00e7ykyn bolup durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yky\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7ykyp gepl\u00e4ni\u0148 s\u00f6zi, doklady; hereket.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7yky\u015fynda arassa\u00e7ylyk barada durup ge\u00e7di.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yky\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00e7ykyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Adamlar klubdan \u00e7yky\u015fypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylgym","meaning":"<div><p>Zolak, zol.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylgym-\u00e7ylgym","meaning":"<div><p>Zolak-zolak, zol-zol.<\/p><ul><li>\u00ddagyrnysyna degen gam\u00e7yny\u0148 \u00e7ylgym-\u00e7ylgym yzy galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylka","meaning":"<div><p>S\u00fc\u0148ks\u00fcz, \u00fdum\u015fak (et barada).<\/p><ul><li>Eti\u0148 \u00e7ylka \u00fderinden iki kilogram aldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylkasyz","meaning":"<div><p>Manysyz we \u00fderliksiz s\u00f6zle\u00fd\u00e4n, suwumsyz.<\/p><ul><li>\u00c7ylkasyz s\u00f6z\u00fcni \u00fdetirip, ma\u0148a azar \u00fdamanyny berdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylkasyzlyk","meaning":"<div><p>Manysyz we \u00fderliksiz s\u00f6z a\u00fdtmaklyk \u00fdagda\u00fdy, suwumsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylpyk","meaning":"<div><p>G\u00f6z\u00fc\u0148 agyrmagy netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n iri\u0148li \u015fepbe\u015fik.<\/p><ul><li>Ol el\u00fdaglygy bilen g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7ylpygyny s\u00fcp\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylpyklamak","meaning":"<div><p>G\u00f6ze iri\u0148li \u015fepbe\u015fik \u00fdygnanmak, g\u00f6zde \u00e7ylpyk emele gelmek.<\/p><ul><li>\u00c7ylpyklan g\u00f6zlerini eljagazy bilen owkala\u015fdyrdy-da, \u00fd\u00fcz\u00fcni gapdala sowdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylpyklatmak","meaning":"<div><p>G\u00f6ze iri\u0148li \u015fepbe\u015fik \u00fdygnandyrmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me, g\u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7ylpykladyp \u00fd\u00f6rs\u00fc\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ylpykla\u015fmak","meaning":"<div><p>G\u00f6ze iri\u0148li \u015fepbik toplanmak, \u00fdygnanyp durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri \u00e7ylpykla\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yl\u015fyrym","meaning":"<div><p>Bula\u015fyklyk, \u00e7ola\u015fyklyk, kynlyk.<\/p><ul><li>Durmu\u015f \u00e7yl\u015fyrymyn o\u00fdlan\u00fdar A\u00fdlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yl\u015fyrymly","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcnmesi, i\u015flemesi kyn, bula\u015fyk, \u00e7ola\u015fyk.<\/p><ul><li>Bu \u00f6r\u00e4n \u00e7yl\u015fyrymly mesele.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yl\u015fyrymlylyk","meaning":"<div><p>D\u00fc\u015f\u00fcnmesi, i\u015flemesi bula\u015fyklyk, \u00e7ola\u015fyklyk.<\/p><ul><li>Ine, \u00e7yl\u015fyrymlylygy\u0148 d\u00fc\u00fdp seb\u00e4bi-de \u015fundady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ym","meaning":"<div><p>Sypaty g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7ym gyzyl boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ym\u00e7yk","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> ser\u00e7e.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yn","meaning":"<div><p>Hakykata dogry gel\u00fd\u00e4n, hakykat.<\/p><ul><li>\u00c7yn \u00fd\u00fcrekde\u015f m\u00e4hribanym sen meni\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddalany\u0148 s\u00fc\u00fdj\u00fcsinden, \u00e7yny\u0148 z\u00e4heri datly. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynar","meaning":"<div><p>\u00ddasy \u00fdyrtyk \u00fdaprakly, hoz agajyna me\u0148ze\u015f be\u00fdik aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynarlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ynar agajyny\u0148 k\u00f6p \u00f6s\u00fcp oturan \u00fderi.<\/p><ul><li>J\u00fclge giden \u00e7ynarlykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yngarmak","meaning":"<div><p>\u00c7yna, hakykata \u00f6wr\u00fclip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Ol e\u015fiden habarymyz \u00e7yngardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yngartmak","meaning":"<div><p>\u00c7yna, hakykata \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Biz ba\u015fda o\u00fdun eden hem bolsak, so\u0148abaka \u00e7yngartdyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynlaka\u00fd","meaning":"<div><p>Yhlas bilen, \u00fd\u00fcrek bilen, \u00fdalandan d\u00e4l, t\u00fc\u00fds \u00e7yny bilen.<\/p><ul><li>Stepan \u00e7ynlaka\u00fd gyzyklanyp sorady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fdtguly sowatsyzlygyny \u00fdok etm\u00e4ge \u00e7ynlaka\u00fd giri\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>K\u00e4bir \u00fderden \u00fdap \u00e7ekdirm\u00e4ge \u00e7ynlaka\u00fd giri\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynlamak","meaning":"<div><p>\u00c7yny\u0148a tutmak, \u00e7yny\u0148y etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynlatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ynlaka\u00fd \u00fdapy\u015fmak, \u00e7yny\u0148a tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynyrgamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7yngarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ynyrgatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7yngartmak.<\/p><ul><li>Berdi botinkasyny ge\u00fdip, pul dilemegini \u00e7ynyrgatdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yn\u00e7y","meaning":"<div><p>Dogry s\u00f6zlemegi hakykaty a\u00fdtmagy gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol \u00e7yn\u00e7y adamdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yp","meaning":"<div><p>Sypaty g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Emma \u00e7yp \u00fdala\u0148a\u00e7 ed\u00e4\u00fdmeseler bilinjek d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ypar","meaning":"<div><p>Gyzylymtyl sary, sargylt.<\/p><ul><li>Jepbar s\u00f6zle\u00fd\u00e4n wagtynda, onu\u0148 sel\u00e7e\u0148 \u00e7ypar ga\u015flary gal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fczi \u00e7ypar bir dama \u00e7ykdy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ypdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddalan s\u00f6z a\u00fdtmak, \u00fdalan s\u00f6zlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yplak","meaning":"<div><p>Sowuk howada \u00fde\u0148il ge\u00fdnen, egni \u00fduka ge\u00fdimli, \u00fduka ge\u00fdnen.<\/p><ul><li>\u00ddigitler, sizi\u0148 \u015fu bol\u015fu\u0148yzy gaty \u00e7yplak g\u00f6r\u00fd\u00e4n, ol \u00fderde A\u015fgabady\u0148 yssysy \u00fdokdur. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ypla\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7yplak.<\/p><ul><li>Jany\u0148y possuny\u0148 i\u00e7inde saklap bolma\u00fdarka, bu n\u00e4me be\u00fdle \u00e7ypla\u0148 \u00e7ykdyka?! <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yra","meaning":"<div><p>\u00ddagtylyk ber\u00fd\u00e4n d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fden gural.<\/p><ul><li>\u00c7yra aslyp oba\u0148 belent-besinden, Suw g\u00fc\u00fdj\u00fcnden \u00fdanyp \u00fdagty alyn\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdanyp duran onluk \u00e7yrany\u0148 \u00fdagtysynda kitap oka\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yradan","meaning":"<div><p>\u00c7yrany\u0148, \u015femi\u0148 a\u015fagyna go\u00fdul\u00fdan esbap.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yraz","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 sa\u00e7\u00fdan \u015f\u00f6hlesi.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00e7yrazlaryny uzadyp \u00fdere, beze\u00fd\u00e4r me\u00fddany g\u00fcne\u015fe, nura. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00fcn altyn \u00e7yrazlaryny uzadyp, parlap baga nur sa\u00e7\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yra\u00e7\u00fc\u00fd\u015fe","meaning":"<div><p>Nebit bilen \u00fdan\u00fdan \u00fd\u00f6neke\u00fd \u00e7yra ge\u00fddirilen \u00fd\u00f6rite ki\u00e7ijik \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe.<\/p><ul><li>Magazinlerde \u00e7yra\u00e7\u00fc\u00fd\u015fe k\u00f6pmi?! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yra\u00fdly","meaning":"<div><p>Gel\u015fikli, owadan.<\/p><ul><li>\u00c7yra\u00fdly \u00fd\u00fczi g\u00fcne \u00fdanan \u00fdaly adam syrylan kellesini \u00fdala\u0148a\u00e7lap otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7opan azat, \u00e7oluk azat, nur azat, \u00c7yra\u00fdly \u015f\u00f6hlesin \u00fda\u00fdratdy kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrlak","meaning":"<div><p>Torga\u00fda me\u0148ze\u015f go\u0148rumtyl-sary, menek, menek \u00fdelekli ki\u00e7ijik gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrlamak","meaning":"<div><p>\u00c7irkin sesli aglamak (\u00e7aga hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrlatmak","meaning":"<div><p>\u00c7irkin sesli aglatmak (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>N\u00e4me, \u00e7agany \u00e7yrladyp go\u00fda\u00fdypsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7irkin sesli agla\u015fmak (\u00e7agalar hakda).<\/p><ul><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7inde \u00e7yrla\u015f\u00fdan \u00e7agalary\u0148 sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrla\u015fyk","meaning":"<div><p>Yzanda-\u00e7uwalyk, agy-zenzele, agla\u015fyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrmamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyna \u00e7olamak, orap almak.<\/p><ul><li>Gyzgyn \u00fd\u00fcregini\u0148 da\u015fyny \u00e7yrmap alan s\u00f6\u00fdgini\u0148 \u00fd\u00fcpek tarlaryny \u00e7\u00f6zmek isledi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrmatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyna \u00e7olatmak, oratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrma\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyna \u00e7ola\u015fmak, ora\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm \u00e7yrma\u015fyk \u00fdaly \u00e7yrma\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapy\u015fyp, asyly\u015fyp \u00fdokary \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar aga\u00e7lara \u00e7yrma\u015fyp ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrma\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ip \u00e7ola\u015fan, bula\u015fyk (\u00fd\u00fcp, \u00fd\u00fcpl\u00fck hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dduwlan kiri ahyrky gezek arassa suwa sokup \u00e7ykartmak, batyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpmak","meaning":"<div><p>1. \u00dduwlan kiri ahyrky gezek arassalamak \u00fc\u00e7in arassa suwa sokup \u00e7ykarmak, batyrmak, durlamak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7yrpyny bo\u00fdu\u0148 de\u0148er\u00e4gine galdyryp, batly silkip, \u015farpyldyly ses \u00e7ykarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpy","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148lenilm\u00e4n kell\u00e4 atyl\u00fdan, hemme \u00fderi ke\u015fdeli a\u00fdal ge\u00fdimi.<\/p><ul><li>Sary keteniden \u00ab\u015fetdaly g\u00fcl\u00bb nagy\u015fly \u00e7yrpy edindim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ujy in\u00e7elip gid\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp, gam\u00e7y we \u015f. m. zat.<\/p><ul><li>Sary murty a\u015fak sallanyp, sapany\u0148 d\u00fc\u00fde \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden edilen \u00e7yrpysy \u00fdaly boldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00c7opany\u0148 elinde uzyn \u00e7yrpysy bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpylmak","meaning":"<div><p>\u00dduwlan kir ahyrky gezek arassa suwa durlanmak, suwa sokulyp \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Suwa \u00e7yrpylan ge\u00fdimleri a\u00fdry go\u00fda\u00fd!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpym","meaning":"<div><p>Gowa\u00e7a we \u015f. m. ekinleri\u0148 ujuny \u00e7yrpmak i\u015fi.<\/p><ul><li>Pagtadan \u00fdokary hasyl almak \u00fc\u00e7in, eki\u015fini, \u00e7yrpymyny wagtynda berja\u00fd etmeli. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpynmak","meaning":"<div><p>1. Ab\u015faryp, gu\u00fdrugyny tarpyldadyp esremek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00f6w\u00e7 almak, jo\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6w\u015femek, hondan b\u00e4rsi bolup dyzamak, ha\u00fdbat atmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrpy\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00dduwlan kiri arassa suwa sokup \u00e7ykary\u015fmak, batyry\u015fmak, durla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yrryldamak","meaning":"<div><p>\u00c7yrryldyly ses \u00e7ykmak, \u00e7yrryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Pe\u00e7de gara \u00e7ekirtg\u00e4ni\u0148 \u00e7yrrylda\u00fdan sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yry\u015f","meaning":"<div><p>1. Dag we gum \u00fderlerinde bit\u00fd\u00e4n, sogany\u0148 \u00fda\u015fyna me\u0148ze\u015f \u00fda\u015fly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdelim.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u00e7yk","meaning":"<div><p>1. \u00c7aga deg\u00fd\u00e4n \u00fde\u0148iljek kesel, syrkawlyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u015fu \u00e7agamyzdan \u00e7yr\u00e7yk a\u00fdrylanok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Dert, alada, hysyrdy.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 a\u00fddy\u015fy \u00fdaly, gowa\u00e7any\u0148 \u00e7yr\u00e7yry adatdan da\u015fary k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u00e7yklamak","meaning":"<div><p>Kesel degmek, \u00fde\u0148iljek syrkawlamak (\u00e7aga hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u00e7yklatmak","meaning":"<div><p>Kesel \u00fdokdurmak, keselletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u00e7ykly","meaning":"<div><p>Kesel \u00fdoku\u015fan, keselli.<\/p><ul><li>\u00c7yr\u00e7ykly \u00e7aga.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u015fak","meaning":"<div><p>\u00c7yr\u015falan hapa, kir.<\/p><ul><li>Owadan gyzlara ele\u015fan e\u015fikler ge\u00fddirip, \u00fd\u00fczlerini \u00e7yr\u015fak saklamaly di\u00fd\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u015famak","meaning":"<div><p>1. Degrip, \u00e7alyp hapalamak.<\/p><ul><li>Gawuny\u0148 \u015firesini k\u00f6\u00fdnegi\u0148e-de \u00e7yr\u015fapsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alyp suwamak, suwag \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 diwaryny\u0148 kerpi\u00e7leri g\u00f6rn\u00fcp durmasyn! -- di\u00fdip, \u00f6z\u00fcm \u00e7yr\u015fap \u00e7ykdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hat \u00fdazmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. Degrip, \u00e7alyp hapalatmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in, \u00fcz\u00fcmi\u0148 \u015firesini egin-ba\u015fy\u0148a \u00e7yr\u015fadypsy\u0148?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Suwag etdirmek, suwag \u00e7aldyrmak.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fd\u00fczine pal\u00e7yk \u00e7yr\u015fatsa\u0148 bolma\u00fdarmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hat \u00fdazdyrmak.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00f6\u00fdde bolan bolsa, bir-iki setir \u00e7yr\u015fadyp, ogluma hat iberjekdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u015fa\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Birin-birin \u00e7yr\u015fap \u00e7ykmak; hemme \u00fderine \u00e7yr\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yr\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148e hapa \u00e7yr\u015famak, \u00e7almak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7yr\u015famaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelim \u00e7yr\u015fa\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytawla\u015fmak","meaning":"<div><p>G\u00f6re\u015fde, durmu\u015fda we \u015f. m. \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak \u00fc\u00e7in jan etmek, g\u00fc\u00fd\u00e7 sarp etmek, ga\u00fdrat etmek, dyrja\u015fmak.<\/p><ul><li>Emma \u00e7ytala\u015f\u00fdardym, di\u015fimi gyja\u00fdardym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytawun","meaning":"<div><p>\u00c7ygly \u00e7igrek, birneme a\u00fdazly.<\/p><ul><li>Russi\u00fdany\u0148 toka\u00fdynda \u00e7ytawun, \u015f\u00f6hlesiz G\u00fcn \u00e7enden gyk garap bak\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytawunlyk","meaning":"<div><p>\u00c7ygly \u00e7igreklik, a\u00fdazlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytmak","meaning":"<div><p>\u00ddygyrmak, b\u00fczmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgyly \u00fda-da pikirli g\u00f6rn\u00fc\u015fde ma\u0148la\u00fdy, \u00fd\u00fczi, ga\u015fy \u00fdygryk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fczi salyk, ga\u015flary \u00e7ytykdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7ytylmak","meaning":"<div><p>Ga\u00fdgyly \u00fda-da pikirli g\u00f6rn\u00fc\u015fe girip, ma\u0148la\u00fdy, \u00fd\u00fczi, ga\u015fy \u00fdygrylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gahary gelip, \u00fd\u00fczleri \u00e7ytyl\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzawa\u00e7","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7yzgy\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7yzyk \u00e7ekdirmek, \u00e7yzyk ge\u00e7irtmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00e7yzgysyny, \u015feklini \u00e7ekdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sypjyrtmak, yz galdyrtmak, \u00fdaralatmak.<\/p><ul><li>Elimi agaja \u00e7yzdyrdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgalmak","meaning":"<div><p>Eplenip, yzyna ga\u00fdtarylyp \u00e7ermelmek, \u00fdokary \u00e7ekilmek (ge\u00fdim hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgamak","meaning":"<div><p>\u00ddokary \u00e7ermemek, \u00fdokary \u00e7ekmek (ge\u00fdim hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzganmak","meaning":"<div><p>\u00d6z ge\u00fdimi\u0148i \u00e7erm\u00e4p tijenmek, \u00fdokary \u00e7eki\u015fdirmek, \u00e7ermenmek.<\/p><ul><li>Suwa girjek adam \u00fdaly \u00e7yzgandylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgany\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bilelikde \u00e7yzganmak, \u00e7ermeni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgatmak","meaning":"<div><p>\u00c7ermetmek, \u00fdokary \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fde\u0148lerini \u00e7yzgatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzga\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00c7erme\u015fmek, \u00fdokary \u00e7eki\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgy","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00e7yzyk bilen g\u00f6rkezilen \u015fekili.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u015fekilini \u00e7yzyk bilen \u00e7ekip g\u00f6rkezmegi \u00f6wred\u00fd\u00e4n ylym, sapak.<\/p><ul><li>\u00c7yzgy sapagy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzgy\u00e7","meaning":"<div><p>G\u00f6ni \u00e7yzyk \u00e7yzmak i\u00e7in \u00fd\u00fczi santimetre b\u00f6l\u00fcnen \u00fda-da b\u00f6l\u00fcnmedik \u00fdasyja tagta.<\/p><ul><li>\u00c7yzyk \u00e7yzar \u00fdaly \u00e7yzgyjy\u0148 \u00fdokmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7yzyk \u00e7ekmek, \u00e7yzyk ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ol galamyny pugta basyp durdy-da, kese \u00e7yzyk \u00e7yzdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00e7yzgysyny, \u015feklini \u00e7ekmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sypjyryp yz galdyrmak, \u00fdaralamak.<\/p><ul><li>Myrady\u0148 bolsa bileginden bir-iki \u00fderini \u00e7yzypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzmyk","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00e7yzyk-\u00e7yzyk, \u00fdol-\u00fdol.<\/p><ul><li>Sag gapdaly bolsa \u00fdygjam \u00e7yzmyk bolup \u00fdatan tekiz gowa\u00e7a me\u00fddany. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzyk","meaning":"<div><p>Tekizlikde \u00e7ekilen zolak yz.<\/p><ul><li>Ol galamyny pugta basyp durdy-da, kese \u00e7yzyk \u00e7yzdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzyk-\u00e7yzyk","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00e7yzym-\u00e7yzym edilen.<\/p><ul><li>Depderini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7yzyk-\u00e7yzyk edipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzylmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7yzyk \u00e7ekilen, \u00e7yzyk ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>Haty\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7yzylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00e7yzgysy \u00e7ekilmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00c7yzyk \u00e7ekilen \u00fdaly \u00fdarylmak, \u00e7at atmak.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdnegi\u0148 gapdaly \u00e7yzylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dd\u00fczi, \u00fcsti \u00e7yzyk-\u00e7yzyk bolup za\u00fdalanmak.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7yzylypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzym-\u00e7yzym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7yzyk-\u00e7yzyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcni \u00e7yzym-\u00e7yzym edip \u00e7ykmak, \u00e7yzyk-\u00e7yzyk etmek.<\/p><ul><li>Ol kitabyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00e7yzy\u015fdyryp \u00e7ykypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7yzy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7yzyk \u00e7eki\u015fmek, \u00e7yzyk ge\u00e7iri\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00e7yzgysyny \u00e7ekm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a t\u00e4ze salynjak gara\u017ey\u0148 shemasyny \u00e7yzy\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7y\u0148kyrmak","meaning":"<div><p>Urulmakdan, dalanmakdan yzly-yzyna in\u00e7e gaty ses \u00e7ykarmak (it hakda).<\/p><ul><li>G\u00fcj\u00fck \u00e7y\u0148kyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7y\u0148satmak","meaning":"<div><p>1. Urulmakdan \u00fda-da ba\u015fga bir seb\u00e4pden in\u00e7ejik uzyn ses \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ol gapa gelen g\u00fcj\u00fcgi urup, \u00e7y\u0148sadyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> aglatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7y\u0148sa\u015fmak","meaning":"<div><p>Urulmakdan \u00fda-da ba\u015fga bir seb\u00e4pden birn\u00e4\u00e7e bolup, uzyn in\u00e7ejik ses edi\u015fmek (it hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4ge","meaning":"<div><p>Kwarsy\u0148 \u00fda-da \u015f. m. gaty minerallary\u0148 s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4n ownuk b\u00f6lejikleri.<\/p><ul><li>Topragymyza G\u00fcn\u00fc\u0148 nury bol d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r, \u015eol g\u00f6k \u00e7\u00e4gede \u00fdumurtga bi\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4gelik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4geni\u0148 k\u00f6p \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4gelikde \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n operator \u00fcmz\u00fcgini ileri atyp, kynlyk bilen hereket ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4ges\u00f6w","meaning":"<div><p>\u00c7\u00e4ge gaty\u015fykly, \u00e7\u00e4ge gaty\u015fygy bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 a\u00fdagy \u00fdaby\u0148 \u00e7ygly pa\u00fdy\u015fyna batypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Demirgazykdan gel\u00fd\u00e4n sowuk \u015femal \u00e7\u00e4ges\u00f6w kir\u015fenleri asmana g\u00f6ter\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4k","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148, k\u00f6\u00fdnegi\u0148 eteginde \u00fda-da \u00fdakasynda go\u00fdul\u00fdan dilik.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddurtlar arasyndaky serhet, ara\u00e7\u00e4k.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dder b\u00f6l\u00fcni\u015figinde, pa\u00fdlany\u015fygynda go\u00fdul\u00fdan serhet, b\u00f6l\u00fcnip alnan \u00fder.<\/p><ul><li>Durmady ol k\u00f6jekl\u00e4p, o\u00fdlanyp, Bell\u00e4p aldy \u00f6z \u00e7\u00e4gini\u0148 pellesin. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ejeg\u00fcl d\u00fc\u00fdnki alyp bilm\u00e4n giden \u00e7\u00e4gini alyp, \u00fdene bir \u00e7\u00e4ge \u00fdarpylap ga\u00fdtmak\u00e7ydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4klenmek","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fda-da i\u015f belli bir derej\u00e4 \u00fdetirilip go\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. Kanagatlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4kmen","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fde \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden dokalyp tikilen i\u00e7liksiz da\u015fky ge\u00fdim.<\/p><ul><li>Ol \u00e7\u00e4kmenini \u00e7ykardy-da, endamlaryny sypala\u015fdyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol tomusuna agar \u00e7\u00e4kmen, gy\u015fyna bolsa pagtaly don ge\u00fderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00e4kmen aldy\u0148, \u00e7oka\u00fd aldy\u0148, don aldy\u0148. Hasaplap g\u00f6r, hakykatdan-da k\u00e4n aldy\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4ksiz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 \u00f6l\u00e7egi, \u00e7\u00e4gi bolmadyk, \u00e7\u00e4k go\u00fdulmadyk.<\/p><\/div><div><p>2. Artyk dereje, \u00f6r\u00e4n, gaty k\u00f6p.<\/p><ul><li>\u00c7olugy\u0148 howsalasy \u00e7\u00e4ksiz artdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4k\u00fdaka","meaning":"<div><p>Erkek adamlary\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 gerdene \u00fdakyn edilip a\u00e7yl\u00fdan \u00fdakasy.<\/p><ul><li>Egni \u00e7\u00e4k\u00fdaka k\u00f6\u00fdnekli \u00fdigit \u00f6\u00fdden \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4re","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fda-da i\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmagy, amala a\u015fmagy \u00fc\u00e7in ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n, g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n alada, ala\u00e7, t\u00e4r.<\/p><ul><li>Mal k\u00f6p, emma olary gy\u015flatmak \u00fc\u00e7in g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4releri\u0148 ugry \u00fdok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n, beril\u00fd\u00e4n temmi.<\/p><ul><li>Bu \u00e7\u00e4re o\u0148a t\u00e4sir ed\u00e4\u00fdjek \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4resiz","meaning":"<div><p>1. Alajy bolmadyk, \u00e7\u00e4resi tapylma\u00fdan.<\/p><ul><li>Emma \u00e7\u00e4resiz \u00fdagda\u00fd takdyra gara\u015fyp \u00fdatmaga mejbur ed\u00fd\u00e4r. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Temmisiz, \u00e7\u00e4re g\u00f6r\u00fclmedik.<\/p><ul><li>Ony \u00e7\u00e4resiz galdyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4resizlik","meaning":"<div><p>Ala\u00e7syz, galmaklyk, \u00e7\u00e4re tapmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4r\u00fdek","meaning":"<div><p>1. 25 grama de\u0148 bolan agyrlyk \u00f6l\u00e7egi, 100 gramy\u0148 d\u00f6rtden biri.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 d\u00f6rtden bir b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4r\u00fdeklik","meaning":"<div><p>25 gramlyk agramy bolan \u00f6l\u00e7eg da\u015fy.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4r\u00fdeklik da\u015f.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u00e7","meaning":"<div><p>D\u00f6wl\u00fcp harmandan alnan arassa bugda\u00fdy\u0148 \u00fc\u00fd\u015fmegi.<\/p><ul><li>Sygyryp, \u015femala garap, \u00e7\u00e4ji samandan sa\u00fdlady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u00fdnek","meaning":"<div><p>\u00c7a\u00fd demlemek \u00fc\u00e7in gulply we j\u00fcr\u00fcndikli farfor gap.<\/p><ul><li>T\u00e4jig\u00f6zel eje \u00e7\u00e4\u00fdneklerini \u00fdygna\u015fdyrdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>O\u0148a \u00e7enli G\u00f6zel gyzy\u0148 bo\u00fdda\u015fy iki \u00e7\u00e4\u00fdnek \u00e7a\u00fdy getirdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u00fdneklik","meaning":"<div><p>Bir, iki we ondan hem k\u00f6p \u00e7\u00e4\u00fdnek bolar \u00fdaly suwuklyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u015f","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00fc\u0148 gu\u015fluk bolan wagty.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn seni\u0148 \u00fdazan haty\u0148 alamda, Ylhamy\u0148 g\u00fcne\u015fi \u00e7\u00e4\u015f boldy. <span>(N. Pomma)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u015ferilmek","meaning":"<div><p>1. Gy\u015faryp \u00fdatylmak.<\/p><ul><li>I\u015fi\u0148 gutar-da \u00e7\u00e4\u015feril-de \u00fdat!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den gidip, bula\u015fyp \u00fdatylmak.<\/p><ul><li>Ol birden \u00e7\u00e4\u015ferildi-de \u00fdatyberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u015fermek","meaning":"<div><p>1. Gy\u015faryp \u00fdatmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den gidip, bula\u015fyp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Ol birden dik duran \u00fderinden \u00e7\u00e4\u015ferdi-de \u00fdatyberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00e4\u015fertmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddykmak, \u00fdykyp \u00fdatyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fcnden gidertmek, gy\u015fartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. A\u015fak \u00e7\u00f6km\u00e4ge sezewar etmek, a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fcrtmek, suw tutup \u00fderi baslykdyrmak.<\/p><ul><li>G\u00f6mlen \u00fderlere suw tutup \u00e7\u00f6kd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6kermek.<\/p><ul><li>Odun \u00fd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4ni \u00e7\u00f6kd\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fc\u00fdb\u00fcne gidermek, batyrmak.<\/p><ul><li>Gyzdyryp l\u00f6deresini d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00e7\u00f6kd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6keri\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6kerm\u00e4ge k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri \u00e7\u00f6keri\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kermek","meaning":"<div><p>1. Dyzlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne oturtmak, a\u00fdaklaryny epdirip oturtmak (d\u00fc\u00fde hakynda).<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agyr \u00fdagda\u00fda salmak, tapdan d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ma\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kertmek","meaning":"<div><p>Dyzlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne oturtdyrmak, \u00e7\u00f6kd\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck urmak \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4ni \u00e7\u00f6kertmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6ket","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6ken \u00fder, o\u00fd \u00fder, \u00e7\u00f6kg\u00fcn \u00fder, \u00e7\u00f6k\u00fct.<\/p><ul><li>Emma ol \u00e4pet \u00e7\u00f6ketlerden zy\u0148lyp \u00e7yk\u00fdardy. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6ketlik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6ket \u00fderler, tutu\u015f \u00e7\u00f6ket bolup \u00fdatan \u00fder, o\u00fdluk, \u00e7\u00f6kg\u00fcnlik.<\/p><ul><li>Gu\u015fu\u0148 u\u00e7an \u00fderi \u00fdapyny\u0148 \u00fd\u00fczi, B\u00e4ri tarapy-da \u00e7\u00f6ketlik, o\u00fdluk. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kg\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6ket.<\/p><ul><li>Seni\u0148 howly tutunjak \u00fderi\u0148 go\u0148\u015fy\u0148ka g\u00f6r\u00e4 \u00e7\u00f6kg\u00fcn ekeni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kg\u00fcnlik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6ketlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6kmek","meaning":"<div><p>1. Suw gitmek \u00fda-da yzgar \u00e7ekmek we \u015f. m. zerarly a\u015fak d\u00fc\u015fmek, o\u00fdulmak, peselmek (\u00fder hakynda).<\/p><ul><li>On gat uly ja\u00fdy\u0148 a\u015fagyndan otly ge\u00e7ende, nene\u0148 ol a\u015fak \u00e7\u00f6k\u00e4\u00fdme\u00fd\u00e4rk\u00e4?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dyzy\u0148 \u00fcst\u00fcne oturmak, a\u00fdaklaryny epip \u00fcst\u00fcnde oturmak (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Suwu\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne gitmek, batmak.<\/p><ul><li>B\u00f6rekler gazany\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00e7\u00f6kdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Oturmak, \u00fderle\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u015fyr Artygy\u0148 d\u00fc\u015fegini\u0148 \u00fdanynda \u00e7\u00f6k\u00fcp, onu\u0148 elini gysymlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00f6ken d\u00fc\u00fde \u00fder alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hor d\u00fc\u015fmek, arryk d\u00fc\u015fmek zerarly ma\u00fdyp bolmak, ma\u00fdrylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6k\u00fcndi","meaning":"<div><p><span>Geologi\u00fda<\/span> Suwu\u0148 suwuklygy\u0148 \u00f6z\u00fcnden ba\u015fga \u00e7\u00f6k\u00fcp galan galyndysy.<\/p><ul><li>Arktikany\u0148 g\u00fcnorta ujunda k\u00fcm\u00fc\u015f magdanyny\u0148 ba\u00fd \u00e7\u00f6k\u00fcndileri bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6k\u00fct","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6ket.<\/p><ul><li>Anha, m\u00f6jekleri\u0148 go\u0148ras derisi, \u00e7\u00f6k\u00fct \u00e7\u00f6pl\u00fcginde bula\u015fyp \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6k\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birneme \u00e7\u00f6kmek, a\u015fak d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek, a\u015fakla\u015fmak, peseli\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dder astyndaky suwlar heniz \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fm\u00e4ndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p bolup \u00e7\u00f6kmek (d\u00fc\u00fde hakynda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeler \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fip otyrdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6l","meaning":"<div><p><span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n az, sel\u00e7e\u0148 du\u015f gel\u00fd\u00e4n, gyt.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6l haryt.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6l-be\u00fdewan","meaning":"<div><p>Adam-gara \u00fda\u015fama\u00fdan bir giden \u00e7ola gi\u0148 me\u00fddan, \u00fder.<\/p><ul><li>Olar bir \u00e7\u00f6l-be\u00fdewana baryp d\u00fc\u015fenlerinde, bir si\u0148ek Soltans\u00f6\u00fdn\u00fc\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne gonupdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6ll\u00fck","meaning":"<div><p>A\u0148yrsy g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4n \u00e7\u00f6l me\u00fddanlyk, giden gi\u0148 me\u00fddanlyk.<\/p><ul><li>Garagum \u00e7\u00f6ll\u00fcgine tarap ugur alyp, basym g\u00f6zden \u00fditdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Topragy zer, suwy \u015feker ilimi\u0148, \u00e7\u00f6ll\u00fcgin g\u00fclletjek, be\u00fdik ylymy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6l\u00fcstan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6l-be\u00fdewan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6mmek","meaning":"<div><p>Dagy\u0148, gumu\u0148 we \u015f. m. be\u00fdgelip, \u00fditi burun bolup \u00e7yk\u00fdan \u00fderi, s\u00f6melip duran \u00fderi.<\/p><ul><li>Biz ger\u015fi\u0148 \u015fol \u00e7\u00f6mmek \u00fderinde oturyp, der\u00e4 syn etdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6mmelmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6mmek bolup \u00e7ykmak, bur\u00e7 bolup, \u00e7\u00f6melip durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 burnuny\u0148 ujy \u00e7\u00f6mmelip dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6mmeltmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6mmek \u00fdaly edip \u00e7ykarmak, \u00f6\u0148e tarap s\u00f6meltmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p","meaning":"<div><p>1. Otlary\u0148, aga\u00e7lary\u0148 guran baldagy.<\/p><ul><li>Ol eline \u00e7\u00f6p alyp, \u00fderi dyrmamaga oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ki\u015fmi\u015f i\u00fdse\u0148, \u00e7\u00f6pi bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Odun, \u00fdangy\u00e7.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 k\u00fclb\u00e4mizde tuta\u015fdyrlyk hem gury \u00e7\u00f6p \u00fdokdur. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ot, \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Ozal bu a\u0148\u0148atda \u00fdekeje-de g\u00f6gerip oturan \u00e7\u00f6p \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p-\u00e7alam","meaning":"<div><p>K\u00f6k\u00fcnde gurap galan we d\u00f6wl\u00fcp a\u00fdrylan \u00e7\u00f6pler.<\/p><ul><li>Garap durup g\u00fc\u00fdmen\u00e4\u00fdse\u0148, \u00e7\u00f6p-\u00e7alama \u00fditer tilki. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dder s\u00fcre\u0148de \u00e7epbesine \u00e7\u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4\u0148, \u00e7\u00f6p-\u00e7alamy\u0148 k\u00f6k\u00fcn pugta sogur\u00fda\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p-\u00e7alamlyk","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6p-\u00e7alamy\u0148 k\u00f6p \u00fderi, \u00e7\u00f6p basan \u00fder.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p-\u00e7\u00f6r","meaning":"<div><p>Ownuk-u\u015fak \u00e7\u00f6p we \u00e7\u00f6r gaty\u015fan hapa, s\u00fcpl\u00fck.<\/p><ul><li>Be\u00fddip \u00e7\u00f6p\u00fc\u0148-\u00e7\u00f6r\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturmada, arassa \u00fderde otur!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6pbo\u00fda","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6k\u00fcnden sary re\u0148k ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ot.<\/p><ul><li>Hemi\u015feler matany \u00e7\u00f6pbo\u00fda bilen re\u0148kl\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6pleme","meaning":"<div><p>Ownuk aga\u00e7, \u015faha b\u00f6lekleri.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6pleme \u00e7\u00f6pl\u00e4li, bala, Ol hem bize gerek bolar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6plemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddeke-\u00fdeke \u00fdygnmak, \u00fdygnap \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6pleme \u00e7\u00f6plemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasylyny \u00fdygmak.<\/p><ul><li>Indi pagtany\u0148 bir \u00fcbt\u00fcgini hem za\u00fdalaman \u00e7\u00f6plemegimiz galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeke-\u00fdekeden sa\u00fdlap almak, a\u00fdryp almak.<\/p><ul><li>\u00c7eltik \u00e7\u00f6plemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u00fdip gutarmak, i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Ozal-a \u00fdyl a\u015fan tohumy\u0148 \u00fdarysyny gargalar \u00e7\u00f6pledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6pletmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddeke-\u00fdeke \u00fdygnatmak, \u00fdygnadyp \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00ddaby\u0148 i\u00e7ine ga\u00e7an erikleri hem \u00fdeke-\u00fdeke \u00e7\u00f6plet!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasylyny \u00fdygdyrmak.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddeke-\u00fdeke sa\u00fdlap a\u00fdyrtdyrmak, sa\u00fdlatmak.<\/p><ul><li>Ki\u015fmi\u015fi\u0148.<\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fdr\u00fcgini \u00e7\u00f6pletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Garynjalary towuga \u00e7\u00f6pletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6ple\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00ddek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n \u00e7\u00f6plemek, \u00e7\u00f6pl\u00e4p \u00e7ykmak, hemmesini \u00e7\u00f6plemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6ple\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00f6plem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fdeke-\u00fdeke \u00fdygna\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddygmaga k\u00f6mek etmek, \u00fdygy\u015fmak.<\/p><ul><li>K\u00f6rek \u00e7\u00f6ple\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeke-\u00fdeke sa\u00fdlamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7eltik \u00e7\u00f6ple\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6pl\u00fck","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6pi k\u00f6p \u00fder, \u00e7\u00f6p basan \u00fder.<\/p><ul><li>Ony k\u00f6pri\u0148 a\u0148ry \u00fdanyndaky \u00e7\u00f6pl\u00fckde gizledim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Toka\u00fd garawuly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p\u00fcr","meaning":"<div><p>Ge\u00e7i t\u00fc\u00fdi.<\/p><ul><li>Olary\u0148 biri \u00e7\u00f6p\u00fcr darap, pi\u015fge edip \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sa\u0148a hakyna garanda, \u00fd\u00fc\u0148 \u00fda-da \u00e7\u00f6p\u00fcr t\u00fc\u00fdtd\u00fcrmeli. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6p\u00fcrlek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6p\u00fcri k\u00f6p bolan, \u00f6sg\u00fcn we g\u00fcr \u00e7\u00f6p\u00fcrli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6r","meaning":"<div><p>Ge\u00e7i, go\u00fdun \u00fdaly ownuk mallary\u0148 tezegi, gumalaklary.<\/p><ul><li>Go\u00fdun \u00e7\u00f6pleri \u00e7agra\u015fyp \u00fdatyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6rek","meaning":"<div><p>Undan hamyr \u00fdugrulyp, tamdyrda bi\u015firilen \u00f6n\u00fcm, nan.<\/p><ul><li>Meni\u0148 unum bugda\u00fd uny, uly bi\u015firdim \u00e7\u00f6regi! <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6rekli","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00f6rek bi\u015firiji \u00fda-da satyjy.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rek\u00e7i adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00c7\u00f6rek i\u00fdip \u00f6wrenen, \u00e7\u00f6rek i\u00fd\u00fd\u00e4n (mal hakda).<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rek\u00e7i go\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6rl\u00fck","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6ri k\u00f6p \u00fder, \u00e7\u00f6r \u00fc\u00fd\u015fen \u00fder.<\/p><ul><li>Bu \u00fderi \u00e7\u00f6rl\u00fck ekeni welin, ozal \u00fdatak bolandyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6r\u0148e\u015fik","meaning":"<div><p>Bula\u015fyklyk, bula\u015fyk \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Enem-atamy\u0148 g\u00f6wn\u00fcne degmejek bolup, \u015fu \u00e7\u00f6r\u0148e\u015fige d\u00fc\u015fd\u00fcm. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wjemek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gygyrmak, ha\u00fdbatly dyzamak, s\u00fcr\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Ol \u015ferra\u00fdlyk edip, onu\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6wj\u00e4p ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>A\u00fdralyk ajy d\u00e4l, ynan, s\u00f6wd\u00fcgim, Ha\u00fdynlar \u00fcst\u00fcme \u00e7\u00f6wj\u00e4p gelende. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wjetmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne gygyrtmak, ha\u00fdbatly dyzatmak, s\u00fcr\u00fcndirmek.<\/p><ul><li>Oglu\u0148yza ha\u00fd di\u00fdi\u0148, \u00fd\u00f6ne \u00fcst\u00fcmize \u00e7\u00f6wjedip go\u00fda\u00fdypsy\u0148yz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wl\u00fck","meaning":"<div><p>Gu\u00fdyny\u0148 \u00f6r\u00fcmini\u0148 i\u0148 a\u015fagynda go\u00fdul\u00fdan \u00fdasy tegelek aga\u00e7.<\/p><ul><li>Siz gu\u00fdyny\u0148 a\u015fagyndaky suwy syzdyryp go\u00fdber\u00fd\u00e4ne \u00e7\u00f6wl\u00fck di\u00fd\u00fd\u00e4nsi\u0148iz! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wl\u00fcklik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6wl\u00fck etmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wre","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcw \u00fd\u00fczi d\u00e4l, ters (ge\u00fdim, mata we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Eje, n\u00e4me \u00fc\u00e7in jigimi\u0148 k\u00f6\u00fdnegini \u00e7\u00f6wre ge\u00fddiri\u0148! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wr\u00fck","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcw \u00fd\u00fczi tersine \u00f6wr\u00fclen, i\u00e7i da\u015fyna \u00e7ykyp duran.<\/p><ul><li>Ol gara\u00fdagyz \u00e7\u00f6wr\u00fck dodakly bir \u00fdigitdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wr\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Tersine \u00f6wr\u00fclmek, i\u00e7 \u00fd\u00fczi da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne tarap \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>2. Agzy yzyna serpilmek.<\/p><ul><li>Agzy \u00e7\u00f6wr\u00fclen \u00e7uwallar galladan dolup ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fc\u0148derilmek, agdarylmak.<\/p><ul><li>Asman a\u015fak inip, \u00fder \u00e7\u00f6wr\u00fclse-de, Gonmaz garagu\u015flar bagy\u0148a seni\u0148. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00e4mi tas \u00e7\u00f6wr\u00fclipdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6wr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Tersine \u00f6wr\u00fc\u015fmek, i\u00e7ini da\u015fyna \u00f6wr\u00fc\u015fmek, \u00e7\u00f6w\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7uwallary\u0148 agzyny \u00e7\u00f6wr\u00fc\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u00fcrme","meaning":"<div><p>\u00ddatany\u0148da ge\u00fdil\u00fd\u00e4n, t\u00fc\u00fd \u00fd\u00fczi i\u00e7ine \u00f6wr\u00fclip tikilen telpek.<\/p><ul><li>Dikilgi agajy\u0148 ba\u015fyndan \u00e7\u00f6w\u00fcrmesini alyp, \u00e7\u00f6p k\u00fcm\u00e4 \u00fd\u00fczlendi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7opan \u00e7\u00f6w\u00fcrme telpegini\u0148 eteginden birn\u00e4\u00e7e a\u00e7ary \u00e7ykaryp, jy\u0148\u0148yrdadypdyr-da \u00fdokaryk zy\u0148ypdyr hem gapypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcni da\u015fyna \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol kost\u00fdumyny \u00e7ykardy-da, \u00e7\u00f6wr\u00fcp eline aldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agzyny yzyna serpmek.<\/p><ul><li>Galla gapgarylanda gaby\u0148 agzyny \u00e7\u00f6w\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u015fagyny \u00fdokary \u00f6w\u00fcrmek, agdarmak, d\u00fc\u0148dermek.<\/p><ul><li>Al-asmanda a\u00fdylgan\u00e7 uwla\u00fdan bomba, Wazlap inip gara \u00fderi \u00e7\u00f6w\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Traktorlar \u00fderi\u0148 astyny \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. I\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcni da\u015fyna \u00f6w\u00fcrtmek.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f \u00fdagyp ba\u015flanso\u0148, ol \u00fdolda\u015fyna i\u00e7megini \u00e7\u00f6w\u00fcrtdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Agzyny yzyna serpdirmek.<\/p><ul><li>Haltany\u0148 agzyny \u00e7\u00f6w\u00fcrtmek.<\/li><li>\u00dder \u00e7\u00f6w\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u015fi","meaning":"<div><p>Gara \u00f6\u00fdi \u00fdel \u00fdykmazlyk \u00fc\u00e7in \u00fcsta\u015fyp atanakla\u00fdyn ge\u00e7irilip, iki\u00fdan \u00fd\u00fcz\u00fcnde gazyga da\u0148yl\u00fdan \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>A\u00fdna ga\u00fddyp gelende, howsala d\u00fc\u015fen Nurjahan \u00f6\u00fd\u00fcne \u00e7\u00f6w\u015fi etmek bilen me\u015fguldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddekelli ejesi \u00f6\u00fdlerine \u00e7\u00f6w\u015fi etm\u00e4ge \u00fdeti\u015fmedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u015f\u00fclemek","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fde \u00e7\u00f6w\u015fi etmek.<\/p><ul><li>\u00ddel \u00fdykmazlyk \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fdi \u00e7\u00f6w\u015f\u00fclemek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6w\u015f\u00fcle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6w\u015fi edi\u015fmek, \u00e7\u00f6w\u015fi etm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol go\u0148\u015fularyny\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni \u00e7\u00f6w\u015f\u00fcle\u015fm\u00e4ge gidipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lan \u00fd\u00fcpi, d\u00fcwni, sargyny a\u00e7dyrmak, \u00e7\u00f6\u015fd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Elini\u0148 sargysyny \u00e7\u00f6zd\u00fcrdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mesel\u00e4ni i\u015fletmek, i\u015fledip \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ol mesel\u00e4ni ma\u0148a \u00e7\u00f6zd\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir mesel\u00e4ni, \u00fdagda\u00fdy anyklatmak, belli netij\u00e4 getirtmek, bir \u00fd\u00fczli etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zi","meaning":"<div><p>I\u00e7egeni\u0148 gapdalyndan \u00e7\u00f6zlenip gal\u00fdan \u00fdaglyja barda.<\/p><ul><li>Bagr\u00f6\u00fdkeni \u00e7\u00f6zi atyp gowurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zlemek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemini a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Jutdan i\u015filen \u00fdogyn tanapyny aldy-da, ony \u00e7\u00f6zledi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zlenmek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemi a\u00e7ylmak, s\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Bu \u00fd\u00fcp o\u0148at \u00e7\u00f6zlen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00ddeke-\u00fdekeden \u00e7\u00f6zlemek, biri\u0148-birin \u00e7\u00f6zlemek, sargyny a\u00e7y\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Kakasy-da a\u00fdagyna ora\u015fdyran \u00fd\u00fcplerini \u00e7\u00f6zle\u015fdirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zle\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemini a\u00e7y\u015fmak, s\u00f6k\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcp \u00e7\u00f6zle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6zmek","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lan \u00fd\u00fcpi, d\u00fcwni, sargyny we \u015f. m. a\u00e7mak.<\/p><ul><li>Ol, d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 du\u015fagyny \u00e7\u00f6zdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mesel\u00e4ni i\u015flemek, i\u015fl\u00e4p \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Men mugallymy\u0148 beren meselesini tiz \u00e7\u00f6zd\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Orta atylan mesel\u00e4ni bir \u00fd\u00fczli etmek, bir mesel\u00e4ni, \u00fdagda\u00fdy anyklamak, belli netij\u00e4 getirmek.<\/p><ul><li>Ol bu meseleleri\u0148 hemmesini umumy s\u00f6zler bilen be\u00fdan etm\u00e4n, a\u00fdry-a\u00fdry konkret \u015fahslary\u0148 \u00fcsti bilen \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6z\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lan \u00fd\u00fcp, d\u00fcw\u00fcn, sargy we \u015f. m. gow\u015famak, a\u00e7ylmak, \u00e7\u00f6\u015f\u00fclmek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 du\u015fagy \u00e7\u00f6z\u00fclipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mesele i\u015flenilmek, i\u015flenip \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Mugallymy\u0148 beren meselesi okuw\u00e7ylar tarapyndan tiz \u00e7\u00f6z\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6z\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Da\u0148lan \u00fd\u00fcpi, d\u00fcwni, sargyny we \u015f. m. a\u00e7y\u015fmak, \u00e7\u00f6zm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a oduny\u0148 \u00fd\u00fcp\u00fcni \u00e7\u00f6z\u00fc\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7\u00f6zm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, mesele i\u015fle\u015fmek, i\u015fle\u015fip \u00e7ykary\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7yl\u015fyrymly meseleleri \u00e7\u00f6z\u00fc\u015fdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Orta atylan mesel\u00e4ni bir \u00fd\u00fczli edi\u015fmek, bir mesel\u00e4ni, \u00fdagda\u00fdy anyklamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Sizi\u0148 bize k\u00f6mek edip, \u00e7\u00f6z\u00fc\u015fmeli mesel\u00e4\u0148iz bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u0148\u0148e","meaning":"<div><p>1. Gowy g\u00f6rme\u00fd\u00e4n, k\u00fctek (g\u00f6z hakynda).<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 \u015fe\u00fdle \u00e7\u00f6\u0148\u0148elip, \u015funy hem g\u00f6re\u0148okmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Emelsiz, ba\u015farnyksyz, \u00e7emesiz, taga\u015fyksyz.<\/p><ul><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4n weli, sen gaty \u00e7\u00f6\u0148\u0148e g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rsi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u0148\u0148elik","meaning":"<div><p>1. Gowy g\u00f6rmezlik, k\u00fcteklik (g\u00f6z hakynda).<\/p><ul><li>Batyr aga g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7\u00f6\u0148\u0148eliginden gaty k\u00e4\u00fdindi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Emelsizlik, ba\u015farnyksyzlyk, taga\u015fyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u0148\u0148ermek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6\u0148\u0148e bolmak, g\u00f6z\u00fc\u0148 k\u00fctelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015f","meaning":"<div><p>E\u015fegi saklamak gerek bolanda a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6\u015f, e\u015fegim, \u00e7\u00f6\u015f, \u00e7\u00f6\u015f janawar!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015fd\u00fcrmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6zd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015flemek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemini, sargysyny a\u00e7mak, s\u00f6kmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6\u015flem\u00e4ge howlugyp, gaty-gaty \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdim. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015flenmek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemi, sargysy a\u00e7ylmak, s\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6\u015flenen \u00fdumak dek bir uzyn ak \u00fdol, \u00c7u\u0148 a\u015fakda bir k\u00f6pri-de g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015fletmek","meaning":"<div><p>K\u00fcltemini, sargysyny a\u00e7dyrtmak, s\u00f6kd\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6zmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00f6\u015f\u00fclmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00f6z\u00fclmek.<\/p><ul><li>Begensi\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, ba\u015flygy\u0148 \u00fdogyn murtlaryny\u0148 towy \u00e7\u00f6\u015f\u00fclene d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcflemek","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dem salmak, dem urmak, doga etmek, \u00e7\u00fcf urmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fclpe","meaning":"<div><p>Ma\u00fdda, ownuk, \u00fda\u015f, ki\u00e7i.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir topar \u00e7\u00fclpe \u00e7agasy bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady ikinji bir zady\u0148 i\u00e7ine girdirmek, san\u00e7mak.<\/p><ul><li>Eline i\u0148\u0148e \u00e7\u00fcmd\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwu\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne gidermek, suwa batyrmak.<\/p><ul><li>Ge\u00fdimini suwa \u00e7\u00fcmd\u00fcrip \u00e7ykardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmh\u00f6rek","meaning":"<div><p>Nahary az i\u00fd\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol asyl hem \u00e7\u00fcmh\u00f6rekdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmh\u00f6reklik","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fcmh\u00f6rege degi\u015fli bolan h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmmek","meaning":"<div><p>1. D\u00fcrt\u00fclip ge\u00e7mek, sanjylmak, batmak.<\/p><ul><li>T\u00e4 gulagyna \u00e7enli \u00f6l guma \u00e7\u00fcmen pilini \u00e7ekip aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 sagdyn to\u00fdnaklary \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4g\u00e4 \u00e7\u00fcm\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdagyna tiken \u00e7\u00fcmdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwu\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne, a\u015fagyna gitmek, suwa batmak.<\/p><ul><li>Suwa \u00e7\u00fcmmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmm\u00fck","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fam we s\u00fc\u00fdem barmaklary\u0148 birle\u015fen ujy, \u015fonu\u0148 bilen edil\u00fd\u00e4n hereketi\u0148 ady.<\/p><ul><li>Ara d\u00fc\u015fene on \u00fdumruk, on \u00e7\u00fcmm\u00fck. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00e7 barmak bilen tutulyp alyn\u00fdan k\u00fclke zat, \u015fonu\u0148 mukdary, azajyk zady\u0148 \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>\u00c7\u00e4\u00fdnegine bir \u00e7\u00fcmm\u00fck \u00e7a\u00fd atyp, ony demledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmm\u00fcklemek","meaning":"<div><p>Ba\u015fam we s\u00fc\u00fdem barmaklary\u0148 ujy bilen ten gapjamak, \u00e7\u00fcmm\u00fcgi\u0148 bilen m\u00e4k\u00e4m tutmak.<\/p><ul><li>\u00ddok! -di\u00fdsem, \u00e7\u00fcmm\u00fckl\u00e4p tenim burupdy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmm\u00fckletmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fcmm\u00fck bilen tutdurmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmm\u00fckle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148i \u00e7\u00fcmm\u00fcklemek.<\/p><ul><li>N\u00e4me, \u00e7\u00fcmm\u00fckle\u015fip otyrsy\u0148yz, bes edi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmre","meaning":"<div><p>A\u015fak basylyp ge\u00fdlen (telpek, papak we \u015f. m. hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri \u00e7\u00fcmre ge\u00fden telpegini\u0148 t\u00fc\u00fd\u00fcni\u0148 arasynda \u00e7ala \u00fdaldyrap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcmr\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n zady \u00f6z dur\u00fdan derejesinden a\u015fak basyp ge\u00fdinmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcm\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Kell\u00e4 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n zady \u00f6z dur\u00fdan derejesinden a\u015fak basyp ge\u00fdmek.<\/p><ul><li>Possunyny\u0148 da\u015fyndan pugta gu\u015falan kemerini d\u00fczetdi, telpegini berkr\u00e4k \u00e7\u00fcm\u00fcrdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcm\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup suwa \u00e7\u00fcmmek, bir topar bolup \u00e7\u00fcmmek. \u00d6rdekler suwa \u00e7\u00fcm\u00fc\u015fip hezil ed\u00fd\u00e4rdiler.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcnki","meaning":"<div><p>\u00abSeb\u00e4bi \u015fo\u0148a g\u00f6r\u00e4\u00bb we \u015f. m. manyda gel\u00fd\u00e4n k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcnki eneler bizi ak s\u00fc\u00fdt berip ulaldypdyrlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki barha g\u00fc\u00fd\u00e7lenip bar\u00fdan \u00fdel olary howsala salypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcprek","meaning":"<div><p>Kelte, gyryk, \u00fdaramaz (\u00fd\u00fc\u0148 hakynda).<\/p><ul><li>Sa\u0148a, hakyna garanda, \u00e7\u00fcprek \u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdtd\u00fcrmeli! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddorgana salmak \u00fc\u00e7in \u00fdygnap \u00fd\u00f6ren \u00fdarym halta \u00e7\u00fcprek \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni t\u00fc\u00fdd\u00fcp \u00e7ykdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcpremek","meaning":"<div><p>Ownamak, ki\u00e7elmek, ma\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>G\u00f6wn\u00fcme bolmasa, mallar gitdigi\u00e7e \u00e7\u00fcpre\u00fd\u00e4n \u00fdaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrelmek","meaning":"<div><p>A\u015fagy \u00fda-da \u00fdokarsy \u00e7owly bolmak.<\/p><ul><li>Olar ba\u015fy \u00e7\u00fcrelip giden garaja \u00f6\u00fdlerine girdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 e\u0148egi \u00e7\u00fcrelip galypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcreltmek","meaning":"<div><p>A\u015fagyny \u00fda-da depe tarapyny \u00e7owly etmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 ba\u015fyny \u00e7\u00fcreldipsi\u0148iz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcri","meaning":"<div><p>Depesi \u00fda-da a\u015fagy \u00e7owly, a\u015fak \u00fda-da \u00fdokary tarapy in\u00e7e.<\/p><ul><li>Kellesi \u00e7\u00fcri, sary murt bir adam telpegini gapdalynda go\u00fdup otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Telpegini\u0148 a\u015fagy \u00e7\u00fcr\u00fcdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrkemek","meaning":"<div><p>1. Birine maddy ta\u00fddan zy\u00fdan \u00fdetirmek, \u00fctmek.<\/p><\/div><div><p>2. Horlamak, azap bermek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fcrkemek gowy d\u00e4l. <span>(M. Gorki\u00fd, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gyzgyn zada birini\u0148 bedenini\u0148 bir \u00fderini \u00fdakmak, bi\u015firmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrkenmek","meaning":"<div><p>1. Maddy ta\u00fddan zy\u00fdan \u00fdetirilmek, \u00fct\u00fclmek.<\/p><ul><li>Men ol s\u00f6wdag\u00e4rden \u00e7\u00fcrkenendirin weli, asla \u00fdadymdan \u00e7ykmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azap g\u00f6rmek, horlanmak.<\/p><ul><li>Kimler bu zulumda \u00e7\u00fcrkendi, bi\u015fdi, \u00f6mr\u00fcnde \u00f6\u00fdlenm\u00e4n, m\u00fcjerret ge\u00e7di. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gyzgyn zada \u00fdanmak, bi\u015fmek.<\/p><ul><li>Elimi oda \u00fdakyp \u00e7\u00fcrkendim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrketmek","meaning":"<div><p>1. Maddy ta\u00fddan zy\u00fdan \u00fdetirtmek, \u00fctd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. Azap berdirmek, horlatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany bir ugur bilmeze \u00e7\u00fcrkedip go\u00fda\u00fdypsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gyzgyn zada bir \u00fderi\u0148i bi\u015firtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrr\u00fck","meaning":"<div><p>\u00ddygrylyp, ki\u00e7elip galan, bir tarapy ki\u00e7elip, somalyp duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrr\u00fckdepdi","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilen t\u00fcmmek gumy d\u00f6w\u00e7\u00fclere depdirm\u00e4n, bozdurman e\u015fek\u00e7i tarapyndan goralyp o\u00fdnal\u00fdan \u00e7aga o\u00fdny.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn biz \u00e7\u00fcrr\u00fckdepdi o\u00fdnadyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrt-kesik","meaning":"<div><p>1. \u00dcz\u00fcl-kesil, \u00e7\u00fcrt-\u00fdoluk, anyk, a\u00e7yk, a\u00fddy\u0148.<\/p><ul><li>Emma ylmy\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde men bo\u00fdundyryn! -- di\u00fdip, Aman po\u015f\u00e7y \u00e7\u00fcrt-kesik a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan o\u0148a \u00e7\u00fcrt-kesik jogap ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7bir g\u00fcrr\u00fc\u0148siz, kesgitli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrt-\u00fdoluk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00fcrt-kesik.<\/p><ul><li>Ny\u00fdaz \u00e7\u00fcrt-\u00fdoluk jogap berdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>Ujuny \u00fdolmak, ujundan \u00fdolup almak (ot, aga\u00e7 we \u015f. m. hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrt\u00fclmek","meaning":"<div><p>Ujy \u00fdolunmak, ba\u015fyndan \u00fdolnup alynmak.<\/p><ul><li>Otlary\u0148 ba\u015fy \u00e7\u00fcrt\u00fclipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcrt\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fcrtmeklik, \u00fdolup almaklyk, \u00fdolma.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u00e7\u00fcri","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gumda \u00fda\u015fa\u00fdan gara-ala \u00fdelekli ki\u00e7ir\u00e4k gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u00fczzik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7\u00fcrr\u00fckdepdi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u00fczziklemek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fcr\u00fczzik o\u00fdnunda orta depmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Gyzgyn zada \u00fdakyp b\u00fcr\u00fc\u015fdirmek, \u00fdalyn \u00e7abyradyp \u00fdygyrt-\u00fdygyrt etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Gyzgyn zada \u00fdanyp b\u00fcr\u00fc\u015fmek, \u00fdalyn \u00e7abyrap \u00fdygyrt-\u00fdygyrt bolmak.<\/p><ul><li>Odu\u0148 \u00fdanynda go\u00fdlan \u00e4digi\u0148 burny \u00e7\u00fcr\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u015fermek","meaning":"<div><p>Birneme \u00e7\u00fcr\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcr\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>Gyzgyn zada, \u00fdalna, oda we \u015f. m. \u00fdanyp \u00fdygrylan, b\u00fcr\u015fen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcw","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6retmek \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fd\u00e4, ata a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Araba\u00e7y kesellini\u0148 sesini\u0148 arasyna: -- H\u00e4-\u00e7uw! -- di\u00fdip sesini go\u015fdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fcwde","meaning":"<div><p>1. Paltany\u0148 \u00fde\u0148sesi.<\/p><ul><li>Paltany\u0148 \u00e7\u00fcwdesi d\u00f6wl\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kell\u00e4ni\u0148 galyp duran \u00fde\u0148se tarapy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fd","meaning":"<div><p>Bir ujy \u00fditi, ikinji ujy kelleliji bir zady kakyp berkitmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan sim b\u00f6legi.<\/p><ul><li>J\u00fcbtegini pugta s\u00fcp\u00fcri\u015fdirip, diwardaky \u00e7\u00fc\u00fdden asdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdjerilmek","meaning":"<div><p>Bir zada \u00e7errelip, \u00e7i\u0148erilip seredilmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me, be\u00fdle \u00e7\u00fc\u00fdjerilip sered\u00fd\u00e4rsi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdjermek","meaning":"<div><p>Bir zada g\u00f6z\u00fc\u0148i \u00e7erreldip, \u00e7i\u0148erdip seretmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdj\u00fck","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> But s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 \u00e7anaklyk bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n togalak ujy, topazly ujy.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148ky salan ta\u00fdagym go\u00fdnu\u0148 edil \u00e7\u00fc\u00fdj\u00fcgini \u00fdazdyra\u00fdypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdke","meaning":"<div><p>Ik egrilende da\u015fyna s\u00fc\u00fdlen \u00fd\u00fc\u0148 oral\u00fdan halka, k\u00fclbibi barmaga ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n ga\u00fdy\u015fjyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdlemek","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00fc\u00fd kakyp berkitmek.<\/p><ul><li>Baryny bir d\u00fcw\u00fcn\u00e7ege d\u00fcw\u00fcp, agaja ykjam \u00e7\u00fc\u00fdledim. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7 \u00e7\u00fc\u00fdlemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dderlikli gep a\u00fddyp, berk ga\u00fdtawul bermek, duzlamak, sug\u015furmak.<\/p><ul><li>Senem \u015fu \u00fdagda\u00fdy gazete \u00e7\u00fc\u00fdl\u00e4p, ma\u0148a k\u00f6mek etmese\u0148, \u00f6lemde g\u00f6z\u00fcmi a\u00e7yp giderin. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd bilen berkidilmek, \u00e7\u00fc\u00fd kakylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdletmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd kakdyrmak, \u00e7\u00fc\u00fd kakyp berkitdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fd kaky\u015fmak, \u00e7\u00fc\u00fd kakyp m\u00e4k\u00e4mlem\u00e4ge k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Men o\u0148a \u00fcz\u00fcm \u00fda\u015f\u00e7iklerini \u00e7\u00fc\u00fdle\u015fip, so\u0148 ga\u00fdtdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdremek","meaning":"<div><p>1. Organiki ta\u00fddan bozulyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f has k\u00f6pr\u00e4k \u00fdagsa, tohumlary \u00e7\u00fc\u00fdreder gorkusy bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesilmek, za\u00fdalanmak (s\u00fc\u00fdt hakynda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdnki alan s\u00fc\u00fdd\u00fcmiz \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sary gitmek (ge\u00fdim hakynda).<\/p><ul><li>Bu k\u00f6\u00fdnegim halys \u00e7\u00fc\u00fdr\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdretmek","meaning":"<div><p>1. Ograniki ta\u00fddan za\u00fdalamak.<\/p><ul><li>K\u00f6p suw tutup, gawuny \u00e7\u00fc\u00fdretdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kesdirmek, za\u00fdalamak (s\u00fc\u00fdt hakynda).<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fddi gyzgyn \u00fderde go\u00fdup \u00e7\u00fc\u00fdredipsi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdre\u015fmek","meaning":"<div><p>Organiki ta\u00fddan bozuly\u015fmak, za\u00fdalanyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Gawunlar sapagynda \u00e7\u00fc\u00fdre\u015fip \u00fdatyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck","meaning":"<div><p>1. Organiki ta\u00fddan bozulan, za\u00fdalanan.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck binalary d\u00fc\u00fdb\u00fcnden dargajakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fc\u00fdbi, esasy gow\u015fak bolan, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7an.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdr\u00fcklik","meaning":"<div><p>1. Organiki ta\u00fddan bozulanlyk, za\u00fdalananlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fc\u00fdbi, esasy gow\u015faklyk, berk d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fdr\u00fcntgi","meaning":"<div><p>\u00c7\u00fc\u00fdr\u00e4n zady\u0148 b\u00f6legi, organiki ta\u00fddan bozulan zat.<\/p><ul><li>Olar \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fcntgi garyndyly k\u00fc\u00fdzejiklerde g\u00f6\u00e7\u00fcrilip ekilipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u00fd\u015fe","meaning":"<div><p>1. Bokurdaklyja a\u00fdna gap.<\/p><ul><li>\u00c7ary baryp bir \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe odekolon aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kwars \u00e7\u00e4gesinden eredilip alyn\u00fdan dury madda, a\u00fdna.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015fe gap.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00e7\u00fc\u0148k","meaning":"<div><p>1. Gu\u015flary\u0148 agzyny\u0148 gutaran \u00fderinde i\u00fdmit i\u00fdmek \u00fda-da \u00e7owmak \u00fc\u00e7in bu\u00fdnuz g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fc\u00fdnmejik ujy.<\/p><ul><li>Elgu\u015f egri \u00e7\u00fc\u0148ki bilen etleri \u00e7\u00f6ple\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ja\u00fdy\u0148, ha\u00fdaty\u0148, k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. iki diwaryny\u0148 \u00e7aty\u015f\u00fdan bur\u00e7y.<\/p><ul><li>Ol hasasyny \u00e7\u00fc\u0148kde go\u00fddy. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ja\u00fdy\u0148 \u00fda-da ha\u00fdaty\u0148 iki \u00e7aty\u015f\u00fdan bur\u00e7uny\u0148 t\u00f6weregind\u00e4ki \u00fder.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 ga\u00fdra \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcnde pulem\u00fdoty gurdular. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6demek","meaning":"<div><p>Bir ni\u00fdetlenen zada \u00fda-da ada mynasyp bolmak, bir zada la\u00fdyk i\u015f etmek, h\u00f6tde gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6detmek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnde go\u00fdan maksadyny, ni\u00fdetini \u00fderine \u00fdetirtmek, h\u00f6tde geldirtmek.<\/p><ul><li>Ol hut \u00f6z ma\u015fynyny\u0148 hem b\u00f6kden\u00e7siz i\u015flemegini talap etdi we \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015fol talabyny o\u0148a \u00f6dedip bildi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6gemek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrek bulanyp, d\u00fcwn\u00fcp ga\u00fdtarasy\u0148 gelmek.<\/p><ul><li>Bokurdagyna \u00e7igit gabygy gidip, \u00f6g\u00e4p tas melamat bolupdy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6getmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcregini bulap, d\u00fcw\u00fcndirip ga\u00fdtarjak bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddakmaz zat berip \u00f6getmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6gi","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrek bulanyp ga\u00fdtarasy\u0148 gelmeklik, \u00f6gemek islegi pe\u00fdda bol\u00fdan \u00fdagda\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6jemel","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> erjel.<\/p><ul><li>Gal\u00fda a\u00fdratyn-da \u00f6jemeldi. Okuwda hem \u00f6\u0148dedi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6je\u015fdirmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6j\u00fckdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6je\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6j\u00fckmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6j\u00fcgi\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir biri\u0148e hyjuwy\u0148 artmak, \u00f6\u00e7li bolmak, bir-biri\u0148e g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7iligi\u0148 artmak.<\/p><ul><li>Siz hem bular bilen \u00f6j\u00fcgi\u015fm\u00e4\u0148! Eger \u00f6j\u00fcgi\u015fse\u0148iz, olary \u00f6z\u00fc\u0148izden da\u015fla\u015fdyrarsy\u0148yz. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6j\u00fckdirmek","meaning":"<div><p>1. Birini ba\u015fga birine k\u00fc\u015fg\u00fcrmek, birini\u0148 ba\u015fga birine bolan g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7iligini, hyjuwyny artdyrmak, gijjelemek.<\/p><ul><li>Iki \u00fdanyny hem \u00f6j\u00fckdir\u00fd\u00e4rdi, ownuk meseleleri ulaldyardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaharyny getirmek.<\/p><ul><li>Kakasyny\u0148 doganlaryny\u0148 \u00fden\u00e7mekleri, gorkuzmalary Gurda \u00e7igit \u00fdaly-da t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4rdi, ga\u00fdta ony \u00f6j\u00fckdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6j\u00fckmek","meaning":"<div><p>Birine bolan \u00f6j\u00fc\u0148 artmak, gahary\u0148 g\u00fc\u00fdjemek, g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7iligi\u0148, hyjuwy\u0148 artmak, \u00f6je\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol barha \u00f6j\u00fcgip ba\u015flardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6kde","meaning":"<div><p>Bir k\u00e4ri\u0148, bir i\u015fi\u0148, o\u00fdnu\u0148 we \u015f. m. t\u00e4rini ele alan, gowy bil\u00fd\u00e4n, ussat.<\/p><ul><li>Men rus diline on\u00e7akly \u00f6kde d\u00e4ldim. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6kde h\u00fcn\u00e4rli agronom bolup \u00fdeti\u015fipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6kde \u00f6kd\u00e4ni g\u00f6rende, a\u00fdagy tibird\u00e4r. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Alyp asgyn bol\u00fdan\u00e7a\u0148, berip \u00f6kde bol. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6kdelemek","meaning":"<div><p>1. \u00d6kde bolmak, \u00f6z h\u00fcn\u00e4ri\u0148i artdyrmak, k\u00e4ri\u0148 we s. m. t\u00e4rini ele almak, tejrib\u00e4\u0148 artdyrmak, bir zady gowy bilmek, ussat bolmak, t\u00fcrgenle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol t\u00fcrkmen diline \u00f6kdel\u00e4pdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fc\u00fdj\u00e4p ugramak, \u00fcst\u00fcn \u00e7ykyp ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6kdeletmek","meaning":"<div><p>H\u00fcn\u00e4rini, tejribesini artdyrmak, t\u00fcrgen etmek, k\u00e4ri\u0148 we \u015f. m. t\u00e4rini ele aldyrmak, bir zady gowy bildirmek, t\u00fcrgenletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6kdele\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir neme \u00f6kdelemek, k\u00e4ri\u0148 we \u015f. m. t\u00e4rini ele alyp ba\u015flamak, bir zady gowy bilip ba\u015flamak t\u00fcrgenle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6kdelik","meaning":"<div><p>\u00d6kde bolmak, gowy bilijilik, t\u00fcrgenlik ussatlyk (i\u015fde we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Ballyny\u0148 elinden \u00f6kdelik bilen sypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6kje","meaning":"<div><p>1. Dabany\u0148 yzky tarapy, dabany\u0148 topukdan a\u015faky etlek \u00fdum\u015fak b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Me\u00fdlin me\u00fdle gatypdy. De\u0148 gop\u00fdardy \u00f6kjeler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdakgaby\u0148 yz tarapyny be\u00fdik etmek \u00fcz\u00e7in podo\u015fa berkidil\u00fdan galy\u0148 teletin \u00fda-da rezin b\u00f6lekleri.<\/p><ul><li>Men \u00fda\u015f wagtymda o\u0148at e\u015fikler we \u00f6kjesi be\u00fdik k\u00f6w\u00fc\u015fler ge\u00fdip i\u015fe gidenimde, gabanyp \u00f6l\u00e4\u00fdjek bol\u00fdardy\u0148. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>\u00d6z eden n\u00e4dogry i\u015fi \u00fc\u00e7in ahmyr \u00e7ekdirmek, pu\u015fman etdirmek.<\/p><ul><li>\u015eu eden i\u015fi\u0148 \u00fc\u00e7in seni \u00f6k\u00fcndirmesem bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcnilmek","meaning":"<div><p>N\u00e4dogry edilen i\u015f \u00fc\u00e7in pu\u015fman edilmek, \u00f6k\u00fcn\u00e7 edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcnismek","meaning":"<div><p>K\u00e4n bolup \u00f6k\u00fcnmek, bilelikde \u00f6k\u00fcnmek, pu\u015fman edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z eden n\u00e4dogry i\u015fi\u0148 \u00fc\u00e7in ahmyr \u00e7ekmek gynanmak, pu\u015fman etmek, nebsi\u0148 agyrmak, .<\/p><ul><li>Kelhan kelle gyzgynlyk edip, \u00fdal\u0148y\u015f i\u015f edenine \u00f6k\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fc\u015f gyz, Altyn, so\u0148 \u0148ame \u00fc\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmedimk\u00e4m di\u00fdip \u00f6k\u00fcnersi\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6zi eden \u00f6k\u00fcnmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p>N\u00e4dogry edilen i\u015f, hereket \u00fc\u00e7in bildiril\u00fdan gynan\u00e7, \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ahmyr.<\/p><ul><li>Olar go\u00fdberen \u00fdalny\u015flaryna \u00f6k\u00fcn\u00e7 bildirdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcz","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Sygyrlar tohumyndan bolan erkek jynsly iri \u015fahly \u00f6\u00fd ha\u00fdwany.<\/p><ul><li>\u00dder gaty bolsa, \u00f6k\u00fcz, \u00f6k\u00fczden g\u00f6rer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddatan \u00f6k\u00fcze i\u00fdm \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Telbe araba d\u00f6w\u00fclse odun, \u00f6k\u00fcz \u00f6lse et. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fczg\u00f6z","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> \u00ddarygijeler dogan iki sany me\u0148ze\u015f \u00fdyldyz. .<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6k\u00fcz\u00e7e","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Iki \u00fda\u015far \u00f6k\u00fcz, iki \u00fda\u015fyndaky \u00fda\u015f \u00f6k\u00fcz.<\/p><ul><li>Ynha, \u015fu bize bakyp duran \u00f6k\u00fcz\u00e7eleri g\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, \u015fular \u00f6ten \u00fdylky g\u00f6ledi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l","meaning":"<div><p>1. Gury d\u00e4l, yzgarly, nemli, \u00e7yg.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn geler welin \u00f6l \u00fda-da gury di\u00fdm\u00e4n ot \u00fdygnaberi\u0148! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00d6l tezek, gury tezek, \u00f6z\u00fc\u0148e-de geler gezek. <span>(Sanawa\u00e7)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Iymit, nahar.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148-g\u00f6z\u00fc\u0148 bir y\u015farat, i\u00e7i\u0148den \u00f6l ge\u00e7\u00fdane me\u0148ze\u015f d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l-suw","meaning":"<div><p>B\u00fctinle\u00fd ezilen, b\u00fctinle\u00fd \u00f6l bolan, \u00f6l-my\u017e\u017eyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6ld\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fa\u00fdy\u015fdan mahrum edilmek, \u00fdok edilmek, \u00f6l\u00fcme sezewar edilmek.<\/p><ul><li>\u00d6zi \u00f6lendigini \u00fda-da \u00f6ld\u00fcrilendigini hem bilmek bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Da\u015farda bolsa s\u00f6w\u00fc\u015f \u00f6ld\u00fcril\u00fd\u00e4rdi, gazanlar ataryl\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ld\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fdan mahrum etmek \u00f6l\u00fcme sezewar etmek.<\/p><ul><li>Ol sy\u00e7anjygy tutyp, \u00f6ld\u00fcrjek bolupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Meni \u00fden\u00e7, isle \u00f6ld\u00fcr, \u00fd\u00f6ne azar berme! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horlamak.<\/p><ul><li>Meni gara\u015fdyryp halys \u00f6ld\u00fcrdi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ld\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fa\u00fdy\u015fdan mahrum etdirmek, \u00fdok etdirmek, \u00f6l\u00fcme sezewar etdirmek, .<\/p><ul><li>Her \u00fdetene ba\u00fdtal berip, ony \u00f6ld\u00fcrip bolmaz. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6lemen","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi etm\u00e4ge \u00fda-da bir zady almaga or\u00e4n h\u00f6wesje\u0148 bolan, d\u00f6wtalap.<\/p><\/div><div><p>2. Baryp \u00fdatan, \u00e7endena\u015fa, \u00f6r\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol kolhozy\u0148 aga\u00e7 ussalygyny ederdi, \u00f6zi hem \u00f6lemen aw\u00e7ydy. <span>(H. Ysmailow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Men Mawry \u00f6lemen \u00fdigrensem-de, Emma ol aja\u00fdyp sap \u00fd\u00fcrek adam. <span>(\u015eekspir, Otello)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6le\u0148","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Gyz \u00e7ykarylanda a\u00fddylan d\u00f6rt setirli go\u015fgy.<\/p><ul><li>Ha\u00fd-ha\u00fd \u00f6le\u0148, ha\u00fd \u00f6le\u0148, ha\u00fddyr bu g\u00fcn \u00fdar-\u00fdar; Agy-gyzyl re\u0148be-re\u0148, To\u00fddur bu g\u00fcn \u00fdar-\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmenn halk \u015fahyrana d\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6le\u0148lik","meaning":"<div><p>Otluk, \u00e7emenlik \u00fderler.<\/p><ul><li>Ikimiz galany\u0148 ga\u00fdraky derwesinden \u00e7ykyp, selmelik, syrkynlyk \u00f6le\u0148lik je\u0148\u0148elige urup gitdik. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6li","meaning":"<div><p>1. Diri d\u00e4l, jansyz, \u00f6len.<\/p><ul><li>Demir \u00fdoly basyp, \u015f\u00e4here ge\u00e7il\u00fd\u00e4n uly \u00fdolu\u0148 gapdalynda \u00f6li g\u00f6wre asylgy durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6li arslandan bir sy\u00e7an \u00fdag\u015fydyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6leni\u0148 me\u00fddi.<\/p><ul><li>Gabry\u0148 ba\u015fynda \u00f6leni\u0148 \u00fcst\u00fcne kesilen zatdan hem o\u0148a iki esse pa\u00fd ber\u00fd\u00e4rler. <span>(N. Pomma, Egri e\u00fdilmez)<\/span><\/li><li>\u00d6li a\u00fdatdan do\u00fdmaz, diri hezzetden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hereketsiz, biderek, pe\u00fddasyz.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00f6zel g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00f6li ruhlary-da jana getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gow\u015fak, lellim.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6lin\u00e7\u00e4","meaning":"<div><p>\u00d6m\u00fcr baky, d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tin\u00e7\u00e4, hemi\u015fe \u00f6m\u00fcrlik.<\/p><ul><li>Seni\u0148 negr g\u00f6zeli\u0148, T\u00e4 \u00f6lin\u00e7\u00e4 wepaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddaryndan a\u00fdrylan \u00fdedi \u00fdyl aglar, \u00fdurdundan a\u00fdrylan \u00f6l\u00fcn\u00e7a aglar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ljermek","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00f6l bolmak, yzgar, nem \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6ljertmek","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00f6l etmek, yzgar, nem \u00e7ykarmak \u00e7ala suwarmak (\u00fderi).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6llemek","meaning":"<div><p>\u00d6l etmek, \u00e7yg \u00e7ekdirmek, suwa ezmek, suw degdirmek.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcnde k\u00f6p o\u00fdnalmakdan k\u00e4 \u00fderleri s\u00fcz\u00fclen matany suwa \u00f6ll\u00e4p \u00fdere \u00fdaz\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6llenmek","meaning":"<div><p>\u00d6l edilmek, nem \u00e7ekmek, yzgar almak, suwa ezilmek.<\/p><ul><li>Klas mebelleri her g\u00fcn irden \u00f6llenen esgi bilen s\u00fcp\u00fcrilmelidir. <span>(\u00abMugallymlar Gazeti\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ll\u00fck","meaning":"<div><p>\u00d6l \u00fda-da \u00e7yg \u00e7eken halda bolmalyk \u00e7yglylyk, yzgarlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6lmek","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fdan mahrum bolmak, d\u00fcn\u00fd\u00e4den \u00f6tmek, wepat bolmak, aradan \u00e7ykmak, \u00fdogalmak.<\/p><ul><li>P\u00fdotrs meni ta\u015fla\u0148, ba\u015fy\u0148yzy gutary\u0148, ikimiz bile \u00f6lm\u00e4li! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Iki at depi\u015fer, arasynda e\u015fek \u00f6ler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00d6lme e\u015fegim \u00fdaz geler, \u00fdorunja biter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddok bolup gitmek, dowam etmegi kesilmek, bes etmek, \u00fditip gitmek.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7in bizi\u0148 k\u00e4birlerimiz bir e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6l\u00fcp giden adaty s\u00fcre\u00fd\u00e4ris. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Solmak, guramak (\u00f6s\u00fcmlik hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6lmez-\u00fditmez","meaning":"<div><p>\u00d6m\u00fcrlik \u015f\u00f6hrata e\u00fde bolan, adamlary\u0148 \u00fdadynda hemi\u015felik gal\u00fdan, \u00f6m\u00fcrlik.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen halky Nowa\u00fdyny\u0148 \u00fditi pikirli \u00f6lmez-\u00fditmez obrazyny kemsiz d\u00f6redipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Magtymgulyny\u0148 \u00f6lmez-\u00fditmez eserleri k\u00f6p dillere terjime edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6lmez\u00f6di","meaning":"<div><p>Ujypsyzja, azajyk.<\/p><ul><li>\u00ddyllar bo\u00fdy talanan a\u00e7 da\u00fdhan kow\u00e7um-kow\u00e7um \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, \u00f6lmez\u00f6di aladasyny etmek \u00fdoluny agtar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7eg","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7e\u00fdi\u015f. Uzynlyk \u00f6l\u00e7egi. Agram \u00f6l\u00e7egi. Kub \u00f6l\u00e7egi.<\/p><ul><li>Metrik \u00f6l\u00e7eg sistemasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 ululyk-ki\u00e7ilik m\u00f6\u00e7beri, gabarasy, nomeri.<\/p><ul><li>Ondan a\u00fdakgabyny\u0148 \u00f6l\u00e7egini soradyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. M\u00f6\u00e7ber, mukdar.<\/p><ul><li>Ol bu zatlary\u0148 hemmesini\u0148 dogry hasabyny hem \u00f6l\u00e7egini kolhozy\u0148 hojalyk hasaby bo\u00fdun\u00e7a belle\u015fdiripdir. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eygyr setirlerini\u0148, onu\u0148 bogun sanyny\u0148 normasy.<\/p><\/div><div><p>5. \u00c7en, \u00e7ak, \u00e7\u00e4k.<\/p><ul><li>Herki zady\u0148 \u00f6z \u00f6l\u00e7egi \u00fdag\u015fy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7egde\u015f","meaning":"<div><p>Bir \u00f6l\u00e7egde bolan, \u00f6l\u00e7eg bo\u00fdun\u00e7a biri-birine de\u0148 gel\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7egde\u015flik","meaning":"<div><p>Bir \u00f6l\u00e7eglilik, bir \u00f6\u00e7legde bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00e7egde\u015flik kadasy bozulypdyr. <span>(S. N. Winogradow, A. F. KuzminLogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7egli","meaning":"<div><p>1. Belli \u00f6l\u00e7egi bar bolan, \u00f6l\u00e7egi kesgitlenen \u00f6l\u00e7egli mata.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00e7egli galla zonasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7\u00e4kli, \u00e7akly.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00e7egli norma \u00f6l\u00e7egli san.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7egsiz","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7egi kesgitlenmedik, belli \u00f6l\u00e7egi bolmadyk.<\/p><ul><li>\u015eol saka paty\u015fany\u0148ky bolany \u00fc\u00e7in, suw aly\u015f hem \u00f6l\u00e7egsizdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7endena\u015fa, \u00e7aksyz, \u00e7\u00e4ksiz.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00e7egsiz gi\u0148i\u015flik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7elmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00f6l\u00e7egi kesgitlenmek \u00f6l\u00e7\u00e4p go\u00fdulmak.<\/p><ul><li>B\u00fctin m\u00fclk bo\u00fdun\u00e7a bugda\u00fd \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4n bir bedre bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7enlenip g\u00f6r\u00fclmek, \u00e7aklanyp g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7emek","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7egini kesgitlemek, agramyny, uzynlygyny we s. m. bilmek, kesgitlemek, \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 agramyny \u00f6l\u00e7em\u00e4ge \u015fu \u00e4lemi\u0148 daglaryny\u0148 ba\u015flary-da \u00fdetmejek \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar.)<\/span><\/li><li>Tehnik \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 \u00e7u\u0148lugyny \u00f6l\u00e7edi. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zat barada pikirlenip, a\u00fdlanyp g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00e7\u00e4p, bi\u00e7ip, belki-de meni suda bererler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddedi \u00f6l\u00e7\u00e4p, bir kes. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7erip-d\u00f6kmek","meaning":"<div><p>Pikirlenip, a\u00fdlanyp g\u00f6rmek, bir mesel\u00e4ni\u0148 a\u0148yrsyna-b\u00e4risine g\u00f6z \u00fdetirjek bolmak.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcm hem pikirlenip, t\u00e4lim gerek \u00f6l\u00e7erip-d\u00f6kd\u00fcm. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z \u00fdanynda birn\u00e4\u00e7e zatlary \u00f6l\u00e7erip-d\u00f6k\u00fcp kolhoz prawleni\u00fdesini\u0148 ja\u00fdyny\u0148 de\u0148inden ge\u00e7ipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7eri\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00e7erm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7ermek","meaning":"<div><p>1. Endigan \u00fdakmak \u00fc\u00e7in aga\u00e7lary gozga\u015fdyrmak, \u00e7ala \u00fdan\u00fdan b\u00f6lekleri g\u00fcy\u00e7li \u00fdanar \u00fdaly etmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6z ody \u00f6l\u00e7er\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00f6l\u00e7emek.<\/p><ul><li>On\u00e7asyny, G\u00fcljahan, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6l\u00e7erip g\u00f6r! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>H\u00e4zir hem ol \u015fol hasap bilen mesel\u00e4ni \u00f6l\u00e7e\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7ertmek","meaning":"<div><p>1. Kesindileri \u00fdanman galan odun b\u00f6leklerini odu\u0148 \u00fcst\u00fcne atdyrmak.<\/p><ul><li>Ody \u00f6l\u00e7ertmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zd\u00fcrmek, birine bir mesele barada pikir etm\u00e4ge, o\u00fdlanmaga mejbur etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7etmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7egini kesgitlemek, \u00e7ekdirmek, \u00f6l\u00e7\u00e4p mukdaryny bildirmek.<\/p><ul><li>Men oglumy\u0148 agramyny \u00f6l\u00e7etdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat tikdirmek \u00fc\u00e7in \u00f6l\u00e7egini aldyrmak.<\/p><ul><li>Kost\u00fdum \u00f6l\u00e7etmek. Mata \u00f6l\u00e7etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir mesele barada o\u00fdlandyrmak, pikir etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00e7e\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00e7egini kesgitlem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00f6l\u00e7em\u00e4ge k\u00f6mek etmek; de\u0148e\u015fdiri\u015fmek.<\/p><ul><li>Sen o\u0148a i\u015fde emgene\u0148ok di\u00fd\u00fd\u00e4rsi\u0148, ertir i\u015fde \u015fol seni\u0148 bilen eden i\u015fini \u00f6l\u00e7e\u015fer hem. <span>(A. Gow\u015fudow. Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Pikir aly\u015fmak, o\u00fdlany\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcgsi","meaning":"<div><p>1. \u00ddagtysy az bolan, \u00e7ala \u00fdagty ber\u00fd\u00e4n, \u00e7alaja \u00fdan\u00fdan.<\/p><ul><li>Buludy\u0148 \u00fdokarsyndan d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n A\u00fd nury, \u00f6l\u00fcgsi, \u00e7alaja g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r \u00fderde. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ojak ba\u015fynda \u00fdanyp duran onluk \u00e7yrany\u0148 \u00f6l\u00fcgsi \u00fdagtysy tamy\u0148 d\u00f6rt bur\u00e7una \u00f6z\u00fcni\u0148 sarymtyl \u015f\u00f6hlesini uzazdyp, tamy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki bar zatlary g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00fc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00e7\u00fcgsi, tutak (re\u0148k hakda).<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015e\u00f6hlesi giden, nury ga\u00e7an, k\u00fctelen (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00f6l\u00fcgsi g\u00f6reji \u00fda\u015fy t\u00fckenen agyly g\u00f6zleri \u00fdada sal\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcgsilenmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6l\u00fcgsi bolmak, \u00fdagtysy azalyp ba\u015flamak, \u015f\u00f6hlesi \u00f6\u00e7\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fditi \u00fdyldyzlary kem-kemden \u00f6l\u00fcgsilenip, g\u00fcndogardan g\u00f6terilen da\u0148 \u015fapagy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alymtyl \u00e7\u00e4kmen bolup \u00e7a\u00fdyl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00e7\u00fcgsi bolmak, tutuk bolmak (re\u0148k hakda) . .<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015e\u00f6hlesi gitmek, nury ga\u00e7mak, k\u00fctelmek (g\u00f6z hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fclik","meaning":"<div><p>Diri d\u00e4llik, \u00f6li haldalyk, jansyzlyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 diriligim bilen \u00f6l\u00fcligimi\u0148 ma\u015fgala \u00fc\u00e7in on\u00e7akly tapawudy \u00fdok hem. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcm","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015fy\u0148 gutarmagy, wepat bolu\u015f.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00fcmden gutaran bu mert a\u00fdal. N\u00e4\u00e7e esger \u00abu\u00fdam\u00bb di\u00fdip s\u00f6z a\u00e7ypdyr. <span>(A. Atajanow, Iki poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00abZ\u00e4her, ajal\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan gargy\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>Sa\u0148a bir \u00f6l\u00fcm!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcm-\u00fditim","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6l\u00fcm1.<\/p><ul><li>Garahassalyk keseli seb\u00e4pli \u00f6l\u00fcm-\u00fditimi\u0148 sany uru\u015f hereketleri zerarly bol\u00fdan \u00f6l\u00fcm-\u00fditimi\u0148 sanyndan k\u00f6p bol\u00fdardy. <span>(N. A. \u00ddablokow, \u00ddokan\u00e7ly I\u00e7ege Keselleri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcm-\u00fditimsiz","meaning":"<div><p>\u00d6l\u00fcm-\u00fditimi \u00fdok bolan, \u00f6l\u00fcmsiz, \u00fditimsiz.<\/p><ul><li>Dowarlary i\u00fdimlemegi\u0148 \u015fertlerini gowylandyryp, \u00f6l\u00fcm-\u00fditimsiz saklanylmasyny gazanarys. <span>(\u00abSowetT\u00fcrkmenistany\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fcp-\u00f6\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. Yhlasy bolmak, janypke\u015flik bilen bir ki\u015fi \u00fderine \u00fdeti\u015ftirmek, \u00f6r\u00e4n gowy g\u00f6rmek.<\/p><\/div><div><p>2. Nebsew\u00fcr bolmak, nebsew\u00fcrlik etmek, Nahar i\u00fdilende \u00f6l\u00fcp-\u00f6\u00e7\u00fcp barmak.<\/p><\/div><div><p>3. Gaty howlukmak, \u00f6r\u00e4n al\u0148asamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ur\u015fup biri-biri\u0148i \u00f6ld\u00fcrmek, gyrly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6l\u00fc\u015feris weli, \u015fu t\u00fcmmeg-\u00e4 bermeris! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa-jenjel etmek, basa-bas guramak, dawala\u015fmak, jenjelle\u015fmek.<\/p><ul><li>Men \u00f6lmeli bolsa \u00f6l\u00fc\u015ferin. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6l\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148i \u00f6ld\u00fcrmeklik prosesi, gan d\u00f6k\u00fc\u015fikli u\u00e7u\u015f, py\u00e7akla\u015fma\u015flyk, gyrly\u015fyk.<\/p><ul><li>\u00d6l\u015f\u00fckden \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7enso\u0148, i\u015fikd\u00e4ki yzy nirden tapjak. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistan\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dawa-jenjel, basa-bas, dawala\u015fyk jenjel.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6mrylla","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 wagt, hi\u00e7 ha\u00e7an, asla, d\u00fc\u00fdb\u00fcnden.<\/p><ul><li>Anna, siz ol \u00fderde galarmydy\u0148yz? \u00d6mryllada-da galmazdym! <span>(W. Lasis, T\u00e4ze Kenara Tarap)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6mr\u00fcza\u00fda","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> G\u00fcnorta tarapda ir dogup, g\u00fcnorta-g\u00fcnbatarda ir \u00fda\u015f\u00fdan \u00fdyldyz.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcza\u00fda \u00fdyldyz kimin bata\u00fdyn. \u015eu \u00fderlerde hi\u00e7 kararym \u00fdok meni\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6regijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6m\u00fcr","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f d\u00f6wri, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f m\u00fcddeti.<\/p><ul><li>Gajar aga, \u00f6mr\u00fc\u0148 uzak bolsun! <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdna-da Artygy\u0148 \u00f6mri barada az o\u00fdlanma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 atam hem \u00f6mr\u00fcni bagban\u00e7ylyk bilen ge\u00e7irdi. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jan, jeset.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hemi\u015fe, mydama, elmydama.<\/p><ul><li>Ol \u00f6m\u00fcr ma\u0148a s\u00f6g\u00fcp \u00fd\u00f6r. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddolka \u00f6m\u00fcr solman otur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6m\u00fcrlik","meaning":"<div><p>1. \u00d6m\u00fcr baky, hemi\u015felik, mydamalyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk, pugta, ga\u00fdym, mak\u00e4m.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6m\u00fcrsiz","meaning":"<div><p>1. \u00d6mri gysga bolan, az \u00fda\u015fa\u00fdan, az wagt dowam ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk d\u00e4l, uzaga gitme\u00fd\u00e4n, basym harap bol\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6ndemek","meaning":"<div><p>Birine bir i\u015fi etmekligi du\u00fddurmak, y\u015farat arkaly a\u00fdtmak, habar bermek, \u00fdola salmak, g\u00f6n\u00fckdirmek.<\/p><ul><li>Ol Poltoraskini \u00fdeni bir gezek g\u00f6rerin, belki hem ony ga\u00e7maga \u00fcnd\u00e4rin -- di\u00fdip o\u00fdlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcm","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6nd\u00fcrijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcmli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6nd\u00fcrijilikli.<\/p><ul><li>I\u015f \u00f6\u0148k\u00fcden birn\u00e4\u00e7e esse \u00f6nd\u00fcmli gider. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcmlilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6nd\u00fcrijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcmsiz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6nd\u00fcrijiliksiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcriji","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm berji, \u00f6n\u00fcm i\u015fl\u00e4p \u00e7ykaryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcrijilik","meaning":"<div><p>Belli mukdarda \u00f6n\u00fcm i\u015fl\u00e4p \u00e7ykaryjylyk, \u00f6n\u00fcm berijilik, \u00f6nd\u00fcmlilik.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmet \u00f6nd\u00fcrijiligini \u00fdokary g\u00f6t\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcrijilikli","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdarda \u00f6n\u00fcm i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan, k\u00f6p \u00f6n\u00fcm ber\u00fd\u00e4n, \u00f6nd\u00fcmli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcrijiliksiz","meaning":"<div><p>K\u00f6p mukdarda \u00f6n\u00fcm i\u015fl\u00e4p \u00e7ykaryp bilmezlik, \u00f6nd\u00fcmsiz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>\u00d6nd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirilmek, i\u015flenip \u00e7ykarylmak, hasyl alynmak.<\/p><ul><li>\u00d6nd\u00fcrilen harytlar k\u00f6p.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>I\u015fl\u00e4p \u00f6n\u00fcm \u00e7ykarmak, \u00f6n\u00fcm bermek, hasyl bolmak, i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Guradylan s\u00fc\u00fdt \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n zawody\u0148 gurlu\u015fygy gutardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00d6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrmek planyny \u00fderine \u00fdetirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nelge","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcp duran, bolup duran zat, d\u00f6re\u00fd\u00e4n, dog\u00fdan nesil, \u00e7aga.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6nje\u00fdli","meaning":"<div><p>Netijeli, o\u0148a\u00fdly, mazaly, k\u00f6p.<\/p><ul><li>Senagat k\u00e4rhanalarynda \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk edi\u015flerini\u0148 \u00f6nje\u00fdli gowulandyrdylar. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 entek \u00f6nje\u00fdli \u00fdygyn bil\u00fdan zady \u00fdokdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nje\u00fdlilik","meaning":"<div><p>\u00d6nd\u00fcmlilik, pe\u00fddalylyk, netijililik, o\u0148a\u00fdlylyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 h\u00e4zirki i\u015f \u00f6nje\u00fdliligimize g\u00f6wn\u00fcm \u00fdetenok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6nmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6nd\u00fcrijilikli bolmak, \u00f6nd\u00fcmli bolmak, k\u00f6pelmek.<\/p><ul><li>Ni\u00e7ik, k\u00fc\u00fdzejikler \u00f6n\u00fd\u00e4rmi! ? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyl bolmak, \u00f6n\u00fcm pe\u00fdda bolmak, emele gelmek, bitmek.<\/p><ul><li>Bize \u00fderden \u00f6n\u00fd\u00e4n zady\u0148 hemmesi zerur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Go\u00fd, \u00fcst\u00fc\u0148den \u00e7aglar aksyn, G\u00fcn d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4n baglar \u00f6n\u00fcp. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nesil d\u00f6remek, nesil artmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6n\u00fcm","meaning":"<div><p>\u00d6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 jemi \u00fda-da \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikde \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n zatlary\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Dokma\u00e7ylar bir million manatlyk \u00f6n\u00fcm bermegi bor\u00e7 edindiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6n\u00fcmlilik","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00f6n\u00fcm \u00f6nmeklik, \u00f6n\u00fcm artmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6n\u00fcm\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. Senagaty\u0148 oba hojalygy\u0148 \u00f6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n pudagy.<\/p><ul><li>Senagaty\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik-tehniki bazasy \u00fdene has kuwwwatlandy. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrmeklik i\u015fi, \u00f6n\u00fcm i\u015fl\u00e4p \u00e7ykarmaklyk.<\/p><ul><li>Parti\u00fda bizi \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige \u00e7agyr\u00fdar. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Harp\u00fdygyjylar we linotipisler \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik normalaryny artykmajy bilen \u00fderine \u00fdetirip ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6n\u00fcp-\u00f6smek","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 inmek, d\u00f6remek, dogulmak we \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Se\u00fddi Amyder\u00fda bo\u00fdlarynda \u00f6n\u00fcp-\u00f6s\u00fcpdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Bunlary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcsi-de \u015fu obada \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen, oglanlykdan bile gezen de\u0148-du\u015flardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6pd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Posa bermek, og\u015fatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6r","meaning":"<div><p>\u00d6r turmak (galmak) -oturan \u00fderi\u0148den dik galmak, dik durmak, \u00fdokary turmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ma\u015fgalasy \u00f6r turdy. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><li>Meni g\u00f6r\u00fcp garry \u00f6r galdy. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rdek","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> K\u00f6plen\u00e7 suwda \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fdasy \u00e7\u00fc\u0148kli, gysga a\u00fdakly gu\u015f.<\/p><ul><li>De\u0148iz a\u00fdlaglarynda \u00f6rdeklere du\u015f gelin\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>De\u0148izd\u00e4ki mawy suwlary g\u00f6rd\u00fck, K\u00f6llerd\u00e4ki \u00f6rdek, guwlary g\u00f6rd\u00fck. <span>(\u00abPinoer\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rdekburun","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Awstrali\u00fdada \u00fda\u015fa\u00fdan, burny \u00f6rdegi\u0148 burnuna me\u0148ze\u015f we \u00fdumurtga guzla\u00fdan ha\u00fdwan.<\/p><ul><li>\u00d6rdekburun hem-\u00e4 Awstrali\u00fdada hem-de Tasman\u00fdada du\u015f gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00fcp ta\u00fd\u00fdar etdirmek (egin-ba\u015f, jorap barada).<\/p><ul><li>Ejem Marala jorap \u00f6rd\u00fcrdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarlaryny biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irip i\u015fdirmek (\u00fd\u00fcp, sa\u00e7, we \u015f. m. barada).<\/p><ul><li>Bilbiljik gulpagyny gelnejesine \u00f6rd\u00fcr\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcnde endigan go\u00fdup saldyrmak (kerpi\u00e7, tam we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Kerpijimi iki sany ussa \u00f6rd\u00fcr\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rd\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrtmak \u00fda-da bir zady \u00fdapdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jena\u00fdaty gizlemek, g\u00fcn\u00e4ni \u00fda\u015fyrtmak. .<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6re","meaning":"<div><p>Ugu\u0148 \u00e7agaryga ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rg\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> K\u00e4bir kesellerde temperatura galmak zerarly bedene \u00f6r\u00fd\u00e4n ownujak d\u00fcw\u00fcrtikler.<\/p><ul><li>Bu \u00f6rg\u00fcne medisinada follikul di\u00fdilip at beril\u00fd\u00e4r. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><li>Garahassalyk \u00f6rg\u00fcni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rg\u00fcnli","meaning":"<div><p>1. \u00d6rg\u00fcn bilen \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan, \u00f6rg\u00fcn \u00f6rmek bilen ge\u00e7\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6rg\u00fcnli garahassalyk.<\/li><li>\u00d6rg\u00fcnli gyzamyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u0148y sakgal-murt \u00e7ykyp ugran.<\/p><ul><li>Ol: -- Ballym, ballym! -- di\u00fdip, onu\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 garnyna \u00e7alaja \u00f6rg\u00fcnli e\u0148egini o\u00fdkanda, Annam jykyr-jykyr g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ri","meaning":"<div><p>Mal bakyl\u00fdan otluk me\u00fddan, \u00fder, otlag, \u00fda\u00fdla.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe, heniz da\u0148 saz berm\u00e4nk\u00e4 \u00f6r\u00e4 \u00e7ykmaga endik bolan sizi e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6r\u00fcp tolkunu\u015fmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Iri mallar \u00fdakyn \u00f6rilerde bakyl\u00fdarlar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rk","meaning":"<div><p>Da\u0148y, bag.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rklemek","meaning":"<div><p>Maly otarmak \u00fc\u00e7in otluk \u00fdere da\u0148mak.<\/p><ul><li>Bir uly \u00e7ynary\u0148 \u00fcst\u00fcnden bardy we onu\u0148 sa\u00fdasynda atyny \u00f6rkl\u00e4p, dyn\u00e7 almak\u00e7y boldy. <span>(T\u00fcrkmen ertekileri)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rklenmek","meaning":"<div><p>Otarylmak \u00fc\u00e7in otluk \u00fderde da\u0148ylmak.<\/p><ul><li>Olar \u00f6rklenen ulaglary\u0148 ba\u015fga hi\u00e7 birine hem \u00fdakynla\u015fmandyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rkletmek","meaning":"<div><p>Otarmak \u00fc\u00e7in otluk \u00fderde da\u0148dyrtmak.<\/p><ul><li>Ol, oglanlary\u0148 birine atyny otluk \u00fderde \u00f6rkletdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rkle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6rklem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Mallary \u00f6rkle\u015fmek.<\/li><li>Myhmanlary\u0148 atlaryny \u00f6rkle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rkli","meaning":"<div><p>Otarylmak \u00fc\u00e7in otluk \u00fderde da\u0148ylar.<\/p><ul><li>\u015eol arada hi\u00e7 bir mashalata gara\u015fyp durman, suw tut\u00fdanlardan bir \u00fdigit \u00f6rkli duran i\u015f \u00fdabylaryndan birini m\u00fcn\u00fcp, gala baka \u00fd\u00fczin salyp gid\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rk\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 arkasyny\u0148 t\u00fc\u0148\u0148i \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck\u00e7i arwanalary\u0148 \u00fd\u00fck \u00e7ekmeden \u00fda\u0148a \u00f6rk\u00fcjini\u0148 gapdallary \u00fdagyr bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dagy\u0148 we \u015f. m. depesi, be\u00fdik \u00fderi, geri\u015f.<\/p><ul><li>Dag \u00f6rk\u00fc\u00e7lerinden \u00fda\u0148y sa\u00fdlanan G\u00fcn, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015f\u00f6hlesini \u00e4leme bolluk bilen \u00fdaradyp ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir d\u00f6wr\u00fc\u0148 wagty\u0148, pasly\u0148 \u00fda-da wakany\u0148 ortasy, a\u00fdgytly wagty.<\/p><ul><li>\u00ddanwar a\u00fdy gy\u015fy\u0148 \u00f6rk\u00fcji hasaplansa-da, \u00f6r\u00e4n ma\u00fdyldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rk\u00fc\u00e7lek","meaning":"<div><p>Uly \u00f6rk\u00fc\u00e7li.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rk\u00fc\u00e7lemek","meaning":"<div><p>Tolkun atyp be\u00fdik-be\u00fdik \u00f6rk\u00fc\u00e7, tolkun emele gelmek (de\u0148iz suwy hakda).<\/p><ul><li>S\u00e4hel salym wagt ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4, \u015femal turup, \u00f6rk\u00fc\u00e7l\u00e4p ugran gomlar birneme howatyr etdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rme","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00fcl\u00fcp ta\u00fd\u00fdarlanylan, \u00f6r\u00fclip bejerilen (jorap we \u015f. m. \u00f6n\u00fcm hakynda).<\/p><ul><li>Be\u00fdle gapdalymyzda \u00e7\u00e4gesow kenar bo\u00fdunda ormly kepbe \u00fdykylyp \u00fdatardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarlary biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irilip i\u015filen, \u00f6r\u00fclip timarlanan (\u00fd\u00fcp, sa\u00e7 we \u015f m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rmek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6gerip ba\u015flamak, g\u00f6gerip \u00e7ykmak (ot hakda).<\/p><ul><li>Bahar gelip ot \u00f6rende, G\u00fcr toka\u00fdda d\u00f6wran s\u00fcrer. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddazy\u0148 \u015femaly \u00fda\u0148y oren g\u00f6k otlary\u0148, \u00fdow\u015fanlary\u0148 ysy bilen \u00f6s\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00fc\u00fd \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kellesine t\u00e4ze \u00f6ren sel\u00e7e\u0148 gara t\u00fc\u00fdleri, onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6\u0148k\u00fcsinden biraz \u00fc\u00fdtgeden \u00fdalydy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddalanga\u00e7 e\u0148egine bolsa i\u00fdme\u015fik gara gyllar \u00f6r\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bedende herhili d\u00fcw\u00fcrtik pe\u00fdda bolmak.<\/p><ul><li>\u00c7aga gyzamyk \u00e7ykanda, bedenine \u00f6rg\u00fcn \u00f6r\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6pl\u00fck bolup a\u00fdaga galmak, birden turup gitmek.<\/p><ul><li>Mugallym turanda, okuw\u00e7ylar-da \u00f6rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eziz la\u0148\u0148a galdy. T\u00f6weregind\u00e4kiler hem \u00f6rd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Birlikde ukudan turmak, o\u00fdanmak; turmak.<\/p><ul><li>Ni\u00e7ik? Sag-aman \u00f6rd\u00fc\u0148izmi? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rp\u00fcnjek","meaning":"<div><p>Howut \u00fdyrtylmazlyk \u00fc\u00e7in \u00fcst\u00fcnden atyl\u00fdan deri \u00fdada ke\u00e7e b\u00f6lege.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rt","meaning":"<div><p>\u00d6rt almak-oda \u00e7awlanyp garalmak, oda \u00e7awlanyp \u00fdanmak, k\u00f6\u00fdmek.<\/p><ul><li>\u00ddady\u0148damy \u00f6ten \u00fdaz, Burawy\u0148 \u00f6rt alany? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rtemek","meaning":"<div><p>Bir zada gynandyryp azap \u00e7ekdirmek, g\u00fcn \u00fdamanyny g\u00f6rkezmek, horlamak.<\/p><ul><li>La\u00e7yn kibi gyza takdym. \u00d6rtedim, janymy \u00fdakdym. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Meni has ort\u00e4n hem \u015fol boldy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, K\u00fcm\u00fc\u015f gapyrjak)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rtendirmek","meaning":"<div><p>Birini \u00f6rtemek, \u00f6rt\u00e4p gynandyrmak, g\u00fcn \u00fdamanyny g\u00f6rkezmek, \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Direktory\u0148 igenji. \u00d6rtendirdi Nabody. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rtenmek","meaning":"<div><p>Bir zada gynanyp, jany\u0148y \u00fdakmak, g\u00fcn \u00fdamanyny g\u00f6rmek, horlanmak, \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Menden \u00f6zge gyz gyt d\u00e4ldir d\u00fcn\u00fd\u00e4de, Emma men \u00f6rtan\u00fd\u00e4n ba\u015fga bir zada. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rtgi","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 da\u015fyny \u00fdapmak, \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in ullanyl\u00fdan zat.<\/p><ul><li>Otaga giren \u00fderi\u0148de \u00fcsti ak \u00f6rtgi \u00fdapylan stol dur. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rti","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6rtgi.<\/p><ul><li>\u00c7adyrlary\u0148 gapy \u00f6rt\u00fcleri aldygyna \u015fapyrdap, darty \u00fd\u00fcpleri batly hallanla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00c7ep bow\u00fcrde \u00f6rt\u00fcsi \u00fdyrtyly\u015fan kone diwan, stol bilen diwany\u0148 aralygynda i\u00e7i gazet-\u017eurnaldan doly \u015fkaf durdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rtmek","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcni \u00fdapmak, b\u00fcremek.<\/p><ul><li>\u00ddaz gelende, be\u00fdik bagy \u00f6rt\u00fcp duran ak garlar. Er\u00e4p-er\u00e4p, der\u00fda bolup, uzaklara ak\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6rt\u00fck","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00f6rtgi.<\/p><ul><li>\u00c7ykypdyr \u00f6rtg\u00fcden a\u00fdajyklary. Tiz bol! Tiz bol! D\u00fc\u015f \u00f6\u0148e \u00fderi! <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biz zady\u0148 \u00fdokarky, \u00fcstki gatlagy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rt\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. \u00dcsti \u00fdapylmak, b\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>B\u00f6lek-b\u00f6lek aksowult da\u015flar d\u00fcrli-d\u00fcrli aga\u00e7lar bilen \u00f6rt\u00fclipdir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148i tutulmak, \u00f6\u0148\u00fcne gabat gelmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015fyrylmak, gizlenilmek (waka, g\u00fcrr\u00fc\u0148 we \u015f. m. hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6rt\u00fcnje","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fcst\u00fc\u0148e \u00f6rtmek, \u00fdapynmak, b\u00fcrenmek.<\/p><ul><li>Uklapdyr d\u00fc\u00fd\u00fcrlenip ikijigide, \u00dcstlerine \u00f6rt\u00fcnip k\u00f6ne jiltge. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00e4n","meaning":"<div><p>\u00abJuda, artykma\u00e7, has\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Men gyzyl go\u015funda \u00f6r\u00e4n sag-gurgun gezip \u00fd\u00f6rendirin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Torlary biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irilip i\u015filmek, \u00f6r\u00fcp gutarylmak.<\/p><ul><li>Ol gyzyny\u0148 iki \u00f6r\u00fclen uzyn sa\u00e7lyja kellesini sypalady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00f6rite \u00e7i\u015f \u00fda-da ma\u015fyn arkaly \u00fd\u00fcpl\u00fckden, eri\u015fden we \u015f. m. torlanyp \u00f6n\u00fcm ta\u00fd\u00fdarlanmak.<\/p><\/div><div><p>3. Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcnde endigan rejelenip go\u00fdulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Sa\u00e7y\u0148 \u00f6r\u00fcli\u015fi i\u015fimi.<\/p><ul><li>\u015eahyr go\u015fgyny\u0148 dowamynda sa\u00e7lary d\u00f6rt \u00f6r\u00fcm T\u00fcrkmen gyzlaryny tarypla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>En\u00e4ni\u0148 \u00e7al sa\u00e7laryny\u0148 \u00f6r\u00fcmleri \u00fdygyrt atam \u00fda\u0148aklaryna d\u00f6k\u00fclipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7\u00e4gesow \u00fderlerde gazylan gu\u00fdyny berkitmek \u00fc\u00e7in onu\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcne s\u00f6zen, \u00fdylgyn \u00fdaly aga\u00e7lar \u00f6r\u00fclip edilen desga.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6z sa\u00e7y\u0148y \u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6rmek.<\/p><ul><li>Sanajyk indi \u00f6z sa\u00e7yny \u00f6zi \u00f6r\u00fcnip bil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat \u00f6rmek, \u00f6r\u00fcp ta\u00fd\u00fdarlanmak.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcne bir \u00fd\u00fc\u0148 jorap \u00f6r\u00fcndi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00fczmek","meaning":"<div><p>1. \u00dcrk\u00fczip u\u00e7urmak, \u00fcrk\u00fczmek.<\/p><ul><li>Bilbili\u0148 \u00f6r\u00fczdim bagyndan, Dolandym soly-sagyndan. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdaga galdyrmak, \u00f6r turuzmak, turuzmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnd\u00e4ki oturanlary \u00f6r\u00fczen hem \u015fu adamy\u0148 mojuk sesidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ukudan turuzmak, o\u00fdatmak, o\u00fdandyrmak.<\/p><ul><li>Turan galmagal \u00fdatanlary \u00f6r\u00fczdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dcst\u00fcne \u00e7ozdurmak, k\u00fc\u015fg\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6rm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek (jorap, ge\u00fdim, sa\u00e7. We \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bibi gelnejesine jorap \u00f6r\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6r\u0148emek","meaning":"<div><p>Nesil artmak, k\u00f6pelmek.<\/p><ul><li>Maldar\u00e7ylyk \u00f6s\u00fd\u00e4r bizde, Go\u00fdun-guzy \u00f6r\u0148\u00e4p d\u00fczde. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6sd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Ekip \u00fdeti\u015fdirmek (ekeran\u00e7ylyk, bag\u00e7ylyk, we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bag\u00e7ylygy \u00f6sd\u00fcrmege jan \u00e7ekip, bejer\u00fd\u00e4s bagymyz jo\u015fduryp g\u00f6w\u00fcn. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Terbi\u00fdel\u00e4p, ekl\u00e4p-saklap \u00fdeti\u015fdirmek (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>Bizem-\u00e4 birn\u00e4\u00e7e \u00e7aga \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdiripdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6peltmek, artdyrmak.<\/p><ul><li>Maldar\u00e7ylygy \u00f6sd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir ide\u00fdany \u00f6\u0148k\u00fcsinden artdyrmak, gi\u0148eltmek, \u00fda\u00fdba\u0148landyrmak, gowulandyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><ul><li>Kemine \u00f6z d\u00f6redijiliginde be\u00fdik \u015fahyr Magtymgulyny\u0148 pikirlerini d\u00f6w\u00fcrne g\u00f6r\u00e4 \u00f6sd\u00fcr\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6sg\u00fcn","meaning":"<div><p>Bo\u00fduny alan, gytyk d\u00e4l, bo\u00fdy uzyn, gowy \u00f6sen, bo\u00fdy \u00fdeten.<\/p><ul><li>Garry agaran \u00f6sg\u00fcn ga\u015flaryny gymyldatdy onu\u0148 kellesinde depesi gyzyl begresli, t\u00fc\u00fd bu\u00fdrasy \u00f6sg\u00fcn garak\u00f6li telpegi bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6sg\u00fcn gowa\u00e7alar tagzym ed\u00fd\u00e4rdi gyzlary\u0148 \u00f6n\u00fc\u0148de ba\u015flaryn egip. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6smek","meaning":"<div><p>1. G\u00f6gerip bo\u00fd atmak, bo\u00fdy uzalmak, \u00fdeti\u015fip barmak (ekeran\u00e7ylyk, bag\u00e7ylyk, we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>G\u00fcn gyzyp ba\u015flaly b\u00e4ri ekinler gowy \u00f6s\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Terbi\u00fdelenip \u00fdeti\u015fmek, terbi\u00fdelenmek (Adam hakda).<\/p><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, kuwwatlanmak, berkemek.<\/p><\/div><div><p>4. K\u00e4mille\u015fmek, \u00fda\u00fdba\u0148lanmak, \u00fdi\u0148elmek.<\/p><\/div><div><p>5. D\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4\u0148 artmak, d\u00fc\u015f\u00fcnjeli bolmak.<\/p><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Derej\u00e4\u0148 galmak, \u00fdokary wezip\u00e4 ge\u00e7mek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6ss\u00fcrim","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f nesil, \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fen nesil.<\/p><ul><li>Mu\u0148a so\u0148ky \u00f6ss\u00fcrimler --Ussa ussa aga! --di\u00fdip at ber\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6s\u00fcmlik","meaning":"<div><p>Toprakdan, howadan organik d\u00e4l maddalar bilen i\u00fdmitlenip \u00f6s\u00fd\u00e4n organizm.<\/p><ul><li>Adamlar \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 s\u00fc\u00fd\u00fcmlerini \u00f6rm\u00e4ge ge\u00e7ipdirler. <span>(SSSR taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fder \u00f6z \u00fcst\u00fcne \u00f6s\u00fcmlik g\u00f6gertme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6s\u00fcntgi","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148, k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmligi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u015faha; ekilen tohymy\u0148 \u00e7ykyp ba\u015flan b\u00f6legi.<\/p><ul><li>\u00d6s\u00fcntgini by\u00e7gy bilen kesip agajy \u00fdylmamak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bedeni\u0148 bir \u00fderine artyk \u00e7ykan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6t","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Bagyrda emele gel\u00fd\u00e4n we \u00f6t haltasynda \u00fdygnan\u00fdan sowuk jisim.<\/p><ul><li>Bagry\u0148 \u00e7ykar\u00fdan \u00f6di \u00f6t haltasynda \u00fdygna\u00fdar. <span>(W. F. \u015eale\u00fdew, N. A. Rykow, Zoologi\u00fda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6te","meaning":"<div><p>\u00c7akdana\u015fa, hetdena\u015fa, artyk, beter, a\u015fa, gaty.<\/p><ul><li>Artyk ondan hem \u00f6ter\u00e4k gygyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fd\u00e7den \u00f6te g\u00fc\u00fd\u00e7 bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6teg\u00e7i","meaning":"<div><p>Ge\u00e7ip gidip bar\u00fdan, ge\u00e7eg\u00e7i, \u00fdolag\u00e7y.<\/p><ul><li>\u00d6teg\u00e7ileri\u0148 seslerini \u00e7ykarman uludan dem almaklary bolsa, \u015fol wag\u015fylyga jo\u015f\u00fda gahar alamatydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00d6teg\u00e7i bolsalar, go\u00fd olar arkalaryndaky k\u00f6ne adaty\u0148 \u00fd\u00fcklerinide bize miras galdyrman, \u00f6zleri bilen alyp gitsinler. <span>(Ata Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6telge","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ge\u00e7elge.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6ten","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148 ge\u00e7ip giden, \u00f6\u0148 bolup ge\u00e7en, \u00f6\u0148ki, ozalky, ge\u00e7en.<\/p><ul><li>Ol, birden \u00f6ten wakalary gozgady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tg\u00fcn","meaning":"<div><p>1. \u00c7asly, batly, g\u00fc\u00fd\u00e7li, t\u00e4sirli (ses, \u00e4hr\u00e4 hakda).<\/p><ul><li>Azan\u00e7y olary\u0148 \u00f6\u00fdlerini\u0148 g\u00fcnbatar i\u015figinde durup, \u00f6tg\u00fcn ses bilen azan a\u00fdty. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditi t\u00e4sir ediji, \u00fditi, g\u00f6rg\u00fcr.<\/p><ul><li>Goja\u0148 \u00f6tg\u00fcn g\u00f6zi, g\u00f6r nir\u00e4 gara\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tg\u00fcn-\u00f6tg\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6tg\u00fcn 1.<\/p><ul><li>Baranow \u00f6tg\u00fcn-\u00f6tg\u00fcn gepledi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tg\u00fcr","meaning":"<div><p>1. K\u00fctek d\u00e4l, gowy kes\u00fd\u00e4n, \u00fditi, kesgir.<\/p><ul><li>Bir \u00f6tg\u00fcr by\u00e7gyny al\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dditi manyly, berk t\u00e4sir ediji, degerli (s\u00f6z, derman we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 \u00f6tg\u00fcr s\u00f6zlerini du\u015fmany\u0148 gar\u015fysyna g\u00f6n\u00fckdirdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7i\u0148den ge\u00e7ip bar\u00fdan, \u00fditi.<\/p><ul><li>\u00d6tg\u00fcr a\u00fdaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, \u00fditi.<\/p><ul><li>Ol \u00f6tg\u00fcr g\u00f6zlerini ma\u0148a dikdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tg\u00fcrlik","meaning":"<div><p>1. Gowy kesijilik, k\u00fctek d\u00e4llik \u00fditilik, kesgirlik.<\/p><ul><li>Py\u00e7agy\u0148 \u00f6tg\u00fcrligi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Berk t\u00e4sir edijilik, \u00fditi manylylyk, t\u00e4sirlik (s\u00f6z, derman we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>S\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6tg\u00fcrligi. Dermany\u0148 \u00f6tg\u00fcrligi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gowy g\u00f6r\u00fcjilik.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6tg\u00fcrligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tle","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Gysga wagt dowam edip, i\u00e7den tut\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li sanjyly kesel.<\/p><ul><li>\u00d6tle tutmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tlem","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6tlem-\u00f6tlem.<\/p><ul><li>I\u00e7inden \u00f6tlem ge\u00e7il\u00fd\u00e4n iki otagly tam arka \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki mal howlusyny\u0148 diwary bilen hem ba\u015fga tamlar bilen utga\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z ma\u015fgalalaryny\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan \u00f6tlem tamlaryny\u0148 birinde \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tlem-\u00f6tlem","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7\u00fd\u00e4n birn\u00e4\u00e7e otagdan ybarat bolan, birn\u00e4\u00e7e \u00f6tlemli (ja\u00fd, tam).<\/p><ul><li>H\u00f6k\u00fcmetimiz olara \u00f6tlem-\u00f6tlem owadan ja\u00fdlar salyp berdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6tmek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00e7ip gitmek, gapdalyndan, \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>\u00ddetip hem durmadym, du\u015fundan \u00f6td\u00fcm. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agaryp \u00fdatan medany\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00f6ten badymyza \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdlary g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ge\u00e7mek (wagt hakynda).<\/p><ul><li>\u00ddene bir \u00fdyl \u00f6tenso\u0148, men hem mekdebe gitjek. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ozup ge\u00e7mek, \u00f6\u0148e ge\u00e7mek, \u00fde\u0148mek, ozmak.<\/p><\/div><div><p>4. Satyn alynmak, satylmak, ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Harytlary\u0148 \u00f6tm\u00e4n galjagy \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dda\u015fap ge\u00e7mek, \u00f6l\u00fcp gitmek.<\/p><ul><li>Danteni\u0148 gumanizmi\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda \u00f6t\u00fcp ge\u00e7en adamdygy bildirip dur. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Bedene \u00fditi t\u00e4sir etmek, awu\u015fatmak, agyrtmak.<\/p><ul><li>Sogan arassalany\u0148da g\u00f6ze \u00f6t\u00fd\u00e4r.<\/li><li>G\u00f6ze gu\u00fdlan derman \u00f6t\u00fd\u00e4r.<\/li><li>\u00ddod \u00fdara \u00f6t\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>7. G\u00fcn\u00e4sini ge\u00e7mek, bagy\u015f etmek, \u00fdazygyny bagy\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>8. Kesip bilmek, gowy kesmek (Palta, py\u00e7ak we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6tri","meaning":"<div><p>\u00abSeb\u00e4bi, g\u00f6r\u00e4, zerarly, \u00fc\u00e7in\u00bb \u00fdaly manyda ulanyl\u00fdan k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00c4ti\u00fda\u00e7dan \u00f6tri \u015fo\u0148a hem ma\u015fyn bilen bir adamyny ugratmagymyz gerek. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00e4gitmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gidibermek.<\/p><ul><li>Gitmeli bolsa \u00f6t\u00e4giderin! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fcgsiz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 a\u00fdrylma\u00fdan, ge\u00e7me\u00fd\u00e4n, sowulma\u00fdan (horluk kyn\u00e7ylyk hakda).<\/p><ul><li>\u00d6t\u00fcgsiz \u00fdazyk-ba\u015fa horluk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fck","meaning":"<div><p>Ha\u00fdaty\u0148, diwary\u0148 a\u015fagynda go\u00fdul\u00fdan ge\u00e7elge, s\u00fcmelge, suw akar \u00fdaly de\u015fik.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148 \u00fdanyndaky suw ge\u00e7\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik \u00f6t\u00fckden i\u0148\u0148ildi sesi Meredi\u0148 gulagyna ildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu baga suw akyp gir\u00fd\u00e4n bir \u00f6t\u00fck bardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Olar gara\u0148ky \u00f6t\u00fckden \u00e7ykdylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fclmek","meaning":"<div><p>Ge\u00e7ilip gidilmek, gapdalyndan \u00fda-da \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6t\u00fcn\u00e7 soramak, towakga etmek, ha\u00fdy\u015f etmek, eden \u00fdal\u0148y\u015fy\u0148y ga\u00fddyp almak.<\/p><ul><li>A\u015fyr i\u0148 so\u0148unda, \u00e7a\u00fd ba\u015fynda Artykdan uzur \u00f6t\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fcn\u00e7","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4 bagy\u015flanmagy \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n towakga ha\u00fdy\u015f, arz, uzur.<\/p><ul><li>Gorkuzmady asyl sowet gyzyny, \u00f6t\u00fcn\u00e7 dil\u00e4p epmedi ol dyzyny. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00e7irilip go\u00fdberilmek, ugradylmak.<\/p><ul><li>\u00ddakyn \u00fdol bilen \u00f6t\u00fcrilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irilmek.<\/p><ul><li>I\u0148\u0148\u00e4 sapak \u00f6t\u00fcrilmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Dakylmak, ge\u00fddirilmek, ildirilmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 ilikleri \u00f6t\u00fcrildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00e7irip go\u00fdbermek, \u00fcsti bilen \u00fda-da i\u00e7i bilen \u00e4kitmek.<\/p><ul><li>Harytlary Russi\u00fdany\u0148 i\u00e7inden \u00f6t\u00fcr-de, \u00ddewropa \u00fdetir. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ol ertir irden ejesi we kakasy bilen ho\u015fla\u015fyp, d\u00fcw\u00fcn\u00e7ekli \u00fdaglgyna ta\u00fdagy \u00f6t\u00fcrip egnine atdy-da, Gyzyl Go\u015fun gullugyna kabul edil\u00fd\u00e4n punkta ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eserler.)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zada ikinji bir zady ge\u00fddirmek, ildirmek.<\/p><ul><li>Barmaklara \u00fd\u00fcz\u00fck \u00f6t\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Belli bir wagty ge\u00e7irmek.<\/p><\/div><div><p>5. I\u015f ba\u015farja\u0148lyk we \u015f. m. ta\u00fddan birinden artdyrmak, \u00f6\u0148e ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Elbetde deg\u00fd\u00e4r, \u00fdolda\u015f S\u00e4hedow! Ogul \u00f6z kakasyndan \u00f6t\u00fcrip bar\u00fdar. <span>(G. Muhtarow, Pesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6t\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 wagty ge\u00e7i\u015fmek, m\u00f6hleti ge\u00e7mek.<\/p><\/div><div><p>2. Gaty bi\u015fip za\u00fdalanyp ba\u015flamak (ir-i\u00fdmi\u015f hakda).<\/p><ul><li>Bu garpyz birneme \u00f6t\u00fc\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fc\u00fdp tutmak, beterlemek .<\/p><ul><li>\u00d6t\u00fc\u015fen halatlarda bu keselleri\u0148 \u00f6m\u00fcrlik bolup galmaklary m\u00fcmkin. <span>(S. O. Duliski\u00fd, Rahit)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6welek","meaning":"<div><p>Mydama agzyny \u00f6weldip, a\u0148karylyp \u00fd\u00f6ren.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6weli\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00f6welip durmak, bilelikde \u00f6welmek.<\/p><ul><li>Oglanjyklar ma\u015fyny\u0148 \u00fdanynda \u00f6weli\u015fip durdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6welmek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galyp, a\u0148karyp durmak, a\u0148k bolup durmak.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me \u00f6wel\u00fd\u00e4rsi\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6weltmek","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galdyrmak, t\u00e4sin galdyrmak, a\u0148kartmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6werlik","meaning":"<div><p>\u00d6wg\u00e4, tarypa mynasyp, taryp edip bolarlyk.<\/p><ul><li>\u00ddeke-\u00fdekelikde i\u015flemek o di\u00fden \u00f6werlik d\u00e4ldi we kynrak d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 hyrsyz bol\u015fy \u00fdaly, h\u00e4si\u00fdeti hem \u00f6werlik d\u00e4ldi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6werlikli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6werlik.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 gola\u00fddaky brigadalarda hem i\u015f tertibimiz \u00f6werlikli d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wezine","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 deregine, ornuna, \u00fderine.<\/p><ul><li>Go\u00fd, ol seni\u0148 beren pagta\u0148 \u00f6wezine garlawa\u00e7 dostlugy bolsun. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6we\u00e7","meaning":"<div><p>Iki \u00fda\u015fyny dolduryp, \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fyna giden go\u00fdun.<\/p><ul><li>Bir semiz \u00f6weji alyp gelip, gapysynda baglady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6we\u00e7lemek","meaning":"<div><p>Go\u00fdun ge\u00e7ini\u0148 art a\u00fdaklaryndan galdyryp, iki \u00f6\u0148 a\u00fdagyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fd\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdny \u00f6we\u00e7lemek.<\/li><li>Ge\u00e7ini \u00f6we\u00e7lemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6we\u00fd","meaning":"<div><p>1. Hakyky \u00f6z enesi \u00fda-da atasy d\u00e4l-de, enelik \u00fda-da atalyk ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Men sowugy bilmedim, yssyny bilmedim, enesi \u00f6we\u00fd di\u00fddirmejek bolup, ady \u00f6z\u00fcme basdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ogullyga \u00fda-da gyzlyga alnan.<\/p><ul><li>\u00d6we\u00fd ogul, \u00d6we\u00fd gyz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wgi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> taryp.<\/p><ul><li>Seni\u0148 tamy\u0148 \u00f6wg\u00fcsi bardy weli, \u00f6wer\u00e7ede bar ekeni. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Siz uly \u00f6wg\u00e4 mynasyp bolupsy\u0148yz. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wg\u00fcli","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> taryply.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6wh","meaning":"<div><p>Kyn\u00e7ylyk \u00e7ekilende, gaty \u00fdadalanda, bir zady\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4siri netijesinde uludan dem almak bilen a\u00fddyl\u00fdan \u00fcml\u00fck.<\/p><ul><li>\u00d6wh, da\u015faryny\u0148 sowugy i\u00e7i\u0148den-bagry\u0148dan ge\u00e7ip bar\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Akjag\u00fcl \u00ab\u00f6wh\u00bb \u00e7ekip turanyny \u00f6zi-de du\u00fdman gal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wh\u00fcldemek","meaning":"<div><p>Gynan\u00e7ly uludan dem almak, \u00f6wh \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Kapaslykdan ejir \u00e7ekan adam \u00fdaly \u00f6wh\u00fcld\u00e4p dem aldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wlat","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Dini d\u00fc\u015f\u00fcnjede \u00abkeramatly\u00bb hasap edil\u00fd\u00e4n ruhanlylary\u0148 nesline beril\u00fd\u00e4n at.<\/p><ul><li>Meni\u0148 g\u00f6wn\u00fcme bolmasa, ol \u00f6wlat adamsyna a\u00fdlanyp bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u015f\u00e7yny\u0148 \u00f6w\u00fcnje\u0148 \u00f6wlat ekenligini bolsa, ol di\u0148e h\u00e4zir bilip galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wlatlyk","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00d6wlatlary\u0148 nesline degi\u015fiklik, \u00f6wlat bolmakly.<\/p><ul><li>Gara\u00e7ydan \u00f6wlatlyga \u00fdeti\u015fse, seni\u0148 ba\u015fga n\u00e4me armany\u0148 bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> \u00d6li ja\u00fdlan\u00fdan \u00fder, mazar\u00e7ylyk, gonam\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>\u00ddetim g\u00f6zi \u00e7em\u00e7ede, odun\u00e7y\u0148ky-om\u00e7ada -- di\u00fdlen \u00fdaly, men hem gyrganly \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u00e7inden, t\u00f6\u0148\u00fcrtge, tezek \u00e7\u00f6pl\u00e4p, \u00f6\u00fde ga\u00fdtjak bolup durdum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dini d\u00fc\u015f\u00fcnjede: \u00abkeramatly\u00bb \u00fder.<\/p><ul><li>Pire, \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4 gatna di\u00fd\u00fd\u00e4\u0148mi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> mazar\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Salym ge\u00e7ip-ge\u00e7m\u00e4n, olar \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4\u00e7iligi\u0148 \u00e7etinden girdiler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wmek","meaning":"<div><p>Taryp etmek, \u00f6wg\u00fcsini \u00fdetirmek, taryplamak.<\/p><ul><li>G\u00f6zbo\u00fdag\u00e7ylyk etmek \u00fc\u00e7in goltuklary\u0148 kitapdan doldurup \u00fd\u00f6ren \u00fda\u0148raly \u00f6wmeli d\u00e4l-de, hakyky oka\u00fdan adamlary \u00f6wmeli. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fcni \u00f6weni\u0148 tanapy \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00d6z\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6wme, seni halk \u00f6ws\u00fcn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wran","meaning":"<div><p>Gerek, \u00fdola, sapar, ga\u00fdta.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00e7ozu\u015fymyzy saklamak \u00fc\u00e7in, du\u015fmanlar \u00f6r\u00e4n k\u00f6p tanklary bilen \u00fdene-de iki \u00f6wran kontrataka synyndylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wran-\u00f6wran","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gezek, ga\u00fdta-ga\u00fdta, yzly-yzyna.<\/p><ul><li>\u00ddazylan haty \u00f6wran-\u00f6wran okap, pugta tan\u015fyp boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wre","meaning":"<div><p>Sowa, \u00f6wr\u00fcmli.<\/p><ul><li>So\u0148ra n\u00e4m\u00e4nidir d\u00fcrl\u00e4p gazete, il g\u00f6z\u00fcnden \u00f6wre go\u00fddy bir \u00e7ete. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wrendekli","meaning":"<div><p>Bir zady endik edinen, bir zady adat edinen.<\/p><ul><li>Potdy ada\u00e7ylygy \u00f6wrendekli h\u00e4si\u00fdetden ileri tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wreni\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan ysyn\u015fdyrmak, \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan endik etdirmek, \u00f6werendekli etmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 g\u00f6wn\u00fcmi g\u00f6rmek, \u00f6z\u00fcne \u00f6wreni\u015fdirmek \u00fc\u00e7in sypa\u00fdy\u00e7ylyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wreni\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Endik etmek, t\u00fcrgenle\u015fmek.<\/p><ul><li>Emma ol bu \u00fdagda\u00fda tiz \u00f6wreni\u015fdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00d6wreni\u015fen \u00fdagy uru\u015fmaga \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ysny\u015fyp ba\u015flamak, ysny\u015fmak.<\/p><ul><li>R\u00f6w\u015fen az g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde adamlar bilen \u00f6wreni\u015fip, gep-s\u00f6z \u00f6wrenm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Biz onu\u0148 bilen \u00f6wren\u015fipdik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. U\u00fdgunla\u015fmak.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylyklar bilen \u00f6wreni\u015fmeli bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wrenje","meaning":"<div><p>Biz i\u015fe \u00fda\u0148y giri\u015fip ba\u015flan, bir i\u015fi, seneti \u00fda\u0148y \u00f6wrenip ba\u015flan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdazan eserleri \u00f6wrenje \u00fdazarlary\u0148 eserlerinden tapawutlanma\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ony \u00f6wrenje i\u015f\u00e7ileri\u0148 hatarynda fabrige kabul etdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wrenmek","meaning":"<div><p>Bilimi \u00f6zle\u015fdirmek, biz k\u00e4ri, seneti ele almak, bir zady\u0148 t\u00e4rini bilmek.<\/p><ul><li>Adamzady\u0148 we ha\u00fdwany\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdetlerini o\u0148at \u00f6wrenipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wretmek","meaning":"<div><p>1. Birine bilim bermek, okadyp h\u00fcn\u00e4r aldyrmak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 islegim: okamak so\u0148ra bolsa ba\u015fgalara \u00f6wretmek. <span>(M. Gorki\u00fd Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fe giri\u015fmegi me\u00fdil etdirmek, t\u00fcrgenle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Joralary o\u0148a a\u00fddym a\u00fddyp, tans etmegi we hi\u0148\u0148ildikde u\u00e7magy \u00f6wretdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a welosipet s\u00fcrmegi hem \u00f6wretdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Nesihat bermek, maslahat bermek, akyl bermek.<\/p><ul><li>Men ony agzybir \u00fda\u015famagy \u00f6wretm\u00e4ge gelendir di\u00fdip begendim. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wr\u00fcli\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fc\u015f prosesinde taryhda bol\u00fdan d\u00fc\u00fdpli, kesgitli \u00f6zgeri\u015f.<\/p><ul><li>Ylymda bol\u00fdan \u00f6wr\u00fcli\u015fik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wlet gurlu\u015fyndaky agdarly\u015fyk.<\/p><ul><li>D\u00f6wlet \u00f6wr\u00fcli\u015figi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wr\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. Yzy\u0148a a\u00fdlanmak, yzy\u0148a ga\u00fdtmak, dolanmak.<\/p><ul><li>Wepa dyn\u00e7 alyp \u00fdatan \u00fderlerine \u00f6wr\u00fclip gelende gaty tukatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Burunlardan \u00e7yk\u00fdan gyzgyn demler \u00e7alymtyk buga \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Heniz men, \u015fol \u00fderi\u0148 n\u00e4hili edip gowy \u00fdere \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rm\u00e4ndim. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 da\u015fyna a\u00fdlanmak, biz zady\u0148 da\u015fyna agyl bolmak, da\u015fyny gur\u015fap almak.<\/p><ul><li>Hatar-hatar gyzlar otyr d\u00fcz\u00fcl\u015fip, Garry kyrk \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r ola\u0148 da\u015fyna. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wr\u00fcm","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fyndaky a\u00fdlaw.<\/p><ul><li>Sagat dili so\u0148ky \u00f6wr\u00fcmine ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddolu\u0148 gy\u015faryp ba\u015fga ugra gid\u00fd\u00e4n \u00fderi, egrelip gid\u00fd\u00e4n \u00fderi, bur\u00e7.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00fdolumyz k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00f6wr\u00fcmind\u00e4ki bagjagazy\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Uzynlygy\u0148 zolagy\u0148 egrel\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6wr\u00fcm-\u00f6wr\u00fcm","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00f6wr\u00fcmi, a\u00fdlawy bolan, a\u00fdlaw-a\u00fdlaw, egrem-bugram.<\/p><ul><li>Der\u00fdany\u0148 \u00f6wr\u00fcm-\u00f6wr\u00fcm \u015fahajyklary adajyklary emle getir\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Birine bir zady \u00f6w\u00fcrm\u00e4ge, agdarmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>T\u00e4ze ja\u00fda g\u00f6\u00e7\u00fclende, go\u015flary \u00fderli \u00fderinde go\u00fdany\u0148da, krowatlary e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00f6wr\u00fc\u015fm\u00e4ge-de k\u00f6mek\u00e7i gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wsa\u00fdy","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zatdan habarsyz, hi\u00e7 zat bilme\u00fd\u00e4n, bo\u015fa\u0148, arka\u00fdyn.<\/p><ul><li>Ata \u00f6z\u00fcni \u00f6r\u00e4n \u00f6wsa\u00fdy g\u00f6rn\u00fc\u015fde g\u00f6rkezip, salam berip geldi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wsele","meaning":"<div><p>\u00d6n\u00fcm\u00e7ilik gurallary, instrument, senet.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148de \u00f6wsele bolmasyn, emma welin egni\u0148de g\u00f6rn\u00fckli egin-ba\u015fy\u0148 bolsun! --di\u00fdip, \u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman \u00f6z\u00fcni\u0148 kellesind\u00e4ki d\u00fc\u015f\u00fcnjesini dost-\u00fdarlaryna hem \u00f6w\u00fct ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fd bilen-de \u00f6wsele bilen-de i\u015fi \u00fdokdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ws\u00fcbermek","meaning":"<div><p>1. \u00d6ws\u00fcp ba\u015flamak, \u00f6s\u00fcp ba\u015flamak, .<\/p><ul><li>Gijara birden \u00fdol \u00f6ws\u00fcberdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Turup gidibermek, turup birden gitmek.<\/p><ul><li>Oturan \u00fderi\u0148den \u00f6ws\u00fcbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ws\u00fcn","meaning":"<div><p>\u00d6ws\u00fcn atmak-d\u00fcrli re\u0148kde \u00f6wsmek, \u00fdalpyldamak.<\/p><ul><li>Bagana her hili re\u0148kde \u00f6ws\u00fcn at\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6ws\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Me\u00fdil etmek, hy\u00fdallanmak, begenmek, guwanmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gujagyndaky d\u00fcn\u00fd\u00e4den bigam \u00e7agajyk oturanlara bakan \u00f6ws\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ke\u00fdik awlamaga gitm\u00e4ge \u00f6ws\u00fcnip oturan Mergenowy\u0148 islegini bu g\u00fcn \u00fdelli \u00fderine \u00fdetirmeli boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wzar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fd-\u00f6wzar.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdem gerek d\u00e4l, \u00f6wzar hem. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ur\u015fu\u0148 e\u00fdgilik getirmejegini a\u0148dy we \u00f6wzaryny g\u00f6terip E\u00fdrana ge\u00e7di. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6wza\u00fd","meaning":"<div><p>P\u00e4l, ni\u00fdet, hy\u00fdal, gylyk, teri.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00f6wza\u00fdy bozuk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fclmek","meaning":"<div><p>Taryp edilmek, \u00f6wg\u00fcsi \u00fdetirilmek, taryplanmak, magtalmak.<\/p><ul><li>\u00d6wlen oglan \u00f6\u0148\u00fcni hapalar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcnje\u0148","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni \u00f6zi \u00f6w\u00fd\u00e4n, g\u00fcpl\u00e4p geple\u00fd\u00e4n, magtanja\u0148.<\/p><ul><li>G. Muhtarow \u00ab\u015eady\u00fdan myhman\u00bb di\u00fden satiriki komedi\u00fdasynda ulumsy we \u00f6w\u00fcnje\u0148 adamyny pa\u015f ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcnje\u0148lik","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6wmeklik, magtanja\u0148lyk, \u00f6w\u00fcnje\u0148i\u0148 gylyk h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><ul><li>Ol \u00f6w\u00fcnje\u0148lik bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6w\u00fcnje\u0148lik etmeli d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcnmek","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6wmek, \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148i taryp etmek, magtanmak.<\/p><ul><li>Ol derrew \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fderliksiz \u00f6wnenine bir hili boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcrme","meaning":"<div><p>B\u00f6r\u00fcgi\u0148 (topbyny\u0148).<\/p><ul><li>Ma\u0148ly\u00fdyna dakyl\u00fdan \u015fa\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Yzyna a\u00fdlamak, yzyna ga\u00fdtarmak, bir tarapdan be\u00fdleki tarapa dolamak.<\/p><ul><li>Kakasy bilen ejesi \u00fd\u00fczlerini \u00f6z tamlaryna baka \u00f6wr\u00fcp oturdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir ugra \u00fd\u00fczlendirmek, bir tarapa g\u00f6n\u00fckdirmek.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen pulem\u00fdot komandasy s\u00f6we\u015fi\u0148 i\u0148 gyzgala\u0148ly wagtynda \u00f6z pulem\u00fdotlaryny aklara bakan \u00f6w\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga bir g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7irmek, \u00f6\u0148ki g\u00f6rn\u00fc\u015fini \u00fc\u00fdtgetmek, t\u00e4ze g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmak.<\/p><ul><li>Garagum kanalyny\u0148 suwy me\u00fddany l\u00e4lezarlyga \u00f6w\u00fcrjek. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol ma\u015fyn agajy kagyz topbagyna \u00f6w\u00fcrdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Da\u015fyna a\u00fdlamak, da\u015fyna oramak.<\/p><ul><li>A\u00fdagyny\u0148 sargysyny \u00fdene bir gezek \u00f6wr\u00fcp de\u0148di.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir \u00fd\u00fcz\u00fcnden ikinji \u00fd\u00fcz\u00fcne agdarmak, d\u00fc\u0148dermek.<\/p><ul><li>Kerpiji\u0148 ol \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6w\u00fcr!<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aly\u015f-\u00e7aly\u015f etmek, s\u00f6wda etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcrmek-\u00e7\u00f6w\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. A\u0148yrsyna-b\u00e4rsine \u00fdetmek, agdar d\u00fc\u0148der edip g\u00f6zlemek, barlap anygyna \u00fdetmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00f6w\u00fcr-\u00e7\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>Harytlary \u00f6w\u00fcr\u00fcp-\u00e7\u00f6w\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. Yzyna a\u00fdlatmak, yzyna ga\u00fdtarmak, bir tarapdan ikinji tarapa dolandyrtmak.<\/p><ul><li>S\u00fcr\u00fcni go\u015fa tarap \u00f6w\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir tarapa g\u00f6n\u00fckdirtmek.<\/p><\/div><div><p>3. Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga bir g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7irtmek, t\u00e4ze g\u00f6rn\u00fc\u015fe saldyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. Da\u015fyna oratmak, da\u015fyna a\u00fdlatmak.<\/p><\/div><div><p>5. Be\u00fdleki \u00fd\u00fcz\u00fcne agdartmak, d\u00fc\u0148dertmek.<\/p><ul><li>Kerpi\u00e7leri be\u00fdleki tarapyna \u00f6w\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Bir tarapa ugrukdyrtmak, g\u00f6n\u00fckdirtmek.<\/p><\/div><div><p>7. Aly\u015f-\u00e7aly\u015f etdirmek, ba\u015fga bir zat \u00fda-da haryt bilen \u00e7aly\u015fdyrtmak.<\/p><ul><li>Mallary pula \u00f6w\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcsdirmek","meaning":"<div><p>1. Aty\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni atdyryp s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7y \u00fda\u015f \u00fdigitleri\u0148 birn\u00e4\u00e7esi atlaryny \u00f6w\u00fcsdirip gi\u0148 k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 ortasy bilen s\u00fcr\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6w\u00fcsgin atdyrmak, d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015f bermek.<\/p><\/div><div><p>3. Me\u00fdil etdirmek hy\u00fdallatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcsgin","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal, k\u00e4 g\u00fc\u00fdj\u00e4p, k\u00e4 pesel\u00fd\u00e4n \u00fdel, myla\u00fdym \u00fdel.<\/p><ul><li>Bulutsyz t\u00e4miz howada azajyk \u00f6w\u00fcsgin bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Azajyk \u00f6w\u00fcsgin-de turup ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birsydyrgyn gidi\u015f, \u00fd\u00f6ri\u015f.<\/p><ul><li>Ak \u015forlugy\u0148 bir \u00e7etinden gelip girene \u00e7enli, ala\u015fa \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6w\u00fcsginini gow\u015fatmady. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, \u00dd\u00fcrek Da\u015f D\u00e4l)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fcrli \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n, \u00f6w\u015f\u00fcn at\u00fdan re\u0148k.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fcsmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148\u00fcni atyp \u00fd\u00f6remek (at hakda).<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6w\u00fcsgin bolmak, \u00fdel gelmek, myla\u00fdym \u015femal turmak.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde hemi\u015fe \u00f6ws\u00fcp dur\u00fdan syrgynly \u00fdel g\u00fc\u00fdj\u00e4p ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015fja \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal otlary\u0148 \u00fdakymly ysyny getir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Her hili g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7ip durmak. D\u00fcrli re\u0148kde \u00f6ws\u00fcp durmak, \u00f6w\u015f\u00fcn atmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gyzgylt \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n al \u00fda\u0148aklary solup \u00fd\u00fczi aksowult, pakgyla\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tomsu\u0148 j\u00f6wzasynda-da elmydam g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan g\u00fcr toka\u00fd hem \u015fu mahal bir hili re\u0148k a\u00e7yp, \u00fdaldyrap \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fct","meaning":"<div><p>Beril\u00fd\u00e4n maslahat, nesihat, \u00fcndew, akylly, manyly a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Onu\u0148 dostlar\u00e7a \u00f6w\u00fcdi meni\u0148 dep\u00e4mi g\u00f6ge \u00fdetirerdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fct-nesihat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6w\u00fct.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148de lezzet hem, \u00f6w\u00fct-nesihat hem bolmalydyr. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>Gyzyl Go\u015fun hataryna git-de oka, \u00f6wren, adam bolup gel! --di\u00fdip, \u00f6w\u00fct-nesihat etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fct-\u00fcndew","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6w\u00fct-nesihat.<\/p><ul><li>Halk arasynda \u00f6w\u00fct-\u00fcndew ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in, \u00c7erny\u015fow ony Tejende galdyryp ga\u00fddan eken. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hut \u015fol wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde ahlak barada ber\u00fd\u00e4n \u00f6w\u00fct-\u00fcndewini\u0148 \u00f6z\u00fcne galta\u015f\u00fdan \u00fderi bardyr, di\u00fdip pikir etme\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>\u00d6w\u00fc\u00e7 almak-barha g\u00fc\u00fdjemek, m\u00f6w\u00e7 almak, jo\u015fmak, hyjuwlanmak.<\/p><ul><li>I\u015f munu\u0148 bilen hem gutarman, ga\u00fdtam \u00f6w\u00fc\u00e7 aldy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u00fc\u00e7li","meaning":"<div><p>Jo\u015fgunly, hyjuwly, g\u00fc\u00fd\u00e7li.<\/p><ul><li>Ak \u00fd\u00fczli, mele sa\u00e7ly. I\u015fine, ol \u00f6w\u00fc\u00e7li. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular we Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6w\u015f\u00fcn","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir zatlarda \u015f\u00f6hle d\u00fc\u015fmegi seb\u00e4pli \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdalpyldy, d\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki g\u00f6rn\u00fc\u015f, \u015f\u00f6hle.<\/p><ul><li>Ma\u00fdsalan otlar g\u00f6k, \u00fda\u015fyl \u00f6w\u015f\u00fcni bilen me\u00fddana g\u00f6rk ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagty, y\u015fyk, \u015f\u00f6hle.<\/p><ul><li>Seni\u0148 sag ga\u00fddyp gelmegi\u0148 meni bija\u00fd guwandyrdy, meni\u0148 k\u00fctelen g\u00f6z\u00fcme \u00f6w\u015f\u00fcn berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6z","meaning":"<div><p>Bir zatda bolan \u00e7e\u00fdelik, h\u00e4si\u00fdet.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6z-\u00f6z\u00fcnden","meaning":"<div><p>T\u00e4sirsiz \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fd\u00e4n, t\u00f6t\u00e4ndan, du\u00fddansyz.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fcnligi\u0148 \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden gelme\u00fdandigi d\u00fc\u015fn\u00fcklidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zakymla\u00fdyn","meaning":"<div><p>\u00d6z akymy bo\u00fdun\u00e7a, \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden, \u00f6zakymly halda, \u00f6zba\u015fdak, gurama\u00e7ylyksyz.<\/p><ul><li>\u015eol d\u00f6wl\u00fcrde T\u00fcrkmen jemgy\u00fdetindeki synpy g\u00f6re\u015fi\u0148 di\u0148e bir \u00f6zakymla\u00fdyn n\u00e4razy\u00e7ylyk bilen \u00e7\u00e4klenendigi az \u00e4htimaldyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zakymly","meaning":"<div><p>\u00d6z akymy bilen bol\u00fdan, \u00f6zakymla\u00fdyn bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n, \u00f6z\u00fc\u00e7e hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zakymlylyk","meaning":"<div><p>\u00d6zakymly haldalyk, \u00f6zakymly \u00fdagda\u00fdlalyk, \u00f6zbolu\u015flylyk.<\/p><ul><li>I\u015fde \u00f6zakymlylyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zara","meaning":"<div><p>Bir-biri bilen, bir birini\u0148 arasynda, \u00f6z-\u00f6zlerini\u0148 arasynda.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki hemme predmetler, wakalar \u00f6zara azagatna\u015fykly biri-birilerine baglany\u015fyklydyrlar. <span>(S. N. Winogradow, A. F. KuzminLogika)<\/span><\/li><li>Agitpunktda agitatorlary\u0148 \u00f6zara pikir aly\u015fmalary gural\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zba\u015fdak","meaning":"<div><p>1. Be\u00fdlekilerden a\u00fdry, hi\u00e7 kime bagly bolmadyk, gara\u015fsyz.<\/p><ul><li>Feodallar doly \u00f6zba\u015fdak bolmaga \u00e7aly\u015fypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Mehinli indi \u00f6zba\u015fdak bir hojalygy\u0148 e\u00fdesi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u00e7e hereket ed\u00fd\u00e4n, \u00f6z g\u00fc\u00fdj\u00fcne da\u00fdan\u00fdan, \u00f6z kellesi bilen i\u015flemegi ba\u015far\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol \u00f6zba\u015fdak adam di\u00fdip a\u00fdd\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00d6z g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 bilen, \u00fdekelikde, a\u00fdratyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zba\u015fdaklyk","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 zatdan asyly d\u00e4llik, bagly d\u00e4llik, gaza\u015fsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148\u00e7e hareket edijilik, \u00f6z kell\u00e4\u0148 bilen i\u015f g\u00f6rmeklik.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 \u00f6zba\u015fdaklygy, onda-da g\u00f6ni ba\u00fdlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmegi Halnazara \u00fdaramady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdratynlyk, \u00fdekelik \u00f6zba\u015fdaklykda \u00fda\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zba\u015fdak\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6zba\u015fdaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zba\u015fyna","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6zba\u015fdak.<\/p><ul><li>Kerim \u00f6zba\u015fyna bir ma\u015fyny bejerjek bolyp ha\u00fdda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zbekler","meaning":"<div><p>\u00d6zbekistany\u0148 \u00fderli halky.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenler bilen \u00f6zbekler go\u0148\u015fy \u00fda\u015fa\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zbolu\u015fly","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne has bolan hasi\u00fdetli, \u00f6z\u00fcne mahsus gylykly, alamatly a\u00fdratyn.<\/p><ul><li>Sungat hem \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6zboly\u015fly seri\u015fdeleri arkaly durmu\u015f etmelidir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aslynda \u00c4rnepes \u00f6zbolu\u015fly t\u00e4sin adamdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zbolu\u015flylyk","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne mahsus alamatlylyk, \u00f6zbolu\u015fly h\u00e4si\u00fdetdelik, \u00f6z\u00fcne mahsus bolan gylyk-hasi\u00fdetde a\u00fdratynlykda bolmaklyk.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli medeni\u00fditini\u0148 doly \u00f6zbolu\u015flylygy bilen tany\u015fmaklaryny\u0148 ba\u015flangyjyny go\u00fddular. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zdi\u00fdenli","meaning":"<div><p>\u00d6z di\u00fdenini ed\u00fd\u00e4n, \u00f6zba\u015fdaklyk ed\u00fd\u00e4n, di\u00fdeninden d\u00e4nme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6zdi\u00fdenli bu a\u00fdaly\u0148 obrazy powestde \u00e4rem o\u0148at berilipdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zelendirmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrek bilen janygyp ha\u00fdy\u015f etdirmek, jan edip soratmak, \u00fdalbartmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me ol \u00e7agany \u00f6zelendirip go\u00fda\u00fddy\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zelenmek","meaning":"<div><p>Birinden bir zady \u00fd\u00fcrek bilen \u00fdalbarmak, ha\u00fdy\u015f etmek, jan edip soramak.<\/p><ul><li>Men \u00f6zelenip soranymdan so\u0148, ma\u0148a ol gyry\u0148 kesele u\u00e7ra\u015fyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zen","meaning":"<div><p>1. Agajy\u0148 i\u00e7ki gaty b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Agajy\u0148 \u00f6zeni.<\/li><li>\u00ddylgyny\u0148 \u00f6zeni.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> D\u00f6m\u00fcl \u00e7yk\u00fdan \u00fdaralary\u0148 i\u00e7ki gaty b\u00f6legi.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 d\u00fc\u00fdp manysy, esasy \u00fderi, merkezi.<\/p><ul><li>Industri\u00fdany\u0148 \u00f6zeni bolan ma\u015fyn gullagynda \u00fcst\u00fcnlikler gazanyldy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zge","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga, be\u00fdleki.<\/p><ul><li>Gurt \u00f6zge wagty hem \u00f6z sypaty barada o\u00fdlansa o\u00fdlan\u00fdandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Keseki, ga\u00fdry, \u00fdat.<\/p><ul><li>\u00d6zge du\u015fmany\u0148 bolmasa, babada\u015fy\u0148 \u00fdokmudy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdakyn uru\u015fsa, \u00f6zgelere i\u00fdm bolar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zgeri\u015f","meaning":"<div><p>1. Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7i\u015f, u\u00fdtge\u00fdi\u015f.<\/p><ul><li>Gysga wagty\u0148 i\u00e7inde uly \u00f6zgeri\u015f boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00fdtge\u015fiklik, t\u00e4zelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zgeri\u015flik","meaning":"<div><p>Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fden ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe ge\u00e7i\u015f, u\u00fdtge\u015fiklik, t\u00e4zelik.<\/p><ul><li>Durdy uly \u00f6zgeri\u015flik d\u00f6retjekligini bilme\u00fdardi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zgermek","meaning":"<div><p>Ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe girmek, owalky bolu\u015fdan ba\u015fga hala ge\u00e7mek \u00fc\u00fdtgemek.<\/p><ul><li>Howany\u0148 \u00f6zgermegi hi\u00e7 hili t\u00e4sir d\u00f6retme\u00fd\u00e4n bolara \u00e7emeli. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zgertmek","meaning":"<div><p>Ozalky bol\u015fumdan ba\u015fga hala ge\u00e7irmek, owalky bol\u015fundan \u00fc\u00fdtgetmek, \u00fc\u00fdtge\u015fiklik girizmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zgylykly","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne mahsus gylygy h\u00e4si\u00fdeti bar bolan.<\/p><ul><li>Ol \u00f6zgylykly bolup i\u015flemegi, rehimsiz tanykytlamagy tab\u015fyr\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zh\u00e4si\u00fdetli","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcne mahsus bolan h\u00e4si\u00fdetli, a\u00fdratyn hasi\u00fdetli.<\/p><ul><li>\u00d6zerkli, \u00f6zh\u00e4si\u00fdtli hojany\u0148 \u00f6z h\u00e4kimi\u00fdetini\u0148 ara\u00e7\u00e4gi bardyr \u00f6\u00fdtme\u00fdardi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zlenmek","meaning":"<div><p>\u00d6zli bolmak, \u00e7e\u00fde bolma.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada pugta d\u00fc\u015f\u00fcnmek, bir zady \u00f6wrenmek, doly derejede bilmek.<\/p><ul><li>Biz himi\u00fda sapagynda bir gezekki ge\u00e7il\u00fd\u00e4n temany tejribe \u00fcsti bilen \u00f6zle\u015fdir\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir i\u015fi\u0148 t\u00e4rini ele almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zli","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen \u00fdolunma\u00fdan, sozul\u00fdan, \u00e7e\u00fde.<\/p><ul><li>\u00d6zli hamyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6zli-\u00f6zi","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fdakyny, \u00f6z biri-biri \u00f6zli-\u00f6z\u00fc\u0148 oturly\u015fyk etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zs\u00fcz","meaning":"<div><p>\u00d6zli d\u00e4l, gow\u015fak sozul\u00fdan, \u00e7e\u00fde bolmadyk \u00f6zs\u00fcz hamyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zygty\u00fdarlylyk","meaning":"<div><p>\u00d6zh\u00e4kimi\u00fdetlilik, \u00f6zba\u015fdaklyk, gara\u015fysyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6zygyt\u00fdarly","meaning":"<div><p>\u00d6zi dolandyr\u00fdan, \u00f6z h\u00e4kimi\u00fdetli \u00f6zba\u015fdak, gara\u015fsyz.<\/p><ul><li>Hindi halky \u00f6z \u00fdurduny\u0148 \u00f6zygty\u00fdarly respublika di\u00fdlip yglan edileni\u0148 sekiz \u00fdyllygyny belledi. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7","meaning":"<div><p>1. Birinden bolan ar, birine bolan gahar-gazap du\u00fdgusy.<\/p><ul><li>Ta\u00fd\u00fdardy ol \u015fol zaman, \u015eol kasam, \u015fol \u00f6\u00e7 bilen. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar, Gazeti)<\/span><\/li><li>S\u00f6we\u015f bilen ge\u00e7di gy\u015f bilen \u00fdardan, \u00dd\u00fcreginde \u00f6ji jo\u015fduryp di\u0148e. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Du\u015fmanlyk, terslik, jetlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7e\u0148kirlemek","meaning":"<div><p>\u00d6\u00e7\u00fcp gutarybilmek.<\/p><ul><li>Ot \u00f6\u00e7e\u0148kirl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7g\u00fcn","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hlesi on\u00e7akly \u00fditi bolmadyk, solgun bolan, \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>H\u00e4zir onu\u0148 g\u00f6zlerinde \u00fdigitlik \u00e7agyny\u0148 \u00fditiligi galmadyk bolsa hem, \u015f\u00f6hlesi \u00f6\u00e7g\u00fcn d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7li","meaning":"<div><p>1. Birinde \u00f6ji bolan, ary galan, arly.<\/p><ul><li>N\u00e4meden bolsa-da onu\u0148 ga\u015flary \u00e7ytylyp, ma\u0148la\u00fdyny\u0148 \u00fdygyrtlary has k\u00f6pelip, g\u00f6\u00fd\u00e4 k\u00f6neden bir \u00f6\u00e7l\u00fcsi g\u00f6ren \u00fdaly bolup: --Ah, bu senmidi\u0148? -- di\u00fdip ga\u00fdra \u00e7ekildi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdelar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-birine du\u015fman bolan.<\/p><ul><li>\u00d6\u00e7li adamlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7l\u00fclik","meaning":"<div><p>1. \u00d6ji bar bolmaklyk, \u00f6\u00e7li \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, arlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-birine du\u015fmanlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 go\u0148\u015fusy bilen \u015fol\u00f6\u00e7ligidir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> s\u00f6nmek.<\/p><ul><li>K\u00f6remesi galandan so\u0148 k\u00f6r\u00fcgi\u0148 \u00fcst\u00fcnde duran k\u00f6mr\u00fc\u0148 \u00fdylpyldylary \u00f6\u00e7\u00fcp, \u00fc\u00fd\u015fmejik gara bolup galypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7ilimlerini\u0148 heniz ody \u00f6\u00e7m\u00e4nk\u00e4, polk komandirini\u0148 ad\u00fdutanty Kolosowy \u00e7agyrdy. <span>(K. I\u015fanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><li>Ody gozgasa\u0148-\u00f6\u00e7er, go\u0148\u015fy\u0148y gozgasa\u0148-g\u00f6\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hereket etmekten galmak, durmak, s\u00f6nmek (ma\u015fyn, motor barada).<\/p><\/div><div><p>3. G\u00f6r\u00fcnmez bolmak, s\u00fcp\u00fcrilip a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>\u00ddazylan hat \u00f6\u00e7\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Geplem\u00e4\u0148i bes etmek, lal bolmak, sesi\u0148i kesmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00e7 gygyrma, a\u00fdryl, \u00fdapy\u015fma, gapyny \u00fdap! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcgsi","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00f6hlesi az bolan, \u00e7ala \u00fdagty ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y dogan \u00f6\u00e7\u00fcgsi A\u00fd, se\u00fdrek \u00fdagtysyn sa\u00e7ypdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Soluk, solgun, tutuk, \u00f6\u00e7g\u00fcn (re\u0148k barada).<\/p><ul><li>Bu matany\u0148 re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fcgsi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00e7\u00fcp galan, s\u00f6nen (ot, y\u015fyk hakda).<\/p><ul><li>I\u00e7ki ja\u00fddaky \u00e7yra \u00f6\u00e7\u00fck duran eken.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>Getirdiler \u00f6\u00e7\u00fck y\u015fykly \u00f6\u00fde, Pessejik gapyny \u00fdapdylar \u00e7e\u00fde. <span>(A. Atajanow, Iki Poema)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcklik","meaning":"<div><p>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fck halda bolmaklyk, solgunlyk, \u00f6\u00e7\u00fcgsilik.<\/p><ul><li>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fckligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddanmagy bes etdirmek, s\u00f6nd\u00fcrilmek.<\/p><ul><li>\u00ddatylandan so\u0148 \u00e7yralar \u00f6\u00e7\u00fcril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. S\u00fcrt\u00fclip a\u00fdrylmak bozulmak (hal, tekst, we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>3. \u00dcst\u00fcnden \u00e7yzyk \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>Bu go\u015fgyny\u0148 so\u0148ky iki setiri \u00f6\u00e7\u00fcrilipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcri\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6\u00e7\u00fcrm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde \u00f6\u00e7\u00fcrmek, s\u00f6nd\u00fcri\u015fmek.<\/p><ul><li>Otluk me\u00fddan ot alanda, ody \u00f6\u00e7\u00fcri\u015fm\u00e4ge kolhoz\u00e7ylar, mekdep okuw\u00e7ylary, zastawany\u0148 soldatlary gatna\u015fdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddanmasyny kesmek, s\u00f6nd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00dderi, \u00e7yrany \u00f6\u00e7\u00fcr-de \u00fderi\u0148e girip \u00fdat! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Eli bilen \u00fderi pe\u015f\u00e4p odu\u0148 \u00fcst\u00fcne gum sowurdy, \u00c7\u00fc\u00fd\u015feg\u00f6zi\u0148 \u00fdakan oduny zordan \u00f6\u00e7\u00fcrdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 hereketini duruzmak, \u00fdatyrmak (ma\u015fyn, motor barada).<\/p><ul><li>Kyran i\u015flediji bada-bat motory \u00f6\u00e7\u00fcrdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00fcrt\u00fcp a\u00fdyrmak, bozmak (hat, tekst hakda).<\/p><ul><li>Bu \u00fdazanlary\u0148y \u00f6\u00e7\u00fcr-de t\u00e4zaden \u00fdaz!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dcst\u00fcnden \u00e7yzmak, \u00e7yzyk \u00e7ekmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddanmasyny bes etdirmek, s\u00f6nd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ojakdaky ody \u00f6\u00e7\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fd\u00f6remesini saklatmak, \u00fdatyrmak, duruzmak.<\/p><ul><li>I\u015fl\u00e4p duran motory \u00f6\u00e7\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. S\u00fcp\u00fcrdip a\u00fdyrtmak, bozdurmak.<\/p><ul><li>Tagtada \u00fdazylan hatlary \u00f6\u00e7\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dcst\u00fcnden \u00e7yzdyrmak, \u00e7yzyk \u00e7ekdirtmek.<\/p><ul><li>Gaty gitme, spisokdan ady\u0148y \u00f6\u00e7\u00fcrderin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gaty gitse\u0148, be\u00fdlekileri\u0148i hem \u00f6\u00e7\u00fcrderin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00e7\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Birneme s\u00f6nmek, biraz s\u00f6n\u00fc\u015fmek, s\u00f6n\u015f\u00fcp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Pe\u00e7i\u0148 ody \u00f6\u00e7\u00fc\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biraz solmak, solgun bolmak, birneme re\u0148ki solu\u015fmak.<\/p><ul><li>Re\u0148ki \u00f6\u00e7\u00fc\u015fen ge\u00fdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fdji azalmak, howry ga\u00e7yp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 howry biraz \u00f6\u00e7\u00fc\u015fipdir. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Peselmek, \u00fdaty\u015fmak, a\u00fdryly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p>1. Esasy t\u00e4rimlerden ybarat, \u00fdokary b\u00f6legi uk we t\u00fc\u00fdn\u00fck arkaly birle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00fcsti ke\u00e7e bilen \u00f6rt\u00fclen tegelek g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fda\u015fal\u00fdan ja\u00fd.<\/p><ul><li>A\u00fdna \u015fol wagt \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6r\u00fcnde ke\u015fd\u00e4 g\u00fc\u00fdmenip otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00f6\u00fdde bolan waka a\u0148yrsy-b\u00e4rsi on b\u00e4\u015f minuta \u00fdetm\u00e4n gutarypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Kire\u00fdsiz kilim kakylmaz, ojaksyz \u00f6\u00fde bakylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dda\u015fal\u00fdan ja\u00fd, tam.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmiz Kemine k\u00f6\u00e7esinde.<\/li><li>K\u00e4bir ha\u00fdwany\u0148 m\u00f6r-m\u00f6jegi\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd-i\u015fik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u015fu wagtlara \u00e7enli \u00f6\u00fd\u00fcm-i\u015figim hem \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd-i\u015fikli","meaning":"<div><p>Hojalyk gurup \u00fda\u015fa\u00fdan, \u00f6\u00fdlenip \u00f6zba\u015fdak hojalyk bolyp \u00fda\u015fa\u00fdan.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bilen de\u0148-du\u015flar e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6\u00fdlenip, \u00f6\u00fd-i\u015fikli boldular. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd-\u00f6wzar","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, \u00f6\u00fd, hojalyk.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd-\u00f6wzarymyz o\u0148at. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148de-\u00f6wzary\u0148da kem zady\u0148am-a \u00fdok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00fd go\u015flary, paty-puty, go\u015f-gola\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fddemek","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015fmek ownuk zady\u0148 i\u00e7inden irilerini sa\u00fdlap almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdde\u00e7i","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u00fdde bolmagy hala\u00fdan, \u00f6\u00fdde k\u00e4p bol\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u00fd hojalygyna degi\u015fli bolan, \u00f6\u00fdde, elde saklanan, eldeki (\u00f6\u00fd ha\u00fdwanlary hakynda).<\/p><ul><li>\u00dditgi\u0148 \u00f6\u00fdde\u00e7imi, d\u00fczde\u00e7i? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdd\u00fcm","meaning":"<div><p><span>Dokma\u00e7ylyk<\/span> \u00c7itim setiri (haly, palas, gy\u0148as hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fderilmek","meaning":"<div><p>Gelin, a\u00fdal alnyp berilmek, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli edilmek.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fderil\u00fd\u00e4n oglan hakykatdan-da on iki \u00fda\u015fynda bolup, gelni\u0148, s\u00f6\u00fdgi\u0148 heniz ysyny hem alman, umumy \u015fagala\u0148a gyzykmak bilen atba\u015f\u00e7ydan gelen \u00fdabylary gezdirip \u00fd\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdermek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fdlendirmek.<\/p><ul><li>Aknabat eje, Annagulyny \u00f6\u00fdermek meselesini orta atdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Garly uly ogly otuz \u00fda\u015fyna \u00fdakynla\u015fanda, ony \u00f6\u00fderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdertmek","meaning":"<div><p>Gelin, a\u00fdal, aldyrtmak, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli etdirmek.<\/p><ul><li>Aman aga oglyny \u00f6\u00fdertdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdgamy\u015f","meaning":"<div><p>Gara \u00f6z\u00fc\u0148 durlu\u00fdyny\u0148 da\u015fyndan tutul\u00fdan \u00f6rt\u00fclen gamy\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdin-\u00f6\u00fdin","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fdme-\u00f6\u00fd.<\/p><ul><li>Olar \u00f6\u00fdin-\u00f6\u00fdin sa\u0148a jerime salar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdin-\u00f6\u00fdin a\u00fdlanyp \u00e7ykmak.<\/li><li>\u00d6\u00fdin-\u00f6\u00fdin habar bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdj\u00fck","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7ijik-ki\u00e7ijik \u00e7ukurjyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Biologi\u00fda<\/span> Janly organizmi\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 protoplazma. \u00ddadro we da\u015fky perdeden ybarat i\u0148 sada birligi.<\/p><ul><li>K\u00f6p wagtlap uklamazlyk be\u00fdnini\u0148 nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 ejizlemegine elt\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kelemi\u0148 saralan \u00fdapraklaryny\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerine \u00fcns beri\u0148! <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 merkezi, jemlenen \u00fderi, j\u00fcmm\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdj\u00fckli","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdj\u00fcklerden ybarat bolan, \u00f6\u00fdj\u00fcklere b\u00f6l\u00fcnen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdke","meaning":"<div><p>Birinden n\u00e4razy bolup \u00fda-da g\u00f6wn\u00fc\u0148 galyp, kine saklamaklyk, n\u00e4gile, kine.<\/p><ul><li>Iki dogany\u0148 arysyndaky \u00f6\u00fdke a\u00fdryldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Agysyz \u00f6l\u00fcm bolmaz, \u00f6\u00fdkesiz --to\u00fd. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdke-kine","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fdke.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdke-kine etmek.<\/li><li>\u00d6\u00fdke-kin\u00e4ni \u00fdok etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkelek","meaning":"<div><p>S\u00e4hel\u00e7e zat \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fdkele\u00fd\u00e4n, az zat \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fdke-kine ed\u00fd\u00e4n, s\u00e4hel zady g\u00f6wn\u00fcne al\u00fdan, ynjyk.<\/p><ul><li>Bu \u015fe\u00fdle bir \u00f6\u00fdkelekdir welin, he\u00fd, sen go\u00fda! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdkelek \u00e7aga.<\/li><li>\u00d6\u00fdkelek oglan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkelemek","meaning":"<div><p>Birinden \u00f6\u00fdke etmek, kine etmek birinden n\u00e4gile bolmak, g\u00f6wn\u00fc\u0148 galmak.<\/p><ul><li>Bizden \u00f6\u00fdkel\u00e4p gelm\u00e4n \u00fd\u00f6rmik\u00e4? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>It \u00f6\u00fdkelese, e\u00fdesi du\u00fdmaz, pi\u015fik \u00f6\u00fdkelese-bibisi. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkeletmek","meaning":"<div><p>Birini \u00f6\u00fdkeli \u00fdagda\u00fdda go\u00fdmak, birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne degmek, \u00f6\u00fdke-kine etdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnany gabanja\u0148lyk atyna m\u00fcndiren, ynjydan, Artykdan \u00f6\u00fdkeleden, elbetde, \u015fol \u00fdagda\u00fddyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biderek zat \u00fc\u00e7in \u00f6\u00fdkeletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkele\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148den g\u00f6wn\u00fc\u0148 galmak, biri-birinden \u00f6\u00fdkeli bolmak, k\u00f6p bolup \u00f6\u00fdkelemek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir \u00f6\u00fdkele\u015fip durmaga wagt \u00fdok. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak mazany\u0148 \u00fdoly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkeli","meaning":"<div><p>Birinden \u00f6\u00fdke-kine ed\u00fd\u00e4n, kine sakla\u00fdan, birinden g\u00f6wni galan, kineli.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u00fdkeli g\u00f6zleri bilen meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcme seretdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkelilik","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdkeli halda bolmaklyk, biri bilen \u00f6\u00fdke-kine saklamaklyk, kinelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdken","meaning":"<div><p>Adamlary\u0148 we o\u0148urgaly ha\u00fdwanlary\u0148 dem aly\u015f organy.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdkenini sowuk alany \u00fc\u00e7in \u00f6lenligi barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkenlemek","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> Mala \u00f6\u00fdken keseli degmek.<\/p><ul><li>Sowuk degip \u00f6\u00fdkenlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkenli","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> \u00d6\u00fdken keseli bilen kessell\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdkenli mallary bejermek i\u015fini \u00fdola go\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdkesiz","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdke-kine saklama\u00fdan, \u00f6\u00fdkeli d\u00e4l, kinesiz.<\/p><ul><li>A\u00e7yk g\u00f6k \u00fd\u00fcz\u00fcnde gu\u015flar j\u00fcrle\u015fip, Dostlukda \u00f6\u00fdkesiz, kinesiz sa\u00fdra\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow. Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcndirmek","meaning":"<div><p>1. Birine \u00fda da bir zada \u00f6\u00fdk\u00fcnmegi mejbur etmek, bir nusga bo\u00fdun\u00e7a me\u0148ze\u015f etdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birini\u0148 hereketine, s\u00f6z\u00fcne me\u0148zetdirmek.<\/p><ul><li>Bag\u015fyny\u0148 agzyna \u00f6\u00fdk\u00fcndirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcnibermek","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdk\u00fcnm\u00e4ge ba\u015flamak, \u00f6\u00fdk\u00fcnm\u00e4ge dowam etdiribermek.<\/p><ul><li>G\u00fcrr\u00fc\u0148 edip oturana \u00f6\u00fdk\u00fcn\u00fcbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcnilmek","meaning":"<div><p>1. Bir nusga bo\u00fdun\u00e7a edilmek, bir zada me\u0148zedilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga birini\u0148 hut \u00f6z bol\u015fy \u00fdaly edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcni\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Biri-birinden nusga, g\u00f6relde aly\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148 bol\u015fu\u0148a, s\u00f6z\u00fc\u0148e hereketi\u0148e \u00f6\u00fdk\u00fcnmek, bilelikde \u00f6\u00fdk\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcnje\u0148","meaning":"<div><p>1. Bir zady bir nusga bo\u00fdun\u00e7a ed\u00fd\u00e4n, bir nusga me\u0148zetmegi ba\u015far\u00fdan.<\/p><\/div><div><p>2. Ba\u015fga birini\u0148 bol\u015funy hut \u00f6zi \u00fdaly etmegi o\u0148ar\u00fdan, \u00f6\u00fdk\u00fcnmegi \u00f6kde ba\u015far\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdk\u00fcnje\u0148 bu \u00e7opany\u0148 repertuary bi\u00e7ak uly ekeni. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdk\u00fcnje\u0148 adam.<\/li><li>\u00d6\u00fdkenje\u0148 masgarabaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcnje\u0148lik","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdk\u00fcnje\u0148 bolmaklyk, \u00f6\u00fdk\u00fcnm\u00e4ge t\u00fcrgenlik, birine \u00fda-da bir zada \u00f6\u00fdk\u00fcnmage \u00f6kdelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdk\u00fcnmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady bir nusga bo\u00fdun\u00e7a etmek, birini\u0148 eden zadyna me\u0148zedip etjek bolmak.<\/p><\/div><div><p>2. Birine me\u0148zejek bolmak, ba\u015fga birini\u0148 bol\u015funy \u00f6z\u00fcne me\u0148zedip etmek.<\/p><ul><li>Mekdepden biri o\u0148a \u00f6\u00fdk\u00fcnip gygyran \u00fdaly bolup e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>W\u00e4\u015fi adama \u00f6\u00fdk\u00fcnmek.<\/li><li>Birine \u00f6\u00fdk\u00fcnip g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdle","meaning":"<div><p>G\u00fcnortany\u0148 so\u0148 \u00fdanyndaky wagt, g\u00fcn\u00fc\u0148 ortadan ge\u00e7en wagty.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00f6\u00fdleden agyp, k\u00f6lege ep-esli uzap ba\u015flapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wagt \u00f6\u00fdleden aganda, doktor ony n\u00e4ho\u015flary\u0148 arasyna alyp bardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdlendirmek","meaning":"<div><p>Gelin, a\u00fdal alyp bermek, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli etmek, \u00f6\u00fdermek.<\/p><ul><li>\u00d6z oglum \u00fdaly edip seni men \u00f6\u00fdlendirjek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdlenmek","meaning":"<div><p>Gelin, a\u00fdal almak, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli bolmak ma\u015fgala durmu\u015fyny gurmak.<\/p><ul><li>Balam, indi sa\u0148a \u00f6\u00fdlenm\u00e4ge wagt \u00fdetipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Annagulyny\u0148 de\u0148ind\u00e4ki oglanlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u00f6\u00fdlendiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdli-illi","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00f6\u00fdli-i\u015fikli.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdli-illi adam bolmagy\u0148 gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdli-i\u015fikli","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdlenen, a\u00fdally ma\u015fgalaly.<\/p><ul><li>\u00dder-suw hojalykdaky sany\u0148 n\u00e4\u00e7eligine garamazdan, di\u0148e \u00f6\u00fdli-i\u015fikli adamlara berlipdir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Ony \u00f6\u00fderdik, \u00f6\u00fdli-i\u015fikli etdik. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ony \u00f6z elleri bilen \u00f6\u00fdli-i\u015fikli etmegi\u0148 arzuwyny ederdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdli-i\u015fiklilik","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdli-i\u015fikli \u00fdagda\u00fdda bolmaklyk, \u00f6\u00fdlenmeklik, a\u00fdallylyk, ma\u015fgalalylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdl\u00e4n","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdle bilen pe\u00fd\u015fine, ikindine \u00e7enli bolan wagt, pe\u00fd\u015fin.<\/p><ul><li>Ertir i\u015fe, \u00f6\u00fdl\u00e4n \u00f6\u00fde ge\u00e7\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdl\u00e4nlik","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fdl\u00e4n wagtlary i\u00fdil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdl\u00e4nlik edindim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdl\u00e4n\u00e7i","meaning":"<div><p>1. <span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00d6\u00fdl\u00e4n wagtlary \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f.<\/p><ul><li>Ynha, \u00e4lem \u00fda\u015far parlar asmanda, Bahar wagty bizi\u0148 T\u00fcrkmenistanda, \u015funu\u0148 \u00fdaly waka k\u00f6p \u00fcns beriler. Mu\u0148a biz tarapda \u00ab\u00f6\u00fdl\u00e4n\u00e7i\u00bb di\u00fderler. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdl\u00e4n\u00e7i \u00fdene turup ugrady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00d6\u00fdl\u00e4n\u00e7i geldi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00fdle bolandan so\u0148 ba\u015fla\u00fdan (okuw\u00e7y, i\u015f\u00e7i, we s. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdl\u00e4n\u00e7iler gelip ba\u015fladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdme","meaning":"<div><p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 ba\u015fyna da\u0148yn\u00fdan \u00fduka \u00fd\u00fcpek \u00fdaglygy.<\/p><ul><li>Ol b\u00f6r\u00fcgini ykjam da\u0148yp, se\u00e7ekli \u00f6\u00fdmesini onu\u0148 \u00fcst\u00fcnden go\u00fdberdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdme-\u00f6\u00fd","meaning":"<div><p>\u00ddeke-\u00fdekeden, \u00f6\u00fdleri\u0148 hemmesine, \u00f6\u00fdleri\u0148 baryna, birin-birin, gapyma-gapy.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcni\u0148 \u00f6n\u00fcp-\u00f6sen obasyny hut \u015fu g\u00fcn birnji gerek g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u00fdaly, ony \u00f6\u00fdme-\u00f6\u00fd g\u00f6zden ge\u00e7irdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdmek","meaning":"<div><p>Hamyr b\u00f6legini eli\u0148 a\u00fdasynda togalap e\u00fdlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fds\u00fcn","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z, Aw\u00e7ylyk<\/span> Suwa gelen gu\u015flary atmak \u00fc\u00e7in \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 ba\u015fynda \u00e7\u00f6p-\u00e7alamdan, aga\u00e7dan we s. m. gurul\u00fdan buky, \u00f6\u00fd\u00e7\u00fck-\u00f6\u00fds\u00fcnbe \u00fdatyp, k\u00e4kilik awlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fdtmek","meaning":"<div><p>Guman etmek, \u00e7ak etmek, pikir etmek.<\/p><ul><li>A\u00fdagyma \u00e7\u00f6pmi, tikenmi, bir zat ura\u00fddy \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ejem gelipdir \u00f6\u00fdd\u00fdan. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd\u00fclmek","meaning":"<div><p>Eli\u0148 a\u00fdasy bilen togalanyp \u00fdugrulmak, e\u00fdlenmek (hamyr hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u00fd\u00fd\u00fcpi","meaning":"<div><p>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 \u00e7agarygyndan asylyp go\u00fdlan gotazly \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>\u00ddokardan asylgy \u00f6\u00fd\u00fd\u00fcpini\u0148 bir wagtky ha\u00fdbatly se\u00e7enekleri gyrlypdyr-da, t\u00fcsse bilen gatan urgany sallan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz tarapy, alyn tarapy.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki wagtlar, ozal, \u00f6\u0148\u00fcrti, ba\u015fda.<\/p><ul><li>\u015eu teklip, \u015fu pikir mundan bir hepde \u00f6\u0148 bolan bolsa bolma\u00fdarmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen ma\u0148a \u00f6\u0148ler doganym di\u00fd\u00fd\u00e4r di\u0148le?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148 gelen orun alar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148 degen \u00fdumrugy\u0148 t\u00e4siri artyk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00d6\u0148\u00fcm gelenden, so\u0148um gelsin. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda: \u00c4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde. M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148aldy","meaning":"<div><p>Suwy ba\u015fga \u00fdana akmazlyk \u00fc\u00e7in \u00f6\u0148i beklenilen suwly takyr.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148atly","meaning":"<div><p>Gelin alynmaga gidilende we ga\u00fddylanda gelnaljylardan oz\u00fdan atlylar, atba\u015f\u00e7y.<\/p><ul><li>Sona zatdan bihabar. Mu\u0148a \u00f6\u0148atly geldi. <span>(A. Alamy\u015fow, Sona)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148barak","meaning":"<div><p>Atba\u015f\u00e7ylary\u0148 arasyndan bellenen pellehana i\u0148 ilki gelen \u00f6\u0148atly.<\/p><ul><li>\u00d6nbaragy\u0148 bir semiz toklysy bilen bir t\u00fcmen puly bar -- di\u00fdip jar \u00e7ekdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148ba\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p>1. \u00d6z yzy bilen alyp baryjy, bir i\u015fi\u0148 ilki ba\u015fyny ba\u015fla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Ol indi k\u00f6p t\u00e4zelikleri\u0148 \u00f6\u0148ba\u015f\u00e7ysy bolup dur\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir hareketi\u0148, akymy\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148ba\u015f\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ba\u015f\u00e7y bolmaklyk, \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk.<\/p><ul><li>Sowetleri\u0148, komitetleri\u0148 \u00f6\u0148ba\u015f\u00e7ylyk, mobilizle\u00fdjilik roly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148de-so\u0148da","meaning":"<div><p>1. Iru-gi\u00e7, bir wagt, ha\u00e7an hem bolsa, ahyr so\u0148y.<\/p><ul><li>Sen ol kitaby \u00f6\u0148de-so\u0148da okamaly bolarsy\u0148!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7 wagt.<\/p><ul><li>Men \u00f6\u0148de-so\u0148da \u00fdalan s\u00f6zlemedim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148delik","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148de barjylyk. \u00d6\u0148de bolmaklyk, \u00f6\u0148e gidijilik.<\/p><ul><li>\u00ddazg\u00fcl pagta \u00fdygymynda \u00f6\u0148deligi gazandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148i-ardy","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148i we yzy, ba\u015fy-a\u00fdagy.<\/p><ul><li>\u00dder s\u00fc\u00fd\u015fen \u00fdaly bar\u00fdan go\u015funy\u0148 \u00f6\u0148i-ardy g\u00f6rnenok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148in\u00e7\u00e4","meaning":"<div><p>1. Edil \u00f6n \u00fdanynda, bir azajyk \u00f6\u0148, \u00f6\u0148\u00fcsyrasy.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fcnden \u00f6\u0148in\u00e7\u00e4 \u00fdolda\u015fy gelip gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ilki bilen, ozaly bilen.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148in\u00e7\u00e4 sapaklary\u0148y ta\u00fd\u00fdarla so\u0148ra dyn\u00e7 al.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148ki","meaning":"<div><p>1. Ge\u00e7enki, owalky, ozalky.<\/p><ul><li>A\u00fd durduk\u00e7a \u00f6\u0148kisinden \u00fdagtyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148de gel\u00fd\u00e4n, \u00f6\u0148 \u00fdanyndaky.<\/p><ul><li>Bag\u015fy aga, seni\u0148 t\u00e4ze d\u00fczen a\u00fddymy\u0148y h\u00f6wes bilen di\u0148l\u00e4nimiz \u00f6\u0148ki ag\u015fam d\u00e4lmidi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148ki-so\u0148ky","meaning":"<div><p>Ozalky we h\u00e4zirki, \u00e4hli, ba\u015fdan ge\u00e7eni\u0148 bary, ba\u015fdan a\u00fdak.<\/p><ul><li>Sapany\u0148 \u015fu s\u00f6zlerinden garry en\u00e4ni\u0148 \u00f6\u0148ki-so\u0148kusy g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne gelip, bar gahary kellesine \u00fdygnanan \u00fdaly g\u00f6zleri \u00fditelip gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148ki-\u00f6\u0148k\u00fclik","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148kisi \u00fdaly, hemi\u015fekisi \u00fdaly, \u015fol bir bolu\u015fdalyk.<\/p><ul><li>Bu iki t\u00e4ze adamy\u0148 \u00fdelleri \u00fdaty\u015fanso\u0148, \u00fdene-de \u00f6\u0148ki-\u00f6\u0148k\u00fclik ba\u015flar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148k\u00fclik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00f6\u0148ki-\u00f6\u0148k\u00fclik.<\/p><\/div><div><p>2. Ozalky \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148ki bolu\u015f, hemi\u015feki \u00fdagda\u00fd. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148li-so\u0148ly","meaning":"<div><p>Ymykly, hemi\u015felik.<\/p><ul><li>Don bi\u00e7erler \u00fde\u0148li-\u00fdanly, dost tutarlar \u00f6\u0148li-so\u0148ly. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148l\u00fck","meaning":"<div><p>Egin-e\u015figi\u0148 kirlemez \u00fdaly ge\u00fdimi\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00fdil\u00fdan we tutu\u015f \u00f6\u0148\u00fc\u0148i \u00f6rt\u00fd\u00e4n ge\u00fdim, fartuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148r\u00e4k","meaning":"<div><p>Mundan biraz \u00f6\u0148, s\u00e4hel \u00f6\u0148.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148r\u00e4k gelen bolsa\u0148, \u00fda\u0148ky ma\u015fyna \u00fdeti\u015ferdi\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcrdik","meaning":"<div><p>Aty\u0148, e\u015fegi\u0148 \u00f6\u0148 a\u00fdaklaryny j\u00fcp atyp, art a\u00fdaklaryny hem \u00fdorgaladyp \u00e7apy\u015fy.<\/p><ul><li>Meret \u00fdabyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcrdigini \u00fdazdyrman, bir sagatlap s\u00fcr\u00fcp, \u00fdabyny gara dere batyryp \u015f\u00e4here girdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcrdiklemek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcrdigine gitmek, \u00fduwa\u015f \u00e7apmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcrdikletmek","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcrdigine go\u00fdbermek, \u00e7ala \u00e7apdyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015f\u00fdanlar atlaryny \u00f6\u0148\u00fcrdikledip bar\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcrti","meaning":"<div><p>Ozaly bilen, \u00f6\u0148i bilen, ilki bilen, ozal ba\u015fda.<\/p><ul><li>Onda ony senden \u00f6\u0148\u00fcrti biri \u00e7i\u015fl\u00e4ndir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u0148\u00fcrti barsa, men so\u0148undan baryp hem g\u00f6rd\u00fcm. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady be\u00fdlekilerden \u00f6\u0148 etmek, ba\u015fgalardan \u00f6\u0148\u00fcn\u00e7\u00e4 etmek.<\/p><ul><li>\u00ddetginjekler ho\u015fla\u015fyp, biri-birinden \u00f6\u0148\u00fcrtjek bolup, \u00fderli-\u00fderden gepl\u00e4p ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pagta planyny doldurmakda \u00f6\u0148\u00fcrtmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148 gelmek \u00fda-da \u00f6\u0148 bakmak.<\/p><ul><li>Ol menden \u00f6\u0148\u00fcrtdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u00fcsyra","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148, wakany\u0148 edil \u00f6\u0148 \u00fdanynda, s\u00e4hel\u00e7e wagt ozal, \u00f6\u0148\u00fcrti.<\/p><ul><li>Men ertir, g\u00fcn batmazyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcsyrasy py\u00fdadalap \u00fdola d\u00fc\u015fe\u00fdin -- di\u00fdip, Myrat \u00fd\u00fcregind\u00e4kisini a\u00fdtdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u0148il","meaning":"<div><p>Ge\u00e7en \u00fdyl d\u00e4l-de, ondan \u00f6\u0148ki \u00fdyl.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00f6\u0148\u0148in","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fdn d\u00e4l, ondan \u00f6\u0148ki g\u00fcn.<\/p><ul><li>A\u015fgabatda \u00f6\u0148\u0148in ilkinji sapar gar \u00fdagdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmemistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcbt\u00fck","meaning":"<div><p>Pamygy\u0148, \u00fd\u00fc\u0148\u00fc\u0148 we \u015f. m. ki\u00e7ijik b\u00f6lejigi.<\/p><ul><li>Indi onu\u0148 bir \u00fcbt\u00fcgini hem za\u00fdalaman \u00e7\u00f6plemegi gal\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Pagtadyr Watany\u0148 geregi-g\u00f6rki, \u00ddekeje \u00fcbt\u00fcgem bolmasyn za\u00fda. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcflemek","meaning":"<div><p>Dodagy\u0148y \u00e7\u00f6mmeldip batly howa go\u00fdbermek, \u00ab\u00fcf\u00bb edip \u00fdel \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>T\u00fcss\u00e4\u0148i asmana \u00fcfl\u00e4p, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k gezim etgin-\u00e4! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrekde \u00fdanan otlary, \u00fc\u00fdl\u00e4p \u00f6\u00e7\u00fcrip bol\u00fdarmy? <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcfle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gezek \u00fcflemek, \u00fcfl\u00e4p \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>So\u0148 sesini \u00e7ykarman, i\u00e7ini h\u00fcmledip, k\u00e4sesind\u00e4ki \u00e7a\u00fdy\u0148 gyzgynlygyna garaman, \u00fcfle\u015fdirip, tiz-tizden owurtlamaga durdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcle","meaning":"<div><p>Pa\u00fd, b\u00f6lek.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00f6ld\u00fcrse\u0148iz, ma\u0148a-da bir \u00fclesini beri\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclemek","meaning":"<div><p>Her kime \u00fdetdik pa\u00fdyny bermek, pa\u00fdlamak, b\u00f6lmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Her kime \u00fdetdik pa\u00fdyny beri\u015fdirmek, pa\u00fdla\u015fdyrmak, b\u00f6l\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Horjundan \u00e7ykaran sowgatlaryny ylga\u015fyp gelen agtyklaryna \u00fcle\u015fdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcle\u015fik","meaning":"<div><p>Pa\u00fdla\u015fyk, b\u00f6l\u00fc\u015fik.<\/p><ul><li>Olar \u00fcle\u015fikden artykma\u00e7 pa\u00fd alandyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 eti pa\u00fdla\u015fylanda, bular hem ondan bir pa\u00fd bolup, \u00fcle\u015fige go\u015fuldylar we: -- Elimize d\u00fc\u015fende gow\u015furarys! --di\u00fdip nes\u00fde aldylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00d6zara pa\u00fdla\u015fmak, b\u00f6l\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dcle\u015fmek gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclje","meaning":"<div><p>Togalajyk gyrmyzy re\u0148kli miwe getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Her hili miweler: \u00fcz\u00fcm hem \u00fclje, kempir i\u00fd\u00fd\u00e4r k\u00f6ke, hem s\u00fc\u00fdtli k\u00fcl\u00e7e. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>L\u00fdonka \u00fclje agajyny\u0148 sa\u00fdasynda oturdy. <span>(M. Gorki\u00fd, eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclke","meaning":"<div><p>1. Milli ra\u00fdony, okrugy bolan uly administratiw-territorial birlik, \u00fdurt.<\/p><ul><li>Bol suw bilen bol \u00fder tapy\u015fsa, \u00fclke g\u00fclzara a\u00fdlanardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00fclk\u00e4mizi\u0148 \u00fderine barabar suwy hem \u00fdok d\u00e4l ahyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ata-watan, watan, mekan.<\/p><ul><li>N\u00e4\u00e7e m\u00f6w\u00e7 urduk\u00e7a durmu\u015fy\u0148 sili, \u00dclk\u00e4mizi bez\u00e4r gyzyl g\u00fcllerden. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Solmaz \u00fclk\u00e4mizi\u0148 bark ur\u00fdan \u00fdazy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclker","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Birn\u00e4\u00e7e \u00fdyldyzdan ybarat toplum \u00fdyldyz.<\/p><ul><li>Annak dagy ma\u015fyna oturanlarynda, \u00dclker \u00fderden \u00fda\u0148yja sa\u00fdlanypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fd \u015f\u00f6hlesin \u00f6\u00e7\u00fcr ol g\u00fcler \u00fd\u00fczler, \u00fclker \u00fdyldyzy dek \u00fdaldyrar g\u00f6zler. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Uzyn obalar \u00dclker dek, \u00ddol bo\u00fdunda hatar otyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclpet","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00ddakyn dost, \u00fdolda\u015f, \u015fepe, syrda\u015f, meslekde\u015f, a\u015fna.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcn \u00fclpetleri\u0148 me\u00fdlisi gyzykly ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u00fclpet bolupdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclp\u00fcldemek","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcn atmak, \u00fclp-\u00fclp edip galgamak, \u00fdalpyldamak, \u00f6w\u00fcsmek.<\/p><ul><li>\u00ddaly bilen gu\u00fdrugy, \u00fd\u00fcpek \u00fdaly \u00fclp\u00fcld\u00e4r. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dclp\u00fcld\u00e4p oturan janly g\u00fclleri, \u00c7itmegi ba\u015fardy gyzla\u0148 elleri. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclp\u00fcldetmek","meaning":"<div><p>\u00dclp-\u00fclp edip \u00f6w\u015f\u00fcn atdyrmak, \u00fclp-\u00fclp edip galgatdyrmak, \u00f6w\u00fcsdirmek.<\/p><ul><li>G\u00f6k gowa\u00e7a \u00fclp\u00fcldedip pamygyn, Gazalardan s\u00fcmeklerin sallady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclp\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dclp-\u00fclp edip \u00f6ws\u00fcp galga\u015fmak, \u00f6w\u015f\u00fcn aty\u015fmak, \u00fclp-\u00fclp edip \u00fdalpylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Tekiz g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00f6k gowa\u00e7any\u0148 \u00fcst\u00fcnde sarymtyl g\u00fcller \u00fclp\u00fclde\u015fip mele sa\u00e7y\u0148 towlary, \u00fclp\u00fclde\u015fip \u00fda\u0148agyna d\u00fc\u015ferdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c7epiksizje \u00fdelejikleri \u00fdele \u00fclp\u00fclde\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fclp\u00fcldi","meaning":"<div><p>\u00c7ala hereket bilen \u00f6w\u015f\u00fcn atma, \u00f6w\u015f\u00fcnli hereket.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fclwe\u0148","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dadrana me\u0148ze\u015f \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcl\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 hasylyny\u0148 \u00fda-da tohumyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcl\u0148i","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim bi\u00e7mek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan nusga, ge\u00fdimi\u0148 \u00f6l\u00e7eg nusgasy.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6ne forma, k\u00f6re-k\u00f6rl\u00fck bilen len\u00e7 edilen forma.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcm","meaning":"<div><p>Du\u00fddyry\u015f, y\u015farat a\u0148latmak \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n beden hereketi, bir zat d\u00fc\u015f\u00fcndirmek \u00fc\u00e7in edil\u00fd\u00e4n y\u015farat.<\/p><ul><li>Men.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcme","meaning":"<div><p>Tiz tikip gutarmak maksady bilen a\u00fdal-gyzlary\u0148 \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, k\u00f6mek h\u00f6km\u00fcnde birine edip ber\u00fd\u00e4n tiki\u0148 i\u015fi.<\/p><ul><li>\u00dcme d\u00fc\u015fmez, akmak ekenim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ene, ony g\u00f6r! -- di\u00fdip, \u00fduwa\u015f\u00e7a py\u015fyrdap, \u00fcm bilen bir tarapyny g\u00f6rkezdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bular \u00fcm bilen salamla\u015fdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmez","meaning":"<div><p>Howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne tutu\u015f \u00fda\u00fdran duman, tot.<\/p><ul><li>Uzak \u00fdol \u00fd\u00f6reme, a\u00e7lyk, suwsuzlyk, G\u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni \u00fcmezler aldy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmezlemek","meaning":"<div><p>1. Howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne duman, tot \u00fda\u00fdramak.<\/p><\/div><div><p>2. Gara\u0148kyramak, garalmak, dumanlamak (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>\u00dcmezl\u00e4p duran g\u00f6zleri bilen ma\u015fyna m\u00fcn\u00fcp, \u00fdene bir \u00fdana gitdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmezletmek","meaning":"<div><p>Garaltmak, gara\u0148kyratmak, dumanlatmak (g\u00f6z hakda).<\/p><ul><li>Mehinlini\u0148 \u015fol azaplar ba\u015fyndan ge\u00e7ende, \u00fd\u00fcregini\u0148 awusy g\u00f6zlerini \u00fcmezletdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmezle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne birneme duman tot \u00fda\u00fdramak.<\/p><\/div><div><p>2. Garaly\u015fyp g\u00f6r\u00fcnmek, dumanla\u015fmak (g\u00f6z hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcmezli","meaning":"<div><p>Dumanly, totly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcme\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dcm\u00e4 gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>Emma \u00fcme\u00e7ileri\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i, A\u00fdnany\u0148 g\u00f6wn\u00fcni\u0148 tersine bolup \u00e7ykdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sapak \u00e7ekilen \u00fdigit hem \u00fcme\u00e7i gelin-gyzlara bir zat bagy\u015flamaga bor\u00e7ly bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmlemek","meaning":"<div><p>\u00dcm bilen y\u015farat etmek.<\/p><ul><li>Biri elin \u00fcml\u00e4p suw talap etse, biri di\u00fd\u00fd\u00e4r: -- Kastelimi alsana! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Sak\u00e7y saryny alyp \u00e7ykanda. Artyk onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne garaman, di\u0148e jigitlerine \u00fcmledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmle\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-birine \u00fcm etmek, y\u015farat edi\u015fmek biri-birine \u00fcmlemek.<\/p><ul><li>Lallar \u00fdaly hereketli \u00fcmle\u015fip, ikisi-de bir agaja bukuldy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148e begenjini bildirip, gelnejesi bilen \u00fcmle\u015fip durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcml\u00fck","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Begenji, gynanjy we i\u00e7ki du\u00fdgyny a\u0148latmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcmm\u00fclde\u015fmek","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden turup, s\u00f6z\u00fc\u0148 aly\u015fmak, biri-biri\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148e ten bermek.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 olary g\u00f6rende, guwan\u00e7 bilen gar\u015fylap, \u00fcmm\u00fclde\u015fip g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00dcmm\u00fclde\u015fip ysny\u015fykly ikimiz, g\u00fcl\u015f\u00fcp-o\u00fdna\u015fyp ga\u00fdtmak\u00e7y bolduk. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcmm\u00fclmez","meaning":"<div><p>\u00c4girt uly, ummasyz.<\/p><ul><li>Ma\u015fyny\u0148 \u00fdelginine d\u00fcz takyr Begenji\u0148 g\u00f6z\u00fcne \u00fcmm\u00fclmez suw \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dcmm\u00fclmez \u00fdogyn aga\u00e7lar gara-\u00f6rt bolup k\u00fcle d\u00f6n\u00fcpdir, k\u00fcl owram bolup pytrapdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcms\u00fcm","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz, imi-sala \u00fdagda\u00fdda, galmagalsyz, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>\u00dcms\u00fcm gara\u0148kyda doklad\u00e7yny\u0148 s\u00f6zi pert-pert \u00fda\u0148la\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be\u00fdleki ussalaram \u00f6w\u00fcnje\u0148 weli, olar bu ussany\u0148 \u00f6wn\u00fc\u015fini g\u00f6r\u00fd\u00e4rler-de, \u00fcms\u00fcm \u00fdanyndan turuber\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcms\u00fcmlik","meaning":"<div><p>Sessiz-\u00fc\u00fdns\u00fcz parahatlyk \u00fdagda\u00fd, imi-salalyk.<\/p><ul><li>D\u00fckany\u0148 i\u00e7inde \u00fcms\u00fcmlik h\u00f6k\u00fcm s\u00fcr\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Azajyk \u00fcms\u00fcmlikden so\u0148 Go\u00e7myrat-E\u00fdsem sen ony gaty \u00fdigren\u00fd\u00e4rsi\u0148-ow! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fcdik","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148e tarap e\u0148\u00fd\u00e4n, \u00f6\u0148e egil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00dcm\u00fcdik g\u00f6wre.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fcr","meaning":"<div><p>Bug bilen \u00f6rt\u00fclen tutuk howa, duman.<\/p><ul><li>Gy\u015f paslyny\u0148 g\u00fcni, gap bilinden \u00fdokarsyny \u00fcm\u00fcr gu\u015fan be\u00fdik dagy\u0148 a\u0148yrsyna inip gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><li>K\u00e4te \u015femal kow\u00fdar \u00fcm\u00fcr, dumany. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fcrlemek","meaning":"<div><p>Howany\u0148 \u00fd\u00fczi bug bilen \u00f6rt\u00fclmek, dumanlamak.<\/p><ul><li>Howa \u00fd\u00fczi \u00fcm\u00fcrl\u00e4p, Garalyp me\u00fddan d\u00fczi, G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi bilen \u00fdagtyldy jahan \u00fd\u00fczi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fcrlik","meaning":"<div><p>\u00dcm\u00fcr bilen \u00f6rt\u00fclen, tutu\u015f \u00fcm\u00fcr bilen b\u00fcrelip duran, dumanlyk.<\/p><ul><li>Howa \u00fcm\u00fcrlikdi, \u00fdollardaky \u015fypyljap duran gar ere\u00fd\u00e4rdi. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fcrsin","meaning":"<div><p>G\u00fcr g\u00f6geren, tutu\u015f g\u00f6geren, k\u00f6p biten.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fctmek","meaning":"<div><p>G\u00f6wr\u00e4\u0148 bilen \u00f6\u0148 tarapa agram salmak omzamak, dyzamak.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00f6r\u00e4p bar\u00fdan wagtynda bolsa, onu\u0148 bilinden \u00fdokarsyny\u0148 bir hili \u00f6\u0148e \u00fc\u015f\u00fcdip k\u00fc\u00fdkeril\u00fd\u00e4ndigi g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>\u00c7agasy \u00f6len mal.<\/p><ul><li>Geologlary\u0148 \u00f6z-\u00f6zleri bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148leri, \u00fcm\u00fc\u015f mal \u00fdaly dym\u015fyp \u00fd\u00f6rmeleri pos\u00fdology\u0148 i\u015f\u00e7ilerine, gulluk\u00e7ylaryna-da t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcm\u00fc\u015f-tamy\u015f","meaning":"<div><p>Da\u0148 \u00fdagtylyp \u00fda-da gara\u0148ky d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015flan wagt, alagara\u0148kylyk wagty.<\/p><ul><li>G\u00f6wre gurpdan d\u00fc\u015fdi, \u00e4dilm\u00e4n a\u00fdak. Da\u0148 saz berip \u00fcm\u00fc\u015f-tamy\u015f bolanda. Da\u0148 saz berip \u00fcm\u00fc\u015f-tamy\u015f bolan so\u0148, Ga\u00fdly g\u00fcnde s\u00f6we\u015f barha gyzy\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Da\u0148y\u0148 \u00fcm\u00fc\u015f-tam\u015fydy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcndemek","meaning":"<div><p>1. Bir ugra g\u00f6n\u00fckdirmek, \u00fdol g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>\u00c7erni\u015fow \u015f\u00e4her gornizony\u0148 az sanly soldatlaryny k\u00f6mege \u00fcnde\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nir\u00e4 \u00fcndese\u0148 barar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Maslahat bermek, maslahat etmek, nesihat bermek, \u00fcndew etmek.<\/p><ul><li>Zelili her bir namarda syry\u0148y pa\u015f etm\u00e4n, berk saklamalydygyny \u00f6z d\u00f6w\u00fcrde\u015flerine \u00fcnde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcndew","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> maslahat.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcndew\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> maslahat\u00e7y.<\/p><ul><li>A\u015fgabatdan Gyzylarbada, Gu\u015fga hem ba\u015fga birn\u00e4\u00e7e \u00fderlere \u00f6z \u00fcndew\u00e7ilerini iberdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcnji","meaning":"<div><p>Alada, i\u0148kis zerarly bol\u00fdan biynjalyk.<\/p><ul><li>M\u00e4mmedi\u0148 \u00e7ylkasyz a\u00fddan s\u00f6zleri, A\u00fdlary\u0148 g\u00f6wn\u00fcnde \u00fcnji d\u00f6retdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 \u015fol \u00fcnj\u00fcsi A\u00fdna-da \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcnji-alada","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fcnji.<\/p><ul><li>Emma eziz perzendi\u0148 a\u00fdypsyz \u00fd\u00fcrekden syzyp \u00e7yk\u00fdan zaryn sowallary, onu\u0148 \u00fcnji-aladasyny \u00fda\u0148adandan go\u015falandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcnji-azar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fcnji.<\/p><ul><li>\u015eol \u00e7ekilen \u00fcnji azarlary\u0148 biz so\u0148una \u00fdetdik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcnj\u00fclenmek","meaning":"<div><p>Ga\u00fdga, pikire batmak, azar edinmek, aladalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcnj\u00fcli","meaning":"<div><p>Ga\u00fdga, pikire batan, aladaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcns","meaning":"<div><p>Bir zat barada edil\u00fd\u00e4n \u00e7u\u0148\u0148ur o\u00fd, pikir, alada, dykgat, agyry.<\/p><ul><li>Mo\u00fdmuldap gelen P\u00f6kgi wala k\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her kim \u00fcns\u00fcn tikip azat z\u00e4hmete, Ymtyl\u00fdar a\u00fdal-gyz geljek r\u00e4hnete. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcnsli","meaning":"<div><p>Her bir zada \u00fcns ber\u00fd\u00e4n, \u00fcns\u00fcni jemle\u00fd\u00e4n, agyry edin\u00fd\u00e4n, aladaly, dykgatly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcnsl\u00fclik","meaning":"<div><p>Her bir zada \u00fcns berijilik, \u00fcnsi jemle\u00fdjilik, agyry edijilik, aladalylyk, dykgatlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcnss\u00fcz","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zada \u00fcns berme\u00fd\u00e4n, agyry edinme\u00fd\u00e4n, biagyry, aladasyz, dykgatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcnss\u00fczlik","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 zada \u00fcns bermezlik, \u00fcns\u00fcni jemlemezlik, biagyrylyk, aladasyzlyk, dykgatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcpj\u00fcn","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 bir zada m\u00e4t\u00e4\u00e7ligi \u00fdok, maddy hal-\u00fdagda\u00fdy \u00fdeterlik derejede bolan, gerek-zady \u00fderbe -\u00fder bolan.<\/p><ul><li>Tapa\u00fdanda-da \u00fcpj\u00fcn \u00fdaragly adamlary\u0148 \u00fcst\u00fcne barmak a\u0148sat d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcpj\u00fcnlemek","meaning":"<div><p>Gerekli zatlar bilen doly \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p><ul><li>Tejen \u015f\u00e4herini, onu\u0148 gola\u00fdyndaky obalary t\u00fcwi bilen \u00fcpj\u00fcnl\u00e4rin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcpj\u00fcnlenmek","meaning":"<div><p>Gerekli zatlar bilen \u00fcpj\u00fcn edilmek, \u00fcpj\u00fcn bolmak.<\/p><ul><li>Olar b\u00e4\u015fatarlar, pulem\u00fdotlar, \u00fde\u0148il toplar bilen kemsiz \u00fcpj\u00fcnlenen. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcpj\u00fcnlik","meaning":"<div><p>1. Gerekli zatlar bilen \u00fcpj\u00fcn bolmaklyk, gerekli zatlar \u00fdeterliklilik.<\/p><\/div><div><p>2. Gerekli zatlar bilen \u00fcpj\u00fcn etmeklik i\u015fi bilen me\u015fgullan\u00fdan, \u00fcpj\u00fcn etmeklik i\u015fini alyp bar\u00fdan, gerek zatlar bilen \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcpj\u00fcn\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fcpj\u00fcnlik.<\/p><ul><li>Ol \u00fcpj\u00fcn\u00e7ilik b\u00f6l\u00fcminde i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fczi bir endigan bolmadyk \u00fdylmanak d\u00e4l (mata, ge\u00fdim we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Ta\u015flandy \u00fd\u00fc\u0148, pagta, k\u00f6ne-k\u00fc\u015f\u00fcl we \u015f. m. hakda.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcp\u00fcr-\u00e7\u00fcp\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fcp\u00fcr-s\u00fcp\u00fcr.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcp\u00fcrjik","meaning":"<div><p>Matany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki we gyrasyndaki \u00e7yky\u015fyp duran \u00fcbt\u00fck u\u00e7lary.<\/p><ul><li>Bu matany\u0148 \u00fd\u00fczi tutu\u015f \u00fcp\u00fcrjik bolup dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcre","meaning":"<div><p><span>Fizika<\/span> Misi\u0148 gala\u00fdy we sink bilen birlikd\u00e4ki splawy, gur\u015funa me\u0148ze\u015f \u00e7al metal.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrgen\u00e7","meaning":"<div><p>Eti gyl\u00e7yksyz, in\u00e7e uzyn gyzgylt balyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrg\u00fcn","meaning":"<div><p>K\u00fcp\u00fcrs\u00e4p \u00fdatan.<\/p><ul><li>\u00dcrg\u00fcn \u00e7\u00e4ge ma\u015fyny\u0148 batyrar, onso\u0148 barjak pell\u00e4mize \u00fdetip bilm\u00e4n galarys. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyrma k\u00e4\u015fi \u00fcrg\u00fcn \u00e7\u00e4g\u00e4, Dogry iki \u00fdola batdy. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrjemek","meaning":"<div><p>Hereketi artmak, g\u00fc\u00fdjemek, gazapla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrkek","meaning":"<div><p>S\u00e4hel zatdan \u00fcrk\u00fcp duran, s\u00e4hel zatdan tisginip duran, gorkak, gara\u00e7y (mal hakda).<\/p><ul><li>Gulany\u0148 kowum-garda\u015flary, \u00fcrkek go\u00fdun \u00fdaly ylga\u015fyp geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrkeklik","meaning":"<div><p>\u00dcrkmeklik h\u00e4si\u00fdeti bolan, \u00fcrkek gylyklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrki","meaning":"<div><p>Howp, gorky.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrkmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan \u00fc\u015ferilip gorkmak, tisginip ga\u00e7mak (mal hakda).<\/p><ul><li>Maslyklardan \u00fcrken e\u00fdesiz atlar, \u00fcmd\u00fczine tut\u00fdar undup pell\u00e4ni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>G\u00f6le \u00fcrk\u00fcp, b\u00fck\u00fcrdini urdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Owlak adamlary\u0148 her bir gymyldysynda, hatda gulagyna \u00e7alaja il\u00fd\u00e4n \u015fygyrdydan-da \u00fcrk\u00fd\u00e4rdi. <span>(M\u00e4hti G\u00fcse\u00fdin, Ap\u015feron)<\/span><\/li><li>At-\u00fcrken \u00fderinden, \u00e4r-gorkan \u00fderinden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrk\u00fczilmek","meaning":"<div><p>Bezget edilmek, gorkuzylmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ukusy derrew \u00fcrk\u00fczilen gu\u015f \u00fdaly bolup u\u00e7up gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrk\u00fczmek","meaning":"<div><p>Bir zatdan bezgek etmek, \u00fcrker \u00fdaly etmek, gorkuzmak.<\/p><ul><li>Oslagsyz takyrdy mes gatyrlary \u00fcrk\u00fczdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen hem ony t\u00fcpe\u0148 bilen \u00fcrk\u00fczdi\u0148, ba\u015fga eden zady\u0148 bolmady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Keli\u0148 i\u0148 \u00fduwa\u015fy k\u00f6pr\u00fcni\u0148 a\u015fagynda oturyp mal \u00fcrk\u00fczer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrk\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Hemmesi \u00fcrkmek, bary \u00fcrkmek.<\/p><ul><li>Garkylda\u015fyp gazlar, \u00fcrk\u00fc\u015fip sona, n\u00e4ge suw \u00e7a\u00fdkansa, k\u00f6lden a\u00fdypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyryna D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcrpek","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n ownuk we \u00fdum\u015fak (gum we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrp\u00fck","meaning":"<div><p>Halyny\u0148, matany\u0148, gy\u0148ajy\u0148 we \u015f. m. gyrasyndaki \u00fd\u00fcpl\u00fck u\u00e7lary, se\u00e7ek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrp\u00fcnjek","meaning":"<div><p>Gy\u0148ajy\u0148 kell\u00e4 atyl\u00fdan bur\u00e7y.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcrp\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Gy\u0148ajy\u0148 bur\u00e7uny kell\u00e4 atmak, ba\u015fa b\u00fcremek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcsg\u00fclew\u00fck","meaning":"<div><p>Dem aly\u015f organlary\u0148 sowuklamagy zerarly wagtal-wagtal zarply ses \u00e7ykary\u015f, hy\u017e\u017eyldap ses \u00e7ykary\u015f.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fck\u00fc\u0148 astynda daljygan \u00fdigidi \u015fol wagt \u00fdene g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fcsg\u00fclew\u00fck bogdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcsg\u00fcrinmek","meaning":"<div><p>K\u00e4wagt \u00fcsg\u00fcrmek, \u00fcsg\u00fcrip go\u00fdbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcsg\u00fcrip-asgyrmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fcsg\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alaja syrkawlamak.<\/p><ul><li>Bardy-geldi \u00e7agasy \u00fcsg\u00fcrip -asgyra\u00fdsa: -- Sa\u00e7y kesilen pylan hele\u00fd meni\u0148 oglumy g\u00f6zi bilenjik \u00e7\u00fc\u00fdl\u00e4p gitdi -- di\u00fderdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcsg\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Dem aly\u015f organy\u0148 sowuklamagy \u00fda-da o\u0148a i\u00fdmit d\u00fc\u015f\u00fcp d\u00fcw\u00fcnmeklik zerarly zarply ses \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Ol soja\u00fdardy, hasyla\u00fdardy we \u00fcsg\u00fcr\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Garry \u00f6z pikirini jemlemek \u00fc\u00e7in \u00fcsg\u00fcresi gelmese-de \u00fcsg\u00fcren boldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Permanow we Myradow yzly-yzyna \u00fcsg\u00fcrip duran bar hassany getirip, ikinji tama ge\u00e7\u00fd\u00e4rler. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcsg\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>\u00dcsg\u00fclew\u00fcgini tutdurmak, \u00fcsg\u00fcrm\u00e4ge sezewar etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcsse","meaning":"<div><p>Al\u015fyk, \u00e7al\u015fyk edilende bahasyny\u0148 \u00fcst\u00fcne artykma\u00e7 beril\u00fd\u00e4n pul, zat.<\/p><ul><li>Gel, sagadymyzy \u00e7al\u015faly, elli manat hem \u00fcsse bere\u00fdin!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcssele\u015fmek","meaning":"<div><p>Zat \u00e7al\u015fylanda \u00fcsse beri\u015fmek.<\/p><ul><li>Haly\u0148y ba\u015fa-ba\u015f \u00e7aly\u015fmasa\u0148, \u00fcssele\u015feli!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcst","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fdokarky b\u00f6legi, \u00fdokarky \u00fd\u00fczi.<\/p><ul><li>Olar go\u00e7bu\u00fdnuzly ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdsolatny\u0148 kitaby stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde edil irkil\u00fd\u00e4n \u00fdaly yranyp, obany\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ip bar\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokary, asman, belent.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcst-ba\u015f","meaning":"<div><p>\u00dcstki ge\u00fdim, ge\u00fdim-gejim, egri-e\u015fik, \u00fcst.<\/p><ul><li>\u00ddogsam hetdi\u0148den a\u015fany\u0148 \u00fc\u00e7in sen \u015fe\u00fdle bir gara\u00fdarsy\u0148 weli\u0148, \u015fl\u00fdapa\u0148y \u00fdel g\u00f6terer, \u00fcst-ba\u015fy\u0148y tozan basar, batinka\u0148 pal\u00e7yga bula\u015far, ondan so\u0148ra sen ene\u0148 adyny hem tapmarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fc\u00fd\u015feden dyzap \u00e7ykan \u015fampan \u00e7akyry hemm\u00e4mizi\u0148 \u00fcst-ba\u015fymyza, \u00fd\u00fcz-g\u00f6z\u00fcmize sy\u00e7rap, to\u015fap d\u00f6k\u00fclen \u00fdaly, gara ba\u015fymyza ga\u00fd etdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcst-\u00fcst\u00fcne","meaning":"<div><p>Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fim dost, sen hem kitaplary\u0148y Bike \u00fdaly \u00fcst-\u00fcst\u00fcne hatarlapjyk go\u00fdsa\u0148 bolma\u00fdarmy? ! -- di\u00fddi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcsta\u015fyr","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden, \u00fdokarsyndan, depesinden.<\/p><ul><li>Bir jigit onu\u0148 \u00fcsta\u015fyry seretjek bolanda, A\u015fyry\u0148 telpegini ga\u00e7yrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gulluhan onun \u00fcsta\u015fyr hem bir \u00fdumruk saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcstki","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcnde duran, \u00fdokarsynda duran, \u00fcst \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki.<\/p><ul><li>\u00dcstki ge\u00fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcst\u00fcn","meaning":"<div><p>Asgyn d\u00e4l, \u00f6kde, \u00fde\u0148iji.<\/p><ul><li>Sen \u00fcst\u00fcn bola\u00fdyn di\u00fdse\u0148 her i\u015fde, ogul hem gyz \u00e7agalar\u0148yz okady\u0148! <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcst\u00fcnde","meaning":"<div><p>\u015eol seb\u00e4pli, \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in, \u015fol hakda.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fcst\u00fcnde men k\u00f6p ez\u00fdetler \u00e7ekendirin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcst\u00fcnlik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck \u00fd\u00fcklenende iki\u00fdan astynlygy\u0148 \u00fcst\u00fcnden go\u00fdul\u00fdan b\u00f6lek zat, bogdak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcst\u00fcn\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fcst\u00fcnlik1.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fctd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>1. Kelleba\u015fa\u00fdak, gu\u015f we \u015f. m. t\u00fc\u00fd\u00fcni, \u00fdelegini \u00fdolduryp a\u00fdyrtmak. Kelleba\u015fa\u00fdak \u00fctd\u00fcrmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Haky\u0148y i\u00fddirmek, haky\u0148y giderip \u00e7\u00fcrkenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fctelgi","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyrga me\u0148ze\u015f gije u\u00e7\u00fdan \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fctmek","meaning":"<div><p>1. Kelleba\u015fa\u00fdak, gu\u015f we \u015f. m. t\u00fc\u00fd\u00fcni, \u00fdelegini \u00fdolup \u00e7ykmak, \u00fdolup a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>Ol gu\u015fu\u0148 \u00fdelegini \u00fctdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ki\u015fini\u0148 hakyny i\u00fdip \u00e7\u00fcrkemek, ki\u015fini\u0148 z\u00e4hmetini ekspluatirlemek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dcst-ba\u015fy\u0148y, ge\u00fdim-e\u015figi\u0148i za\u00fdalamak, haraplamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fck","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdi, \u00fdelegi d\u00fc\u015fen, t\u00fc\u00fdi, \u00fdelegi \u00fct\u00fclen.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bir \u00fct\u00fck towugy we bir altyn \u00fdumurtgajygy bar eken. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fcklemek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 we \u015f. m. \u00fdygyrdyny \u00fdazmak \u00fc\u00e7in \u00fct\u00fck \u00e7ekmek, \u00fcst\u00fcnden \u00fct\u00fck \u00fd\u00f6redip, \u00fdygyrdyny \u00fdazmak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00e4biri galstugyny \u00fct\u00fcklese, ba\u015fga birn\u00e4\u00e7eleri me\u00fddany suratlar bilen beze\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fcklenmek","meaning":"<div><p>\u00ddygyrdyny \u00fdazmak \u00fc\u00e7in ge\u00fdime we \u015f. m. \u00fct\u00fck \u00e7ekilen bolmak, \u00fct\u00fck \u00e7ekilmek.<\/p><ul><li>Ol mawy zolakly ak k\u00f6\u00fdnegini\u0148 etegini t\u00e4zeje \u00fct\u00fcklenen garamtyl g\u00f6k balagyny\u0148 i\u00e7ine saldy. <span>(M\u00e4hti G\u00fcse\u00fdin, Ap\u015feron)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fckletmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdime we \u015f. m. \u00fct\u00fck \u00e7ekdirmek, \u00fct\u00fck basdyrmak.<\/p><ul><li>\u00c4hli ge\u00fdimlerimi G\u00f6zele \u00fct\u00fckletdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fckle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e ge\u00fdimi \u00fct\u00fckl\u00e4p \u00e7ykmak, \u00fct\u00fckl\u00e4p go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00d6zi bolsa onu\u0148 ge\u00fdimlerini \u00fct\u00fckle\u015fdirm\u00e4ge giri\u015fdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fckli","meaning":"<div><p>\u00dct\u00fck \u00e7ekilen, \u00fct\u00fcklenen.<\/p><ul><li>\u00dct\u00fckli ge\u00fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fcksiz","meaning":"<div><p>\u00dct\u00fcklenmedik, \u00fct\u00fck \u00e7ekilmedik.<\/p><ul><li>\u00dct\u00fcksiz ge\u00fdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fclmek","meaning":"<div><p>1. T\u00fc\u00fdi, \u00fdelegi \u00fdolnup a\u00fdrylmak, t\u00fc\u00fdi, \u00fdelegi d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dderi, bu \u00fct\u00fclen \u00fdeleklere n\u00e4me di\u00fdersi\u0148?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Haky\u0148y gidermek, haky\u0148y i\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Men ol kezzapdan \u00fdaman \u00fct\u00fclendirin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fct\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dctm\u00e4ge k\u00f6mek etmek, bile \u00fctmek, \u00fctm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcwelmek","meaning":"<div><p>1. Un g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirilmek, un halyna getirilmek (d\u00e4ne we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gowrujy gazana \u00fcwelen \u00e7igidi\u0148 gelmesi ha\u00fdallapdyr.<\/li><li>Degirmene eltilen bugda\u00fdlary\u0148 hemmesi \u00fcwelipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zatdan ge\u00e7irilip \u00fda-da bir zady\u0148 arasyna salnyp ownadylmak, ma\u00fddalanmak, ker\u00e7elmek.<\/p><ul><li>Et \u00fcwel\u00fd\u00e4n ma\u015fyndan birini aldym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwemek","meaning":"<div><p>1. Un halyna getirmek (d\u00e4ne we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Olary\u0148 bir n\u00e4\u00e7esi el degirmeninde bugda\u00fd \u00fcw\u00e4pdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady ownatmak, ma\u00fddalamak ker\u00e7emek.<\/p><ul><li>Ma\u015fynda et \u00fcwedim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwenmek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bir zat \u00fcwemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcwetmek","meaning":"<div><p>1. Un g\u00f6rn\u00fc\u015fine getirtmek, un halyna getirtmek (galla, d\u00e4ne we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bugda\u00fdy\u0148y \u00fcwedip ga\u00fdt! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 arasyna saldyryp ownatdyrmak, ma\u00fdda-ma\u00fdda etdirmek, ker\u00e7etmek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn bilen et \u00fcwetmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwe\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dcwem\u00e4ge k\u00f6mek bermek, \u00fcwem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, bile \u00fcwemek.<\/p><ul><li>Bugda\u00fd \u00fcwe\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwmek","meaning":"<div><p>T\u00fcmmek edilip \u00fc\u00fd\u015f\u00fcr\u00fclip go\u00fdlan \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Akma\u00fda a\u015fagy belkeli, \u00fcsti \u00fcwmek etli k\u00fcrt\u00fck alyp gelende, Ataba\u00fd o\u0148a: -- Akma\u00fda n\u00e4d\u00e4\u00fddi\u0148 a\u00fdt! Men n\u00e4me \u00e7a\u00fd i\u00e7mez \u00f6\u00fdtd\u00fc\u0148mi? -- di\u00fdip degdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwmelgi","meaning":"<div><p>\u00dcwmek bolup duran, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcriligi.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6regi\u0148 \u00fcst\u00fcnde bolsa oma\u00e7a, gapyrga, go\u00fdun kellesi \u00fcwmelgidi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwrelmek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k yralap herekete getirilmek (sallan\u00e7ak, hi\u0148\u0148ildik hakda).<\/p><ul><li>Akma\u00fda \u00e7endan sallan\u00e7akda \u00fcwrel\u00fd\u00e4n \u00fdaly \u00e7ala yran\u00fdanyny syzman \u00f6z k\u00fc\u00fdi, \u00f6z aladasy bilen me\u015fguldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwremek","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k yrap herekete getirmek, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k yrap herekete etdirmek (sallan\u00e7ak we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gyzym, meni\u0148 hem \u00e7aga h\u00fcwd\u00fcl\u00e4sim, sallan\u00e7ak \u00fcwr\u00e4sim gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gany\u0148 al! -- di\u00fdip, oguljygyny\u0148 sallan\u00e7agyny \u00fcwr\u00e4p otyr. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwretmek","meaning":"<div><p>\u00dcwrem\u00e4ge sezewar etmek, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k yradyp herekete getirtmek.<\/p><ul><li>Sallan\u00e7agy \u00fcwretmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcwre\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dcwrem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fcwrem\u00e4ge k\u00f6mek bermek.<\/p><ul><li>Jerenjik ejesine sallan\u00e7ak \u00fcwre\u015f\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fczd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Algylyny\u0148 hakyny berdirmek, bergini berdirmek.<\/p><ul><li>Yl\u00fdasa \u00e4hli bergisini \u00fczd\u00fcrdim.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcze\u0148\u0148i","meaning":"<div><p>Ata \u00fda-da e\u015fege m\u00fcnmek \u00fc\u00e7in hem-de a\u00fdagy\u0148y basyp oturmak \u00fc\u00e7in ga\u00fdy\u015f bilen e\u00fdere \u00fda ga\u0148\u0148a berkidilen demir halkaly enjam.<\/p><ul><li>Durdyny\u0148 \u00fdolda\u015flaryndan biri \u00fcze\u0148\u0148isine galyp seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk \u00fcze\u0148\u0148isine galyp, gam\u00e7yly elini galgadanyny hem du\u00fdman galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>M\u00fcng\u00e4 bolmaz \u00fdaz a\u00fdyna bakmasa\u0148, \u00dcze\u0148\u0148i\u0148 \u00fcz\u00fcler ga\u00fdy\u015f dakmasa\u0148, Ga\u0148\u0148a\u0148 agar ga\u00fdy\u015f bagy\u0148 \u00e7ekmese\u0148, D\u00fcrtinip me\u00fddanda dursu\u0148 e\u015fekli. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fczlem-saplam","meaning":"<div><p>1. Arasy a\u00e7yk, her \u00fderde biri, b\u00f6lek-b\u00f6lek.<\/p><\/div><div><p>2. Yzygiderli d\u00e4l, \u00e7endan bir, k\u00e4wagt bir.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fc\u00e7indir olar \u00f6r\u00e4n \u00fczlem-saplam ha\u00fdal hereket ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dczlem-saplam \u00e7yk\u00fdan monjuk sesini\u0148 yzy kesilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fczmek","meaning":"<div><p>Bergi\u0148 baryny bermek, borju\u0148y bergi hasapla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fczn\u00fcksiz","meaning":"<div><p>Arasy \u00fcz\u00fclm\u00e4n, dyngysyz, birsyhly.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 \u00fczn\u00fcksiz sowal-jogaby Begenji biraz \u00f6wreni\u015fdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol \u015fela\u00fdynlyk bilen \u00fczn\u00fcksiz g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol elind\u00e4ki d\u00fcrb\u00fcsi bilen \u00fczn\u00fcksiz gara\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fczre","meaning":"<div><p>K\u00f6mek\u00e7i at rolunda gel\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Me\u00fddan \u00fczre \u00fdetdi\u0148 bedew harladyp. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00e4rlik","meaning":"<div><p>Gumluk, takyrlyk \u00fderlerde \u00f6s\u00fd\u00e4n ak g\u00fcll\u00fcje ysly ha\u015fal \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fck","meaning":"<div><p>B\u00fctewi d\u00e4l, \u00fdolnan, \u00fcz\u00fclen, gyrlan (\u00fd\u00fcp we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fckbag","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcgi\u0148 ujuna da\u0148lyp, t\u00e4rime berkidil\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fcp.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fckbaglaryny t\u00e4rime baglady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fcl-kesil","meaning":"<div><p>A\u00fdgytly, kesgitli, berk, gutarnykly.<\/p><ul><li>Da\u00fdaw \u00fda\u015f \u00fdigit o\u0148a \u00fcz\u00fcl-kesil ga\u00fdtawul berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fcli\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Algy-bergi\u0148i doly hakla\u015fmak, doly hasapla\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ary\u0148y almak, haky\u0148y almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fclmek","meaning":"<div><p>Algy-bergini doly hasapla\u015fmak.<\/p><ul><li>Bergi\u0148 \u00fcz\u00fclmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fcm","meaning":"<div><p>Ho\u015faly s\u00fc\u00fdji miwe getir\u00fd\u00e4n we miwesinden \u00e7akyr, ki\u015fmi\u015f etmek \u00fc\u00e7in pe\u00fddanyl\u00fdan \u00e7yrma\u015fagan bakja \u00f6s\u00fcmligi we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>I\u00fdmi\u015fsiz aga\u00e7lary \u00fcz\u00fcm \u015fahalary b\u00fcre\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Galan \u00fderi\u0148 k\u00f6p\u00fcsini \u00fcz\u00fcm aga\u00e7lary tut\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fcmlik","meaning":"<div><p>\u00dcz\u00fcmi\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmlik \u00fder.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fcm\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. Oba hojalygy\u0148 bir pudagy h\u00f6km\u00fcnde \u00fcz\u00fcmi \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmeklik.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm\u00e7ilik sowhozy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fcz\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm\u00e7ilikde bilbiller jak-jaklap sa\u00fdra\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fc\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Bar bolan bergileri\u0148i \u00fcz\u00fcp \u00e7ykmak, bergileri\u0148i beri\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 bergisini t\u00f6le\u015fmek, t\u00f6lem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u0148e","meaning":"<div><p>1. Biri-birinden arasy a\u00e7yk, aralary da\u015f, baglany\u015fyksyz.<\/p><\/div><div><p>2. Arabaglany\u015fykda d\u00e4l, \u00f6zba\u015fdak, a\u00fdratynlykda.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u0148ele\u015fmek","meaning":"<div><p>Aragatna\u015fykly \u00fdagda\u00fdda bolmakdan a\u00fdrylmak, baglany\u015fyksyz bolmak.<\/p><ul><li>Hakykatdan \u00fcz\u0148ele\u015fen wagtynda realistik eserlerd\u00e4ki ulaltmany\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik \u00e4hmi\u00fdeti \u00fdit\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fcz\u0148elik","meaning":"<div><p>\u00dcz\u0148e halda bolmaklyk, arasy a\u00e7yklyk, baglany\u015fyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>1. 3 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>\u00ddene \u00fc\u00e7 g\u00fcnden ga\u00fddaryn. <span>(R. Aly\u00fdew, S\u00fclg\u00fcni\u0148 Hatlary)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fc\u00e7l\u00fck.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7bir","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7-\u00fc\u00e7den, \u00fc\u00e7-\u00fc\u00e7 bolup.<\/p><ul><li>Atba\u015f\u00e7ylar ga\u00fddy\u015fda, gelnalyjyny\u0148 k\u00e4 yzyna galyp, k\u00e4 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7ip, ikibir, \u00fc\u00e7bir, k\u00e4 yza, k\u00e4 \u00f6\u0148e bakan at go\u00fddular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir salymdan ikibir, \u00fc\u00e7bir g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015fladylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7bur\u00e7lyk","meaning":"<div><p><span>Geometri\u00fda<\/span> Biri-birini kesip ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00e7yzyklary\u0148 netijesinde \u00fc\u00e7 sany i\u00e7ki bur\u00e7 emele gel\u00fd\u00e4n geometrik figura.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7bur\u00e7luklary\u0148 me\u0148ze\u015fliklerinden taraplary\u0148 proporsionallygy gelip \u00e7yk\u00fdar. <span>(\u00abFizik Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>Bizi\u0148 \u00e7akny\u015fjak me\u00fddan\u00e7amyz e\u00fdlesi-be\u00fdlesi d\u00fcz\u00fcw \u00fc\u00e7bur\u00e7luk di\u00fden \u00fdalydy. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7ek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Tamy\u0148 \u00fdokary \u00fcsti, kry\u015fa.<\/p><ul><li>Arzyg\u00fcl \u00e7ykar \u00fc\u00e7ege, \u00ddalkymy d\u00fc\u015fer k\u00f6\u00e7\u00e4ge. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7em","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00e7 sandan ybarat bolan, \u00fc\u00e7 sany.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6wereginde \u00fc\u00e7em owlakly ge\u00e7i g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u015fyk o\u00fdnuny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7gy\u00fdak","meaning":"<div><p>K\u00fcrte, tah\u00fda we \u015f. m. ge\u00fdimlere salyn\u00fdan a\u015fak ujy egrije nagy\u015f, ke\u015fde.<\/p><ul><li>K\u00fcrt\u00e4ni\u0148 u\u00e7gy\u00fdagy o\u0148at d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7in","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> \u00abSeb\u00e4pli, g\u00f6r\u00e4, ugrunda\u00bb \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan seb\u00e4p hem maksat bildir\u00fd\u00e4n s\u00f6z-so\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir daban \u00fderi \u00fc\u00e7in men janymy berm\u00e4ge h\u00e4zir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Salgyt t\u00f6lemek \u00fc\u00e7in puly nireden tapa\u00fdyn. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7lemek","meaning":"<div><p>\u00dc\u00e7 bolup i\u015flemek, i\u015fi \u00fc\u00e7 bolup etmek.<\/p><ul><li>Bugda\u00fdy \u00fc\u00e7l\u00e4p orduk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7l\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00dc\u00e7i bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddeti\u015figi\u0148 b\u00e4\u015f bally sistemasynda \u00abkanagatlanarly\u00bb , \u00aborta\u00bb di\u00fden bahany a\u0148lad\u00fdan san.<\/p><ul><li>Ol okuwda \u00f6z ene dilinden be\u00fdleki predmetlerden \u00f6r\u00e4n kyn\u00e7ylyk bilen \u00fc\u00e7l\u00fck, d\u00f6rtl\u00fck almagy ba\u015far\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dc\u00e7 g\u00fclli o\u00fdnal\u00fdan kart.<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7l\u00fck kerpi\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7\u00fcnjilik","meaning":"<div><p>Dereje ta\u00fddan \u00fc\u00e7\u00fcnji orunda, \u00fc\u00e7\u00fcnji \u00fderde durmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7\u00fcrdik","meaning":"<div><p>1. I\u015fmegi\u0148 we b\u00fckd\u00fcrmegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 ylgawyny\u0148, \u00e7apuwyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7\u00fcrdiklemek","meaning":"<div><p>1. Ozal i\u015filen \u00fd\u00fcpi we \u015f. m. \u00fc\u00e7 gatlap i\u015fmek.<\/p><ul><li>Er\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcrdikl\u00e4p b\u00fckd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u00e7\u00fcrdigine gitmek, \u00e7apmak (d\u00fc\u00fde hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7\u00fda\u015far","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00dc\u00e7 \u00fda\u015fan, \u00fc\u00e7 \u00fda\u015fy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki (d\u00fc\u00fde at, sygyr we \u015f. m. mallar hakda).<\/p><ul><li>\u00dc\u00e7\u00fda\u015far \u00f6k\u00fcz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00e7\u00fdyldyz","meaning":"<div><p>\u00dclkeri\u0148 yzyndan dog\u00fdan \u00fc\u00e7 sany setir \u00fdyldyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Eli\u0148 a\u00fda s\u00fc\u0148ki.<\/p><ul><li>Durdyny\u0148 \u00fc\u00fdleri gurplandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdn","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> ses.<\/p><ul><li>\u00ddigit bardyr sana ge\u00e7mez, samrar otyr, \u00fc\u00fdni \u00f6\u00e7mez. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gykylyk, galmagal, wagyrdy, zenzele.<\/p><ul><li>Gij\u00e4ni\u0148 gara\u0148kylygynda \u00fda\u0148lan\u00fdan oba itlerini\u0148 sesi hem gorkun\u00e7 bir \u00fc\u00fdn bolup e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdrd\u00fcrmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fc\u00fdr\u00fczmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdrmek","meaning":"<div><p>1. Haw-haw etmek, hawwuldyly ses etmek, hawlamak (it hakda).<\/p><ul><li>Bally molla bo\u00fdny zynjyrly \u00f6z\u00fcne \u00fc\u00fdr\u00fcp duran ak iti g\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Itimiz \u00fczn\u00fcksiz \u00fc\u00fdr\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>It \u00fc\u00fdrer, kerwen ge\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biderek \u00fdere birine sesli azgyrylmak, s\u00f6gmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdr\u00fczmek","meaning":"<div><p>Iti \u00f6j\u00fckdirip jabjyndyrmak, \u00fc\u00fdrd\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdr\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00fc\u00fdrmek, bir n\u00e4\u00e7e bolup \u00fc\u00fdrmek.<\/p><ul><li>Kerwen ge\u00e7er, emma \u00fc\u00fdr\u00fc\u015fer itler, G\u00fcne zelel bermez gara bulutlar. <span>(Mollamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtgedilmek","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe salynmak, \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fe sezewar edilmek, owalkydan ba\u015fga hala ge\u00e7irilmek, \u00f6zgerdilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Birinji \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fderine ba\u015fga biri \u00fda bir zat go\u00fdulmak, \u00e7al\u015fyrylmak, t\u00e4zelenmek.<\/p><ul><li>Direktory\u0148 \u00fc\u00fdtgedilmegi baradaky gelen karary\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykarylma\u00fdanyny ge\u0148irgenme so\u0148 bolsa, dillenm\u00e4n durup bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtgemek","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe girmek, \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fe sezewar bolmak, owalkydan ba\u015fga hala ge\u00e7mek, \u00f6zgermek.<\/p><ul><li>Artyk Babaly, d\u00f6w\u00fcr \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip, men sa\u0148a a\u00fdtdym ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Za\u00fdalanyp ba\u015flamak, harap bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bozulmak, erbetle\u015fmek (howa hakda).<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcn\u00fc\u0148 ertesi howa birden \u00fc\u00fdtgedi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Kellesi a\u00fdlanmak, \u00fdeldirgemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtgetmek","meaning":"<div><p>1. Ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmak, \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fe sezewar etmek, owalkydan ba\u015fga hala ge\u00e7irmek, \u00f6zgertmek.<\/p><ul><li>Ol kararyny\u0148 so\u0148uny \u00fc\u00fdtgetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fderine ba\u015fga birini \u00fda-da bir zady go\u00fdmak, \u00e7al\u015fyrmak, t\u00e4zelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtgewsiz","meaning":"<div><p>1. Bir dur\u015funa dur\u00fdan, hi\u00e7 wagt \u00fc\u00fdtgeme\u00fd\u00e4n, durnukly.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7yn \u00fd\u00fcrekden berlen, durnukly, wepaly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtge\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Ba\u015fga g\u00f6rn\u00fc\u015fe saly\u015fdyrmak, \u00fc\u00fdtge\u00fd\u015fe sezewar etdirdirmek, owalkydan ba\u015fga hala ge\u00e7iri\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 i\u00e7ini agartjak bolup, ussalar \u00e4hli go\u015flary e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00fc\u00fdtge\u015fdiripdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtge\u015fik","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148k\u00fclere me\u0148ze\u015f d\u00e4l, be\u00fdlekilerden tapawutly, ba\u015fga hili.<\/p><ul><li>A\u00fdu, ynha Annagulam gel\u00fd\u00e4r, bolup gel\u015f-\u00e4 \u00fc\u00fdtge\u015fik, g\u00f6r, n\u00e4m\u00e4 begenip, \u00fdylgyryp gel\u00fd\u00e4rk\u00e4?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n t\u00e4sin, a\u00fdratyn, ge\u0148.<\/p><ul><li>Myraly ol gyzda \u00fc\u00fdtge\u015fik bir syr baryny a\u0148lap, Soltans\u00f6\u00fdne g\u00f6z \u00fcml\u00e4pdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ol \u015fu s\u00f6zleri a\u00fdd\u00fdarka, bir hili \u00fc\u00fdtge\u015fik hereket etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtge\u015fiklik","meaning":"<div><p>T\u00e4zelik, \u00f6zgeri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fdtge\u015fmek","meaning":"<div><p>G\u00f6rn\u00fc\u015fi birneme \u00fc\u00fdtgemek, \u00f6zgermek.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4de hemme zat \u00fc\u00fdtge\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015fendirmek","meaning":"<div><p>Birinde birneme gorky d\u00f6retmek, sustuny basmak, \u00e4ti\u00fda\u00e7 etdirmek, gorkuzmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany be\u00fdle \u00fc\u00fd\u015fendirmesene!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015fenmek","meaning":"<div><p>Birneme gorky d\u00f6retmek, birinden \u00e7ekinmek, birinden \u00e4ti\u00fda\u00e7 etmek, sustu\u0148 basylmak, utanmak.<\/p><ul><li>Myrat serdar ge\u0148 gal\u00fdan \u00fdaly hem t\u00f6werekden \u00fc\u00fd\u015fen\u00fd\u00e4n \u00fdaly ja\u00fda gir\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bir \u00fda\u015f \u00fdigit pe\u00fdda boldy t\u00f6t\u00e4nden, Bizi\u0148 \u00fda\u015f gyzymyz \u00fc\u00fd\u015fendi ondan. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><li>Oglanlary\u0148 hemmesi ondan \u00fc\u00fd\u015fen\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplanmak, bir \u00fdere \u00fdygnanmak, bir \u00fdere jemlenmek, \u00e7ogdamlanmak, toparlanmak.<\/p><ul><li>I\u015fe gyzyp, barha \u00f6\u0148e s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4rdi, \u00d6\u0148 hatardan pagta dag dek \u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7ar\u015fagy dolduryp atdygy\u00e7a, bugda\u00fd d\u00e4neleri \u00fcwmek bolup \u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00fc\u00fd\u015fmekden ybarat bolan, topbak-topbak bolup duran.<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fderlerinde \u00fc\u00fd\u015fmek-\u00fc\u00fd\u015fmek otlar barha k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015fmele\u0148","meaning":"<div><p>\u00ddygyn\u00e7ak, m\u00e4reke.<\/p><ul><li>G\u00fcn gijikdik\u00e7e bu \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148 has hem gyzgala\u0148ly bolup, bir gezelen\u00e7 me\u00fddanyna \u00f6wr\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Halyny\u0148 t\u00f6wereginde hohollar uly \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148 bolup sazanakla\u015fyp durdular. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015f\u00fcriligi","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan, toplanyp go\u00fdlan, \u00e7ogdamlangy, toparlanan.<\/p><ul><li>Ertirden b\u00e4ri bir syhly myn\u00e7gala\u00fdan \u00fd\u00fcregine azajyk-da bolsa dyn\u00e7 bermek ni\u00fdeti bilen ussa \u00fc\u00fd\u015f\u00fcriligi turbany\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplanyp go\u00fdulmak, \u00fc\u00fd\u015fmek edilmek, \u00e7ogdamlanmak, t\u00fcmmeklenmek, toparlanmak.<\/p><ul><li>Men \u00fdola \u00e7ykyp, \u00e7agany\u0148 bokurdagyna \u00e7enli \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan gumy elim bilen d\u00f6rm\u00e4ge ba\u015fladym. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcrilip go\u00fdlan turbalary\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturan \u00c7ary\u00fdew \u00fderinden galdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplap go\u00fdmak, jeml\u00e4p go\u00fdmak, \u00fdygnamak, \u00e7ogdamlamak, toparlamak.<\/p><ul><li>Ale\u00fdik, gel N\u00e4zik eje! -- di\u00fdip, ojagyndaky k\u00f6m\u00fcrleri \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrm\u00e4ge durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ejesi hem \u00e7\u00e4\u00fdnekleri demle\u015fdirip orta \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrdi-de, eline ullakan ak k\u00e4s\u00e4ni alyp, gol\u00e7adan gowurdakly \u00fdag \u00e7ykardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere \u00fdygnadyp go\u00fddurmak, topladyp go\u00fddurmak, \u00e7ogdamlatmak, jemletmek, toparlatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplany\u015fmak, bir \u00fdere \u00fdygnany\u015fmak, \u00fc\u00fd\u015fmek, jemleni\u015fmek, toparlany\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar \u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u015fip, pagta bar\u00fdan wagtlary \u00fda-da pagtadan gel\u00fd\u00e4n wagtlary g\u00fcrr\u00fc\u0148 ed\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u0148mek","meaning":"<div><p>\u00dc\u00fd\u015f\u00fcriligi duran zady\u0148 i\u00e7ini k\u00f6wmek, o\u00fdmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdeleri\u0148 birn\u00e4\u00e7eleri k\u00fcd\u00e4ni\u0148 i\u00e7ini \u00fc\u0148\u00fcp kellelerini sokup, nebsew\u00fcrlik bilen \u00fdandak gemir\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u0148\u00fcz","meaning":"<div><p>Akaba bolup, k\u00f6ne sudury, \u00fderi, yzy gala der\u00fda ugry. \u00dc\u0148\u00fcz \u00fdaly-K\u00f6p s\u00fc\u00fdt bermek, s\u00fc\u00fdtl\u00fclik (sygyr hakynda).<\/p><ul><li>Olary\u0148 \u00fc\u0148\u00fcz \u00fdaly sygry bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015fek","meaning":"<div><p>Sowuga d\u00f6z\u00fcmsiz, sowuga \u00e7ydamsyz, tiz \u00fc\u015fe\u00fd\u00e4n, \u00fc\u015fegen.<\/p><ul><li>\u00dc\u015fek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015feklik","meaning":"<div><p>Sowuga d\u00f6z\u00fcmsizlik, sowuga \u00e7ydamsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015femek","meaning":"<div><p>Sowuk \u00f6r\u00e4n t\u00e4sir etmek, sowuk i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Gir, Altyn jan, \u00fc\u015f\u00e4nsi\u0148, \u00fdylyn! -- di\u00fdip, i\u015fikde n\u00e4hili bolup duranyny bilm\u00e4n duran Altyny\u0148 elinden tutup, \u00e7ekip tamyna saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gara\u0148kydan \u00fc\u015f\u00e4p gelen Muhammedowy\u0148 bir bada g\u00f6zi gama\u015fdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015ferili\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir zada ge\u0148irgenip seredi\u015fmek, bary \u00fc\u015ferilmek.<\/p><ul><li>\u015eagyrdyny\u0148 pe\u00fdda bolan tarapyna \u00fc\u015ferili\u015fdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdeler, e\u015fekler o\u0148a \u00fc\u015ferili\u015fip, n\u00e4letle\u00fdji nazar bilen sered\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015ferilmek","meaning":"<div><p>Bir zada ge\u0148irg\u00e4p seretmek.<\/p><ul><li>Ol sanyjan i\u0148\u0148esini elinden a\u00fdyrman, ha\u00fdran galyjylyk bilen \u00fc\u015ferildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hossaryna du\u015fan \u00fdaly \u00fc\u015ferlip, gujaklady, ol A\u00fdlary\u0148 bo\u00fdnundan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>N\u00e4zikjemal \u00fc\u015ferildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015fetmek","meaning":"<div><p>\u00dc\u015femegine seb\u00e4p bolmak, sowuk i\u00fddirmek.<\/p><ul><li>Siz \u00e7agany \u00fc\u015fed\u00e4\u00fdm\u00e4\u0148! -- di\u00fddi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015f\u00fck","meaning":"<div><p>\u00dcns, dykgat, esewanlyk.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ony synap g\u00f6rmegi, azdan-k\u00f6pden \u00fc\u015f\u00fcgi bar bolsa du\u00fddurmagy g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutup, Nurjan o\u0148a biraz kakdyryp a\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ol gelin o\u0148a gyjyt berdi: -Gepe kimler d\u00fc\u015fme\u00fd\u00e4, \u00fc\u015f\u00fcgi\u0148 bolsa \u00fcme d\u00fc\u015f! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015f\u00fctme","meaning":"<div><p>1. Syrkawlyk, gorky zerarly ini\u0148 gag\u015fama.<\/p><ul><li>Gorky-howpdan \u00fd\u00fcrek bary \u00fdaryldy, kalybyna \u00fc\u015f\u00fctme, gorky garyldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Syrkawda \u00fc\u015f\u00fctme ba\u015flan\u00fdar, hatda tomus g\u00fcnleri hem ol hi\u00e7 gyzyp bilme\u00fd\u00e4r. <span>(A. Aky\u00fdew, Gyzzyrma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015fmegi\u0148 \u00c7\u00e4releri)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ysytma, gyzzyrma.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fc\u015f\u00fctmek","meaning":"<div><p>Syrkawlyk, n\u00e4saglyk, gorky zerarly ini\u0148 gag\u015famak.<\/p><ul><li>Burunlak hykylap-\u00e7okulap da\u015f \u00e7ykyp, \u00fc\u015f\u00fcd\u00fd\u00e4n \u00fdaly, hababa\u00fdlap ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ilki bada \u00fc\u015f\u00fcd\u00fd\u00e4rdim, indi gyzzyr\u00fdaryn. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Iki sany s\u00f6zlemi\u0148 \u00fda-da de\u0148de\u015f agzalary\u0148 arasynda gelip, \u015folary\u0148 \u00fcsti bilen a\u0148ladyl\u00fdan d\u00fc\u015f\u00fcnjeleri\u0148 ha\u00fdsy-da bolsa birini\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmalydygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>\u00dda demrinden, \u00fda k\u00f6mr\u00fcnden. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda-da","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span><span>Seret<\/span> \u00fda2.<\/p><ul><li>Olary\u0148 sogrulan \u00fderini\u0148 topragyny\u0148 \u015forly-\u015forsuzdygyny, bu \u00fderde \u00fder astyndaky suwlary\u0148 \u00fdakyn \u00fda-da da\u015fdygyny a\u00fdgyt etm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Dyn\u00e7 aly\u015f g\u00fcni \u00fda kino giderin, \u00fda-da teatra!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda-ha","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda2.<\/p><ul><li>\u00dda-ha sen git, \u00fdogsa-da gitjege \u00fdol ber! \u015eu g\u00fcn \u00fda-ha \u00fdel turar, \u00fda-da \u00fdagy\u015f \u00fdagar!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaba","meaning":"<div><p>Ge\u00fdim-gejim we \u015f. m. zatlary asyp go\u00fdmak \u00fc\u00e7in bir \u00fdere berkidilen ha\u00e7 \u00fdaly aga\u00e7.<\/p><ul><li>\u00ddabada gurumlap giden iki sany telpek asylgy durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meret \u00e7\u00e4kmenini agajy\u0148 \u00fdabasyna epl\u00e4p go\u00fdup, \u00e7\u00f6w\u00fcrmesini hem \u00fdaba\u0148 ba\u015fyndan ildirdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabagan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bede edil\u00fd\u00e4n tikenli ha\u015fal ot, \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00ddabagan, do\u0148uzgata\u0148yr, d\u00e4neger\u00e7ek, ady\u00fdaman, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 \u00fdaly biderek har-ha\u015fal otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabak","meaning":"<div><p>\u00ddandak, bede desselerini g\u00f6termek we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan birn\u00e4\u00e7e di\u015fli, uzyn saplyoba hojalyk guraly.<\/p><ul><li>Ag\u015famara men sara\u00fdy\u0148\u00fdanynda g\u00fc\u00fdmenip \u00fd\u00f6rk\u00e4m, \u00e7algylary, dyrmyklary, \u00fdabaklary tertibe saly\u015fdyrdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabalamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddaba bilen almak, \u00fdaba bilen toplamak (ot, \u00f6s\u00fcmlik we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddaba bilen agdarmak, \u00fdaba bilen atmak, sowurmak (harman hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdabalyk","meaning":"<div><p>\u00ddaba etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly bolan.<\/p><ul><li>\u00ddabalyk aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaban","meaning":"<div><p>Me\u00fddan, \u00e7\u00f6l.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdabantowuk","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> s\u00fclg\u00fcn.<\/p><ul><li>Yla\u00fdta-da \u00fdaban towuklary, tow\u015fanlary g\u00f6rende, Saryjany\u0148 ke\u00fdpi k\u00f6k bol\u00fdardy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabany","meaning":"<div><p>1. Wag\u015fy.<\/p><\/div><div><p>2. Me\u00fddanda bit\u00fd\u00e4n, \u00f6s\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Garaz n\u00e4tjek, k\u00f6p g\u00fcrledip, Baryp \u00fdatan \u00fdabany.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabanyla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddabany bolup gitmek, \u00fdabany hala \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 erkin we m\u00e4hirli g\u00fcrr\u00fc\u0148i meni\u0148 \u00fdabanyla\u015fan utanja\u0148lygymy k\u00f6\u015fe\u015fdirdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabanylyk","meaning":"<div><p>\u00ddabany haldalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaby","meaning":"<div><p>I\u015f maly h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan \u00fdeke to\u00fdnakly iri \u00f6\u00fd ha\u00fdwany, gyl\u00fdal.<\/p><ul><li>Pa\u00fdtun\u00e7y meni g\u00f6r\u00fcp, dessine \u00fdabysyny\u0148 ba\u015fyny ba\u015fga tarapa \u00f6wr\u00fcp, ony gam\u00e7ylamaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garry meni\u0148 kakamy tana\u00fdardy, onu\u0148 bilen \u00f6\u0148r\u00e4k \u00fdaby \u00e7al\u015fypdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddabyny\u0148 \u00fdatagyna baryp, ahyryny\u0148 \u00fcst\u00fcnden i\u015firmesini aldy-da, \u00fdaba saldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdabygorly","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Pes, gow\u015fak, \u00fdaramaz.<\/p><ul><li>Ol \u00f6zba\u015fdak i\u015fl\u00e4p bilme\u00fd\u00e4rdi, seb\u00e4bi onu\u0148 slesarlygy juda \u00fdabygorlydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdab\u015fynmak","meaning":"<div><p>Yzyndan galman \u00fc\u00fdrmek, topulyp \u00fc\u00fdrmek (it hakda).<\/p><ul><li>Ta\u00fdwany-da azat etjek, \u015fol iti\u0148 \u00fdab\u015fynyp \u00fc\u00fd\u00fcrmesinden \u00f6m\u00fcrlik dynarys. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddab\u015fynyp \u00fc\u00fdr\u00fd\u00e4n itimizi, ha\u00fdsy-da bolsa olary\u0148 biri g\u00fcmp\u00fcldedip atdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdab\u015fyrmak","meaning":"<div><p>1. Bi\u00e7ilen ge\u00fdimi\u0148 b\u00f6leklerini birle\u015fdirip dikmek, gyrasyny i\u00e7ine epip tikmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegimi\u0148 \u00fdanyny \u00fdaby\u015fyrdym.<\/li><li>Tah\u00fdamy\u0148 depesini \u00fdab\u015fyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady ikinji zat bilen birikdirmek.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 ganatlaryny \u00fdab\u015fyrdylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddelm\u00e4p \u00fdapy\u015fdyrmak, \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelmemek.<\/p><ul><li>A\u00fdjemaly\u0148 suraty we terjime haly \u00fdazylan plakatlar \u00fdab\u015fyrlyp go\u00fdlupdyr. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdab\u015fyrtmak","meaning":"<div><p>1. Bi\u00e7ilen ge\u00fdimi\u0148 b\u00f6leklerini birikdirtmek, birle\u015fdirip tikdirmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady ikinji bir zat bilen birikdirmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddelmetmek, \u00fdapy\u015fdyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdab\u015fyrylmak","meaning":"<div><p>1. Bi\u00e7ilen ge\u00fdimi\u0148 b\u00f6leklerini birle\u015fdirilip tikilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zat ikinji zat bilen birikdirilmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddelmenip \u00fdapy\u015fdyrylmak, \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelmenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdadamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddadaw halda bolmak, \u00fdadawlyk du\u00fdmak, k\u00f6p i\u015fl\u00e4p g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7mak, armak.<\/p><ul><li>Men hem suwu\u0148 i\u00e7inde gezip \u00fdadadym. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekileri \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>I\u015f\u00e7iler ardylar, \u00fdadadylar, ajykdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen uzak gije ukudan galdy\u0148, \u00fdadady\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bizar bolmak, halys bolmak, irmek.<\/p><ul><li>Ol a\u00fddany\u0148 hem bolman durjak d\u00e4l, men \u015fu dullukdan halys \u00fdadadym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadamazak","meaning":"<div><p>\u00ddadawlygy bilme\u00fd\u00e4n, i\u015fe \u00e7ydamlylyk bilen dary\u015fagan, armazak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdadamazak elleri da\u00fdaw synasyna \u00fdara\u015fyklydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddadaw hala salmak, k\u00f6p i\u015fledip, argyn \u00fdagda\u00fda salmak, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7yrmak, ardyrmak.<\/p><ul><li>Dowarlary artykma\u00e7 kowalamak, olary ynjalykdan ga\u00e7yrmak \u00fda-da \u00e7akdana\u015fa \u00fdadatmak asla bolmaz. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bizar etmek, halys etmek, irizmek.<\/p><ul><li>Ejesini\u0148 soraglary Myrady bir \u00fdandan \u00fdadatsa, ikinji \u00fdandan, onu\u0148 agyr o\u00fduny \u00fdene g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa- Myrat)<\/span><\/li><li>Ony \u015fe\u00fdle durmu\u015f, \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fd \u00fdadadyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Yssy j\u00f6wza bilen gamly s\u00e4hra ony halys \u00fdadadypdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadaw","meaning":"<div><p>K\u00f6p i\u015flemek, hereket etmek zerarly g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwaty ga\u00e7an, argyn, \u00fdorgun.<\/p><ul><li>Artyk \u00fdadaw bolany \u00fc\u00e7in, adamsyz \u00e7ola tamda derrew uka gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddadaw g\u00f6rn\u00fc\u015fli Myrat sesini \u00e7ykarmady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadawlyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p i\u015flemek, hereketde bolmak zerarly g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwaty\u0148 ga\u00e7maklyk, \u00fdadaw halda bolmaklyk, argynlyk, \u00fdorgunlyk.<\/p><ul><li>K\u00e4 \u00f6\u0148\u00fcrdikle\u00fd\u00e4n, k\u00e4 gorgunyna gel\u00fd\u00e4n aty\u0148 \u00fdadawlygy sa\u00fdgaryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdigitlerde \u00fdadawlyk hem uky-da \u00fdok d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u0148\u0148imiz \u00fde\u0148l\u00e4p \u00fdadawlykdan zat galmady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadawsyz","meaning":"<div><p>1. Irm\u00e4n-arman, \u00fdadaman, argynsyz, \u00e7ydamly.<\/p><\/div><div><p>2. Yzyny \u00fczm\u00e4n, dyngysyz, birsyhly, yzygiderli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdadawsyzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddadawlygy bilmezlik, argynsyzlyk, \u00e7ydamlylyk.<\/p><\/div><div><p>2. Yzyny \u00fczmezlik, yzygiderlilik, dyngysyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdada\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddadap ugramak, kem-kemden \u00fdadap ba\u015flamak, g\u00fc\u00fd\u00e7den ga\u00e7yp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bizar bolup ba\u015flamak, irip ugramak, halys bolu\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdadro","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 merkezi b\u00f6legi, \u00f6zeni.<\/p><ul><li>Wodorod atomyny\u0148 polo\u017eitel zar\u00fdadlanan \u00fdadrosy proton adyny aldy. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>Atom \u00fdadrosy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir kollektiwi\u0148 esasy b\u00f6legi, topary.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Sport termini<\/span> Zy\u0148mak bo\u00fdun\u00e7a sport ma\u015fklaryny \u00fderine \u00fdetirmeklik \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n \u00e7o\u00fdun \u015far.<\/p><ul><li>Men o\u0148a sporty\u0148 \u00fdadro zy\u0148mak \u00fdaly g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen-de t\u00fcrgenle\u015fmekligi\u0148 gerekdigini d\u00fc\u015f\u00fcndirdim. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Biologi\u00fda<\/span> Ha\u00fdwan, \u00f6s\u00fcmlik organizmlerini\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcgini\u0148 esasy d\u00fcz\u00fcm b\u00f6legi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdadyg\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadyg\u00e4rlik 1,2.<\/p><ul><li>Men \u015fol ba\u00fdram \u00fc\u00e7in \u00f6m\u00fcrlik \u00fdadyg\u00e4r bolsun! -- di\u00fdip, bir gowy haly dokamak i\u015fine giri\u015fjek bol\u00fdaryn. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bilegimde \u00fdalpylda\u00fdan bilezik, S\u00f6\u00fdg\u00fclimden galypdy me\u0148 \u00fdadyg\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00ddusup beg, bu-da menden sa\u0148a \u00fdadyg\u00e4r! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadyg\u00e4rlik","meaning":"<div><p>1. \u00ddatdan \u00e7ykarmazlyk, unutmazlyk maksady bilen birine berlen zat, bir zatdan galan ny\u015fan.<\/p><ul><li>Enesi \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015feginde \u00fdatyrka, gyzy Ogulgerege: -- Gyzym, \u00f6\u00fd\u00fcm size galsyn, menden \u00fdadyg\u00e4rlik bolsun! -- di\u00fdip wes\u00fdet edipdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wepa Kelj\u00e4ni\u0148 \u00f6z\u00fcnden umydyny \u00fcz\u00fcp, di\u0148e ondan tapan ny\u015fanlaryny \u00fdadyg\u00e4rlik \u00fc\u00e7in g\u00f6terip, \u00f6z b\u00f6l\u00fcmlerine baka \u00e7alt \u00e4diml\u00e4p gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hormatlamak maksady bilen birini\u0148 \u00fda bir zady\u0148 hatyrasyna bina edilen, \u00fdasalan skulptura \u00fda-da arhitektura desgasy.<\/p><ul><li>Bu \u00fderi\u0148 ses-\u00fc\u00fdns\u00fcz me\u00fddan\u00e7alaryny\u0148 birisinde be\u00fdik Timur\u00fdazewe salnan \u00fdadyg\u00e4rlik dur\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ge\u00e7mi\u015f medeni\u00fdeti\u0148 h\u00e4zirki wagta \u00e7enli saklanyp galan predmetleri.<\/p><ul><li>Bu obada hem gadym zamany\u0148 her bir d\u00f6w\u00fcrlerinden galan \u00fdadyg\u00e4rlik ny\u015fanlaryny g\u00f6rmek bol\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Arheologik \u00fdadyg\u00e4rlikler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadyrgamak","meaning":"<div><p>N\u00e4tany\u015f \u00fdere, \u00fdat adamlary\u0148 arasynda d\u00fc\u015fende utanmak, \u00e7ekinje\u0148lik etmek, \u00fdygra bolmak, ga\u00e7a durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdadyrganmak","meaning":"<div><p>\u00d6z-\u00f6z\u00fcnden \u00fdadyrgamak, \u00e7ekinen bolmak, utanan bolmak.<\/p><ul><li>Bizi ilki g\u00f6ren dani\u00fdaly gyz \u00fdadyrgan\u00fdan \u00fdaly dymyp durdy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdadyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddagmaga ba\u015flatmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6p mukdarda bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere yzyny \u00fczm\u00e4n getirmek, bir \u00fdere yzyny \u00fczm\u00e4n iberip durmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir \u00fderden ikinji bir \u00fdere yzly- yzyna zy\u0148mak, yzly- yzyna atmak.<\/p><ul><li>Pulemi\u00fdot \u00e7abga \u00fdaly ok \u00fdagdyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdag","meaning":"<div><p>1. Ha\u00fdwanlary\u0148, \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 maddasyndan ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdan i\u00fdmit \u00f6n\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u00ddene-de onu\u0148 sesi \u00fdag i\u00e7eni\u0148ki \u00fdaly arassa \u00e7yk\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fajyk j\u00fc\u00fdjelere \u00fdarma, \u00fdumurtga, balyk \u00fdagy, gatyk we g\u00f6k \u00fdorunja beril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fckmenistanyy\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00fcnji \u00fdagy.<\/li><li>Gury s\u00f6zden palaw bolmaz, \u00fdag bilen t\u00fcw\u00fcsi bolmasa. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gelip \u00e7yky\u015fy bo\u00fdun\u00e7a minerallardan bolan \u00fdagjymak madda.<\/p><ul><li>Ol howlukman ma\u015fyny\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki brezenti a\u00fdryp, \u00fdag gu\u00fdmaga durdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagdan","meaning":"<div><p>\u00ddag gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in gap, \u00fdag salyn\u00fdan gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagda\u00fd","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148, bir zady\u0148 bolu\u015f derejesi, ke\u00fdp, hal-ahwal.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fony\u0148 \u00fdagda\u00fdy has kynla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Syrkawy\u0148 \u00fdagda\u00fdy g\u00fcn-g\u00fcnden \u00fdag\u015fyla\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jemgy\u00fdet\u00e7ilik sy\u00fdasy gatna\u015fyklary\u0148 jemi, jemgy\u00fdet\u00e7ilik durmu\u015fy\u0148 gidi\u015fi.<\/p><ul><li>Halkara \u00fdagda\u00fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pursat, ma\u00fd, momont, wagt.<\/p><ul><li>Na\u00e7alnik ony \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00fdagda\u00fdlarda pe\u00fddalan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>\u00dcm\u00fc\u015f-tomu\u015fdaky harasat du\u015fmany\u0148 h\u00fcj\u00fcmi \u00fc\u00e7in amatly \u00fdagda\u00fddygyny \u00e7oluk da a\u0148la\u00fdardy, tejribeli itler-de. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. M\u00fcmkin\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylygy basyp, \u00fdagda\u00fd d\u00f6red\u00fd\u00e4r, S\u00f6we\u015fje\u0148 tab\u015fyryk beril\u00fd\u00e4n wagty. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u015eert.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 uludan dem almagy o\u0148a amatly \u00fdagda\u00fd d\u00f6retdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik aw\u00e7y t\u00e4ze \u00fdagda\u00fda tiz \u00f6wreni\u015fdi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagda\u00fdla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddagda\u00fda g\u00f6r\u00e4 hereket etmek, \u00fdagda\u00fda garabrak i\u015f g\u00f6rmek, i\u015f etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagda\u00fdly","meaning":"<div><p>1. \u00ddagda\u00fda g\u00f6r\u00e4, \u00fdagda\u00fda la\u00fdyk.<\/p><ul><li>Puly \u00fdagda\u00fdly sowmak gerek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. On\u00e7akly k\u00f6p d\u00e4l, azrak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 azyk meselesi \u00fdagda\u00fdly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Tokar bilen N\u00f6keri\u0148 ussa\u00e7ylyk esbaplary \u00f6r\u00e4n \u00fdagda\u00fdlydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagda\u00fdsyz","meaning":"<div><p>M\u00fcmkin\u00e7iligi bolmadyk, \u00fdagda\u00fdy bolmadyk, gurpsuz.<\/p><ul><li>\u00ddagda\u00fdsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagjarmak","meaning":"<div><p>\u00ddaglylyk zerarly \u00fdalpyldap durmak, \u00fdagy \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykyp durmak.<\/p><ul><li>Hany\u0148 \u00fdagly naharyndan \u00fdagjaran murtlaryny towla\u015fdyrarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 derl\u00e4n \u00fd\u00fczi \u00fdagjaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ol da\u015fyna \u00fdagjymak bir kagyz oralan iki sany dokument \u00e7ykardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglamak","meaning":"<div><p>\u00ddag\u00e7almak, \u00fdag\u00e7alyp arassalamak.<\/p><ul><li>Hojamyrat sizi\u0148 \u00e4digi\u0148izi \u00fdagladymy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ana, ge\u00fdim\u00e7iler tikin ma\u015fynlaryny s\u00fcp\u00fcr\u00fd\u00e4rler we \u00fdagla\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglanmak","meaning":"<div><p>\u00ddag\u00e7alynmak, \u00fdag\u00e7alnyp arassalanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglatmak","meaning":"<div><p>\u00ddag \u00e7aldyrmak, \u00fdag \u00e7aldyryp arassalatmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e4digini \u00fdaglatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglaw","meaning":"<div><p>Py\u00e7agy\u0148 sap tarapyna berkidil\u00fd\u00e4n \u00fdasy demir \u00fda-da b\u00fcr\u00fcn\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddag \u00e7aly\u015fmaga k\u00f6mekle\u015fmek, \u00fdag\u00e7aly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagly","meaning":"<div><p>1. \u00ddag\u00e7alnan, \u00fdaga bi\u015firilen, \u00fdag go\u015fulan (nahar, i\u00fdmit hakda).<\/p><ul><li>S\u00fc\u00fdji s\u00f6z, \u00fdaglyp alaw meni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmi \u00fdykdy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek \u015fekilli \u00fd\u00fcrek s\u00e4hel zat \u00fc\u00e7in j\u00fc\u00fdje \u00fdaly u\u00e7up durman, ajyny-s\u00fc\u00fdjini de\u0148 kabul ed\u00fd\u00e4n \u00fdaglyga\u00fdy\u015f bolmalydyr. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Semiz.<\/p><ul><li>\u015e\u00fck\u00fcr hem turup: -- Salawmale\u00fdkim, Gulam bag\u015fy! Di\u00fddi-de, onu\u0148 mylkyldap duran \u00fdagly barmaklaryny gysdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglyja","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Odun we mal i\u00fdmi h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan ki\u00e7ijik galy\u0148 \u00fdaprakly \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaglyk","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 kell\u00e4 da\u0148mak \u00fda-da ba\u015fa atmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan d\u00f6rt bur\u00e7 mata.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan uzyn se\u00e7ekli \u00fd\u00fc\u0148 \u00fdaglygyny \u00fcst\u00fcne \u00fdelbege\u00fd atyp, go\u015fa \u00fdassyga tirsegini berip, e\u00fdwandaky gi\u0148 haly\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne \u00fdaglygyny ba\u015fyna, \u00c7ykdy gahrymanym tamy\u0148 da\u015fyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagmak","meaning":"<div><p>1. Asmandan sepelenip d\u00f6k\u00fclmek (\u00fdagy\u015f, gar hakda).<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdag\u00fdan \u00fdagy\u015f howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni arassalapdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew. Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Ertir ir bilen gar \u00fdagmaga ba\u015flady. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Yzly-yzyna bolmak, yzy \u00fcz\u00fclm\u00e4n gelmek.<\/p><ul><li>Bu hili soraglar mugallymany\u0148 \u00fcst\u00fcne da\u015f-t\u00f6werekden \u00fdagmaga ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Yzly-yzyna zy\u0148ylmak, yzly-yzyna atylmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdry tozan, owunjak kesek b\u00fct\u00fcn t\u00f6werege doly \u00fdaly \u00fdagdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><li>Du\u015fmany\u0148 \u00e7abga \u00fdaly \u00fdag\u00fdan oku\u0148 astynda bular jylgaly geri\u015flere arala\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagme\u015fik","meaning":"<div><p>\u00ddag salmak \u00fc\u00e7in ge\u00e7i derisinden e\u00fdlenip edil\u00fd\u00e4n gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagmyr","meaning":"<div><p>Ygal, \u00fdagy\u015f.<\/p><ul><li>Me\u00fddany\u0148 g\u00f6k oty \u00fdeter dyzy\u0148a, G\u00fcnde \u00fdagmyr \u00fdagar yzly-yzyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>S\u00fc\u0148klerinden torba asa\u00fdmaly tulnar e\u0148egini \u00fder bererli bolanda, \u00fdaz \u00e7ykyp, \u00fdagmyr \u00fdagyp, \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fczi g\u00f6k \u00f6ws\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Sen berk durup \u00fdagmyrda hem elde dost, Abra\u00fdy\u0148y saklap gel\u00fd\u00e4n elde dost. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagmyrly","meaning":"<div><p>Ygally, \u00fdagy\u015fly.<\/p><ul><li>\u00ddagmyrly \u00fdyl.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagny","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcnden \u00f6\u0148 gel\u00fd\u00e4n s\u00f6zlemi \u00fda s\u00f6zi anyklamaga \u00fda-da \u00f6\u0148 a\u00fddylanlary d\u00fc\u015fn\u00fckli etmek, a\u00fddy\u0148landyrmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan bagla\u00fdjy.<\/p><ul><li>Annagula s\u00f6lpi at \u015fundan galypdy, \u00fdagny ol e\u015figini, balagyny\u0148 u\u00e7guryny, \u00e7arygyny\u0148 bagyny o\u0148arman s\u00fc\u00fdr\u00e4p, hopul-sopul gezerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagodun","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Dagda bit\u00fd\u00e4n gyrymsy aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagrak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdary1.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagty","meaning":"<div><p>1. G\u00f6z\u00fc\u0148 kabul ed\u00fd\u00e4n we da\u015f-t\u00f6weregi gabap al\u00fdan \u00e4lemi g\u00f6rmeklige m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n energi\u00fdasy, y\u015fyk.<\/p><ul><li>Ogult\u00e4\u00e7 bir g\u00fcn ag\u015fam sagat onlarda, tamynda oturgy\u00e7da oturyp, \u00e7yrany\u0148 \u00fdagtysynda kitap oka\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p \u015f\u00f6hle d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, \u015f\u00f6hleli.<\/p><ul><li>\u00ddagty otag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtyg\u00f6zin","meaning":"<div><p>Gara\u0148ky gatla\u015fmanka, gara\u0148ky d\u00fc\u015fm\u00e4nk\u00e4, G\u00fcn \u00fda\u015fmank\u00e4, g\u00fcndizden, irg\u00f6z\u00fcn.<\/p><ul><li>Men \u00fdagtyg\u00f6z\u00fcin gelmek\u00e7idim, \u00fd\u00f6ne meni\u0148 i\u015fim ba\u015fdan agdyk boldy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdagtyg\u00f6zin olary\u0148 n\u00e4\u00e7edigini sa\u00fdgarypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtylandyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddagty etmek, y\u015fyk bermek, \u00fdagtyltmak, y\u015fyklandyrmak.<\/p><ul><li>Garrylary\u0148 da\u0148 atmagyna howlugy\u015flaryny bilen \u00fdaly-g\u00fcn \u00e7ykyp, d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdagtylanypdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Syryldy asmany\u0148 gara dumany, \u00ddagtylandy gi\u0148 jahany\u0148 her \u00fdany. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtylanmak","meaning":"<div><p>1. A\u00e7ylyp ba\u015flamak, durlanmak.<\/p><ul><li>Howa \u00fdagtylyp ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u0148atmak.<\/p><ul><li>\u00ddalan\u00e7y \u00fdagtylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00e7ylmak.<\/p><ul><li>Garry \u015fe\u00fdle di\u00fd\u00fd\u00e4n wagty onu\u0148 \u00fdygyrt-\u00fdygyrt bolup giden \u00fd\u00fczi janlanypdyr, hatda onu\u0148 nury \u00f6\u00e7en g\u00f6zleri hem \u00fdagtylyp \u00fdaldyrapdyr. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtyltgy\u00e7","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> \u00ddagtylyk \u015f\u00f6hlesini \u015f\u00f6hle energi\u00fdasyny\u00fda\u00fdrad\u00fdan asman jisimi.<\/p><ul><li>M\u00fcs\u00fcrde asman \u00fdagtyltgy\u00e7lary hakynda ylmy\u0148 ba\u015flangy\u00e7lary \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>G\u00fcn hem-de asman \u00fdagtyltgy\u00e7laryny\u0148 hemmesi onu\u0148 da\u015fynda a\u00fdlan\u00fdar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtyltmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdagtylandyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddygnak a\u00e7yk howada ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi, pelteli \u00e7yra prezidium stoluny zordan \u00fdagtyld\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddokary galan A\u00fd asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdagtyltdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagtylyk","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00f6hle energi\u00fdasy, \u015f\u00f6hle, y\u015fyk.<\/p><ul><li>O\u0148a d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 gi\u0148liginden, \u00fdagtylygyndan, owadanlygyndan ha\u00fdyr bolman, elmydam gara\u0148ky bolup, \u00fd\u00fcregi gys\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew. Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u015e\u00e4hda\u00e7yklyk, ruhubelentlik, dogumlylyk.<\/p><ul><li>Adamlary\u0148 tozan si\u0148en \u00fd\u00fczlerinde bir hili \u00fdagtylyk g\u00f6zlerinde bir hili ruhubelentlik o\u00fdna\u00fdan \u00fdaly boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> azatlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagy","meaning":"<div><p>1. Du\u015fman, \u00fdow.<\/p><ul><li>\u00ddagy ga\u00fdtsa, batyr k\u00f6peler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ganym, zalym.<\/p><ul><li>\u00ddigrenji \u00fdalybilen \u00fdara\u015fyk s\u00f6z\u00fcni agzamagy\u0148 \u00f6zi hem utan\u00e7! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly\u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagylyk","meaning":"<div><p>1. Du\u015fman\u00e7ylykly aragatna\u015fyk, du\u015fman\u00e7ylyk, ganymlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148i g\u00f6r\u00fcbilmez\u00e7ilik, biri-biri\u0148i \u00fdigrenmeklik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdagyn","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f, gar we. \u015f. m. g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdere ga\u00e7\u00fdan atmosfera \u00e7ygy, ygal.<\/p><ul><li>Kolhoz baglaryny\u0148 o\u0148at nahaly, \u00ddagyn \u00fdag\u00fdar a\u00fdny gerek mahaly. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdagjak \u00fdagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden bol\u00fdan \u00f6z\u00fcne tany\u015f alamatlaryny g\u00f6renden so\u0148 \u00f6z \u00f6z\u00fcne-gy\u015f ahyry! -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagynlyk","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f, gar, k\u00f6p \u00fdag\u00fdan, ygal k\u00f6p bolan, ygallyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 Hasanaly hana \u00fdesir d\u00fc\u015fenimizden iki \u00fdyl ozal \u00fdazymyz \u00fdagynlyk-ygallyk boldy, me\u00fddan sonar ot do\u00fdumlyk boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagyr","meaning":"<div><p>Howut, ga\u0148\u0148a, e\u00fder we \u015f. m. degmegi netijesinde d\u00fc\u00fde, at, e\u015fek \u00fdaly i\u015f malyny\u0148 arkasynda emele gel\u00fd\u00e4n \u00fdara.<\/p><ul><li>Dogrudan hem \u00fd\u00fck\u00e7i arwanalary\u0148 \u00fd\u00fck \u00e7ekmekden \u00fda\u0148a \u00f6rk\u00fcjini\u0148 gapdallary \u00fdagyr bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagyrni\u00e7lik","meaning":"<div><p>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00fdagyrnysyna tutul\u00fdan mata.<\/p><ul><li>Indi goranmaly, t\u00e4 \u00fdagyrni\u00e7ligi\u0148 daga\u00fdan\u00e7a, t\u00e4 i\u0148 so\u0148ky demi\u0148e \u00e7enli \u015fu se\u0148\u0148eri\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden bolmaly, du\u015fmanlara \u00fdesir bolmaly d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagyrny","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> \u00dde\u0148seden o\u0148urgany\u0148 \u00fdanjyk bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderine \u00e7enli bolan aralyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 baldyrlary owlak me\u015figi \u00fdaly, \u00fdagyrnysy \u00fdapy \u00fdaly, her egninde bir adam oturan \u00fdaly, \u00fde\u0148sesi bolsa gurt sokusy \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Oturgyjy\u0148 \u00fdagyrna s\u00f6\u00fdget ber\u00fd\u00e4n \u00fderi arkan \u00fdazylyp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 arka tarapy.<\/p><ul><li>Bahary\u0148 egnind\u00e4ki g\u00f6w\u015f\u00fclden keteni k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdagyrnysyna der \u00e7ykypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagy\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdagylyk.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u00e7ylykda atasyny\u0148 malyny alaman s\u00fcr\u00fcp, biraz gurpdan d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Di\u0148e bu garry ag\u015famlaryna \u00f6z agtyklaryna we olary\u0148 de\u0148-du\u015flaryna ertekiler a\u00fddyp bererdi hem k\u00f6ne ge\u00e7en \u00fdagy\u00e7ylyk d\u00f6wr\u00fc\u0148 gyzykly g\u00fcrr\u00fc\u0148lerinden s\u00f6zl\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagy\u015f","meaning":"<div><p>Owunjak suw damjajyklary g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdag\u00fdan atmosfera \u00fdagyny, damjalap \u00fda-da \u00e7is\u0148\u00e4p \u00fdag\u00fdan \u00fdagyn, \u00fdagmyr.<\/p><ul><li>\u00c7is\u0148\u00e4p duran \u00fdag\u015fy\u0148 arasyndan bolsa da\u0148 atyp, howany\u0148 \u00fdagtylyp bar\u00fdandygy bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fdy gara\u0148ky dumany\u0148 g\u00f6ws\u00fcni b\u00f6l\u00fcp bar\u00fdan samol\u00fdot ep -- esli wagt \u00fderine gelip \u00fdetdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdagy\u015fly","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f \u00fdagyp duran, \u00fdagy\u015f \u00fdagan.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015fly howa.<\/li><li>\u00ddagy\u015fly \u00fdyl.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fy","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wne \u00fdakymly, o\u0148at, gowy.<\/p><ul><li>\u00ab\u00ddag\u015fy ni\u00fdet \u00fdarym d\u00f6wlet\u00bb di\u00fdli\u015fi \u00fdaly, meni\u0148 ni\u00fdetim \u00f6r\u00e4n gowudy. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddag\u015fy s\u00f6z \u00fdylany hinden \u00e7ykarar\u00bb naklyna g\u00f6r\u00e4, Mawyny s\u00fc\u00fdj\u00fclik bilen ezm\u00e4ge, gerek bolan \u00fderinde onu\u0148 \u00f6z\u00fcni dillendirm\u00e4ge \u00e7aly\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy \u00fdigit il a\u00fdybyny a\u00e7maz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddeterlik derejede mazaly, d\u00fc\u00fdple\u00fdin.<\/p><\/div><div><p>3. \u00abBol\u00fdar, ho\u015f\u00bb di\u00fden manyny a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00ddag\u015fy, ol bir akmak ekeni, Kelhana n\u00e4me bolupdyr?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fy, bu hakda \u00fd\u00f6rite geple\u015feris! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fydan-\u00fdamandan","meaning":"<div><p>Hi\u00e7 hili, h\u00e4hili-de bolsa, ne \u00fdag\u015fy, ne-de \u00fdaman.<\/p><ul><li>Aman h\u00e4zir oturyp, onu\u0148 a\u00fddanlaryna \u00fdag\u015fydan-\u00fdamandan jogap berme\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Arina gyzyna \u00fdag\u015fydan-\u00fdamandan hi\u00e7 zat jogap bermedi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fylamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdag\u015fylandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fylandyrmak","meaning":"<div><p>Hilini o\u0148atlandyrmak, o\u0148at etmek, gowulanndyrmak, \u00fdag\u015fylamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fylanmak","meaning":"<div><p>1. Hil ta\u00fddan gowulanmak, o\u0148at bolmak, o\u0148atlanmak, \u00fdag\u015fyla\u015fmak.<\/p><ul><li>Bu \u00f6\u00fd bizi\u0148 g\u00fcn-g\u00fczeranymyzy\u0148 \u00fdag\u015fylanyp gitmegine tarap a\u00e7ylan i\u0148 birinji gapy bolsun! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>So\u0148abaka aty\u015fygy\u0148 netijesini\u0148 \u00fdag\u015fylanyp barmagy Durdyny\u0148 ruhuny has \u00fdokary g\u00f6ter\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sagatlanmak, guratlanmak, da\u00fdanmak, \u00fdag\u015fyla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fylatmak","meaning":"<div><p>Hil ta\u00fddan, o\u0148atlatmak, o\u0148at etdirmek, gowulatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fyla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdag\u015fylanmak.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmet g\u00fcni n\u00e4\u00e7e k\u00f6p gazansa\u0148, \u015fon\u00e7a-da durmu\u015fy\u0148 \u00fdag\u015fyla\u015f\u00fdar -- di\u00fdip k\u00e4\u00fdedi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eserlert)<\/span><\/li><li>Barha \u00fdag\u015fyla\u015f\u00fdar da\u00fdhany\u0148 haly, To\u00fd-toma\u015fa, \u015fatlyk, g\u00f6rse\u0148 her \u00fderi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdag\u015fylyk","meaning":"<div><p>1. Ak \u00fd\u00fcreklilik bilen edil\u00fd\u00e4n \u00fdardam, rehimlilik we jomartlyk bilen edil\u00fd\u00e4n gatna\u015fyk, o\u0148at i\u015f.<\/p><ul><li>\u00dderi, bu \u00fdag\u015fylygyn a\u015fagyndan men n\u00e4dip \u00e7ykaryn?! <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdna ej\u00e4ni\u0148 Hojawa eden \u00fdag\u015fylygy asla t\u00fckener \u00fdaly d\u00e4ldir. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fylyk \u00fderde \u00fdatmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fylyga \u00fdag\u015fylyk-\u00e4r ki\u015fini\u0148 i\u015fidir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. O\u0148at hililik, gowy gylyklylyk, asyllylyk, gowulyk.<\/p><ul><li>T\u00e4zeg\u00fcl gelenden so\u0148, k\u00f6p adamlary\u0148 b\u00fct\u00fcnle\u00fdin \u00fdag\u015fylyk tarapyna \u00f6wr\u00fclendikleri hakynda-da pikir etdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdahna","meaning":"<div><p>Ga\u00fdnadylan etden sowadylyp ta\u00fd\u00fdarlanylan nahary\u0148 ady.<\/p><ul><li>\u015e\u00fcle, s\u00fczme, palaw, \u00fdahna-her g\u00fcn dokuz d\u00fcrli tagamy h\u00e4zir etdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdahta","meaning":"<div><p>1. \u00ddelkenli ga\u00fdyk.<\/p><ul><li>\u00c7apy\u015fyk \u00fdahtasy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ki\u00e7ijik g\u00e4mi.<\/p><ul><li>Motorly \u00fdahta.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdahtsmen","meaning":"<div><p>\u00ddahta s\u00fcr\u00fd\u00e4n sportsmen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaka","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdimi\u0148 bo\u00fdun t\u00f6weregind\u00e4ki \u00e7\u00e4k a\u00e7ylyp edilen we \u015fo\u0148a berkidilen b\u00f6legi, \u00fderi.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 ilikleri \u00fdazdyrylyp, \u00fdakasy \u00fdatyrylypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Geli\u0148 bo\u015f oturma\u0148, ili\u0148 ak ga\u00fdmaly tah\u00fdasyny go\u00fda\u00fdardy, k\u00fcrte \u00fdakasyna \u00fda-da \u00e7yrpa ke\u015fde \u00e7ekerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>G\u00f6zlerinden ak\u00fdan \u00fda\u015f bolsa M\u00e4hrini\u0148 \u00fdakasyna d\u00f6k\u00fcldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan Eslerler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 kenary, gyrasy, gyra, kenar.<\/p><ul><li>Demir \u00fdolu\u0148 \u00fdakasyndaky ha\u00fdaty\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde bukulyp, telegrafa gola\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00e4heri\u0148 \u015fol wagty \u00fdaby\u0148 \u00fdakasyna \u00e7ykan bir \u00fdigit d\u00f6rt t\u00f6weregine yhlasly sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tarap, t\u00f6werek, \u00fdan.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 \u00fdakalara-da gara beri\u0148 ahyry!<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>Seret<\/span> etek 2,3.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakal","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcen d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n tegmil, menek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 azy di\u015fli uly agzy, tegelek \u00fdakal \u00fd\u00fczi g\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakalamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fdakasyny syryp gitmek, gyrasy bilen gitmek, gapdaly bilen gitmek.<\/p><ul><li>\u00ddusup atyny satyp, bazar me\u00fddanyndan \u00e7ykanso\u0148, \u015f\u00e4heri kesip ge\u00e7\u00fd\u00e4n gaty jary \u00fdakalap, ga\u00fdralygyna gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar indi e\u00fd\u00fd\u00e4m diwary \u00fdakalap, de\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4p bar\u00fdardylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fdakasyndan tutmak, \u00fdakasyndan \u00fdapy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 \u00fdakasyndan almak, uru\u015fmak.<\/p><ul><li>Garly, n\u00e4me, ar\u00e7yn bilen \u00fdakala\u015fyp gemri\u015fdi\u0148mi?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol-da \u00e7altlyk bilen \u00fderinden galyp, gelip meni\u0148 bilen \u00fdakala\u015fdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakalyk","meaning":"<div><p>\u00ddaka etmek \u00fc\u00e7in \u00fdararly mata we \u015f. m. zat. \u00fdakalyk bagana.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakar-\u00fdakmaz","meaning":"<div><p>1. Organizme \u00fdarama\u00fdan i\u00fdmit.<\/p><ul><li>Ol \u00fdakar-\u00fdakmaz i\u00fdip syrkawlapdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> bolar-bolmaz.<\/p><ul><li>\u00ddakar-\u00fdakmaz \u00fdere barma!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6wne \u00fdaramsyz, \u00fdakymsyz, \u00fdoku\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddakar-\u00fdakmaz s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaka\u015fykly","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gel\u015fikli, \u00fdara\u015fykly.<\/p><ul><li>\u00ddaka\u015fykly ge\u00fdim.<\/li><li>I\u015fe \u00fdaka\u015fykly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaka\u015fyklylyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gel\u015fiklilik, \u00fdara\u015fyklylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaka\u015fyksyz","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gel\u015fiksiz, \u00fdara\u015fyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaka\u015fyksyzlyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Gel\u015fikli d\u00e4llik, \u00fdara\u015fygy bolmazlyk, gel\u015fiksizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakdyrmak","meaning":"<div><p>Suw berdirmek, suw i\u00e7irtmek, suwdan gandyrtmak.<\/p><ul><li>Mallary suwa \u00fdakdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakmak","meaning":"<div><p>Suw bermek, suw i\u00e7irmek, suwdan gandyrmak.<\/p><ul><li>Ol sygyrlary suwa \u00fdakyp boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakop","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> labyr.<\/p><ul><li>Kabestanlar g\u00e4milerde \u00fdakoplary g\u00f6termek \u00fc\u00e7in \u00fdygy-\u00fdygy ulanyl\u00fdarlar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Tehnika<\/span> Ma\u015fynlarda a\u00fdlan\u00fdan ok, wal.<\/p><\/div><div><p>3. Sagat mehanizmini\u0148 hereketini sazla\u00fdan detal.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakut","meaning":"<div><p>G\u00f6k \u00fda-da \u00fda\u015fyl re\u0148kli gymmat baha da\u015f.<\/p><ul><li>Suwa ga\u00e7an \u00fdakut, \u00fdyldyz \u015f\u00f6hleler Ajap hereketde, \u00fdok ola\u0148 so\u0148y. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>Parasat hem akyl alamaty bolan \u015fol fakel \u00fdakut bilen bezelenligi \u00fc\u00e7in \u00fdanyp duran ot \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakylmak","meaning":"<div><p>Suw berilmek, suw i\u00e7irilmek, suwdan gandyrylmak.<\/p><ul><li>Mallar suwa \u00fdakyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakym","meaning":"<div><p>Lezzet, maza, h\u00e4zir.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakymly","meaning":"<div><p>1. G\u00f6wne ho\u015f \u00fdak\u00fdan, mazaly, lezzetli, h\u00f6zirli.<\/p><ul><li>Ertiri\u0148 \u00fdakymly \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femalyna b\u00fctin jandar \u015fatlanyp seslen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myla\u00fdym, o\u0148at, mylakatly, sypa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakymlylyk","meaning":"<div><p>1. Lezzetlilik, mazalylyk.<\/p><ul><li>S\u00fdu\u017eeti\u0148 haklylygy, \u00e7ekilen suratlary\u0148 g\u00f6zelligi we t\u00e4zeligi, teswir edili\u015fini\u0148 gyzyklylygy \u015fygry\u0148 gulaga \u00fdakymlylygy ol poemany \u015fol wagtky edebi\u00fdatdan sa\u00fdla\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Myla\u00fdymlylyk, o\u0148atlyk, sypa\u00fdylyk, mylakatlylyk.<\/p><ul><li>Mundan be\u00fdl\u00e4k alyp galmagyn! -- di\u00fdip, mugallym \u00fdakymlylyk bilen gepledi. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakymsyramak","meaning":"<div><p>\u00ddakymly bolan bolmak, myla\u00fdymsyramak.<\/p><ul><li>Ol gyzyny\u0148 \u00fdakymsyramasyndan, n\u00e4zlenmesinden bir o\u00fdun salmak isle\u00fd\u00e4nini a\u0148dy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakymsyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddakymly bolmadyk, lezzetsiz, mazasyz, h\u00f6z\u00fcrsiz.<\/p><\/div><div><p>2. Erbet, \u00fdaman, \u00fdaramaz.<\/p><ul><li>Emma weli, G\u00fcn\u00fc\u0148 gyzgyny heniz da\u0148dany\u0148 \u00fdakymsyz a\u00fdazyny me\u00fddandan kowup \u00e7ykarmandy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 gulagyna \u00fdakymsyz g\u00fcrr\u00fc\u0148ler \u00fdeter durardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Garagol, o\u0148suksyz, bezzat, \u00fdoknasyz (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>Ol \u00fdakymsyz oglanlar bilen gez\u00fd\u00e4r, s\u00fct\u00fcni s\u00fc\u00fdn\u00fcp \u00f6\u00fdlerine gel\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Emma \u00fdakymsyz oglanlardan u\u015fajyk gowurdy g\u00f6terildi, so\u0148 gykylyk artdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakymsyzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddakymly d\u00e4llik, \u00fdaramly, myla\u00fdym d\u00e4llik, lezzetsizlik, mazaly d\u00e4llik, h\u00e4zirsizlik.<\/p><\/div><div><p>2. Erbetlik, \u00fdamanlyk, \u00fdaramazlyk.<\/p><ul><li>Akma\u00fdany\u0148 g\u00f6zlerini agdaryp seredi\u015finden-de bir \u00fdakymsyzlyk g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Garagollyk, o\u0148\u015fuksyzlyk, \u00fdoknasyzlyk.<\/p><ul><li>Gowy oka\u0148! \u00ddakymsyzlyk etm\u00e4\u0148! <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Ak Altyn)<\/span><\/li><li>Ol b\u00e4\u015f minut ge\u00e7enden so\u0148 m\u00fczzermesini b\u00fctinle\u00fd ta\u015flady-da, \u00fdakymsyzlyk etm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakyn","meaning":"<div><p>1. Uzak bolmadyk, da\u015f bolmadyk, gola\u00fd.<\/p><ul><li>Az wagtdan so\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni galdyryp, \u00fdakyn go\u0148\u015fulary D\u00fcrnabatlary\u0148 howlusyna seretdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gola\u00fd aragatna\u015fykda bolan, ysna\u015fykly, \u00fd\u00fcrekde\u015f.<\/p><ul><li>Myralyny\u0148 atasy onu\u0148 \u00fdakyn hyzmatk\u00e4rlerinden biri ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z \u00fdakyn adamlaryny\u0148 \u00fdanynda begenjini gizlem\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Baglany\u015fygy bolan, baglany\u015fykly.<\/p><ul><li>Tirke\u015f atlar iki sany biri-birine \u00fdakyn manyly atlardan hem d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00c7emeli, m\u00f6\u00e7ber gola\u00fd.<\/p><\/div><div><p>5. Dost-\u00fdar, garynda\u015f.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni keseki g\u00f6zlerden d\u00e4l, hatda \u00f6z \u00fdakynlaryndan-da gizlem\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakynda","meaning":"<div><p>1. \u00ddakyn aralykda, gola\u00fdda.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dda\u0148y-\u00fdakynda, az wagt mundan ozal, \u00fda\u0148yrak.<\/p><ul><li>Meni\u0148 bu oba \u00fdakynda g\u00f6\u00e7\u00fcp gelenimi \u00f6z\u00fc\u0148 bil\u00fd\u00e4\u0148 ahyryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>\u00ddakynda \u00e7ar\u015fa\u0148\u0148yly galamda\u015flarymy\u0148 birine gabat gelenimde sizi\u0148 ra\u00fdony\u0148yzy halyndan habar aldym. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddakyn geljekde, \u00fdakyn g\u00fcnlerde, tiz wagtda, tizlikde.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakynlamak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fdakynyna barmak, birine \u00fda bir zada \u00fdakyn gelmek, gola\u00fdlamak.<\/p><ul><li>Ol artele \u00fdakynlanyndan tah\u00fdasyny ma\u0148la\u00fdyna ge\u00fdip, hekgild\u00e4n bolup \u00fd\u00f6rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suwlary\u0148 \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdakynlamakgy bilen \u00fderi\u0148 topragy \u015forlan\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdakynlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddakynlap ba\u015flamak, gola\u00fdlap ba\u015flamak, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol mahal oglanjyk elind\u00e4ki p\u00f6kgini \u00f6zlerine \u00fdakynla\u015fyp bar\u00fdan M\u00e4hr\u00e4 zy\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Jar\u00e7y atly a\u00fdlan\u00fdan bolara \u00e7emeli, onu\u0148 sesi barha \u00fdakynla\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Da\u0148atary\u0148 \u00e7agyrylmaly g\u00fcni \u00fdakynla\u015fdy. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakyn aragatna\u015fykda bolup ba\u015flamak, dostla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdakynlyk","meaning":"<div><p>1. Da\u015f d\u00e4llik, \u00fdakyn aralykda bolmaklyk, gola\u00fdlyk.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdazy\u0148 \u00fdakynlygyny a\u0148lad\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma kolhoz\u00e7ylar \u00f6zlerini\u0148 \u015f\u00e4here \u00fdakynlyklaryny kilometr \u00f6l\u00e7egi bilen hasaplama\u00fdarlar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakyn hossarlyk, garynda\u015flyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaky\u015fmak","meaning":"<div><p>Suwarmaga k\u00f6mekle\u015fmek, suwary\u015fmak.<\/p><ul><li>Sen muny baky\u015fypmydy\u0148, \u00fdaky\u015fypmydy\u0148?! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal","meaning":"<div><p>K\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148 bo\u00fdnuny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00f6s\u00fd\u00e4n se\u00e7elenip duran \u00f6sg\u00fcn gyl.<\/p><ul><li>Jonnuk batyr tulpary\u0148 ma\u0148la\u00fdyny, \u00fdalyny sypalapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Ol aty\u0148 \u00fdallaryny d\u00fczedi\u015fdiren boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdala","meaning":"<div><p>Mal bakyl\u00fdan otluk s\u00e4hra, \u00f6ri me\u00fddany, \u00fda\u00fdlag.<\/p><ul><li>\u00c7opan-\u00e7olukdyr di\u00fdeni\u0148 di\u00fdse, ol \u00fderde go\u00fdun s\u00fcr\u00fcsi gezer \u00fdaly \u00fda\u00fdla-da \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Kenarynda durmu\u015f jo\u015f alyp ga\u00fdnar, Otluk \u00fda\u00fdlala\u0148da mallarymyz \u00fda\u00fdnar. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalaa\u0148a\u00e7lyk","meaning":"<div><p>1. Egni ge\u00fdimsizlik, e\u015fiksizlik, a\u00fdakgapsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garyplyk, zatsyzlyk.<\/p><ul><li>A\u00e7lygam g\u00f6rendiris, \u00fdala\u0148a\u00e7lygam g\u00f6rendiris, emma azdan-k\u00f6pden nem dammadyk asmana du\u015f gelen d\u00e4ldiris. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 oglanlygym \u00fdetimligi\u0148 gara g\u00fcni, a\u00e7lygy\u0148, \u00fdala\u0148a\u00e7lygy\u0148, ba\u00fdy\u0148 we ba\u00fd a\u00fdalyny\u0148 azmly sesini\u0148 we olary\u0148 ta\u00fdagyny\u0148, gargy\u015fyny\u0148 a\u015fagynda ge\u00e7ipdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gapsyzlyk, gynsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdaly.<\/p><ul><li>Biz \u00fdalak \u00fdok, \u00fdylda-\u00fdylda \u015fu gara \u00f6\u00fdden \u00e7ykjak bolup \u00e7ykyp bilm\u00e4n gel\u00fd\u00e4ris. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00e4kize kalby\u0148 bar g\u00f6\u00fd\u00e4 g\u00fcl \u00fdalak. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalak\u00e7a","meaning":"<div><p>K\u00e4kilik h\u00f6w\u00fcrtgesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalama","meaning":"<div><p>Tekiz, takyr.<\/p><ul><li>Onu\u0148 s\u00fc\u00fdr depesi bolsa, hylaksyz \u00fdalama \u00fdapa me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalamak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden dili\u0148i \u00fd\u00f6retmek, bir zady dili\u0148 bilen syrmak.<\/p><ul><li>\u015eojagaz gyz dury \u015faha nabady bir \u00fdanyndan \u00fdalap, Halnazara bakan \u015fatlyk bilen \u00f6kje g\u00f6terdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Akba\u00fd onu\u0148 gi\u0148 ma\u0148la\u00fdyny m\u00e4hir bilen \u00fdalap durdy. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><li>Bal tutan barmagyny \u00fdalar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>I\u00fdip do\u00fdmadyk, \u00fdalap do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7alaja degip ge\u00e7mek, sypap ge\u00e7mek, t\u00e4sir etmek.<\/p><ul><li>\u00c7igrek howa a\u00e7yk \u00fd\u00fczleri sowuk dili bilen \u00fdalap, endamlary biraz tikenekletjek \u00fdaly du\u00fdulsa-da, \u015findi \u00e7ydamaz \u00fdaly a\u00fdaz \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcndogardan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i \u00fdalap, g\u00f6zleri\u0148i gama\u015fdyr\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki go\u015fa\u0148 oky onu\u0148 b\u00f6wr\u00fcni, Di\u0148e \u00fdalap ge\u00e7di, berip howruny. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalan","meaning":"<div><p>\u00c7yn d\u00e4l, aldawy bar bolan, galp, n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>\u00c4hli hakykaty hem-de \u00e4hli \u00fdalany bilmek gerekdir. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>S\u00f6z\u00fc\u0148de bolmasyn \u00fdalan, Hakykat\u00e7y bolgun, inim! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddalan wada beren eken-ow, men bolsa o\u0148a ynandym! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddalan s\u00f6zlese\u0148-tutularsy\u0148, d\u00fcz s\u00f6zlese\u0148-gutularsy\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalan-\u00fda\u015fryk","meaning":"<div><p>Hakykata dogry gelme\u00fd\u00e4n, delilli-delilsiz, bolar-bolmaz, n\u00e4dogry.<\/p><ul><li>Galy\u0148 haramy \u00fdalan-\u00fda\u015fryk maglumat bilen sizi\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148ize melal getiripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Eger bu \u00fdalan-\u00fda\u015fryk s\u00f6zl\u00e4p dumly-du\u015fa \u00fdazyp \u00fd\u00f6ren bolsa, birine ynanmasalar, ahyry birine ynanarlar, munu\u0148 bir gezip \u00fd\u00f6ren n\u00e4kesdigini kim tana\u00fdar! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalan-\u00fda\u015fryn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdalan-\u00fda\u015fryk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalanmak","meaning":"<div><p>1. Suwuk zady (ga\u00fdmak, semeni we \u015f. m.).<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6z-\u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdalamak, \u00fdalap durmak (k\u00e4bir ha\u00fdwanlar hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalany\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Azda-k\u00f6pde bir zat i\u00fden bolmak, go\u015fuly\u015fyp i\u00fdmek.<\/p><ul><li>\u00ddalany\u015fan ajykmaz, s\u00f6\u00fdeni\u015fen \u00fdykylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri-biri\u0148i \u00fdalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalan\u00e7y","meaning":"<div><p>Gepl. d. \u015eu d\u00fcn\u00fd\u00e4, d\u00fcn\u00fd\u00e4.<\/p><ul><li>\u00ddalan\u00e7yda munu\u0148 kimin hem at bolar eken. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00ddalan s\u00f6zlemeklik, n\u00e4dogry s\u00f6zlemeklik, \u00fdalan\u00e7yny\u0148 gylyk h\u00e4si\u00fdeti, aldaw\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni dili bilen syrdyrmak (tabak, \u00e7em\u00e7e hakda).<\/p><ul><li>\u00c7anagy \u00fdalatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyltyzrak degirmek, s\u00e4hel\u00e7e sypyrtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalaw","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagty ber\u00fd\u00e4n gural, pro\u017eektor.<\/p><ul><li>Tutulan \u00fdalawlar dumly -- du\u015fa \u00fdagty sal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>A\u00fd, hi\u00e7 zat, hi\u00e7 zat, \u00fda\u0148y bol\u015fewikler oba \u00fdalaw tutdular, \u015fo\u0148a g\u00f6r\u00fcnmejek bolup, \u00f6\u00fde ylgap girdim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6\u00fd\u00e4 \u00fdyldyrym dek \u00e7awlar \u00fdalawyn, Du\u00fdgy ele alar akly\u0148 jylawyn. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalawratmak","meaning":"<div><p>Azajyk \u00fdala\u0148y oduny \u00fdalynladyp \u00fdakmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalazy","meaning":"<div><p>Tekiz, d\u00fcz, bo\u015f, a\u00e7yk (giden gi\u0148i\u015flik bo\u015f me\u00fddan hakda).<\/p><ul><li>Emma garry kolhoz\u00e7ylary\u0148 bagtyna bu \u00fdalazy \u00fderde \u00fc\u015f\u00e4p hem-de i\u00e7lerini gysdyryp durmak uzaga \u00e7ekmedi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6\u00fdi bilen bu brigadany\u0148 arasy on b\u00e4\u015f kilometrden-de a\u00e7ykdy, \u015fa\u0148lap \u00fdatan \u00fdalazy me\u00fddandy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdala\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdala\u0148a\u00e7.<\/p><ul><li>Emma py\u00fdadalar hem \u00fdala\u0148 gyly\u00e7 bilen atlylary\u0148 yzynda bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestlar we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdala\u0148a\u00e7","meaning":"<div><p>1. Egni ge\u00fdimsiz, ge\u00fdim ge\u00fdinmedik, e\u015fiksiz, julsuz, a\u00fdakgapsyz.<\/p><ul><li>\u00ab\u00ddala\u0148ajy ursa\u0148, possunly gorkar\u00bb di\u00fden \u00fdaly, gam\u00e7yny\u0148 \u015fyrpyldysyna \u00fda\u015f \u00fdigit tisginip gitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 a\u00fdagy \u00fdaby\u0148 \u00e7\u00e4ges\u00f6w \u00e7ygly ra\u00fdy\u015fyna barypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Iki sany g\u00f6z monjugy \u00fdaly \u00e7aga\u0148 bar, olary\u0148 a\u00fdagy \u00fdala\u0148a\u00e7, ba\u015flary a\u00e7yk. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddala\u0148a\u00e7 suwdan ga\u00fdtmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gapsyz, gynsyz.<\/p><ul><li>Gulluhany\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 sapan\u00e7asyny Artyk ga\u0148ryp alyp, \u00fde\u0148sesine d\u00fcw\u00fcndirmek\u00e7i bolanda, ony hem tutdular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddala\u0148a\u00e7 gyly\u00e7ly atlylar k\u00f6\u00e7\u00e4ni dolduryp durdular. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bileginden asylgy \u00fdala\u0148a\u00e7 py\u00e7agy \u015fol wagt bat alyp bulandy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. D\u00fc\u015fek \u00fdazylmadyk, d\u00fc\u015feksiz.<\/p><ul><li>\u00ddala\u0148a\u00e7 tagtany\u0148 \u00fcst\u00fcde oturan komissar ma\u0148la\u00fdyny iki elini\u0148 a\u00fdasyna alyp, \u00e7u\u0148nur o\u00fda \u00e7\u00fcmdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. P\u00fcrs\u00fcz, \u00fdapraksyz.<\/p><ul><li>Gi\u0148 k\u00f6\u00e7eleri\u0148 trotuarlaryna gi\u0148le\u00fdin \u00fdala\u0148a\u00e7 galanlary \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n sel\u00e7e\u0148 hem ejiz g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Sowuk \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi, \u00fdapraksyz \u00fdala\u0148a\u00e7 aga\u00e7lar \u015fowlap seslen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garyp, zatsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdala\u0148a\u00e7lanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddala\u0148a\u00e7 halda go\u00fdulmak, \u00fdala\u0148a\u00e7 edilmek.<\/p><ul><li>\u00ddala\u0148a\u00e7alanyp go\u00fdlan Melegu\u015f gi\u0148 \u00e4dimler bilen gazygyny\u0148 da\u015fynda a\u00fdlanyp \u00fd\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gabyndan \u00e7ykarylmak, gynyndan \u00e7ykarylmak.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7lar \u00fdala\u0148a\u00e7landy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. P\u00fcri a\u00fdrylmak, \u00fdapragy d\u00f6k\u00fclmek.<\/p><ul><li>Gy\u015fyna aga\u00e7lar \u00fdala\u0148a\u00e7lan\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdala\u0148a\u00e7latmak","meaning":"<div><p>1. Ge\u00fdim-e\u015figi \u00e7ykartmak, a\u00fdakgabyny a\u00fdyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. P\u00fcr\u00fcni d\u00fc\u015f\u00fcrtmek, \u00fdapragy\u0148y d\u00f6kd\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdala\u0148gat","meaning":"<div><p>Bir gat, \u00fdeke gat.<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki \u00fdala\u0148gat \u00fduka donuny\u0148 \u00fdakalaryny \u00e7eki\u015fdirip ga\u00fd\u015fardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Siz n\u00e4me \u00fc\u00e7in me\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmi d\u00f6k\u00fcp, \u00f6z\u00fcmem tussag etdi\u0148iz? -- di\u00fdip, \u00fdala\u0148gat k\u00f6\u00fdnek-jalbaryny \u015fa\u00fdat tutunan \u00fdaly, ellerini serip ge\u00fdimlerini g\u00f6rkezdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalbarmak","meaning":"<div><p>Bir zat hakda ha\u00fdy\u015f edip, birine \u00fd\u00fcz tutmak, birinden bir zady sorap, ha\u00fdy\u015f etmek.<\/p><ul><li>Olar \u015fe\u00fdle! -- di\u00fdip, ba\u015fga \u00fdalbarmaga we \u00fda\u0148ky bolu\u015flaryndan \u00f6t\u00fcn\u00e7 soramaga durdular. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Jan Annaguly, ma\u0148a-da \u00fdekeje \u00fdola atdyrsana! -- di\u00fdip \u00fdalbardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hatda bir g\u00fcn d\u00e4l, iki g\u00fcn d\u00e4l, \u00fc\u00e7-d\u00f6rt g\u00fcnl\u00e4p \u00fdaka tutup \u00fdalbaryp, \u00f6wran-\u00f6wran teklip etdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Merde \u00fdalbarsa\u0148-peseler, namarda \u00fdalbarsa\u0148-eseler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalbartmak","meaning":"<div><p>Ha\u00fdy\u015f bilen \u00fd\u00fcz tutdurmak, bir zady sorap, ha\u00fdy\u015f etmegini gazanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalbaryp-\u00fdakarmak","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n k\u00f6p ha\u00fdy\u015f etmek, gaty k\u00f6p \u00fdalbarmak.<\/p><ul><li>\u00ddalbaryp-\u00fdakaryp zordan b\u00e4\u015f \u00fd\u00fcz \u00fda\u015f\u00e7ige bo\u00fdun etdim -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalbary\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00fdalbarmak, birn\u00e4\u00e7e bolup ha\u00fdy\u015f etmek, ha\u00fdy\u015f edip \u00fd\u00fcz tutmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyrak","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Awgust a\u00fdynda tomus \u00f6\u00fdlen g\u00fc\u00fdz\u00fc\u0148 sepgidinde dog\u00fdan \u00fdalpyldawuk \u00fdyldyz.<\/p><ul><li>\u00ddaldyrak dogandan so\u0148 salkyn d\u00fc\u015f\u00fcp ugra\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyramak","meaning":"<div><p>1. \u00d6w\u015f\u00fcn atmak, lowurdap durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri \u00e7\u00fcmre ge\u00fden telpegini\u0148 t\u00fc\u00fd\u00fcni\u0148 arasynda \u00e7ala \u00fdaldyrap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Egninde zer pogon \u00fdaldyra\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015e\u00f6hle bermek, y\u015fyk salmak, \u015f\u00f6hlelenmek.<\/p><ul><li>Bir \u00fdandan \u00fdaldyrap da\u0148y\u0148 ma\u00fdagy, Bilbiller sa\u00fdra\u015f\u00fdar ho\u015f owaz bilen. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyratmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6w\u015f\u00fcn atdyrmak, lowurdatmak.<\/p><ul><li>Men muny Kakalyny\u0148 simkasyndan aldym! -- di\u00fdip, arassa akja di\u015flerini \u00fdaldyradyp g\u00fcldi. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015e\u00f6hle berdirmek, \u015f\u00f6hlelendirmek, y\u015fyklandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyrawuk","meaning":"<div><p>\u00ddaldyrap duran, \u00fdalkym salyp duran, \u00fdalpyldawuk.<\/p><ul><li>A\u00fdsyz mawy asmany\u0148 anbasy \u00e7apraz \u00fdaly \u00fdaldyrawuk \u00fdyldyzlary, olary h\u00fcwd\u00fcle\u00fd\u00e4n \u00fdaly balkylda\u015fdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6rejine kakly\u015fan \u00fdaldyrawuk \u00fdarag, gurallar-da onu\u0148 sustuny basmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyra\u015fmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup \u00fdaldyrap durmak, birn\u00e4\u00e7e bolup \u015f\u00f6hlelenmek, \u00fdalpylda\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddyldyzlar \u00fdaldyra\u015fyp, \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne girip bar\u00fdan kolhoz\u00e7ylara guwan\u00e7 bilen seredi\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6w\u015f\u00fcn aty\u015fmak, lowurda\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaldyrba\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddabany s\u00fcle.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalhor","meaning":"<div><p>\u00ddal \u00fdagysy, ili\u0148 hasabyna \u00fda\u015fa\u00fdan, mugthor.<\/p><ul><li>L\u00fct\u00e7ek bolsa ondan gal\u00fdan syrkyndyny \u00fdala\u00fdan \u00fdalhor. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddalhorlar i\u015fi s\u00f6\u00fdme\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalhorlyk","meaning":"<div><p>\u00ddalhor bolmaklyk, \u00fdal \u00fdagysy bolmaklyk, mugthorlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaljyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdal1.<\/p><ul><li>N\u00e4me bu \u00e7orbay \u00fdaljyga d\u00f6\u0148der\u00e4\u00fdipsi\u0148?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkamak","meaning":"<div><p>Beladan halas etmek, gara\u015fyk etmek; g\u00fcn\u00e4sini ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>\u00ddalkasa\u0148 \u00fdaz, gargasa\u0148 gy\u015f! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkanmak","meaning":"<div><p>Halas edilmek, gara\u015fyk edilmek, g\u00fcn\u00e4si ge\u00e7ilmek.<\/p><ul><li>Bir pire gol bersem, g\u00fcn\u00e4mi\u0148 \u00f6t\u00fclmegine, \u00fdalkanmagyma seb\u00e4pk\u00e4r bor! -- di\u00fdip, \u00fdalbarsam di\u00fd\u00fd\u00e4n. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkym","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcn at\u00fdan \u00fdagtylyk \u015f\u00f6hlesi, \u015f\u00f6hle.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00fdalkymyny dumly-du\u015funa sy\u00e7radyp dogan badyna, Aman pagta punktuna geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gabsasyz a\u00e7yk i\u015fikden dolan A\u00fd \u00fcst\u00fcmize \u00fdalkym sal\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn bolsa, biz \u015fun\u00e7a seretsek-de onu\u0148 \u00e7yrasyny\u0148 \u00fdalkymyny g\u00f6r\u00fcp bil\u00e4n uka batdyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkymly","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hle sa\u00e7\u00fdan, \u00fdalkym salyp duran.<\/p><ul><li>\u00ddaz g\u00fcnlerini\u0148 \u00fdalkymly g\u00fcne\u015fi \u015fu ja\u00fdy\u0148 ilerki penjiresinden \u00f6z\u00fcni\u0148 altyn nuruny \u015fu gyzy\u0148 \u00fcst\u00fcne sa\u00e7\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hir-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddalkymly \u00fdakan \u00e7yragy\u0148, G\u00fclzar boldy \u00e7\u00f6l\u00fc\u0148, dagy\u0148. <span>(Durdy Gyly\u00e7, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkymlylyk","meaning":"<div><p>\u00ddalkym salyp duranlyk, \u015f\u00f6hlelilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkymsyz","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hlesi bolmakdyk, \u00fdalkym sa\u00e7ma\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalkymsyzlyk","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hleis \u00fdokluk, \u00fdalkymy bolmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdallaklamak","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmit berilmegine tamakin bolup, gu\u00fdruk bulap \u00fdalmanmak (it hakda).<\/p><ul><li>Gyz gelip k\u00f6\u015fge girdi, it \u00fdallaklap durdy o\u0148a. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddaranja\u0148lyk etmek, g\u00fcl\u00fcm-\u00fdalym etmek.<\/p><ul><li>Hezret bolsa na\u00fdynjar bir g\u00f6rn\u00fc\u015fde Suhan agany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdallaklady. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015f gelipsi\u0148, sapa gelipsi\u0148, hany bir d\u00fc\u015f, ja\u00fda baraly! -- di\u00fdip, \u00fdallaklap \u00fdalynmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdallaklatmak","meaning":"<div><p>1. I\u00fdmite tamakin edip \u00fdalmandyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddaranja\u0148lyk etdirmek, g\u00fcl\u00fcm-\u00fdalym etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdallakla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fdallaklamak, k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fdalmany\u015fyp, d\u00fcrli hereket etmek (it hakda).<\/p><ul><li>Itler Durdy \u00e7opany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdallakla\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6pl\u00fck bolup \u00fdaranja\u0148lyk etmek, birn\u00e4\u00e7e bolup g\u00fcl\u00fcm-\u00fdalym etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdallamak","meaning":"<div><p>1. Ite \u00fdal bermek, i\u00fdmit berip naharlamak.<\/p><ul><li>He\u00fd itu-gu\u015fy hem \u00fdallar \u00fd\u00f6rerlermi? ! -- di\u00fdip, \u00ddermola\u00fd a\u00fdtdy. <span>(I. S. Turgen\u00fdew, Aw\u00e7yny\u0148 Hatlaryndant)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini \u00f6z garamagy\u0148da saklamak, ekl\u00e4p saklamak.<\/p><ul><li>Ol sizi bik\u00e4r \u00fdere sygyr-\u00fdallan \u00fdaly \u00fdallama\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Siz adam\u00e7ylygyny \u00fditiren, \u00fdyrtyjylyk \u00fc\u00e7in \u00fdallan\u00fdan bir topar a\u0148maz itler! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Paty\u015fa \u00f6z soldatlaryny \u00fdallamaly, egin-e\u015fik etmeli. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmamak","meaning":"<div><p>Berlen nahardan zat go\u00fdman i\u00fdmek, berlen zady\u0148 hemmesini i\u00fdmek, a\u00e7g\u00f6zl\u00fclik bilen i\u00fdmek.<\/p><ul><li>Di\u00fdip, gu\u00fdrugyny bulady tilki, Go\u00fdnu\u0148 gu\u00fdrugyny \u00fdalmady tilki. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalman","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u00d6\u0148 a\u00fdaklary gysga, art a\u00fdaklary hem-de gu\u00fdrugy uzyn sy\u00e7an, gemriji.<\/p><ul><li>Bize alakalar, \u00fdalmanlar du\u015f gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmandyrmak","meaning":"<div><p>H\u00f6d\u00fcr-keremsiz go\u00fdmak, hi\u00e7 zat berm\u00e4n ymsyndyrmak; i\u00fdmek-i\u00e7mek \u00fc\u00e7in g\u00fc\u00fd\u00e7li h\u00f6wes d\u00f6retmek, dodaklaryny tam\u015fyndyrmak, dili bilen agzyny\u0148 t\u00f6weregini \u00fdalatmak.<\/p><ul><li>Melegu\u015f dilini \u00fdalmandyryp. Halnazary\u0148 \u00fdanyna geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmanmak","meaning":"<div><p>H\u00f6d\u00fcr-keremsiz galmak, hi\u00e7 zat i\u00fdm\u00e4n ymsynmak, i\u00fdmek-i\u00e7mek \u00fc\u00e7in g\u00fc\u00fd\u00e7li h\u00f6wes d\u00f6remek, dodaklary tam\u015fanmak.<\/p><ul><li>Ol ady tutulan it, gu\u00fdrugyny bulap \u00fdalman\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Bokurdagy di\u015fli \u00fdaly \u00fdene \u00fdalmanyp otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmany\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fdalmanmak, k\u00f6p bolup \u00fdalmanyp durmak.<\/p><ul><li>K\u00f6pekler \u00fdalmany\u015fyp, Orazy\u0148 t\u00f6weregine \u00fc\u00fd\u015fd\u00fcler. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmawuz","meaning":"<div><p>N\u00e4me tapsa \u00fduwudyp bar\u00fdan, do\u00fdmaz-dolmaz, horan, do\u00fdmazlyk.<\/p><ul><li>Ol naharyny\u0148 baryny syn\u00e7gap, kentlew\u00fcgini\u0148 suwuny sorup, \u00e7a\u00fd i\u00e7en bolup otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalmawuzlyk","meaning":"<div><p>Do\u00fdmaz-dolmazlyk, do\u00fdmazlyk, horanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpak","meaning":"<div><p>1. \u00c7u\u0148 bolmadyk, sa\u00fd (\u00fdap, der\u00fda we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Suw burawy\u0148 t\u00f6weregini \u00fdalpajyk k\u00f6le d\u00f6nderipdir. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dogrudan-da, gola\u00fdda \u00fdalpak der\u00fda endigan akyp \u00fdatyrdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ukur bolmadyk, telper (gap-ga\u00e7 hakda).<\/p><ul><li>Ol \u015fol \u00fdalpak tabaklara nahar gu\u00fdup bizi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcmizde go\u00fddy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Nahar i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fdalpak tabaklary g\u00f6r\u00fcp ha\u00fdran galdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dd\u00fczle\u00fd.<\/p><ul><li>Mekgej\u00f6weni\u0148 tohumlaryny gaty \u00fdalpak ekmeli d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpaklanmak","meaning":"<div><p>\u00ddalpak bolmak, sa\u00fd bolmak.<\/p><ul><li>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan \u00fdalpaklanyp barma\u015fa garalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n jar, adamlary\u0148 g\u00f6z\u00fcnden ga\u00fdyp boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpakla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddalpak bolup galmak, barha \u00fdalpak bolmak, \u00fdalparmak.<\/p><ul><li>Aral k\u00f6l\u00fcni\u0148 g\u00fcnorta b\u00f6legi \u00fdalakla\u015fyp, gury \u00fdere \u00f6wr\u00fclipdir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpaklyk","meaning":"<div><p>1. \u00c7u\u0148 d\u00e4llik, pes suwlulyk, sa\u00fdlyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7ukur d\u00e4llik, telperlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalparmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdalpakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Gurman\u00e7a urup, k\u00e4l \u00fdalparypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpyldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaldyramak.<\/p><ul><li>Ol ta\u00fddan \u00fdere \u00fdalpylda\u00fdan \u00fdyldyrymlar d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eol pursatda sagat hem \u00fdedini urdy, elektrik \u00e7yralary \u00fdalpyldap \u00fdandy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpyldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaldyratmak.<\/p><ul><li>Tylla gupbasyny \u00fdalpyldadyp oturan a\u00fd \u00fd\u00fczli gyzlar k\u00f6pdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyn \u00e7yrasyny \u00fdalpyldadyp, uly \u00fdol bilen zymdyralyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpyldawuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaldyrawuk.<\/p><ul><li>Hojamyrat wolostno\u00fd \u00fdalpyldawuk gynly gylyjyny egninden sypyryp zy\u0148dy-da, gykylyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Da\u00fdhanlar bir adam \u00fdaly \u00fdalpyldawuk pillerini \u00fdokaryk galdyryp ga\u00fdtdylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpylda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaldyra\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddalpylda\u015fyp duran wilka, py\u00e7ak, \u00e7em\u00e7e berip, bizi\u0148 ha\u00fdal etm\u00e4n nahar i\u00fdmegimizi sorady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalpyldy","meaning":"<div><p>\u00d6w\u015f\u00fcn atyp duran \u015f\u00f6hle energi\u00fdasy, a\u00e7yk \u00fditi \u015f\u00f6hle ber\u00fd\u00e4n \u00fdagtylyk, \u015f\u00f6hle sa\u00e7yp duran \u00fdalkym.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz \u00fdalpyldy bile sal\u00fdar \u00fdalkymy, Galban d\u00f6\u015f \u00fcst\u00fcnde g\u00fcl\u00fdaka parlap. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>T\u00e4zeg\u00fcli\u0148 sag elini\u0148 orta barmagyndaky galy\u0148 altyn \u00fd\u00fcz\u00fcgi\u0148 \u00fdalpyldysyndan g\u00f6zlerini a\u00fdryp bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalta","meaning":"<div><p>I\u015f \u00fdakma\u00fdan, i\u015flemegi s\u00f6\u00fdme\u00fd\u00e4n adam, temmel.<\/p><ul><li>Bir wagtlar iki \u00fdalta \u00fda\u015fapdyr. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltaklamak","meaning":"<div><p>T\u00f6werege \u00e7alt g\u00f6z gezdirmek, g\u00f6z a\u00fdlamak, garanja\u0148lamak.<\/p><ul><li>Myrat ilkibada n\u00e4meden s\u00f6ze ba\u015flajagyny bilmedi, t\u00f6weregine \u00fdaltaklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Galmagaldan pe\u00fdda \u00fdok! -- di\u00fdip, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00fdaltaklady. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltaklatmak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k g\u00f6z gezdirtmek, garanja\u0148latmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltakla\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fdaltaklamak, k\u00f6p bolup \u00fdalt -- \u00fdult edi\u015fip durmak, garanja\u0148la\u015fmak.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcsi hem ma\u015fyndan d\u00fc\u015f\u00fcp, t\u00f6wereklerini \u00fdaltakla\u015fdylar. <span>(A. Guw\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Selle edipdir e\u015fiklerini ba\u015fyna, \u00ddaltakla\u015fyp sered\u00fd\u00e4rler da\u015fyna. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltalyk","meaning":"<div><p>\u00ddaltany\u0148 \u00fdagda\u00fdy, i\u015f \u00fdakmazlyk, i\u015flemegi s\u00f6\u00fdmezlik, temmellik.<\/p><ul><li>Emma Wepada bir hili tukatlyk, k\u00f6p \u00fdatmak \u00fdaly h\u00e4si\u00fdetler pe\u00fdda bolupdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gel dost, ikimiz hem i\u015fl\u00e4li, \u00fdaltalygy ta\u015flaly! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltanmak","meaning":"<div><p>\u00ddaltalyk etmek, irinmek.<\/p><ul><li>\u00ddaltanan \u00fdal tapmaz, tapsa-da bol tapmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltanmazak","meaning":"<div><p>\u00ddaltanmagy bilme\u00fd\u00e4n, \u00fdaltalyk etme\u00fd\u00e4n, \u00fdadamazak, armazak, \u00fdaltanmazak adam.<\/p><ul><li>\u00ddaltanmazak okuw\u00e7y.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaltanmazaklyk","meaning":"<div><p>\u00ddaltanmagy bilmezlik, \u00fdaltalyk etmezlik, \u00fdadamazlyk, armazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalta\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaltalyk.<\/p><ul><li>Gurban aga i\u015fde \u00fdalta\u00e7ylyk eden Potdyny \u00e7us etmek i\u00e7in \u00f6z \u00fdanyna alypdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaly","meaning":"<div><p>\u00abMe\u0148ze\u015f, kimin, \u00fdalak\u00bb s\u00f6zlerini\u0148 manysynda gelip, de\u0148e\u015fdirmegi a\u0148lad\u00fdan poslelog.<\/p><ul><li>Pikirlenm\u00e4ni\u0148 kanunlary hem tebigaty\u0148 kanunlary \u00fdaly, hi\u00e7 kim tarapyndan toslanyp tapylan d\u00e4ldir. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Mekdepden \u00e7ykan oglanlar, agyldan bo\u015fan owlak-guzy \u00fdaly k\u00f6\u00e7\u00e4ni dolduryp bar\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalyn","meaning":"<div><p>\u00dditi howurly \u00e7abyrap duran ot, ot \u00fdananda \u00e7abyrap \u00e7yk\u00fdan \u00fdagty beriji gaz.<\/p><ul><li>Tamdyrlary\u0148 agzyndan \u00fdalynlar \u00e7abyrap gal\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynja","meaning":"<div><p>\u00ddalynjalyk ed\u00fd\u00e4n, \u00fdaranja\u0148lyk edip \u00fd\u00f6ren, \u00fdaranyp g\u00fcn g\u00f6rjek bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Diplomly \u00fdalynjalary\u0148 \u00fditi satirik portretlerini\u0148 ullakan galeri\u00fdasyny d\u00f6red\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynjalyk","meaning":"<div><p>\u00ddaranja\u0148lyk etmeklik, \u00fdaranyp g\u00fcn g\u00f6rjek bolmaklyk, \u00fdaranja\u0148lyk.<\/p><ul><li>\u00ddalynjalygy\u0148 \u00fderi d\u00e4ldi, gatyrak degse \u015ferebesini p\u00fcrkjekdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>E\u00fdsem-de bolsa, pe\u00fdda eder umydy bilen \u00fdalynjalyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynja\u0148","meaning":"<div><p>\u00ddalynja\u0148lyk ed\u00fd\u00e4n, \u00fdaranja\u0148lyk ed\u00fd\u00e4n, \u00fdaranyp g\u00fcn g\u00f6rjek bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Girdi garynja hinine, \u00ddalynja\u0148 \u00fdyr\u015fardy \u00fdene. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynja\u0148lyk","meaning":"<div><p>\u00ddalynjalyk etmeklik, \u00fdalynja\u0148 adamy\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, \u00fdaranyp g\u00fcn g\u00f6rjek bolmaklyk, \u00fdaranja\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynlamak","meaning":"<div><p>\u00ddalynly \u00fdanmak, mazaly tuta\u015fyp \u00fdalyn \u00e7abyrap \u00fdanmak.<\/p><ul><li>Gury pala\u00e7 we ga\u00fdry s\u00fcpl\u00fck-saplyklar, gowa ot d\u00fc\u015fen \u00fdaly \u00fdalynlap \u00fdanmaga ba\u015flady. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynly","meaning":"<div><p>1. \u00ddalyn bolup \u00fdan\u00fdan, \u00fdalynlap duran.<\/p><\/div><div><p>2. Gahar-gazaply, \u00fdangynly, \u00fditi, degerli.<\/p><ul><li>Meni\u0148 arzam \u00fd\u00f6neke\u00fd arza d\u00e4ldi, \u00fdalynly s\u00f6zlerdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mert \u00fdigitler \u00fdalynly dem al\u00fdardy. <span>(P. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdalynmak","meaning":"<div><p>\u00ddranja\u0148lyk etmek, hajyk-hujuk etmek, \u00fdalynja bolmak.<\/p><ul><li>Ejesini \u015fe\u00fdle \u00fdagda\u00fdda g\u00f6ren A\u0148kar, o\u0148a m\u00e4hribanlyk bilen \u00fdapy\u015fdy, \u00fdalyndy, \u00fdalbardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaly\u0148mak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdal\u0148y\u015fmak.<\/p><ul><li>Kimler eline zat ilm\u00e4n, gidi\u015fd\u00e4ki \u00e4dimlerini \u00fdal\u0148yp, ga\u00fdgyly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fd\u00fczlerini a\u015fak salyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u00e7y","meaning":"<div><p>Dagy\u0148 kem-kemden be\u00fdgelip gid\u00fd\u00e4n, ot-\u00e7\u00f6p bitmedik \u00fdylmanak, \u00fdyl\u00e7yr \u00fd\u00fczi.<\/p><ul><li>\u00ddal\u00e7y ga\u00fda.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148yz","meaning":"<div><p>Di\u0148e bir, \u00fdeke, t\u00e4k, \u00fdekeje.<\/p><ul><li>Eger-de hemme adamlar \u00fc\u00e7in \u00fdal\u0148yz we h\u00f6kmany bolan logiki kanunlar we formalar bolmadyk bolsa, onda adamlar biri-birlerini\u0148 a\u00fddanlaryna d\u00fc\u015f\u00fcnmezdiler. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6l\u00fcmi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdal\u0148yz hossaryna a\u00fdtmaly we sargamaly zatlary berja\u00fd etmek isledi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol onu\u0148 \u00fdal\u0148yz perzendidi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00ddal\u0148yz goldan aw \u00e7ykmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148yzlyk","meaning":"<div><p>Di\u0148e birlik, \u00fdekelik, t\u00e4klik, \u00fdekejelik.<\/p><ul><li>N\u00e4me pikir etse i\u00e7inde bary, Di\u0148e \u00fdal\u0148yzlykdan \u00e7ekip azary. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>B\u00fctinle\u00fd \u00fdal\u0148yzlyk, agyr durmu\u015f G\u00fcln\u00e4zi a\u00fdgytly karara gelm\u00e4ge mejbur ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148y\u015f","meaning":"<div><p>I\u015fde, bir hereketde, pikirde bilmezlikden go\u00fdberil\u00fd\u00e4n n\u00e4dogrulyk, n\u00e4takyklyk.<\/p><ul><li>Bu ta\u00fdda men gaty \u00fdal\u0148y\u015fypdyryn! Ol \u00fdal\u0148y\u015f meni ters pikirlere eltdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mugallym onu\u0148 \u00fdal\u0148y\u015flaryny d\u00fczetm\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdal\u0148y\u015f \u00e4dimlerini, indiki pikirlerini A\u00fdna bilen hem pa\u00fdla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148y\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddal\u0148y\u015fmaga sezewar etmek, n\u00e4dogry, bula\u015fyk i\u015f, hereket etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148y\u015flyk","meaning":"<div><p>I\u015fde, bir hereketde bilmezlikden edilen n\u00e4dogrulyk.<\/p><ul><li>Emma T\u00e4zeg\u00fcl\u00fc\u0148 \u00f6zi bu i\u015flere ba\u015f go\u015fmak bilen \u00fdal\u0148y\u015flyk go\u00fdbermeli d\u00e4ldir. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>K\u00f6p\u00e7\u00fcligi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdal\u0148y\u015flyk etm\u00e4ge utanman, ol hakda a\u00fddylanda utan\u00fdarmy\u0148? <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148y\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddal\u0148y\u015flyk go\u00fdbermek, \u00fdal\u0148y\u015flyk bilen i\u015f etmek.<\/p><ul><li>Abdylla galandar dessine \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdal\u0148y\u015fanyny bildi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugruny \u00fc\u00fdtgetmek, aza\u015fmak.<\/p><ul><li>Myrat \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00fdoluny, sowuljak k\u00f6\u00e7esini \u00fdal\u0148y\u015fyp, ikinji bir k\u00f6\u00e7\u00e4 d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdal\u0148y\u015fsyz","meaning":"<div><p>\u00ddal\u0148y\u015fy bolmadyk, \u00fdal\u0148y\u015flyk go\u00fdberilmedik.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle d\u00fc\u015fn\u00fckli a\u00fddyp berse\u0148, harplygy \u00fda\u0148yja gutaran \u00e7agany\u0148 hem \u00fdal\u0148y\u015fsyz \u00fdazjakdygyna men a\u00e7yk ynan\u00fdaryn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdama","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148, a\u00fdakgaby\u0148 we \u015f. m. \u00fdyrtyk \u00fderine tikil\u00fd\u00e4n mata, ga\u00fdy\u015f b\u00f6lejigi, \u00fdamak.<\/p><ul><li>Ol a\u00fdaly\u0148 egnind\u00e4ki k\u00f6\u00fdnegini\u0148 azyndan kyrk \u00fdamasy bar ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Bibi ujypsyzja ot \u00fdakyp, \u015fonu\u0148 \u00fdagtysyna \u00fdama \u00fdamap otyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamak","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> A\u00fdakgap \u00fdamamak bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, ussa.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdlelikde bu \u00fdamak\u00e7y, Bolan i\u015fe ha\u00fdran galdy. <span>(P. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik \u00fdamak\u00e7y \u015f\u00e4girtleri i\u015fden ga\u00fddyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamalmak","meaning":"<div><p>\u00ddama salynmak, \u00fdama salnyp tikilmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fcst\u00fcne-de k\u00f6ne halta, a\u0148ry-b\u00e4ri letdeler \u00fdamalypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamaly","meaning":"<div><p>\u00ddama salnan, \u00fdama \u00fdamalan.<\/p><ul><li>Ta\u00fdlak \u00fdamaly jorabyndaky we k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 petegind\u00e4ki la\u00fdlary kaky\u015fdyryp, nas t\u00fc\u00fdk\u00fcrip, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 i\u00e7ini t\u00fcwele\u00fd tutup, togdary gezen me\u00fddana d\u00f6nderdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamalyk","meaning":"<div><p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 s\u00f6b\u00fcgini\u0148 \u00fdokary \u00fdanyndaky gaty \u00fderi, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 art a\u00fdaklaryny\u0148 \u00e7\u00f6kende \u00fdere deg\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamamak","meaning":"<div><p>\u00ddama salmak, \u00fdyrtylan \u00fderini \u00fdama salyp tikmek.<\/p><ul><li>Olary\u0148 k\u00f6ne ge\u00fdimleri \u00fdamamak, kir \u00fduwmak \u00fc\u00e7in \u00e7ogan ga\u00fdnatmak \u00fda-da \u00fdarma bi\u015firmek \u00fdaly \u00f6\u00fd i\u015fleri bola\u00fdmasa, ba\u015fga \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fdatan \u00f6\u00fd i\u015fleri hem \u00fdokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>A\u00fdakgap tik\u00fd\u00e4n, \u00fdama\u00fdan ussahanasy, degirmeni bardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaman","meaning":"<div><p><span>Weterinari\u00fda<\/span> D\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 hamyny\u0148 \u00fduka \u00fderlerinini\u0148 \u00e7i\u015fme keseli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamanlamak","meaning":"<div><p>Birini garalamak, girini g\u00fcn\u00e4k\u00e4r hasaplap gybatyny etmek, a\u00fdyplap g\u00fcrr\u00fc\u0148ini etmek.<\/p><ul><li>Ol mollany \u00fdudu\u0148 h\u00e4kimine \u00fdamanlapdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 n\u00e4m\u00e4\u0148i \u00fdamanlasynlar, hemme zady\u0148 g\u00f6ze g\u00f6rn\u00fcp dur ahyryn! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men \u00f6z k\u00f6mek\u00e7ilerimi \u00fdamanlap bilmerin, \u00e7\u00fcnki olary\u0148 hemmesi \u00f6z g\u00fcndelik i\u015f normalaryy \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamanlanmak","meaning":"<div><p>1. Biri tarapyndan g\u00fcn\u00e4k\u00e4rlenmek, gybaty edilmek, a\u00fdyplanmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddaman bolup ugramak, gylygy erbet bolup ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamanlatmak","meaning":"<div><p>Birini g\u00fcn\u00e4k\u00e4r hasapladyp, gybatyny etdirmek, a\u00fdyplap gybatyny etdirmek, garalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamanla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Biri-biri\u0148i \u00fdamanlamak, birini g\u00fcn\u00e4k\u00e4rl\u00e4p gybat etmek, biri-biri\u0148i a\u00fdyplap g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, biri-biri\u0148i garalamak.<\/p><\/div><div><p>2. Barha erbetle\u015fmek, has \u00fdaman bolup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>\u00ddaz bilen tomsu\u0148 sebitinde Tejende galla meselesi has hem \u00fdamanla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 bilen bile Tejen \u015f\u00e4herinde \u00fdagda\u00fd g\u00fcnsa\u00fdyn \u00fdamanla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamanlyk","meaning":"<div><p>Birine zy\u00fdan \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in bilkastla\u00fdyn edil\u00fd\u00e4n hereket, hy\u00fdanat\u00e7ylykly edil\u00fd\u00e4n i\u015f, birine edil\u00fd\u00e4n erbetlik.<\/p><ul><li>Garly ussa da\u00fdhanlara hi\u00e7bir \u00fdamanlyk getirmez. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Eje jan! Men hi\u00fd-de sa\u0148a \u00fdamanlyk ederinmi? ! -- di\u00fddi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u00ddag\u015fylyga \u00fdag\u015fylyk her ki\u015fini\u0148 i\u015fidir, \u00fdamanlyga \u00fdag\u015fylyk \u00e4r ki\u015fini\u0148 i\u015fidir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdamantmak","meaning":"<div><p>Birine \u00fdama saldyrmak, \u00fdama saldyryp tikdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamatmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdamanak, \u00f6z ge\u00fdim-gejimini\u0148 \u00fdyrtygyny \u00fdamamak.<\/p><ul><li>Garyp adam \u00fdamanar, \u00fdamanar-da guwanar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdama\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Hemme \u00fdyrtyklaryny \u00fdamamak, \u00e4hli \u00fdyrtyklaryny \u00fdamap \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Eger ke\u00e7e alan bolsak, \u00fcz\u00fck we durluklary\u0148 \u00fdyrtyklaryny \u00fdama\u015fdyran bolsak, onda munu\u0148 i\u00e7inde \u00fdene-de biraz o\u0148\u015fuk etmek bolardy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ganary\u0148 \u00fdyrtyk \u00fderlerini \u00fdama\u015fdyryp go\u00fdandyryn, al-da \u00f6t\u00e4git.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdama\u015fgan","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdama\u015fgandan.<\/p><ul><li>Silwio heki aldy-da, \u00fdama\u015fgan \u00fdazdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdama\u015fgandan","meaning":"<div><p>\u00ddene bir gezek, t\u00e4zeden, ga\u00fdtadan, \u00fda\u0148adan, \u00fdama\u015fgan, ikilen\u00e7, \u00fda\u0148adandan.<\/p><ul><li>K\u00f6ne \u00fdama\u015fgandan Bozdumana m\u00fcndi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddama\u015fgandan sa\u00fdlap-se\u00e7ip bir gyz almasam, g\u00f6z\u00fcmi a\u00e7yp giderin! -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Eje, k\u00e4\u00fdinme, \u00fdama\u015fgandan gidip, sorap gelerin. <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdama\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddamamaga k\u00f6mek etmek, \u00fdama sal\u015fyp tiki\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdamyz","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148 iki art a\u00fdagyny\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fczi, \u00fdelnini\u0148 gapdallary.<\/p><ul><li>Ke\u00fdikleri\u0148 akja \u00fdamzy g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Gu\u00fdrugy \u00fdamzynda m\u00fczzerlip ga\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdan","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148, g\u00f6wr\u00e4ni\u0148 sag \u00fda-da \u00e7ep tarapy, b\u00f6w\u00fcr.<\/p><ul><li>Gaty ke\u00e7ani\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdanlary agyryp\u00fc iki \u00fdana agdaryl\u00fdarlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderden galandyr \u00fdanymyz. I\u015fden a\u00fdamyzok janymyz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tarap, ugur.<\/p><ul><li>Murgaby\u0148 iki \u00fdany t\u00e4 Mary \u015f\u00e4herine bar\u00fdan\u00e7a kolhoz pos\u00fdology. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar samany bir \u00fdana, bugda\u00fdy bir \u00fdana sa\u00fdladylar. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ge\u00fdim-gejimi\u0148 we \u015f. m. goltukdan a\u015fak sy\u00fdyna \u00e7enli bolan aralykdaky b\u00f6legi.<\/p><ul><li>K\u00fcrt\u00e4ni\u0148 \u00fdany.<\/li><li>\u00c7abydy\u0148 \u00fdany.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady\u0148 gapdaly, gapdal tarapy, \u00fdakyny, gola\u00fdy.<\/p><ul><li>Jany agyrmadygyny\u0148 \u00fdanynda ba\u015fym agyr\u00fda di\u00fdme. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanaga\u00e7","meaning":"<div><p>1. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny\u0148 iki gapdalyna berkidil\u00fd\u00e4n, d\u00fc\u00fd\u00e4 odun urlanda \u00e7ykalan her ta\u00fd oduny berkitmek \u00fc\u00e7in gerek bol\u00fdan, pil sapyna me\u0148ze\u015f aga\u00e7.<\/p><\/div><div><p>2. Tel\u00e4r edilende iki tarapyna go\u00fdul\u00fdan aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanalmak","meaning":"<div><p>1. Gapdalyna getirilmek, \u00fdana\u015fdyrylyp go\u00fdulmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> N\u00e4hak \u00fderden g\u00fcn\u00e4 \u00fd\u00fcklenmek, h\u00e4hak t\u00f6hmetler atylyp azar berilmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> De\u0148e\u015fdirilmek, me\u0148zedilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanamak","meaning":"<div><p>1. Gapdalyna getirmek, \u00fdana\u015fdyryp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Galpakly irden turup, e\u015fegi ahyra \u00fdanady-da, \u00fcst\u00fcne m\u00fcndi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddanyn \u00fdatyp, \u00e7agany emdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7agalaryny \u00fdatyryp, ki\u00e7isini \u00fdanap gy\u015faran a\u00fdaly: -- P\u00f6kgen, g\u00f6wn\u00fcme bolmasamy, seni\u0148 kell\u00e4\u0148d\u00e4ki \u00f6\u0148ki akyly\u0148 d\u00e4l \u00fdaly g\u00f6r\u00fd\u00e4n! -- di\u00fden \u00fderinde, P\u00f6kgen onu\u0148 s\u00f6z\u00fcni\u0148 arasyna d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini h\u00e4hak \u00fderden g\u00fcn\u00e4k\u00e4r etjek bolmak, \u015fytlak atmak maksady bilen birini\u0148 yzyna d\u00fc\u015fmek, ugursyz t\u00f6hmetler bilen gysmak, azar bermek.<\/p><ul><li>Indi Gulman seni\u0148 bu i\u015fi\u0148i bo\u015f ge\u00e7irmez, indi ol bizi al \u00fdanan \u00fdaly \u00fdanar, belki, i\u015fimiz s\u00fc\u00fdde-gatyga-da d\u00fc\u015fer. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar meni \u00fdok etjek bolup, \u00fdanap \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4rler, \u015fytlyk g\u00f6zle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> De\u0148emek, \u00fdakynlatmak, me\u0148zetmek.<\/p><ul><li>To\u00fda gelen \u00fda\u015fulylary\u0148, garry a\u00fdallary\u0148 k\u00e4birleri ony Muhammedi\u0148, Mustapany\u0148, Huda\u00fdy\u0148 adyna \u00fdanap at dakmagy maslahat berdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanama\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00d6zi saz \u00e7alyp bilme\u00fd\u00e4n, emma sazy\u0148 \u00fdanynda a\u00fddym a\u00fdd\u00fdan bag\u015fy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanardag","meaning":"<div><p>Depesinden wagtal-wagtal \u00fderasty suwuk erginler, ot, lawa zogdurylyp \u00e7yk\u00fdan dag, wulkan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanatmak","meaning":"<div><p>1. Gapdalyna getirmek, \u00fdana\u015fyk go\u00fddurmak.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fd\u00e4ni \u00fd\u00fcke \u00fdanadyp \u00e7\u00f6kertmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7agany \u00fdanap emdirtmek, \u00fdanyn \u00fdatyryp, \u00e7agany emdirtmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini h\u00e4hak \u00fderden g\u00fcn\u00e4k\u00e4r etdirmek, \u015fyltak \u00fdapdyrmak, ugursyz t\u00f6hmetler bilen gysdyrmak, azar berdirmek.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri \u00fda-da bir zat bilen de\u0148etmek, \u00fdakynla\u015fdyrmak, me\u0148zetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanawu\u00e7","meaning":"<div><p>Bir eli\u0148 i\u00e7ine syg\u00fdan zat.<\/p><ul><li>Bir \u00fdanawu\u00e7 una go\u015fup, \u015eykgyldadyp \u00fdugurdym-da, Ojagymda \u015fapbat \u00fdaljak gyzdyrmajyk bi\u015firindim. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fdanawujyny dolduryp, oma\u00e7a \u00fdiligini \u00fduwutjak bolanda-da irindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanawu\u00e7lamak","meaning":"<div><p>\u00ddanawujy dolduryp almak, \u00fdanawu\u00e7 bilen almak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4girdi\u0148 \u00f6z s\u00f6z\u00fcni kesmegi, i\u00fdip oturan naharyna \u00fdanawu\u00e7lap duz d\u00f6kenden ena\u00fdy bolmasa-da, operator \u00f6z pikirini bozmazlyga \u00e7al\u015fyp, s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdana\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Edilen \u00fdag\u015fylyga derek \u00fdag\u015fylyk etmek, deregine zat bermek, \u00f6demek.<\/p><ul><li>Men hem elbetde munu\u0148 eden \u00fdag\u015fylygyny \u00fdany\u015fdyraryn di\u00fden netij\u00e4 geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdana\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddana\u015fyk durmak, gapdalynda gola\u00fd durmak, galta\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol Hind okeanyna \u00fdana\u015f\u00fdan \u00e4girt uly \u00fdarym adadyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aragatna\u015fyk a\u00e7mak, biri bilen gatna\u015fyk edip ba\u015flamak, i\u015f saly\u015fmak, degmek, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdana\u015fjak adamsyny bilip \u00fdana\u015f\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddana\u015fsa du\u015fmanlar gutulmaz diri. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gazana \u00fdana\u015fsa\u0148-garasy \u00fdokar, \u00fdamana \u00fdana\u015fsa\u0148-belasy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdana\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-birine gola\u00fd biri-birine \u00fdakyn bolan, gapdalynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, bile.<\/p><ul><li>\u00abT\u00e4ze durmu\u015f\u00bb kolhozyny\u0148 s\u00fcr\u00fclerinden \u015fu \u00fderde \u00fc\u00e7 s\u00fcri go\u00fdun \u00fdana\u015fyk gez\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 bilen \u00fdana\u015fyk \u00fdatan Aman po\u015fy \u015fol mahal o\u00fdanyp: -- H\u00e4\u00fd, S\u00e4het! -- di\u00fdip seslendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Jemal eje\u0148iz bilen \u00fdana\u015fyk oturyp i\u00e7er \u00fdaly gur\u015funly g\u00f6k \u00e7a\u00fd hem aldym. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdana\u015fyklyk","meaning":"<div><p>Biri-birine gola\u00fdlyk, biri-birine \u00fdakynlyk, biri-birini\u0148 gapdalynda \u00fderle\u015fenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanba\u015f","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> But s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 \u00e7anaklyk bilen birle\u015f\u00fd\u00e4n gapdal tarapy, gapdal, \u00fdan.<\/p><ul><li>J\u00fcp jyga bardyr ba\u015fynda, Tylla py\u00e7ak \u00fdanba\u015fynda. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol gidip bar\u00fdarka iki eli bilen \u00fdanba\u015flaryna \u015farpydadyp ur\u00fdardy we a\u00fdaklaryny \u00fdere patdyldat\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen porsy agzy\u0148 \u00e7ala go\u00fdberme! -- di\u00fdip gygyrdy-da, \u00fdanba\u015fyny sermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanba\u015flamak","meaning":"<div><p>\u00ddany\u0148y \u00fdere berip \u00fdatmak, tirsegi\u0148e da\u00fdanyp \u00fdanyn gy\u015farmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdanba\u015flap g\u00f6k \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanbermez","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148ilmez, mizemez, sarsmaz.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, edermen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanbermezlik","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148ilmezlik, mizemezlik, sarsmazlyk.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, edermenlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdandak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Baldagy tikenli, ownuk gyzyl g\u00fclli, mal i\u00fdmiti hem-de \u00fdala\u0148y odun h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>\u00ddandagy\u0148 g\u00fcl\u00fcne, \u00fdapragyna guwanyp, u\u00e7up onu\u0148 \u00fcst\u00fcne gonanda, a\u00fdagyna \u00fdandagy\u0148 tikeni ur\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dda-da olar \u00ab\u00ddandagy bassa\u0148 k\u00fcde bolar, bed\u00e4ni bassa\u0148-pide\u00bb di\u00fden nakyla u\u00fd\u00fdarlarmyka? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdandaklyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fdandak biten me\u00fddan, \u00fdandagy\u0148 k\u00f6p \u00f6sen \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdandesse","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdanaga\u00e7 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdandyrmak","meaning":"<div><p>1. Ot bermek, otlamak.<\/p><ul><li>Burawy \u00fdandyranyny, eden we\u00fdran\u00e7ylygyny az hasap ed\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gyzyl Go\u015fun aklary\u0148 bir bronowigini \u00fdandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ot \u00fda-da ba\u015fga bir gyzgyn zat bilen \u00fdakmak, k\u00f6\u00fdd\u00fcrmek, bi\u015firmek.<\/p><ul><li>. \u00c7a\u00fdyny d\u00f6k\u00fcp, elini \u00fdandyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gaty gyzdyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li howur bermek, garaltmak.<\/p><ul><li>Darajyk k\u00f6\u00e7\u00e4ni\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015fen tomsu\u0148 ot \u00fdaly howry ba\u00fdy\u0148 n\u00e4zik \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdandyr\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyzgyn howa a\u00e7yk teni \u00fdandyr\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uly horluga go\u00fdmak, azap \u00e7ekdirmek, i\u00e7ini \u00fdakmak, gam-gussa \u00e7ekdirmek.<\/p><ul><li>Ak bolmasa-da, gara\u00fdagyzja bir gyzy\u0148 janyny \u00fdandyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sygry\u0148, d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 we \u015f. m. wagtynda sagylmazlygy seb\u00e4pli \u00fdelnine inen s\u00fc\u00fddi yzyna \u00e7ekilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdandyryjy","meaning":"<div><p>1. Ot beriji, \u00fdangyn d\u00f6rediji.<\/p><ul><li>\u00dcstlerinden \u00fdandyryjy bombalar d\u00fc\u015fen harby ob\u00fdektler \u00fdan\u00fdarlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty gyzdyr\u00fdan, \u00fdakyp bar\u00fdan, bi\u015firip bar\u00fdan.<\/p><ul><li>Bahar \u00f6z m\u00f6ws\u00fcmini pa\u00fdawlady, tomsu\u0148 \u00fdandyryjy j\u00f6wzasi ba\u015flandy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Uly horluga go\u00fd\u00fdan, azap beriji, i\u00e7 \u00fdakyjy, gam-gussa \u00e7ekdiriji.<\/p><ul><li>\u00ddangynly demler, \u00fdandyryjy owaza \u00f6wr\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdangyn","meaning":"<div><p>1. Ot d\u00fc\u015fmek netijesinde tuta\u015fyp \u00fdan\u00fdan uly ot.<\/p><ul><li>B\u00e4, bu n\u00e4me \u00fc\u00e7in gelmedik\u00e4? -- di\u00fdip \u00fdatyrkam, bizi\u0148 demirgazyk tarapymyzda, gumu\u0148 i\u00e7inde birden ullakan \u00fdangyn d\u00f6redi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jany \u00fdananlyk, ga\u00fdgy-gam, hasrat, gussa.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 Halnazardan \u00fdangyny zordy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol \u00fdangyny A\u00fdsoltany\u0148 m\u00e4hir sili bilen \u00f6\u00e7\u00fcrmek k\u00fc\u00fd\u00fcne d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki gyzy ag\u015fam hi\u00e7 \u00fdatyp bilm\u00e4n, \u00ddangyn bilen di\u00fddi: -- E\u00fd Aman, Aman! <span>(R. Se\u00fditli\u00fdew, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdangynly","meaning":"<div><p>1. \u00d6r\u00e4n yssy, gaty yssy, j\u00f6wzaly, epgekli.<\/p><ul><li>Tomsu\u0148 \u00fdangynly g\u00fcnlerinde temperatura 45 gradusa \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birinden \u00fda-da bir zatdan n\u00e4razy bolan, jany \u00fdanan gussa \u00e7ek\u00fd\u00e4n, hasratly.<\/p><ul><li>Meretgulyny\u0148 \u00fd\u00fcrekden syzdyryp ed\u00fd\u00e4n \u00fdangynly g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini n\u00e4tany\u015f adam \u00fcns bilen di\u0148ledi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Atajan aga mu\u0148a a\u00fdak \u00fcst\u00fcne galyp, gaharly g\u00f6zlerini alardyp, gaty we \u00fdangynly ses bilen: -- Sen kim, meni kolhozdan kowar\u00e7a? ! -- di\u00fddi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdangyt","meaning":"<div><p>A\u00fddymy\u0148 o\u0148aryp \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n \u00fderi, juk- juky.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u0148ky he\u0148i\u0148 \u00fdangydyny janagyrylylyk bilen berdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdangy\u00e7","meaning":"<div><p>Dwigatelleri herekete getirmek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan suwuk haldaky madda (nebit, benzin we \u015f. m.).<\/p><ul><li>H\u00e4zir bizi\u0148 \u00fdangy\u00e7 bilen \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik stansi\u00fdamyz i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00fcnki kirl\u00e4n swe\u00e7kalar dinamodan motordaky \u00fdangyja ot berm\u00e4ge ge\u00e7\u00fd\u00e4n togy go\u00fdberme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanjamak","meaning":"<div><p>1. Te\u00fdeneli gyjalat bermek, bir zady birsyhly ga\u00fdtalap durmak, k\u00f6p agzamak.<\/p><ul><li>Her s\u00f6z\u00fc\u0148 arasyna s\u00f6z go\u015fup: -- P\u00e4he\u00fd, \u00fdag\u015fy hem bir g\u00fcrr\u00fc\u0148 tapdy\u0148! -- di\u00fdip, \u00fdanjap duran P\u00f6kgi wala gykylyk etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gerk-gebe bolmak, ganmak, do\u00fdmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdunlar g\u00fcna\u015fymyndan gelip, gu\u00fdyny\u0148 sowuk suwuny \u00fdanjap-\u00fdanjap i\u00e7ipdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk eken \u00fderlerini \u00fdanjap suwaranlarynda, bizi\u0148 \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rimizi\u0148 \u00e7eti tozap \u00fdatarmydy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanjyk","meaning":"<div><p>I\u00e7ine ony-muny salmak \u00fc\u00e7in ga\u00fdy\u015fdan tikil\u00fd\u00e4n gapjyga me\u0148ze\u015f gap.<\/p><ul><li>Po\u015f\u00e7y o\u0148a \u00fdanjygyndan \u00e7ykaran hatyny uzatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u015fol hemi\u015feki ak donuny ge\u00fdnip, d\u00e4ri guty, serke\u00e7, \u00fdanjyk, \u00e7akmak demri di\u00fden gadymy zamany\u0148 esbaby bolan a\u0148ry-b\u00e4ri, \u015fakyr-\u015fukurlary gu\u015fagyndan asy\u015fdyrypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdankejebe","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> I\u00e7inde syrkawy \u00fda-da \u00f6lini salyp, ulaga \u00fd\u00fckl\u00e4k getirmek \u00fc\u00e7in tagtadan gapyrjaga me\u0148ze\u015f edilip \u00fdasalan esbap.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 me\u00fdidini \u00fdankejeb\u00e4 salyp alyp geldiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanlyk","meaning":"<div><p>Gatyk \u00fda\u00fdmak, to\u015fap gu\u00fdmak \u00fc\u00e7in ge\u00e7i derisinden \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n gap.<\/p><ul><li>Her ja\u00fdy\u0148 gapysynda bolsa \u00fdanlyk germek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite dikilen aga\u00e7lar wardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 ge\u00e7i ag\u015fam s\u00fc\u00fdd\u00fcni bi\u015firip, basyryp, gowy gatykdan bir \u00fdanlyk edip, ertesi arkasyna g\u00f6terip, kazyny\u0148 \u00fdanyna gidipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekileri \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanmak","meaning":"<div><p>1. Ot alyp tuta\u015fmak, otlanyp tuta\u015fma.<\/p><ul><li>K. Ogulgerek odu\u0148 t\u00fcssel\u00e4p \u00fdanmagyna garaman, \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 sepgidini \u00e7ekdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>H\u00e4lki \u00fdan\u00fdan k\u00fcd\u00e4ni\u0148 \u00fdanyna bardylar, emma A\u00fdtguludan derek tapyp bilmediler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddagty bermek, y\u015fyk bermek, y\u015fyklanmak.<\/p><ul><li>\u00ddalpyldap \u00fdan\u00fdan elektrik \u00e7yralary Gumdagy\u0148 k\u00f6\u00e7elerini g\u00fcnd\u00fczlige \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ot \u00fda-da ba\u015fga bir gyzgyn zady\u0148 t\u00e4siri zerarly bi\u015fip p\u00f6kgermek, gabarmak, k\u00f6\u00fdmek.<\/p><ul><li>Ga\u00fdnan suwf d\u00f6k\u00fclip, onu\u0148 a\u00fdagy \u00fdanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00fcn\u00fc\u0148 howry zerarly garalmak.<\/p><ul><li>Begenji\u0148 bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fczi g\u00fcne \u00fdanypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Horluk \u00e7ekmek, azap \u00e7ekmek, jepa \u00e7ekmek, gam-gussa \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Seni g\u00f6z\u00fcmem g\u00f6rmesin, janymam \u00fdanmasyn! -- di\u00fdip, ony \u00e7uwaly\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne go\u00fdberdim. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdansalma","meaning":"<div><p>Esasy \u00fdapdan gapdala \u00e7ekil\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik \u00fdap.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z ekinine bakan ene \u00fdapdan sowup, \u00fderlere bakan \u00fdansalma \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in barypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdantamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdanamak 1.<\/p><ul><li>Abdy erkekleri suwly \u00e7eleklere \u00fdantap \u00e7\u00f6keri\u015fdirdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdantar","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fc\u0148, deri we. \u015f. m. zatlary i\u015fl\u00e4p bejermek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan dury sary re\u0148kli smola be\u0148ze\u015f \u00fdyldyrawuk gaty jisim.<\/p><ul><li>Pile sasramaga \u00fdeti\u015fen \u00fd\u00fcpek gur\u00e7uklaryny\u0148 bedeni \u00fdantar \u00fdaly \u00fdalpylda\u00fdar. <span>(W. Z. Raenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdun\u00e7a \u00d6\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanta\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdana\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148 bilen bir t\u00fcmmegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdanta\u015fyp oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Allarowy\u0148 goltugyndan tutup, t\u00fcmmejik \u00fdapyda onu\u0148 bilen \u00fdanta\u015fyp oturdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdantlatmak","meaning":"<div><p>Ikinji gezek suwa \u00fdakmak, \u00fdeterlikli gandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdantlym","meaning":"<div><p>S\u00fcri bir gezek inip \u00e7ykar \u00fdaly suw.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdantlymlyk","meaning":"<div><p>S\u00fcri \u00fc\u00e7in bir gezek inip \u00e7ykarlyk.<\/p><ul><li>Emma \u00fdadaw \u00e7opan go\u015fa barman, d\u00fc\u00fdb\u00fcnde s\u00fcri \u00fc\u00e7in bir \u00fdantlymlyk suw galan kaky\u0148 ygal \u00fdalan pessejik pa\u00fdy\u015fynda do\u0148an \u00fdaly bolup, nazaryny uzaga dikip oturdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdantyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdanrak, bir gapdalrak, gy\u015fygrak.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gapysyny\u0148 agzyna gardy-da, \u00fdantyk durup, sag eli bilen gapyny a\u00e7dy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanwar","meaning":"<div><p>Kalendar \u00fdylyny\u0148 birinji a\u00fdy.<\/p><ul><li>Da\u015farda \u00fdanwar a\u00fdyny\u0148 a\u00fdazly ag\u015famy bolsa h\u00e4li d\u00fc\u015f\u00fcpdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanyjy","meaning":"<div><p>Ot al\u00fdan, \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden \u00fdan\u00fdan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 depesinde, g\u00fcmmezini\u0148 a\u015fagynda \u00fdanyjy jisim \u00fdakylypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanyk","meaning":"<div><p>1. Oda \u00fda-da gyzgyn zada k\u00f6\u00fden, \u00fdanan, bi\u015fen.<\/p><\/div><div><p>2. Bedeni\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 \u00fdanan \u00fderi, \u00fdanmakdan galan tegmil, yz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdanyn","meaning":"<div><p>Bir gapdalyna, bir \u00fdanyna, bir tarapyna.<\/p><ul><li>So\u0148ra ol oturgyjy\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdanyn gy\u015fayryp \u00fda-da ba\u015fyny stolu\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u00fdberip, \u015fu halda t\u00e4 gudok gygyr\u00fdan\u00e7a uklap \u00fdat\u00fdar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Batyry \u00e7ep gapdalyna \u00fdanyn \u00fdatyryp, k\u00f6\u00fdnegini \u00fd\u00fcz\u00fcne b\u00fcrediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdanynlamak","meaning":"<div><p>Bir gapalyna \u00fd\u00f6remek, bir gapdalyna sowulmak, gy\u015farylmak, bir \u00fdany\u0148a gy\u015farmak.<\/p><ul><li>Ene \u00fdanynlap stolu\u0148 \u00fdanyna geldi-de, b\u00f6wr\u00fcni di\u0148ledi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdap","meaning":"<div><p>Suw go\u00fdbermek, akdyrmak \u00fc\u00e7in \u00e7u\u0148 bolmadyk aryk.<\/p><ul><li>\u015eol obany\u0148 ortasyny b\u00f6l\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik \u00fdaby\u0148 \u00fdalpajyk, durna\u0148 g\u00f6zi \u00fdaly suwy buldurap, \u015fagyrdy bilen seslenip ak\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Biri \u00fderin d\u00f6r\u00fcp, birisi ek\u00fd\u00e4r, Biri \u00fdabyn gazyp, kartasyn \u00e7ek\u00fd\u00e4r. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>\u00ddap n\u00e4\u00e7e arassa bolsa, \u015fon\u00e7a hem suw gowy akyp, ekinlerimizi tiz suwarar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdap-\u00fda\u0148y","meaning":"<div><p>Azajyk wagt mundan \u00f6\u0148, biraz wagt mundan \u00f6\u0148, \u00fdas-\u00fda\u0148y, \u00fda\u0148yja, h\u00e4zir.<\/p><ul><li>Egni sal- sal k\u00f6\u00fdnekli oglanjyk kirpigini o\u00fdnakladyp, \u00fdap-\u00fda\u0148y e\u015fiden zatlaryny habar berdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapa\u015fak","meaning":"<div><p>1. \u00ddapgyt \u00fder, a\u015faklygyna e\u0148\u0148it \u00fder, e\u0148\u0148it, \u00fdapy.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn \u00fdapa\u015fakdan d\u00fc\u015f\u00fcp bilmedi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokardan a\u015fak, a\u015faklygyna.<\/p><ul><li>\u00c7erkezi\u0148 g\u00f6kje ta\u00fdharyny\u0148 ke\u00fdigi\u0148ki \u00fdaly \u00fditije to\u00fdnaklary k\u00f6tel \u00fdodajygy\u0148 k\u00e4 \u00fderine \u00e7\u00fcm\u00fcp, k\u00e4 \u00fderde gy\u00fd\u00e7ak gara da\u015flara ilgen\u00e7ek \u00fdaly ilip, hatarly \u00fderlerde a\u00fdaklary wawaly \u00fdaly \u00e4tle\u00fd\u00e4rdi-de, \u00c7erkezi \u00fdapa\u015fak alyp gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi: -- Ine, g\u00f6rd\u00fc\u0148izmi, \u00fdapa\u015fak in\u00fd\u00e4n sili\u0148 ed\u00fd\u00e4n i\u015fini! -- di\u00fdip, gaty ses bilen g\u00fcrledi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapba\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden basyp \u00fdapba\u015fyk etmek, \u00fdapba\u015fyk g\u00f6rn\u00fc\u015fe \u00f6w\u00fcrmek, basyp \u00fdem\u015fertmek, \u00fdepbe\u015fdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapba\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddapba\u015fyk bolmak, \u00fdasy g\u00f6rn\u00fc\u015fe gelmek, \u00fdem\u015ferilmek, epilmek, \u00fdepbe\u015fmek.<\/p><ul><li>\u015eol zerarly \u015fl\u00fdapalary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u00fdapba\u015fypdyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapba\u015fyk","meaning":"<div><p>\u00ddem\u015fik, \u00fdepbe\u015fik.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi walany\u0148 dyl\u00e7aryp duran \u00fda\u0148aklary tisgindi, \u00fdapba\u015fyk burny m\u00fc\u0148k\u00fcldedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Han k\u00fc\u00fdlini\u0148 ba\u015fynda \u00fdapba\u015fyk gara telpek, egninde k\u00f6ne penjek, a\u00fdagynda bolsa elmydama k\u00f6ne \u00e7oka\u00fdy bilen pagtaly balagy bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapbyldak","meaning":"<div><p>1. Pes \u00e4he\u0148 bilen a\u00fddyl\u00fdan, \u00fdapbyldan.<\/p><ul><li>Kimdir-de biri \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 i\u015figinde \u00fdapbyldak he\u0148 \u00e7ekip hi\u0148len\u00fd\u00e4rdi, tamdyryny\u0148 ta\u0148\u0148yldysy e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 biri ho\u015f labzy bilen \u00fdapbyldak he\u0148den a\u00fddym a\u00fdtmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Garrylar tirseklerini assyga go\u00fddular we \u00fdapbyldak g\u00fcrr\u00fc\u0148e ba\u015fladylar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ypla\u0148.<\/p><ul><li>Heniz zerlenm\u00e4n, \u00fdapbyldak ke\u00e7e astynda bolmaklaryna garaman, d\u00f6rt a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde dek durup bilme\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ulagy gaty d\u00e4l-de, \u00f6z \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015fir\u00e4gine s\u00fcr\u00fc\u015f, ma\u00fddalyna \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapbylda\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdapbyldak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapdyklamak","meaning":"<div><p>\u00c7alarak agsaklap, \u00fdapyrylyp \u00e7alt \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdapdyklap gel\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcni \u00f6rtd\u00fcrmek, \u00fd\u00fcz\u00fcni basyrtmak.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine bir zady baglatmak, bekletmek, gulplatmak.<\/p><ul><li>Sandygy\u0148 agzyny \u00fdapdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Tamdyry\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne, gazany\u0148 i\u00e7ine \u00fdapy\u015fdyryp bi\u015firtmek (\u00e7\u00f6rek, \u00e7elpek we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapgyt","meaning":"<div><p>On\u00e7akly \u00fdapa\u015fak bolmadyk, dik a\u015faklygyna d\u00e4l-de, birneme e\u0148\u0148idr\u00e4k.<\/p><ul><li>Gumy ilki bilen ra\u00fdy\u015fy\u0148 \u00fdarpy \u00fdapgydyna \u00e7ykaryp, so\u0148undan ikinji gezek \u00fdokaryk zy\u0148yp, kenara \u00e7ykar\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapgytlamak","meaning":"<div><p>\u00ddapgyt bilen \u00fd\u00f6remek, e\u0148\u0148idr\u00e4k \u00fderden \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fdyrdan \u00fdapgytlap indi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapja","meaning":"<div><p>Birine gara\u015fly, bagly bolan adam.<\/p><ul><li>\u015eonda-da sklady\u0148 hoja\u00fdynyna hem onu\u0148 \u00fdapjalaryna \u00fdaranyp bilse\u0148 boldugy\u0148. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapjalyk","meaning":"<div><p>Birine gara\u015flylyk, birine baglylyk.<\/p><ul><li>Halypa, meni\u0148 be\u00fdle di\u00fdmegimden \u00fdapjalygy d\u00fc\u015f\u00fcnme! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaplamak","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00f6\u00fdemek, dir\u00e4p go\u00fdmak, da\u00fdamak.<\/p><ul><li>Dik dur hasasyna gollary\u0148 \u00fdaplat, K\u00e4mahal gobsunyp omza\u00fdar \u00f6\u0148e. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi, \u00fda\u015f \u00fcz\u00fcmli ema\u00fd bilen pytanakly \u00fdabajyklara \u00fdaplap dileld\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcn\u00e4, gara we \u015f. m. zat \u00fd\u00fcklemek.<\/p><ul><li>Annadurdy murt A\u00fdnur ej\u00e4 \u015fyltak baryny \u00fdaplap, hondan b\u00e4rsi i\u015f eden \u00fdaly, agzyna inip duran murtlaryny towla\u015fdyryp, \u00fdokaryk galdyrdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Urmak, \u00fden\u00e7mek, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fisini \u00fdapladym! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaplanmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00f6\u00fdenmek, direnmek, da\u00fdanmak.<\/p><ul><li>Meret bolsa sesini \u00e7ykarman, gapydaky tel\u00e4re \u00fdaplanyp, ba\u015fyny a\u015fak salypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Orazly penjir\u00e4 \u00fdaplanyp, heniz hem bu aja\u00fdyp g\u00f6rn\u00fc\u015fe seredip durdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol tribuna \u00fdaplandy. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcn\u00e4 gara we \u015f. m. zat \u00fdapylmak, \u00fd\u00fcklenmek.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4 \u00fdaplanmak,.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Urulmak, \u00fden\u00e7dirmek, \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaplatmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada s\u00f6\u00fdetmek, da\u00fdadyp go\u00fddurmak, diretmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcn\u00e4, gara we \u015f. m. zat \u00fd\u00fckletmek, \u00fdapdyrmak.<\/p><ul><li>Big\u00fcn\u00e4 adama g\u00fcn\u00e4 \u00fdapladyp bolarmy?!<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Urdurmak, \u00fden\u00e7dirmek, \u00f6ld\u00fcrtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i basyrmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdapan \u00fdorganyny\u0148 \u00e7etini bat bilen serpip, t\u00f6weregine di\u0148 sady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00d6zi pilot keltek\u00e7esinde galyp, i\u00e7megini onu\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdapdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ol ki\u00e7ijik gapagy \u015fyrkyldadyp \u00fdapdy-da, a\u00fdaklaryny\u0148 daraklygyna basyp, koridor bilen gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol d\u00fckanyny \u00fdapmaga mejbur boldy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bi\u015firmek \u00fc\u00e7in damdyry\u0148 gazany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelmemek (\u00e7\u00f6rek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Hany tamdyr gazanda \u00fdap. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bo\u00fdnuna \u00fd\u00fcklemek, \u00fcst\u00fcne atmak (g\u00fcna, gara we. \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Al gerek bolsa, indi hem ma\u0148a ogrulyk \u00fdap\u00fdamy\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Annatagan aga di\u00fd\u00fd\u00e4n-a, agzy\u0148daky \u00fdydyrawuklary\u0148 bary gidip, di\u0148e kentlew\u00fcgi\u0148 galanda, aka bi\u015fen eti \u00e7e\u00fdn\u00e4p bilm\u00e4ni\u0148i\u0148 g\u00fcn\u00e4sini kime \u00fdaparka\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00abBagta batsa\u0148, bo\u00fdu\u0148\u00e7a\u00bb di\u00fdipdirler, \u015fyltak \u00fdapany\u0148a g\u00f6r\u00e4, d\u00fcz\u00fcwlije \u00fdap! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u015flemegini bes etdirmek, \u00fdatyrmak, duruzmak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a gaty zerur bolan \u015fol ja\u00fdlary salyp bermese\u0148iz, fermany \u00fdapmak gerek. <span>(B. Se\u00fd\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Sen bolsa\u0148 i\u015fl\u00e4p duran skwa\u017einalary hem \u00fdapmak isle\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bes etmek, gutarmak, tamamlamak.<\/p><ul><li>\u00ddygnagy \u00fdapmak, mejlisi \u00fdapmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Urmak, \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>Sem bol! -- di\u00fdip, ur\u00fdadnik Rybini\u0148 gulagyny\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00fdapdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Bardy-geldi, bir pi\u015fik gapdalynda oturyp darana\u00fdsa, pi\u015figi\u0148 b\u00f6wr\u00fcne elini\u0148 tersi bilen \u00fdapardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaponlar","meaning":"<div><p>\u00ddaponi\u00fdany\u0148 esasy platy, \u00fderli halky.<\/p><ul><li>Hasan k\u00f6lde \u00fdaponlary\u0148 ha\u00fdyn go\u015funlary\u0148 n\u00e4tdi\u0148! Ak finleri\u0148 hem panlary\u0148 ba\u015fyn berk nogtalap etdi\u0148. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapontut","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddapragy uly tut, uly \u00fdaprakly, uzyn g\u00f6ni \u00e7ybykly tut agajy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaprak","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmlikleri\u0148 howadan i\u00fdmitlenmegi hem-de gaz \u00e7al\u015fygy \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n \u00fdukajyk g\u00f6k organy.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyl \u00fdapraklary\u0148 arasy bilen g\u00f6ze kakly\u015f\u00fdan \u00fdek-t\u00fck ak pamyklar \u00fdalpylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Eli\u0148 \u00fd\u00fczi \u00fdaly \u00fdasy \u00fdapraklar pa\u015f\u00e7aryly\u015fyp gabaryl\u00fdarlar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Suwly \u00fdaby\u0148 bo\u00fdundaky uzyn deregi\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fdaly lowurda\u00fdan \u00fdapraklary ertiri\u0148 \u015femaly bilen o\u00fdnakla\u015f\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdal-gyzlary\u0148 k\u00f6\u00fdneklerini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne dakyn\u00fdan \u00fdapraga me\u0148ze\u015f k\u00fcm\u00fc\u015f \u015fa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapraklamak","meaning":"<div><p>\u00ddaprak emele gelmek, \u00fdaprak bilen basyrylmak, \u00fdaprak \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>\u00ddaz a\u00fdlarynda hemme aga\u00e7lar \u00fdapraklap ba\u015fla\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaprakly","meaning":"<div><p>1. \u00ddapragy bar bolan, \u00fdaprak bilen basyrylan, \u00fdaprak \u00e7ykaran.<\/p><ul><li>Bu toka\u00fd-\u00fdaprakly toka\u00fd, \u00e7ygly hem kapas bol\u00fdar! -- di\u00fdip, Sof\u00fda o\u0148a a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>G\u00fcr \u00fdaprakly pazyllary\u0148 i\u00e7inde waharmanlar \u00fdas-\u00fda\u0148yja toplapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaprak dakylan, \u00fdaprak dakylyp bezelen.<\/p><ul><li>Eje, men-\u00e4 \u00fdaprakly k\u00f6\u00fdnegimi ge\u00fd\u00e4\u00fdjek!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapraksyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddapyrylyp duran, egreli\u015f, gy\u015farylyp duran.<\/p><ul><li>Biz bir wagtda endam-jany sargy bilen saralan \u00fdapryk \u00f6\u00fdi elden gorap bilmedik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bo\u00fdy pes, kelte, gysga.<\/p><ul><li>Myradaly aga Atamyrady\u0148 a\u0148yrsyndaky \u00fdapryk da\u00fdaw adama seredip, s\u00f6z\u00fcni\u0148 yzyny dowam etdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapy","meaning":"<div><p>1. Krowaty\u0148 we \u015f. m. \u00fcst\u00fcne \u00fdapmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite edil\u00fd\u00e4n mata b\u00f6legi, \u00f6rtgi.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 agzyna \u00fdapyl\u00fdan gapak, bir zady\u0148 agzyna \u00fdapmak \u00fc\u00e7in edilen \u00fd\u00f6rite enjam.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddara \u00fda-da agyr\u00fdan \u00fderi\u0148e \u00fdapyl\u00fdan dermanly bint, melhem.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyk","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk d\u00e4l, \u00fdapylyp go\u00fdulan.<\/p><ul><li>Ba\u015flyk bukjany a\u00e7andan, kelebekleri\u0148 biri pysyrdap u\u00e7dy we baryp \u00fdapyk \u00e4pi\u015fg\u00e4ni\u0148 a\u00fdnasyna \u00f6z\u00fcni urdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdlemi, onda birazajyk duru\u0148! -- di\u00fdip, \u00fdapyk duran i\u00e7ki tama girip, \u00fdene tiz \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gulply, bagly, bekli.<\/p><ul><li>Emma bu g\u00fcp\u00fcr-tapyra Bahary\u0148 ejesi o\u00fdanypdyr we ol: -- Bahar! -- di\u00fdip, \u00fdapyk i\u015figi itekl\u00e4p, \u015fakyrdatmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dcsti \u00f6rt\u00fclen, \u00fcsti basyrylan.<\/p><ul><li>Ol \u00fcsti \u00fdapyk dalan girdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Kesekiler \u00fc\u00e7in barmak bolma\u00fdan, ba\u015fgalar \u00fc\u00e7in gadagan bolan, gizlin.<\/p><ul><li>A\u00fdda \u00fd\u00fcgrimi gezek \u00fdapyk mejlis ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapylmak","meaning":"<div><p>1. Ykjam beklenmek, \u00fdapyk bolmak.<\/p><ul><li>\u00ddapyl, sandygym \u00fdapyl! <span>(D. Agam\u00e4mmedow, Go\u015fgular we P\u00fdesalar)<\/span><\/li><li>Koridory\u0148 gapysy bat bilen a\u00e7yldy-da, \u015farkyldap \u00fdapyldy we \u00abjark-jark\u00bb edip gel\u00fd\u00e4n a\u00fdak sesi e\u015fidildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gulplanmak, baglanmak, beklenmek.<\/p><ul><li>Wagonlary\u0148 gapylary berk \u00fdapyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Magazin \u00fdapyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dcsti \u00f6rtilmek, \u00fcsti basyrylmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze tamy\u0148 \u00fcsti \u00f6r\u00e4n o\u0148at \u00fdapyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcn\u00e4, gara we \u015f. m. zatlar \u00fd\u00fcklenmek.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00e4 \u00fdapylmak, \u015fyltyk \u00fdapylmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. I\u015flemegi bes etdirilmek, \u00fdatyrylmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herd\u00e4ki ownuk d\u00fckanlar \u00fdapyldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Gutarylan bolmak, bes etdirilmek, tamamlanmak.<\/p><ul><li>Mejlis \u00fdapyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapynja","meaning":"<div><p>1. Egne \u00fda-da maly\u0148 \u00fcst\u00fcne atmak \u00fc\u00e7in ke\u00e7eden edil\u00fd\u00e4n da\u015fky ge\u00fdim, \u00f6rt\u00fck.<\/p><ul><li>Atlary\u0148 arpalaryny ogurlamaga gidende hem \u00fdapynjasyny edil adam \u00fdatan \u00fdaly edip wahmistr agany-da aldardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 ikisini\u0148-de eginler \u00fdapynjalydy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ge\u00fdim-gejim, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek.<\/p><ul><li>\u00ddogsam haw, \u015fol wagtlarky \u00fdagda\u00fdyny \u00f6z\u00fc\u0148iz bil\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, her kim \u00f6z ma\u015fgalasyna d\u00f6w\u00fcm \u00e7\u00f6rek, el \u00fdaly \u00fdapynja tapyp bilse razydy ahyry. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle bolsa-da, \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 d\u00fc\u015fegi bir gaty palas, \u00fdapynjalary hem \u00fd\u00fczl\u00fcgi \u00e7a\u015fyp, \u00fd\u00fc\u0148leri tozgala\u015fyp duran iki sany \u00fdorgan boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Ba\u015fatgy\u00e7, b\u00fcrenjek.<\/p><ul><li>A\u00fdnur eje \u00fda\u015fyl \u00fdapynjasyny atynyp, olary\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapynjalyk","meaning":"<div><p>\u00ddapynja etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan, \u00fdapynja etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>\u00ddaponjalyk \u00fd\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapynmak","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fc\u0148i \u00fdapmak, \u00fcst\u00fc\u0148i \u00f6rtmek, b\u00fcrenmek, basyrynmak.<\/p><ul><li>\u00dda-da siz du\u015fmanlar \u00fcst\u00fc\u0148ize gelin\u00e7\u00e4 \u00fdorgany\u0148yzy \u00fdapynyp \u00fdatjakmy?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00c7\u00e4kmenini gy\u00fda atynyp \u00fdatan Meret \u00e7\u00e4kmenini\u0148 sy\u00fdyny \u00fd\u00fcz\u00fcnden serpdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bo\u00fdy 10-15 cm \u00fdet\u00fd\u00e4n, \u00fdaprakly, sary g\u00fclli, gumda, dagda bit\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik, mal oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyrmak","meaning":"<div><p>1. A\u015fak basmak, \u00e7\u00fcm\u00fcrmek, \u00fdatyrmak.<\/p><ul><li>Dili bir gary\u015f s\u00fc\u00fdnen m\u00f6jek uzyn gulaklaryny \u00fdapyryp, na\u00fdynjar ses bilen uwlapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>Telpegi \u00fdapyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir \u00fdan ujundan sypyrtmak, \u00fdok etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyrylmak","meaning":"<div><p>A\u015fak egilmek, b\u00fck\u00fclmek, busulmak.<\/p><ul><li>Birini\u0148 ta\u00fdak zy\u0148maga ta\u00fdynlan\u00fdanyny g\u00f6ren Artyk \u00fdapyryldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Meret ha\u00fddan-ha\u00fd \u00e7\u00f6w\u00fcrmesini goltugyna gysyp, a\u015fak \u00fdapyryldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyryly\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00fdapyrylmak, egilmek, b\u00fck\u00fcli\u015fmek, busuly\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol zo\u0148tar murtly iki adam we Samat i\u015fan dagy meni\u0148 yzymdan \u00fdapyryly\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapyr\u015fah","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> \u015eahy a\u015faklygyna \u00f6sen, \u015fahy a\u015fak egrelip duran (ge\u00e7i, sygyr hakda).<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fdn bazarda bir \u00fdapyr\u015fah sygyr satyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapy\u015fak","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ownujak bir.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdapy\u015falga","meaning":"<div><p>1. El bilen tutup \u00fdapy\u015fyp boljak zat.<\/p><\/div><div><p>2. Salgylanyp boljak esas, tutalga bolup biljek delil, bahana.<\/p><ul><li>Ol \u00fdapy\u015falga tapmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapy\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelme\u015fdirmek, \u00fdelmemek.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne plakat \u00fdapy\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hemmesini\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapyp \u00e7ykmak, \u00f6rt\u00fcp \u00e7ykmak, basyryp \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ukurlary\u0148 yssylygyny belli bir derejede saklamak \u00fc\u00e7in olary\u0148 \u00fcstlerini \u00fdapy\u015fdyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Ol gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n zatlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapy\u015fdyrdy. <span>(N. Saryhanow, So\u0148ky \u00d6\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdapy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148 bilen pugta tutmak, asyly\u015fmak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 d\u00fc\u00fdesini\u0148 owsaryndan \u00fdapy\u015fdym, berjek boldum. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00fdakamdan bolsa \u00fda\u0148ky gygyryp gelen py\u00fdada iki eli bilen \u00fdapy\u015fdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7alasynlyk bilen baryp, \u00fd\u00fcpe \u00fdapy\u015fdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Degip \u00fdelmenmek, \u00fdelme\u015fmek, tutmak.<\/p><ul><li>Degdi-de \u015fapba \u00fdapy\u015fdy, dodagym dodagy\u0148a. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir i\u015fi \u00fderine \u00fdetirm\u00e4ge ykjam giri\u015fmek.<\/p><ul><li>S\u00f6\u00fdg\u00fcli k\u00e4rine \u00fdapyldy her kim, Be\u00fdik gurlu\u015fyga ba\u015flady halkym. <span>(A. Kerkilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddoly \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fde\u0148er, i\u015fi-\u00fdapy\u015fan. <span>(Hakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddapmaga k\u00f6mekle\u015fmek, bi\u015firm\u00e4ge k\u00f6mek etmek (\u00e7\u00f6rek, \u00e7elpek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcn Jamaly ga\u00fdtar\u00fdarlar, \u015fonu\u0148 \u00e7elpegini \u00fdapy\u015fmaga bar\u00fdan! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtm\u00e4ge, basyrmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapy\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdar","meaning":"<div><p>S\u00f6\u00fd\u00fcl\u00fd\u00e4n adam, s\u00f6\u00fdg\u00fcli.<\/p><ul><li>\u00c4hli t\u00fcrkmen halklaram sa\u0148a \u00fdar bolup seni goldar oglum! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00f6zel \u00fdarym, bizi go\u00fdma armana. <span>(Molamurt, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddaryndan a\u00fdrylan \u00fdedi \u00fdyl aglar, \u00fdurdumdan a\u00fdrylan \u00f6l\u00fcn\u00e7\u00e4 aglar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdara","meaning":"<div><p>Beden dokumalaryny\u0148 k\u00e4 \u00fderinde belli bir t\u00e4sir netijesinde \u00fdet\u00fd\u00e4n \u015fikes, bedeni\u0148 \u015fikes \u00fdeten \u00fderi.<\/p><ul><li>Na\u00fdza bilen, gundag bilen k\u00e4n urup, Bedene k\u00f6p \u00fderden saldylar \u00fdara. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddaralylary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148 \u00fdarasy \u00fde\u0148ledi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Batyr \u00fdarasyz bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaradan","meaning":"<div><p><span>Dini s\u00f6z<\/span> Huda\u00fd, Alla.<\/p><ul><li>Arzym bar, \u00fdaradan jepbar, Bu gamlardan gutar meni! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaradar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaraly.<\/p><ul><li>Agyr \u00fdaradar bolup, \u00fdal\u0148yz galdy bir je\u0148de. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol, uru\u015fda \u00fdaradar bolanlary\u0148 \u00fdaralaryny da\u0148mak \u00fc\u00e7in pamyk bilen sargy iberer. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaradarlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaralylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarag","meaning":"<div><p>1. Goranmak, aw etmek \u00fda-da bir zady kesmek we \u015f. m. \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan esbap (t\u00fcpe\u0148, py\u00e7ak we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Ata d\u00e4li, Artyga gola\u00fd baryp: -- Sapan\u00e7any b\u00e4ri alsana, walla! \u00ddaragdan o\u00fdun bolmaz ahyry! -- di\u00fdip \u00fdalbardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nepes agany Gadamy\u0148 \u00fdaragyny\u0148 astyna berm\u00e4\u0148! Go\u00fd, ony ba\u015fga biri operasi\u00fda etsin! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan ogly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 biri a\u00fdal- biri-de erkek adam, \u00fdanlarynda oraklaryndan ba\u015fga \u00fdaraglaryny\u0148 \u00fdoklugy belli. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir maksada \u00fdetmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan seri\u015fde.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4-de Nurjan pe\u00fdda bolagadan: -- Her bolar-bolmazy\u0148 eline \u00fdarag bolup d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n o\u00fdnatgy eneden ge\u00e7\u00fd\u00e4n! -- di\u00fd\u00e4\u00fdse, Akma\u00fda diriligine \u00f6lmezmidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00f6re\u015f \u00fdaragyna \u00f6wr\u00fcljegine hem men ynan\u00fdaryn. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraglandyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddarag bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, \u00fdarag \u015fa\u00fdyny tutdurmak.<\/p><ul><li>\u00ddeke gij\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde da\u00fdhan k\u00f6p\u00e7\u00fcligini a\u00fdaga galdyrmak, \u00fdaraglandyrmak hem \u015fowuna d\u00fc\u015fmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gerekli seri\u015fdeler bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, enjamla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>N\u00e4me di\u00fdsene, meni\u0148 pikirime g\u00f6re, ilki bilen kell\u00e4ni \u00fdaraglandyryp, onso\u0148 eli \u00fdaraglandyrmak gerek. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraglanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddarag bilen \u00fcpj\u00fcn bolmak, \u00fdarag \u015fa\u00fdyny tutmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gerekli seri\u015fde bilen \u00fcpj\u00fcn bolmak, enjamlanmak.<\/p><ul><li>Dogry, \u00e7yl\u015fyrymly burawlara \u00fda\u015f in\u017eenerleri ussa bellemek-de hatarlydy; olar teori\u00fda ta\u00fddan \u00fdaraglanan bolsalar-da, \u00fdeterlik tejribeleri \u00fdokdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaragly","meaning":"<div><p>1. \u00ddaragy bar bolan, \u00fdaragy bilen \u00fcpj\u00fcn edilen.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddaragly g\u00f6re\u015f alyp barmaklyga degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Az wagtdan so\u0148ra bu du\u00fdguda\u015flyk rewol\u00fdusi\u00fdany\u0148 \u00fde\u0148megi ugrundaky \u00fdaragly g\u00f6re\u015flere \u00e7enli \u00f6sdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaragsyzlandyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddaragy\u0148y almak, \u00fdarag seri\u015fdelerinden mahrum etmek.<\/p><ul><li>Ezizi \u00f6r\u00e4n tiz \u00fdaragsyzlandyrmak zerurlygyna \u00c7erny\u015fow d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6re\u015f alyp barmak m\u00fcmkin\u00e7iliginden mahrum etmek.<\/p><ul><li>Adamy k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyryjy seri\u015fdeler bilen \u00fdaragsyzlandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaragsyzlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddaraglanmagy \u00fdatyrmak, \u00fdarag \u00f6nd\u00fcrmegi bes etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Her hili \u00fdol bilen g\u00f6re\u015f alyp barmakdan el \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Adamy k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyryjy seri\u015fdeler bilen \u00fdaraglanmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaragsyzlyk","meaning":"<div><p>\u00ddarag bilen \u00fcpj\u00fcn d\u00e4llik, \u00fdaragy \u00fdokluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarak","meaning":"<div><p>\u00ddarmak h\u00e4si\u00fdeti bolan, di\u015flek (it hakda).<\/p><ul><li>Garly \u00f6z yzyndan \u00fdarak iti\u0148 k\u00fc\u015fg\u00fcrlenini a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraklyk","meaning":"<div><p>\u00ddarmak h\u00e4si\u00fdeti barlyk, \u00fdarmak gylygy barlyk.<\/p><ul><li>Sen bu iti\u0148 \u00fdaraklygyny he\u00fd go\u00fda\u00fd!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaralamak","meaning":"<div><p>\u00ddara salmak, \u00fdaraly etmek.<\/p><ul><li>Emma ol art a\u00fdagyny\u0148 birini \u00fdere basyp bilme\u00fd\u00e4rdi, m\u00f6jekler ony \u00fdaralapdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaralanmak","meaning":"<div><p>\u00ddaraly edilmek, \u00fdaraly bolmak, \u00fdara salynmak.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148ilr\u00e4k \u00fdralanan esgerleri\u0148 bir g\u00f6legi \u00f6zlerini\u0148 \u00f6r\u00e4n sagdyklaryny du\u00fdup: -- \u00ddolda\u015f doktor, biz indi da\u00fdandyk! -- di\u00fddiler. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraly","meaning":"<div><p>\u00ddarasy bar bolan, \u00fdara salnan, \u00fdaradar.<\/p><ul><li>Melegu\u015f onu\u0148 yzyndan \u00fdetende, \u00fdaraly gulan o\u0148a bakan agzyny a\u00e7yp topuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdaraly a\u00fdagyny\u0148 \u00e4digini \u00e7ekip \u00e7ykarjak boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma gahrymanym ahmyrda galdy, Tenine degdi, \u00fdaraly boldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaralylyk","meaning":"<div><p>\u00ddara salnyp \u015fikesli bolmaklyk, \u00fdarasy barlyk, \u00fdaraly bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramak","meaning":"<div><p>1. Maza bermek, hezil bermek, \u00fdaramly bolmak, \u00fdakmak.<\/p><ul><li>Nene\u0148, kurort \u00fdara\u00fdarmy? ! N\u00e4\u00e7e semredi\u0148? ! -- di\u00fdip sora\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir talaba la\u00fdyk bolmak, pe\u00fddaly bolmak bir islegi kanagatlandyrmak.<\/p><ul><li>Ma\u0148a bolsa edil al\u00e7aly \u00fdag \u00fdaly \u00fdara\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Di\u0148e bir \u00fdagtylygy d\u00e4l, hep-hezillik, hemme zada-da \u00fdarap dur. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gowy g\u00f6rmek, g\u00f6wn\u00fcnden turmak, halamak, islemek.<\/p><ul><li>T\u00e4zeg\u00fcl\u00fc\u0148 a\u00fdd\u00fdan zatlary ma\u0148a gaty \u00fdrady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Olar-g\u00f6wn\u00fc\u0148ize \u00fdaranyny aly\u0148! -- di\u00fd\u00fd\u00e4rler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gurby, taby bar bolmak.<\/p><ul><li>\u015eol kempiri\u0148 \u00f6zi \u015fu \u00fdere gelm\u00e4ge \u00fdara\u00fdarmy? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramaz","meaning":"<div><p>1. \u00ddaman, erbet, pis.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu \u00fdaramaz i\u015fi hakynda kolhoz\u00e7ylara g\u00fcrr\u00fc\u0148 germek gerek. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hil ta\u00fddan pes bolan, derde \u00fdarawsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramazlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddaramaz bolmak, pis bolmak, pislenmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hil ta\u00fddan pes bolmak, hili erbetlenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramazlatmak","meaning":"<div><p>1. Barha \u00fdaramaz etdirmek, gitdigi\u00e7e erbetletmek, \u00fdaman etmek.<\/p><\/div><div><p>2. Hil ta\u00fddan pese ga\u00e7yrmak, hilini peseltmek.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcmi\u0148 hilini \u00fdaramazlatmak bolmaz!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramazla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Barha \u00fdaramaz bolup ugramak, gitdigi\u00e7e erbetle\u015fmek.<\/p><ul><li>Kapitalistik \u00fdurtlarda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 mehanizasi\u00fdala\u015fdyrylmagy we awtomatizasi\u00fdala\u015fdyrylmagy z\u00e4hmetke\u015fleri\u0148 durmu\u015f \u015fertlerini\u0148 \u00fdaramazla\u015fmagyna alyp bar\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hil ta\u00fddan pese ga\u00e7yp ba\u015flamak, hili peselip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Dagdan uzakla\u015fyldygy\u00e7a \u00fdol \u00fdaramazla\u015fyp ba\u015flady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramazlyk","meaning":"<div><p>1. Erbetlik, \u00fdamanlyk.<\/p><ul><li>Nurjahan hem \u00f6z dyganyny\u0148 \u00fdaramazlygy barada edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148i di\u0148lem\u00e4ge on\u00e7akly h\u00f6wesli d\u00e4ldi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hil ta\u00fddan pese d\u00fc\u015fenlik, hili peslik.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddoku\u015f degmeklik, gowy g\u00f6r\u00fclmezlik, \u00fdakmazlyk, halanmazlyk.<\/p><ul><li>A\u00fddylan s\u00f6z \u00fdaramazlyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Pes \u00fdarawlylyk, n\u00e4ho\u015fluk, sagat d\u00e4llik, tapsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>5. Edi\u00fd\u00e4n talaba la\u00fdyk bolmazlyk, islegi kanagatlandyrmazlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramaz\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaramazlyk 1.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u00f6z \u00fc\u00e7inden: -- Bahardan be\u00fdle bir \u00fdramaz\u00e7ylyk \u00e7ykmaz -- di\u00fdip pikir etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 we sa\u0148a me\u0148ze\u015fleri\u0148 \u015fe\u00fdle \u00fdaramaz\u00e7ylygy \u00fdol almaz. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramly","meaning":"<div><p>1. Derde \u00fdara\u00fdan, belli bir talaba la\u00fdyk bol\u00fdan, bir islegi kanagatlandyr\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00dderi, \u00fderi ha\u00fdyrly bolsun, bize \u00fdaramly bolsun! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokumly, mazaly, lezzetli.<\/p><ul><li>\u00ddaramly suw.<\/li><li>\u00ddaramly howa.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6wne \u00fdakymly, amatly, o\u0148a\u00fdly, g\u00f6wneja\u00fd.<\/p><ul><li>Ol oba adamlary \u00fc\u00e7in \u00fdaramly. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Olar edip oturan g\u00fcrr\u00fc\u0148lerini go\u00fdup, o\u0148a \u00fdaramly s\u00f6zler agtar\u00fdardylar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n ho\u015famatly we \u00fdaramly bolup g\u00f6r\u00fcnmek \u00fc\u00e7in bu zatlary\u0148 baryny etmelidir di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramsak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaranja\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaramsaklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaranja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Walla, Bahar, bil\u00fd\u00e4n zadym bolsa, men senden gizl\u00e4mok ahyryn! -- di\u00fdip- W\u00fc\u015fi kel \u00fdaramjaklyk etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ke\u00e7jal ony g\u00f6r\u00fcp, \u00abyhyk\u00bb edip g\u00fcl\u00fcp, \u00fdaramsaklyk etjek boldy welin, ol kellesini hem \u00fderden galdyrmady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Mugallymy\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaran","meaning":"<div><p>\u00ddakyn \u00fdolda\u015f, wepaly \u00fdolda\u015f, tarapy\u0148y tut\u00fdan adam, tarapdar.<\/p><ul><li>Sapar k\u00f6se menden habar almady, D\u00f6w\u00e7\u00fcle\u015fen kyrk \u00fdaranym gelmedi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaranja\u0148","meaning":"<div><p>\u00ddaranyp g\u00fcn g\u00f6rjek bol\u00fdan, birine \u00fdaranjak bolup \u00fd\u00f6ren, \u00fdalynjalyk edip \u00fd\u00f6ren, \u00fdaramsak.<\/p><ul><li>\u00ddaranja\u0148 m\u00fcdir o\u0148a: -- S\u00f6z\u00fcm \u00fdok! -- di\u00fddi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Halnazary\u0148 \u00fdaranja\u0148lary hem onu\u0148 g\u00f6wn\u00fcne g\u00f6r\u00e4 g\u00fcrr\u00fc\u0148 tapdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaranja\u0148lyk","meaning":"<div><p>\u00ddaranja\u0148 bolmaklyk, birine \u00fdaranjak bolup \u00fd\u00f6rmeklik, \u00fdalynjalyk, \u00fdaramsaklyk.<\/p><ul><li>Her ha\u00fdsy o\u0148a \u00fdaranja\u0148lyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bize parahat\u00e7ylyk, asuda\u00e7ylyk getirdi! -- di\u00fdip, \u00fdaranja\u0148lyk bilen o\u00fdnakla\u00fdan g\u00f6zlerini g\u00fcld\u00fcrdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaranlyk","meaning":"<div><p>\u00ddakyn \u00fdolda\u015flyk, \u00fd\u00fcrekde\u015flik, tarapdarlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaranmak","meaning":"<div><p>1. Birini\u0148 g\u00f6wn\u00fcnden turmak, bir zat edip, birini\u0148 islegini kanagatlandyrmak.<\/p><ul><li>Mamag\u00fcl onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6\u0148\u00fcrdikl\u00e4p hem, \u00fdalbaryp hem \u00fdaranyp bilmedi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Walla, Nurt\u00e4\u00e7 eje, men -- \u00e4 size \u00fdaranyp bilmedim! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddalynjalyk etmek, gowy g\u00f6r\u00fcnjek blmak.<\/p><ul><li>Yl\u00fdas t\u00f6r\u00e4ni taryplamak bilen Gulman ar\u00e7yna \u00fdarandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdararly","meaning":"<div><p>Bir zat \u00fc\u00e7in gerekli bolan, derege \u00fdara\u00fdan, gerekli.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fe \u00fdararly ulaglar gizlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belki, ol size \u00fdararly bolup \u00e7yksa-da \u00e7ykar! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaratmak","meaning":"<div><p>1. Emele getirmek, d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Jan alyp, jan berip, Watany d\u00f6retdi, Ga\u00fdduwsyz gahryman \u00e4rler \u00fdaratdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddogy \u00fdaradyp bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddararly etmek, derkar etmek, derege ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>Ony men n\u00e4me \u00fdarada\u00fdyn?! <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraty","meaning":"<div><p>\u00ddaraly bolan \u00fdaralanan (k\u00f6plen\u00e7 gu\u015f, ha\u00fdwan hakda).<\/p><ul><li>So\u0148 ol \u00fdaraty ganatyny suwa sokup \u00e7ykardy-da silkindi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar \u015fol kowup bary\u015flaryna \u00f6zlerini\u0148 \u00fdraty edip go\u00fdberen m\u00f6jeklerini awlapdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaraw","meaning":"<div><p>Taby bar bolan, ke\u00fdpi k\u00f6k, gurat, sag.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarawlyk","meaning":"<div><p>Taby barlyk, ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, sagatlyk.<\/p><ul><li>Onso\u0148, asyl \u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00fdarawlygymy\u0148 hem ugry \u00fdok! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 \u00fdarawlygy\u0148 \u00fdok. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarawlylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdarawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdara\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gowy gelmek, gel\u015fikli bolmak, g\u00f6rk bermek, geli\u015fmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fu sypatyna \u00fdra\u015fyp duran ez\u00fdaka ak k\u00f6\u00fdnegi bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mynasyp bolmak, mahsus bolmak, has bolmak.<\/p><ul><li>Demirgyra \u00fdara\u015fypmy bizi\u0148 yzymyzdan kowup \u00fdetmek! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00ddaman i\u015f \u00fdaman adama \u00fdara\u015far! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdara\u015fyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> gel\u015fik.<\/p><ul><li>M\u00e4rek\u00e4ni\u0148 \u00fdara\u015fygy, To\u00fd- ba\u00fdramy\u0148 hozanagy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>I\u015fledik\u00e7e art\u00fdar ga\u00fdraty onu\u0148, Ol guwanjy, \u00fdara\u015fygy j\u00fclg\u00e4ni\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mynasyplyk, mahsuslyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdara\u015fykly","meaning":"<div><p>1. Gel\u015fik ber\u00fd\u00e4n, gel\u015fikli bolan, \u00fdara\u015fyp duran.<\/p><ul><li>Ol garry \u00fdara\u015fykly penjek ge\u00fdnen gyza baka \u00fd\u00fczlendi-de: -- Bahar, halylary b\u00e4rik getir! -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Kaka\u0148 seni\u0148 \u00e7altlygy\u0148y we aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdara\u015fykly otury\u015fy\u0148y g\u00f6r\u00fcp \u00f6wdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Mynasyp bolan, mahsus bolan, has bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdadamazak elleri da\u00fdaw synasyna \u00fdara\u015fyklydy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 janly hereketlerine \u00fdara\u015fykly \u00fditi nazary bardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdara\u015fyklylyk","meaning":"<div><p>Gel\u015fikli bolmaklyk, gel\u015fiklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdard","meaning":"<div><p>91, 44 sm. de\u0148 bolan i\u0148lis uzynlyk \u00f6l\u00e7egi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdardam","meaning":"<div><p>Birine edil\u00fd\u00e4n ruhy \u00fda-da maddy k\u00f6mek, edil\u00fd\u00e4n hema\u00fdat, goldaw.<\/p><ul><li>Mallar hakynda bu edil\u00fd\u00e4n aladalar mallary\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 artmagyna \u00fdardam eder. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdardyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady kesip \u00fda-da \u00e7apyp iki b\u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Agajy \u00fdardyrmak.<\/li><li>Garpyz \u00fdardyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iri\u0148ini we \u015f. m. a\u00fdyrmak \u00fc\u00e7in dildirmek (\u00fdara we. \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>3. Ite agyz saldyrmak, di\u015fletmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bol, \u00f6z\u00fc\u0148i ite \u00fdardyra\u00fdmagyn!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarganat","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gara\u0148ky gaty\u015fandan so\u0148 u\u00e7\u00fdan k\u00f6r sy\u00e7an.<\/p><ul><li>Go\u00fd, m\u00fc\u0148l\u00e4p \u00fdarganat k\u00f6p bolsun! <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarlyk","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 adyny, markasyny, tagmasyny we \u015f. m. g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00fd\u00fczi \u00fdazgyly b\u00f6lejik kagyz \u00fda-da tagtajyk.<\/p><ul><li>Bagaja dakyl\u00fdan \u00fdarlyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarlykly","meaning":"<div><p>1. \u00ddarlygy bar bolan, \u00fdarlyk dakylan.<\/p><ul><li>\u00ddarlykly baga\u017e.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Baryp \u00fdatan, t\u00fc\u00fds.<\/p><ul><li>Meni\u0148 yzymda galan inilerim \u00fda\u015fdy, onu\u0148 \u00fcstesine hem \u00fdarlykly garypdyk, olary\u0148 \u00fdarym t\u00fcmene hem g\u00fc\u00fd\u00e7leri \u00fdetjek d\u00e4ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarma","meaning":"<div><p>1. Iri \u00fcwelen d\u00e4ne (bugda\u00fd, j\u00f6wen we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Kimisi \u00fdarmany halta sal\u00fdardy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Maral bilen Bibi \u00fdarma \u00fdarmaga gitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eol \u00fcwelen d\u00e4neden ga\u00fdnadylyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n go\u00fdy nahar.<\/p><ul><li>Nabat hem gelip, \u00f6z\u00fcne bir ki\u00e7ijik okara gu\u00fdnup, \u00fdarma i\u00e7m\u00e4ge ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Men ho\u015fadan gelip, \u00e7agalara \u00fdarma bi\u015firip berm\u00e4ge durdum. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Pars bilmeze \u00fdarma-da bir, k\u00f6je-de. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarmak","meaning":"<div><p>1. \u00c7apyp, kesip b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, kesmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 yzyndan gawun \u00fdaryp kesele\u00fd\u00e4rler, bedre doly ak\u015fekerek \u00fcz\u00fcmi\u0148 \u00fcst\u00fcne sowuk suw gu\u00fdup i\u00fdm\u00e4ge ba\u015fla\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hir-Wepa)<\/span><\/li><li>Garnyny \u00fdaryp, i\u00e7ini-bagryny arassaladylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Partlama d\u00f6redip we\u00fdran etmek, k\u00fcl-u\u015fak etmek, partlatmak.<\/p><\/div><div><p>3. Agyz salyp di\u015flemek, di\u015flerini ge\u00e7irip \u00fdara salmak (it hakda).<\/p><ul><li>Her n\u00e4me-de bolsa, Gulman ar\u00e7yny\u0148 \u00fdarak ga\u00fdy\u0148y \u015fol g\u00fcnden be\u00fdl\u00e4k k\u00f6\u00e7eden ge\u00e7enlere topulmasyny we a\u00fdal-u\u015faklary \u00fdarmasyny ymykly ta\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powesler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 bol\u015fu\u0148 n\u00e4t\u00fc\u00fdsli, iti\u0148 \u00fdaranyny \u00e7agalardan g\u00f6r\u00fd\u00e4rmi\u0148, \u00fdogsam hem g\u00f6ren \u00fderde ent\u00e4p \u00fd\u00f6rse\u0148 item \u00fdarar, gu\u015f hem. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ogurlyk etmek, ogurlap almak, ogurlamak.<\/p><ul><li>Ogry bir kolhoz\u00e7yny\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni \u00fdarjak bolandyr \u00fda-da gapysyndaky malyny kesjek bolandyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> B\u00f6ws\u00fcp ge\u00e7mek, b\u00f6w\u00fcsmek.<\/p><ul><li>A\u0148\u0148at-a\u0148\u0148at gumla\u0148 \u00fdaryp g\u00f6ws\u00fcni, \u00ddary\u015fyp i\u015fle\u00fd\u00e4r hi\u00e7 biri durman. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarmalyk","meaning":"<div><p>\u00ddarma etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen.<\/p><ul><li>\u00ddarmalyk bugda\u00fd.<\/li><li>\u00ddarmalyk d\u00e4ne.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarmarka","meaning":"<div><p>Haryt satmak we almak \u00fc\u00e7in wagtal-wagtal gural\u00fdan uly bazar.<\/p><ul><li>Her \u00fdyl bu \u00fderlerde g\u00fc\u00fdz a\u00fdlary uly \u00fdarmarka gural\u00fdar. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarma\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcne, \u00fdokarsyna durma\u015fyp \u00e7ykmak, dyrma\u015fmak.<\/p><ul><li>Ala\u0148a \u00fdarma\u015fyp ba\u015flanlarynda, ortaky d\u00fc\u00fde art a\u00fdaklaryny ab\u015fardyp, sakga durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarna","meaning":"<div><p>Bir zada \u00fdetne, go\u015fant bolar \u00fdaly zat, urna.<\/p><ul><li>Emma ol indi hemmesini i\u00e7ine salyp hereket ed\u00fd\u00e4r: mallaryna ot ta\u00fd\u00fdarla\u00fdar, \u00e7\u00f6rege \u00fdarna bolar di\u00fdip, el degirmeninde mellek \u00fderinden \u00f6nen j\u00f6weni \u00fdar\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hir-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 bilen garyby\u0148 garnyna \u00fdokna, \u00fdyrtygyna \u00fdarna bolar hasap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdarpasyna.<\/p><ul><li>Buldur gassap meni\u0148 atama \u00fdarpa bakaryna go\u00fdun ta\u015flap ga\u00fddan ekeni. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpasyna","meaning":"<div><p>De\u0148 pa\u00fdla\u015fmak \u015ferti bilen, \u00fdarasyny almak \u015ferti bilen, \u00fdarpa.<\/p><ul><li>Etm\u00e4ge \u00fdarpasyna i\u015f tap\u00fdas. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ol onu\u0148-munu\u0148 \u00fder-suwuny \u00fc\u00e7den birine, \u00fdarpasyna ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>K\u00e4te \u00fdarpasyna, k\u00e4 b\u00e4\u015fden-ik\u00e4, Ekerdi \u00fdyl bo\u00fdy ili\u0148 ekinni. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpa\u00e7y","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ba\u015fgany\u0148 i\u015fini \u00fdarpasyna ed\u00fd\u00e4n, \u00fdarpasyna i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpy","meaning":"<div><p>1. I\u015fi\u0148 \u00fda-da ba\u015fga bir zady\u0148 \u00fdary, \u00fdarysy.<\/p><ul><li>Bardy-geldi bir adam, edilen i\u015fe si\u0148dirilen z\u00e4hmeti\u0148 \u00fdarpy bahasyny ber\u00e4\u00fdse-de, sesini-\u00fc\u00fdn\u00fcni \u00e7ykarmazdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne weli, bu i\u015f\u015fe bi\u015fi\u015fmedik bir a\u00fdaly\u0148 bo\u00fdnuna bu wezip\u00e4ni ata\u00fdsa\u0148, \u00fdarpy g\u00fcn\u00fcne-de \u00e7ydabilm\u00e4n, ma\u00fdrylyp galjagyna g\u00f6z\u00fcm \u00fdet\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Doly d\u00e4l, \u00fdarty, \u00fdarysyna \u00e7enli bolan.<\/p><ul><li>\u00ddarpy halta un.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpy-\u00fdalta","meaning":"<div><p>1. \u00ddaryna gola\u00fd, \u00fdarpydan azrak, az-owlak, birneme.<\/p><ul><li>Edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 hem \u00fdarpy-\u00fdaltasy bola\u00fdmasa, k\u00f6p\u00fcsini e\u015fidenokdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bolar-bolmaz, ugursyz.<\/p><ul><li>Olary\u0148 her birine \u00fdarpy-\u00fdalta s\u00f6z a\u00fddyp, be\u00fdlekisine \u00fd\u00fczlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpylamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddarysyny edip gutarmak, bir i\u015fi\u0148 \u00fdarysyny amala a\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Ejeg\u00fcl d\u00fc\u00fdnki alyp bilm\u00e4n giden \u00e7\u00e4gini alyp, \u00fdene bir \u00e7\u00e4gi \u00fdartylap ga\u00fdtmak\u00e7ydy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaryny har\u00e7lamak, \u00fdaryny almak, \u00fdoklamak.<\/p><ul><li>Olar bir halta uny \u00fdarpyladylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpylanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddarysy edilip gutarylmak, bir i\u015fi\u0148 \u00fdarysy amala a\u015fyrylmak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddarysy har\u00e7lanmak, \u00fdaryna \u00fdetilmek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 azygymyz \u00fdarpylanypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarpylatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddarysyny etdirip gutarmak, bir i\u015fi\u0148 \u00fdarysyny amala a\u015fyrtmak.<\/p><ul><li>Bu i\u015fi so\u0148una \u00e7enli gutarman, \u00fdarpyladyp go\u00fdup bolmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddarysyny har\u00e7latmak, \u00fdarysyna \u00fdetirtmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarsdyrmak","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki formasyndan \u00fc\u00fdtgetmek, \u00f6\u0148ki jebisligini bozdurmak (aga\u00e7 we aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmleri hakda).<\/p><ul><li>\u00c7yg gapyny birneme \u00fdarsdyrypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarsgyn","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148ki formasyndan \u00fc\u00fdtg\u00e4n, \u00fdarsan.<\/p><ul><li>Egri agajy dograltdym hasap edende-de, \u00f6z \u00fdarsgynyna gidi\u015fi \u00fdaly, kirli be\u00fdn\u00e4 sabyn k\u00e4r edenok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarsmak","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148ki formasyndan \u00fc\u00fdtgemek, \u00f6\u0148ki jebisligi bozulmak.<\/p><ul><li>O\u0148a har\u00e7lanan fanerler g\u00fcn\u00fc\u0148 gyzgynyna we ygala \u00fdarsmaz \u00fdaly, gy\u00fdy g\u00f6k re\u0148k bilen re\u0148klenipdir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ers-mers bolup \u00fc\u00fdtgemek, \u00f6zgermek (adamy\u0148 \u00fd\u00fczi, ke\u015fbi hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdartma\u00e7","meaning":"<div><p>Donu\u0148, \u00e7\u00e4kmeni\u0148, \u00e7abydy\u0148 we \u015f. m. etegini\u0148 iki gapdalyndaky dilik \u00fder, \u00e7ak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdarty","meaning":"<div><p>Tutu\u015f bir zady\u0148 de\u0148 \u00fdarysy, \u00fdarymy.<\/p><ul><li>\u00ddarty \u00e7\u00f6rek olary\u0148 hi\u00e7 ha\u00fdsyna \u00fdok bolmakdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Galdy \u00fdarty bogdak d\u00e4ne, Bu \u00fdetimleri\u0148 pa\u00fdyna. <span>(\u00c7ary A\u015fyrow, Poemalar)<\/span><\/li><li>G\u00fcn hem \u00fdarylan \u00fdarty garpyz \u00fdaly \u00fda\u0148yja gyzaryp galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarty-\u00fdurty","meaning":"<div><p>\u00ddarysy d\u00f6wl\u00fcp a\u00fdrylan, b\u00f6lek-b\u00fc\u00e7ek, ownuk-u\u015fak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze gurul\u00fdan ja\u00fdy\u0148 gapdalynda \u00fdarty-\u00fdurty kerpi\u00e7 \u00e7a\u015fyp \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdary","meaning":"<div><p>\u00ab\u00ddarym\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 konkret bir zada degi\u015flilikde ulanyl\u00fdan gysgalan formasy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdaryny ma\u0148a go\u00fd, \u00fdaryny \u00e4kit! <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Sagat dokuzy\u0148 \u00fdary boldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaryk","meaning":"<div><p>1. \u00c7at a\u00e7yp emele gelen ja\u00fdryk, \u00e7at a\u00e7an \u00fda-da \u00fdarylan \u00fder.<\/p><ul><li>Turba \u00fdarylypdyr gije a\u00fdazdan, \u00abGara altyn\u00bb \u00fdarykdan zygdyrylyp ak\u00fdar. <span>(N. Omadow, Bagt G\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><li>At a\u00fdlanyp gazygyn topar, suw a\u00fdlanyp arygyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddarylyp a\u00fdrylan, \u00fdarylyp b\u00f6l\u00fcnen, \u00e7at a\u00e7an, ja\u00fdryk emele gelen.<\/p><ul><li>\u00ddaryk gawun.<\/li><li>\u00ddaryk aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaryk-\u00fdaryk","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fderi \u00fdarylan, k\u00f6p \u00fderi ja\u00fdrylan, tutu\u015f \u00fdaryk emele gelen.<\/p><ul><li>Sowuk a\u00fdaza \u00fdaryk-\u00fdaryk bolup, gyzyp ot alan g\u00f6k dodaklaryny tam\u015fandyr\u00fdarlar. <span>(B. Soltanny\u00fdazyzow, K\u00fcm\u00fc\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarylmak","meaning":"<div><p>1. Ja\u00fdryk-ja\u00fdryk bolmak, ja\u00fdrylmak, uzynlygyna b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Batly in\u00fd\u00e4n paltany\u0148 zarbyna aga\u00e7lar parka- parka \u00fdaryl\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Terlikden \u00fda-da ba\u015fga bir g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 t\u00e4siri zerarly \u00e7at a\u00e7mak, \u00fdaryk emele gelmek, d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ter gawunlary\u0148 k\u00e4biri dilim alnan \u00fdaly \u00fdarylyp, k\u00e4birini\u0148 syrty ja\u00fdrylyp \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Dodaklary \u00fdarylypdyr, \u00c7\u00f6lde te\u015fnelikden \u00fda\u0148a. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. De\u015filip iri\u0148i \u00e7ykmak, \u00e7i\u015fip, d\u00f6m\u00fcp de\u015filmek (\u00fdara, \u00e7i\u015f we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdnundaky \u00e7yban \u00fdarylypdyr.<\/li><li>Barmaga \u00e7ykan \u00fd\u00f6r\u00fclgen \u00fdaryldy.<\/li><li>M\u00f6jegi\u0148 garny \u00fdarylypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Partlamak emele gelmek, partlamak.<\/p><ul><li>Prezidium stoluny\u0148 \u00fdanynda \u00fdarylan granat stol \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki pelteli \u00e7yrany-da \u00f6z\u00fcni\u0148 elgini, tozany bilen s\u00f6nd\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Top oklary \u00fdarylyp, tozan turuzmaga ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ok-d\u00e4rili skladkar ot alyp, \u00e4pet-\u00e4pet sisternalar \u00fdaryldy. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. B\u00f6ws\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ahyr so\u0148y b\u00f6wet \u00fdaryldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ogurlanan bolmak, ogurlanmak (\u00f6\u00fd, d\u00fckan we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Iki hepde mundan \u00f6\u0148 bir magazin \u00fdarylypdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> S\u00f6ze ba\u015flamak, i\u00e7i\u0148 d\u00f6kmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdaryly\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00fdarylmak, \u00fdarylyp ba\u015flamak, partla\u015fmak.<\/p><ul><li>Uzakda minalar \u00fdaryly\u015f\u00fdardy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarym","meaning":"<div><p>B\u00fctewi bir zady\u0148 de\u0148 \u00fdarysy, bir zady\u0148 de\u0148 ikiden bir b\u00f6legi, \u00fdarpy.<\/p><ul><li>Awgusty\u0148 ikinji \u00fdarymydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdarym sagat gara\u015fandan so\u0148 oglanlary\u0148 hemmesi \u00fdygnandylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bagt barha \u00fdarym gij\u00e4 gola\u00fdlap, sagat dili so\u0148ky \u00f6wr\u00fcmine ba\u015flady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddarym g\u00fcne \u00fdary\u015f \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarym-\u00fdalta","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdarpy-\u00fdalta.<\/p><ul><li>Ejesi \u00fdalbar-\u00fdakar edip, onu\u0148 elini-\u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdarym-\u00fdalta \u00fduwdy. <span>(A. Geldi\u00fdew, Ilkinji Sowgat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarymlyk","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddarym litrlik.<\/p><ul><li>Ol ony \u00fdola saldy-da, onu\u0148 go\u00fdup giden \u00fdarymlygyna \u00fdama\u015fgandan hem bir \u00fdylgyryp seretdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarymsak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaranja\u0148.<\/p><ul><li>\u00ddarymsak adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarymsaklamak","meaning":"<div><p>\u00ddarnja\u0148lyk etmek, gowy g\u00f6r\u00fcnjek bolmak.<\/p><ul><li>\u00c7erkez hany bir otlu\u00e7\u00f6p bersene! -- di\u00fdip \u00fdarymsaklady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarymsaklyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdaranja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148em ma\u015fgalam bar, olara sargajak zatlarym, etjek wes\u00fdetlerim bar, professor! -- di\u00fdip, Gurt \u00fdarymsaklyk ed\u00fd\u00e4n \u00fdaly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fde ejizl\u00e4p sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdarym\u00e7yk","meaning":"<div><p>\u00ddarpy-\u00fdalta, doly d\u00e4l, doly bolmadyk.<\/p><ul><li>Kitaplar \u00fdazylman \u00fdarym\u00e7yk galdy, M\u00fc\u0148l\u00e4p sahypalar tomda saraldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eol kagyzlary\u0148 her birinde a\u00fdratyn \u00fcns bilen \u00fdazylan, emma yzy gutarman \u00fdarym\u00e7yk galdyrylan s\u00f6zlemler g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Durdymyrady \u00ab\u00e7en edip g\u00f6rkezip bilerin\u00bb di\u00fdet umyt bilen \u015eirin \u00fd\u00fcz\u00fcni birinji gezek \u00fdarym\u00e7ak a\u00e7dy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdar\u00e7yk","meaning":"<div><p>\u00c7at a\u00e7an, \u00fdarylan, ja\u00fdrylan, \u00fdaryk, ja\u00fdryk.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00fdar\u00e7ygy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdas","meaning":"<div><p>Aradan \u00e7ykana gynan\u00e7 bildirip tutul\u00fdan matam.<\/p><ul><li>Zalda zaryn \u00fdaz he\u0148i i\u0148\u0148lde\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uzyn g\u00fcnl\u00e4p \u00fdasa batsa-da bu ja\u00fd, T\u00f6hmeti\u0148 h\u00f6k\u00fcmi edildi berja\u00fd. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdas-\u00fda\u0148y","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdap-\u00fda\u0148y.<\/p><ul><li>A\u00fdg\u00fcl, \u00fdas-\u00fda\u0148y kontory\u0148 b\u00e4ri \u00fdanyndan bir n\u00e4\u00e7e traktory\u0148 dik oturan wy\u015fkany s\u00fc\u00fdr\u00e4p ge\u00e7enini, sen, belki, g\u00f6rensi\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasalmak","meaning":"<div><p>1. Bejerilip ta\u00fd\u00fdar edilmek, bejerilip h\u00e4zirlenmek.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6\u00fd\u00e4 aga\u00e7dan \u00fdasalan \u00fdalydy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Penjire demiri, \u00fda\u00fdly krowat \u00c7o\u00fdun pe\u00e7ler keb\u015firlenip \u00fdasalan. <span>(N. Omadow, Bagt g\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> Emele gelmek, d\u00f6remek.<\/p><ul><li>S\u00f6z \u00fdasa\u00fdjy go\u015fulmakary\u0148 k\u00f6megi bilen t\u00e4ze s\u00f6zler \u00fdasal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasaltmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdasylamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdasama","meaning":"<div><p>1. Tebigy bolmadyk, hakyky d\u00e4llik, emeli el bilen edilen, \u00fdasalan.<\/p><ul><li>Aslynda meni\u0148 umumy, \u00fdasama bezegleri n\u00e4hili \u00fdigrenji g\u00f6r\u00fd\u00e4nimi \u00f6z\u00fc\u0148iz gowy bil\u00fd\u00e4rsiniz ahyry, Petr! -- di\u00fdip, s\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne go\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hir-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddasama Di\u015fler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7yn bolmadyk, \u00fdalandan edilen, \u00fdalan.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnde \u00fdasama \u00fcnji d\u00f6retmek \u00fc\u00e7in ga\u015flaryny \u00e7ytdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Goja \u00c7owdurowy\u0148 getiren mysallaryny Halapow \u00f6z \u00fdasama logikasyna g\u00f6r\u00e4 gurplurak hasap etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Durdyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdasama \u00fdylgyry\u015f el bilen alnyp ta\u015flanan \u00fdaly boldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 s\u00fdu\u017eeti gyzyklandyrmak \u00fc\u00e7in, \u00fdasama konfliktlere \u00fd\u00fczlen\u00fd\u00e4n wagtlaryna-da du\u015f gelmek bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasamak","meaning":"<div><p>1. Bejerip ta\u00fd\u00fdar etmek, bejerip h\u00e4zir etmek.<\/p><ul><li>Oglanlar bu gezek \u00f6z \u00fdanlary bilen ilkinji \u00fdasan radiopriomniklerini hem alypdylar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Ol ma\u015fyny\u0148 detallaryny stanokda \u00fdasady. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Alany haram bolmu\u015f ussa, bu \u00f6\u00fdi gamakdan \u00fdasadymyka, n\u00e4mek\u00e4?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powstler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> Emele getirmek, d\u00f6retmek.<\/p><ul><li>Go\u015fulmalar esasan s\u00f6z \u00fdasamaga we s\u00f6zlemde s\u00f6zleri biri-birilerine baglamaga hyzmat ed\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasanmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in \u00fdasamak, \u00f6z\u00fc\u0148 \u00fc\u00e7in bejerip ta\u00fd\u00fdar etmek.<\/p><ul><li>Olar bilen ho\u015fla\u015fdy-da, \u00f6\u00fdlerine tarap \u00fdelk \u00fdasa\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasatmak","meaning":"<div><p>Bejerdip h\u00e4zirletmek, bejerip ta\u00fdyn etdirmek.<\/p><ul><li>Bir zat \u00fdasad\u00fdarlar, onso\u0148 onu\u0148 \u00fdarpy muzduny hem berenoklar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>A\u00fd \u015fu g\u00fcnler \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp \u00fdatan i\u015f hem \u00fdok, adamlar pil, k\u00e4tmen \u00fdasatmakdan bizar bolan bolmaga \u00e7emeli, \u015fu g\u00fcnler hi\u00e7 kim zat \u00fdasadanok. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasawul","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ar\u00e7yny\u0148 bu\u00fdruklaryny, permanlaryny ilata \u00fdetir\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Soltans\u00f6\u00fdni\u0148 bu\u00fdrugyna g\u00f6r\u00e4, \u00fdasawullar Myralyny k\u00f6\u015fge alyp gelipdirler. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ar\u00e7any\u0148 \u00fdasawuly hut \u00f6z\u00fcme kagyz getirip: -- Seni\u0148 \u00f6\u00fd salgydy\u0148 \u015fun\u00e7a- di\u00fdip, a\u00fddyp gitdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ony \u015fe\u00fdle horlap, \u00fdenjip gel\u00fd\u00e4nleri\u0148 ikisi-de ar\u00e7yny\u0148 \u00fdasawullary ekeni. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hyzzynt)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasa\u00fdjy","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fdasamak bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, bir zat \u00fdasa\u00fdan ussa.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdasa\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddasamaga k\u00f6mekle\u015fmek, bejerip ta\u00fd\u00fdarlamaga k\u00f6mek edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Tamdyr \u00fdasa\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasgyn\u00e7ak","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148ini \u00fde\u0148lenm\u00e4n, \u00fdelbege\u00fd.<\/p><ul><li>Oguln\u00e4zik eje bizi\u0148 bilen ho\u015fla\u015fdy-da, \u00fde\u0148lesje pla\u015f\u00e7yny egnine \u00fdasgynjak atyp, agyr s\u00fcri go\u00fdny \u00f6r\u00e4 alyp ugrady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasmyk","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ekinlere zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4n ki\u00e7ijik porsy m\u00f6jek.<\/p><ul><li>\u00ddasmyk bugda\u00fda zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4n m\u00f6jejikdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdassanmak","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fda-da \u00fdassygy kell\u00e4ni\u0148 \u00fda-da tirsegini\u0148 a\u015fagyna go\u00fdup, gy\u015faryp \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Jommy \u015fol \u00fderde telpegini \u00fdassanyp, s\u00fc\u00fdji ukuda hor \u00e7ekip \u00fdatan eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol bir dess\u00e4ni \u00fdassanyp, arkan \u00fdatan \u00fderinden mawy asmana toma\u015fa edip ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Bir syhly yzyna garanjakla\u00fdan \u00c7erkez m\u00f6jegi\u0148 uzyn-uzyn pallanyny, i\u0148 so\u0148unda garysyny \u00fdassanyp galanyny sa\u00fdgardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa- Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdassy","meaning":"<div><p>Gara\u0148ky gatly\u015fandan gi\u00e7 ag\u015fama \u00e7enli bolan wagt.<\/p><ul><li>Kerwenba\u015fymyz \u00fdassy namazyny okap boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Halnazar \u00fdassy namazyndan so\u0148, \u00f6z ogullaryny \u00fdanyna \u00e7agyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdassynlar \u00f6\u00fde ga\u00fddyp geldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdassyk","meaning":"<div><p>\u00ddatylanda kell\u00e4\u0148 a\u015fagyna go\u00fdmak, \u00fdassanmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan d\u00f6rt bur\u00e7, i\u00e7i per \u00fda-da pagta bilen doldurylan \u00fdum\u015fak \u00f6\u00fd go\u015fy.<\/p><ul><li>Jigim kellesini \u00fdassyga go\u00fdan badyna uka gitdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Men olardaky \u00fdelek \u00fdassyklary g\u00f6r\u00fcp, \u00f6r\u00e4n ge\u0148 galdym. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdassykda\u015f","meaning":"<div><p>\u00c4r \u00fda-da a\u00fdal \u00fdan \u00fdolda\u015f.<\/p><ul><li>\u00c7eper haly\u00e7ydy o\u0148 kesbi-k\u00e4ri, Garly\u0148 \u00fdassykda\u015fy on \u00fc\u00e7 \u00fdyl b\u00e4ri. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eu sypaty\u0148 bilen seni ekl\u00e4p saklan ene-ata\u0148 hem \u00fd\u00fcrekde\u015f \u00fdassykda\u015fy\u0148 hem tanamaz. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdassyn","meaning":"<div><p>\u00ddassy wagty.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00fda\u015fyp bar\u00fdarka ag\u015famara hem \u00fdassyna \u00e7enli \u00e7ozmadyk m\u00f6jekler indi \u00fdarym gijeden so\u0148a g\u00f6z\u00fcni dikdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddassynlar gyzaryp dogdy, K\u00f6r\u00fckden \u00e7ykan dek A\u00fd-da. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasy","meaning":"<div><p>1. Bo\u00fdy pes we \u00fcsti tekiz bolan, \u00fdazgyn formaly.<\/p><ul><li>\u00ddasy da\u015flardan \u00f6r\u00fclen uly desgalar h\u00e4zir hem durlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Ses\u00fdetim \u00fdede demir \u00fdolu\u0148demir \u00fdolu\u0148 \u00fdasy ra\u00fdy\u015fy-da g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Semiz, \u00fdogyn, k\u00fcti.<\/p><ul><li>Ol orta bo\u00fdly, \u00fdasy garyn, sary\u00fdagyz, mawy g\u00f6zli, gyr\u00e7uw sakgal bir adamdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Megerem, ol \u00f6z \u00fdasy \u00fd\u00fczi \u00f6\u0148k\u00fcden hem ulalandyr \u00f6\u00fddendir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasydaban","meaning":"<div><p>\u00d6kjesi uzyn bolmadyk, \u00f6kjesiz (a\u00fdakgap hakynda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 a\u00fdagynda \u00fdasydaban k\u00f6w\u015fi bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasylamak","meaning":"<div><p>\u00ddasy g\u00f6rn\u00fc\u015fe salmak, \u00fdasy etmek, \u00fdazgyn forma bermek.<\/p><ul><li>\u00c7oluk \u00fdernan ed\u00fd\u00e4r hamyr \u00fdasylan. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular)<\/span><\/li><li>Polady gyzdyryp \u00fdasylamak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasylanmak","meaning":"<div><p>\u00ddasy g\u00f6rn\u00fc\u015fe salynmak, \u00fdasy edilmek, \u00fdazgyn forma berilmek.<\/p><ul><li>\u00c7eki\u00e7 bilen urlan simi\u0148 ujy \u00fdasylandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasylatmak","meaning":"<div><p>\u00ddasy g\u00f6rn\u00fc\u015fe saldyrmak, \u00fdasy etdirmek, \u00fdazgyn forma berdirmek.<\/p><ul><li>Metal b\u00f6leklerini \u00fdasylatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdasyla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birneme \u00fdasy forma almak, \u00fdazgyn g\u00f6rn\u00fc\u015fe giri\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddasylamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdat","meaning":"<div><p>1. \u00d6z ma\u015fgala\u0148dan bolmadyk, garynda\u015f d\u00e4l, keseki, \u00f6zge, n\u00e4tany\u015f.<\/p><ul><li>Emma Gogol Itali\u00fdada-da \u00f6z\u00fcni \u00fdat we \u00fdeke du\u00fd\u00fdardy. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fdhanada \u00fdat adamlar hem bardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Biri \u00fda-da bir zat bilen \u00fdakynlygy bolmadyk, gara\u00fd\u015fy, du\u00fdgusy, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi bo\u00fdun\u00e7a da\u015f bolan, \u00fcz\u0148e bolan.<\/p><ul><li>Tilki \u00fc\u00e7in ma\u015fyn, elbetde, \u00fdatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdata","meaning":"<div><p>1. Akman duran, akma\u00fdan (suw hakda).<\/p><ul><li>Oba porsy sadyr suwy\u0148 t\u00f6wereginde k\u00fcren bolup oturardy, \u00fdata suwu\u0148 alkymynda tam-kepbeler biri- birine deg\u015firilip salnardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdatyra.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatagan","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p \u00fdatmagy endik edinen, uku\u00e7yl, \u00fdatak.<\/p><ul><li>\u00ddatagan g\u00f6zlerini \u00fdalpa a\u00e7anda, G\u00f6r\u00fd\u00e4r \u00f6z\u00fcn k\u00f6ne \u00fdorgan i\u00e7inde. <span>(K. Gurbannepesow, \u00ddalta we Bagt)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddalta.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdatagan.<\/p><ul><li>Jommy batyr, \u00fd\u00f6ne ol pil \u00fdaly \u00fdatak, uklandan so\u0148, ge\u00fdimini sypyrsa\u0148 hem bilenok. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatakhana","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fda\u015fal\u00fdan, \u00fdatyl\u00fdan \u00fder, ja\u00fd.<\/p><ul><li>Bu otag olary\u0148 \u00fdatakhanasydy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel okuw\u00e7ylary\u0148 umumy \u00fdatakhanasyny\u0148 ortarasyndaky stolu\u0148 ba\u015fynda kellesini \u00fdala\u0148a\u00e7lap kitap okap otyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdataklamak","meaning":"<div><p>Guzlajak bolmak, guzlamak \u00fc\u00e7in \u00fder g\u00f6zlemek (go\u00fdun-ge\u00e7i we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatalga","meaning":"<div><p>1. \u00ddatyp gitmek \u00fc\u00e7in \u00fder, \u00fdatmak \u00fc\u00e7in orun.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdatakhana.<\/p><ul><li>Ol instituty\u0148 umumy \u00fdatalga ja\u00fdynda ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdar. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatgy","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> A\u00fdallarda, guzla\u00fdan ha\u00fdwanlarda nesli\u0148 d\u00f6r\u00e4p we \u00f6s\u00fcp ba\u015fla\u00fdan \u00fderi bolan i\u00e7ki organizm.<\/p><ul><li>Biz bu \u00fderde d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00fda-da ba\u00fdtaly\u0148 garnyny \u00fdaryp, olary\u0148 \u00fdatgylaryny barlamak \u00fc\u00e7in \u00fdygnak ge\u00e7irme\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatke\u015f","meaning":"<div><p>\u00ddadynda berk saklagan, okan, g\u00f6ren, e\u015fiden zadyny k\u00f6p wagtlap \u00fdadyndan \u00e7ykarmazak, unutmazak.<\/p><ul><li>Emma \u00fda\u015fuly \u00f6r\u00e4n \u00fdatke\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatke\u015flik","meaning":"<div><p>\u00ddatke\u015f bolmaklyk, g\u00f6ren, e\u015fiden zady\u0148y \u00fdatdan \u00e7ykarmazlyk, unutmazaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddatke\u015fligi\u0148 \u00f6zi a\u00fddyl\u00fdan zatlara d\u00fc\u015f\u00fcnmek di\u00fdildigidir. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatlama","meaning":"<div><p>1. Bolup ge\u00e7en wakany hakyda\u0148a getirme, \u00fdada salma.<\/p><ul><li>\u00d6ten ag\u015fam o\u0148a eziz Lenini\u0148 \u00e7agalyk d\u00f6wr\u00fcnden bir \u00fdatlamany okap berdim. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><li>Agahan Durdy\u00fdew hakynda \u00fdazgylar we \u00fdatlamlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tekste beril\u00fd\u00e4n go\u015fma\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015f, bellik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatlamak","meaning":"<div><p>\u00ddady\u0148a d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00fdada salmak, hakyda\u0148a getirmek, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirmek.<\/p><ul><li>Kakasyny\u0148 \u00f6l\u00fcm habary gelenden so\u0148, Myrady\u0148 hemi\u015fekiligini \u00fdatlany \u015fu birinji gezekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Ol, ba\u015fyndan ge\u00e7iren s\u00f6we\u015flerini-de \u00fdatlady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Taryhy \u00fdatlamak, g\u00f6r n\u00e4hili datly! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatlanmak","meaning":"<div><p>\u00ddada d\u00fc\u015f\u00fcrilmek, \u00fdada salynmak, hakyda getirilmek, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatlatmak","meaning":"<div><p>\u00ddadyna d\u00fc\u015f\u00fcrmek, \u00fdadyna salmak, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirtmek.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fowy\u0148 \u00fdakymly s\u00f6zi Artyga hemi\u015feki Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7i \u00fdatlatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Iwan Timofe\u00fdewi\u00e7, sen n\u00e4m\u00e4ni \u00fdatlatmak isle\u00fd\u00e4rsi\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>S\u00f6wda ga\u00fdtarmak a\u00fdyp bor, oglum! -- di\u00fdip, d\u00e4neden zy\u00fdan \u00fdetmejegini \u00fdatlatdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ge\u00e7eni bilelikde \u00fdat etmek, birn\u00e4\u00e7e bolup ge\u00e7mi\u015fi \u00fdada salmak, g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getirmek.<\/p><ul><li>Ine bu \u00fc\u00e7\u00fcsini\u0148 her ha\u00fdsy \u00f6z alan zatlaryny \u00fdatla\u015fmaga ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6ne sa\u00e7akda\u015fym gel seni\u0148 bilen, Bir salym ge\u00e7eni \u00fdatla\u015faly biz! <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatmak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fderde \u00fda-da bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnde keserip gy\u015farypmak, uzyn g\u00f6wr\u00e4\u0148 bilen kesermek, s\u00fc\u00fdnmek.<\/p><ul><li>Arabany\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00f6rt gatlanan \u00fdorgan atylyp, onu\u0148 \u00fcst\u00fcnde bolsa bir a\u00fdal \u00fdatyrdy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uka gitmek, uklamak, irkilmek.<\/p><ul><li>I\u015f k\u00f6p bolanda, gi\u00e7 \u00fdatyl\u00fdar. Gi\u00e7 \u00fdat-da ir tur, alty pi\u015fegi artyk ur. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fderde bolmak, k\u00f6p wagtlap bolmak, eglenmek.<\/p><ul><li>\u015eol m\u00fclhit bize du\u015fmadyk bolsa, bizi bu sazlygy\u0148 i\u00e7inde on g\u00fcn \u00fdatamyzda kim biljekdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>\u00c7ary\u00fdew birn\u00e4\u00e7e g\u00fcnl\u00e4p keselhanada \u00fdatmaly boldy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Togtamak, kesilmek.<\/p><ul><li>Da\u0148 saz berdi, \u00fdel hem \u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ag\u015famky \u00f6sen \u015femal gij\u00e4ni\u0148 \u00fdarymynda \u00fdatypdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. S\u00fcllerip solup gitmek, guramak (bi\u00fdara we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Suwsuzlykdan gaty horlanan gawun \u00fdatypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Syrkaw bolmak, syrkawlamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatuw","meaning":"<div><p>Dyn\u00e7 alyp \u00fdaty\u015f, uky.<\/p><ul><li>Emma onda-da, uludan -- ki\u00e7\u00e4 s\u00fcr\u00fcd\u00e4ki adamlary\u0148 hi\u00e7 birine \u00fdatuw \u00fdokdy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdatuwdan ba\u015fga ke\u00fdp bardyr \u00f6\u00fdtme\u00fd\u00e4rler. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatym","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdatymlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Aw atmak \u00fda-da gar\u015fy da\u015f du\u015fmany\u0148a ga\u00fdtawul bermak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanan \u00fder.<\/p><ul><li>Olar \u00f6zlerine tizlik bilen \u00fdatym \u00fderi edindiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ol, \u00fdaby\u0148 ra\u00fdy\u015fyny \u00fdassanyp, \u00fdatymda \u00fdatan mergen \u00fdaly garawullap \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatymla\u00fdyn","meaning":"<div><p>\u00ddatyp gelmek \u015ferti bilen, g\u00fcnin d\u00e4l, birn\u00e4\u00e7e gije-g\u00fcndiz bolup gelmeklik \u015ferti bilen \u00fdatyrla\u00fdyn.<\/p><ul><li>Kiril Petrowi\u00e7 \u00fdatymla\u00fdyn awa gitm\u00e4ge \u015fa\u00fdyny tut\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatymlyk","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e gije-g\u00fcndiz bolmaklyk, birn\u00e4\u00e7e wagt bolup gelmeklik \u015ferti bilen.<\/p><ul><li>Onu\u0148 kakasy \u00fdatymlyk gidip, dag i\u00e7ini\u0148 amatly \u00fderlerinde ekilen d\u00fcme arpalary or\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Men \u00fdatymlyk gelemok. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatyra","meaning":"<div><p>Oturyp, turup bilme\u00fd\u00e4n hassa.<\/p><ul><li>\u00ddatyra bolmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdatyrla\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdatymla\u00fdyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdatyrmak","meaning":"<div><p>1. Uzynlygyna gy\u015fartmak, s\u00fc\u00fdnd\u00fcrip go\u00fdmak, kesertmek.<\/p><ul><li>Meni g\u00f6terip alyp gidip, \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcnde bir mahmal k\u00f6rpe\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdy. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Graf Dorrer onu\u0148 goltugyndan tutup, diwany\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uka gidermek, uklatmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany \u00fdatyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ormak, \u00fdygmak.<\/p><ul><li>G\u00f6k de\u0148iz \u00fdaly me\u00fddany \u00fda\u0148landyryp, d\u00f6rt sany traktor yzy senokosly ot \u00fdatyryp \u00fd\u00f6r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ot \u00fdatyrmak we ba\u015fga i\u015flerde i\u015fle\u00fd\u00e4n kolhoz\u00e7ylar gowa\u00e7a otamaga \u00e7ekil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. I\u00e7ine salyp go\u00fdmak, i\u00e7ine basmak (\u00f6n\u00fcm duzlananda we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Pomidory duza \u00fdatyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bes-etdirmek, duruzmak, togtatmak.<\/p><ul><li>Men 1916-njy \u00fdylda Horezmde bolan gozgala\u0148y \u00fdatyrmaga gelen Galkinden ga\u00e7yp ga\u00fdtdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ma\u015fyny \u00fdatyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaty\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Hemmesi \u00fdata\u0148kyrlamak, k\u00f6p\u00fcsi \u00fdatmak.<\/p><ul><li>Oba ilaty \u00fdaty\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6\u015fe\u015fmek, d\u00fc\u015f\u00fc\u015fmek, gow\u015fa\u015fmak, peseli\u015fmek, togta\u015fmak, kesili\u015fmek.<\/p><ul><li>Gahary\u0148 \u00fdaty\u015f\u00fdan\u00e7a, go\u015fum bir dursun! -- di\u00fddi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>H\u00e4liden b\u00e4ri \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n gyzgyn \u015femal \u00fdaty\u015fdy. Jy\u0148\u0148yrdanda bulgurlar, sesler biraz \u00fdaty\u015fdy, Biraz salym i\u00e7erde \u00fcms\u00fcmlik ara d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdaz","meaning":"<div><p>Gy\u015fdan so\u0148 gelip, mart, aprel, ma\u00fd a\u00fdlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan \u00fdyl pasly.<\/p><ul><li>\u00ddazy\u0148 ilki ba\u015fynda olary\u0148 \u00f6\u00fdlerini\u0148 t\u00f6wereginde akly-garaly guzujyklar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7igreklije \u00fdaz g\u00fcnleri ba\u015flandy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Gy\u015fy gy\u015flamasa, \u00fdazy \u00fdazlamaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00c4r-hele\u00fdi\u0148 ur\u015fy, \u00fdaz g\u00fcn\u00fcni\u0148 \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazdyrmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady ildirilen \u00fderinden sypdyrmak, bo\u015fatmak, \u00e7\u00f6zmek.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fde\u0148lerini\u0148 iligini \u00fdazedyryp, penjegini\u0148 \u00fde\u0148i bilen tirseginden ge\u00e7irip \u00e7ermedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Iliklerini \u00fdazdyryp, gursagyny gi\u0148 a\u00e7yp, hat i\u015fi bilen me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderinden \u00e7ykarmak, d\u00f6wmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e4\u0148ini \u00fdazdyrdy\u0148yz! -- di\u00fddi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>A\u015fyklyny \u00fdazdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ba\u015fga \u00fdana sowmak, \u00f6w\u00fcrmek (gep, g\u00fcrr\u00fc\u0148 we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Atajanow bir gezek o\u0148a bir \u00fdanyny o\u00fdna, ikinji ta\u00fdyny \u00e7yna \u00fdazdyryp jogap ga\u00fdtarypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>O\u0148a bir topar soraglar berip, g\u00fcrr\u00fc\u0148ini g\u00f6k ekin\u00e7ilikden \u00fdazdyrdym. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Da\u0148ydan bo\u015fatmak, da\u0148ydan a\u00fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck \u00fdazdyryp, yssy \u00fdaty\u015f\u00fdan\u00e7a gara\u015fmajak, ala\u00e7 \u00fdok! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Menzilme-menzil d\u00fc\u015fl\u00e4p, \u00fd\u00fck \u00fdazdyr\u00fdarys. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgarmak","meaning":"<div><p>1. N\u00e4dogry edilen i\u015f \u00fc\u00e7in k\u00e4\u00fdemek, g\u00fcnak\u00e4rlemek, a\u00fdyplamak, garalamak.<\/p><ul><li>Go\u00fd, meni il \u00fdazgarsyn hem kowsun! -- di\u00fdip, ol pikire \u00e7\u00fcmdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Brigadirler \u00fderi-\u00fderden ony berk \u00fdazgardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Berk \u00fdazgaryp mekdep bilen komsomol, Munu\u0148 \u00fdala salgy ber\u00fd\u00e4r dogry d\u00e4l. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Jeza bermek.<\/p><ul><li>Ma\u00fdam, menem kanun meni ondean hem beter \u00fdazgarsyn. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgarylmak","meaning":"<div><p>1. N\u00e4dogry edilen i\u015f \u00fc\u00e7in k\u00e4\u00fdelmek, g\u00fcn\u00e4k\u00e4r edilemek, garalamak, a\u00fdyplanmak.<\/p><\/div><div><p>2. Jeza berilmek, jezalanmak.<\/p><ul><li>Munu\u0148 \u00fc\u00e7in men \u00fdazgarylaryn. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgy","meaning":"<div><p>\u00ddazylyp go\u00fdlan hat, bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdazylan gysgajyk tekst.<\/p><ul><li>Rim we grek \u00fdazyjylary bize bu ta\u00fdpalary\u0148 durmu\u015fyny suratlandyr\u00fdan \u00fdazgylar galdyrypdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle \u00fdazgyny be\u00fdleki ta\u00fdaklara hem \u00fdazdyryp, ba\u015fga \u00abdostlaryna\u00bb bagy\u015flandyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Bulary biri-birine gary\u015fdyrmak \u00fda-da \u00fcst\u00fcndeki \u00fdazgylaryny \u00e7al\u015fyrmak m\u00fcmkin d\u00e4ldi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgyn","meaning":"<div><p>Gi\u0148 \u00fdazylan, d\u00fcz \u00fda\u00fdylan, \u00fda\u00fdrap giden, \u00fda\u00fdgyn.<\/p><ul><li>I\u015f\u00e7iler halkyny\u0148 ba\u00fddagyny\u0148 \u00fdazgyn elwany gyzyl gu\u015f \u00fdaly bolup pasyrdady. <span>(M. Gorki\u00fd. Ene)<\/span><\/li><li>Syn ed\u00fd\u00e4rin Garaguma, G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdazgyn \u00fdatyr. <span>(H. Omadow, Bagt G\u00fcne\u015fi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgynlyk","meaning":"<div><p>\u00ddazylyp gidenlik, \u00fda\u00fdra\u0148lyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazgyt","meaning":"<div><p>Takdyr, t\u00e4le\u00fd, ykbal, kysmat, bagt.<\/p><ul><li>Emma \u015fol iki top\u00e7yny\u0148 \u00fdazgydyny\u0148 n\u00e4me bilen gutaranlygy hi\u00e7 kime m\u00e4lim bolman galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Hut \u00f6zlerini\u0148 \u00fdazgydy \u00fd\u00f6\u00e7\u00fcl\u00fd\u00e4n \u015fu meselede gyzlary\u0148 erk-ygty\u00fdary \u00f6z ellerindedir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazlag","meaning":"<div><p>\u00ddaz a\u00fdlary go\u00fdun sagmak, ekin-dikin \u00fdygnamak we \u015f. m. \u00fc\u00e7in g\u00f6\u00e7\u00fclip baryl\u00fdan otluk, suwluk \u00fder, \u00f6ri me\u00fddany.<\/p><ul><li>Siz sagym\u00e7ylary bell\u00e4psi\u0148iz, emma \u00fdazlag me\u00fddanyndan mesge bilen s\u00fc\u00fddi punkta da\u015fap tab\u015fyrmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite adam bellem\u00e4nsi\u0148iz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gum toza\u00fdar, oba \u00fdazlaga g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4r, \u00fdene-de \u015fu gola g\u00f6\u00e7\u00fcp gel\u00fd\u00e4r. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazlag\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddazlaga \u00e7ykan adam.<\/p><ul><li>Olar \u00fdazlag\u00e7ylary\u0148 tiz gelmegini we guzulary\u0148 hem tiz se\u00e7ilmegini soradylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazlamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddazlaga g\u00f6\u00e7\u00fcp barmak, \u00fdazlag \u00fderlerde \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Etege \u00fdakyn bir \u00fderde \u00fdazlamaga \u00f6z karar edipdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bolelinlikde, erkinlikde \u00fda\u015fatmak, erkin \u00fda\u015fatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazlyk","meaning":"<div><p>\u00ddaz paslynda ekilip hasyly \u00fdygnal\u00fdan, \u00fdaz paslynda ekil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz \u00fdaly ekinler-de emele gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazmak","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fderinden sypmak, \u00e7\u00f6z\u00fclmek.<\/p><ul><li>Gapan \u00fdazypdyr, emma onu\u0148 \u00fcsti bo\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 k\u00f6\u00fdnegini\u0148 iligi \u00fdazypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dderinden \u00e7ykmak, d\u00f6w\u00fclmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00e4\u0148i \u00fdaza\u00fdsa n\u00e4tjek, aly\u0148, onu\u0148 agzyndaky zady! -- di\u00fddi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Ondan so\u0148 ol n\u00e4dip: -- O\u0148urgam \u00fdazdy-la! -- di\u00fdip gygyrmasyn. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ba\u015fka \u00fdana sowulmak, ba\u015fga tarapa \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148 ba\u015fga tarapa \u00fdazdy. O\u00fdnu\u0148 so\u0148uny\u0148 \u00e7yna \u00fdaz\u00fdanyndan seni\u0148 habary\u0148 \u00fdokmy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bagdan bo\u015famak, da\u0148ydan sypmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazmazlyk","meaning":"<div><p>\u00d6z g\u00fcn\u00fc\u0148e go\u00fdmazlyk, halys etmeklik, irizmezlik.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdl\u00e4n\u00e7i \u00fdene turup ugrady, bu bizi asyl \u00fdazmajakmyka?! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazu-gy\u015f","meaning":"<div><p>Hem \u00fdaz, hem gy\u015f, gy\u015f we \u00fdaz.<\/p><ul><li>S\u00f6hbetde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdazu-gy\u015flary. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazuw","meaning":"<div><p>Hat \u00fdazmak h\u00fcn\u00e4ri, \u00fdazgy, hat.<\/p><ul><li>Kolhozymyzy\u0148 hemme \u00fdazuw i\u015fleri hem \u015fu\u0148a ynanylypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddazuwda her s\u00f6zlemden so\u0148 degi\u015fli belgi go\u00fdul\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazuw-bozuw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdazuw.<\/p><ul><li>\u00c7ala sowatly bolup, \u00fdazuw-bozuw \u00f6wrenen batlaryna olary \u00f6z s\u00f6wda i\u015flerini \u00fd\u00f6retm\u00e4ge go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyjy","meaning":"<div><p>\u00c7eper eser \u00fdaz\u00fdan adam, edebi eser \u00fdazmak i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Pionerler proletar \u00fdazyjysy Alekse\u00fd Maksimowi\u00e7i\u0148 eserlerini\u0148 mazmunyny \u00e7u\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnje bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdiler. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyjylyk","meaning":"<div><p>\u00ddazyjyny\u0148 k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Powest \u00fdazmak \u00fc\u00e7in elbetde, \u00fdazyjyny\u0148 belli bir derejede durmu\u015f tejribesi, \u00fdazyjylyk endigi bolmaly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4.<\/p><ul><li>Mugallym jan, asyl mende \u00fdazyk \u00fdokdur, halha gyzym, g\u00f6wnedi\u0148-de \u00e4kidiberi\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry edilen hereketi\u0148 i\u015fi\u0148 netijesinde \u00fd\u00fcze \u00e7ykan a\u00fdyp m\u00fc\u00fdn.<\/p><ul><li>Meni\u0148 n\u00e4me g\u00fcn\u00e4m, \u00fdazygym bardy? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir \u00fdazykdan \u00e4r \u00f6lmez, hi\u00e7 \u00fdazyksyz \u00e4r bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bi\u00e7\u00e4re, pahyr, g\u00f6rg\u00fcli.<\/p><ul><li>Gurban \u00fdalbardy N\u00e4zige s\u00fctem etme sen \u00fdazyga. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, \u00dda\u015f Kilwany\u0148 \u00ddal\u0148y\u015fy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyklanmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4lenmek.<\/p><ul><li>Babam zawotda \u00fdene-de \u00fdazyklanypdyr, na\u00e7alniklere \u00fdoku\u015f s\u00f6z a\u00fddypdyr, \u015fol seb\u00e4pli ony \u00e7ykaryp kowupdyrlar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazykly","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4li.<\/p><ul><li>\u00ddok, t\u00fcpe\u0148i\u0148 \u00fdazykly d\u00e4l. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry edilen hereket, i\u015f \u00fc\u00e7in a\u00fdyply, m\u00fc\u00fdnli, garaly.<\/p><ul><li>Hakykaty\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00f6z\u00fcni \u00fdazykly edip, onu\u0148 tapan g\u00fcrr\u00fc\u0148i hem \u015fu boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Indiden be\u00fdl\u00e4k meni\u0148 depderimde \u015fe\u00fdle pes belgini g\u00f6rmersi\u0148! -- di\u00fdip, \u00fdazykly g\u00f6rn\u00fc\u015fde jogap berdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>Seret<\/span> \u00fdazyk.<\/p><ul><li>Biz \u00fdazyklylara \u00f6z\u00fc\u0148 rehim et! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyksyz","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4siz.<\/p><ul><li>\u00ddazyksyz kitap dur, mu\u0148a kepjesakgal molla gerek. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol hi\u00e7 hili \u00fdazyksyz da\u00fdhanlara gargy\u015f \u00fdagdyrarmy\u015f. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u00fdyby bolmadyk, m\u00fc\u00fdns\u00fcz, a\u00fdypsyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazylganlyk","meaning":"<div><p>Arka\u00fdynlyk, erkinlik, gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar bular \u00fdaly \u00fdaltalara \u00fdazylganlyk berme\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazylmak","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015felen bolmak, d\u00fc\u015fek atylmak, d\u00fc\u015felmek.<\/p><ul><li>\u00ddazy\u0148 myla\u00fdym, A\u00fd a\u00fddy\u0148 gijesinde Jonnuk batyr \u00f6z \u00e7aga-\u00e7ugalary blen \u00e7atmany\u0148 gapysynda \u00fdazylan k\u00f6ne ke\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00fcstinde \u00fdatan eken. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Jonnuk Batyr)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fd i\u00e7ilip oturyl\u00fdan tagta sekileri\u0148 \u00fcst\u00fcne haly d\u00fc\u015fekler \u00fdazylypdyr. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gaty a\u00e7ylmak, d\u00fc\u00fdr\u00fcmi \u00fdazgyn hala \u00f6wr\u00fclmek; \u00fda\u00fdrap gitmek, \u00fda\u00fdra\u0148 halda bolmak, \u00fda\u00fdramak, pytramak.<\/p><ul><li>Begtini\u0148 towuklary fermany\u0148 ga\u00fdra tarapyndaky \u00fdandaklyk me\u00fddana \u00fdazylyp gidipdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 ganatlary \u00fdazylyp, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u00e7ylypdyr, ol \u00f6r\u00e4n \u00fdadan we suwsan \u00fdaly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fdedi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fdr\u00fcl\u00fd\u00e4r, \u00fdazyl\u00fdar \u00fdumry muskuly. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddylgyrdy, epini d\u00fczlenmek, b\u00fcz\u00fclen \u00fderi tekizlenmek, epini dogrulanmak.<\/p><ul><li>Assa-assa \u00fdazylyp kagyz eplemi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dda\u00fdylyp gitmek, \u00fda\u00fdylmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdn\u00fcginden d\u00fc\u015fen tomus g\u00fcni halyny\u0148 \u00e7eninde \u00fdazylyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Pagta me\u00fddany ak g\u00fclli sarymtyl ke\u00e7e \u00fdaly bolup, g\u00f6z\u00fdetime \u00fdazylyp \u00fdatyrdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. G\u00f6wr\u00fcmi gi\u0148emek, arka\u00fdynlanmak.<\/p><ul><li>Ol ogluny\u0148 ga\u00fdgysyny \u00e7ekm\u00e4n, \u00fdekeje minut hem \u00fdazylyp oturyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdak \u00fdoluna gitmek, me\u00fddan etmek, buku\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdazylmak \u00fc\u00e7in da\u015f \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazyly\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Kanuny g\u00fc\u00fd\u00e7 bermek \u00fc\u00e7in nikany registrirlemek, biri bilen nikala\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>2. I\u015fden bo\u015famak, i\u015f \u00fde\u0148lemek.<\/p><ul><li>I\u015fden \u00fdazyly\u015fyp bilsem bararyn, \u00fdazyly\u015fa\u00fdmagan a\u0148sat d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdazynmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> A\u00fdak \u00fdoluna gitmek, me\u00fddan etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazysyklyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> g\u00fcn\u00e4sizlik.<\/p><\/div><div><p>2. A\u00fdypsyzlyk, m\u00fc\u00fdns\u00fczlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdazy\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00dderinden sypy\u015fmak, \u00e7\u00f6z\u00fcli\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderinden \u00e7yky\u015fmak, d\u00f6wl\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>3. Ba\u015fga \u00fdana sowlu\u015fmak.<\/p><\/div><div><p>4. Yzly-yzyna bagdan bo\u015famak, da\u0148ydan sypy\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fd","meaning":"<div><p>1. U\u00e7laryna dartdyrylyp kiri\u015f da\u0148lan duga g\u00f6rn\u00fc\u015fli hem-de ok at\u00fdan gadymy aga\u00e7 \u00fdarag.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fd pe\u00fdda bulan wagtynda ilkidurmu\u015f adamsyny\u0148 awy has \u015fowly bolup ba\u015flapdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7aga k\u00fcrtesini\u0148 arkasyna dakyl\u00fdan gyzyl \u00e7a\u00fdylan \u015fa\u00fd.<\/p><ul><li>Ine, \u015fonda \u015fol bukjany\u0148 i\u00e7inden \u00fd\u00fcz\u00fcne tylla \u00e7a\u00fdylyp \u00fdasalan k\u00fcm\u00fc\u015f bazbent we ba\u015fga \u015fular \u00fdaly \u015felpeli \u00e7aga \u015fa\u00fdlary \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. To\u00fdnujagy\u0148 iki ujuna rezin da\u0148lyp, g\u00f6jek, da\u015f salnyp atyl\u00fdan enjam.<\/p><\/div><div><p>4. Dikligine egreldilen \u00e7yzyk \u015felilli dyngy \u00fda-da matematika belgisi ([]).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdal","meaning":"<div><p>Howlukmazak, \u00e4wmezek, al\u0148asamazak.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fdal adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdaplamak","meaning":"<div><p>\u00ddalynja\u0148lyk etmek, \u00fdaranja\u0148lyk etmek.<\/p><ul><li>Birini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fda\u00fdaplap durmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdapla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup birini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fdaramsaklyk etmek, bir n\u00e4\u00e7e bolup birine \u00fdaranja\u0148lyk etmek.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fdala\u015fyp durmasa\u0148yzla\u0148 a\u00fdtjak zady\u0148yzy a\u00fddyberi\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdba\u0148","meaning":"<div><p>1. Gi\u0148, uly.<\/p><ul><li>Tamarany\u0148 mele sa\u00e7ly \u00fda\u00fdwa\u0148 ma\u0148la\u00fdynda, \u00fda\u00fdylyp \u00fdatan gy\u00fdma ga\u015flarynda \u00e7ytylmak alamaty \u00fdaly bir zat k\u00f6lege sal\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddazgyn, \u00fda\u00fdra\u0148.<\/p><ul><li>Epe\u00fd gojany\u0148 \u00fda\u00fdba\u0148 ak sakgaly b\u00fctin gursagyny \u00f6rt\u00fcp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Parslar bolsa \u00fda\u00fdba\u0148 hatarlarda s\u00f6we\u015fipdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddygy d\u00e4l, sel\u00e7e\u0148.<\/p><ul><li>Sopy, seni\u0148 ilki \u00c4dim ur\u015fu\u0148 \u00fda\u00fdba\u0148 weli, to\u00fdhana gelende, doga bagy\u0148y sa\u00fdlany\u0148 -- ow! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdba\u0148landyrmak","meaning":"<div><p>Gi\u0148 m\u00f6\u00e7berde alyp barmak, \u00fdokary derejede \u00f6sd\u00fcrmek, gerimini artdyrmak, gi\u0148 gerim aldyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdba\u0148lanmak","meaning":"<div><p>Gi\u0148 m\u00f6\u00e7berde alyp barylmak, \u00fdokary derejede \u00f6smek, gi\u0148 gerim almak, artmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek, \u00fda\u00fdba\u0148la\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol wagtdaky Hyta\u00fdda gurlu\u015fyk gi\u0148 \u00fda\u00fdba\u0148lanypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Rak keseline gar\u015fy g\u00f6re\u015f\u00fd\u00e4n \u00fd\u00f6rite edaralary\u0148 seti gi\u0148den \u00fda\u00fdba\u0148landy. <span>(I. F. Berezin, Pak Keseli N\u00e4me we Onu\u0148 Gar\u015fysyna N\u00e4hili G\u00f6re\u015fmeli)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdba\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u00fdba\u0148lanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fddana-\u00fda\u00fddana","meaning":"<div><p>1. Ikirji\u0148lene-ikirji\u0148lene.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u00fddana -- \u00fda\u00fddana dostuna \u00fd\u00fczlendi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4ti\u00fd\u00e4\u00e7 ediji, \u00e7ekinje\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fddanja\u0148lyk","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi etjek bolup ikirji\u0148l\u00e4p \u00fd\u00f6rmeklik, \u00fda\u00fdda\u0148ja\u0148 bolmaklyk.<\/p><ul><li>Iki \u00fdyl mundan \u00f6\u0148ki \u00fda\u00fddanja\u0148lygy \u00fc\u00e7in ol \u00f6z\u00fcne gyjalat ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4ti\u00fd\u00e4\u00e7 edijilik, gorky etmeklik, \u00e7ekinijilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fddanmak","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi etjegini \u00fda etmejegini bilm\u00e4n, \u00fd\u00f6rmek, ikirji\u0148lenmek.<\/p><ul><li>Akm\u00e4mmet aga onu\u0148 bu g\u00fcrr\u00fc\u0148ine n\u00e4me a\u00fdtjagyny bilm\u00e4n \u00fda\u00fddandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Azajyk \u00fda\u00fddanyp, gapyda a\u00fdak saklajak \u00fdaly etdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fuk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c4ti\u00fd\u00e4\u00e7 etmek, \u00e7ekinmek, gorkmak.<\/p><ul><li>\u00c7agyrsa, go\u00fd \u00e7agyrsyn, sen hi\u00e7 \u00fda\u00fddanman, hemmesini dopba-dogry \u00fd\u00fcz\u00fcne a\u00fdt! <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fddany\u015flyk","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p bolup \u00fda\u00fddanyp durmak, birn\u00e4\u00e7e bolup ikirji\u0148le\u015fip durmak.<\/p><\/div><div><p>2. K\u00f6p bolup \u00e4ti\u00fd\u00e4\u00e7 etmek, bir n\u00e4\u00e7e bolup \u00e7ekini\u015fip, gorku\u015fyp durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fddyrmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda\u00fdyp bermegini gazanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdgyn","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdazgyn.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdjyk","meaning":"<div><p>1. <span>Anatomi\u00fda<\/span> D\u00f6\u015f\u00fc\u0148 \u00fdokarsyndaky iki tarapa a\u00fdrylyp gid\u00fd\u00e4n s\u00fc\u0148k, bukawlyk.<\/p><\/div><div><p>2. Pru\u017eina.<\/p><ul><li>Diwany\u0148 \u00fda\u00fdjygy Babagulyny \u00fdokaryk towusdyryp go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkalamak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00fda\u00fdkamak, iki tarapa hereket etdirmek, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkamak.<\/p><ul><li>Anton aga hem kellesini \u00fda\u00fdkap g\u00fcldi. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Iki Atany\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Eline elek alyp, iki baka \u00fda\u00fdkap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sekretar kellesini \u00fda\u00fdkap makullady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkanjyramak","meaning":"<div><p>Iki baka yranjyramak, \u00e7a\u00fdkanjyramak.<\/p><ul><li>\u00d6z \u00f6\u00fdlerine tarap \u00fda\u00fdkanjyrap gitdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkanmak","meaning":"<div><p>Iki baka yranmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkanmak.<\/p><ul><li>Akmyrat bolsa iki \u00fdana \u00fda\u00fdkanyp, lop -- lop edip bar\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Iki \u00fdana \u00fda\u00fdkanyp, A\u00fdagy \u00fder tutmady. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkatmak","meaning":"<div><p>Iki baka yralatmak, e\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k \u00e7a\u00fdkatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdka\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00fda\u00fdkamak, birn\u00e4\u00e7e bolup yralamak, \u00e7a\u00fdkamak.<\/p><ul><li>B\u00e4, hakykat! -- di\u00fd\u015fip, kolhoz\u00e7ylar ba\u015flaryny \u00fda\u00fdka\u015fdylar. <span>(H. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkyldamak","meaning":"<div><p>E\u00fdl\u00e4k-be\u00fdl\u00e4k yranyp durmak, yra\u0148 atmak, ga\u00fdkyldamak.<\/p><ul><li>\u00c7e\u0148\u0148egi\u0148 \u00fd\u00fczg\u00fcji \u00fda\u00fdkyldap, so\u0148ra dury suwa \u00e7\u00fcm\u00fcp gitdi. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdkyldy","meaning":"<div><p>Kadasyz \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan yra\u0148 atma, yranyp durma, ga\u00fdkyldama.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdla","meaning":"<div><p>Mal bakyl\u00fdan otluk s\u00e4hra, \u00f6ri me\u00fddany, \u00fda\u00fdlag.<\/p><ul><li>\u00c7opan-\u00e7olukdyr di\u00fdenin di\u00fdse, ol \u00fderde go\u00fdun s\u00fcr\u00fcsi gezer \u00fdaly \u00fda\u00fdla-da \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdlag","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u00fdla.<\/p><ul><li>A\u00fddy\u015flaryna g\u00f6r\u00e4, myhmanlaryny \u00fdanyna alyp, \u00fda\u00fdlaga \u00e7ykypdyr. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdlamak","meaning":"<div><p>\u00dda\u00fd bilen atmak, \u00fda\u00fd bilen urmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u00fdlap sapanlap ny\u015fana edip, a\u00fdnalaryny\u0148 so\u0148una \u00e7ykdylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdlym","meaning":"<div><p>S\u00fcri agym berer \u00fdaly \u00f6ri me\u00fddany, \u00e7ygyr, \u00f6ri.<\/p><ul><li>Takmyn bir kilometrlikde bir t\u00e4ze gu\u00fdy gazylypdy, \u00fc\u00e7 s\u00fcri \u015fondan suwlan\u00fdardy we \u00fda\u00fdlymy hem \u015fol gu\u00fdyny\u0148 t\u00f6weregidi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>S\u00fcrini\u0148 gi\u00e7ki \u00f6\u00fdl\u00e4n \u00fda\u00fdlymyny \u00f6z k\u00f6mek\u00e7\u00fcs\u00fc \u00fda\u015f \u00e7opan Abda tab\u015fyryp, Se\u00fdli aga go\u015f-ta\u015fasyny\u0148 g\u00fcne\u015finde dyn\u00e7 alyp uklap \u00fdatyrdy. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Gi\u0148den \u00fdazmak, germek.<\/p><ul><li>So\u0148ra ol hem ganat \u00fda\u00fdyp, howlyny\u0148 depesine \u00e7ykdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Moskwany\u0148 \u00ddalkymy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. M\u00e4lim etmek, a\u00fdan etmek, \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>Syry\u0148y ile \u00fda\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdnamak","meaning":"<div><p>1. Bol\u00e7ulykda \u00fda\u015famak, bolelinlikde g\u00fczeran ge\u00e7irmek, erkin \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>Ejemi\u0148 \u00fda\u00fdnap \u00fda\u015fa\u00fdan bu azat g\u00fcnlerinde her bir \u00fcst\u00fcnligine, her bir guwanjyna men me\u00fdlis gur\u00fdaryn. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>\u015eu \u00f6\u00fdden gitsek, biz \u00fda\u00fdnap \u00fda\u015farys. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><li>Erkana \u00fda\u00fdnap gez\u00fd\u00e4n, Jo\u015fup waspyny \u00fdaz\u00fdan. <span>(P. Se\u00fdidow, Bagytlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hezil etmek, lezzet tapmak, lezzetlenmek.<\/p><ul><li>Kenarynda, kemerinde daglary\u0148, B\u00fcrg\u00fct gu\u015fy, arslan-\u015firler \u00fda\u00fdna\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00fcr\u00fcli go\u00fdunlar asudalyk bilen \u00fda\u00fdnap gezerdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gi\u0148den \u00fdazylmak, uzap gitmek, uzamak.<\/p><ul><li>Kyrk \u00e7ulbadan a\u0148yrlygyna bolsa ownujak gyzgylt da\u015fly gyr \u00fda\u00fdnap gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 g\u00fcnorta ta\u00fdy belentli-pesli \u00fczn\u00fcksiz dag etegi, ba\u00fdyrlyk bolup, demirgazyk-g\u00fcndogar ta\u00fdy Garaguma bakan \u00fda\u00fdnap gid\u00fd\u00e4n \u00fczn\u00fcksiz \u00e7\u00f6ldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdnatmak","meaning":"<div><p>1. Bol\u00e7ulykda, bolelinlikde \u00fda\u015fatmak, erkin, lezzetli \u00fda\u015fatmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hezil etdirmek, lezzet tapdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdradylmak","meaning":"<div><p>1. Pytradylyp go\u00fdulmak, dargadylyp go\u00fdulmak, pytradylmak.<\/p><\/div><div><p>2. Pa\u00fdlanmak, \u00fcle\u015fdirilmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddazgyn halda go\u00fdulmak, \u00fdazylmak.<\/p><\/div><div><p>4. K\u00f6p\u00e7\u00fcl\u00fcge m\u00e4lim edilmek, a\u015fg\u00e4r edilmek, a\u00fdan edilmek.<\/p><ul><li>Sagdyn me\u00fdilleri\u0148 \u00fda\u00fdradylmagyny agalyk ediji synplardan tama etmek bolmaz. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbir\u00fdow, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdramak","meaning":"<div><p>1. Dargamak, pytramak.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y dogan G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdrady. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 k\u00e4birleri tamy\u0148 i\u00e7ine \u00fda\u00fdran bugu\u0148 arasynda \u00e7ala g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00ddyly tamy\u0148 i\u00e7ine dymyljyk der ysy \u00fda\u00fdrap gitdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7a\u00fdylmak, sa\u00e7ylmak.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi \u00fda\u00fdylyp gid\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u00fdra\u0148, dagynyk halda bolmak, \u00fdazylmak, gerilmek.<\/p><ul><li>Ynha, garpyzy\u0148 gollary \u00e7ar tarapa \u00fda\u00fdrap ba\u015flady. <span>(N. Esenmyradow, \u00dda\u015f Naturalist)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. K\u00f6p\u00e7\u00fclige m\u00e4lim bolmak, \u00e4\u015fg\u00e4r bolmak, a\u00fdan bolmak.<\/p><ul><li>Bu \u015fygyr tiz wagtda b\u00fct\u00fcn Russi\u00fda \u00fda\u00fdra\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Bu gykylyk oba jar boldy, b\u00fct\u00fcn ile \u00fda\u00fdrady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gi\u0148 gerim almak, barha \u00f6smek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdratmak","meaning":"<div><p>1. Dargatmak, pytratmak.<\/p><ul><li>\u00c7opan s\u00fcrini \u00fdapyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fda\u00fdradyp, adatdakysy \u00fdaly go\u015fa t\u00fcpe\u0148ini elinde tutp, t\u00f6weregine ser salyp dur\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7a\u00fdmak, sa\u00e7mak.<\/p><ul><li>G\u00fcn \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015f\u00f6hlesini \u00fda\u00fdradyp ba\u015flapdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pa\u00fdlamak, \u00fcle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Ra\u00fdony\u0148 alyjylar so\u00fduzy oba magazinlerine d\u00fcrli harytlar \u00fda\u00fdrad\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00dda\u00fdra\u0148, \u00fdazgyn g\u00f6rn\u00fc\u015fe getirmek, \u00fdazmak, germek.<\/p><ul><li>Gaz ganatlaryny \u00fda\u00fdradyp otyrdy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. K\u00f6p\u00e7\u00fclige m\u00e4lim, \u00e4\u015fg\u00e4r bolu\u015flyk.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148 halk arasyna \u00fda\u00fdrapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdraw","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u00fdra\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdra\u0148","meaning":"<div><p>1. Dagynyk, pytra\u0148.<\/p><\/div><div><p>2. Gi\u0148, \u00fdazgyn.<\/p><ul><li>Soldatlar \u00fda\u00fdra\u0148 garagajy\u0148 k\u00f6legesinde maslahatla\u015f\u00fdardylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdaklaryny \u00fda\u00fdra\u0148 basyp, \u00ddegorjyk stolu\u0148 ba\u015fyna ge\u00e7ti. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Has k\u00f6p \u00fda\u00fdran, has m\u00e4lim bolan, gerim alan \u015eahyry\u0148 sy\u00fdasy \u015fygyrlary a\u00fdratyn \u00fda\u00fdra\u0148dy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdyk","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> \u00fdanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdylmak","meaning":"<div><p>1. Gi\u0148den \u00fdazylmak, \u00fdazylyp gitmek.<\/p><ul><li>Dagdan a\u015fanymyzdan so\u0148, bizi\u0148 g\u00f6z\u00fcmizi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde giden bir \u00fda\u015fyl d\u00fczl\u00fck \u00fda\u00fdyldy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Alta\u00fd daglaryna \u00e7enli \u00fda\u00fdylyp \u00fdatan s\u00e4hralarda dowarlary\u0148 s\u00fcr\u00fcleri bakylypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> M\u00e4lim edilmek, a\u00fdan edilmek, \u00fda\u00fdramak.<\/p><ul><li>Nursoltany\u0148 \u015fatlyk \u015f\u00f6hlesi \u00fda\u00fdylan \u00fdagty \u00fd\u00fcz\u00fcne birdenk\u00e4 ga\u00fdgy alamaty \u00e7a\u00fdyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u00fdyn","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> S\u00fc\u00fdji suwda \u00fda\u015fa\u00fdan te\u0148\u0148esiz murtly balyk, lakga.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148lanyp \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Y\u015fk a\u00fddymy \u00fda\u0148 berip gi\u0148 me\u00fddana, Ertir \u00fdeli bilen \u00fda\u00fdrap gid\u00fd\u00e4rdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><li>K\u00f6rpe\u00e7de guzulary\u0148, olary\u0148 enelerini\u0148 m\u00e4le\u015fmegi b\u00fctin gola \u00fda\u0148 ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148a","meaning":"<div><p>1. Tarapa, ugra, \u00fdana.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 bir \u00fda\u0148a e\u0148\u0148it edenden so\u0148, ony kes-kell\u00e4m ga\u00fdtaryp bolma\u00fdany onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Bulary\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00abker bir \u00fda\u0148a, k\u00f6r bir \u00fda\u0148a\u00bb di\u00fden \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6tri, zerarly, seb\u00e4pli.<\/p><ul><li>Garrylar \u00f6zlerini\u0148 begen\u00e7lerinden \u00fda\u0148a bir agyz-da gepl\u00e4p bilm\u00e4n, di\u0148e bir \u00abp\u00e4h-p\u00e4h\u00bb di\u00fdi\u015fdiler. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddok, kaka! Menden \u00fda\u0148a arka\u00fdyn bola\u00fdgyn! <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148adan","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtadan, \u00fdama\u015fgan.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan gowa\u00e7any g\u00f6\u00fd\u00e4 birinji gezek g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u00fdaly, \u00fda\u0148adan syn etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148adandan","meaning":"<div><p>Ga\u00fdtadan, \u00fdama\u015fgandan, t\u00e4zeden.<\/p><ul><li>Olar gujakla\u015fyp og\u015fa\u015fdylar-da, \u00fda\u0148adandan g\u00f6r\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biz ol karary gazetlerde doly okapdyk we ara alyp maslahatla\u015fyp, i\u015fimizi hem \u015fonu\u0148 esasynda \u00fda\u0148adandan guradyk. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ak","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Iki\u00fdan \u00e7ekge s\u00fc\u0148k\u00fc\u0148 a\u015fak etegi.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltany\u0148 g\u00fcne \u00fdanan go\u0148ur \u00fda\u0148agyny \u00fdalap ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u015femalda salkynlyk du\u00fdul\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Nad\u00fdany\u0148 ki\u00e7ijik \u00fda\u0148aklary gyzaryp gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148kala\u015fmak","meaning":"<div><p>Biderek dawala\u015fmak, \u00fderliksiz jedelle\u015fmak, biri-birine s\u00f6z ga\u00fdtary\u015fyp oturmak.<\/p><ul><li>Emma welin, olar \u00fda\u0148kala\u015fyp durdular. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ky","meaning":"<div><p>Biraz wagt mundan \u00f6\u0148ki, az wagt mundan ozalky, az wagt \u00f6\u0148 bolup ge\u00e7en.<\/p><ul><li>Onso\u0148 ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u0148ky di\u00fdenlerine gar\u015fy \u00e7ykyp, gaty-gaty geplem\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt bir tarapdan t\u00fcwele\u00fd gelip, suwy tolkundyryp, suw i\u00e7m\u00e4ge baran \u00fda\u0148ky garynjany suwa ga\u00e7yrypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148landyrmak","meaning":"<div><p>1. Ses d\u00fc\u015f\u00fcrip owazlandyrmak, seslendirip owazdan doldurmak, \u00fda\u0148latmak.<\/p><ul><li>Ha\u00fdbat bilen t\u00f6weregi \u00fda\u0148landyryp ki\u015f\u0148edi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Kolhoz\u00e7ylar klubu\u0148 i\u00e7ini \u00fda\u0148landyryp g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Il arasynda \u00fda\u00fdratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148lanmak","meaning":"<div><p>1. G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00e7ykan ses \u00fda\u00fdrap gitmek, ses d\u00fc\u015f\u00fcp owazlanyp gitmek, seslenip owazdan dolmak.<\/p><ul><li>Me\u00fdhanany\u0148 i\u00e7i saz-s\u00f6hbet bilen \u00fda\u0148landy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>G\u00fcmm\u00fcrdi uzakdaky dagy\u0148 derelerinde-de \u00fda\u0148landy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdramak, il arasyna dabarasy dolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148latmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u0148landyrmak.<\/p><ul><li>Traktor \u00fda\u0148ladyp belendi-pesi, Howlug\u00fdar taraza \u00abbasym \u00fdet\u00bb di\u00fdip. <span>(N. Pomma, Go\u015fgular we Poemalar)<\/span><\/li><li>K\u00e4te \u00fda\u0148ladyp, belendi-pesi, E\u015fidil\u00fd\u00e4r da\u015fdan \u015fagalla\u0148 sesi. <span>(A. Atajanow, Permany\u0148 Mamasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ra","meaning":"<div><p>Manysyz geple\u00fd\u00e4n, bo\u015f s\u00f6zli, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip \u00fd\u00f6ren, lakgy, k\u00f6p geple\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bu \u00fda\u0148ra nireden gelip \u00e7ykdy? Gulagymyzy kamata getirdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Di\u00fderler: -- It \u00fc\u00fdrer, kerwen-de ge\u00e7er, \u00dda\u0148ralar \u00f6z syryn \u00f6zleri a\u00e7ar. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ralyk","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148rany\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdeti, manysyz k\u00f6p geplemeklik, bo\u015f s\u00f6zl\u00fclik.<\/p><ul><li>Yl\u00fdas t\u00f6re \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6w\u00fcnje\u0148 \u00fda\u0148ralygy bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148e kellesini gyzdyryp, g\u00fcni \u00f6\u00fdleden agdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ramak","meaning":"<div><p>Manysyz k\u00f6p geplemek, bo\u015f s\u00f6zler a\u00fdtmak, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, agzy\u0148a gelenini lakgyldamak.<\/p><ul><li>Potdy dilini kire\u00fdine alan \u00fdaly \u00fda\u0148ra\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fd di\u00fdsene, bolasy Hojagulyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni salyk g\u00f6rd\u00fcm-le, ol hi \u00fda\u0148ramazmy?! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ratmak","meaning":"<div><p>Manysyz gepletmek, bo\u015f s\u00f6zler a\u00fdtdyrmak, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdirmek, lakgyldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148ra\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u00fda\u0148rap oturmak, bo\u015f s\u00f6zler a\u00fddy\u015fmak, biderek g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek, lakgylda\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol ma\u0148a: -- A\u00fdak \u00e7ek! -- di\u00fdip, \u00f6zi o ta\u00fdda \u00fda\u0148ra\u015fyp dur. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148sy","meaning":"<div><p>G\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik etmek \u00fda-da \u00fcst\u00fcnden g\u00fclmek maksady bilen birini\u0148 a\u00fddan s\u00f6zi kes\u00e4 \u00e7ekilip edil\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148, a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcleri\u0148 arasynda, bu s\u00f6z \u00fda\u0148sy \u015fekilinde ga\u00fdtalan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Emma onu\u0148 \u015fol \u00fdylgyry\u015fynda-da bir \u00fda\u0148sa almak baryny, ma\u0148la\u00fdy to\u00fdnak tagmaly \u015fela\u00fdyn adamy\u0148 \u00f6zi hem a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148sylamak","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148sa alyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek, g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik etmek \u00fda-da \u00fcst\u00fcnden g\u00fclmek maksady bilen birini\u0148 s\u00f6z\u00fcni kes\u00e4 \u00e7ekmek.<\/p><ul><li>Da\u015fyndaky syn ed\u00fd\u00e4n kolhoz\u00e7ylar: -- Sen, Atajyk \u00fdeke \u00f6z\u00fc\u0148 gidiberdi\u0148, \u00e7\u00f6pden-\u00e7\u00f6re uruberdi\u0148! -- di\u00fdip, \u00fda\u0148sylap g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148sylanmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148sa alynmak, \u00fda\u0148sa alnyp g\u00fcrr\u00fc\u0148i edilmek, g\u00f6wn\u00fc\u00fdetmez\u00e7ilik edilip, s\u00f6zi kes\u00e4 \u00e7ekilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148sylatmak","meaning":"<div><p>Birini\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini k\u00f6p bolup \u00fda\u0148sa almak, \u00fda\u0148sylap g\u00fcrr\u00fc\u0148 edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Ga\u00fdtam onu\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini \u00fda\u0148syla\u015fyp g\u00fcl\u015f\u00fcp, her kim \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne gitdiler. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148syly","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148sa alyn\u00fdan, \u00fda\u0148sylan\u00fdan.<\/p><ul><li>Gogol h\u00e4kimi\u00fdet wekilleri we obany\u0148 gurply \u00fdokary gatlaklary barada \u00fda\u0148syly \u00e4he\u0148de \u00e7u\u0148 \u00fdazgarmak we \u00fdigrenmek bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148y","meaning":"<div><p>1. Mundan bir azajyk \u00f6\u0148, \u00fda\u0148yja, \u00fdap-\u00fda\u0148y.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y ukudan turan za\u0148\u0148ar \u00e7a\u00fdyny i\u00e7m\u00e4ndir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y da\u0148 agaryp ba\u015flapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y dogan G\u00fcn jandara lezzet beriji g\u00f6wher nuruny d\u00fcn\u00fd\u00e4 sa\u00e7dy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eu wagta \u00e7enli, bary \u00fdogy, di\u0148e.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 A\u015fgabatdan ugralymyz \u00fda\u0148y iki \u00fdarym sagat bolupdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7ala, biraz, azajyk.<\/p><ul><li>Howa \u00fda\u0148y \u00fdagtylyberende, \u00c7\u00e4rjew \u015f\u00e4herini\u0148 depesinde g\u00fcmm\u00fcrdi ba\u015flandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Mekdebi\u0148 direktory \u00fda\u0148y ak sepen sa\u00e7laryny tiz-tizden sypalap, okuw\u00e7ylary\u0148 o\u00fdnap \u00fd\u00f6r\u00fc\u015flerine guwan\u00e7 bilen syn ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148y-\u00fdakynda","meaning":"<div><p>\u00ddakyn wagtda, az wagt mundan \u00f6\u0148, t\u00e4zelikde.<\/p><ul><li>\u00dda\u0148y- \u00fdakynda meni Zemski\u00fd \u00e7agyrdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148y-\u00fdakynda \u015fe\u00fdle bir \u00fcns bererlik waka boldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00abGyz ga\u00e7dy!\u00bb bahana bilen iki sany okuw\u00e7y gyzyny \u00fda\u0148y-\u00fdakynda elinden gideripdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148yja","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u0148y.<\/p><ul><li>Men \u00fda\u0148yja t\u00fc\u0148\u00e7e oturtdym, \u015fol ga\u00fdnandan so\u0148, \u00e7a\u00fd i\u00e7ip bararyn! -- di\u00fdipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ol \u00fda\u0148yja gelip giren uly dogany Marala: -- Bu ba\u015flygy! -- di\u00fdip, \u015fol kitapdan surat g\u00f6rkezdi. <span>(K. Juma\u00fdew, D\u00f6rt Dogan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u0148zytmak","meaning":"<div><p>\u00c7ala du\u00fddurmak, \u00e7ala a\u0148latmak, m\u00e4lim etmek, bildirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnany \u00fdaman g\u00f6rme\u00fd\u00e4nini Bally hem sa\u0148a \u00fda\u0148zydypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015f","meaning":"<div><p>Sogany\u0148, karto\u015fkany\u0148, k\u00e4\u015firi\u0148 we \u015f. m. baldagy we \u00fdapragy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015f-\u00fdele\u0148","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fy uly bolmadyk, \u00fdetginjek, jahyl.<\/p><ul><li>Eziz han, \u00fda\u015f-\u00fdele\u0148ler bilen de\u0148 bolup durmazlar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ge\u00e7en \u00fdyl bu gur\u00e7ugy \u00fda\u015f-\u00fdele\u0148 gelin-gyzlara ynandyk -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015f-\u00fdu\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u015f-\u00fdele\u0148.<\/p><ul><li>Akm\u00e4mmet agany\u0148 bolup \u00fd\u00f6r\u015f\u00fcne n\u00e4me di\u00fdjegimi bilemok, ol bir \u00fda\u015f-\u00fdu\u015f oglan hem d\u00e4l! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015falmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdigdelmek 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015famak","meaning":"<div><p>1. \u00d6m\u00fcr s\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Be\u00fdle halk bilen \u00fda\u015famak-da, i\u015flemek-de \u00f6r\u00e4n uly bagt! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fczeran g\u00f6rmek, g\u00fcn iteklemek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdle-de bolsa, \u00f6zgelere seredeni\u0148de men ba\u015fga\u00e7a \u00fda\u015faryn. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Oturmak, bolmak.<\/p><ul><li>Ine, \u015fu obada iki sany garyp dost ma\u015fgala \u00fda\u015fa\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015farmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f a\u00fdlanmak, \u00fda\u015f \u00e7ykmak, \u00fda\u015f pe\u00fdda bolmak (g\u00f6z we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bir lukma nan \u00fc\u00e7in \u00fda\u015faran g\u00f6zler, \u00c7ekildi horluklar, minnetli s\u00f6zler. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015faran g\u00f6zlerini bir \u00fdana a\u00fdlady. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcnler Geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fartmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015f indermek, \u00fda\u015f getirmek, \u00fda\u015f \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>G\u00fcndogardan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal g\u00f6zleri\u0148i \u00fda\u015fard\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Mama tirsegine galdy, g\u00f6z\u00fcni \u00fda\u015fartdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fatmak","meaning":"<div><p>\u00dda\u015famagyna m\u00fcmk\u00fcn\u00e7ilik bermek, \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcnde \u00f6s\u00fcmlik \u00fda\u015fatma\u00fdar. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fa\u00fdy\u015f","meaning":"<div><p>\u00d6m\u00fcr s\u00fcr\u00fc\u015f, durmu\u015f, g\u00fczeran.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 durmu\u015fymyz we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fymyz t\u00e4zelen\u00fd\u00e4r hem \u00f6\u0148e gid\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdgi \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fda s\u00fc\u00fdji zat eken. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fa\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00d6m\u00fcr s\u00fcr\u00fc\u015fmek, bile \u00fda\u015famak.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcne \u00e7enli \u00fda\u015fa\u015fyp gelen a\u00fdaly\u0148 indi sa\u0148a \u00fdarama\u00fdarmy?! <span>(N. Pomma, \u00dda\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fda\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u015fyt.<\/p><ul><li>\u015eu iki \u00fda\u015fda\u015f dostler okuwa-da bilen ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015flyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddetginjeklikden k\u00e4millige \u00e7enli bolan \u00fda\u015f aralygy.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015flygyna garaman, gra\u017edanlyk ur\u015funa-da gatna\u015fypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Artyk, sen \u00fda\u015flyk etme! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015flykda \u00e7agalary\u0148 g\u00f6z\u00fcne ata-edeler her bir tarapdan i\u0148 abra\u00fdly adamlardyr. <span>(I. T. Ogorodnikow, P. N. \u015eimbirew, Pedagogika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddigitlik, juwanlyk, jahyllyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Gy\u0148ajy\u0148 agzy\u0148 \u00fcsti bilen a\u00fdlan\u00fdan b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Elinde \u00e7agasy bar g\u00fc\u00fdmenjesi, \u00dda\u015fmagy\u0148 astyndan e\u015fidildi sesi. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Bally heniz sesini \u00e7ykarmanka, Ata\u00fdry gelin \u00fdeti\u015fip, \u00fda\u015fmagyny arkan serpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Netjar\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Iki \u00fda\u0148a a\u00e7yl\u00fdan gapylary\u0148 gabsalaryny \u00f6rt\u00fd\u00e4n insizje planka.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fuly","meaning":"<div><p>1. \u00dda\u015fy durgu\u015fan \u00fda-da garta\u015fan adam.<\/p><ul><li>\u00c7oka\u00fdyny\u0148 bagyny s\u00fc\u00fdr\u00e4p gel\u00fd\u00e4n ga\u00fd\u015fak bir \u00fda\u015fuly g\u00fcrr\u00fc\u0148e go\u015fuldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gepi-g\u00fcrr\u00fc\u0148i di\u0148len\u00fd\u00e4n, di\u00fdenine-a\u00fddanyna gulak asyl\u00fdan, hormatly adam.<\/p><ul><li>\u015eol h\u00f6k\u00fcmi \u00fderine \u00fdetirmekde oba ar\u00e7ynlaryny, oba \u00fda\u015fulularyny jogapk\u00e4r hasap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dda\u015fy bir \u00e7ene baran adama \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyl","meaning":"<div><p>Otu\u0148, \u00fdapragy\u0148 re\u0148kinde bolan.<\/p><ul><li>Ba\u00fdyrlar \u00fda\u015fyl mahmal \u00fdapynan \u00fdaly g\u00f6m-g\u00f6k \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fylba\u015f","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Ganatlaryny\u0148 \u00fcsti, bo\u00fdunlaryny\u0148 \u00fd\u00fczi \u00fda\u015fyl \u00f6ws\u00fcp duran \u00f6rdek.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fdak obany\u0148 ileri \u00e7etinden ge\u00e7\u00fd\u00e4n suwa bir topar \u00fda\u015fylba\u015f gondy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bilbiller sa\u00fdra\u015fyp, nagmalar d\u00fcz\u00fd\u00e4r, \u00dda\u015fylba\u015f sonalar k\u00f6llerde \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4r. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyllyk","meaning":"<div><p>\u00dda\u015fyl re\u0148klilik, \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fc\u015fginde bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcnden \u00fda\u015fy uly bolan adamlara, ga\u00fdynlara hormat go\u00fdup, \u00fda\u015fmagy agzy\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7ekmek, \u00fda\u015fmak blen agzy\u0148y \u00f6rtmek (\u00fda\u015f gelinler hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdjemal adat bo\u00fdun\u00e7a Hojam agadan \u00fda\u015fynyp, dik oturdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyrmak","meaning":"<div><p>Gizlinlikde saklamak, \u00fda\u015fyryn saklamak, gizlemek.<\/p><ul><li>N\u00e4zik eje \u00fda\u0148yja bolup ge\u00e7en g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00fda\u015fyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Biz bil\u00fd\u00e4n zadymyzy \u00fda\u015fyrmarys. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>Sen n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u00f6z eje\u0148den syry\u0148y \u00fda\u015fyr\u00fdarsy\u0148?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Yhlasa-Myrat)<\/span><\/li><li>A\u00fdbyny \u00fda\u015fyran a\u00fd\u0148almaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyryn","meaning":"<div><p>Ile bildirm\u00e4n, ogryn, gizlin.<\/p><ul><li>Bu \u00fda\u015fyryn i\u015fler be\u00fdle anyklygy bilen bulara nireden m\u00e4limk\u00e4?! <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Bu g\u00fcn erte T\u00e4hrandan \u00fda\u015fyryn polisi\u00fdany\u0148 gelmegine gara\u015fyl\u00fdarmy\u015f. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyrynlyk","meaning":"<div><p>Gizlinlik, ogrynlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyrynmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i gizlemek, \u00f6z\u00fc\u0148i g\u00f6rkezmejek bolmak, gizlenmek.<\/p><ul><li>Birinden utanyp \u00fda\u015fyrynmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fyt","meaning":"<div><p>Bir \u00fda\u015fdaky, me\u0148ze\u015f \u00fda\u015fly, \u00fda\u015fda\u015f.<\/p><ul><li>Men T\u00fcrkmenistan respublikasy bilen g\u00f6zl\u00fcje \u00fda\u015fyt! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gar\u00fdagdy bilen Muhat obada\u015fdy, \u00f6zleri hem \u00fda\u015fytdy. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fda\u015fytda\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fda\u015fyt.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fda\u015fytda\u015fy Oraz-da \u015fu otr\u00fdatda i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdedi","meaning":"<div><p>7 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>\u00dderi, \u00fdedi \u00e4dim sanap belle. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u00ddedi \u00fda\u015fan aty sygyryp suwa \u00fdakma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdedigen","meaning":"<div><p><span>Astronomi\u00fda<\/span> Demirgazyk tarapda g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n a\u00fdratyn \u00fdyldyzlar topary.<\/p><ul><li>\u00ddedigen hatary nyzama duran \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddedigen arka a\u00fdlanyp gidipdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdedilik","meaning":"<div><p>1. \u00ddedini bildir\u00fd\u00e4n sifr.<\/p><\/div><div><p>2. O\u00fdnal\u00fdan \u00fdedi g\u00fclli kart.<\/p><ul><li>\u00ddedilik ha\u00e7.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><ul><li>\u00ddedilik pelte.<\/li><li>\u00ddedilik \u00e7yra.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdedisi","meaning":"<div><p>Dini s. \u00d6len adamy\u0148 hatyrasy \u00fc\u00e7in, \u00f6leninden so\u0148, degsin edil\u00fd\u00e4n \u00fdedinji g\u00fcn, \u00fdedinji g\u00fcn\u00fcni bell\u00e4p ge\u00e7meklik d\u00e4bi.<\/p><ul><li>So\u0148ky alty a\u00fdda t\u00e4ze etden birinji gezek do\u00fdan Gandym Halnazary\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcni\u0148, \u00fdedisini\u0148, kyrkyny\u0148 geljegine guwandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeditop","meaning":"<div><p>Iki tarap bolup, ta\u00fdak bilen p\u00f6kgi urlup o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>\u00c7agalar h\u00f6wes bilen \u00fdeditop o\u00fdna\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdedi\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddedi \u00fdyl okal\u00fdan doly d\u00e4l orta, mekdep.<\/p><ul><li>Myrat \u00fdedi\u00fdyllygy gutaryp gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddedi \u00fdyl \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen, \u00fdedi \u00fdyl m\u00f6hletli.<\/p><ul><li>\u00ddedi\u00fdyllyk plan.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeg","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> gowy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdanyna \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdeg g\u00f6r\u00fd\u00e4n a\u00fdaly Ogulsoltan geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hasratly \u00f6m\u00fcr s\u00fcrenden, \u00ddatsa\u0148 \u00fdegdir g\u00f6r bileni. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegdeklemek","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00e4diml\u00e4p \u00fd\u00f6remek, \u00fdelk-elk edip \u00e7alt \u00fd\u00f6r\u00e4p gitmek, \u00fdegdeneklemek.<\/p><ul><li>A\u015fyr \u00fdalta seredende, A\u00fdnany\u0148 \u00fdegdekl\u00e4p gel\u00fdendigini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Arkasy k\u00e4dili Mehinli gu\u00fda bakan \u00fdegdekledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegdekle\u015fmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u00fdegdeklemek, bilelikde \u00fdegdekl\u00e4p \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u015eol \u00f6\u00fdjagazlary\u0148 i\u00e7inden \u00e7yk\u00fdan adamlar \u015f\u00e4here bakan \u00fdegdekle\u015f\u00fd\u00e4rler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegdeneklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdegdeklemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdegd\u00e4ne","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Halylydan so\u0148 bi\u015f\u00fd\u00e4n, bir d\u00e4neli \u00fdokary sort ak \u00fcz\u00fcm.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 kolhozymyz \u00fdegd\u00e4ne \u00fcz\u00fcmini ekip ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegen","meaning":"<div><p>A\u00fdal dogany\u0148dan \u00fda-da onu\u0148 ogul-gyzlaryndan bolan \u00e7aga garynda\u015flyk ta\u00fddan beril\u00fd\u00e4n at.<\/p><ul><li>Bu i\u015fleri\u0148i bize n\u00e4me du\u00fddura\u0148ok, bizi\u0148 hem \u00f6\u0148\u00fcnden da\u00fdylary\u0148a, \u00fdegenleri\u0148e habar \u00fdetirmek, ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6rmek i\u015flerimiz bardy ahyry. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdegenini kolhoza saljak bolup, e\u00fdl\u00e4k ylgap, be\u00fdl\u00e4k ylgap, ahyry kolhoza salypdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegen\u00e7i","meaning":"<div><p>A\u00fdal dogany\u0148dan \u00fda-da onu\u0148 ogul-gyzlaryndan bolan gyza garynda\u015flyk aragatna\u015fygyny bildir\u00fd\u00e4n s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol hemi\u015fe geleninde, \u00e7agalaryma: -- \u00ddegenjigim, \u00fdegen\u00e7im -- di\u00fdip, gaty gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ahyr ol gobsunyp: -- \u00ddegen\u00e7i! -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegesi","meaning":"<div><p>J\u00f6wen unundan bi\u015firil\u00fd\u00e4n bulamak.<\/p><ul><li>Sahaplary \u00fdegesini\u0148 kesmegi \u00fdaly sypyryly\u015fyp dur. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdegmal","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n garaja d\u00e4neli we \u00fdasy \u00fdaprakly ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdegre","meaning":"<div><p>Jana-jan, \u00fd\u00fcrekde\u015f, \u00fdakyn, gowy.<\/p><ul><li>\u00ddegre dost.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeg\u015ferilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeg\u015fermek.<\/p><ul><li>W\u00fc\u015fi kel hem \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7epiksizje g\u00f6wresi bilen \u00fdeg\u015ferilip ganar \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onda-da e\u015fek, gitm\u00e4n, \u00fdeg\u015ferilap duranyndan so\u0148, ol di\u015fini gakarly gyjap, bat alyp gelip, e\u015fegi\u0148 b\u00f6wr\u00fcne \u00e7oka\u00fdly a\u00fdagy bilen dep\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeg\u015fermek","meaning":"<div><p>1. Garrylyk zerarly bil b\u00fck\u00fclmek, egilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Agyr zat g\u00f6terip \u00fdapyrylmak, egilmek, \u00fdeg\u015ferilmek.<\/p><ul><li>Sebedi\u0148 agramyna \u00fdeg\u015ferip bar\u00fdan \u00fda\u015fajyk hammaly g\u00f6rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jepa, jebir, s\u00fctem zerarly hor d\u00fc\u015fmek, g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwatdan a\u00fdrylmak, asgynlamak.<\/p><ul><li>Ony a\u00e7lyk agramy basyp, \u00fdeg\u015ferenden so\u0148, Ma\u00fdsa \u00fdapy\u015fmakdan ba\u015fga \u00e7\u00e4resi galmandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeg\u015fertmek","meaning":"<div><p>1. Agram atyp \u00fdeg\u015ferm\u00e4ge sezewar etmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jebir, jepa, s\u00fctem \u00e7ekdirmek, zulum etmek zerarly hor d\u00fc\u015f\u00fcrmek, g\u00fc\u00fd\u00e7den, kuwwatdan a\u00fdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdek-t\u00fck","meaning":"<div><p>Az-owlak, birl\u00e4n-ikil\u00e4n, \u00fdek-\u00fdarym, k\u00e4\u00fderde, se\u00fdrek, ujypsyz.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fyl \u00fdapraklary\u0148 arasy bilen g\u00f6ze kakly\u015f\u00fdan \u00fdek-t\u00fck ak pamyklar \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00d6r\u00e4n uzakda, \u00fder bilen asmany\u0148 birig\u00fd\u00e4n \u00fderinde \u00fdek-t\u00fck bulut g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddek-t\u00fck adamlar mu\u0148a ynanma\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdek-\u00fdarym","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdek-t\u00fck.<\/p><ul><li>Di\u0148e \u00fdek-\u00fdarym \u00e7arwalar a\u00fdlagy\u0148 tolkun urup \u00fdyl\u00e7aryp galan gi\u0148i\u015fliginde pe\u00fdda bol\u00fdar eken. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekberdem","meaning":"<div><p>Bir adamlyk ki\u00e7ijik ga\u00fdyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeke","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> bir1.<\/p><ul><li>Biz-\u00e4 \u00f6z le\u00fdtenantymyzy bil\u00fd\u00e4ris, ozal bular ikimi, \u00fdekemi, on\u00e7asyna belet\u00e7iligimiz \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ata-enesini\u0148 \u00fdeke z\u00fcr\u00fdady. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Di\u0148ebir, \u00fdal\u0148yz, di\u0148e.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fdeke da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi d\u00e4l, onu\u0148 i\u00e7ki gylygy hem birneme \u00fc\u00fdtg\u00e4pdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gulluhan, sen \u00fdeke \u015fu g\u00fcn d\u00e4l, hemi\u015fe \u00fdal\u0148y\u015f\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddeke \u00e7ykana -- \u00fdeke kesek. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddek\u00e4ni\u0148 \u00e7a\u0148y \u00e7ykmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddeke gezen heder eder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddeke bolup \u00fdol tapandan, k\u00f6p bolup aza\u015fan \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeke-t\u00e4k","meaning":"<div><p>1. Di\u0148e bir, birden-bir, \u00fdal\u0148yz, \u00fdekeje.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddeke-\u00e7\u00e4k, bir \u00f6zi, \u00fdekeje \u00f6zi, \u00fdal\u0148yz.<\/p><ul><li>\u00ddeke-tek gezim ed\u00fd\u00e4 Artyk i\u015f\u00e7ileri\u0148 kow\u00e7um-kow\u00e7um \u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4nlerini g\u00f6rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeke-\u00e7\u00e4k","meaning":"<div><p>Di\u0148e bir \u00f6zi, \u00fdekeje \u00f6zi, \u00fdeke-t\u00e4k, \u00fdal\u0148yz.<\/p><ul><li>Ho-ol \u00fdeke-\u00e7\u00e4k oturan garaja \u00f6\u00fd bizi\u0148kidir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeke-\u00fdeke","meaning":"<div><p>Birin-birin, bir-birden, \u00fdeke-\u00fdekeden, \u00fdekeme-\u00fdeke, \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n, ba\u015fdan-a\u00fdak.<\/p><ul><li>Ol alan zatlaryny \u00fdeke-\u00fdeke sanap g\u00f6rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeke-\u00fdekeden","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeke-\u00fdeke.<\/p><ul><li>Gyzlar \u00fdeke-\u00fdekeden hatara durup, her ha\u00fdsy \u00f6z gezeginde b\u00f6k\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekebara","meaning":"<div><p>Hojalygyny \u00f6zba\u015fdak alyp bar\u00fdan we hi\u00e7 bir oba hojalyk artelini\u0148 \u00e7leni bolmadyk da\u00fdhan.<\/p><ul><li>\u00ddekebara da\u00fdhan hojalygy g\u00fc\u00fd\u00e7li kollektiw hojalyga \u00f6wr\u00fcldi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekebaralyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdekebara\u00e7ylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdekebara\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00ddekebara hojalyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>\u00ddekebara\u00e7ylykdan kollektiw hojalyga ge\u00e7meklik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekedaban","meaning":"<div><p>Da\u015f owratmak, metal sozmak \u00fc\u00e7in uly agyr \u00e7eki\u00e7.<\/p><ul><li>\u00ddekedabany\u0148 sesi da\u015fardaky k\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcleri\u0148 sesi bil\u00e4p go\u015ful\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Ol \u00e7ym gyzyl bolup duran uzyn demri k\u00f6r\u00fckden \u00e7ykaryp, ony \u00fdekedaban bilen \u00fden\u00e7gil\u00e4p durdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekegapan","meaning":"<div><p>Zool. \u00ddabany erkek do\u0148uz, \u00e7\u00f6l do\u0148zuny\u0148 erkegi.<\/p><ul><li>Halnazar t\u00f6weregini itlere aldyran \u00fdekegapan \u00fdaly bolup, her ha\u00fdsyny bir \u00fdana itekle\u015fdirip dyzady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00fdekegapany\u0148ky \u00fdaly azylaryny syrtardy\u015fyp, Jem\u015fidi\u0148 \u00fcst\u00fcne topul\u00fdarlar. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekeg\u00f6z","meaning":"<div><p>Di\u0148e bir g\u00f6zi bolan, bir g\u00f6zli, t\u00e4k g\u00f6zli.<\/p><ul><li>Sagat\u00e7y \u00e4\u00fdnegini ma\u0148la\u00fdyna go\u00fdup, \u00fdekeg\u00f6z d\u00fcrbi bilen sagady\u0148 mehanizmine sered\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekelemek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcr g\u00f6geren ekinleri\u0148 k\u00e4erlerinden goparyp se\u00fdrek etmek, sel\u00e7e\u0148lemek, sel\u00e7e\u0148 etmek.<\/p><ul><li>Olar gowa\u00e7alary \u00fdekele\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kelemde i\u0148 ilki hakyky \u00fdaprak pe\u00fdda bolanda \u00fdekelemek i\u015fini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. <span>(W. A. Tet\u00fdurow, Botanika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015fmek, birini ara almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdekelenmek","meaning":"<div><p>1. G\u00fcr g\u00f6geren ekinleri\u0148 k\u00e4erinden goparylyp se\u00fdrek edilmek, \u00fdekelemek i\u015fi ge\u00e7irilmek, sel\u00e7e\u0148lenmek.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e kolhoz\u00e7ylar gowa\u00e7any\u0148 \u00fdekelenm\u00e4n galan \u00fderini \u00fdekele\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup birini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fclmek, biri ara alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdekeletmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddekelemek i\u015fini ge\u00e7irtmek, se\u00fdrekletmek, sel\u00e7e\u0148letmek.<\/p><ul><li>Gawuny\u0148 g\u00e4miklerini \u00fdekeletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddekelem\u00e4ge mejbur etdirmek.<\/p><ul><li>Birini \u00fdekeletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekele\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00ddekelem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00fcr ekilen ekinleri \u00fdekele\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekelik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> birlik2.<\/p><ul><li>Emma onu\u0148 \u00fdekeligi, yla\u00fdta-da Mehinlini\u0148 owsuny \u015fol ni\u00fdetini bir bada gow\u015fatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyga s\u00f6z hem beren bolsa, h\u00e4zirki \u00fdekelik ony o\u00fdlandyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddekelik manat. \u00ddekelik kart.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekelli","meaning":"<div><p>Hojalygynda k\u00f6mek\u00e7isi bolmadyk, i\u015fe \u00fdara\u00fdan adamsy bolman, di\u0148e \u00f6zi i\u015fle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Ogly fronta gidip, \u00fdekelli galan bir goja da\u00fdhan orak ormaga ekin \u00fcst\u00fcnde \u00fdowar edipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekeme-\u00fdeke","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeke-\u00fdekeden.<\/p><ul><li>\u00ddekeme-\u00fdeke barlap \u00e7ykmak.<\/li><li>\u00ddekeme-\u00fdeke a\u00fdlanyp \u00e7ykmak.<\/li><li>\u00ddekeme-\u00fdeke g\u00f6zden ge\u00e7irmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeken","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Krahmally hem-de s\u00fc\u00fdji k\u00f6kli, baldaklaryndan \u00f6rme zatlar, kagyz we \u015f. m. edil\u00fd\u00e4n we howuda dykyl\u00fdan k\u00f6p\u00fdyllyk uzyn \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdekenil","meaning":"<div><p>Bir nilli aw t\u00fcpe\u0148i.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015fim t\u00e4zeje \u00fdekenili g\u00f6r\u00fcp: -- Kaka, bu t\u00fcpe\u0148 n\u00e4me? -- di\u00fdip sorady. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdekenil aw t\u00fcpe\u0148ini g\u00f6zle\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekesiremek","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i \u00fdeke du\u00fdmak, \u00fdal\u0148yz galyp \u00fd\u00fcregi\u0148 gysmak, darykmak.<\/p><ul><li>Ene m\u00e4hrinde \u015fe\u00fdle bir \u00fdakymlylyk we \u015firinlik bar, hatda \u00fdekesiremek howpy onu\u0148 \u00fdanynda hi\u00e7 zat bolup gal\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Belki hem wolostno\u00fd \u00fdekesire\u00fd\u00e4ndir? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekesiretmek","meaning":"<div><p>Birini \u00fdekesirem\u00e4ge sezewar etmek, \u00fdal\u0148yz galdyryp \u00fd\u00fcregini gysdyrmak, darykdyrmak.<\/p><ul><li>Sary aga, seni \u00fdekesiredip bolmaz ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ma\u0148a bir gyzy s\u00f6\u00fdmege gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekirilmek","meaning":"<div><p>\u00ddaman g\u00f6r\u00fclmek, \u00fdigrenilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdekirmek","meaning":"<div><p>Birini \u00fdaman g\u00f6rmek, \u00fdigrenmek.<\/p><ul><li>Artyk, \u00f6lar meni ozaldan hem \u00fdekirip \u00fd\u00f6rler. Gulluhan h\u00e4zir meni hem \u00fdekir\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeksyrun","meaning":"<div><p>Erbet, \u00fdeke \u00e7ykan, i\u00e7 \u00fdakgy\u00e7, \u00fdaman bezzat.<\/p><ul><li>Ol \u00fdeksyrun n\u00e4dip g\u00f6z\u00fcni aldyrdyka. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdekta\u00fd","meaning":"<div><p>\u00ddeke gat \u00fda-da \u00fdukajyk i\u00e7likli tikilen pagtasyz don, halat.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli h\u00fc\u015f\u00fcr di\u00fdip gelse, men onu\u0148 \u00fduka \u00fdekta\u00fdyny ba\u015fyna b\u00fcrerin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Egninde k\u00f6ne \u00fdekta\u00fdy, Ba\u015fynda-da \u015fypyrma bar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeke-\u00fdeke.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 ba\u015fyndan ge\u00e7iren gara g\u00fcnlerini janyndan syzdyryp, \u00fdek\u00e4n-\u00fdek\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148 edip berdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdek\u015fenbe","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 \u00fdedinji g\u00fcni, umumy dyn\u00e7 alyn\u00fdan g\u00fcn.<\/p><ul><li>\u00ddek\u015fenbe g\u00fcni biz onu\u0148 bilen \u00e7a\u00fdhanada sata\u015fdyk. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Atasy \u00f6lenden bir-iki hepde so\u0148, \u00fdek\u015fenbe g\u00fcn\u00fcnde Pawel Wlasow \u00f6\u00fdlerine l\u00fct p\u00fdan bolup geldi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdel","meaning":"<div><p>1. Howa akymyny\u0148 belli bir ugry bo\u00fdun\u00e7a hereket ed\u00fd\u00e4n, \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li \u015femal.<\/p><ul><li>Da\u0148 saz berdi, \u00fdel hem \u00fdatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler)<\/span><\/li><li>Dagy-da\u015fy \u00fdel bozar, adam arasyny -- s\u00f6z. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Medisina<\/span> \u00ddeljikmek bilen ge\u00e7\u00fd\u00e4n kesel.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gahar, gazap.<\/p><ul><li>Ol gitse-de, garryny\u0148 \u00fdeli \u00fdatanok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fd\u00e4rin weli, seni\u0148 bir sana\u00e7 \u00fdeli\u0148 bar \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdel-guz","meaning":"<div><p>\u00ddel, \u015femal.<\/p><ul><li>Howada \u00fdel-guz, yssy-sowuk bolman, di\u0148e azajyk salkynlyk syzyl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcm berkdir, \u00fdelde-guzda yranmany bilmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelbagy","meaning":"<div><p>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u00fcz\u00fcgini\u0148 da\u0148yl\u00fdan baglary.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel ba\u015flan badyna \u00e7\u00f6w\u015fi etdik, t\u00fc\u00fdn\u00fcge direg urduk, birden: -- Bagy\u015fbagy \u00fcz\u00fcldi, \u00fdelbagy gyryldy -- di\u00fdip, hele\u00fd dady-per\u00fdat etmege ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelbege\u00fd","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148lenilm\u00e4n egne atylan \u00fda-da kell\u00e4 b\u00fcrelen.<\/p><ul><li>Onu\u0148 egnine \u00fdelbege\u00fd atan dony, g\u00fcrzelek sakgaly, murty, \u00fcst\u00fcnde gurt ser\u00e4\u00fdmeli \u00fdasy telpegi-de sarydy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><li>A\u00fdsoltan uzyn se\u00e7ekli \u00fdaglygyny \u00fcst\u00fcne \u00fdelbege\u00fd atyp, go\u015fa \u00fdassyga tirsegini berip, e\u00fdwandaky gi\u0148 halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00e7a\u00fd i\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltay)<\/span><\/li><li>Ba\u015fy \u00fdelbege\u00fd b\u00fcrenjekli Sadap ba\u00fd Halnazary\u0148 gazaply sesini e\u015fidende tisgindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelden-ykdan","meaning":"<div><p>Ondan-mundan, da\u015f-t\u00f6werekden, her tarapdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeldirgemek","meaning":"<div><p>Birneme akyly\u0148 \u00fc\u00fdtgemek, akyly\u0148dan aza\u015fmak.<\/p><ul><li>So\u0148ky wagtlarda \u00ddagdy mollany\u0148 a\u00fdaly Mamag\u00fcl hem edil \u00fdeldirg\u00e4n \u00fdaly bola\u00fdypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol pahyr \u00fdeldirg\u00e4\u00fddimik\u00e4? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdele","meaning":"<div><p>\u00ddeli\u0148 \u00f6s\u00fd\u00e4n tarapy, \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n tarap.<\/p><ul><li>\u00d6zi hem onu\u0148 \u00fdele gapdalyndap \u00fcst\u00fcne abanyp, odunyny ezmezlige \u00e7aly\u015f\u00fdan ekeni. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Arkasy k\u00e4dili bir gyz \u00fdele \u00fdanlaryndan suw almaga geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelejiremek","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk howada gezmelemek, a\u00e7yk howa \u00e7ykyp sele\u0148lemek.<\/p><ul><li>Has hem gowy bolar \u00fdaly, \u00fdelejir\u00e4p geleris-d\u00e4! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eemal kakyp durmak, \u00fdel \u00e7almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelejiretmek","meaning":"<div><p>1. A\u00e7yk howada gezmeletmek, sele\u0148letmek.<\/p><ul><li>Wah, \u015fol aga\u00e7lar bir tizr\u00e4k \u00fdeti\u015fsedi. Seni hem bir \u015fola\u0148 sa\u00fdasynda \u00fdelejiretsedim. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eemal kakdyrmak, \u00fdel \u00e7aldyrmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 bol\u00fdan otagyny \u00fdygy-\u00fdygydan we dowamly \u00fdelejiretmek gerek. <span>(S. O. Duliski\u00fd, Rahit)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelejire\u015fmek","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup a\u00e7yk howada gezmelemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelek","meaning":"<div><p>Gu\u015flary\u0148 endamyna bit\u00fd\u00e4n iki gapdaly s\u00fct\u00fckli \u00f6s\u00fcntgi, per.<\/p><ul><li>\u00ddelek \u00fdassygy tirsekl\u00e4p gy\u015far\u00fdar welin, onso\u0148 onu\u0148 o\u00fdadygyny, ukudadygyny bilip bolma\u00fdar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eger toka\u00fdda tilkini h\u00e4kim edip go\u00fdsalar, \u00fdelek k\u00f6p bolar-da, gu\u015f bolmaz! <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ady\u0148a mynasyp \u00fd\u00fczleri\u0148 g\u00fclek, \u00ddorgany\u0148 \u00fd\u00fcpekden, d\u00fc\u015fek\u00e7\u00e4\u0148 \u00fdelek. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeleklemek","meaning":"<div><p>\u00ddelek bilen \u00f6rt\u00fclmek, \u00fdelek \u00e7ykarmak.<\/p><ul><li>Gu\u015fu\u0148 \u00e7agajyklary \u00fdelekl\u00e4p ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelgamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddasyja tagtajygy\u0148 ujuna tersle\u00fdin kagyz \u00fdelmenip, ta\u00fdajyga berkidilen hem-de \u00fdele tuta\u0148da yrlan\u00fdan \u00e7aga o\u00fdnawajy.<\/p><ul><li>Sen n\u00e4me \u00fdelgamak \u00fdaly pyrlanyp dursu\u0148?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6r\u00e4n \u00fde\u0148il.<\/p><ul><li>Gam\u015fy\u0148 \u00fdelgamak \u00fdaly tozgalary hem gymylda\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>T\u00e4rimi \u00fdelgamak \u00fdaly edip, \u00fdokary galdyrdyk. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelgin","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 badyny\u0148, zarbyny\u0148 d\u00f6red\u00fd\u00e4n \u00fdeli.<\/p><ul><li>Melegu\u015fu\u0148 \u00fdelgini gu\u00fdyny\u0148 ba\u015fynda suw alyp duran Ata\u00fdry gelni entetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eulkan asmana atylanda, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdelgini bilen tozanlary asmana alyp gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelginli","meaning":"<div><p>1. \u00ddelgini bar bolan, \u00fdelgini g\u00fc\u00fd\u00e7li bolan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gahar-gazaply, hyjuwly, gaharly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelim","meaning":"<div><p>Bir zady, zady\u0148 b\u00f6leklerini \u00fdelmemek, biri-birine jebis tutdurmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan \u00fdelme\u015fegeden madda, \u00e7yry\u015f.<\/p><ul><li>Bukjany \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00fdelmejek boldy, emma \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00fdelim tutmady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddarym sagat ge\u00e7enden so\u0148, Ka\u015ftanka \u00fdelim we lak ysy gel\u00fd\u00e4n adamlary\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp, k\u00f6\u00e7e bilen bar\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelimlemek","meaning":"<div><p>\u00ddelim \u00e7almak.<\/p><ul><li>\u00c7at a\u00e7an \u00fderini \u00fdelimlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelimlenmek","meaning":"<div><p>\u00ddelim \u00e7alnyp berkidilmek, \u00fdelim \u00e7alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelimletmek","meaning":"<div><p>\u00ddelim \u00e7aldyryp berkitdirmek, \u00fdelim \u00e7aldyrmak.<\/p><ul><li>Gap-\u00e7anaklary\u0148 d\u00f6w\u00fck-\u00fdenjik \u00fderlerini \u00fdelimletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelimli","meaning":"<div><p>1. \u00ddelimi bar bolan, d\u00fcz\u00fcminde \u00fdelimi bolan.<\/p><ul><li>\u00ddelimli jisim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddelim \u00e7alnyp berkidilen, tutdurylan, \u00fdelim \u00e7alnan.<\/p><ul><li>Gapagy \u00fdelimli tamdyra.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelin","meaning":"<div><p>Ene jynsly s\u00fc\u00fdtemdirijileri\u0148 s\u00fc\u00fdt i\u015fl\u00e4p \u00e7ykar\u00fdan emzikli organy.<\/p><ul><li>Bulut \u00fdaly s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, \u00fdelinlerini g\u00f6teribilmen, mytdylda\u015fyp, halha kolhoz mallary gel\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sygry\u0148 gaba \u00fdelni satanyny\u0148 arasyna sygma\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelinlemek","meaning":"<div><p>\u00ddelni gozgamak, \u00fdelnine s\u00fc\u00fdt inmek, guzlajak wagty \u00fdakynla\u015fmak.<\/p><ul><li>Sygrymyz \u00fdelinl\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelinse","meaning":"<div><p>Sagyl\u00fdan eldeki mallary\u0148 emi\u015fmezligi \u00fc\u00e7in \u00fdelnine ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n haltajyk.<\/p><ul><li>Go\u00fdun emi\u015fmez \u00fdaly emjegine \u00fdelinse ge\u00fddiri\u0148!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelinselemek","meaning":"<div><p>\u00ddelne \u00fdelinse ge\u00fddirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelinselenmek","meaning":"<div><p>\u00ddelinse ge\u00fddirilmek.<\/p><ul><li>Emi\u015fmezlik \u00fc\u00e7in \u00fdelinselenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelinseletmek","meaning":"<div><p>\u00ddelne \u00fdelinse ge\u00fddirtmek.<\/p><ul><li>Sagyl\u00fdan ge\u00e7ileri \u00fdelinseletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeljik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeljiklemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> k\u00f6p\u00fcrjiklemek.<\/p><ul><li>Bajak gu\u00fd\u00fdan \u00fderi k\u00f6p\u00fckl\u00e4p ga\u00fdnap, \u00ddeljikle\u00fd\u00e4r edil \u00e7og\u00fdan s\u00fc\u00fdt \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelken","meaning":"<div><p>Di\u0148e dabany\u0148y \u00f6rt\u00fd\u00e4n we a\u00fdagy\u0148a da\u0148ar \u00fdaly her \u00fderinden \u00fd\u00fcp ge\u00e7irilen, teletinden, rezinden edil\u00fd\u00e4n hem a\u00fdak\u00fdala\u0148a\u00e7 ge\u00fdil\u00fd\u00e4n tomus a\u00fdakgaby, \u00e7epek (ga\u00fdy\u015f).<\/p><ul><li>Bularmy, t\u00fc\u00fds \u00fde\u0148il a\u00fdak, \u00fdelken gulaklardyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelkenli","meaning":"<div><p>A\u00fdagyna \u00fdelken ge\u00fden, \u00e7epekli.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelkildemek","meaning":"<div><p>\u00c7alt hereket edip \u00fd\u00f6remek, gaty-gaty \u00e4diml\u00e4p \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>\u00dduwundyly bed\u00e4ni alaga-da, \u00fduwundy \u00e7ukuryna bakan \u00fdelkildedi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Manat \u00fdasa\u00fdany\u0148 ogly bolanymda-da, \u015fundan artyk pul sowup bilmerin -- di\u00fdip, k\u00f6\u00e7eden-k\u00f6\u00e7e \u00fdelkilde\u00fd\u00e4rmi-\u00fdelkild\u00e4\u00fder! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelkildi","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00fd\u00f6remegi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdellendirmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddel aldyryp \u00e7i\u015firmek, \u00fdel aldyrmak, \u00e7i\u015firmek, p\u00f6kgertmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6p \u00fcst\u00fcnden hajjyk bak\u00fdar, \u00ddellendirip alkymyny. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddarany azdyryp \u00fdellendirmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> N\u00e4dogry s\u00f6zler a\u00fddyp \u00e7i\u015firmek, hyjuwlandyrmak, gazaplandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdellenmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddel alyp \u00e7i\u015fmek, \u00fdel almak, p\u00f6kgermek.<\/p><ul><li>Gije uklamanlygy zerarly \u00fdellenen g\u00f6zleri gurady. <span>(\u00abEdebi\u00fdatdan Hrestomati\u00fda\u00bb)<\/span><\/li><li>Artygy\u0148 gabaklary \u00fdellenipdir, g\u00f6zleri ulalypdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> N\u00e4dogry zat \u00fc\u00e7in \u00e7i\u015fmek, \u00fdel almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelli","meaning":"<div><p>1. K\u00f6plen\u00e7 wagt \u00fdel \u00f6s\u00fd\u00e4n (\u00fder hakda).<\/p><ul><li>Respublikamyzda i\u0148 \u00fdelli \u00fderleri\u0148 biri hem Gyzylarbat, gazanjyk, Nebitdag \u015f\u00e4herleridir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel \u00f6s\u00fcp duran, \u00fdel turup duran.<\/p><ul><li>Araky \u00fdelli g\u00fcnde tas s\u00fcrimizi b\u00f6ld\u00fcripdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddellenip \u00e7i\u015fen, p\u00f6kgeren.<\/p><ul><li>Gabaklary \u00fdelli, g\u00f6zleri \u00e7ylpykly \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelma\u00fda","meaning":"<div><p><span>Mifologi\u00fda<\/span> Gadymy ertekilerde, rowa\u00fdatlarda, heka\u00fdalarda du\u015f gel\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00f6r\u00e4nde \u00aba\u00fdagy \u00fdere degme\u00fd\u00e4n\u00bb , \u00fdyndam ma\u00fda.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 a\u00fdaklaryny\u0148 a\u015fagynda \u00ab\u00fdelma\u00fdalary\u00bb bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ab\u00ddelma\u00fda\u00bb m\u00fcn\u00fcp, Arabystan ilatyny \u00fc\u00e7 a\u00fdlap gezdi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelmelmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdelmenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelmemek","meaning":"<div><p>1. \u00ddelim \u00e7alyp \u00fdelme\u015fdirmek, \u00fdelim \u00e7alyp \u00fdapy\u015fdyrmak, \u00fdeliml\u00e4p tutdurmak.<\/p><ul><li>Haty wokzaly\u0148 g\u00f6rn\u00fckli \u00fderlerine, zawody\u0148 binalaryna \u00fdelmediler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddelli haty elinde saklap, bukjany \u00f6\u0148k\u00fcsi \u00fdaly \u00fdelmejek boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcpledip go\u00fdbermek, bat bilen urmak.<\/p><ul><li>Ta\u00fdak bilen \u00fdelmemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ja\u00fd erinde degerli s\u00f6z a\u00fdtmak, manyly s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir zady hile \u00fda \u015fowlulyk bilen dakmak, bermek, satmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelmenmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddelim bilen \u00fdelme\u015fdirilmek, \u00fdelim bilen tutdurylmak, \u00fdapy\u015fdyrylmak, \u00fdelmelmek.<\/p><ul><li>\u00ddelmenen bukjany ema\u00fdlyk bilen a\u00e7dy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bat bilen urulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelmetmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddelim \u00e7aldyryp tutdurtmak, \u00fdelme\u015fdirtmek.<\/p><ul><li>\u015eygary diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelmetmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bat bilen urdurmak, patlatdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelme\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e zady \u00fdelmemek, \u00fdelm\u00e4p \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Studentler re\u0148k bilen \u00fdazylan afi\u015fany \u00fdelme\u015fdirip, bilet satyp ugradylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelme\u015fegen","meaning":"<div><p>O\u0148at, \u00e7alt \u00fdelme\u015f\u00fd\u00e4n, derrew \u00fdapy\u015f\u00fdan, \u00fdapy\u015fagan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelme\u015fik","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen \u00fdelme\u015f\u00fd\u00e4n, \u015fepbe\u015fik, \u00fdapy\u015fagan, \u00fdelme\u015fegen.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 eline bir hili, \u00fdelme\u015fik zat degdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelme\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u00fdelmenip galmak, bir zada \u00fdelmenmek, biri-birine berk \u00fdapy\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agany\u0148 e\u00fdere berk \u00fdelme\u015fenini a\u0148ladylar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u015eirin Meredi\u0148 kebzesine \u00fdelme\u015fip duran k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u00fdel berlen b\u00f6wen \u00fdaly, kem-kemden \u00e7i\u015fip ugra\u015fyna syn etdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri \u00fda-da bir zat bilen a\u00fdrylyp bilmez \u00fdaly bolmak, ba\u015f go\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelmik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddere \u00fda\u00fdrap \u00fdazgyn \u00f6s\u00fd\u00e4n, i\u00fdil\u00fd\u00e4n ot.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fdelmik \u00fdygdylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpelmek","meaning":"<div><p>Biri tarapyndan \u00fdelpewa\u00e7 \u00fda ba\u015fga bir zat bilen \u00fdel \u00e7aldyrylmak, \u00fdelikdirilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpemek","meaning":"<div><p>\u00ddelpewajy \u00fda-da ba\u015fga bir zady iki baka bulap \u00fdel \u00e7aldyrmak, \u015femallandyrmak, \u00fdelikdirmek.<\/p><ul><li>Ol i\u00e7ki syryny t\u00f6weregindekilere du\u00fddurmazlyk ni\u00fdeti bilen, py\u015fdyl\u00fdaka k\u00f6\u00fdnegini \u00fdelpedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gi\u0148 ja\u00fdy\u0148 gapysyndan \u00e4tledik welin, salkyn howa \u00fd\u00fcz\u00fcmizi \u00fdelpedi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpenmek","meaning":"<div><p>\u00ddelpewa\u00e7 bilen \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fdelpemek.<\/p><ul><li>\u00ddelpewa\u00e7 bilen \u00fdelpenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpeselenmek","meaning":"<div><p>\u00ddeli\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcne galgamak, pasyrdamak.<\/p><ul><li>Ba\u015fyndaky \u00fdaglygy \u00fdelpeselendi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpeseletmek","meaning":"<div><p>Galgatmak, pasyrdatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpewa\u00e7","meaning":"<div><p>\u00ddelpemek \u00fc\u00e7in gasynly enjam.<\/p><ul><li>\u015eindi g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnmen, ol gyzgylt \u015f\u00f6hlelerini asmany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdelpewa\u00e7 \u015fekilinde \u00fda\u00fdratdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>A\u015faklykdan \u00f6s\u00fd\u00e4n ertir \u015femaly, \u00ddelpep o\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdelpewa\u00e7 \u00fdaly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hyta\u00fdlylar \u00fdelpewa\u00e7 \u00fdasamaga ussatdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdelpe\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddelpem\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Syrkawy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdelpe\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilelikde \u00fdelpemek, k\u00f6p bolup \u00fdelp\u00e4p oturmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fddeki adamlar \u00fdaglyklaryny \u00fdelpe\u015fip, \u00e7ybyndan goran\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdel\u00fdyrtan","meaning":"<div><p>Gyzyl g\u00fclli, \u00fdukajyk nah \u00fdaglyk.<\/p><ul><li>Annajemal \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 derini \u00fdel\u00fdyrtan \u00fdaglyga s\u00fcp\u00fcrdi-de, \u00e4pi\u015fge baka seretdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bir k\u00f6ne \u00fdel\u00fdyrtan \u00fdaglyk bolmalydyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdemirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady majartmak, \u00fdem\u015fertmek, \u00fdapba\u015fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 gyrasyny, er\u0148egini \u00fdykmak g\u00e4tmek, d\u00f6wmek.<\/p><ul><li>K\u00e4s\u00e4ni\u0148 er\u0148egini \u00fdemirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdemirtmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdemrik etdirmek, \u00fdem\u015fertdirmek, majartdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 gyrasyny, er\u0148egini \u00fdykdyrmak, g\u00e4tdirmek, opurtmak.<\/p><ul><li>\u00c7ukury\u0148 er\u0148eklerini \u00fdemirtmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdempemek","meaning":"<div><p>Bir a\u00fdagy g\u00f6teribr\u00e4k basyp ke\u00fdtiklemek, ke\u00fdtikl\u00e4p \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ony ba\u015fdan-a\u00fdak g\u00f6zden ge\u00e7irdi we \u00fdemp\u00e4p ugrady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u00fdlerine \u00fdemp\u00e4p ugrady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdempik","meaning":"<div><p>Bir a\u00fdagyny g\u00f6terip bas\u00fdan, \u00e7alarak agsa\u00fdan, ke\u00fdtik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdemrik","meaning":"<div><p>Gyrasy, er\u0148egi \u00fdemrilen, \u00fdykylan.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi galany\u0148 \u00fdemrik \u00fderinden dyrma\u015fyp \u00fcst\u00fcne \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gyrasy \u00fdemrik okara.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdemrilmek","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdem\u015ferilmek.<\/p><ul><li>Semawary\u0148 turbasyny\u0148 agzy \u00fdemrilipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyrasy \u00fdykylmak, er\u0148egi g\u00e4dilmek, oburylmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdem\u015ferilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdem\u015fermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdem\u015fermek","meaning":"<div><p>I\u00e7ine majaryp epilmek; i\u00e7ine, i\u00e7 tarapyna \u00e7\u00f6kmek, \u00fdemrik bolmak, \u00fdemrilmek, \u00fdem\u015fermek, epilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdem\u015fertmek","meaning":"<div><p>Majardyp epmek, i\u00e7ine, i\u00e7 tarapyna \u00e7\u00f6kermek, \u00fdemirmek.<\/p><ul><li>Bedr\u00e4ni \u00fdem\u015fertmek.<\/li><li>\u00dcst\u00fcnden basyp ta\u0148\u0148yry \u00fdem\u015fertmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdem\u015fik","meaning":"<div><p>1. Ma\u015f\u00e7aryp epilen, i\u00e7ine, i\u00e7 tarapyna \u00e7\u00f6ken, \u00fdemrik.<\/p><ul><li>\u00ddem\u015fik gap.<\/li><li>\u00ddem\u015fik t\u00fc\u0148\u00e7e.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddapba\u015fyk, \u00fdasy, ma\u015f\u00e7yk.<\/p><ul><li>Ana burny \u00fdem\u015fik, g\u00f6zleri \u00e7ukur, garny \u00fdasy, etlek bir s\u00f6wdeg\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Potdyny\u0148 burny \u00fdem\u015fikdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdene","meaning":"<div><p>1. \u00ddama\u015fgan, t\u00e4zeden, ga\u00fdtadan.<\/p><ul><li>Bahar \u00fd\u00fcregine d\u00fcwen bir zadyny \u00fdene soramak\u00e7y boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddene-de, ba\u015fga-da.<\/p><ul><li>\u00ddene \u00fc\u00e7 manatlyk haryt al.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bolsa-da, di\u00fdse\u0148 hem, ga\u00fdta.<\/p><ul><li>\u00ddaltarak di\u00fd\u00e4\u00fdmese\u0148, \u00fdene-de \u015fonu\u0148 adamk\u00e4r\u00e7iligi \u00fdaman d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdene-\u00fdeneler","meaning":"<div><p>Birentekler, birn\u00e4\u00e7eler we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015fler.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeneki","meaning":"<div><p>Geljekki, indiki.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z perzendini ga\u00fdgyrmak bilen, \u00fdenekilerinden, howatyr edip, g\u00f6z\u00fda\u015f hem d\u00f6kdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdenjik","meaning":"<div><p>\u00ddem\u015ferilip d\u00f6wlen, basylyp d\u00f6wlen, k\u00fcl-owram edilen, \u00fdem\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdenjilmek","meaning":"<div><p>1. Urlup my\u017e\u017eygy \u00e7ykarylmak, urulmak, k\u00f6tek i\u00fdmek.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala mazaly \u00fdenjilipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7eki\u00e7lenip sozulmak, \u00e7eki\u00e7 bilen urulmak (metal hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fden\u00e7dirmek","meaning":"<div><p>1. Birine pugta urdurmak, mazaly urdurmak.<\/p><ul><li>Muhammet jany\u0148 kakasy gelsin, ony \u00f6ld\u00fcr \u00fdaly \u00fden\u00e7direrin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7eki\u00e7l\u00e4p sozdurmak, \u00e7eki\u00e7 urdurmak (metal hakynda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fden\u00e7gilemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ym gyzyl bolup duran uzyn demri k\u00f6rukden \u00e7ykaryp, ony \u00fdekedaban bilen \u00fden\u00e7gil\u00e4p durdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fden\u00e7mek","meaning":"<div><p>1. Pugta urmak, mazaly sa\u00fdgylamak, \u00fden\u00e7gilemek.<\/p><ul><li>Men ma\u015fgalamy yzymda ta\u015flap, tala\u0148\u00e7ylyk etmege, garyplary \u00fden\u00e7m\u00e4ge, gan d\u00f6km\u00e4ge gelemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol k\u00e4\u00fdindi-de, ma\u0148la\u00fdyna \u00fden\u00e7m\u00e4ge ba\u015flady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7eki\u00e7lemek, sozmak, \u00e7eki\u00e7 bilen urmak (metal hakynda).<\/p><ul><li>Demri \u00fden\u00e7ip sozmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepbeklemek","meaning":"<div><p>1. El bilen \u00fduwa\u015fja tapbyldatmak, urmak (\u00fda\u015f \u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>Ejesi \u00e7agany \u00fdepbekl\u00e4p uklatdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcni, \u00fd\u00fcz\u00fcni el \u00fda-da ba\u015fga zat bilen \u00fduwa\u015fja urup tekizlemek, rejelemek.<\/p><ul><li>Kakam \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilgi gumy \u00fdepbekledi. T\u00e4ze edilen gum sekini\u0148 \u00fcst\u00fc\u015f \u00fdepbeklemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini pugta urmak, \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ony mazalyja \u00fdepbekl\u00e4pdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepberilmek","meaning":"<div><p>Bili\u0148i b\u00fck\u00fcp, \u00fdapyrylyp oturmak, eplenip oturmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdepbe\u015fdirmek","meaning":"<div><p>Urup, basyp myjartmak, ezmek, \u00fdapba\u015fdyrmak, \u00fdem\u015fertmek.<\/p><ul><li>G\u00f6z\u00fcni \u015fullardyp, telpegini \u00fdepbe\u015fdirip, d\u00f6rt tarapa hat \u00fdazyp zy\u0148yp otyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepbe\u015fik","meaning":"<div><p>Biri-birine gysylyp myjaran, \u00fdem\u015fik, berk zada degip epilen, \u00fdapba\u015fyk, \u00fdepik.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdanyp duran \u00e7yra polu\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatan \u00fdepbe\u015fik bedreleri \u00fdagtyld\u00fdar. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepbe\u015flemek","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdepbeklemek 1.<\/p><\/div><div><p>2. Urup bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdasylamak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Berk tankytlap, galmaz \u00fdaly etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdepbe\u015fmek","meaning":"<div><p>Urlup, gysylyp, basylyp myjarmak, berk zada degip epilmek, \u00fdepbe\u015fik bolmak, \u00fdapba\u015fmak, \u00fdem\u015fermek.<\/p><ul><li>Demre degip \u00fdepbe\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepelek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Esasan gumda bit\u00fd\u00e4n mal oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdepik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdepbe\u015fik.<\/p><ul><li>Endamyny\u0148 k\u00e4bir \u00fderi \u00fdepikdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdepilmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdepbe\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fder","meaning":"<div><p>1. \u00d6z okuny\u0148 we G\u00fcn\u00fc\u0148 da\u015fynda a\u00fdlan\u00fdan, G\u00fcnden ki\u00e7i \u00fc\u00e7\u00fcnji planeta.<\/p><ul><li>Merkuri\u00fd, Wenera, \u00dder planetalary G\u00fcn\u00fc\u0148 t\u00f6wereginde a\u00fdlan\u00fdarlar. <span>(\u00abFizika Kursy\u00bb)<\/span><\/li><li>, \u00ddere, g\u00f6ge erk edip-de sora\u00fdas, Taryhda gyzykly d\u00f6wr etdi kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwly gi\u0148i\u015flikleri\u0148, de\u0148zi\u0148 tersine gurulyk, gury gi\u0148i\u015flik.<\/p><ul><li>\u00ddere bakandan \u00fder gorkar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dder do\u00fdman, \u00e4r do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dder gaty bolsa, \u00f6k\u00fcz \u00f6k\u00fczden g\u00f6rer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dder ala, \u00fdurt ala. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dderden tapsa\u0148, sanap al. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dder g\u00f6rki suw bolar, suw g\u00f6rki -- guw. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bizi\u0148 planetamyzy\u0148 gabygyny\u0148 \u00fcstki gaty, toprak.<\/p><ul><li>Eziz sesini \u00e7ykarman, dyrnagy bilen \u00fder dyrmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fderde \u00fd\u00fcz gektardan gowrak \u00fder bize bo\u00fdun eg\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abBahar\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddurt, \u00fclke, d\u00f6wlet.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bir daban \u00fderi \u00fc\u00e7in men janymy berm\u00e4ge h\u00e4zir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Birini\u0148 e\u00fde\u00e7iliginde, garamagynda bolan pe\u00fddalanyl\u00fdan territori\u00fda.<\/p><ul><li>Der\u00fda mawy lenta \u00fdaly uzalyp, Owgan \u00fderi bilen arany b\u00f6l\u00fd\u00e4r. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Orun, ja\u00fd.<\/p><ul><li>\u00d6zlerini\u0148 ulaglaryny \u00fdoldan sowmaga \u00fder g\u00f6zle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015fuly professor \u00f6z \u00fda\u015fyna mahsus bolmadyk \u00e7akganlyk bilen \u00fderinden turdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Biri \u00fda-da bir zat e\u00fdel\u00e4n, biri \u00fda-da bir zat bar bolan bo\u015fluk, da\u015f-t\u00f6werek, giden gi\u0148i\u015flik, u\u00e7astok.<\/p><ul><li>Bu n\u00e4hili o\u0148at ja\u00fd, o\u0148a\u00fdly \u00fder! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol \u00fderde \u00fdazlyk bugda\u00fddan ba\u015fga d\u00fcme k\u00fcnji, nohut we gawun-garpyz \u00fdaly ekinler-de emele gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00ddatmak \u00fc\u00e7in \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek \u00fdazylan orun.<\/p><ul><li>Gelnini\u0148 \u00f6z \u00fderini ga\u00fdyn enesi bilen \u00e7agalary\u0148 arasynda salanyny g\u00f6rd\u00fcm. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>9. Gulluk wezipesi, k\u00e4r.<\/p><ul><li>Ol gowy \u00fderde i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>10. Wagt, pursat.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli janyny emgemeli \u00fderinde tapylma\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Han k\u00fc\u00fdli)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>11. Bir zady\u0148 galdyran yzy.<\/p><ul><li>Elimi\u0148 oda bi\u015fen \u00fderi bildirip dur.<\/li><\/ul><\/div><div><p>12. \u00c7at, haryt tab\u015fyrylyp ga\u00fddylyp durlan \u00f6\u00fd, alyjy.<\/p><\/div><div><p>13. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Nesil, ma\u015fgala.<\/p><ul><li>Ol gyz gowy \u00fderi\u0148 ma\u015fgalasy ekeni.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fder-suw","meaning":"<div><p>\u00ab\u00dder we suw\u00bb manysynda gel\u00fd\u00e4n tirke\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00dder-suw da\u00fdhany\u0148ky bolmalydyr! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sowet h\u00e4kimi\u00fdetinden \u00fder-suw k\u00f6megini aldy. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fder-\u00fdesir","meaning":"<div><p>Yzan-da-\u00e7uwan, kyn\u00e7ylykly, horlukly \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Ulagsyzlar \u00fder-\u00fdesir gol tutu\u015fyp, \u00fdola d\u00fc\u015fd\u00fcler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderalma","meaning":"<div><p>Karto\u015fka.<\/p><ul><li>Onu\u0148 suwuny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00e7\u00fc\u00fdr\u00fck \u00fderalmany\u0148 gabyklary ga\u00fd\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderasty","meaning":"<div><p>\u00dderi\u0148 a\u015fagynda \u00fderle\u015fen, \u00fderi\u0148 a\u015fagyndaky.<\/p><ul><li>Nebit skwajinalardan tebigy \u00fderasty gazy\u0148 g\u00fc\u00fdji arkaly \u00e7ykaryl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderbe-\u00fder","meaning":"<div><p>\u00d6z \u00fderinde, \u00fderli-\u00fderinde, ja\u00fdba-ja\u00fd, tertipli.<\/p><ul><li>A\u00fdnam, bizi\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmiz barmydyr? Wi\u00fd, Artyk jan, hemme \u00fderbe-\u00fderdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki go\u015flary\u0148 \u00fderbe-\u00fder go\u00fdulmagy we i\u00e7erini\u0148 t\u00e4mizligi \u015fu bolgusyz ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ine a\u00fdratyn bir g\u00f6rk ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderbe-\u00fderlik","meaning":"<div><p>\u00dderli-\u00fderindelik, ja\u00fdba-ja\u00fdlyk, tertiplilik.<\/p><ul><li>Ekilen aga\u00e7lary\u0148 \u00fderbe-\u00fderligi olara timar ber\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderdemir","meaning":"<div><p>Oba h. \u00dder s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in azaly\u0148 ujuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n \u00fdasy demir.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderd\u00f6le","meaning":"<div><p>Galapyn mal saklamak we gy\u015flatmak \u00fc\u00e7in erden gazylyp, \u00fcsti basyryl\u00fdan ja\u00fd, d\u00f6le.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00fcden gelen sygyr gel\u015fine, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna \u00fderd\u00f6l\u00e4 girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderi","meaning":"<div><p>Ge\u0148 galmagy a\u0148lad\u00fdan giri\u015f s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00dderi, W\u00fc\u015fi kel, bolup gel\u015fi\u0148 nehili, neme habar bar? -- di\u00fdip, Elli sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dderi, oglum, bu g\u00fcn n\u00e4me getirdi\u0148? <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderine","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> derek2.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dderine ba\u015fga zat almak.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015fy\u0148 \u00fderine i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderk\u00fcme","meaning":"<div><p>\u00dda\u015famak \u00fc\u00e7in \u00fderden gazylyp gurlan ja\u00fd, k\u00fcme.<\/p><ul><li>Olar razwedka\u00e7ylary\u0148 \u00fderk\u00fcmesine \u00fdetenlerinde, kapitan atdan towsup d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gar syrgynyny\u0148 derdinden \u00fderk\u00fcmelerd\u00e4ki pelteli \u00e7yralary\u0148 y\u015fygy-da g\u00f6r\u00fcnme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderlemek","meaning":"<div><p>1. T\u00e4ze \u00fderde \u00fda\u015famaklyga \u00f6wreni\u015fmek, \u00f6wreni\u015fip gitmek, u\u00fdgunla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00d6wez bu \u00fderde k\u00e4n \u00fderlemedi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Saklanmak, eglenmek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyrydaryny, \u00fderini tapyp bermek (s\u00f6wda-satykda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderletmek","meaning":"<div><p>1. T\u00e4ze \u00fderi\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertlerine \u00f6wreni\u015fdirmek, u\u00fdgunla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Ba\u015fga \u00fdurtdan getirilen \u00f6s\u00fcmligi \u00fderletmek. G\u00f6\u00e7\u00fcp gelen adamlary \u00fderletmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Saklamak, eglemek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyrydaryny tapdyryp satdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Zady bir zady\u0148 i\u00e7ine salyp orna\u015fdyrmak, ja\u00fdla\u015fdyrmak, \u00fderbe-\u00fder go\u00fdmak, sygdyrmak.<\/p><ul><li>Gy\u015f ge\u00fdimlerini sandyga \u00fderle\u015fdirmek. Bu go\u015flary \u00e7emedana zordan \u00fderle\u015fdirdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Salmak, orna\u015fdyrmak, girizmek (i\u015fe, okuwa).<\/p><ul><li>Ony \u00fdokary mekdepleri\u0148 birinde okuwa \u00fderle\u015fdirmek hy\u00fdaly \u00fdok d\u00e4l. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz olary g\u00f6z bejeril\u00fd\u00e4n ja\u00fdymyzda \u00fderle\u015fdirdik. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Durmu\u015fa \u00e7ykarmak, \u00e4re bermek.<\/p><ul><li>\u00ddeti\u015fen gyzy \u00fderle\u015fdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderle\u015fikli","meaning":"<div><p>Gowy \u00fderle\u015fen, taga\u015fykly, ja\u00fdly.<\/p><ul><li>\u00dderle\u015fikli oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 i\u00e7ine ja\u00fdla\u015fmak, sygmak.<\/p><ul><li>\u00ddyglan gawunlary\u0148 hemmesi araba \u00fderle\u015fer.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Girmek, kabul edilmek, g\u00f6terilmek (i\u015fe, okuwa).<\/p><ul><li>Bizi\u0148 herimiz bir i\u015fe \u00fderle\u015fdik. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Sarp bolmak, har\u00e7 edilmek.<\/p><ul><li>Norma bo\u00fdun\u00e7a alnan harytlary\u0148 hemmesi \u00fderle\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Belli bir \u00fderde, territori\u00fdada bolmak.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet uniwersiteti A\u015fgabat \u015f\u00e4herinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. M\u00e4k\u00e4m orna\u015fmak, ja\u00fdly oturmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi a\u00fdbogda\u015fyny gurup, kemally \u00fderle\u015fm\u00e4nk\u00e4, M\u00e4mmetweli hojam pe\u00fdda boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Durmu\u015fa \u00e7ykmak, \u00e4re barmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderli","meaning":"<div><p>1. \u00dderi bar bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Belli bir \u00fdere mahsus bolan, \u015fol bir \u00fdere has bolan.<\/p><ul><li>\u00dderli wagt. \u00dderli geple\u015fik. \u00dderli klimat.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Belli bir territori\u00fdany\u0148, ra\u00fdony\u0148 \u00e7\u00e4gine degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetke\u015fler deputatlaryny\u0148 \u00fderli Soweti.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Ozaldan \u015fol \u00fderde \u00fda\u015fap \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>Hojamyrat \u00fderli halkdan \u00fdeti\u015fen birden-bir i\u015fg\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderli-suwly","meaning":"<div><p>\u00dderi we suwy bar bolan, \u00fder hem-de suw bilen \u00fcpj\u00fcn edilen.<\/p><ul><li>B\u00e4, men hem \u00fderli-suwly, \u00f6z erkli adam bolarmykam. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol, ili\u0148 i\u00e7inden g\u00f6terimine satyl\u00fdan \u00fderli-suwly \u00fdap aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderli-\u00fderden","meaning":"<div><p>Hemme \u00fderden, dumly-du\u015fdan, hersi bir \u00fderden.<\/p><ul><li>\u00dderli-\u00fderden hasanaklap galan adamlary\u0148 be\u00fdnilerini minutlyk galagopluk gaplap aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00fderli-\u00fderden Ba\u00fdramy\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fcrli soraglary yzly-yzyna \u00fdagdyr\u00fdardylar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderli-\u00fderinde","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fderbe-\u00fder.<\/p><ul><li>Men elimde bolan g\u00fc\u00fd\u00e7lerimi \u00fderli-\u00fderinde go\u00fddum. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderlikli","meaning":"<div><p>Gerek \u00fderinde, \u00f6z \u00fderinde, ja\u00fd, \u00f6z wagtynda.<\/p><ul><li>Hemi\u015fe gyzykly \u015forta s\u00f6zler a\u00fdtmaga endik eden gurbanlyny\u0148 \u00fderlikli s\u00f6z\u00fcne oturanlar \u00fdylgyry\u015fdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Se\u00fddi eserlerinde me\u0148zetmeleri, de\u0148e\u015fdirmeleri \u00fderlikli we \u00fdeterlikli ulanypdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderliklilik","meaning":"<div><p>\u00dderlikli bolmaklyk, ja\u00fdlylyk, \u00f6z wagtyndalyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderliksiz","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli bolmadyk, \u00fdagda\u00fda dogry gelme\u00fd\u00e4n, gel\u015fiksiz, o\u0148a\u00fdsyz, n\u00e4hak.<\/p><ul><li>Elli \u00f6z a\u00fdalyny\u0148 \u00fcst\u00fcne dile alyp bolmajak \u00fdalan myjabatlar we \u00fderliksiz t\u00f6hmetler atdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00dderliksiz gygyry\u015fmak, biderek \u00fdere \u00fda\u0148rap \u00fd\u00f6rmek sa\u0148a n\u00e4me gerekdi? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugursyz, bihepbe, biderek.<\/p><ul><li>\u00dderliksiz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fderliksizlik","meaning":"<div><p>1. \u00dderlikli bolmazlyk, \u00fdagda\u00fda dogry gelmezlik, gel\u015fiksizlik, n\u00e4haklyk.<\/p><\/div><div><p>2. Ugursyzlyk, bihepbelik, bidereklik.<\/p><ul><li>Ol birneme \u00fderliksizlik etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdersiz","meaning":"<div><p>1. Ekin ekmek \u00fc\u00e7in \u00fderi bolmadyk, \u00fderden mahrum edilen.<\/p><\/div><div><p>2. Belli orny bolmadyk, orunsyz.<\/p><ul><li>\u00ddersiz bilet.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> \u00fderliksiz 1.<\/p><ul><li>\u00c7erny\u015fow Artygy\u0148 \u00fdersiz naly\u015fyna \u00fdylgyr\u00fdanyny m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddolda\u015f Durdy\u00fdew, \u00fdersiz batyrlyk ed\u00fd\u00e4rsi\u0148iz! <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdersiz-\u00fdere","meaning":"<div><p>N\u00e4hak, biderek, seb\u00e4psiz.<\/p><ul><li>Olary\u0148 birn\u00e4\u00e7eleri \u00fdersiz-\u00fdere gyzyp, agyzlaryndan k\u00f6p\u00fck sa\u00e7salar-da, halk b\u00e4hbidi \u00fc\u00e7in bolman, her ha\u00fdsy \u00f6z j\u00fcb\u00fcsini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdersizlik","meaning":"<div><p>1. Ekin \u00fderi bolmazlyk, \u00fderden mahrumlyk.<\/p><ul><li>\u00ddersizlik, \u00fdurtsuzlyk, agyr durmu\u015f olary tiz dillenm\u00e4ge mejbur ed\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli orny bolmazlyk, orunsyzlyk.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span><span>Seret<\/span> \u00fderliksizlik 1.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fderzemin","meaning":"<div><p>Ja\u00fdy\u0148 a\u015fagyndan \u00fder gazylyp edilen otag, ja\u00fd, podwal.<\/p><ul><li>Sementlenen t\u00fcmler, nagymlar, \u00fderzeminler we ba\u015fga bukular gurupdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fder\u00e7\u00f6rek","meaning":"<div><p>Gora g\u00f6ml\u00fcp bi\u015firilen \u00e7\u00f6rek.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan \u00fder\u00e7\u00f6rek bi\u015firm\u00e4ge giri\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeser","meaning":"<div><p>1. Mekir, hileg\u00e4r, k\u00f6pbilmi\u015f.<\/p><ul><li>T\u00e4jiri\u0148 \u00fdeser ogly bar eken, birini\u0148 elinden oragyny alyp, ol hem orak\u00e7ylary urup ba\u015flapdyr. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6z\u00fcni \u00fdeser hasap etse-de, akmakla\u00e7dy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> P\u00e4himli, \u00fditi, ba\u015farnykly, da\u015fdan g\u00f6r\u00fd\u00e4n (adam hakda).<\/p><ul><li>Artyk \u00f6r\u00e4n \u00fdeser \u00fdigitdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fcne \u00e7ekiji, t\u00e4sirli.<\/p><ul><li>M\u00e4t\u00e4ji di\u00fdr, aldy hu\u015fum, \u00ddeser gara z\u00fclp\u00fc\u0148 seni\u0148. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeserlenmek","meaning":"<div><p>1. Mekir, hileg\u00e4r bolup, k\u00f6pbilmi\u015flik edip ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. P\u00e4himli bolmak, dogumly bolmak, dogumlanmak, ba\u015farnykly bolmak.<\/p><ul><li>B\u00e4, Artyk, sen, \u00fdeserlenipsi\u0148-a\u00fdt! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeserlik","meaning":"<div><p>1. Mekirlik, hileg\u00e4rlik.<\/p><ul><li>\u00ddeserlikler etdi d\u00fcz tutman p\u00e4lin, \u00abPukaradyr\u00bb di\u00fdip \u00fdazdy ba\u00fd oglun. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00ddeserlik bilen, P\u00f6kgene garady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gadymky sadalykdan ba\u015fga \u00fdeserlik \u00fdokundysyny sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u015fe\u00fdle bir \u00fdeserlik bilen myla\u00fdymsyrady welin, komandir bu \u00fdeserlikleri\u0148 d\u00fc\u00fdp mazmunyny e\u00fd\u00fd\u00e4m a\u0148lady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> P\u00e4himlilik, \u00fditilik, ba\u015farnyklylyk, da\u015fdan g\u00f6r\u00fcjilik, dogumlylyk.<\/p><ul><li>Bu i\u015fde batyrlyk, ga\u00fdduwsyzlyk, edermenlik, \u00e7ydamlylyk, \u00fdeserlik hem ba\u015farja\u0148lyk -- hemmesi birden gerekdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6r\u00e4n ykjamlyk we \u00fdeserlik bilen g\u00f6ni yzyna \u00f6wr\u00fcldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddeserlik bilen g\u00fcrr\u00fc\u0148 etmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdesir","meaning":"<div><p>1. Du\u015fmany\u0148 eline d\u00fc\u015fen we azatlykdan mahrum edilen, \u00fdesirlikd\u00e4ki, bendi edilen adam.<\/p><ul><li>Ol hem \u015f\u00e4heri\u0148 a\u00fdallary, \u00fdesirleri bilen bile s\u00fcr\u00fcldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady h\u00f6wes ediji, hyrydar.<\/p><ul><li>Bu hem \u015fol \u00d6wezjany\u0148 \u00fdesiridir. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bu sizi\u0148 go\u0148\u015fy\u0148yz we \u015fe\u00fdda sesi\u0148izi\u0148 \u015fygy hem \u00fdesiri Berdi surat\u00e7y. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdesirhana","meaning":"<div><p>K\u00f6n. s. \u00ddesirleri\u0148 saklan\u00fdan ja\u00fdy, \u00fderi.<\/p><ul><li>Hany\u0148 \u00fdesirhanasy iki howly eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Edil \u015fol g\u00fcnler hem hany\u0148 \u00fdesirhanasyny\u0148 \u00fdesirden dolan g\u00fcnleridi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdesirlik","meaning":"<div><p>1. \u00ddesir d\u00fc\u015fmeklik, bendilik, \u00fdesiri\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Ol \u00fdesirlikden ga\u00e7y\u015fyny a\u00fdtdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kimler \u00fdesirlikde kulbesi \u00e7a\u015fdy, Gi\u0148 jahany bize dar eden kanun. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady h\u00f6wes edijilik, hyrydarlyk, bir zada a\u015fyklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetdirmek","meaning":"<div><p>1. Ylgawda, \u00fdary\u015fda \u00fdary\u015fda\u015fy\u0148y yzy\u0148dan \u00fdetirmek, de\u0148le\u015fmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek, yzyndan \u00fdetirmek.<\/p><ul><li>Pellehana gola\u00fdlanynda, yzyndan \u00fdetdirdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garyp d\u00fc\u015fmek, l\u00fct galmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Garrylyk zerarly kuwwatdan d\u00fc\u015fmek, lag\u015famak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeter-\u00fdetmez","meaning":"<div><p>1. Uzynlyk ta\u00fdyndan gyltyz gel\u00fd\u00e4n, \u00e7ala \u00fdetip-\u00fdetme\u00fd\u00e4n, zordan \u00fdet\u00fd\u00e4n (\u00fd\u00fcp we \u015f. m. zatlar hakda).<\/p><ul><li>\u015eu sagat bag hem onu\u0148 go\u015faryna \u00fdeter-\u00fdetmez bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ala \u00fdeter \u00fdaly, zordan \u00fdeter \u00fdaly.<\/p><ul><li>Gyz bir almany Temmeli\u0148 eli \u00fdeter-\u00fdetmez \u00fderde go\u00fdupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeterlik mukdarda d\u00e4l, az mukdarly, gyltyz kak\u00fdan, \u00fdetjegi \u00fda \u00fdetmejegi n\u00e4belli.<\/p><ul><li>Halylyk \u00fd\u00fcp\u00fcmiz \u00fdeter-\u00fdetmez boldy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bolar-bolmaz, bolgusyz, \u00fdigrenji, binamys, biga\u00fdrat, ugursyz, bihepbe (adam hakda).<\/p><ul><li>Men, elbetde her \u00fdeter-\u00fdetmez bilen ba\u015fymy de\u0148l\u00e4p bilmen ahyry! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Her \u00fdeter-\u00fdetmezi\u0148 bize dyrnagyny uzadyp biljek g\u00fcmany barmy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeterlik","meaning":"<div><p>1. Talaby kanagatlandyryp biljek, gerek bolan mukdardaky, kanagatlanarlyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgen gumdaky go\u00fdun s\u00fcr\u00fclerine iberilen ot-i\u00fdmleri hezirlik\u00e7e \u00fdeterlik hasaplady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdeterlik \u00fdatmandy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bes, bol\u00fdar, \u00fdetik.<\/p><ul><li>A\u00fddylanlar \u00fdeterlik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeterlikli","meaning":"<div><p>\u00ddeterlik mukdarda bolan, talaby kanagatlandyryp bil\u00fd\u00e4n, kanagatlanarlykly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeterliksiz","meaning":"<div><p>\u00ddeterlikli bolmadyk, talaby kanagatlandyryp bilme\u00fd\u00e4n, kanagatlanarlyksyz bolan.<\/p><ul><li>\u00ddewropa grekleri tarapyndan iberilen k\u00f6mek \u00f6r\u00e4n \u00fdeterliksiz boldy. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdete\u0148kirlemek","meaning":"<div><p>\u00ddetm\u00e4ge s\u00e4hel\u00e7e galmak, \u00fdetip barmak, \u00fdetibermek.<\/p><ul><li>Yzyndan \u00fdete\u0148kirlemek.<\/li><li>Kowup \u00fdete\u0148kirlemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetginjek","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148y \u00fdeti\u015fip bar\u00fdan oglan, heniz oglanlykdan \u00fdigitlik \u00fda\u015fyna, \u00fdigitlik \u00e7agyna \u00fdetmedik.<\/p><ul><li>\u00ddokary okuw ja\u00fdlarynda her \u00fdyl \u00fdetginjekleri\u0148 we gyzlary\u0148 m\u00fc\u0148ler\u00e7esi oka\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetginjeklik","meaning":"<div><p>Oglany\u0148 \u00fdetginjek \u00fda\u015flaryndaky d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli bolan \u00e7ag, \u00fdetginjegi\u0148 \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Men \u00f6z\u00fcmi\u0148 \u00fdetginjekligimi-de di\u0148e A\u015fgabat \u015f\u00e4herinde ge\u00e7iripdim. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddetginjeklik-\u00fdigitlik \u00fdyllary g\u00f6ni \u00fdol \u00fdaly \u00fd\u00f6neke\u00fd g\u00f6r\u00fcnse-de, so\u0148ky \u00fc\u00e7-d\u00f6rt \u00fdyllyk \u00f6mri \u00e7\u00f6pe-\u00e7alama ur\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetibermek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdete\u0148kirlemek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdetiberende, \u00e7opanlary\u0148 iti \u00fc\u00fdr\u00fcp topuldy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Galany\u0148 orta biline \u00fdetiberenlerinde, Arslany\u0148 g\u00f6zi birdenk\u00e4 bir zada d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Syrly Gala)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetik","meaning":"<div><p>1. Bir zat barada habary bar bolan, bir zady\u0148 anygyna \u00fdeten, bir zada belet bolan, gowy bil\u00fd\u00e4n, habarly.<\/p><ul><li>Onu\u0148 k\u00e4bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00f6z ber\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ine ozaldan \u00fdetik adamyny\u0148 bol\u015funa me\u0148ze\u00fd\u00e4n \u00fdaly boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>O\u0148a hemm\u00e4\u0148 \u00fdetik ahyry. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdeterlik.<\/p><ul><li>Onsuz-da olary\u0148 dertleri \u00f6zlerine \u00fdetikdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u00fdy-g\u00fcni dolan, bolmaly wagtyna, derejesine \u00fdeten (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>\u00ddetik dogan \u00e7aga sagdyn \u00f6s\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gowy, doly, mazaly.<\/p><ul><li>Po\u00e7talony\u0148 a\u00fddan s\u00f6z\u00fcne \u00fdetik d\u00fc\u015f\u00fcnmedik \u00fda\u015fuly: -- N\u00e4me di\u00fddi\u0148? -- di\u00fdip sorady. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gawunlar \u00fdetik bi\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetiklik","meaning":"<div><p>Bir zat barada doly habary barlyk, bir zady\u0148 anygyna \u00fdetik bolmaklyk, bir zada beletlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetim","meaning":"<div><p>Ejesi \u00fda kakasy bolmadyk; ata-enesiz.<\/p><ul><li>Biz iki dost \u00fdetim galyp \u00fda\u015flykdan, K\u00f6p horlandyk \u00fda\u015flygmyzda a\u00e7lykdan. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Menem \u00fdetim, senem \u00fdetim, iki \u00fdetim bolup ykbalymyzy \u00f6z\u00fcmiz \u00e7\u00f6zeli. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Atasyz oglan -- \u00fdetim, enesiz oglan -- \u00fdesir. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddetim oglan \u00f6z g\u00f6begini \u00f6zi keser. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddetim g\u00f6zi \u00e7em\u00e7ede, odun\u00e7y\u0148ky -- om\u00e7ada. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetim-\u00fdesir","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdetim.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Degi\u015fli hossary bolmadyk, hossarsyz.<\/p><ul><li>Go\u00fd \u015fol pullar \u00fdetim-\u00fdesire \u00fdetsin. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetim-\u00fdesirlik","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdetimlik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Degi\u015fli hossarsyzlyk, hossar \u00fdokluk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetimek","meaning":"<div><p>\u00ddetim galan, enesiz-atasyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetimlik","meaning":"<div><p>1. \u00ddetimi\u0148 \u00fdagda\u00fdy, ata-enesizlik, \u00fdetim-esirlik.<\/p><ul><li>Meni\u0148 so\u0148ky g\u00fcnlerde sa\u0148a rehimim in\u00fd\u00e4, seni\u0148 \u00fdetimligi\u0148e men d\u00f6zemok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ah, \u00fdetimligi\u0148, sallahlygy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne k\u00f6z degsin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hossarsyzlyk, \u00fdekelik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetimolta\u0148","meaning":"<div><p>A\u00fdakgaby\u0148 dabanyny\u0148 \u00fdarysyna tutul\u00fdan b\u00f6lek \u00fdama.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fdanyndaky yzlary\u0148 ikisi hem \u00e7oka\u00fd yzy bolup, onu\u0148 birini\u0148kide \u00fdetimolta\u0148 bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetimsiremek","meaning":"<div><p>\u00ddetimligi du\u00fdup ba\u015flamak; \u00fdetim bolan bolmak.<\/p><ul><li>Ony aljyra\u0148\u0148ylyga sal\u00fdan \u00fdagda\u00fd-yla\u00fdta-da Ballyny\u0148 d\u00f6rt \u00fda\u015fly gyzyny\u0148 \u00fdetimsir\u00e4p barmagydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetim\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdetimlik.<\/p><ul><li>Bu \u00fdigit \u00fdetim\u00e7ilik bilen \u00f6sse-de, \u00f6r\u00e4n parasatly bolup \u00fdeti\u015fipdir. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetirilmek","meaning":"<div><p>1. Alnyp barylmak, eltilmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddeter \u00fdaly edilmek, uzaldylyp galta\u015fdyrylmak, degrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetirinmek","meaning":"<div><p>Her bir zatdan \u00fcpj\u00fcn bolmak, barly bolmak, \u00fcpj\u00fcn\u00e7ilik ta\u00fddan islegi\u0148i kanagatlandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetirmek","meaning":"<div><p>1. Arada\u015flykdaky bir zada uzadyp degirmek, galta\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>G\u00fcl astynda oturgy\u00e7da oturdy, Bukjaly hatyna elin \u00fdetirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Alyp barmak, eltmek, gow\u015furmak.<\/p><ul><li>Olar alyp bar\u00fdan \u00fd\u00fcklerini wagtynda \u00fdetirdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeterlik etmek, de\u0148ine eltmek.<\/p><ul><li>Senagaty uru\u015fdan ozalky derejesine \u00fdetirmek we ondan-da ge\u00e7irmek ugrundaky hormatly i\u015fe sowet adamlaryny\u0148 hemmesi bir adam \u00fdaly bolup giri\u015fdi. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Habar bermek, du\u00fddurmak, a\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fu \u00fderde a\u00fddanlaryny serhede \u00fdetirmek \u00fdeterlik. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. Idedip \u00f6sd\u00fcrmek, g\u00f6zeg\u00e7ilik edip ulaltmak, kemala getirmek.<\/p><ul><li>Ak altyny\u0148 rekord hasylyny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek \u00fc\u00e7in, kolhoz me\u00fddanynda tutan\u00fderli z\u00e4hmet \u00e7ek\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Terbi\u00fdel\u00e4p \u00f6sd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Biz ony me\u015fhur razwedka\u00e7y edip \u00fdeti\u015fdirerdik. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Wagtynda eltip bermek, \u00f6z m\u00f6hletinde eltmek, gow\u015furmak.<\/p><ul><li>Kim p\u00e4lesini \u00fdeti\u015fdirmese, e\u00fdgilik tamasyny etmeli d\u00e4ldigini hem du\u00fddurdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady bellenen wagta ta\u00fd\u00fdarlap h\u00e4zir etmek.<\/p><ul><li>Makalany \u015fu a\u00fdda \u00fdeti\u015fdirerin.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fibildiginden","meaning":"<div><p>Bar g\u00fc\u00fdji bilen, \u00e7alt, aldygyna, ha\u00fddap.<\/p><ul><li>T\u00fcpe\u0148ini\u0148 gundagy bilen elini\u0148 \u00fdeti\u015fibildiginden ur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Takyrdatmazlyga jan edip \u00fduwundy-da, \u00fdeti\u015fibildiginden \u00e7okunyp we dodaklaryny sessiz gymyldadyp, ybadat etm\u00e4ge durdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 endamy ot \u00fdaly gyzypdy we \u00fdeti\u015fibildiginden: -- Eje! -- di\u00fdip gygyr\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fik","meaning":"<div><p>Okuwy \u00f6zle\u015fdiri\u015f, bilim aly\u015f derejesi.<\/p><ul><li>Mekdep \u00fdolba\u015f\u00e7ylary Sapary\u0148 \u00f6z\u00fcni alyp bar\u015fy, okuwdaky \u00fdeti\u015figi, \u00fdygymda n\u00e4me bilen me\u015fgul bol\u00fdanlygy bilen gyzyklandylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fikli","meaning":"<div><p>1. Hemme i\u015fde ba\u015farja\u0148lyk bilen \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4n, \u00e7alasyn.<\/p><ul><li>\u00ddeti\u015fikli sanitarlar e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdeti\u015fip, \u00fdaralananlary \u00fdygnan bolmaga \u00e7emeli. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Gurbanly\u0148 \u00f6zi gaty \u00fdeti\u015fikli, her bir i\u015fe \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Go\u015fulmasyz i\u015fine go\u015fulyp \u00fd\u00f6ren, her bir zada gary\u015fyp, go\u015fulyp \u00fd\u00f6ren.<\/p><ul><li>\u00c4l, onu\u0148 \u00fdeti\u015fiklidigini, e\u00fd\u00fd\u00e4m size-de bardymy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fiklilik","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fikli bolmaklyk, \u00fdeti\u015fip bilijilik, her bir i\u015fe \u00fcst\u00fcnlikli dary\u015fganlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fiksiz","meaning":"<div><p>\u00ddeti\u015fikli bolmadyk, \u00fdeti\u015fiksiz g\u00fcnde, gara ba\u015fyna ga\u00fd, aljyra\u0148\u0148y, gyssagly \u00fdagda\u00fdda.<\/p><ul><li>Agyr \u00fd\u00fckli erkekler egri bo\u00fdunlaryny s\u00fc\u00fdnd\u00fcrip, \u00fdeti\u015fiksiz g\u00fcnde gadam ur\u00fdarlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Olar \u00f6\u00fd i\u015fleri bilen hemi\u015fekileri \u00fdaly \u00fdeti\u015fiksiz g\u00fcndediler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdeti\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Ge\u00e7il\u00fd\u00e4n sapaklary \u00fdeterlikli \u00f6zle\u015fdirmek, \u00fdeti\u015fik gazanmak, talaba la\u00fdyk \u00f6zle\u015fdirmek (okuw hakda).<\/p><ul><li>Ol sapaklaryna gowy \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Wagtynda barmak, gij\u00e4 galman barmak.<\/p><ul><li>Okuwa \u00fdeti\u015fjek bolup ylgap gitdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddeti\u015fikli bolmak, \u00f6z wagtynda h\u00e4zir bolmak, wagtynda ta\u00fd\u00fdar etmek.<\/p><ul><li>Sap\u00fdorlar ol wagtda \u00fdollary bejerip \u00fdeti\u015ferden ejizdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetli\u015fmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdeti\u015fmek2 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6\u0148den gidip bar\u00fdan \u00fda-da ga\u00e7yp bar\u00fdan bilen de\u0148le\u015fmek.<\/p><ul><li>A\u00fdlary\u0148 \u015fatlygna bilbil he\u0148 etdi, \u015eol wagt \u00fde\u0148seden bir g\u00f6wre \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Me\u00fddan i\u00e7re \u00fdetdi\u0148 bedew harladyp, Ylgaw edip, at alnyny derledip. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere barmak, belli bir \u00fdere baryp \u00fdeti\u015fmek.<\/p><ul><li>Tow\u015fan bolsa, \u015fol ga\u00e7y\u015fyna bir g\u00fcr je\u0148\u0148ellige \u00fdetip, \u00fdapraklary\u0148 a\u015fagynda gizlenip, \u00f6z\u00fcni bilm\u00e4n k\u00f6p \u00fdatypdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Pa\u00fd d\u00fc\u015fmek, belli bir mukdarda berilmek.<\/p><ul><li>Bu \u00f6ten ag\u015famky oljadan \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddeterlik bolmak, geregi\u00e7e bolmak.<\/p><ul><li>\u00dder gyt d\u00e4l welin, hany suw \u00fdet\u00fd\u00e4rmi? <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bi\u015firilen nahar hemmelere \u00fdetdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Almak, edinmek, gazanmak.<\/p><ul><li>Bu zatlara \u00fdetmek \u00fc\u00e7in di\u0148e i\u015flemek gerekdigine ol d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 t\u00e4siri ge\u00e7mek, g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir etmek, seb\u00e4p bolmak.<\/p><ul><li>Bu i\u015fin G\u00f6roglydan \u00fdetenini a\u0148lady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Durdyny\u0148 ajy s\u00f6zi Artyga kemsiz \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Uzynlyk \u00f6l\u00e7egi bo\u00fdun\u00e7a belli bir m\u00f6\u00e7bere de\u0148 bolmak.<\/p><ul><li>Ha\u017e\u017eygy\u0148 uzynlygy metr \u00fdaryma \u00fdet\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>8. \u00dda\u015fy, wagty, m\u00f6hleti belli bir \u00e7ene barmak.<\/p><ul><li>T\u00fcrkmenistan \u00fdetdi on b\u00e4\u015f \u00fda\u015fyna. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetmezlik","meaning":"<div><p>1. Gysga bolmaklyk, gysgalyk, \u00e7atmazlyk.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdetmez\u00e7ilik.<\/p><\/div><div><p>3. \u00ddeterlik d\u00e4llik, azlyk, gytlyk, kemlik, kanagatlanarsyzlyk, bir zadyn \u00fdetmezlik etmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetmez\u00e7ilik","meaning":"<div><p>1. Bir zatda bolan n\u00e4dogrulyk, kem\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Ol esasy \u00fdetmez\u00e7iligi agtardy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>Seret<\/span> \u00fdetmezlik 3.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148e m\u00e4lim, hemi\u015fe Arka\u00e7da d\u00e4ne \u00fdetmez\u00e7iligi bolup dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Mineral d\u00f6k\u00fcnimiz \u00fdeterm bolsa hem, ders d\u00f6k\u00fcnimiz \u00fdetmez\u00e7ilik eder. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetmi\u015f","meaning":"<div><p>70 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fc\u00e7in gektardan elli sentner hem az, \u00fdetmi\u015f sentner hem k\u00e4n d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Horaz bag\u015fy \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdetmi\u015f \u00fda\u015fa gola\u00fd \u00f6mr\u00fcni\u0148 agramyny bag\u015fy\u00e7ylyk bilen ge\u00e7iripdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdetne","meaning":"<div><p>Urna, go\u015fant.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdetnelik","meaning":"<div><p>\u00ddetne etmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>\u00ddetnelik mata almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdewre\u00fdler","meaning":"<div><p>\u00ddewropa, Azi\u00fda we Amerika \u00fdurtlarynda \u00fda\u015fa\u00fdan, birn\u00e4\u00e7e dagynyk toparlardan ybarat, semit diller ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolan halk, musa\u00fdylar.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdewropalylar","meaning":"<div><p>\u00ddewropada \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderli halklar.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdezit","meaning":"<div><p>Ganym du\u015fman, zalym, rehimsiz, \u00fdigrenji.<\/p><ul><li>Bu haram \u00fdezitlere \u00f6z\u00fc\u0148i \u00fden\u00e7dirme! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>K\u00f6p \u00fdezidi \u00fdere salan dostum sen. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdezitlik","meaning":"<div><p>Ganym du\u015fmanlyk, zalymlyk, rehimsizlik, \u00fdigrenjilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 b\u00fctin goly \u00f6rt\u00fd\u00e4n b\u00f6legi.<\/p><ul><li>Iki \u00fde\u0148i tirsegine \u00e7enli \u00e7ermelen N\u00e4zik tiz-tizden \u00e4dim urup, gyssanma\u00e7 gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Derl\u00e4n we \u00e7\u00e4ge syran \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fde\u0148i bilen s\u00fcp\u00fcrdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148dirmek","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148i\u015f gazandyrmak, \u00fcst\u00fcn \u00e7ykdyrmak, \u00fcst\u00fcnlik gazandyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148iji","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcn \u00e7ykyjy, \u00fde\u0148i\u015f gazanyjy.<\/p><ul><li>Ynha pa\u00fdtagtymyz Watan adyndan, Sal\u00fdut ber\u00fd\u00e4r \u00fde\u0148ijiler \u015fanyna. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>D\u00f6wlete tab\u015fyrys \u00fdokary hasyl, \u00c7\u00fcnki biz \u00fde\u0148iji -- z\u00e4hmetke\u015f nesil. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ijilik","meaning":"<div><p>\u00dcst\u00fcn \u00e7ykyjylyk, \u00fde\u0148i\u015f gazanyjylyk.<\/p><ul><li>Sowet halkyny\u0148 du\u015fmana bolan gazabyny, \u00fde\u0148i\u015f\u00e7ilik ruhuny birn\u00e4\u00e7e esse artdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148il","meaning":"<div><p>1. Agyr d\u00e4l, agramy az bolan, agyr bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148il mineral.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6p z\u00e4hmet sarp edilme\u00fd\u00e4n, kyn bolmadyk, a\u0148sat, sada, \u00fd\u00f6neke\u00fd, \u00fde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd.<\/p><ul><li>Iki golsuz, bir a\u00fdaksyz adamyny basmagy\u0148 bolsa, du\u015fmana has hem \u00fde\u0148il d\u00fc\u015fjegini bil\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Bu mesel\u00e4ni \u00e7ykarmak \u00f6r\u00e4n \u00fde\u0148il.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agras d\u00e4l, salykatsyz, kelpe\u0148, g\u00f6terim (adam hakda).<\/p><ul><li>\u00dde\u0148il adam.<\/li><li>\u00dde\u0148il h\u00e4si\u00fdet.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Si\u0148mesi a\u0148sat bolan, az h\u00fcmmetli (nahar hakda).<\/p><ul><li>\u00dde\u0148il nahar i\u00fdmek. \u00dde\u0148il nahar edinip, kino gitdik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Galy\u0148 d\u00e4l, \u00fduka.<\/p><ul><li>Adamlar agyr gy\u015f ge\u00fdimlerini \u00e7ykaryp, \u00fde\u0148il \u00fdaz ge\u00fdimini ge\u00fd\u00fd\u00e4rdiler. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fde\u0148il.<\/p><ul><li>Men sa\u0148a \u00fde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd i\u015f taparyn. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ala, \u00fd\u00fczle\u00fd, d\u00fc\u00fdpli d\u00e4l.<\/p><ul><li>Aralarynda \u00fde\u0148il-\u00fdelpa\u00fd \u00fdaraly bolanlar bardy welin, be\u00fdle \u00fdaralar \u00fdara hasap hem edilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ilkelle","meaning":"<div><p>Akyly az, akylsyz, kemakyl.<\/p><ul><li>A\u00fd, men onu\u0148 \u00fde\u0148ilkelledigini bil\u00fd\u00e4rdim-le! <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><li>Ogullaryny sandan \u00e7ykar\u00fdan, ballym, seni\u0148 \u015fol \u00fde\u0148ilkelle d\u00e4de\u0148! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ilkellelik","meaning":"<div><p>Akyly azlyk, \u00fde\u0148ilkell\u00e4 has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, kemakyllylyk.<\/p><ul><li>Bu \u00fde\u0148ilkelleligi\u0148 \u00fc\u00e7in hemm\u00e4mizi\u0148 sa\u0148a k\u00e4\u00fdemege hakymyz bar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dde\u0148ilkellelik bilen bir i\u015fe ba\u015f go\u015f\u00fdarsy\u0148yz-da, yzy\u0148yzy basga go\u00fd\u00fdarsy\u0148yz! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148illenmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fde\u0148lemek 2.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148illetmek","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148il etmek.<\/p><ul><li>Wasili\u00fd Dmitri\u00e7 Iwana terjime etdirmek bilen, Artygy\u0148 agyr halyny \u00fde\u0148illetmek k\u00fc\u00fd\u00fcne d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ille\u015fdirmek","meaning":"<div><p>1. A\u0148satla\u015fdyrmak, sadala\u015fdyrmak, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Olar G\u00fcndogarda azatlyk we \u00f6zlerini\u0148 takdyryny \u00fde\u0148ille\u015fdirmeklige umyt baglapdyrlar. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birneme azaltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ille\u015fmek","meaning":"<div><p>1. A\u0148satla\u015fmak, birazajyk sadala\u015fmak, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fmek.<\/p><ul><li>Iki bolsak k\u00f6p zada \u00e7ydarys, derdimiz \u00fde\u0148ille\u015fer. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birneme azaly\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148illik","meaning":"<div><p>1. Agramy azlyk, agyr d\u00e4llik.<\/p><\/div><div><p>2. Z\u00e4hmeti \u00fde\u0148ille\u015fdirmek, maddy ta\u00fddan gowulandyrmak \u00fc\u00e7in beril\u00fd\u00e4n k\u00f6mek.<\/p><ul><li>Bize beril\u00fd\u00e4n \u00fde\u0148illigi\u0148 hetdi-hasaby \u00fdok. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. A\u0148satlyk, \u00e7altlyk.<\/p><ul><li>\u00abPobeda\u00bb ma\u015fyny \u00fdalpyldawuk \u00fdyl\u00e7yr k\u00f6\u00e7eden \u00fde\u0148illik bilen tigirlenip bar\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Agras d\u00e4llik, salykatsyzlyk.<\/p><ul><li>Gylyk-h\u00e4si\u00fdeti\u0148 \u00fde\u0148illigi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Asudalyk, arka\u00fdynlyk.<\/p><ul><li>Salkynlyk arany \u00fc\u00e7in, A\u00fdsoltan \u00fde\u0148illik bilen dem al\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Adamlar gury \u00fdere gadam basyp ba\u015flanlarynda, \u00fde\u0148illik bilen dem aldylar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148ilmek","meaning":"<div><p>1. Uru\u015fda, s\u00f6we\u015fde, dawada basylmak, \u00fde\u0148li\u015fe sezewar bolmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 h\u00e4zirki g\u00f6rn\u00fc\u015fi dawada \u00fde\u0148len adamyny\u0148 sypatyny ber\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Indi men pi\u015fik bilen dawa salsam-da, \u00fde\u0148ilmesem gerek. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00c4r \u00fde\u0148ilse, gola d\u00fc\u015fer, gu\u015f \u00fde\u0148ilse -- tora. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddary\u015fda, g\u00f6re\u015fde, o\u00fdunda gar\u015fyda\u015fy\u0148dan asgyn gelmek, basylmak, \u00fdykylmak, utulmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148i\u00fdoluk","meaning":"<div><p>K\u00f6n. s, \u00ddetde-g\u00fctde durmu\u015fda \u00fda\u015fan garyp-pukara.<\/p><ul><li>\u00ddusup! Sizi\u0148 b\u00f6wedi\u0148izi\u0148 ba\u015fynda oturan \u00fd\u00f6neke\u00fd \u00fde\u0148i\u00fdolugy\u0148 biri bolsa-da, onu\u0148 esasy g\u00fc\u00fdj\u00fcne e\u00fdelik ed\u00fd\u00e4nler ba\u015fga. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elbetde, wela\u00fdeti\u0148 i\u00e7inde hem \u00fde\u0148i\u00fdoluk \u00f6r\u00e4n k\u00e4n. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148i\u015f","meaning":"<div><p>1. Uru\u015fda, s\u00f6we\u015fde du\u015fmandan \u00fcst\u00fcn \u00e7ykyp gazanylan \u00fcst\u00fcnlik.<\/p><ul><li>Ilki ba\u015fda gozgala\u0148\u00e7ylar birn\u00e4\u00e7e \u00fde\u0148i\u015fler gazandylar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eu durmu\u015fy, \u015fu d\u00f6wrany, e\u015freti Okt\u00fdabr \u00fde\u0148\u015fi berkarar etdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fde, z\u00e4hmetde, her hili sport \u00fdary\u015flarynda gazanyl\u00fdan \u00fcst\u00fcnlik.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmetde t\u00e4ze-t\u00e4ze \u00fde\u0148i\u015fler gazanarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148i\u015fli","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148i\u015f bilen gutaran, \u00fcst\u00fcnlikli.<\/p><ul><li>Bu parahat d\u00f6w\u00fcr, \u00fde\u0148i\u015fli d\u00f6w\u00fcr. Baky guwanyp o\u0148a, \u00dde\u0148i\u015fli gid\u00fd\u00e4s \u00f6\u0148e. <span>(R. Se\u00fdtakow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148lemek","meaning":"<div><p>1. Agramy kemelmek, agramy azalmak.<\/p><ul><li>Gurap \u00fde\u0148lemek.<\/li><li>Horlanyp \u00fde\u0148lemek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u0148satla\u015fmak, sadala\u015fmak, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddagda\u00fd \u00fde\u0148l\u00e4p ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dde\u0148ilkellelik edip ba\u015flamak, salykatsyz bolup ba\u015flamak, suwjuklamak, g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Ma\u00fdsa ej\u00e4ni\u0148 ki\u00e7i gyzy T\u00e4zeg\u00fcl \u015fu g\u00fcnler gaty \u00fde\u0148l\u00e4pdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> K\u00f6\u015fe\u015fmek, ynjalmak, rahatlanmak.<\/p><ul><li>\u015ea b\u00fctin gazabyny d\u00f6k\u00fcp, biraz \u00fde\u0148lepdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ol Myrady g\u00f6r\u00fcp ga\u00fddanda, \u00fde\u0148len \u00fdaly, ruhy g\u00f6terilen \u00fdaly bolup ga\u00fddardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Gutarara \u00fdakyn gelmek, azalmak.<\/p><ul><li>Gyrkym n\u00e4d\u00fd\u00e4, \u00fde\u0148le\u00fd\u00e4mi? A\u0148yrsy iki g\u00fcnl\u00fck i\u015fimiz galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ruhlanmak, dogumlanmak, ruhu\u0148 g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 agyr g\u00f6wresi \u00fde\u0148l\u00e4pdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Gyz Salgydy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148lenmek","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148 \u00fde\u0148ine golu\u0148y sokup ge\u00fdmek, \u00fde\u0148e sokup ge\u00fdmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 eli saralgy bolanso\u0148, k\u00f6\u00fdnegini \u00fde\u0148lenip bilm\u00e4n, \u00fdakasyndan bo\u00fdnuny \u00e7ykaryp otyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Dony \u00fde\u0148lenip ge\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148les","meaning":"<div><p>1. Agramy birneme kemelen, agramy \u00fde\u0148ilr\u00e4k bolan.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148les \u00e7ekim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00dde\u0148ilkellelik ed\u00fd\u00e4n, salykatsyz.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148les adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7ala, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>Meni\u0148 yz \u00fdanymda k\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fde\u0148les pasyrdysy we a\u00fdak sesi e\u015fidildi. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148leslik","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148ilkellelik, agras d\u00e4llik, salykatsyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148letmek","meaning":"<div><p>1. Agramyny kemeltmek, agramyny azaltmak.<\/p><ul><li>A\u00fdna bedresini \u00fde\u0148ledip uzatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Ruhlandyrmak, dogumlandyrmak.<\/p><ul><li>Emma Artygy ol gorkuzmady, ge\u00fdimini\u0148 eziljegini \u00fdadyna salmady, ga\u00fdta, onu\u0148 poslan g\u00f6wn\u00fcni a\u00e7dy, agyr o\u00fdlaryny \u00fde\u0148letdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u0148satla\u015fdyrmak, sadala\u015fdyrmak, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fdirmek, gowulandyrmak, \u00fde\u0148illetmek.<\/p><ul><li>\u015eol bolsa Tejen Sowetini\u0148, \u015f\u00e4herini\u0148 \u00fdagda\u00fdyny biraz \u00fde\u0148letdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148le\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Agramy azaly\u015fmak, agramy kemeli\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00c7\u00f6rek, guranyndanmy n\u00e4memi, birneme \u00fde\u0148le\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u0148satla\u015fmak, \u00fd\u00f6neke\u00fdle\u015fmek, sadala\u015fmak.<\/p><ul><li>Bu i\u015fe me\u015fgullansa, onu\u0148 haly \u00fde\u0148le\u015fer -- di\u00fdip, b\u00f6wr\u00fcni di\u0148l\u00e4p, \u00fduwa\u015flyk bilen a\u00fdtdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148lik","meaning":"<div><p>1. \u00c7\u00f6rek bi\u015firilende, tamdyry\u0148 howrundan, gyzgynyndan goranmak we i\u015f wagtynda \u00fde\u0148i\u0148 hapalanmazlyk \u00fc\u00e7in gola ge\u00fdil\u00fd\u00e4n enjam.<\/p><ul><li>Eli\u0148e \u00fde\u0148lik ge\u00fdip, \u00e7\u00f6rek bi\u015firmek.<\/li><li>\u00ddygym\u00e7ylar \u00fde\u0148lik ge\u00fdip pagta \u00fdyg\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dde\u0148 etmek \u00fc\u00e7in bi\u00e7ilen \u00fda-da ni\u00fdetlenen mata.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148mek","meaning":"<div><p>1. Uru\u015fda, s\u00f6we\u015fde \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>Watan\u00e7ylyk ur\u015funda fa\u015fizmi \u00fde\u0148dik.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat ugrundaky g\u00f6re\u015fde \u00fcst\u00fcnlik gazanmak.<\/p><ul><li>Kyn\u00e7ylygy \u00fde\u0148mek \u00fc\u00e7in, Tutan\u00fderli bolgun, inim! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6re\u015fde, \u00fdary\u015fda we \u015f. m. gar\u015fyda\u015fy\u0148dan \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u00ddary\u015fda \u00fde\u0148mek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148se","meaning":"<div><p>1. Kell\u00e4ni\u0148, kelle s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 yz tarapy, arka tarapy.<\/p><ul><li>Ar\u00e7yn b\u00f6r\u00fcgini \u00e7ykaryp, \u00fde\u0148sesi t\u00fc\u0148\u0148\u00fc\u00e7li takyr kellesini sypady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Utulan \u00fde\u0148sesini ga\u015far. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 arka tarapy, yz tarapy, tyl.<\/p><ul><li>A\u00fdlary\u0148 \u015fatlygna bilbil he\u0148 etdi, \u015eol wagt \u00fde\u0148seden bir g\u00f6wre \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Du\u015fmanlary\u0148 \u00fde\u0148sesinde bolan bir s\u00f6we\u015fde bular \u00fdedi adam bolup du\u015fmany\u0148 gabawyna d\u00fc\u015fd\u00fcler. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148seki","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148se tarapdaky, yz tarapda bolan, syrt tarapky, \u00fde\u0148sed\u00e4ki.<\/p><ul><li>Bat bilen urlan \u015fapbyk oglany \u00fde\u0148seki diwary\u0148 \u00fdanyna pyzyp go\u00fdberdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148selik","meaning":"<div><p>1. Gelin-gyzlary\u0148 \u00fde\u0148sesine dakyl\u00fdan \u015felpeli, \u00fdasy \u015fa\u00fdy.<\/p><ul><li>Nursoltan \u00fde\u0148selik dakynypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Kellekini\u0148 aty\u0148 gulaklaryny\u0148 syrtyndan a\u00fdlan\u00fdan \u00fderi, ga\u00fd\u015fy.<\/p><ul><li>Oraz atyny\u0148 \u00fde\u0148seligini d\u00fczeltdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148sik\u00e7i","meaning":"<div><p>Ilde g\u00f6ren zadyny ba\u015farsa-ba\u015farmasa etjek bol\u00fdan, durnuksyz h\u00e4si\u00fdetli, kelpe\u0148, degdi.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne sa\u0148a bir tab\u015fyrjak zadym: \u00fde\u0148sik\u00e7i bolmagyn, degdi bolmagyn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dde\u0148sik\u00e7i\u0148ki \u00fdeke g\u00fcn, \u00fdetip barsa \u00fdedi g\u00fcn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fde\u0148\u0148e","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fc\u0148den uly aga\u0148y\u0148 a\u00fdaly.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148\u0148esi bolsa bulara nahar alberip, hemi\u015fekisi \u00fdaly \u00e7agalary bilen \u00f6z otagyna girdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Stola t\u00e4ze ak skatert \u00fdazyp, \u00dde\u0148\u0148e, baldyz otyr bir zada gyzgyp. <span>(T. Esenowa, G\u00fcller)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148den \u00fda\u015fy uly bolan n\u00e4tany\u015f a\u00fdala \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00dde\u0148\u0148e, n\u00e4me habar bilen gelipdi\u0148? -- di\u00fdip, P\u00f6kgen sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigdek\u00e7e","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148y \u00fdigit \u00e7ykyp ugran, \u00fdetginjek.<\/p><ul><li>Ol \u00fda\u0148y \u00fdeti\u015fen \u00fdigdek\u00e7e wagtynda hi\u00e7 kim onu\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7me\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bir \u00fdigdek\u00e7e oglandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigdelmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddigit bolup g\u00f6r\u00fcnmek, \u00fda\u015f g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Onu\u0148 sag-aman gelendigine begenjinden birn\u00e4\u00e7e \u00fda\u015f \u00fdigdelene d\u00f6ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Da\u00fdanmak, kuwwatlanmak.<\/p><ul><li>Garry g\u00f6wre \u00fdama\u015fgandan \u00fdigdeldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>A\u00fdna h\u00e4zir alty a\u00fdlyk d\u00e4l, belki alty \u00fdyllyk \u00fdigdeldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigdeltmek","meaning":"<div><p>1. \u00ddigit g\u00f6rkezmek, \u00fda\u015f g\u00f6rkezmek.<\/p><ul><li>G\u00fcn-g\u00fcnden g\u00f6terlip halky\u0148 h\u00f6wesi, Garryny \u00fdigdeld\u00fd\u00e4n \u00fdyldyr-\u00fdylymyz. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Do\u00fdandyrmak, kuwwatlandyrmak.<\/p><ul><li>Bu du\u015fu\u015fyk Ahmedini\u0148 \u00fd\u00fcregind\u00e4ki \u00fdakymsyz du\u00fdgyny \u00fduwmalydy, kalbyny \u00fdigdeltmelidi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigit","meaning":"<div><p>1. \u00ddigitlik \u00e7agyna \u00fdeten, jahyl \u00e7ykan, \u00f6\u00fdlenmedik oglan, \u00fdetginjek, \u00fdigdek\u00e7e.<\/p><ul><li>Begen\u00e7 s\u00f6zle\u015fm\u00e4ge, degi\u015fm\u00e4ge \u00e7ekinme\u00fd\u00e4n, w\u00e4\u015fi, \u015fowhun bir \u00fdigitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dda\u015f \u00fdigit a\u00fdak \u00e7ekdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddigit gyzy\u0148 b\u00fctin hereketlerini g\u00f6z\u00fcnden ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><li>G\u00f6r\u00fclmedik \u015fady\u00fdanlyk kolhozda, \u00fdigitde, garryda, gelinde, gyzda. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00ddigide m\u00fc\u0148 d\u00fcrli h\u00fcn\u00e4r hem azdyr. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddigidi\u0148 g\u00fcler \u00fd\u00fczi bolsun. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddigidi dostundan tana. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddigit g\u00f6re batyr, at \u00e7apa \u00fd\u00fcwr\u00fck. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddigdek\u00e7elere, \u00fdetginjeklere \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Geli\u015f niredendir, \u00fdag\u015fy \u00fdigit? <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigitlik","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fda\u015fyny\u0148 \u00fdetginjeklik wagty bilen durgu\u015fan d\u00f6wr\u00fcni\u0148 arasyndaky \u00e7agy, jahyllyk d\u00f6wri.<\/p><ul><li>Almany\u0148 bagy g\u00f6zel. \u00ddigitlik \u00e7agy g\u00f6zel. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrendirmek","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zada \u00fdigren\u00e7 d\u00f6retmek, \u00fdigrenjiligi \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak, \u00fdaman g\u00f6rkezmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrenilmek","meaning":"<div><p>\u00ddigrenji g\u00f6r\u00fclmek, erbel g\u00f6r\u00fclmek, nepis g\u00f6r\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ol erbet h\u00e4si\u00fdeti \u00fc\u00e7in hemmeler tarapyndan \u00fdigrenil\u00fd\u00e4rdi. \u00ddigrenil\u00fd\u00e4n \u00fderi\u0148e barjak bolup n\u00e4me etjek?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrenji","meaning":"<div><p>\u00ddigren\u00e7 d\u00f6red\u00fd\u00e4n, \u00f6r\u00e4n erbet, nejis, pis.<\/p><ul><li>Al\u00fdo\u015fa t\u00fcrme sapan\u00e7asyny dakynyp, koridora baranda, birdenk\u00e4 \u00fdigrenji bir adam g\u00f6z\u00fcne g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 alaja g\u00f6zlerinde \u00fdigrenji bir hile \u015f\u00f6hlesini\u0148 baryny-da du\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrenjilik","meaning":"<div><p>\u00ddigrenji bolmaklyk, \u00fdigrenji g\u00f6r\u00fcnmeklik, \u00f6r\u00e4n erbetlik, nejislik.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u015fol gara\u015fynda bir sorag, bir m\u00fc\u0148k\u00fcrlik, bir \u00fdigrenjilik syzdy-da \u00e4hmi\u00fdet bermedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol \u015fol \u00fdagda\u00fda \u00fdigrenjilik bilen seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrenmek","meaning":"<div><p>\u00ddigrenji g\u00f6rmek, erbet g\u00f6rmek, \u00fdaman g\u00f6rmek, nepis g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Garda\u015f ferma, \u00abh\u00fcn\u00e4ri \u00f6wren-de, \u00fdigren\u00bb di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00f6z\u00fcni ulymsy tutu\u015fyny Sapar i\u00e7inden \u00fdigrendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddylany\u0148 \u00fdigreneni narpyz, ol hem hinini\u0148 agzynda g\u00f6gerer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrentgi","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni \u00fdigrendir\u00fd\u00e4n, \u00fdigren\u00e7 d\u00f6red\u00fd\u00e4n, \u00f6r\u00e4n erbet, nejis.<\/p><ul><li>A\u00fd sen-\u00e4 bir \u00fdoknasyz, \u00fdigrentgi ekeni\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigren\u00e7","meaning":"<div><p>Birine \u00fda-da bir zat barasynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n \u00f6r\u00e4n erbet, \u00fdaramaz du\u00fdgy.<\/p><ul><li>Olary\u0148 bo\u00fdunlaryna gul\u00e7ulyk zynjyryny dakmak isle\u00fd\u00e4n adamhor jellatlary\u0148 \u00fdigren\u00e7 pygyllaryny pas etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrimi","meaning":"<div><p>20 sifrini\u0148 ady we onu\u0148 mukdary.<\/p><ul><li>Olary\u0148 n\u00e4zik a\u00fdaklaryny\u0148 a\u015faklary \u00fda\u00fdly \u00fdaly bolup, diri\u0148-diri\u0148 b\u00f6kende, \u00fdigrimi \u00e4dimden artyga zy\u0148\u00fdana me\u0148zedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdetim oglan \u00fdigrimi \u00fda\u015fyna getipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdigrimilik","meaning":"<div><p>K\u00e4bir zatlary\u0148 \u00f6l\u00e7egini kesgitle\u00fd\u00e4n san.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdilik","meaning":"<div><p>Merkezi nerw sistemasyny\u0148 organy we gany emele getir\u00fd\u00e4n, kelle hem o\u0148urga s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 kanalyny doldur\u00fdan madda, s\u00fcnk\u00fc\u0148 i\u00e7ini\u0148 \u00fduym\u015fak massasy.<\/p><ul><li>Ejesi ogluna \u00fdilik berip bak\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdirdirmek","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 gyrasyny \u00fda-da ba\u015fga bir \u00fderini kesip, \u00fdyrtyp dildirmek, \u00fdirik etdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6w\u015f\u00fc\u0148 ernini \u00fdirdirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdirik","meaning":"<div><p>Dilnen \u00fda-da gyrasy \u00fdyrtylan \u00fder.<\/p><ul><li>Gyrasy \u00fdirik konserw bankalary, gazet b\u00f6lekleri \u00e7a\u015fy\u015fyp \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Garahany\u0148 dodagyny\u0148 \u00fdirigini doktorlar bejeripdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdirilmek","meaning":"<div><p>Gyrasy dilnip \u00fdyrtylmak, dilik emele gelmek.<\/p><ul><li>Galo\u015fymy\u0148 erni \u00fdirlipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdirmek","meaning":"<div><p>Gyrasyny dilip \u00fdyrtmak, \u00fdirik etmek, dilmek.<\/p><ul><li>Ol t\u00e4zeje k\u00f6w\u015f\u00fcni\u0148 apgyrdyny \u00fdiripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdit","meaning":"<div><p>Iti kowmak \u00fc\u00e7in a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 tirsegine galyp, \u00ab\u00fdit\u00bb di\u00fdip gygyranyna-da gulak asmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditeldilmek","meaning":"<div><p>\u00c7alnyp \u00fditi edilmek, kesgir, \u00f6tg\u00fcr edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fditelmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7alnyp \u00fditi bolmak, kesgir bolmak, \u00f6tg\u00fcr bolmak.<\/p><ul><li>P\u00e4ki gaty \u00fditelipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fy artmak, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi, p\u00e4himi gi\u0148elmek.<\/p><ul><li>\u00c7ary \u00f6\u0148k\u00fcsinden \u00fditelipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditeltmek","meaning":"<div><p>\u00c7alyp \u00fditi etmek, \u00e7alyp kesrip etmek, \u00e7alyp \u00f6tg\u00fcr etmek.<\/p><ul><li>Bu py\u00e7agy \u00fd\u00fcteltmese\u0148, mal so\u00fdup bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditgi","meaning":"<div><p>1. \u00dditirilen zat, yr\u00fda, isrip, za\u00fda.<\/p><ul><li>Hasyl \u00fdygnalanda, \u00fditgilere \u00fdol berilmeli d\u00e4ldir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditip giden, aza\u015fyp ba\u015fga \u00fdere d\u00fc\u015fen (adam, mal, zat we \u015f. m.).<\/p><ul><li>\u00ab\u00dditgimiz gel\u00fd\u00e4r\u00bb di\u00fd\u015fip, seni hormatlamak \u00fc\u00e7in nahar ta\u00fd\u00fdarlamaga g\u00fc\u00fdmenerler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6l\u00fcm, \u00fditim.<\/p><ul><li>I\u0148lis go\u015funlary agyr \u00fditg\u00e4 du\u00e7ar edildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditgisiz","meaning":"<div><p>1. Za\u00fda etm\u00e4n, isrip etm\u00e4n, za\u00fdasyz, yr\u00fdasyz.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar pagta hasylyny d\u00f6wlete \u00fditgisiz tab\u015fyrmak \u00fc\u00e7in k\u00f6p tagalla etdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6l\u00fcm-\u00fditimsiz.<\/p><ul><li>S\u00f6we\u015fden \u00fditgisiz dolanyp gelmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditi","meaning":"<div><p>1. K\u00fctek d\u00e4l, kesgir, \u00f6tg\u00fcr.<\/p><ul><li>\u015eu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 i\u00e7inde hem \u00fdyldam at, \u00fditi gyly\u00e7, \u00f6tg\u00fcr py\u00e7ak suratlandyryly\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakyp bar\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, gyzgyn.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fditi \u015f\u00f6hlesi onu\u0148 gapyrgalary sana bermeli arryk endamyny \u00fdalpyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00fcn \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fditi \u015f\u00f6hlesini se\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddaldyrap duran, has g\u00fc\u00fd\u00e7li y\u015fyk ber\u00fd\u00e4n i\u00e7i\u0148den ge\u00e7ip bar\u00fdan.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fditi \u00fdyldyzlary kemkemden \u00f6l\u00fcgsilenip, g\u00fcndogardan g\u00f6terilen da\u0148 \u015fapagy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7alymtyk \u00e7\u00e4kmen bolup \u00e7a\u00fdyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. G\u00fc\u00fd\u00e7li depgin bilen alnyp baryl\u00fdan, g\u00fc\u00fd\u00e7li, gyzgala\u0148ly.<\/p><\/div><div><p>5. \u00d6r\u00e4n zehinli, akyllylygy bilen tapawutlan\u00fdan, d\u00fc\u015fbi, dykgatly.<\/p><ul><li>\u015eunu\u0148 zehinini\u0148 k\u00fctekdigini, \u00fditidigini, akyllydygyny, akmakdygyny bile\u00fdin. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>P\u00e4k ni\u00fdeti, \u00fditi zehini bardy, Mydam harby i\u015fe gyzyklan\u00fdardy. <span>(D. Ba\u00fdmyradow, S\u00f6\u00fdgi we Mekirlik)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. \u00d6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n, \u00f6t\u00fd\u00e4n, \u00f6tg\u00fcr.<\/p><ul><li>Ene begenip \u00fdanyna bardy-da, onu\u0148 ullakan gara elini gysdy we gara\u00fdagy\u0148 \u00fditi ysyny demine \u00e7ekdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. Gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, g\u00f6reji g\u00fc\u00fd\u00e7li, g\u00f6rg\u00fcr.<\/p><ul><li>So\u0148 Jeren algyr \u00fditi g\u00f6zini doganyna dikdi-de: -- \u015ee\u00fdlemi, Durdymyrat? -- di\u00fddi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Seni\u0148 g\u00f6z\u00fc\u0148 hem meni\u0148kiden \u00fditi d\u00e4ldir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditigsi","meaning":"<div><p>1. Juda ki\u00e7i, zordan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n, \u00e7ala m\u00e4lim bol\u00fdan, ujypsyz.<\/p><ul><li>G\u00fcndiz \u00e7yra bilen agtarsa\u0148-da tapyp bolmajak \u00fditigsi \u00fdodady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Taryhy temany i\u015fle\u00fd\u00e4n eserlerde ge\u00e7mi\u015fi\u0148 \u00fdo\u00fdulmagyna, onu\u0148 erbet taraplaryny\u0148 \u00fditigsi g\u00f6rkezilmegine \u00fdol bermek bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ala \u00fdan\u00fdan, pessejik \u00fdan\u00fdan, \u015f\u00f6hlesiz, \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>Ol otjagaz gaty da\u015fda g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fditigsi \u00e7yra me\u0148ze\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditigsilenmek","meaning":"<div><p>Barha \u00fditip barmak, barha ujypsyzlanmak, gitdigi\u00e7e azalmak, gitdigi\u00e7e \u00f6\u00e7\u00fcgsi bolup g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 \u00fd\u00fczi agar\u00fdardy, k\u00f6legeler \u00fditigsilen\u00fd\u00e4rdi, \u00fdapraklar g\u00fcne gara\u015fyp titre\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditig\u00f6zl\u00fclik","meaning":"<div><p>H\u00fc\u015fg\u00e4rlik, eserde\u0148lik, du\u00fdgurlyk.<\/p><ul><li>\u00ddurdymuzy\u0148 z\u00e4hmetke\u015fleri bizi\u0148 be\u00fdik watanymyzy\u0148 d\u00f6wlet b\u00e4hbitlerini \u00fditig\u00f6zl\u00fclik bilen gara\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7lerimize gyzgyn s\u00f6\u00fdgi bildir\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Gogol natural pome\u015f\u00e7ik hojalygyny\u0148 krizisini\u0148 we zy\u00fdanlylygyny\u0148 seb\u00e4plerini \u00fditig\u00f6zl\u00fclik bilen g\u00f6rdi. <span>(N. W. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditik","meaning":"<div><p>\u00dditirilen, aza\u015fan.<\/p><ul><li>Emma meret garynda\u015flaryny hem \u00fdygnaman, hi\u00e7 kime sala salman: -- \u00dditigi\u0148izi ba\u015fga \u00fderden g\u00f6zl\u00e4n! -- di\u00fdip, yzlaryna ga\u00fdtarypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditilenmek","meaning":"<div><p>1. \u00c7alnyp \u00fditi edilmek, kesgir bolmak, \u00f6tg\u00fcr edilmek.<\/p><ul><li>Py\u00e7ak birneme \u00fditilenipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> D\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fy, d\u00fc\u015f\u00fcnjesi gi\u0148elmek, artmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fcnsi \u00fditilendi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>T\u00e4\u00e7li \u00f6\u0148k\u00fcsinden birneme \u00fditilenipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditile\u015fmek","meaning":"<div><p>Dartgynlygy artmak, dartgynlygy g\u00fc\u00fdjelmek, has \u00e7yl\u015fyrymly bolmak.<\/p><ul><li>Harby \u00fdagda\u00fdlary\u0148 \u00fditile\u015fmegi mehanikany\u0148 \u00e7alt \u00f6smegine k\u00f6p t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditilik","meaning":"<div><p>1. K\u00fctek d\u00e4llik, kesgirlik, \u00f6tg\u00fcrlik.<\/p><ul><li>Bu p\u00e4kini\u0148 \u00fditiligi edil \u00fdalaw \u00fdaly.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gyzgyn howurlylyk, howry g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fclik, \u00fdakyp baryjylyk.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 howruny\u0148, \u00fditiligi zerarly pazyllary\u0148 \u00fd\u00fczi solupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Has g\u00fc\u00fd\u00e7li y\u015fyk berijilik, has \u00fditi y\u015fyklylyk.<\/p><ul><li>\u00c7yrany\u0148 \u00fditiligi g\u00f6zleri\u0148i gama\u015fdyr\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. D\u00fc\u015f\u00fcnjesi artyklyk, d\u00fc\u015fb\u00fclik, zehinlilik, dykgatlylyk.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fine serede\u0148de be\u00fdle bir \u00fditilik \u00e7ykmajak \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r, emma ol gaty \u00fditi \u00fdatke\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. G\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir edijilik, \u00f6tg\u00fcrlik (tagam, ys we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div><div><p>6. Dartgynlylyk dartgynlylygy\u0148 \u00e7yl\u015fyrymlylygy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fditirim","meaning":"<div><p>1. \u00dditirim bolmak -- g\u00fcr\u00fcm-j\u00fcr\u00fcm bolmak, zym u\u00e7an \u00fdaly \u00fditip gitmek, g\u00fcm bolmak, \u00fdok bolup gitmek.<\/p><ul><li>\u00dda men hem A\u015fyr \u00fdaly \u015folary\u0148 elinden \u00fditirim bolaryn, \u00fda-da olary\u0148 a\u015fyna z\u00e4her gataryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onda ol e\u00fd\u00fd\u00e4m nir\u00e4 \u00fditirim bolduka? <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hany bu myrat nir\u00e4 \u00fditirim boldy? -- di\u00fdip, garly sorady. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dditirim etmek-g\u00fcr\u00fcm-j\u00fcr\u00fcm etmek, g\u00fcm etmek, \u00fdok etmek.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem olar Z\u00f6hr\u00e4ni \u00f6zlerini\u0148 b\u00e4hbitlerini gora\u00fdan gara\u00e7omaga bermegi, Tahyry bolsa \u00fditirim edip, \u00fdurtdan \u00e7ykarmagy makul hasapla\u00fdarlar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>Muny \u00fda\u015f wagtynda \u00f6ld\u00fcrip, \u00fditirim etmeli. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditirmek","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00fdogaltmak, ga\u00e7yrmak.<\/p><ul><li>\u00c7akgymy \u00fditirdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Zy\u00fdan \u00e7ekmek, zelel g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Sen b\u00fctin bir \u00fdyly\u0148y \u00fditirdi\u0148. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>M\u00fcs\u00fcri\u0148 faraonlary \u00f6zlerini\u0148 Siri\u00fdadaky m\u00fclklerini \u00fditiripdirler. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148i \u00fdoklamak, \u00f6l\u00fcm-\u00fditime sezewar bolmak.<\/p><ul><li>I\u0148lisler \u015fol s\u00f6we\u015fe go\u015fulan g\u00fc\u00fd\u00e7lerini\u0148 segsen prosentini \u00fditirdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eol s\u00f6we\u015fde artyk birn\u00e4\u00e7e n\u00f6kerini \u00fditirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditi\u015fmek","meaning":"<div><p>1. Kem-kemden \u00fditip gitmek, \u00f6\u00e7\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddypylda\u015f\u00fdan \u00fdyldyzlar u\u00e7\u00fdan u\u00e7gunlar \u00fdaly \u00fditi\u015fip s\u00f6n\u015f\u00fcp bar\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00f6nelip bozyly\u015fmak, \u00f6\u00e7mek, \u00f6\u00e7\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 \u00fdazgylary \u00fditi\u015fip ba\u015flapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fditmek","meaning":"<div><p>1. Ga\u00e7yp \u00fdogalmak, ga\u00e7yp galmak, g\u00fcr\u00fcm-j\u00fcr\u00fcm bolmak.<\/p><ul><li>\u00dditen py\u00e7agy\u0148 sapy altyn. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Aza\u015fyp ba\u015fga \u00fdere d\u00fc\u015fmek, aza\u015fmak.<\/p><ul><li>Guma oduna giden\u00e7agalary\u0148 biri \u00fditipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6r\u00fcnmez bolmak, bozulmak, \u00f6\u00e7mek.<\/p><ul><li>Ol \u00e7ylgamlar gitdik\u00e7e in\u00e7elip ahyrso\u0148y \u00e7\u00f6lde \u00fditip gid\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>K\u00f6p wagt ge\u00e7megi bilen, \u00fdazylan hatlar kagyzy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00fditip gidipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdod","meaning":"<div><p>1. <span>Himi\u00fda<\/span> \u00c7al-gara re\u0148kli kristal maddasy, himiki element.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eu maddany\u0148 medisinada ulanyl\u00fdan spirtli ergini.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdoda","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u00fda-da ha\u00fdwany\u0148 k\u00f6p gatnaw etmegi netijesinde emele gelen in\u00e7ejik \u00fdoljagaz.<\/p><ul><li>Ol \u00fdigit \u015fol ja\u00fdlary\u0148 arasyndaky \u00fdoda bilen \u00fd\u00f6r\u00e4p, Ho\u015fgeld\u00e4 \u00fdakynlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddoda yzlasa\u0148 \u00fdola barar, \u00fdoly yzlasa\u0148 -- ile. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogalmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddok bolup gitmek, \u00fdok bolmak, \u00fditirim bolmak; \u00fditmek.<\/p><ul><li>Wizanti\u00fda imperi\u00fdasynda-da gul e\u00fde\u00e7ilikli gurlu\u015f kem-kemden \u00fdogalyp ugrapdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aradan \u00e7ykmak, wepat bolmak, \u00f6lmek.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 gelnini\u0148 \u00fdogalanyny m\u00e4lim etmeli boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fc\u00e7 ogly go\u015fundady. \u015eolary\u0148 biri e\u00fd\u00fd\u00e4m uru\u015fda \u00fdogalypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogaltmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddok etmek, \u00fditirim etmek, \u00fditirmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6ld\u00fcrmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdognalmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddogyn bolup ba\u015flamak, g\u00f6wr\u00fcmi ulalmak, birneme \u00fdognamak.<\/p><ul><li>G\u00fcl\u00fc\u0148 baldagy \u00fdognalypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Semr\u00e4p ba\u015flamak, birneme semremek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u0148k\u00fcsinden has \u00f6s\u00fcpdi we \u00fdognalypdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdognamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddogyn bolmak, d\u00fc\u00fdbi, g\u00f6wr\u00fcmi ulalmak.<\/p><ul><li>\u00c7ynar hem g\u00fcnde iki esse \u00fdognapdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Semremek.<\/p><ul><li>Ol dyn\u00e7lyk zerarly \u00fdognapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdognas","meaning":"<div><p>1. Birneme \u00fdogyn, \u00fdogynrak.<\/p><\/div><div><p>2. Birneme semiz, \u00e7i\u015fik, semizr\u00e4k.<\/p><ul><li>Ol soldatlary\u0148 biri uzyn \u00fdognasdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddogynrak \u00e7yk\u00fdan, pes \u00e4he\u0148de \u00fda\u0148lan\u00fdan (ses hakda).<\/p><ul><li>Gelinlik gyzy\u0148 roluny o\u00fdna\u00fdan \u00f6r\u00e4n de\u015fli \u00fdigidi\u0148 sesi gyz sesinden has \u00fdognasdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 sesi hem ba\u015fga -- pessa\u00fd, \u00fdognas we owazly. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogsa","meaning":"<div><p>Gar\u015fylyk we \u015fert g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy k\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z.<\/p><ul><li>A\u00fd, uru\u015f zy\u00fdan etdi-de, \u00fdogsa men okap \u00fdokary bilim aljakdym. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 geleni gowy boldy, \u00fdogsa biz bu i\u015fi gutaryp bilmezdik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogyn","meaning":"<div><p>1. Diametri hem-de ini uly bolan, in\u00e7e bolmadyk.<\/p><ul><li>Bahar bir gapdaldaky erik agajyny\u0148 \u00fdogyn s\u00fct\u00fcnine g\u00f6zlerini dikdi we dymdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol \u00fdogyndan gara sa\u00e7laryny hem \u00fde\u0148sesinde \u00fdeke \u00f6r\u00fcp saklapdyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Etli-ganly, semiz, \u00e7i\u015fik.<\/p><\/div><div><p>3. Pes, has \u00fdognas (ses hakda).<\/p><ul><li>Halnazar \u00fdogyn, garyljyk ses bilen hemle urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sygyrlar \u00fdogyn ses bilen howany \u00fda\u0148landyryp mola\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogynly-in\u00e7eli","meaning":"<div><p>1. Arasynda \u00fdogyny we in\u00e7esi bar bolan, \u00fdogyn we in\u00e7e gaty\u015fykly.<\/p><ul><li>\u00ddogynly-in\u00e7eli aga\u00e7lar \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrilgi \u00fdatyrdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. K\u00e4 \u00fdogyn, k\u00e4 in\u00e7e, hem \u00fdogyn, hem in\u00e7e (ses hakda).<\/p><ul><li>Da\u0148ylgy it \u00fdogynly-in\u00e7eli \u00e7y\u0148sady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdogynlyk","meaning":"<div><p>1. Diametri, ini ululyk, in\u00e7e d\u00e4llik, \u00fdogyn bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00c7ynar agajy \u00fdogynlyk ta\u00fddan has tapawutlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Etli-ganlylyk, semizlik, \u00e7i\u015fiklik.<\/p><\/div><div><p>3. Peslik, has \u00fdognas seslilik.<\/p><ul><li>\u00c7e\u015fmli sesleri\u0148 \u00fdogynlyk ta\u00fddan sazla\u015fmaklary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdok","meaning":"<div><p>1. Bir zat ink\u00e4r edilip jogap berlende a\u00fddyl\u00fdan modal s\u00f6z.<\/p><ul><li>Ertir teatra gitjekmi? -- \u00ddok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bar bolmadyk.<\/p><ul><li>Tejende az sanly gyzyl gwardi\u00fdadan ba\u015fga go\u015fun g\u00fc\u00fdji \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddok \u00fderden bar eden, \u00fdonu\u015fgadan don eden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokan\u00e7","meaning":"<div><p>Mikroblar arkaly \u00fda\u00fdrap, kesel d\u00f6red\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Si\u0148ekler \u00fdokan\u00e7 keselleri \u00fda\u00fdrad\u00fdarlar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokan\u00e7ly","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalara \u00fdoku\u015f\u00fdan, \u00fdokan\u00e7 keseli bar bolan.<\/p><ul><li>Trahoma \u00f6r\u00e4n \u00fdokan\u00e7ly keseldir. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokan\u00e7syz","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalara \u00fdoku\u015fma\u00fdan, \u00fdokan\u00e7ly d\u00e4l.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokarky","meaning":"<div><p>\u00ddokary b\u00f6lekd\u00e4ki, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki, \u00fdokardaky.<\/p><ul><li>Durdy \u015ftab wagonyna girip, \u00fdokarky polkada \u00fder tutanda, e\u015felon herekete ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddokarky dodagyny\u0148 a\u015fagyndan pugta gysylgy di\u015flerini\u0148 ak s\u00fc\u0148ki \u00fdaldyrap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokarlanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary galmak, be\u00fdgelmek, asmana g\u00f6terilmek.<\/p><ul><li>Samol\u00fdot barha \u00fdokarlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden artyp ba\u015flamak, k\u00f6pelmek, galmak.<\/p><ul><li>Ekin me\u00fddanlaryny\u0148 girdeji berijiligi \u00fdokarlan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gulluk\u00e7ylary\u0148 z\u00e4hmet haklary \u00fdokarlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. M\u00f6w\u00e7 almak, g\u00fc\u00fdjemek.<\/p><ul><li>Arala\u015fan gozgala\u0148y\u0148 barha \u00fdokarln\u00fdan tolkunyny\u0148 t\u00e4sirine berlip, b\u00fctin m\u00e4reke ge\u0148 we g\u00fc\u0148le\u00e7 wagyrda\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gowulanmak, o\u0148atlanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokarlatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary galdyrmak, be\u00fdgeltmek.<\/p><ul><li>L\u00fdot\u00e7ik samol\u00fdoty gitdigi\u00e7e \u00fdokarlad\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden artdyrmak, k\u00f6peltmek, galdyrmak.<\/p><ul><li>Bahasyny \u00fdokarlatmak. Bilim derejesini \u00fdokarlatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. M\u00f6w\u00e7 aldyrmak, g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, i\u015fi\u0148 depginini artdyrmak.<\/p><\/div><div><p>4. Gowulatmak, o\u0148atlatmak.<\/p><ul><li>Durmu\u015f derejesini \u00fdokarlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokarla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Birneme \u00fdokary galmak, be\u00fdgelmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00d6\u0148ki derejesinden birneme artmak, bir azajyk k\u00f6pelmek, galmak.<\/p><ul><li>Hil ta\u00fddan \u00fdokarla\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Birneme m\u00f6w\u00e7 almak, bir azajyk g\u00fc\u00fd\u00e7lenmek.<\/p><\/div><div><p>4. Gowula\u015fmak, o\u0148atla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ilaty\u0148 maddy hal-\u00fdagda\u00fdy \u00fdokarla\u015f\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokarlygyna","meaning":"<div><p>1. \u00ddokary tarapa, be\u00fdikligine.<\/p><ul><li>Ol gara murtlaryny \u00fdokarlygyna towlapdyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fcndogar tarapa, g\u00fcndogara.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148\u00fcndeki be\u00fdik ha\u00fdaty\u0148 etegi bilen \u00fdokarlygyna syryp, k\u00f6\u00e7\u00e4 d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokary","meaning":"<div><p>1. \u00dderden asmana tarap bolan ugur, be\u00fdiklik, asman.<\/p><ul><li>Ejem bu g\u00fcnki howany\u0148 \u00fdagda\u00fdyny bilmek \u00fc\u00e7in \u00fdokary seretdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. A\u015fakdan \u00fdokarlygyna, belent.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 d\u00f6w\u00fck \u00e4\u00fdnegini \u00fdokary galdyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddokary galdyrdy-da, \u00fdene oturgyja hyl\u00e7yldadyp go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Artyk, k\u00f6p, zy\u00fdat.<\/p><ul><li>\u015eondan \u00fdokary bir \u015fa\u00fdy hem berip biljek d\u00e4l. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Gowy, artyk, g\u00f6reldeli.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148den a\u015fagy g\u00f6r-de, \u015f\u00fck\u00fcr et, \u00f6z\u00fc\u0148den \u00fdokaryny g\u00f6r-de, pikir et. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Gymmatly, belent, m\u00f6h\u00fcm.<\/p><ul><li>Mollanepes \u015fu d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny hemme zatdan \u00fdokary tut\u00fdar. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. A\u0148ry tarapa, \u00f6\u0148 tarapa, \u00fdokaryk.<\/p><ul><li>Sagady\u0148 dili barha \u00fdokary s\u00fc\u00fd\u015f\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 melemtil jalbaryny \u00e7yzgap, dyzyndan \u00fdokary ge\u00e7iripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. G\u00fcn\u00fc\u0148 dog\u00fdan tarapy, g\u00fcndogar.<\/p><ul><li>\u00ddokary tarapa hereket etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>8. Belent \u00e4he\u0148li, in\u00e7e (ses hakda).<\/p><ul><li>\u00ddokary (\u00e4he\u0148li) a\u00fddymlardan a\u00fdtmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>9. G\u00fc\u00fd\u00e7li, batly.<\/p><ul><li>\u00ddokary depgin bilen art\u00fdar sanymyz. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>10. \u00d6z \u00e4hmi\u00fdeti bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6rn\u00fckli, hormatly, uly.<\/p><ul><li>Ol ba\u00fdak Ellini\u0148 agasy meni \u00fdokary i\u015fe \u00e7ekjek boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddokary sylag.<\/li><\/ul><\/div><div><p>11. I\u0148 o\u0148at, i\u0148 gowy.<\/p><ul><li>\u00ddokary sortly haryt.<\/li><\/ul><\/div><div><p>12. \u00ab\u00ddolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n, ba\u015f\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148ladyp, edara atlaryna go\u015fulyp ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div><div><p>13. Magaryf sistemasyndaky basgan\u00e7ak, dereje hakda: jemle\u00fdji, tamamla\u00fdjy.<\/p><ul><li>\u00ddokary bilim alyp \u00e7ykmagy ozal bir wagt wadala\u015fypdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Uly ogly bolsa \u00fdokary mekdepleri\u0148 birini gutaryp bar\u00fdar. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>14. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 t\u00f6ri, t\u00f6r.<\/p><ul><li>\u00ddokary ge\u00e7ip oturjak d\u00e4l -- di\u00fdip, i\u00e7 i\u015fikde a\u00fdak \u00fcst\u00fcnde oturdy-da, aman-esenlik sora\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>15. K\u00f6mek\u00e7i s\u00f6z rolunda:<\/p><ul><li>Samol\u00fdot dagy\u0148 \u00fdokarsynda u\u00e7\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokaryk","meaning":"<div><p>Ugur, tarap g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hal s\u00f6zi.<\/p><ul><li>\u00ddokaryk ge\u00e7ip oturmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokdurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zada yz, tegmil galdyryp hapalamak.<\/p><ul><li>Mehinl\u00e4 bu\u00fdur, onu\u0148 ge\u00fdim-gejimine kir \u00fdokdura\u00fdmasyn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokan\u00e7 kesele \u00fdolukdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdoklamak","meaning":"<div><p>1. Birini \u00fda-da bir zady \u00fdat etmek, \u00fdatlamak, k\u00fc\u00fdsemek.<\/p><ul><li>Gyrat G\u00f6roglyny \u00fdoklap bir ki\u015f\u0148edi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ma\u00fdsa \u00fdene-de bir zady \u00fdokla\u00fdan \u00fdaly, b\u00f6wr\u00fcni di\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddok etmek, \u00fditirmek.<\/p><\/div><div><p>3. Sarp etmek, har\u00e7lamak.<\/p><ul><li>Alan depderleri\u0148i nir\u00e4 \u00fdoklady\u0148?<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddoguna \u00fdanmak, \u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Gyzylhany tutmaly \u00fda-da \u00fdoklamaly. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men ony \u00f6z elim bilen \u00fdoklaryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoklanmak","meaning":"<div><p>1. Biri \u00fda-da bir zat \u00fdat edilmek, \u00fdatlanmak, k\u00fc\u00fdselmek.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddok edilmek, \u00fditirilmek.<\/p><\/div><div><p>3. Sarp edilmek, har\u00e7lanmak.<\/p><\/div><div><p>4. \u00ddoguna \u00fdanylmak, \u00f6ld\u00fcrilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokluk","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 bolmazlygy, bar bolmazlyk, \u00fdok bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddolbarsy\u0148 \u00fdoklugy Durdy agany has-da k\u00f6sendirdi. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Agly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokmak","meaning":"<div><p>1. Bir zatda yz, tegmilt galmak, \u00fdoku\u015fmak.<\/p><ul><li>Ge\u00fdime \u00fdokan \u00e7yr\u015fagy arassalamak kyn d\u00e4l, emma \u00fd\u00fcrege \u00fdapy\u015fan posy saplarlyk derman \u00fdok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gazana \u00fdana\u015fsa\u0148, garasy \u00fdokar, \u00fdamana \u00fdana\u015fsa\u0148 -- belasy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddokan\u00e7 kesel \u00fdoku\u015fmak.<\/p><ul><li>Muny\u0148 kel bolupdyr, gijilew\u00fck keseli \u00fdokupdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddokumly bolmak, \u00fdaramak.<\/p><ul><li>Miwe suwy ma\u0148a \u00fdok\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. T\u00e4sir etmek, s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00f6tmek.<\/p><ul><li>Bizn\u00e4\u00e7e \u00abgel\u00bb di\u00fdip sarga\u00fdarys, bizi\u0148 s\u00f6z\u00fcmizi\u0148 biri hem o\u0148a \u00fdokanok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen bir k\u00f6ne pikirli adam, o\u0148a \u015fol pikir Elli \u00e7amandan \u00fdok\u00fdarmy \u00fda-da ba\u015fgadan \u00fdok\u00fdarmy, on\u00e7asyny men bilemok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokna","meaning":"<div><p>Bir zatda gal\u00fdan \u00fdok, \u00fdokundy, galyndy.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 bilen garyby\u0148 garnyna \u00fdokna, \u00fdyrtygyna \u00fdama bolar hasap ed\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoknasyz","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 hili gep-s\u00f6z t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4n, k\u00e4\u00fdelenini bilme\u00fd\u00e4n, nesihat alma\u00fdan, bu\u00fdrup bolma\u00fdan.<\/p><ul><li>He\u00fd, \u00fdoknasyzlar, he\u00fd \u015fe\u00fdderlermi? Hany, \u00fd\u00f6r \u00f6\u00fde. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestger we heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddagdy hem bir \u00fdoknasyz adam eken. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwumsyz, batnyksyz.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdoknasyz h\u00e4si\u00fdetleri bilen mekdebi\u0148 diwary gazetine hem d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoknasyzlyk","meaning":"<div><p>1. Hi\u00e7 hili gep-s\u00f6z t\u00e4sir etmez1ik, k\u00e4\u00fdelenini bilmezlik, nesihat almazlyk, asla gulak asmazlyk.<\/p><ul><li>\u00ddoknasyzlyk etmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Suwumsyzlyk, batnyksyzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bu \u00fdoknasyzlygy hemmeleri\u0148 lapyny ke\u00e7 etdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoksul","meaning":"<div><p>Barly bolmadyk, garyp, m\u00e4t\u00e4\u00e7.<\/p><ul><li>Adamzat bagtyny\u0148 nahalyn ekip, \u00ddoksul, birle\u015f! -- di\u00fdip, \u00fdol salgy berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoksullyk","meaning":"<div><p>Barly d\u00e4llik, garyplyk, m\u00e4t\u00e4\u00e7lik.<\/p><ul><li>\u00d6mr\u00fcni \u00fdoksullykda ge\u00e7irdi. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokum","meaning":"<div><p>I\u00fdil\u00fd\u00e4n zatlardan gel\u00fd\u00e4n pe\u00fddaly t\u00e4sir.<\/p><ul><li>Bu i\u00fdmiti\u0148 \u00fdokumy \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokumly","meaning":"<div><p>Jana \u00fdaramly, pe\u00fddaly (i\u00fdmit hakda).<\/p><ul><li>Aslynda, gawun \u00fdaly adama \u00fdokumly i\u00fdmi\u015f bolmaz. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddokumly madda esasan gabykda toplan\u00fdarlar. <span>(W. A. Tet\u00fdurew, Botanika)<\/span><\/li><li>\u015eura d\u00fczg\u00fcni oba aralaryna \u00fdaz \u015femaly \u00fdaly \u00fdakymly hem \u00fdokumly \u00fda\u00fdra\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdokumlylyk","meaning":"<div><p>\u00ddaramlylyk, pe\u00fddalylyk, jana si\u0148\u0148inlilik (i\u00fdmit hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokumsyz","meaning":"<div><p>1. \u00ddokumly bolmadyk, \u00fdaramly d\u00e4l, pe\u00fddasyz (i\u00fdmit hakda).<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4sirsiz, batnyksyz.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokumsyzlyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddaramly d\u00e4llik, pe\u00fddasyzlyk (i\u00fdmit hakda) .,.<\/p><\/div><div><p>2. T\u00e4sirli d\u00e4llik, batnyksyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdokundy","meaning":"<div><p>1. \u00ddokup galan zat, \u00fdokna.<\/p><ul><li>Topraga si\u0148en gan \u00fdokundylary galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ny\u015fan, alamat, t\u00e4sir.<\/p><ul><li>Gadymky sadalykdan ba\u015fga \u00fdeserlik \u00fdokundysyny sa\u00fdgarmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoku\u015f","meaning":"<div><p>Erbet, \u00fdaman t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdoku\u015fdyrmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdokdurmak.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00e7agaly a\u00fdal trahomaly bolsa we arassa\u00e7ylygy saklamasa, ol k\u00f6plen\u00e7 \u00f6z \u00e7agasyna trahoma \u00fdoku\u015fdyr\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoku\u015fmak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdokmak 1.<\/p><ul><li>Trahoma sag adama hem derrew \u00fdoku\u015fyp biler. <span>(S. K. Karanow, Trahoma We O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. T\u00e4sir etmek, t\u00e4sirini \u00fdetirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdol","meaning":"<div><p>1. Gatnaw, hereket etmek \u00fc\u00e7in \u00fder zonasy, k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fd\u00f6rel\u00fd\u00e4n ugur.<\/p><ul><li>Gu\u00fdy obany\u0148 \u00fdokary \u00e7etindedi, o\u0148a obany\u0148 ortasyndan \u00fdol bar\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddola \u00e7yksa\u0148, \u00fdolda\u015fy\u0148y d\u00fczet. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddoly \u00fd\u00f6ren \u00fde\u0148er, i\u015fi -- \u00fdapy\u015fan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddoldan \u00e7yksa\u0148 \u00e7yk, ilden \u00e7ykma. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ugur, t\u00e4r, usul.<\/p><ul><li>Sorag s\u00f6zlemi esasan \u00fc\u00e7 hili \u00fdol bilen emele gel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ddolag\u00e7ylyk, sapar, sy\u00fdahat.<\/p><ul><li>G\u00f6zi \u00fda\u015fdan dola-dola, \u015ea ugrady uzak \u00fdola. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Bu ata-ene uru\u015f wagtlarynda git-gel \u00fdol \u00fdagda\u00fdyny\u0148 kyn\u00e7ylygyny du\u00fdma\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagyn eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir maksada \u00fdetm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdan akym, ugur.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdol-\u00fdoda","meaning":"<div><p>1. Uly \u00fdol \u00fda-da ma\u00fdda \u00fdodalar.<\/p><ul><li>Ma\u015fynlar \u00fdol-\u00fdoda di\u00fdm\u00e4n, \u00e7arkandak di\u00fdm\u00e4n, g\u00f6s-g\u00f6ni dazla\u015fyp gel\u00fd\u00e4rdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u015f usuly, ugur.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 hemme agronomlaryny\u0148 hem \u00fdol-\u00fdodasy, p\u00e4li-ni\u00fdeti bir ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdola","meaning":"<div><p>Gezek, sapar, ga\u00fdta.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolag\u00e7y","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere ugran, \u00fdola d\u00fc\u015fen, gidip bar\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Noburlary\u0148, \u00fdaplary\u0148 aralary-da \u00fdolag\u00e7ylar bilen doludy. Olary\u0148 gar\u015fysyndan \u00f6zleri bilen sanda\u015f \u00fdolag\u00e7y \u00e7ykdy. Di\u0148e uzakdan bar\u00fdan \u00fdolag\u00e7yny\u0148 a\u00fddym sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolag\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00ddolag\u00e7yny\u0148 \u00fdagda\u00fdy, \u00fdolag\u00e7y bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00ddolag\u00e7ylyk adaty bo\u00fdun\u00e7a i\u00e7meklerimize \u00e7olanyp gy\u015fary\u015fdyk. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Meni \u00fdolag\u00e7ylyga iberipmidi\u0148? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Bu uzak \u00fdolag\u00e7ylyk oglanlary biri-birine has \u00fdakynla\u015fdyr\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdola\u00fdryt","meaning":"<div><p>Bir \u00fdoldan ba\u015fga bir \u00fdolu\u0148 \u015faha bolup a\u00fdryl\u00fdan \u00fderi, a\u00fdyrdy.<\/p><ul><li>Bular hem \u00fdola\u00fdrydynda \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fd\u00fcne sowlup gitdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Hol \u00fdola\u00fdrytda irden tapy\u015f\u00fdardyk biz. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolbars","meaning":"<div><p>Zool. Pi\u015fikler ma\u015fgalasyndan bolan \u00f6r\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7li, \u00fdyrtyjy uly ha\u00fdwan, \u015fir, pele\u0148.<\/p><ul><li>Bir wagt adamlar \u00fdolbarsy tutup, agaja da\u0148yp go\u00fdupdyrlar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Iki sy\u00e7an birikse, \u00fdolbarsy\u0148 gu\u00fdrugyny kerter. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolba\u015f\u00e7y","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 ba\u015fynda duran, bir zady dolandyr\u00fdan, ba\u015flyk.<\/p><ul><li>Be\u00fdle halylary \u00e7ykar\u00fdan ussahanany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy kimk\u00e4? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Biz a\u00fdal-gyzlary \u00fdolba\u015f\u00e7y i\u015flere \u00e7ekmeklige a\u00fdratyn \u00fcns ber\u00fd\u00e4ris. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ba\u015ftutan, bir i\u015fi\u0148 ba\u015fynda bolup, \u00fdol g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bu topary\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy Atady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Esasy, \u00f6\u0148de baryjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolba\u015f\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>1. Bir i\u015fi\u0148 ba\u015fynda durmaklyk, bir zady dolandyrmaklyk, ba\u015flyklyk.<\/p><ul><li>Bu gelni\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n zwenosy kolhoz bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 \u00f6\u0148de baryjy zwenolary\u0148 biri hasaplan\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddolba\u015f\u00e7y wezip\u00e4ni \u00fderine \u00fdetirijilik, ba\u015ftutanlyk.<\/p><ul><li>Her brigadany\u0148 \u00f6z bagy, \u00f6z zwenosy a\u00fdry-a\u00fdry hem bolsa, umumy \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk Nurberdi agany\u0148 bo\u00fdnundady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolda\u015f","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni\u0148 gara\u00fd\u015fy, i\u015fi, durmu\u015f \u015fertleri we \u015f. m. bo\u00fdun\u00e7a biri bilen umumylygy, \u00fdakynlygy bar bolan adam, \u00fdakyn aragatna\u015fyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Okuwlaryny wagtynda ta\u00fd\u00fdarlamak we \u00fdolda\u015flaryna g\u00f6relde bolmak her bir pioneri\u0148 esasy wezipesidir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c4r \u00fdigidi\u0148 \u00fdolda\u015fy a\u00fdal hem bolsa, gerekli \u00fderinde men-\u00e4 \u00e4r deregini tutmaly di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4n. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015flar, Sowetler h\u00e4kimi\u00fdeti sizi\u0148 i\u015f\u00e7i-da\u00fdhan h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148izdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hawa, \u00fdolda\u015f ba\u015flyk, aldym, \u00e7agyry\u015fy\u0148yza-da ynha geldim. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Biri bilen \u00fdoly bir bolan adam, biri bilen ugurda\u015f \u00fdolag\u00e7y.<\/p><ul><li>Uzadandan \u00fdolda\u015f bolmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Planetany\u0148 da\u015fyna a\u00fdlan\u00fdan asman jisimi, hemra.<\/p><ul><li>A\u00fd-G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdolda\u015fydyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>Medisina<\/span> \u00c7aga bolanda, \u00e7agany\u0148 \u00fdany bilen d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n zat, e\u015fen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolda\u015flyk","meaning":"<div><p>1. \u00ddolda\u015fa mahsus bolan, \u00fdolda\u015flar\u00e7a gatna\u015fyga esaslan\u00fdan, dostlukly.<\/p><ul><li>O\u0148a \u00fdolda\u015flyk k\u00f6megi berdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bilelikde dostlar\u00e7a ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n, de\u0148 hukukly gatna\u015fyl\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015flyk naharlaryna gatna\u015f\u00fdanlary\u0148 her biri azyk getirmeli bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Resmi \u00fdary\u015flardan da\u015farda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n, dostlar\u00e7a ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Sportu\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a \u00fdolda\u015flyk du\u015fu\u015fygy ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoldurmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady \u00e7ekip, sogrup aldyrmak.<\/p><ul><li>G\u00f6zel jigisine b\u00e4g\u00fcl \u00fdoldurdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ekip, dartyp \u00fczd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Bu \u00fd\u00fcp o\u0148a \u00fdoldurmaz.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7ekip sogurtmak, \u00fctd\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Derini\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni \u00fdoldurmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aldyrmak, gidermek, ogurlatmak.<\/p><ul><li>Birine zady\u0148y \u00fdoldurmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolgu\u00e7","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fd, gyl \u00fdolmak \u00fc\u00e7in enjam, j\u00fcpdek.<\/p><ul><li>\u00ddolgujy alyp, sakgalyny\u0148 kese eteklerini \u00fdolmaga oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdollamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady bir \u00fdere ibermek, ugratmak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgeni tutup, Sibire \u00fdollamak \u00fc\u00e7in pristaw n\u00f6kerlerini iberipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Dogany\u0148 \u00fdollapdy sa\u0148a bir sowgat. <span>(T. Esenowa, G\u00fcller)<\/span><\/li><li>Owal ba\u015fda salamym sa\u0148a \u00fdolla\u00fdan g\u00fcl\u00fcm. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Obadan hem hat \u00fdollapdym. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Agyr durmu\u015f ony eklen\u00e7 g\u00f6zlegini\u0148 agyr sy\u00fdahatlaryna \u00fdollapdyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdollanmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere iberilmek, ugradylmak.<\/p><ul><li>Olara k\u00f6mek bermek \u00fc\u00e7in, rysarlary\u0148 t\u00e4ze otr\u00fdadlary \u00fdollanypdyr. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdollatmak","meaning":"<div><p>Bir zady bir \u00fdere ibertmek, ugratmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolma","meaning":"<div><p>Gyrkylyp d\u00e4l-de, \u00fd\u00fc\u0148i \u00fdolnup a\u00fdrylan gowkalyk deri \u00fda-da \u00fd\u00fc\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolmak","meaning":"<div><p>1. Bir zady sogrup \u00fda-da \u00fcz\u00fcp a\u00fdyrmak, almak.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u00f6z g\u00f6ws\u00fcne galta\u015fyp duran gowa\u00e7any\u0148 bir \u00fdapragyny \u00fdoldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ema\u00fd bilen \u00fdolnan \u00fcz\u00fcmler \u00fda\u015f\u00e7iklere gaplan\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ekip, dartyp \u00fczmek, gyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpi \u00fdolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dctmek.<\/p><ul><li>Men olary\u0148 tutan gu\u015funy\u0148 gu\u00fdrugyny bir e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdolup go\u00fdberipdim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Derini\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fcni \u00fdolmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Arasyny kesmek, b\u00f6lmek.<\/p><ul><li>Olar demir \u00fdoly \u00fdolmagy\u0148 t\u00e4rini tapmadylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Okalyp duran leksi\u00fdany \u00fdoldy-da, sorag berm\u00e4ge ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aldap almak, \u00fdonmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolmalamak","meaning":"<div><p>1. \u00ddolup-\u00fdolup a\u00fdyrmak, \u00e7eki\u015fdirip \u00fdolmak.<\/p><ul><li>\u00d6wez t\u00fc\u00fd\u00fcni \u00fdolmalap oturan telpegini penjeledi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birini erjellik bilen dalamak, dyrna\u00e7aklamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolmala\u015fmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddolmalamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Biri-biri\u0148i \u00fdolmalamak, erjellik bilen dala\u015fmak, dyrna\u00e7akla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ol oglanlyk d\u00f6wr\u00fcnde biri-birlerini \u00fdolmala\u015fyp gid\u00fd\u00e4nlerini g\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden ge\u00e7irdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolmala\u015fyk","meaning":"<div><p>Biri-biri\u0148 bilen \u00fdolmala\u015fyp edil\u00fd\u00e4n basala\u015fyk, uru\u015f, dala\u015fyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 arasynda \u00fdolmala\u015fyk ba\u015flandy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdoluk","meaning":"<div><p>1. \u00ddolnup a\u00fdrylan, \u00fcz\u00fck, gyryk.<\/p><ul><li>\u00ddoluk \u00fd\u00fcp.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dct\u00fclen, \u00fdolnan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolukmak","meaning":"<div><p>Du\u00e7ar bolmak, sata\u015fmak, du\u015fmak, u\u00e7ramak.<\/p><ul><li>Bilme\u00fd\u00e4n sen mu\u0148a nireden \u00fdolukdy\u0148? <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Kell\u00e4\u0148e ga\u00fdsar di\u00fden bir dert \u00fdolugypdyr. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Myhmanlar: -- Bu \u00f6\u00fde \u00fdaman zat \u00fdolugypdyr, biz b\u00e4ri basym ga\u00fddaly -- di\u00fdenler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolunmak","meaning":"<div><p>1. Sogrulyp \u00fda-da \u00fcz\u00fclip a\u00fdrylmak, alynmak.<\/p><ul><li>\u00dderi, b\u00e4\u015f sany g\u00fcl\u00fc\u0148 \u00fdolnanda n\u00e4me bolupdyr? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7ekilip, dartylyp \u00fcz\u00fclmek, gyrylmak.<\/p><ul><li>Gylbo\u00fdun hem dostlaryny\u0148 \u00f6lenine gynanyp, i\u00e7ini \u00e7ekip, ba\u015fyny \u00fda\u00fdkapdyr weli, bo\u00fdny \u00fdolnup gidipdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dct\u00fclen bolmak, \u00fct\u00fclmek.<\/p><\/div><div><p>4. Arasy kesilmek, b\u00f6l\u00fcnmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdolu\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p \u00fdolmak, ep-esli \u00fdolmak, \u00fdolup \u00e7ykmak, \u00fdolup gutarmak, \u00fcz\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Fa\u015fist ba\u015fyn garpyz dek, \u00ddolu\u015fdyryp ta\u015flapsy\u0148. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bi\u015fmedik almalary \u00fdolu\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddolum-\u00fdolum etmek, \u00fcz\u00fc\u015fdirmek, gyry\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpi \u00fdolu\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00dct\u00fcp \u00e7ykmak, \u00fct\u00fc\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Tilki ha\u00fddan-ha\u00fd gargany\u0148 \u00fdelegini \u00fdolu\u015fdyryp ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Sakgalyny \u00fdolu\u015fdyryp gyzyletene ede\u00fdin -- di\u00fdip, \u00e7ynlaka\u00fdlyk bilen a\u00fdtdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdolu\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddolmaga k\u00f6mekle\u015fmek, \u00f6zara, bilelikde \u00fdolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdol\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddol gurlu\u015fygyny\u0148 spesialisti, \u00fdol gurlu\u015fygynda i\u015fle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>Ol Du\u015faga gid\u00fd\u00e4n \u00fdolu\u0148 birinji budkasynda \u00fdol\u00e7y bolup i\u015fle\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdom-\u00fdok","meaning":"<div><p>Zym-zy\u00fda, g\u00fcr\u00fcm-j\u00fcr\u00fcm.<\/p><ul><li>Goparylan \u00e7ar\u00e7uwalar \u00fdom-\u00fdok edildi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Hanjar urup, ony \u00fdere \u00fdyk\u00fdar, u\u00fdana \u00fdapy\u015f\u00fdar-da \u00fdom-\u00fdok bola\u00fd\u00fdar. <span>(M. \u00ddu. Lermontow, Bizi\u0148 zamanymyzy\u0148 gahrymany)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdomak","meaning":"<div><p>\u00dditi s\u00f6zli degi\u015fme, \u00fditi s\u00f6zli a\u00fddy\u015fyk, \u015forta s\u00f6z.<\/p><ul><li>Her kimi\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148ini di\u0148lemegi, gerek bolan replikany \u00fda-da \u00fdomagy \u00f6z wagtynda a\u00fdtmagy ba\u015far\u00fdardy. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u00fddym a\u00fdtdyk, tans etdik, \u00fdomak aty\u015fdyk. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdomak\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddomak aty\u015f\u00fdan adam, \u00fdomaga \u00f6kde adam.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n dili duzly, \u00fdomak\u00e7y bir adamdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdomarlamak","meaning":"<div><p>Togalap, d\u00fc\u00fdr\u00fcp go\u00fdmak, alyp gitmek, basmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdona","meaning":"<div><p>Ga\u0148\u0148any\u0148 \u00fda-da e\u00fderi\u0148 a\u015fagyna go\u00fdmak \u00fc\u00e7in gat-gat edilip tikil\u00fd\u00e4n ke\u00e7e, teletin.<\/p><ul><li>Mahmal derlik, g\u00fclnary \u00fdona, tylla ga\u00fdy\u015fly e\u00fder salyp, Gyraty e\u00fderl\u00e4p, kemsiz bezedi. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdona\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddena tik\u00fd\u00e4n ussa.<\/p><ul><li>Be\u00fdik \u015fahyr Magtymgulyny\u0148 atasy \u00f6kde k\u00fcm\u00fc\u015f ussasy we \u00fdona\u00e7y bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdona\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>\u00ddona\u00e7yny\u0148 kesp-k\u00e4ri, h\u00fcn\u00e4ri.<\/p><ul><li>Ol \u00fdona\u00e7ylyk we k\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7ilik i\u015fi bilen me\u015fgul bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdondamar","meaning":"<div><p><span>Anatomi\u00fda<\/span> Omuz bilen kelle aralykdaky \u00fdogyn damar.<\/p><ul><li>\u00ddondamaryny tutup, arkasyny owkalamaga ba\u015flady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdondurmak","meaning":"<div><p>Birine bir zady \u00fdonmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik bermek.<\/p><ul><li>Gel, a\u00fdnany\u0148 a\u015fagyndan, pil s\u00fc\u0148k\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcnde Sudabany\u0148 \u015fekilini \u00fdonduraly -- di\u00fddi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdongu\u00e7","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fdonmak \u00fc\u00e7in hyzmat ed\u00fd\u00e4n enjam, rende.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdonmak","meaning":"<div><p>1. Rende \u00fda-da be\u00fdleki \u00fdonujy esbaplar bilen bir zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden \u00fduka gatlagyny a\u00fdyrmak, tekizlemek, \u00fdylmamak, rendelemek.<\/p><ul><li>\u015eu stanokda i\u0148\u0148en \u00e7yl\u015fyrymly we uly detallary hem a\u0148satlyk bilen \u00fdonmak bol\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7dan \u00fdonup perzi, pil, ruh, \u015fa, at \u00fdasapdyrlar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birinden bir zady hile bilen aldap almak.<\/p><ul><li>G\u00f6roglydan bir zat \u00fdonup bolmazmyka? <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdonulmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddongu\u00e7 \u00fda-da rende bilen \u00fdylmanyp tekizlenmek, rendelenmek.<\/p><ul><li>Indi da\u015f \u00fdonulmagyny\u0148 sesine aga\u00e7 ussalaryny\u0148 rendelerini\u0148 hem ba\u015fga gurallaryny\u0148 sesi go\u015ful\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>T\u00e4ze \u00fdonulan tagtalardan \u015fepbigi\u0148 ysy burk ur\u00fdardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aldawa salnyp alynmak, hile bilen alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdonutgy","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdonu\u015fga.<\/p><ul><li>\u015eol \u00fderden gidip, ownujak \u00fdonutgylar \u00e7\u00f6pledi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Zy\u0148dy uzyn turbany, \u00ddonutgy bir \u00e7\u00f6p de\u00fdin. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Eserler Toplumy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdonu\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Ep-esli \u00fdonmak, \u00fdonup \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdonu\u015fga","meaning":"<div><p>Agajy\u0148, metaly\u0148, teletini\u0148 we \u015f. m. \u00fdonulyp a\u00fdrylan \u00fduka, insizje b\u00f6lejikleri, gyryndy, \u00fdonutgy.<\/p><ul><li>Ussa ma\u00fddaja metal \u00fdonu\u015fgalaryny s\u00fcp\u00fcri\u015fdirdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddok \u00fderden bar eden, \u00fdonu\u015fgadan don eden. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdonu\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddonmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00fdonu\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdordurmak","meaning":"<div><p>T\u00e4le\u00fde garatmak, d\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u0148 we \u015f. m. manysyny d\u00fc\u015f\u00fcndirtmek, \u00fdorgudyny a\u00fdtdyrmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdorga","meaning":"<div><p>1. Esasan aty\u0148 bir wagtda \u00f6\u0148 we yzky sag a\u00fdaklaryny hem-de \u00f6\u0148 we yzky \u00e7ep a\u00fdaklaryny atyp \u00fd\u00f6re\u00fd\u015fini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddorgalap \u00e7ap\u00fdan at.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 \u00fdorgasy e\u00fderlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u00fdorga s\u00fcr\u00fcp gez\u00fd\u00e4n gopbamsy, \u00e7aldy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgalamak","meaning":"<div><p>\u00ddorgasyna gitmek, \u00fdorga gezeri bilen gitmek.<\/p><ul><li>Dor ala\u015fa k\u00e4kilik \u00fdaly \u00fdorgalap bar\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dcst\u00fcne m\u00fcn\u00fclmegine m\u00e4hetdel mes ma\u00fda \u00fdorgalap gitdi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Gel, bir hile edeli; sen \u015fol gyzjagazlary\u0148 yzyna d\u00fc\u015f\u00fcp git, men hem u\u00e7up bilme\u00fd\u00e4n ki\u015fi bolan bolup, \u00f6\u0148lerinden \u00fdorgalap ga\u00e7a\u00fdyn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgalatmak","meaning":"<div><p>\u00ddorgasyna s\u00fcrmek, \u00fdorgasyna \u00e7apdyrmak.<\/p><ul><li>Kimlerdir g\u00f6k ot \u00fd\u00fckli e\u015fegini \u00fdorgaladyp bar\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sary aga dor ala\u015fasyny obany\u0148 i\u00e7i bilen \u00fdorgaladyp, nir\u00e4dir demirgazyk-g\u00fcndogar tarapa ha\u00fddap bar\u00fdardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgalyk","meaning":"<div><p>\u00ddorgalap gidi\u015f, \u00fdorga gezeri bilen \u00fd\u00f6re\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgan","meaning":"<div><p>\u00ddatylanda \u00fcst\u00fc\u0148e \u00f6rtmek \u00fc\u00e7in arasyna pamyk, \u00fd\u00fc\u0148, \u00fdelek salnyp tikilen k\u00f6rpe, \u00f6rt\u00fck.<\/p><ul><li>Nepis nagy\u015fly Mary sandygyny\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcnder-m\u00fcnder edilip \u00fdorganlar, per \u00fdassyklar galdyrylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bol\u00fdar, oglum! -- di\u00fdeninden so\u0148, Annaguly \u00fdorganyna girip uklady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00f6kgen heniz gutulyp \u00fdorgandan \u00e7ykmanka, Hojam aga hem geldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgan-d\u00fc\u015fek","meaning":"<div><p>\u00ddatylanda \u00fcste \u00fdapynmak, a\u015faga d\u00fc\u015fenmek \u00fc\u00e7in gerekli \u00fdorganlar we d\u00fc\u015fekler.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ja\u00fdy, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegi, gap-gajy, \u00fdeterlik i\u00fdmiti hem bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men \u00fdorgan-d\u00fc\u015fegimi \u00fdygna\u015fdyrdym-da, \u00e4pi\u015fgeleri a\u00e7mak \u00fc\u00e7in ugradym. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorganlyk","meaning":"<div><p>\u00ddorgan \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in gerekli bolan.<\/p><ul><li>\u00ddorganlyk \u00fd\u00fc\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgun","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadaw.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgunlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadawlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdorgut","meaning":"<div><p>D\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u0148 we \u015f. m. manysyny\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcndirmesi, t\u00e4le\u00fd.<\/p><ul><li>\u00dda\u015fuly, bu d\u00fc\u00fd\u015f\u00fc\u0148 \u00fdorgudyny \u00f6z\u00fc\u0148 a\u00fdda\u00fdmasa\u0148, menden-\u00e4 \u00fdoran \u00fdok.. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorka","meaning":"<div><p>\u00ddukajyk barda, perde.<\/p><ul><li>G\u00fcn\u00fc\u0148 tegelegini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne \u00fdorka \u00e7ekilen \u00fdaly, sarymtyl symgylt bolup, howany\u0148 \u00fd\u00fczi \u00e7a\u0148jaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol ba\u015flar gutulandan so\u0148, g\u00f6reji\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fdorka pe\u00fdda bol\u00fdar. <span>(S. K. Karanow, Trahoma we O\u0148a Gar\u015fy G\u00f6re\u015f)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdormak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadatmak.<\/p><ul><li>Artygy uzak g\u00fcn\u00fc\u0148 oragy \u00fdadatmasa-da, \u015fol agyr o\u00fdlary\u0148 beren azaplary ony \u00fdordy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdortmak","meaning":"<div><p>Ylgap gitmek, \u00fd\u00fcw\u00fcrmek, \u00e7alt \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Ma\u015fyn bolsa \u00e7\u00f6lden \u00fdortup bar\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Arap at me\u00fddanda \u00fdortar, Go\u00e7 \u00fdigidi\u0148 rysky artar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol iki \u00fdan \u00fdortup gezdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>K\u00f6p \u00fdortan bir ta\u00fdar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddortan ozar, \u00fdatan tozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorulmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdadamak.<\/p><ul><li>K\u00f6p \u00fd\u00f6r\u00e4p \u00fdorulmak.<\/li><li>I\u015fl\u00e4p \u00fdorulmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorunja","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Mal i\u00fdmiti \u00fc\u00e7in ekil\u00fd\u00e4n n\u00e4zik baldakly, ki\u00e7ijik \u00fdaprakly, mawy g\u00fclli \u00f6s\u00fcmlik, ot.<\/p><ul><li>\u00ddorunja ekm\u00e4ge hem g\u00fc\u00fdzl\u00fck bugda\u00fd ekm\u00e4ge ta\u00fd\u00fdarlanmaly. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00fcl a\u00e7ypdyr gowa\u00e7alar, \u00ddorunja ge\u00e7ipdir dyzdan. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00ddorunja bizi\u0148 arryk d\u00fc\u015fen \u00fderlerimizi mes ed\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Eken 30 gektar \u00fdorunjasy h\u00e4zir bir kemsiz \u00fdeti\u015fip, mawy g\u00fcl bolup otyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdorunjalyk","meaning":"<div><p>\u00ddorunjany\u0148 k\u00f6p ekilen \u00fderi.<\/p><ul><li>Oraz kaka, \u00fdorunjalykdan aty tapmadym. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdow","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Du\u015fman, \u00fdagy.<\/p><ul><li>\u00ddurdu\u0148 da\u015fyn hem i\u00e7in, \u00ddowdan goramak \u00fc\u00e7in, Saklapdyr k\u00f6p go\u015funy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Ertekiler)<\/span><\/li><li>Arkala\u015fan \u00fdow ga\u00fdtar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddow ga\u00fdtsa, agsak ozar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uru\u015f, s\u00f6we\u015f, je\u0148.<\/p><ul><li>Gitleri\u0148 \u00fdakan \u00fdow ody \u00fdanmadyk dek \u00f6\u00e7di. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddow g\u00fcni aty\u0148 gazykda da\u0148ylgy galmagyny \u00f6r\u00e4n erbetligi\u0148 ny\u015fanasy h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6r\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdowar","meaning":"<div><p>Birini\u0148 hojalyk i\u015fine k\u00f6mek bermek maksady bilen k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup me\u00fdletin \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n i\u015f (k\u00f6plen\u00e7 bir g\u00fcnl\u00fck).<\/p><ul><li>\u00ddowara \u00fdygnanan da\u00fdhan \u00f6r\u00e4n k\u00e4ndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Komsomollar \u00fdowar edip, o\u0148a t\u00e4ze \u00fdurtdan ja\u00fdjagaz salyp beripdirler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol ha\u00fdsy bir i\u015fi\u0148 gyrasyndan barsa, edil \u00fdowara baran \u00fdaly, i\u015fi\u0148 aman-zamanyny bermezdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gezelen\u00e7 bag \u00fderini bejermek, oba\u0148 k\u00f6\u00e7elerini hem \u00fdaplaryny bejermek i\u015flerine biz g\u00fcn sarp edemizok, olary kolhoz\u00e7ylar i\u015flerinden so\u0148, \u00fdowar \u015fekilinde i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdowar\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddowara gatna\u015fyjy.<\/p><ul><li>\u00ddowar\u00e7ylar biri-birlerine me\u00e7ew berip, k\u00f6mek i\u015fini \u00f6zlerini\u0148kiden j\u00e4ht tut\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdowuz","meaning":"<div><p>1. \u00ddaman, erbet.<\/p><ul><li>E\u00fd, aldanan, \u00fdowuz g\u00fcne d\u00fc\u015fen adamlar! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wepa azajyk salym uru\u015fda bolan wagtyny\u0148 i\u00e7inde \u00fdowuz g\u00fcnlerde edermen \u00fdolda\u015fy\u0148 dogandan hem artyk ekenligini e\u00fd\u00fd\u00e4m a\u0148lapdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gazaply, rehimsiz.<\/p><ul><li>Ag\u015famara bolan pille, toka\u00fdlarda \u00fdowuz halda du\u015fman di\u015fin gyja\u00fdardy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdowuzluk","meaning":"<div><p>1. \u00ddamanlyk, erbetlik.<\/p><ul><li>Adamlara \u00fdowuzlyk d\u00e4l-de, \u00fdag\u015fylyk getir\u00fd\u00e4n ba\u015fga g\u00fc\u00fd\u00e7ler-de bolupdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gazaplylyk, rehimsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdow\u015fan","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ownuk g\u00fclli, \u00fditi ysly mal i\u00fd\u00fd\u00e4n we \u00fdakmak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdan p\u00fcrli \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>A\u0148\u0148at-a\u0148\u0148at \u00e7\u00f6lleri\u0148 \u00fcst\u00fcnden a\u015fyp gel\u00fd\u00e4n pessa\u00fd \u015femal \u00e7ogan, \u00fdow\u015fanlary\u0148 \u00e7ygly ysyny getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdow\u015fanlyk","meaning":"<div><p>\u00ddow\u015fany\u0148 k\u00f6p bit\u00fd\u00e4n \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdoz","meaning":"<div><p>Gysyr we erkek dowarlar, mallar.<\/p><ul><li>Sa\u00fd atly, \u00fdabzal atly, \u00fdoz atly -- hemme jemlendi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler We Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdozulmak","meaning":"<div><p>Esremekligi galmak, esremeklik d\u00f6wri tamamlanmak (erkek hakda).<\/p><ul><li>Erkek \u00fdozulypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u00fddurmak","meaning":"<div><p>1. Bol\u015fundan \u00fc\u00fdtgetmek, za\u00fdalatmak, haraplatmak, bozdurmak.<\/p><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry be\u00fdan etdirmek, galp g\u00f6rkezdirmek, tersine \u00f6w\u00fcrtmek (i\u015f, delil we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Kadany \u00fdo\u00fddurmaga \u00fdol bermek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u00fdmak","meaning":"<div><p>1. Za\u00fdalamak, haraplamak, bozmak, \u00fc\u00fdtgetmek, erbetle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4den g\u00f6wni ge\u00e7ginlik, n\u00e4umytlyk alamaty onu\u0148 ke\u015fbini \u00fdo\u00fd\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry be\u00fdan etmek, galpla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Taryhy \u00fdo\u00fdmak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u00fduk","meaning":"<div><p>1. \u00c7a\u00fdalanan, haraplanan, bozulan.<\/p><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry, \u00fdal\u0148y\u015f.<\/p><ul><li>\u00ddo\u00fduk d\u00fc\u015f\u00fcnje ber\u00fd\u00e4n heka\u00fda.<\/li><li>Hakyky zat hakynda \u00fdo\u00fduk pikir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u00fdulmak","meaning":"<div><p>1. Za\u00fdalanmak, haraplanmak, bozulmak, \u00fc\u00fdtgemek.<\/p><\/div><div><p>2. N\u00e4dogry be\u00fdan edilmek, galpla\u015fdyrylmak.<\/p><ul><li>Ilki ba\u015flarda ge\u00e7mi\u015f wakalar hakyndaky g\u00fcrr\u00fc\u0148ler, \u00fdo\u00fdlan, erteki g\u00f6rn\u00fc\u015finde berlipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Taryhy temany i\u015fle\u00fd\u00e4n eserlerde ge\u00e7mi\u015fi\u0148 \u00fdo\u00fdulmagyna, onu\u0148 erbet taraplaryny\u0148 \u00fditigsi g\u00f6rkezilmegine \u00fdol bermek bolmaz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Aradan \u00e7ykmak, a\u00fdrylmak, \u00f6lmek (\u00e7aga hakda).<\/p><ul><li>T\u00e4ze bolan \u00e7agajyk \u00fdo\u00fdlupdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u0148","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> N\u00e4saglama, d\u00fcmew, \u00fc\u015feme we \u015f. m. netijesinde pe\u00fdda bol\u00fdan \u00fde\u0148il syrkawlyk.<\/p><ul><li>\u00dda\u015f \u00fdigit \u00fdo\u0148 tapynyp, \u00fdola d\u00fc\u015fmege mejaly bolmandyr. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Men \u00fdo\u0148 tapyndym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u0148lamak","meaning":"<div><p>\u00ddaramazlyk tapynmak, d\u00fcmewlemek.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 bu oglanjygymyz \u00fdo\u0148lapdyr! -- di\u00fddi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7yplak ge\u00fdnen adam \u00fdo\u0148lapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdo\u0148suz","meaning":"<div><p>1. K\u00f6p, uly.<\/p><ul><li>\u00ddaglyk gizl\u00e4rden \u00fdo\u0148suzdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ep-esli, birn\u00e4\u00e7e, esli.<\/p><ul><li>Suw ba\u015fynda \u00fdo\u0148suz wagt g\u00fc\u00fdmendi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdubile\u00fd","meaning":"<div><p>1. A\u00fdratyn adamy\u0148\u00fda-da edarany\u0148 i\u015flerini\u0148 bellenip ge\u00e7ilmegi, \u00fdyllygy.<\/p><ul><li>Magtymgulyny\u0148 225 \u00fdyllyk \u00fdubile\u00fdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bellenip ge\u00e7ilmeli \u00fdyllygy ba\u00fdram etmeklik.<\/p><ul><li>\u00ddubile\u00fde gatna\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdubil\u00fdar","meaning":"<div><p>\u00ddubile\u00fdi bellen\u00fd\u00e2n adam \u00fda-da edara.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdudulmak","meaning":"<div><p>Bokurdak muskullaryny\u0148 hereketi bilen (bir zady) gyzyl\u00f6dekden ge\u00e7irilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdugrulmak","meaning":"<div><p>1. Basylyp, gysylyp, garja\u015fdyrylyp, e\u00fdlenip \u00fdum\u015fak massa \u00f6wr\u00fclmek, \u00fdum\u015fak edilmek.<\/p><ul><li>Hamyr \u00fdugrulyp gutardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir h\u00e4si\u00fdete e\u00fde bolmak, g\u00f6n\u00fckdirmek.<\/p><ul><li>Kemin\u00e4ni\u0148 d\u00f6redijiliginin esasy a\u00fdratynlygy onu\u0148 eserlerini\u0148 h\u00fcj\u00fcm edijilik h\u00e4si\u00fdeti bilen \u00fdugrulandygydyr. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>N\u00e4hili hem bolsa, Zelili bilen Se\u00fddini\u0148 watan\u00e7ylyk du\u00fdgularyna \u00fdugrulan, esasynda halky\u0148 isleg-arzuwy \u00fdatan dostlugy bizi\u0148 \u00fc\u00e7in gymmatlydyr we ony \u00f6wrenmek \u00fdaly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdugrum","meaning":"<div><p>Bir zady basyp, gysyp, garja\u015fdyryp, owkalap \u00fdum\u015fak massa \u00f6w\u00fcrmek, \u00fdum\u015fak etmek prosesi, \u00fdugruly\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdugurmak","meaning":"<div><p>Bir zady basyp, gysyp, garja\u015fdyryp, owkalap \u00fdum\u015fak massa \u00f6w\u00fcrmek, \u00fdum\u015fak etmek.<\/p><ul><li>\u00c7uwaly\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde galan urbalygymy kakyp-silkip \u00fdugrup bi\u015firen bir tamdyr \u00e7\u00f6regime gynan\u00fdan. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Munu\u0148 yzyndan hem iki nanlyjak hamyr \u00fdugrup basyryp go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hamyr \u00fdugur\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Bossan eje bu wagt e\u00fdwanda hamyr \u00fdugrup otyrdy. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Enesini\u0148 \u00ddumu\u015flary)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduka","meaning":"<div><p>1. Galy\u0148 bolmadyk.<\/p><ul><li>M\u00e4mmetweli \u00abh\u00fc\u015f\u00fcr\u00bb di\u00fdip gelse, men onu\u0148 \u00fduka \u00fdekta\u00fdyny ba\u015fyna b\u00fcr\u00e4rin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begen\u00e7 gowa\u00e7a gozalaryny\u0148 \u00fduka k\u00f6\u00fdnek \u00fcst\u00fcnden patlap degenini du\u00fdmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol W\u00fc\u015fi keli\u0148 \u00fduka k\u00f6\u00fdnegini b\u00f6ws\u00fcp, goltugyny\u0148 a\u015fygyny \u00e7alaja sypjyrdy. <span>(A. Gow\u015fudow. K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00ddukajyk ge\u00fdimleri \u00e7ala pasyrda\u00fdan \u00fdakymly \u015femal-da, t\u00e4miz howa-da onu\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. N\u00e4zik, gel\u015fikli, owadan.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmg\u00fcl \u00fduka dodaklaryny \u00e7alaja \u00fdylgyrdyp, be\u00fdleki otaga girip gitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dduka dodaklary \u015fat \u00fdylgyr\u00fdardy. <span>(D. Ba\u00fdmyradow, S\u00f6\u00fdgi we Mekirlik)<\/span><\/li><li>Akja gara g\u00f6zlerinden bu\u00fdur-bu\u00fdur \u00fda\u015f d\u00f6k\u00fcp, \u00fdowuz g\u00fcnde her bir kyn\u00e7ylygy\u0148 h\u00f6tdesinden gel\u00fd\u00e4n erkek doganyny g\u00f6ren ha\u00e7ar gyz \u00fdaly \u00fduka dodaklaryny kem\u015ferdip aglady. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdikmez)<\/span><\/li><li>Hojamy\u0148 \u00fdukajyk gabaklary gorky bilen tisgindi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdukalamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdukaltmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdukalmak","meaning":"<div><p>\u00dduka bolmak, \u00fdukalyk g\u00f6rn\u00fc\u015fine \u00f6wr\u00fclmek.<\/p><ul><li>\u00ddukalan bulutlary\u0148 arasyndan \u00fdyldyzlar g\u00f6r\u00fcndi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Gar)<\/span><\/li><li>\u00ddapragy\u0148 bir \u00e7eti papiros kagyzy \u00fdaly \u00fdukalypdyr. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdukaltmak","meaning":"<div><p>\u00dduka etmek, \u00fdukalamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdukaly\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddukalyp ba\u015flamak, barha, gitdigi\u00e7e \u00fdukalmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdumak","meaning":"<div><p>Sapagy\u0148 togalak edilip sapalan g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7esi bolsa g\u00fcl\u00fcp, elini\u0148 aldygyndan ki\u00e7ir\u00e4k \u00fdumaklary ussa tarap zy\u0148yp \u00fdatyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlana eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 kebzesi edil \u00fdumak go\u00fdlan \u00fdaly t\u00fc\u0148\u0148erip durdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fdumaklaryny bir la\u00fd ell\u00e4p \u00e7ykandan so\u0148, o\u0148a habar gatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumalanmak","meaning":"<div><p>Togalanmak, togalanyp gitmek, tigirlenmek, \u00f6z badyna agdarylyp gitmek.<\/p><ul><li>Ojagaz tomzak \u00fdaljak \u00fdumalanyp \u00fd\u00f6ren trolle\u00fdbusalar hem \u00fdokdy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumjuklatmak","meaning":"<div><p>\u00ddumup ki\u00e7eltmek, \u00e7i\u0148erilip seretmek.<\/p><ul><li>Ol a\u0148yrdan gele-gelm\u00e4ne \u00e7ukanak g\u00f6zlerini \u00fdumjukladyp, Ki\u00e7igula \u00e7i\u0148\u0148erildi.<\/li><li>P\u00f6kki g\u00f6zlerini \u00fdumjuklatmak bilen makullady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumlukmak","meaning":"<div><p>Bir tarapa gitmek, ugramak, \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148 ugruna gitmek, bir tarapa e\u0148mek.<\/p><ul><li>Goltuklap go\u015flary a\u00fdal, \u00ddumlukdy \u00f6\u00fd\u00fcne baka. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><li>Aljyra\u0148\u0148ylyk bilen gapa bakan \u00fdumlukdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ozalky bar\u00fdan ugruna tarap \u00fdumlukdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdummak","meaning":"<div><p>A\u00e7yk bir zady \u00fdapmak, seb\u015firmek; epmek.<\/p><ul><li>Hatta g\u00f6zjagazlaryny \u00fdumandan so\u0148-da, \u00abD\u00e4dem\u00bb di\u00fdip samrady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ol g\u00f6zlerini \u00fdumdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumor","meaning":"<div><p>Bir zada bol\u00fdan \u00fdamanlyksyz-g\u00fclk\u00fcli gara\u00fdy\u015f, w\u00e4\u015filik bilen a\u00fddyl\u00fdan g\u00fclk\u00fcli s\u00f6z.<\/p><ul><li>A\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnlilik \u00fdumory. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumralmak","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde togolagrak bolup durmak, \u00fdumry bolmak, p\u00f6kgermek.<\/p><ul><li>Hakykatdan-da, injigi\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcnde bir zady\u0148 \u00fdumralyp durany g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol a\u015faky dodagyny di\u015fledi, \u00e7e\u00fdnedi, owurtlary \u00fdumralan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 d\u00fcw\u00fcnleri \u00fdumralan barmaklary n\u00e4zik sapagy birsydyrgyn towlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Hatta ta\u00fdlary\u0148-da g\u00f6w\u00fcsleri, bulutlary\u0148 i\u00e7 \u00fd\u00fczleri \u00e7ykyn-\u00e7ykyn \u00fdumralyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumraltmak","meaning":"<div><p>\u00c7i\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00fdumralyp duran etmek, \u00fdumry etmek, p\u00f6kkertmek.<\/p><ul><li>Kimler goltuklaryny \u00fdumraldyp, kimler ululy-ki\u00e7ili \u015fa\u00fdlaryny \u015fa\u0148\u0148yrdadyp, guwan\u00e7ly g\u00f6rn\u00fc\u015fde dazyrda\u015f\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumraly\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddumry bol\u015fup durmak, \u00fdumry-\u00fdumry g\u00f6r\u00fcnme.<\/p><ul><li>K.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumruk","meaning":"<div><p>Eli\u0148 barmaklar \u00fdumlup togalan\u00fdan \u00fderi, g\u00f6rn\u00fc\u015fi, barmaklary \u00fdumlan penje.<\/p><ul><li>Bu d\u00f6\u015f, bu \u00fdumruk o\u00fdnamaga g\u00f6teril\u00fd\u00e4n d\u00e4ldir. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ig\u00fcl Wala bakan \u00fdumrugyny a\u00fdlanda, ol \u00fdapyryldy. <span>(B. Kerbab\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ikinji \u00e7i\u015fik has hem aljyra\u0148\u0148ylyk tapyp, \u00fdumrugy bilen d\u00f6\u015f\u00fcne urup ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumruklamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fda-da bir zady \u00fdumruk bilen urmak, \u00fdumruk indermek, \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>Hi \u015fe\u00fdle-de bir masgara\u00e7ylyk bolarmy? -- di\u00fdip, gyzyny \u00fdumruklamaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlana eserler)<\/span><\/li><li>\u00dderinden turup, \u00fdene gapyny \u00fdumruklady. Muny g\u00f6ren \u00fdolda\u015fy A\u00fdaza topuldy, ony \u00fdumruklamaga ba\u015flady. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Di\u015fini gyjap, gyzyny \u00fdumruklamaga ba\u015flady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Annatuwak birdenk\u00e4 ot \u00fdapy\u015fan \u00fdaly gyzdy-da, stoly \u00fdumruklady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumruklanmak","meaning":"<div><p>\u00ddumruk bilen urulmak, \u00fdumruk inderilmek, \u00fdenjilmek; \u00fdumruk bilen kakylmak.<\/p><ul><li>Aradan on-on b\u00e4\u015f minut ge\u00e7enden so\u0148, \u00fdene gapy \u00fdumruklanyp ba\u015flady. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumruklatmak","meaning":"<div><p>\u00ddurmruk bilen urdurtmak, \u00fden\u00e7dirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdumrukla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ba\u015fa-ba\u015f \u00fda-da k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup uru\u015fmak, biri-biri\u0148i \u00fdumruk bilen urmak, \u00fden\u00e7mek.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fdaly ujypsyz zat \u00fc\u00e7in \u00fdumrukla\u015fjak bol\u00fdarmysy\u0148yz?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Japbaklar)<\/span><\/li><li>Kapy \u00fdumrukla\u015fyp ur\u015fupdyr. <span>(Ata Salyh, Dyn\u00e7 Aly\u015f Wagty)<\/span><\/li><li>Men-\u00e4 \u00f6z \u00f6mr\u00fcmde \u00fdumrukla\u015fyp g\u00f6ren adam d\u00e4l weli, h\u00f6k\u00fcmete gar\u015fy \u00e7ozup bolsa, berdenke g\u00f6termekden ga\u00fdra urjak d\u00e4l. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumrulmak","meaning":"<div><p>1. D\u00f6wl\u00fcp \u00fdykylmak, a\u015faklygyna \u00e7\u00f6ken bolmak, we\u00fdran bolmak, bozulmak.<\/p><ul><li>\u015eol galalar \u00fdumrulsa, Bela bary dep boljak. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00ddumrulsa \u00fdumrulyp ge\u00e7sin weli, bizi\u0148em-\u00e4 i\u00e7imiz gorkupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen P\u00fdesalary\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddykylmak, we\u00fdran bolmak, dargamak.<\/p><ul><li>Meni \u015fe\u00fdle \u00fdumrulmy\u015fa getirip ta\u015flan kimk\u00e4? -- di\u00fdip k\u00e4\u00fdindi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumry","meaning":"<div><p>Togalagrak g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fdumralybrak duran zat, bir zady\u0148 t\u00fcmmeribr\u00e4k galyp duran \u00fderi.<\/p><ul><li>Gyzy\u0148 \u00fdumru d\u00f6\u015fi, doly \u00fdala\u0148a\u00e7 baldyrlary tutulan torgu\u015f \u00fdaly sandyra\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eu baldyry\u0148 \u00fdumry etleri nirede bekedi ahyryn. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00ddumry g\u00f6w\u00fcs, ykjam d\u00e4l, doly a\u00fdaklara g\u00f6zi d\u00fc\u015fende, Nurjan \u00f6z\u00fcni magnit \u00f6\u0148\u00fcnde duran \u00fdaly syz\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumuk","meaning":"<div><p>Seb\u015firilen, biri-birine degrilip gysylan, \u00fdapyk, \u00fdumlan.<\/p><ul><li>A\u00fdy\u0148 \u00fdagtysy olary\u0148 \u00fdumugrak g\u00f6zlerini y\u015fyklandyr\u00fdardy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumulmak","meaning":"<div><p>\u00ddumuk g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolmak, \u00fdapylmak, gysylmak.<\/p><ul><li>Agzy a\u00e7ylyp, ruhy \u00f6\u00e7\u00fcp, kem-kem \u00fdumuldy g\u00f6zi. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlana eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6zleri alajag\u00f6zeni\u0148ki \u00fdaly \u00fdaldyra\u00fdardy, tiz-tizden a\u00e7ylyp \u00fdumul\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumurmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddykmak, we\u00fdran etmek, a\u015faklygyna, i\u00e7 tarapyna \u00fdykmak, \u00e7\u00f6kertmek, dargatmak, haraba\u00e7ylyga \u00f6w\u00fcrmek.<\/p><ul><li>\u00c7atma de\u00fdin s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp gel\u00fd\u00e4n tanklary\u0148, \u00ddumur\u00fdar bar zady agyr labyry. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Dogry, \u00f6\u00fd tala\u0148\u00e7ylar hem \u00f6\u00fd\u00fcni rehimsiz talap, nebir g\u00f6zel ja\u00fdlary \u00fdumurypdyrlar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Nemesler \u015fu berkitmesini \u00fdumurmak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlyk bir n\u00e4\u00e7e g\u00fcn mundan \u00f6\u0148 ba\u015flanypdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddykmak, we\u00fdran etmek, agdarmak, dargatmak, \u00fdok etmek.<\/p><ul><li>Sen eger o\u0148lulyk bilen g\u00f6rkezmese\u0148, edara\u0148y ba\u015fy\u0148a \u00fdumuryn! <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wah, k\u00e4\u015fki meni\u0148 gargy\u015fym onu\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni ba\u015fyna \u00fdumursady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6n\u00e4ni \u00fdumurdy bu g\u00fc\u00e7li halkym. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Di\u0148e ezijileri\u0148 h\u00e4kimi\u00fdetini \u00fdumranlarynda, azat hem \u015fatlykly durmu\u015f gurap biljegi hakda a\u00e7yk, a\u00fddy\u0148 g\u00fcrr\u00fc\u0148 beril\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol G\u00fcnler Geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumurtga","meaning":"<div><p>Towugy\u0148, gu\u015flary\u0148 guzla\u00fdan da\u015fy, gabykly zady, tohumy.<\/p><ul><li>Ejesi iki sanjak bi\u015fen \u00fdumurtgany Nazary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Hawa, \u00fdolda\u015flar, \u00dder \u00fdumurtga \u00fdaly togalakdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Gazana gozalaryny\u0148.<\/li><li>Birn\u00e4\u00e7eleri ene towugy\u0148 \u00fdumurtgasy \u00fdaly kemsiz \u00e7i\u015fipdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew. A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumurtgalamak","meaning":"<div><p>\u00ddumurtga guzlamak.<\/p><ul><li>Bu gu\u015f \u00e7\u00f6lde be\u00fdik bir agajy ba\u015fynda h\u00f6w\u00fcrtge \u00fdasap \u00fdumurtgalapdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Bu gumry \u00f6z h\u00f6w\u00fcrtgesinde \u00fdumurtgalan. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Ertekileri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdumu\u015f","meaning":"<div><p>1. Birine tab\u015fyrylan i\u015f, \u00fderine \u00fdetirmeklige ynanylan, \u00fderine \u00fdetirmeklige bellenen, ni\u00fdetlenen i\u015f.<\/p><ul><li>Ine, bu kyn \u00fdumu\u015f gelip \u00fda\u015f naturalist Ga\u00fdlyny\u0148 ba\u015fyna d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Gurbanow, \u00c7arwa Mergeni\u0148 G\u00fcrr\u00fc\u0148i)<\/span><\/li><li>Onso\u0148 bu \u00fdumu\u015fdan geljek bol\u00fdan adama namart di\u00fdmekden ba\u015fga hi\u00e7 zat a\u00fddyp bilmen! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol i\u015fsiz wagty-da \u00fdum\u015fa ta\u00fd\u00fdar bolup, assyry\u0148lyk bilen olara g\u00f6z gezdir\u00fd\u00e4rdi. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi, sa\u0148a tab\u015fyrylan \u00fdumu\u015f kolhozy\u0148 agranom\u00e7ylyk i\u015fidir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Okuw\u00e7ylara beril\u00fd\u00e4n tab\u015fyryk, g\u00f6n\u00fckme.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdumu\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>A\u00e7yk bir zady\u00fdapy\u015fdyrmak, eple\u015fdirmek, bir u\u00e7dan \u00fdumup ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Bu g\u00fcrr\u00fc\u0148lerden so\u0148 k\u00f6\u015fe\u015fen P\u00f6kgen barmaklaryny \u00fdumu\u015fdyrdy, a\u00e7y\u015fdyrdy, hasaplady-da razylyk berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdum\u015fak","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148illik bilen gysyl\u00fdan, basyl\u00fdan, \u00e7e\u00fde, ma\u00fdy\u015fgak, s\u00fc\u00fdng\u00fc\u00e7, gaty bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00ddum\u015fak oturgy\u00e7da oturyp, a\u00fdna\u0148 \u00fcsta\u015fyry gi\u0148 me\u00fddana parhsyz gara\u00fdan Akma\u00fda \u00f6z aladasy bilen me\u015fguldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ynha seret, tirsegi\u0148e s\u00f6\u00fdget ber\u00fd\u00e4n \u00fdum\u015fak \u00fdassyklary hem bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar \u00fdum\u015fak d\u00fc\u015fekleri\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdatyrdylar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c7a\u00fdberdi, nahar berdi, Saldyrdy \u00fdum\u015fak d\u00fc\u015fek. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00ddakymly, myla\u00fdym, \u00fduwa\u015f.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n \u00fdum\u015fak adamdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdum\u015faklyk","meaning":"<div><p>\u00c7e\u00fdelik, ma\u00fdy\u015fgaklyk, gatyd\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdum\u015famak","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148illik bilen gysyl\u00fdan, basyl\u00fdan bolmak, \u00e7e\u00fde, ma\u00fdy\u015fgak, s\u00fc\u00fdng\u00fc\u00e7 bolmak.<\/p><ul><li>Birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148 \u00fdum\u015fady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly, myla\u00fdym, \u00fduwa\u015f bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. K\u00f6\u015fe\u015fmek, di\u0148mek.<\/p><ul><li>G\u00fcls\u00fcm biraz \u00fdum\u015fasa-da, K\u00fcrt Ahmede gy\u00fdyk g\u00f6z bilen bakdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>Annatuwagy\u0148 \u00e7enden kekre \u00fdaly somalyp galyp, s\u00fc\u00fdji tagama z\u00e4her gat\u00fdan gy\u0148yr gylygy \u00fdum\u015farmyka?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Osipow \u015fol sekundy\u0148 \u00f6z\u00fcnde \u00fdum\u015fady-da, \u00fdasama \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gijeki a\u00fdaz da\u0148dany\u0148 alagara\u0148kysynda biraz \u00fdum\u015fady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdum\u015fatmak","meaning":"<div><p>1. \u00dde\u0148illik bilen gysyl\u00fdan, basyl\u00fdan etmek, \u00e7e\u00fde, ma\u00fdy\u015fgak, s\u00fc\u00fdngi\u00e7 etmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7any\u0148 sele\u0148r\u00e4k \u00fderlerini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni \u00fdum\u015fadyp \u00fd\u00f6ren bir g\u00f6wre onu\u0148 bilen bo\u00fdda\u015f boldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7arh \u00f6z \u00fdoluny \u00fdum\u015fatdy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddakymly, myla\u00fdym etmek.<\/p><\/div><div><p>3. \u00dduwa\u015f etmek, k\u00f6\u015fe\u015fdirmek, peseltmek, \u00fde\u0148ille\u015fdirmek.<\/p><ul><li>A\u00fdlary \u00fdum\u015fatdy en\u00e4\u0148 naly\u015fy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>Ol, bir tarapdan, \u00f6z\u00fcnden gork\u00fdar, bir tarapdan-da i\u015fi\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek, \u00fdum\u015fatmak isle\u00fd\u00e4r. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>S\u00fcle\u00fdmanow g\u00fcrr\u00fc\u0148i \u00fdumu\u015fatmak ni\u00fdeti bilen ho\u015faman s\u00f6z agtarsa-da, \u00fda-ha tapmady, \u00fda-da sekretardan \u00f6\u0148e d\u00fc\u015fmegi \u00f6z\u00fcne uslyp bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdunker","meaning":"<div><p>1. Paty\u015fa Russi\u00fdasynda: harby u\u00e7ili\u015f\u00e4ni\u0148 okuw\u00e7ysy, harby u\u00e7ili\u015fede terbi\u00fdelenen.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00f6z\u00fcm hem \u00fda\u0148y-\u00fdakynda \u00fdunkerdim. <span>(L. N. Tolsto\u00fd, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddunkerler Moskwadada ba\u015f g\u00f6teripdirler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Germani\u00fdada uly pome\u015fikleri\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdupiter","meaning":"<div><p>1. <span>Astronomi\u00fda<\/span> Planetany\u0148 ady.<\/p><\/div><div><p>2. Y\u015fyklandyryjy g\u00fc\u00fd\u00e7li elektrik guralyny\u0148ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdurt","meaning":"<div><p>1. Obany\u0148 g\u00f6\u00e7en we oturym \u00fc\u00e7in gon\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bular t\u00e4ze tutulyp ba\u015flan kolhoz obasyny\u0148 t\u00e4ze \u00fdurtlaryny\u0148 arasy bilen bar\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddurdy belet \u00e7apar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddurt gadyryny g\u00f6\u00e7en biler. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. D\u00f6wlet; belli bir ara\u00e7\u00e4gi bolan orun gi\u0148i\u015fligi.<\/p><ul><li>\u00d6z \u00fdurduny satan d\u00f6n\u00fck \u00f6ldi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Osipowy\u0148 kina\u00fda bilen du\u00fddurmagyna g\u00f6r\u00e4-de, \u00fdurtda gozgala\u0148 turan badyna olara go\u015fulmalydy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdurtbasar","meaning":"<div><p>Ba\u015fgalaryny\u0148 territori\u00fdasyny zor bilen basyp al\u00fdan, basybalyjylyk sy\u00fdasatyny \u00fd\u00f6red\u00fd\u00e4n, agressor.<\/p><ul><li>E\u00fdrany\u0148 \u00fdurtbasar \u015falaryna \u00f6l\u00fcm zarbyny urdum -- di\u00fdip, pa\u015fyrda\u00fdan \u00fdaly i\u0148le\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>D\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fdurtbasary seni\u0148 kasty\u0148da, Sen berk oturyp bedew aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde, S\u00f6we\u015f g\u00fcni je\u0148 bolanda me\u00fddanda, \u00ddurtbasarlar galsyn tozu\u0148 astynda. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdurtda\u015f","meaning":"<div><p>1. Biri bilen \u00fdurdy, bol\u00fdan \u00fderi bir, umumy bolan adam.<\/p><ul><li>K\u00e4ri ba\u015fga bolsa-da, hemmesi \u00fdurtda\u015fymdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine sypa\u00fdylyk bilen \u00fd\u00fcz tutmak formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdurtda\u015flyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdurtda doglanlyk bilen \u015fol bir \u00fdurdu\u0148 gra\u017edany bolmaklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwa","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Ajymtyk tagamly i\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fdaz oty.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwan","meaning":"<div><p>1. Duzy az, az duz atylan, duzy normasyndan kem bolan.<\/p><ul><li>Bu nahar \u00fduwan bolupdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6z\u00fcni alyp bar\u015fy \u00fde\u0148il bolan s\u00f6zi ugursyz, s\u00f6zi batnyksyz, s\u00f6zi manysyz, \u00fde\u0148ilkelle.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwa\u015f","meaning":"<div><p>1. Sesi gaty bolmadyk, pes sesli, pes ses bilen, sesi g\u00fc\u00fd\u00e7li bolmadyk, \u00e7ala.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dcms\u00fcm, sessiz-\u00fc\u00fdnsiz.<\/p><\/div><div><p>3. Assa, hy\u00fdal.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f","meaning":"<div><p>Assa-\u00fduwa\u015f, kem-kemden, az-azdan, howlukman.<\/p><ul><li>So\u0148ra onu\u0148 a\u0148ry \u00fdanyndaky almany g\u00f6r\u00fcp, o\u0148a tarap \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcp, ony hem alyp i\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekileri \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan onu\u0148 dost-\u00fdarlary k\u00f6pelip ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>\u00dduwa\u015f-\u00fduwa\u015f \u00fdol \u00fd\u00f6r\u00e4p, Berdini\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcne \u00fdetdik. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Da\u0148 y\u015fygy \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015f da\u015f\u00fdardy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Emma \u00f6wreni\u015fdim \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan, G\u00f6wn\u00fcme bolmasa, indi her i\u015fden Mugallym\u00e7ylyk i\u015fi artykma\u00e7 \u00fdaly. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><li>Nahardan so\u0148 adamlar ep-esli wagtlap g\u00fcrr\u00fc\u0148le\u015fdiler hem \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan \u00f6\u00fdli-\u00f6\u00fdlerine darga\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwa\u015famak","meaning":"<div><p>Peselmek, kemelmek, ynjalmak, k\u00f6\u015fe\u015fmek, gow\u015famak.<\/p><ul><li>Aldym-berdime salyp duran \u00fdel.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwa\u015fatmak","meaning":"<div><p>Peseltmek, kemeltmek, gow\u015fatmak, k\u00f6\u015fetmek, ynjaltmak.<\/p><ul><li>So \u0148ol sesini \u00fduwa\u015fatdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwdarha","meaning":"<div><p>Her bir zady \u00fduwudyp bil\u00fdan mifiki \u00fdylan; do\u00fdmaz-dolmaz, a\u00e7g\u00f6z.<\/p><ul><li>Ol hajymelik \u00fduwdarhany\u0148 geregi-de \u015foldy. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><li>I\u015fikleri seslenip a\u00e7yl\u00fdardy we gapysyny\u0148 agzyndan ga\u00fdmala\u015fyp \u00fd\u00f6ren adamlary \u00fduwdarhany\u0148 agzy \u00fdaly bolup \u00fduwud\u00fdardy. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Aga, bizi \u015fu obany\u0148 \u00e4jit- m\u00e4jitlerini\u0148 elinden gutary\u0148, ol \u00fduwdarhalary\u0148yz bizi\u0148 s\u00fc\u0148\u0148\u00fcmizi gemirdi -- di\u00fderdim. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwdum","meaning":"<div><p>\u00dduwdulanda bokurdak muskullaryny\u0148bir gezekki hereketi.<\/p><ul><li>Ol onu\u0148i\u00e7ind\u00e4ki kon\u00fdagybir \u00fduwdumda i\u00e7di. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwdurmak","meaning":"<div><p>Birine bir zady suw bilen arassalatmak, t\u00e4mizletmek.<\/p><ul><li>Ol k\u00f6\u00fdnegini \u00fduwdurdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwha","meaning":"<div><p>Her hili bolup duran; suwumsyz, suwjuk.<\/p><ul><li>\u00dduwha perini\u0148 \u00fdala\u0148a\u00e7 adam \u00fdaly bolup, teni\u0148e.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwluk","meaning":"<div><p>Ata-en\u00e4ni\u0148 \u00e7owlugyny\u0148 \u00e7agasy.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fduwluklary \u015fol \u00fderde \u00fda\u015fapdyrlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwmak","meaning":"<div><p>1. Hapany, kiri suw bilen arassalamak, suw bilen t\u00e4mizlemek, a\u00fdyrmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> A\u00fdyrmak, aklamak, g\u00fcn\u00e4den \u00e7ykmak g\u00fcn\u00e4siz etmek, g\u00fcn\u00e4siz bolmak.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Geple\u015fik dili<\/span> Birini\u0148 durmu\u015fynda o\u0148atlyk tarapa bolan \u00fc\u00fdtge\u015fm\u00e4ni bellemek, \u00fdolda\u015flyk \u00fdygnan\u015fygyny, otury\u015flygyny gurnamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwmarlamak","meaning":"<div><p>G\u00fcn\u00e4siz etjek bolup \u00e7aly\u015fdyrmak, g\u00fcn\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapmak, a\u00fdyby\u0148 \u00fcst\u00fcni basdyrmak, aklajak bolmak.<\/p><ul><li>Kem\u00e7iliklerini \u00fduwmarlajak bolup \u00e7aly\u015fma\u00fdarys. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Eziz ony n\u00e4hili \u00fduwmarlajagyny bilm\u00e4n ba\u015fga \u00fdana sowmaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdeter-\u00fdetmez a\u00fdybyny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6rtmek, \u00fduwmarlamak \u00fderine, ga\u00fdta garynja \u00fdaly bir ki\u00e7ijik zady pil edip g\u00f6rkezipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwmarlatmak","meaning":"<div><p>Birine g\u00fcnani aklatdyrmak, g\u00fcn\u00e4siz etjek bolup \u00e7aly\u015fdyrmak, g\u00fcn\u00e4ni\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapdyrmak, a\u00fdby\u0148 \u00fcst\u00fcni basyrtmak.<\/p><ul><li>Ol g\u00fcn\u00e4sini \u00fduwmarlatjak bolup k\u00f6p \u00e7aly\u015fypdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwnuksyz","meaning":"<div><p>Gepi-s\u00f6zi \u00fderliksiz, mazasyz, gepde-s\u00f6zde \u00fderliksiz \u00f6\u0148e d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n, utan\u00e7-ha\u00fdasyz, batnyksyz, sabyrsyz, \u00fde\u0148il.<\/p><ul><li>\u00c7a\u015f\u00e7y \u00e7aman suwuk, duzsuz, \u00fduwnuksyz s\u00f6zleri tirke\u015fdirip \u015fol gyzy\u0148 adyna go\u015fgy bilen s\u00f6z bilen hat \u00fdazmaga dowam etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldi, \u00fda\u0148ky bizi\u0148 \u00fdanymyzda oturan gyzyl \u00fd\u00fczli \u00fduwnuksyz adam kimdi? <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>So\u0148ra \u00e4hli pikirini unudyp, \u00fduwnuksyz g\u00fclk\u00fcsi bilen: -- A\u00fd halypa, menden nesi\u0148 \u00f6\u00fdi \u00fdykylmasyn! <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwujy","meaning":"<div><p>Bir zatdan kiri, hapany suw bilen \u00fduwup a\u00fdryjy, a\u00fdyr\u00fdan, arassala\u00fdan (adam).<\/p><ul><li>Eneligim ge\u00fdim \u00fduwujy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rdi, ol bolsa \u00e4dik\u00e7i. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwulmak","meaning":"<div><p>1. Suw bilen arassalanmak (kir, hapa) a\u00fdrylmak.<\/p><ul><li>G\u00fcj\u00fcg\u00fc\u0148 \u00fd\u00fczi \u00fc\u00e7 \u00fduwlan ak esg\u00e4 d\u00f6ndi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Suw degende a\u00fdna \u00fdokan \u015fir\u00e4ni\u0148 \u00fduwlu\u015fy \u00fdaly, g\u00f6w\u00fcnden tur\u00fdan \u00fdakymly bir s\u00f6z ony \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna s\u00fcp\u00fcrip gid\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Aklanylmak, g\u00fcnasiz edilmek.<\/p><ul><li>Halnazary\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 geleli b\u00e4ri eden passy pyjurlyklaryny\u0148 bary \u00fduwuldy hasap etdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwundy","meaning":"<div><p>Bir zat (gap-\u00e7anak).<\/p><ul><li>\u00dduwulandan so\u0148ky galan hapa suw.<\/li><li>Demir gapyny\u0148 ki\u00e7ijik gapagyny \u015fyrkyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwundyrmak","meaning":"<div><p>Birini \u00fduwmak, \u00fduwup arassa etmek.<\/p><ul><li>\u00c7agany \u00fduwundyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwunmak","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fc\u0148i suw bilen \u00fduwmak, arassalamak.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcnden \u00fd\u00fcz g\u00fcj\u00fck do\u00fdjak, \u00fduwna\u00fdsa\u0148 bolmadymy? ! -- di\u00fdip, \u00d6wezi k\u00f6tekl\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>G\u00f6rsem, Narly Nepesowi\u00e7 b\u00fctin endamyna we kellesine sabyn \u00e7alyp, narzana \u00fduwunmaga ba\u015flapdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Ol \u00fduwunmaga gitdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durdymyrat \u00fduwnup, bir eline telpegini alyp tama gireninde, P\u00e4lwan bir \u00fd\u00fcp\u00fc\u0148 ujuny i\u015fip otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwusga","meaning":"<div><p>1. \u00dcst\u00fcnde me\u00fdit go\u00fdlup \u00fduwul\u00fdan zat, \u00fduwlanda \u00fdygnalan hapa.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Geometrik figura g\u00f6rn\u00fc\u015finde gumdan galdyrylan t\u00fcmmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwutdyrmak","meaning":"<div><p>\u00dduwutmaga mejbur etmek, \u00fduwudyp go\u00fdbermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwutmak","meaning":"<div><p>Bokurdak muskullaryny\u0148 hereketi bilen bir zady gyzyl\u00f6dekden ge\u00e7irmek.<\/p><ul><li>S\u00e4heri\u0148 p\u00e4kize howasyndan \u00fduwutmasam, meni\u0148 kararym \u00fdetme\u00fd\u00e4r. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak Hazzyn)<\/span><\/li><li>Akmyrat \u00e7ig suwdan \u00fdogyn-\u00fdogyn \u00fduwudyp i\u00e7di. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ony \u00fduwutmak a\u0148sat. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ol agzyna salan nanyny kynlyk bilen \u00fduwutdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fduwu\u015f","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Suwu\u0148 i\u00e7inde bit\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmligi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwu\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>Hemmesini \u00fduwup \u00e7ykmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fduwu\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 hapasyny, kirini suw bilen \u00fduwup arassalamaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdy","meaning":"<div><p>\u00ab\u00dd\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdygalmak","meaning":"<div><p>1. Arasy \u00fdakynla\u015fmak, biri -- birine gola\u00fd bolmak \u00fdygy bolmak, g\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>Hatar aralary barha \u00fdygal\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddygy -- \u00fdygydan bolup durmak, tizle\u015fmek.<\/p><ul><li>Ana, \u00fdene atyldy barha \u00fdygal\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygaltmak","meaning":"<div><p>1. Arasyny \u00fdakyn etmek, g\u00fcr etmek, biri -- birine gola\u00fd etmek.<\/p><ul><li>Hatarlary\u0148 arasy 60 santimetre \u00e7enli \u00fdygaldyp ekip, \u00fdokary hasyl almagy gazandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddygy -- \u00fdygydan etmek, tizle\u015fdirmek, \u00e7altla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Esen so\u0148ky wagtlarda olara gelmesini \u00fdygaltdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygdyrmak","meaning":"<div><p>1. Orup, \u00fdygnap hasylyny toplatmak, hasylyny aldyrmak, ordurmak, tirdirmek.<\/p><ul><li>Bir gektara gola\u00fd \u00fderi\u0148 \u00fcz\u00fcmini okuw\u00e7ylara \u00fdygdyrdyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00c7apyp, d\u00f6w\u00fcp bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, tirdirmek.<\/p><ul><li>Odun \u00fdygdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygjam","meaning":"<div><p>Aralary \u00f6r\u00e4n \u00fdakyn, aralary gola\u00fd.<\/p><ul><li>Sag gapdaly bolsa \u00fdygjam \u00e7yzmyk bolup \u00fdatan tekiz gowa\u00e7a me\u00fddany. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygjamlamak","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere, bir zada gola\u00fdlamak, \u00fdakynlamak.<\/p><\/div><div><p>2. \u00c7altla\u015fmak, tiz -- tizden bolup ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Tolkuny\u015f\u00fdan bulutlar \u00e7akny\u015fyp, yzly-yzyna \u00fdyldyrym \u00e7akyp, g\u00f6g\u00fcn g\u00fcrlemesi \u00fdene \u00fdygjamlady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygjamlanmak","meaning":"<div><p>1. Arasy gola\u00fdlamak, arasy \u00fdakynla\u015fmak, g\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>Gyrymsy aga\u00e7lary\u0148 arasy \u00fdylsa\u00fdyn \u00fdygjamlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tiz-tizden bolmak, \u00e7altlanmak.<\/p><ul><li>\u00ddyldyrym \u00e7akmasy \u00fdygjamalndy. A\u015fyrym-a\u015fyrym gel\u00fd\u00e4n \u00fdel \u00fdygjamlandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygjamlatmak","meaning":"<div><p>1. Arasyny \u00fdakynlatmak, arasyny gola\u00fdlatmak.<\/p><ul><li>Melegu\u015f Halnazary tanap, ysyrganjak, hokranjak \u00fdaly etdi, a\u00fdaklaryny \u00fdygjamladyp, \u00fde\u0148sesini t\u00fc\u0148\u0148ertdi, o\u0148a bakan me\u00fdil etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddygy -- \u00fdygydan etmek, \u00e7altla\u015fdyrmak, tizle\u015fdirmek.<\/p><ul><li>Artyk hereketini \u00fdygjamladanda, bugda\u00fddan gyzgylt tozan turdy. Esenaly di\u015fi giden agzyny\u0148 g\u00e4w\u00fc\u015fini \u00fdygjamladyp, w\u00e4\u015filige saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygjamla\u015fmak","meaning":"<div><p>1. Arasy \u00fdakyn bolmak, biri-birine gola\u00fd bolmak, g\u00fcrelmek.<\/p><ul><li>Pellahana \u00fdakynla\u015fdyklary\u00e7a, atlary\u0148 arasy \u00fdygjamla\u015fdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tiz -- tizden bolmak, \u00fdygy -- \u00fdygydan bolmak, \u00e7altla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcnden ba\u015flap, olary\u0148 du\u015fu\u015fygy \u00fdygjamla\u015fdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygmak","meaning":"<div><p>1. Hasylyny almak, hasylyny \u00fdygnamak, tirmek.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylary\u0148 \u00fdygyp \u00fc\u00fd\u015f\u00fcren gawunlary, garpyzlary her \u00fderde k\u00fcde bolup \u00fdatyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Annagululary\u0148 kolhozynda pagtany\u0148 ilki \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fda\u0148y \u00fdygmaga ba\u015flapdylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Orup \u00fdygnamak, ormak.<\/p><ul><li>Goja \u00fdow\u015fan \u00fdygyp \u00fd\u00f6rk\u00e4, ileri tarapdan biri ak, biri gara, iki sany t\u00fcwele\u00fd gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7 sany gyz me\u00fddana \u00fduwa, k\u00f6melek we \u015fulara me\u0148ze\u015f zatlar \u00fdygmaga gidipdirler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnak","meaning":"<div><p>Bir mesel\u00e4ni ara alyp maslahatla\u015fmak \u00fc\u00e7in guramany\u0148 \u00e7lenlerini\u0148 \u00fdygnany\u015fygy.<\/p><ul><li>Biz \u00fda\u0148y partb\u00fduro bilen kolhoz prawleni\u00fdesini\u0148 birle\u015fen \u00fdygnagyny gutaryp ga\u00fdtdyk. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddygnak a\u00e7yk me\u00fddanda ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Annagulyny\u0148 gelenine on-on iki g\u00fcn ge\u00e7enden so\u0148, kolhozy\u0148 umumy \u00fdygnagy boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnalmak","meaning":"<div><p>1. Hasyly \u00fdyglyp alynmak, hasyly toplanmak.<\/p><ul><li>Bir m\u00fc\u0148 dokuz \u00fd\u00fcz on b\u00e4\u015finji \u00fdyly\u0148 g\u00fc\u00fdz\u00fcnde, ekin-tikin \u00fdygnalandan so\u0148, mirap tutu\u015flyk wagty gelip \u00fdetdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddyg\u015fyryp, \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrip, jemlenip go\u00fdulmak, gizlenmek.<\/p><ul><li>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem ge\u00fdimler adat\u00e7a gaty guramanka \u00fdygnal\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fdere jemlenmek, az-azdan toplanmak, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><\/div><div><p>4. Ondan-mundan alyp toplanmak, alynmak.<\/p><ul><li>\u00ddekebara hojalyklardan salgyt \u00fdygnaldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnama","meaning":"<div><p>Ownuk b\u00f6leklerden \u00fdygnalyp gurul\u00fdan, d\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Lini\u00fdany\u0148 da\u00fdan\u00e7 diregleri \u00fc\u00e7in zawodlarda \u00fdasalan \u00fdygnama demir beton fundamentleri ulanyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnamak","meaning":"<div><p>1. Hasylyny \u00fdygyp almak, hasylyny toplamak.<\/p><ul><li>H\u00e4zir bugda\u00fd \u00fdygna\u00fdarys. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>G\u00f6k ekin hasylyny \u00fdygnamaga okuw\u00e7ylary mobilizlediler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gizl\u00e4p go\u00fdmak, \u00fdyg\u015fyrmak.<\/p><ul><li>Me, muny \u00f6\u0148ki \u00fderinde \u00fdygna-da go\u00fd! <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fdere jemlemek, bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrmek, toplamak.<\/p><ul><li>Ol tire ba\u015flyklaryny \u00fdygnap, her kimden sora\u015fdyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddygym almak, \u00fdygymy alyp toplamak.<\/p><ul><li>Hawa, men Eziz hany\u0148 atlylary \u00fc\u00e7in h\u00fc\u015f\u00fcr-zekat \u00fdygna\u00fdan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Belki, \u00e7em\u00e7el\u00e4p \u00fdygnanymy susaklap d\u00f6kmeli bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Oba hojalyk salgydyny doly \u00fdygnadyk.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Hossarlyk edip idetmek, eklemek, seretmek maksady bilen \u00f6z \u00fdany\u0148a almak, alyp g\u00f6z -- gulak bolmak.<\/p><ul><li>Atamy\u0148 uly agasy bizi \u00fdygnady \u00fdanyna. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnanmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere toplanmak, bir \u00fdere jemlenmek, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol hemme kolhoz\u00e7ylara: -- Geli\u0148, \u00fdygnany\u0148, men size b\u00e4\u015f g\u00fcn\u00fc\u0148 i\u00e7inde gazanan z\u00e4hmet g\u00fcnleri\u0148izi okap berjek -- di\u00fdip, \u00fdygym\u00e7ylary \u00e7agyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnany\u015fmak","meaning":"<div><p>Bir \u00fdere geli\u015fmek, bir \u00fdere jemleni\u015fmek, \u00fc\u00fd\u015fmek, toplany\u015fmak.<\/p><ul><li>Olar bu \u00fdere hasabat -- sa\u00fdlaw \u00fdygnagyny ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in \u00fdygnany\u015fypdyrlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Barsa, \u00fdolda\u015flary \u00fdygnany\u015fyp ba\u015flapdyrlar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnany\u015fyk","meaning":"<div><p>1. Bir mesele we \u015f. m. hakda k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup edil\u00fd\u00e4n maslahat, mejlis.<\/p><ul><li>So\u0148a baka \u00fdygnany\u015fyk, boluberdi her g\u00fcnde. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Obada bolan \u00fdygnany\u015fykdan so\u0148, ol k\u00f6\u00e7ede da\u00fdhanlary da\u015fyna egrip otyr. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. To\u00fd-toma\u015fa, oturyly\u015fyk, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148, \u00e7akylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdygnatmak","meaning":"<div><p>1. Hasyl toplatmak, hasyly \u00fdygyp aldyrmak.<\/p><ul><li>Hasyly \u00fditgisiz \u00fdygnatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gizl\u00e4p go\u00fddurmak, \u00fdygnap go\u00fddurmak, \u00fdyg\u015fyrtmak.<\/p><ul><li>Ony A\u00fdsoltany\u0148 ha\u00fdy\u015fyna g\u00f6r\u00e4 \u00fdygnatdym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir \u00fdere jemletmek, bir \u00fdere \u00fc\u00fd\u015f\u00fcrtmek, toplatmak.<\/p><ul><li>Kolhozy\u0148 ba\u015flygy brigadirleri \u00fdygnadyp, olar bilen \u00fdygnak ge\u00e7irmegi maslahat bildi: Mallary \u00fdygnatmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddygym toplatmak, \u00fdygymy topladyp aldyrmak.<\/p><ul><li>Salgyt \u00fdygnatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygna\u00fdjy","meaning":"<div><p>\u00ddygnap gurmak bilen me\u015fgul bol\u00fdan, gurna\u00fdjy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdygra","meaning":"<div><p>Utanja\u0148, \u00e7ekinje\u0148, u\u00fdalja\u0148.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 aga \u00fda\u015f agronomy\u0148 \u00fdygradygyny a\u0148lap, has-da ekezlen\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygralyk","meaning":"<div><p>Utanja\u0148lyk, \u00e7ekinje\u0148lik, u\u00fdalja\u0148lyk.<\/p><ul><li>Onda hemi\u015feki \u00fdygralykdan zat galmandyr. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygryk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdygra.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdygrykmak","meaning":"<div><p>1. Utanja\u0148lyk etmek, utanjyramak, \u00e7ekinmek, u\u00fdalmak.<\/p><ul><li>Gyzym bilen tany\u015f bolu\u0148 -- di\u00fdmegi meni gaty \u00fdygrykdyrdy. <span>(K. Imanow, Watan \u00dc\u00e7in)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gorka durmak, gorka hereket etmek.<\/p><ul><li>Durdymyrat \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdygrykmagyndan re\u0148kini ak tam edip, derrew geldi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygryljyramak","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fdygrykmak.<\/p><ul><li>Emma \u00fdygryljyrap, g\u00f6\u00fd\u00e4 utan\u00fdan \u00fdaly \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6rt\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dc\u015femek we \u015f. m. zerarly birneme \u00fdygrylmak.<\/p><ul><li>\u015eujagaz sowukdan hem gorkup, ge\u00e7i \u00fdaly \u00fdygryljyrap durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygrylmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrt atmak, gasyn-gasyn bolmak, gasyn atmak, d\u00fc\u00fdrlenmek.<\/p><ul><li>Ol galstugyny\u0148 \u00fdygrylan \u00fderlerini \u00fdazyp ba\u015flady. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdygrylan \u00fderlerini \u00fdazy\u015fdyrmak.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fck\u00fc\u015fmek, d\u00fc\u00fdr\u00fckmek (\u00dc\u015femek we \u015f. m. zerarly).<\/p><ul><li>Ogulgerek sowukdan gorkusyna \u00fdorgany\u0148 i\u00e7inden elini -- a\u00fdagyny \u00e7ykaryp bilm\u00e4n, \u00fdygrylyp \u00fdaty\u015fynda, gij\u00e4ni\u0148 bir wagtlary o\u00fdandy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Emma Umsag\u00fcl\u00fc\u0148 pi\u015fik \u00f6n\u00fcnd\u00e4ki \u015fy\u00e7an \u00fdaly \u00fdygrylmagy, \u015fonu\u0148 bile \u015fol habary anyklamagy\u0148 zerurlygy Halnazary birneme \u00f6z\u00fcne getirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wan\u00fda aljyra\u0148\u0148y bir g\u00f6rn\u00fc\u015fde \u00fdygrylyp durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygy","meaning":"<div><p>1. Aralary gola\u00fd, aralary \u00fdakyn bolan, g\u00fcr.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcmleri\u0148 arasy \u00f6r\u00e4n \u00fdygy ekilipdir.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yzly-yzyna bol\u00fdan, tiz-tiz \u00e7alt.<\/p><ul><li>Indi bu \u00fdoldan awtobus \u00f6r\u00e4n \u00fdygy gatna\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygy-\u00fdygy","meaning":"<div><p>\u00c7alt-\u00e7alt, tiz-tiz, yzly-yzyna.<\/p><ul><li>Be, Annaguly \u00fdygy-\u00fdygydan hat iber\u00fd\u00e4r-le, bu e\u00fd\u00fd\u00e4m hatly-sowatly bola\u00fddymyka? <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Polina bu \u00fdere \u00fdygy-\u00fdygydan gel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>A\u00fdna \u00fdanlygy \u00fdygy-\u00fdygydan g\u00fc\u017e\u017e\u00fclded\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyjy","meaning":"<div><p>1. Tipografi\u00fdada harp \u00fdyg\u00fdan i\u015f\u00e7i, spesialist.<\/p><ul><li>Ol harp \u00fdygyjy bolup i\u015fle\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hasyl \u00fdyg\u00fdan, hasyl \u00fdygna\u00fdan adam, ma\u015fyn we \u015f. m.<\/p><ul><li>Her bir pagta \u00fdygyjy, Gurban agany\u0148 \u00fda-da Jumag\u00fcl\u00fc\u0148 \u00fdanyndan \u00fdygmagy isle\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Pagta \u00fdygyjy we d\u00e4ne arassala\u00fdjy ma\u015fynlary i\u015fl\u00e4p \u00e7ykarmaklygy\u0148 plany \u00fderine \u00fdetirildi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygylanmak","meaning":"<div><p>Arasy \u00fdakynla\u015fmak, arasy gola\u00fd bolmak, \u00fdygy bolmak.<\/p><ul><li>\u00c7eper h\u00f6wesje\u0148leri\u0148 sa\u00fdlaw\u00e7ylary\u0148 arasynda \u00e7yky\u015fy \u00fdygylandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygylmak","meaning":"<div><p>1. Orlup \u00fdygnalmak, \u00fdygnalyp hasyly alynmak, orulmak, tirilmek.<\/p><ul><li>Emma siz n\u00e4me i\u015fle\u00fd\u00e4rsi\u0148iz, pagta \u00fdyg\u00fdarmysy\u0148yz \u00fda \u00fdyglan pagtany sykajaga sal\u00fdarmysy\u0148yz? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fdere toplanmak, jem bolmak, \u00fc\u00fd\u015fmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdere to\u00fd m\u00e4rekesi \u00fdaly k\u00f6p adam \u00fdygyldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygylyk","meaning":"<div><p>Arasy \u00fdakynlyk, gola\u00fdlyk, g\u00fcrl\u00fck.<\/p><ul><li>Oturdylan aga\u00e7lary\u0148 arasy \u00f6r\u00e4n \u00fdygylyk ed\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygym","meaning":"<div><p>1. Hasyl \u00fdygnal\u00fdan d\u00f6w\u00fcr, hasyl \u00fdygmak kampani\u00fdasy, wagty, orak wagty, orum, tirim.<\/p><ul><li>\u00ddygym i\u015fine p\u00e4sgel bermez \u00fdaly, b\u00fctin \u00fdagda\u00fdlary d\u00fczetjegini ba\u015flyk \u00f6z s\u00f6z\u00fcnde a\u00fddyp ge\u00e7di. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Kolhoz\u00e7ylar \u00fdygym i\u015fine ba\u015fladylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir maksat \u00fc\u00e7in \u00fdygnal\u00fdan pul \u00fda zat, t\u00f6leg.<\/p><ul><li>Halkdan toplan\u00fdan \u00fdygymlar \u00fdurdy abadanla\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygym\u00e7y","meaning":"<div><p>Hasyl \u00fdygna\u00fdjy, hasyl \u00fdygna\u00fdan kolhoz\u00e7y.<\/p><ul><li>\u00ddygym\u00e7ylary\u0148 g\u00f6zi Annagula d\u00fc\u015fdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddygym\u00e7ylar pagta \u00fdygmakda hormat haty bilen sylaglandy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Brigadir bizi \u00fdygym\u00e7ylary\u0148 \u00fdanyna alyp gitdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ikinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyn","meaning":"<div><p>1. Bir \u00fdere \u00fdygnanan m\u00e4reke, m\u00e4halle, \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148.<\/p><ul><li>\u015eunluk bilen agyr \u00fdygyn to\u00fd me\u00fddanyna baka e\u0148er. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Emma durdugy\u00e7a \u00fdygyn k\u00f6pel\u00fd\u00e4ndir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Go\u015fun, le\u015fger.<\/p><ul><li>\u00ddygyn gelip, sap -- sap bolup durdular, subh-s\u00e4herden nagarasyn gurdular. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Le\u00fdtenanty\u0148 bu\u00fdrugy bo\u00fdun\u00e7a \u00fdigitler biri-birini\u0148 yzyndan \u015fonu\u0148 \u00fdaly \u00fderlikli hem \u00e7alasyn hereket etmek bilen, du\u015fmanlary\u0148 agyr \u00fdygnyny za\u00fdaladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyndy","meaning":"<div><p>1. Birn\u00e4\u00e7e eserler, i\u015fler, dokumentler \u00fderle\u015fdirilen kitap.<\/p><ul><li>Halk a\u00fddymlaryny\u0148 ullakan \u00fdygyndysy ne\u015fir edil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 arasynda roman-da bar, powest-de, pesalar \u00fdygyndysy-da bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Her \u00fderden toplanan, \u00fdygnalyp jemlenen.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyn\u00e7ak","meaning":"<div><p>1. Ki\u00e7ir\u00e4k \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148, ki\u00e7ir\u00e4k \u00fdygnany\u015fyk.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gapysynda bir \u00fdygyn\u00e7ak bar, to\u00fd ed\u00fd\u00e4rlermik\u00e4?<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Belli bir maksat \u00fc\u00e7in d\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4n az sanly n\u00f6ker, topala\u0148.<\/p><ul><li>Ol bir-\u00e4, \u00fdurda ga\u00fddyp gelmez bir-de, \u00f6zba\u015fyna \u00fdygyn\u00e7ak d\u00fczmez. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men n\u00e4me \u00fc\u00e7in \u00e7ete \u00e7ykyp, \u00f6z\u00fcm \u00fdalylardan \u00fdygyn\u00e7ak d\u00f6retmedim. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyrjykla\u015fmak","meaning":"<div><p>Ho\u015fal bolup g\u00fcl\u00fcmsire\u015fmek, \u00e7ala \u00fdylgyry\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00c7agalar \u00fdylgyrjakla\u015fyp durdular.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddygyrt-\u00fdygyrt etmek, epin tutdurmak, epin-epin etmek, epmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148i be\u00fddip \u00fdygyrmasana!<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. B\u00fcz\u00fcp bir \u00fdere getirmek, b\u00fcz\u00fcp ki\u00e7eltmek, telpegi\u0148 etegini \u00fdygyrmak, gowurmak.<\/p><\/div><div><p>3. Bir zat seb\u00e4pli d\u00fc\u00fdr\u00fclmek.<\/p><ul><li>Ol \u00fdala\u0148a\u00e7 a\u00fdaklaryny \u00fdygryp, g\u00f6m-g\u00f6k, porsy sadyr suwu\u0148 i\u00e7inde \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00ddetip, gola\u00fdlap barmak, gola\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ke\u00fdikler ga\u00e7\u00fdar ma\u015fyn arany \u00fdygyr\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyrt","meaning":"<div><p>\u00ddygrylyp emele gelen epin, gasyn.<\/p><ul><li>A\u00fdnur \u00fda\u0148aklary \u00fdygyrt basan dolmu\u015f a\u00fdal bolupdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdygyrt atan ma\u0148la\u00fdy 70-den agandygyny a\u0148lad\u00fdardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdygyrtlaryny \u00fct\u00fcklese\u0148 bolma\u00fdarmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyrt-\u00fdygyrt","meaning":"<div><p>\u00ddygyrt atan, epin-epin, gasyn-gasyn.<\/p><ul><li>\u00c4digini\u0148 gonjy baldyryny\u0148 \u00fdumry etinden ge\u00e7m\u00e4n, edil gadymky demir\u00e7ileri\u0148 k\u00f6r\u00fcgi \u00fdaly \u00fdygyrt-\u00fdygyrt bolup dur. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz\u00fcni\u0148 hamy bolsa edil hindi horazyny\u0148 bo\u00fdny \u00fdaly \u00fdygyrt-\u00fdygyrtdy. <span>(\u00abT\u00fcrkmenistan Kommunisti\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygyrtla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddygyrt-\u00fdygyrt bolmak, epin atmak, gasyn atmak.<\/p><ul><li>\u00ddygyrtla\u015fan \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fcst\u00fcnlik \u015f\u00f6hlesi \u00e7a\u00fdylan N\u00e4zikjemal s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Bo\u00fdunlary \u00fdygyrtla\u015fan, uzyn arryk, egmek k\u00f6s\u00e4 \u015fol talandan zat \u00fdetmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdygy\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddygmaga k\u00f6mek etmek, \u00fdygmaga k\u00f6mekle\u015fmek, bile \u00fdygmak, tiri\u015fmek.<\/p><ul><li>Men Durda ot \u00fdygy\u015fdym.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyg\u015fyrmak","meaning":"<div><p>Bir zady \u00fdygnap go\u00fdmak, hi\u00e7 kim almaz \u00fdaly bir \u00fderde \u00fda\u015fyryp go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Bu esbaby\u0148 \u00f6r\u00e4n gymmatlydygyny d\u00fc\u015f\u00fcndir\u00fd\u00e4r we gizlin \u00fderde \u00fdyg\u015fyrmagy\u0148 zerurdygyny a\u00fdd\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Sen \u00fdyg\u015fyryp, ma\u0148a a\u00fdtmajak bol\u00fdarsy\u0148, derrew tap! <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyg\u015fyrylmak","meaning":"<div><p>1. G\u00f6r\u00fcnmez \u00fdaly edilip go\u00fdulmak, \u00fdygnap go\u00fdulmak, \u00fda\u015fyrylmak.<\/p><ul><li>Oragym \u00fda\u0148yja-da \u015fu \u00fderdedi, e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00fdyg\u015fyrylypdyr.<\/li><li>Olarda \u00fdyg\u015fyrylyp go\u00fdlan zatlar k\u00f6p.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdra \u00e7ekilip bukulmak, g\u00f6r\u00fcnmejek bolmak.<\/p><ul><li>Ol gorkusyna \u00fdyg\u015fyryldy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykan-\u00fdumran","meaning":"<div><p>1. \u00ddykan-\u00fdumran etmek-wes-we\u00fdran etmek, derbi-dagyn etmek, agdar-d\u00fc\u0148der etmek, \u00fdyky\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Onso\u0148 gyzlary\u0148 hemmesi d\u00f6w\u00fc\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcni \u00fdykan-\u00fdumran edip, ga\u00e7yp gid\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddykan-\u00fdumran bolmak-we\u00fdran bolmak, derbi-dagyn bolmak, agdar-d\u00fc\u0148der bolmak, \u00fdykylmak.<\/p><ul><li>Ol \u00fdykan-\u00fdumran bolan, \u00fd\u00f6remegi kyn k\u00f6\u00e7e bilen bar\u00fdarka, \u00f6z ma\u015fgalalary hem \u00fdadyna d\u00fc\u015fdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykdyrmak","meaning":"<div><p>1. We\u00fdran etdirmek, berbat etdirmek, \u00fdykyp syndyrtmak.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6re\u015fde \u00fcst\u00fcn \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Ol p\u00e4lwan ma\u0148a \u00fdykdyrmasa gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykgyn\u00e7y","meaning":"<div><p>\u00ddykgyn\u00e7ylyk i\u015flerini alyp bar\u00fdan adam.<\/p><ul><li>1929-njy \u00fdylda bolsa ol \u00fdykgyn\u00e7y, ganhor-M\u00e4mmet Ba\u00fd \u015fol han a\u00fdaly bilen s\u00fcrg\u00fcne iberildi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddarag alyp go\u00e7 \u00fdigit watan \u00fc\u00e7in \u015fa\u00fdlan\u00fdar, Sen hem gora Watany \u00fdykgyn\u00e7ydan, jan g\u00fcl\u00fcm! <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykgyn\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Berbat\u00e7ylyk, we\u00fdran\u00e7ylyk, opuryly\u015fyk.<\/p><ul><li>Duruber, bu i\u015f aramyzdaky synpy du\u015fmanlary\u0148 \u00fdykgyn\u00e7ylygydyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykma-\u00fdykylma","meaning":"<div><p>Telli-pelli, bol\u015funa g\u00f6r\u00e4, bir mydar edip, bir t\u00e4r bilen (durmu\u015f-\u00fda\u015fa\u00fdy\u015f hakda).<\/p><ul><li>Men \u00f6z g\u00fcn\u00fcmi \u00fdykma-\u00fdykylma \u00f6z\u00fcm kowalaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Garry ene \u00fd\u00fc\u0148 egir\u00fd\u00e4r, gula\u00e7 doka\u00fdar, onu\u0148-munu\u0148 \u00fd\u00fcpegini \u00e7ekip ber\u00fd\u00e4r, ki\u015fini\u0148 hyzmatyny ed\u00fd\u00e4r, garaz \u00fdykma-\u00fdykylma bir mydar bilen g\u00fcn dolandyr\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykmak","meaning":"<div><p>1. We\u00fdran etmek, berbat etmek, \u00fdumurmak.<\/p><ul><li>K\u00f6ne ha\u00fdatlary \u00fdykyp, d\u00f6k\u00fcn h\u00f6km\u00fcnde \u00fder d\u00f6k\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dde\u0148mek, \u00fcst\u00fcn \u00e7ykmak (g\u00f6re\u015fde we \u015f. m.).<\/p><ul><li>Huda\u00fdberdi \u00fda\u015fda\u015f oglanlary bilen g\u00f6re\u015f tutardy, k\u00f6plen\u00e7 wagtlarda \u00e7ykap ba\u00fdrak alardy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ejizr\u00e4k bir \u00fdigit egninden \u00fdapy\u015fanda, ol ony silterl\u00e4p \u00fdykdy-da, \u00f6kje g\u00f6terdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. H\u00f6k\u00fcm s\u00fcrmeginden mahrum etmek, h\u00e4kimi\u00fdet ba\u015fyndan agdarmak.<\/p><\/div><div><p>4. Dik duran halyndan gy\u015fardyp, \u00fdere \u00fdaplamak.<\/p><ul><li>Ag\u015famky g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel bir n\u00e4\u00e7e aga\u00e7lary \u00fdykypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 i\u00e7ine ga\u00e7yrmak, bir zady\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcrmek.<\/p><ul><li>Men pili bir \u00e7u\u0148 gu\u00fda \u00fdykaryn. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyk","meaning":"<div><p>Abat d\u00e4l, \u00fdykylyp we\u00fdran bolan, berbat bolan, \u00fdumrulan.<\/p><ul><li>\u015eol barmana, \u00fdykyk k\u00f6prini\u0148 agajyna b\u00fcdr\u00e4p, elini \u00fdere dir\u00e4p galdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00fdelmenen \u00fdaly depejikler, \u00fdykyk tamjagazlar tiz-tiz g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne gelip ge\u00e7di. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyk-\u00fdemrik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdykyk-\u00fdumruk.<\/p><ul><li>\u00ddolu\u0148 \u00e7ep gapdalynda gadymy ba\u00fdlary\u0148 pal\u00e7ykdan salnan galalary\u0148 we ja\u00fdlaryny\u0148 \u00fdykyk-\u00fdemrik diwarlary g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyk-\u00fdumruk","meaning":"<div><p>Abat d\u00e4l, we\u00fdran bolup galan, berbat bolan, haraba d\u00f6nen.<\/p><ul><li>Berlinde bolan adamy\u0148 \u00fdykyk-\u00fdumruk haraba\u00e7ylyklar \u00fdadyndadyr. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddykyk-\u00fdumruk ja\u00fdlary g\u00f6rkezdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykylmak","meaning":"<div><p>1. We\u00fdran bolmak, berbat bolmak, \u00fdumrulmak.<\/p><ul><li>\u00ddorgany k\u00f6pr\u00fcsi \u00fdykylan \u00fdaplardan urduryp ge\u00e7ende bolsa, Halnazary\u0148 \u00fcze\u0148\u0148isini \u00fdygyr\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00f6re\u015fde gar\u015fyda\u015fy\u0148dan \u00fde\u0148ilmek, basylmak.<\/p><ul><li>A\u00fd, \u00fdykylsa\u0148, uludan \u00fdykyl di\u00fden nakyl bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>G\u00f6re\u015f etse du\u015fmanyndan \u00fdykylmaz, \u00dda\u015flara k\u00e4n salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddykylan, g\u00f6re\u015fden do\u00fdmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ta\u00fdyp, b\u00fcdr\u00e4p, a\u00fdagy\u0148 \u00f6z\u00fc\u0148e edem berm\u00e4n, g\u00f6wr\u00e4n, bilen \u00fdere ga\u00fdtmak.<\/p><ul><li>Synja gylmaga oturan M\u00e4mmetweli k\u00fcnd\u00fcgine b\u00fcdr\u00e4p \u00fdykyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Entedi, \u00fdykyldy, \u00fdene-de turdy. Di\u00fddi: -- \u00ddap i\u00e7inde \u00fdatsam bor ma\u0148a. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>S\u00f6\u00fdeni\u015fen \u00fdykylmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Agdarylyp \u00fdere d\u00fc\u015fmek, ba\u015fa\u015fak ga\u00fdtmak, bir zady\u0148 \u00fcst\u00fcnden \u00fdere ga\u00e7mak.<\/p><ul><li>Sapar \u00fdykylan bada e\u015fek hem durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Eger \u00fdykyla\u00fdsa\u0148, \u00e7igidin \u00e7a\u015far bilgin \u015fony! -- di\u00fden. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. Bir zady\u0148 i\u00e7ine ga\u00e7mak, i\u00e7ine d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Pil hem yzy bilen baryp, gu\u00fda \u00fdykylyp \u00f6l\u00fcpdir. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>6. Ba\u015fga ugra akmak, agmak, b\u00f6ws\u00fclmek (suw hakda).<\/p><ul><li>N\u00e4belli seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4, iki sapar suw \u00fdykylypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>7. H\u00f6k\u00fcm s\u00fcrmekden mahrum bolmak, h\u00e4kimi\u00fdet \u00fdolba\u015f\u00e7ylygyndan \u00fdok edilmek, agdarylmak.<\/p><ul><li>Ana, indi paty\u015fa \u00fdykylypdyr; n\u00e4hili g\u00f6nen\u00fd\u00e4n bolsa\u0148yz, g\u00f6neni\u0148 g\u00f6re\u00fdin! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyp-\u00fdumurmak","meaning":"<div><p>\u00ddykan-\u00fdumran etmek, agdar-d\u00fc\u0148der etmek, ber-bibat etmek.<\/p><ul><li>Tebigat hadysalary dag jynslaryny \u00fdykyp-\u00fdumrup dur\u00fdarlar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary \u017durnaly\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyrdamak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> \u00ddykyr-\u00fdykyr edip g\u00fclmek, \u00fdykyrdyly g\u00fclmek.<\/p><ul><li>Gyzjagyzlar \u00fdykyrdap g\u00fcl\u00fc\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Bilelikde \u00fdykyrdap g\u00fcl\u00fc\u015fmek, \u00fdykyrdyly g\u00fcl\u00fc\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdykyrdy","meaning":"<div><p>\u00dduwa\u015f \u00e7yk\u00fdan dowamly g\u00fclki sesi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdyl","meaning":"<div><p>On iki kalendar a\u00fdyndan ybarat wagt birligi.<\/p><ul><li>Aradan iki \u00fdyl ge\u00e7di. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148ky kitaby\u0148 elime d\u00fc\u015fendigine \u015fu \u00fdyl dogry kyrk \u00fdyl bol\u00fdar. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Gumda bit\u00fd\u00e4n \u00e7ylgam-\u00e7ylgam baldakly, \u00fdum\u015fak \u00fdaz oty.<\/p><ul><li>\u00ddazky \u00fdylagy\u0148 ujy i\u0148\u0148e \u00fdaly g\u00fcr samany terslin-o\u0148lyn bula\u015fyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Birn\u00e4\u00e7e \u00fdyl mundan \u00f6\u0148 boldumly \u00fdaz g\u00fcnlerinde \u015fu me\u00fddany\u0148 \u00fd\u00fcpek \u00fdaly gyrtyjy, \u00fdylagy dyza \u00e7ykardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fdunlary\u0148 hala\u00fdan oty \u00fdylak g\u00f6k haly \u00fdaly bolup \u00fda\u00fdylyp \u00fdatyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylamak","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala gyzmak, \u00fdyly ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Bugun emele gelmegini\u0148 seb\u00e4bi suwu\u0148 \u00fdylamagy di\u00fden netij\u00e4 gelipdir. <span>(S. N. Winogradow, A. F. Kuzmin, Logika)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Temperatura \u00fdokary galyp ba\u015flamak.<\/p><ul><li>Howa \u00fdylap ba\u015flady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylan","meaning":"<div><p>Egrem-bugram bolup suwlup hereket ed\u00fd\u00e4n, z\u00e4herli, a\u00fdaksyz s\u00fc\u00fdreniji.<\/p><ul><li>\u00ddylan \u00fdaly towlanjyra\u00fdan go\u015fa sa\u00e7, Owsun at\u00fdar, \u015fowurda\u00fdar keteni. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><li>\u00ddylan \u00e7akan kendirden gorkar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddylany\u0148 da\u015fy \u00fdum\u015fak, i\u00e7i z\u00e4her. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddylany\u0148 a\u00fdagyny g\u00f6rmersi\u0148, mollany\u0148 -- \u00e7\u00f6regini. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>D\u00fc\u00fde \u00f6z bo\u00fdnuny\u0148 egrisini bilm\u00e4n, \u00fdylana egri di\u00fdermi\u015f. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00ddylany\u0148 \u00fdigreneni narpyz, ol hem hinini\u0148 agzynda g\u00f6gerer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylandodak","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Bilek \u00fdaly \u00fdagyn, \u00fdapraksyz, ak g\u00fclli, gumda bit\u00fd\u00e4n parazit \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdylank\u00f6melek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Uzyn in\u00e7e baldakly i\u00fdilme\u00fd\u00e4n k\u00f6melek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdylanlyk","meaning":"<div><p>\u00ddylany\u0148 k\u00f6p bol\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>H\u00e4lki paty\u015fany g\u00f6terip alyp gidip, \u00fdylanlyk, i\u00e7\u00fdanlyk ja\u00fda ta\u015fla\u0148 -- di\u00fdip, \u015fol t\u00e4ze gurlan g\u00fcl\u00fcstany\u0148 bir \u00e7etinde ony ta\u015flamak\u00e7y bolupdyrlar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylan\u00e7yr","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Suwulgandan ulurak, \u00fdaldyrawuk hamly s\u00fc\u00fdreniji.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fa\u00fdly b\u00f6r\u00fcgine, gyzyl \u00e7a\u00fdylan gupbasyna \u00fda\u0148y \u00fderden sa\u00fdlanan g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015f\u00fcp, suw \u00fd\u00fcz\u00fcnde, \u00fdap \u00fdakalarynda \u00fdylan\u00e7yr \u00fdaly \u00fdylpyldy o\u00fdnatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylatmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyly etmek, gyzdyrmak (ja\u00fd we \u015f. m. barada).<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddyly halyna \u00f6w\u00fcrmek, temperaturany \u00fdokarlandyrmak (suwuklyk barada).<\/p><ul><li>Sowuk suwy \u00fdylatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylba-\u00fdyl","meaning":"<div><p>Her \u00fdyl, \u00fdyly\u0148-\u00fdylyna, \u00fdyl-\u00fdyldan, \u00fdyl geldik\u00e7e.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcmi\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gymmaty-da \u00fdylba-\u00fdyl a\u015fakladyl\u00fdar. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dderler \u00fdylba-\u00fdyl eki\u015fi\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda bije atylyp, t\u00e4zeden pa\u00fdlanyl\u00fdar. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldam","meaning":"<div><p>\u00c7alt \u00e7ap\u00fdan, \u00e7alt ylga\u00fdan, \u00e7apgyr, \u00fd\u00fcwr\u00fck.<\/p><ul><li>\u00ddyldam atlar pul, mata, mal ba\u00fdraklar al\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00ddyldam ma\u015fynlardan k\u00f6\u00e7esi doly, Saz -- s\u00f6hbet i\u00e7inde \u00fda\u0148lan\u00fdar goly. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 i\u00e7inde hem \u00fdyldam at, \u00fditi gyly\u00e7, \u00f6tg\u00fcr py\u00e7ak suratlandyryl\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldamlyk","meaning":"<div><p>\u00ddyldam bolmaklyk, \u00fdyldamy\u0148 h\u00e4si\u00fdeti, gylygy, \u00fd\u00fcwr\u00fcklik, \u00e7apgyrlyk.<\/p><ul><li>Pi\u015figi\u0148 \u00fdyldamlygy samanhana \u00e7enli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyramak","meaning":"<div><p>\u00ddyldyr -- \u00fdyldyr etmek, \u00fdylpyldyly \u015f\u00f6hle salmak, \u00fdalpyldap \u00f6w\u015f\u00fcn atmak.<\/p><ul><li>E\u00fdsem-de bolsa, onu\u0148 s\u00f6z\u00fcnden razy bolandygy onu\u0148 pensnesini\u0148 a\u015fagyndan \u00fdyldyra\u00fdan g\u00f6rejinden g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wagtal -- wagtal \u00fdyldyrap g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n \u00fdyldyzlardan nam -- ny\u015fan galmady. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyratmak","meaning":"<div><p>\u00ddylpyldyly \u00f6w\u015f\u00fcn atdyrmak, \u00fdyldyr-\u00fdyldyr etdirmek.<\/p><ul><li>Di\u015flerini \u00fdyldyrapdyp, \u00fd\u00fcz\u00fcni g\u00f6ge tutup, uludan-uly demini al\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>P\u00e4him edip g\u00f6r! -- di\u00fdip, Maho\u015fin gy\u00fdaja g\u00f6zlerini \u00fdyldyratdy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyrawuk","meaning":"<div><p>\u00ddyldyr-\u00fdyldyr ed\u00fd\u00e4n, \u00fdylpyldyly \u00f6w\u015f\u00fcn atyp duran, \u00fdylpyldawuk.<\/p><ul><li>Ol \u00fdyldyrawuk g\u00f6zleri bilen \u015fe\u00fdle \u00fdalbary\u015fly nazar bilen sered\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyra\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddylpyldyly \u00f6w\u015f\u00fcn aty\u015fmak, \u00fdyldyr-\u00fdyldyr edi\u015fip durmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zleri \u00fdagty a\u00fdnany\u0148 \u00fcsti bilen asmandaky \u00fdyldyra\u015fyp duran \u00fdyldyzlara d\u00fc\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyrym","meaning":"<div><p>Atmosfera elektriklerini\u0148 toplanmagyndan howada birden \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan \u00fdagtylyk, razr\u00fdad.<\/p><ul><li>Onu\u0148 manla\u00fdyndaky depeli \u00fdyldyrym \u00fdaly \u00fdalpyldady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Yzly-yzyna \u00e7ak\u00fdan \u00fdyldyrymy\u0148 \u015f\u00f6hlesi\u00e7eri d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyldyz","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6neke\u00fd g\u00f6z bilen g\u00f6rmek m\u00fcmkin bolan we \u00f6z \u00f6z\u00fcnden \u00fdagtylan\u00fdan asman jisimi.<\/p><ul><li>\u00ddyldyz \u00fdagtysyna tow\u015fany\u0148 akja butlary sa\u00fdgaryl\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdsyz dury asmany\u0148 \u00fdyldyzlary \u00f6z kanunlary bo\u00fdun\u00e7a asudalyk bilen balkylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gije gara\u0148ky bolsa-da, gizlenip ga\u00e7\u00fdany sa\u00fdgarmaga k\u00f6p sanly \u00fdyldyz \u015f\u00f6hlesi m\u00fcmkinlik d\u00f6red\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady alamatlandyr\u00fdan b\u00e4\u015f bur\u00e7 ny\u015fan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 papagynda gyzyl \u00fdyldyz \u00fdaldyrap dur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylga\u00fd","meaning":"<div><p><span>Geple\u015fik dili<\/span> Elmydama, mydama, hemi\u015fe.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgyn","meaning":"<div><p>Syrdym-syrdym \u015fahaly, gabygy gyzyl gyrymsy aga\u00e7.<\/p><ul><li>Tejeni\u0148 her d\u00fc\u00fdp \u00fdylgyny sa\u0148a garanda, meni\u0148 \u00fc\u00e7in has gymmadrak. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ogulgerek \u00fdylgyn t\u00f6\u0148\u0148elerini \u00f6l\u00e7eri\u015fdirdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgynlyk","meaning":"<div><p>\u00ddylgyn agajyny\u0148 k\u00f6p biten \u00fderi, \u00fdylgyny\u0148 k\u00f6p g\u00f6gerip oturan \u00fderi.<\/p><ul><li>\u00ddylgynlyk me\u00fddanda \u00fdygnanan adamy\u0148 sany \u00fdokdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 gapdalymdaky giden g\u00f6k \u00fdylgynlygy\u0148 i\u00e7inden ullakan bazar \u00fdoly ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgyrjaklamak","meaning":"<div><p>Ho\u015fal bolup g\u00fcl\u00fcmsiremek, \u00e7ala \u00fdylgyrmak.<\/p><ul><li>Iki elini uzadyp, \u00fdylgyrjaklap, A\u00fdnur Eje bilen elle\u015fdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Tilki hem gu\u00fdrugy bir kemsiz i\u00fdip bolup \u00fdylgyrajakla\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgyrmak","meaning":"<div><p>Sessiz g\u00fclmek, g\u00fcl\u00fcmsiremek.<\/p><ul><li>Poltoraski\u00fd ygty\u00fdarsyz \u00fdylgyrdy. A\u00fdna \u00fdylgyryp, ba\u015fyny a\u015fak saldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Begenji\u0148 janygyp ed\u00fd\u00e4n g\u00fcrr\u00fc\u0148ine A\u00fdsoltan ynamsyz \u00fdylgyrdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgyrtmak","meaning":"<div><p>Birini \u00e7ala g\u00fcld\u00fcrmek, g\u00fcl\u00fcmsiretmek.<\/p><ul><li>\u00ddylgyrtjak bolup \u00e7aga lak atmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylgyry\u015fmak","meaning":"<div><p>Sessiz g\u00fcl\u00fc\u015fmek, g\u00fcl\u00fcmsire\u015fmek.<\/p><ul><li>Uzun stolu\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur d\u00fc\u00fdb\u00fcnde oturan A\u00fdsoltan bilen Begen\u00e7 biri -- birine seredi\u015fdi, \u00fdylgyry\u015fdy, hi\u00e7 ha\u00fdsy \u00fderinden galmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Saglyk-amanlyk sora\u015fyp ata-ogul biri-birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdylgyry\u015fyp seredi\u015fdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Olar biri-birilerini\u0148 \u00fd\u00fczlerine seredi\u015fip \u00fdylgyry\u015fdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyljyraklamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdylgyrjaklamak.<\/p><ul><li>A\u00fdnany\u0148 \u00fdyljyraklap duranyna g\u00f6zi d\u00fc\u015fen Mama galy\u0148 gabagyny galdyryp: -- A gyz, meni i\u015fledip, kes\u00e4mden synlap durmaga utana\u0148okmy? -- di\u00fddi.. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fdyljyraklap seretmegi Mawyny\u0148 g\u00f6wn\u00fcni has-da g\u00f6terdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyljyrakla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdyljyrakla\u015fmak.<\/p><ul><li>Ertir bada i\u015f\u00e7ileri\u0148 sehi\u0148 kontorasyna baryp, ol \u00fderden \u00fdyljyrakla\u015fyp \u00e7yk\u00fdandyklary-da \u015fu seb\u00e4be g\u00f6r\u00e4di. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylky","meaning":"<div><p>Gyl\u00fdal s\u00fcr\u00fcsi, gyl\u00fdal.<\/p><ul><li>Kerim hom -- homsy bolup \u00fdylky bakmaga ba\u015fla\u00fdar. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Men hemme d\u00f6wletimde bolan atlarymy\u0148 we hemme \u00fdylky s\u00fcr\u00fclerimi\u0148 ygty\u00fdaryny seni\u0148 eli\u0148e berdim. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylkyban","meaning":"<div><p>\u00ddylky bak\u00fdan adam, \u00fdylky \u00e7opany.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdyllyk","meaning":"<div><p>Bir \u00fdyl m\u00f6hletli, bir \u00fdyl dowamynda bol\u00fdan.<\/p><ul><li>\u00ddyllyk azaby\u0148 puja \u00e7ykar gorkusy A\u00fdsoltana rahat uky berme\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00ddyllyk plany dolmak, hasyly isrip etm\u00e4n \u00fdygnap gutarmak meselesi gorky a\u015fagyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylmamak","meaning":"<div><p>Zady\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 b\u00fcd\u00fcr -- j\u00fcd\u00fcr \u00fderini gyrdap \u00fdonup \u00fdylmanak etmek, endigan tekizlemek.<\/p><ul><li>Tagtalary \u00fdylma\u00fdardy ussa\u0148 \u00fditi rendesi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol agaran sa\u00e7laryny \u00fdygyrtla\u015fan elini\u0148 a\u00fdasy bilen iki baka \u00fdylmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol bir g\u00fcnde 300 kastr\u00fduly \u00fdylmap bil\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylmanak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi b\u00fcd\u00fcr -- j\u00fcd\u00fcr d\u00e4l, \u00f6r\u00e4n tekiz, \u00fd\u00fczi edigan, \u00fdalpyldap duran. \u00dd\u00fczi b\u00fcd\u00fcr-j\u00fcd\u00fcr d\u00e4l, \u00f6r\u00e4n tekiz, \u00fd\u00fczi edigan, \u00fdalpyldap duran.<\/p><ul><li>Ol gabagyny galdyrman, pili\u0148 elden sypyp bar\u00fdan \u00fdylmanak sapyny biygty\u00fdar sypap, di\u0148e: -- A\u00fdsoltan! -- di\u00fdip seslendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Mama \u00fdylmanak d\u00f6rtgo\u015fma bilezigi etlek bileklerine dakynyp, k\u00fcm\u00fc\u015fli he\u00fdkeli \u00fdanyn dakyndy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylmanmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddolunyp \u00fdylmanak edilmek, \u00fd\u00fclmenmek, endigan tekizlenmek.<\/p><ul><li>Pili\u0148 sapy \u00fdylmanypdyr.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6z\u00fc\u0148i timarlamak, \u00f6z\u00fc\u0148e timar bermek, \u00f6z\u00fc\u0148i tijemek, \u00f6z syna\u0148y tertibe salmak.<\/p><ul><li>Jeren a\u00fdnany\u0148 \u00f6\u0148\u00fcne ge\u00e7di-de, \u00fd\u00fcz-g\u00f6z\u00fcne timar berip, to\u00fda gitmek \u00fc\u00e7in to\u00fd lybaslaryny ge\u00fdnip, \u00fdylmanyp durdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylman\u00e7ak","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00fdylmanak bolan, \u00fd\u00fczi \u00f6r\u00e4n tekiz.<\/p><ul><li>Pil sapyna adatlanan eller \u00fdarag tutmasyny bilme\u00fd\u00e4rdiler, \u00fdaragy\u0148 \u00fdylman\u00e7ak sowuk hili \u015fol ellere \u00fdylan tutandan ena\u00fdy d\u00e4ldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylmatmak","meaning":"<div><p>Tekiz, endigan etdirmek, \u00fdylmanak etdirmek.<\/p><ul><li>Pili\u0148 sapyny a\u00fdna d\u00f6w\u00fcgi bilen \u00fdylmatdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylma\u00fdjy","meaning":"<div><p>Zady\u0148 b\u00fcd\u00fcr -- s\u00fcd\u00fcr \u00fderini \u00fdylma\u00fdan, timarla\u00fdan i\u015f\u00e7i-\u00fda-da \u00fd\u00f6rite ma\u015fyn, stanok.<\/p><ul><li>Dikligine \u00fdylma\u00fdjy stanoklar \u00f6zle\u015fdirildi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7 i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n \u00fdylma\u00fdjy stanoklar, tokar stanoklary, awtomatik we \u00fdarym awtomatik stanoklar i\u015f ja\u00fdyna g\u00f6rk ber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylma\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddylmamaga k\u00f6mekle\u015fmek, tekiz, \u00fdylmanak edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Aga\u00e7 \u00fdylma\u015fmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylp-\u00fdylp","meaning":"<div><p>K\u00e4 \u00fdanyp, k\u00e4 s\u00f6n\u00fd\u00e4n, y\u015fyklan\u00fdan, \u00fdylpyldap \u00fdanyp-s\u00f6n\u00fcp duran.<\/p><ul><li>Tamlary\u0148 kepbeleri\u0148, \u00f6\u00fdleri\u0148 i\u00e7inden y\u015fyklar gara\u0148kyny\u0148 i\u00e7inde \u00fdylp-\u00fdylp edip g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>A\u00fdtguly hem gijelerine i\u015fden \u00f6\u00fde ga\u00fddanda, onu\u0148 \u00e7yrasy \u00fdylp-\u00fdylp edip, \u00f6r\u00e4n uzakdan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Obany\u0148 k\u00e4bir \u00fderinde heniz \u00fdylp-\u00fdylp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpyldamak","meaning":"<div><p>\u00ddyldyrap \u015f\u00f6hle sa\u00e7mak, \u00fdyldyramak, \u00fdylp-\u00fdylp edip \u015f\u00f6hlelenmek, akjaryp g\u00f6r\u00fcnmek.<\/p><ul><li>Ke\u00fdikleri\u0148 akja \u00fdamzy her \u00fderden bir \u00fdylpyldap g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Hanalar-da k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fdaly \u00fdylpyldap, m\u00e4hir bilen bak\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Gumu\u0148 arasyndaky \u00fdylpylda\u00fdan da\u015flar onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni gama\u015fdyrypdyr. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpyldatmak","meaning":"<div><p>\u00ddylpyldap \u015f\u00f6hle sa\u00e7dyrmak, \u00fdydyratmak, \u00fdylp -- \u00fdylp etdirmek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt sy\u00e7rap galan G\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesi A\u00fdnany\u0148 gyzyl \u00e7a\u00fdylan gupbasyny lowurdatdy, aty\u0148 e\u00fderini\u0148 ga\u015fyndaky \u00e7\u00fc\u00fdleri \u00fdylpyldatdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpyldawuk","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi \u00fdyldyrap duran, \u00fd\u00fczi \u00fdylmanak, \u00fd\u00fczi \u00fdylp-\u00fdylp ed\u00fd\u00e4n, \u00fdylpyldyly \u015f\u00f6hlenen\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>K\u00e4si suw k\u00e4di, k\u00e4si s\u00fc\u00fdt k\u00e4di sypatynda d\u00fcrli re\u0148kd\u00e4ki m\u00e4hnet armytlar \u00fdylpyldawuk \u00fdapraklary\u0148 arasy bilen belent \u015fahalarda sallany\u015fyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddyldyra\u015fyp \u015f\u00f6hle sa\u00e7mak, \u00fdyldyra\u015fmak.<\/p><ul><li>Asmany\u0148 a\u00fdna \u00fd\u00fcz\u00fcne h\u00fcnji d\u00f6k\u00fclen \u00fdaly pa\u00fdrap \u00e7yk\u00fdan \u00fdyldyzlar asudalyk bilen \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar hem dynman \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148yja burnuny g\u00f6rkezen \u00fdylaklar g\u00fcn\u00fc\u0148 \u015f\u00f6hlesine \u00fdylpylda\u015fyp galypdyrlar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpyldy","meaning":"<div><p>\u00c7ala \u00fdanyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n y\u015fyk, \u015f\u00f6hle.<\/p><ul><li>E\u00fdwandaky \u00e7yra \u00fdagtysynda g\u00fcr \u00fdagy\u015f d\u00e4neleri k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fdaly \u00fdylpyldy bilen seslen\u00fd\u00e4r. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00f6rten g\u00f6k otlara g\u00fcn\u00fc\u0148 altyn \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015f\u00fcp, ter \u00fd\u00fcz\u00fcni \u00fdylpyldy bilen doldurdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylpyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Arpa me\u0148ze\u015f, gara d\u00e4neli, bogun, bogun bolup \u00f6s\u00fd\u00e4n ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdylsa\u00fdyn","meaning":"<div><p>Her \u00fdyl, \u00fdyly\u0148-\u00fdylyna, \u00fdyl geldik\u00e7e.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n kolhozy \u00fdylsa\u00fdyn ulal\u00fdar. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Hasyl \u00fdylsa\u00fdyn k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>I\u015fi\u0148 k\u00f6ne metodlaryny\u0148 tarapdary \u00fdylsa\u00fdyn azal\u00fdardy. <span>(B. Z. Ra\u00fdenko, \u00dd\u00fcpek\u00e7ilik Bo\u00fdunja E\u0148de Baryjy Tejribe)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyly","meaning":"<div><p>1. Sowuk d\u00e4l, \u00fdylysy bar bolan, gyzgyn.<\/p><ul><li>Wepany\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, bu gan \u00fda\u0148yja akan gan \u00fdaly, heniz \u00fdylysy hem gitmedik \u00fdaly bolup g\u00f6r\u00fcndi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Wan\u00fda onu\u0148 s\u00f6we\u015fde gyzyp derl\u00e4n tenini\u0148 \u00fdylysyny du\u00fdanda, oglanda \u00e7ensiz bagtlylyk du\u00fdgusy emele geldi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00ddyly suwa el urman, i\u00fderdik gaty t\u00f6tek. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. On\u00e7akly sowuk d\u00e4l, ma\u00fdyl.<\/p><ul><li>Tamy\u0148 i\u00e7i \u00fdylydy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylylyk","meaning":"<div><p>1. Materi\u00fdany\u0148 hereket edi\u015fini\u0148 a\u00fdraty formasy -- jisimi\u0148 (molekulalary\u0148 atomlary\u0148 we \u015f. m.) b\u00f6leklerini\u0148 hereket etmegi netijesinde emele gel\u00fd\u00e4n energi\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. Ha\u00fdsy-da bolsa bbir zady\u0148 (howany\u0148, jisimi\u0148 we \u015f. m.) sowamadyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><ul><li>Mekgej\u00f6wen \u00fdylylyk s\u00f6\u00fd\u00fcji we gurak\u00e7ylyga \u00e7ydamly \u00f6s\u00fcmlikdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylynmak","meaning":"<div><p>\u00dc\u015f\u00e4ni\u0148de \u00f6z bedeni\u0148i gyzdyrmak, normal \u00fdagda\u00fda gelmek, \u00e7o\u00fdunmak.<\/p><ul><li>G\u00e4l, Aknabat ej\u00e4ni\u0148 tamyny g\u00f6re\u00fdin hem\u00fdylnyp gide\u00fdin -- di\u00fdip sowuldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Muny a\u0148satlar tuta\u015fdyryp hem bolmaz, \u00fdylnyp hem bolmaz. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdylytmak","meaning":"<div><p>Belli bir derejede \u00fdylylyk bermek, \u00fdyly hala \u00f6w\u00fcrmek, \u00fdyly etmek.<\/p><ul><li>Sadap pe\u00e7i\u0148 \u00fcst\u00fcnde nan go\u00fdup, \u00fdylytmaga durdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Wanna serediji a\u00fdal o\u0148a narzany \u00fdylydyp berip: -- indi gir\u00e4\u00fdi\u0148 -- di\u00fdip ga\u00fddypdyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>G\u00fcn jahany \u00fda\u0148y \u00fdylydyp ugrapdy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyl\u00e7yr","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fczi tep-tekiz, \u00fdyldyrap duran, \u00fdylmanak bolan, \u00fdylpyldawuk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 etlek, \u00fdyl\u00e7yr gara \u00fd\u00fcz\u00fcnden e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00e7yg g\u00f6rn\u00fcpdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ak sakgally, \u00fdyl\u00e7yr kelleli garry kellesini sa\u0148\u0148yldadyp otyrdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Batmanow \u00fdap-\u00fda\u0148yja p\u00e4ki bilen syrylan \u00fdyl\u00e7yr kellesini \u00e7ep elini\u0148 a\u00fdasy bilen sypalap go\u00fdberdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdympyk","meaning":"<div><p>Tagamsyz, \u00fduwan, mazasyz.<\/p><ul><li>\u015eol gu\u00fdulary\u0148 suwy azajyk \u00fdympyk \u00fdaly du\u00fdulsa-da, \u00fdol bo\u00fdy \u015fepbe\u015fen agyzlara s\u00fc\u00fdji degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyndamlyk","meaning":"<div><p>\u00ddyndam bolmaklyk, \u00fdyndamy\u0148 hasi\u00fdeti, gylygy, \u00fd\u00fcwr\u00fcklik, \u00e7apgyrlyk.<\/p><ul><li>\u00d6z atlaryny\u0148 \u00fdyndamlylygyna ynanan kowgu\u00e7ylary\u0148 serkerdesi Aly Beg eken. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Pi\u015figi\u0148 \u00fdyndamlygy samanhana \u00e7enli. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> uzak.<\/p><ul><li>\u00dder gaty-da, g\u00f6k \u00fdyrak. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtdyrmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtyk \u00fda-da iki b\u00f6l\u00fcnen halyna eltdirmek, b\u00f6ld\u00fcrmek.<\/p><ul><li>To\u00fdda gy\u0148ajymy \u00fdyrtdyrdym.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir \u00fderi\u0148i \u00e7yzdyrmak, dildirmek.<\/p><ul><li>Ol hem elini \u00e7a\u0148\u0148alaga \u00fdyrtdyryp \u00fda-da gy\u0148ajyny \u015fahalara ildirip aljyrap duranok. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtmak","meaning":"<div><p>1. \u00ddyrtyk hala getirmek, dilmek, jyrmak.<\/p><ul><li>Wepa bukjany \u00fdyrtyp, i\u00e7inden haty \u00e7ykaryp, eline aldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Aty\u0148 \u00fdarmadyk, \u00fdyrtmadyk \u00fderimi go\u00fdmady. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dilip \u00fdaralamak, \u00e7yzmak.<\/p><ul><li>Elimi aga\u00e7 \u00fdyrtdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtyjy","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir \u00fdabany ha\u00fdwanlary\u0148 wag\u015fylyk h\u00e4si\u00fdeti, wag\u015fy.<\/p><ul><li>Gow\u015fut han \u015fol bendini tutan wagtynda, bu \u00fderi\u0148 \u00fcsti ok atsa\u0148 ge\u00e7me\u00fd\u00e4n toka\u00fdlyk bolup, \u00fdyrtyjy ha\u00fdwanlary\u0148 mesgenidi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Jemgy\u00fdeti\u0148, halky\u0148 eml\u00e4gini talamak, i\u00fdmek, almak bilen me\u015fgullan\u00fdan adam, wag\u015fy adam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtyjylyk","meaning":"<div><p>\u00ddyrtyjy, wag\u015fy h\u00e4si\u00fdetde bolmaklyk, \u00fdyrtyjy bolmaklyk, \u00fdolujylyk.<\/p><ul><li>Siz adam\u00e7ylygyny \u00fditiren, \u00fdyrtyjylyk \u00fc\u00e7in \u00fdallan\u00fdan bir topar a\u0148maz itler! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Simonow \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00abRus meselesi\u00bb di\u00fden pesasynda kapitalistik medeni\u00fdetini\u0148 pes, \u00fdyrtyjylyk h\u00e4si\u00fdetini a\u00e7yk g\u00f6rkezdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtyk","meaning":"<div><p>\u00ddyrtylyp b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnen, para-para bolan, de\u015fik emele gelen, \u00fdyrtylan.<\/p><ul><li>\u00ddowar\u00e7ylar palas, \u00fdyrtyk \u00fdorgan bilen \u00f6rt\u00fclen tel\u00e4r astynda \u00e7a\u00fd i\u00e7m\u00e4ge oturypdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bir dulda \u00fdyrtyk k\u00f6ne halta diwara s\u00f6\u00fdelgi dur. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>\u00dcz\u00fcgi\u0148 \u00fdyrtyklaryndan \u00fdyldyzlary\u0148 \u00fdaldyra\u015fyp g\u00f6r\u00fcnmekleri birdenk\u00e4 galdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fderi \u00fdyrtylan, ele\u015fan bolan, de\u015fik-de\u015fik bolan.<\/p><ul><li>Kagyzlary\u0148 gyrasy \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk, sahypalaryna el kiri d\u00fc\u015f\u00fcp, yz galdyryp gidipdir. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu s\u00f6zlerden so\u0148 ge\u00fdimi-gejimi \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk oglanjyk ylgap \u00e7ykdy-da, meni obany\u0148 \u00e7etine \u00e4kitdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtyk\u00fdaprak","meaning":"<div><p>\u00ddapraklary kertik-kertik ak \u00fcz\u00fcmi\u0148 bir sorty.<\/p><ul><li>\u00ddyrtyk \u00fdaprak, terba\u015f, gara \u00fcz\u00fcm ho\u015falary sarymtyl \u00fdapraklary\u0148, g\u00f6k \u00fdapraklary\u0148 arasynda buldura\u015fyp, biri-birine \u00e7akny\u015f\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrtylmak","meaning":"<div><p>Ulanmaga \u00fdaramsyz bolup galmak, \u00fdyrtyk bolmak, \u00fdyrtyk halyna \u00f6wr\u00fclmek; de\u015fik-de\u015fik bolmak.<\/p><ul><li>Usullyk bilen agdarmasa\u0148, \u00fdyrtylmagy m\u00fcmkin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00ddaka bolsa \u00fdyrtyldy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrty\u015fdyrmak","meaning":"<div><p>\u00ddeke-\u00fdeke \u00fdyrtmak, baryny \u00fdyrtyp \u00e7ykmak, \u00fdyrtym-\u00fdyrtym etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdyrty\u015fmak","meaning":"<div><p>\u00ddyrtmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fdyr\u015farmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdylgyrmak.<\/p><ul><li>R\u00fcstem \u00fdene \u00fdyr\u015fardy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Wan\u00fda \u00fdyr\u015farmak bilen: -- Elhepus, \u00fdaman uly zady\u0148 bar ekeni! -- di\u00fddi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle d\u00e4lmi? -- di\u00fdip \u00fdyr\u015fardy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyr\u015fartmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdylgyrtmak.<\/p><ul><li>Olar di\u015flerini \u00fdyr\u015fartmak, g\u00f6zlerini g\u00fcld\u00fcrmek bilen s\u00f6g\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fdyr\u015farylmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> g\u00fcl\u00fcmsiremek.<\/p><ul><li>N\u00e4me \u00fdyr\u015farylyp dursu\u0148.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ne","meaning":"<div><p>1. Mugt, pulsuz, pe\u015fge\u015f.<\/p><ul><li>Bu kitaby men sa\u0148a \u00fd\u00f6ne ber\u00fd\u00e4rin.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ke\u00fdpine, pe\u00fdwagtyna, biderek, seb\u00e4psiz.<\/p><ul><li>Onu\u0148 gamy\u015flary\u0148 arasynda gizlenip durmagy \u00fd\u00f6ne \u00fderden d\u00e4ldir. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00abEmma, weli\u00bb di\u00fden manylary a\u0148lad\u00fdan, gar\u015fylygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n bagla\u00fdjy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6ne weli, garry kitabyny\u0148 tapylgysyz gowudygyny mensiz hem bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00f6ne ikimiz i\u00fdjek bolsak, agzymyza \u00fdok hem bolmaz. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ne-m\u00f6ne","meaning":"<div><p>E\u00fdle-be\u00fdle, az-owlak, ki\u00e7i-kirim.<\/p><ul><li>Onu\u0148 h\u00e4zirki \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n gurlu\u015fygy-da \u00fd\u00f6ne-m\u00f6ne gurlu\u015fyk d\u00e4l. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6neke\u00fd","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnmegi kyn bolmadyk, a\u0148sat, sada.<\/p><ul><li>Ol hatda \u00f6zini\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fd w\u00e4\u015fi s\u00f6zlerine-de ynam etm\u00e4n, men adatdan da\u015fary warsaky, bija\u00fd s\u00f6zler ura\u00fddym \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n di\u00fdip, \u00f6z\u00fcnden \u00f6zi ejap ed\u00fd\u00e4n wagtlary hem bol\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ulumsy d\u00e4l, a\u00e7yk g\u00f6w\u00fcnli, ki\u00e7i g\u00f6w\u00fcnli, sada.<\/p><ul><li>Biz bir \u00fd\u00f6neke\u00fd adamlardyrys, \u015f\u00f6hratly hanym! <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Be\u00fdlekilerden tapawutlanma\u00fdan, be\u00fdlekilerden \u00fc\u00fdtge\u015fik bolmadyk.<\/p><ul><li>Meni\u0148 edil \u00f6z\u00fc\u0148iz \u00fdaly, \u00fd\u00f6neke\u00fd da\u00fdhan gyzy bolup i\u015fl\u00e4sim gel\u00fd\u00e4r. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><li>Ol di\u0148e i\u0148rik garalandan so\u0148, \u00fdaragyny \u015fol \u00fderde gizl\u00e4p, \u00fd\u00f6neke\u00fd \u015f\u00e4her adamsy sypatynda g\u00f6ni t\u00fcrm\u00e4 bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Adaty hakyky.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fd adymy tuta\u00fdy\u0148! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>5. \u00c7yl\u015fyrymly bolmadyk, sada.<\/p><ul><li>Bu ma\u015fyn \u00fd\u00f6neke\u00fd, sada ma\u015fyn d\u00e4l, Be\u00fdlekiler \u00fdaly \u00fd\u00f6rese-de \u00fdol. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan Esrler)<\/span><\/li><li>Olar \u00fd\u00f6neke\u00fd \u00e7atmalarda \u00fda-da gara\u0148ky gowaklarda \u00fda\u015fapdyrlar. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fda Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6neke\u00fdlik","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fcnmegi kyn d\u00e4llik, \u00f6r\u00e4n d\u00fc\u015fn\u00fcklilik.<\/p><ul><li>Pu\u015fkini\u0148 poezi\u00fdasy stilini\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdligi bilen tapawutlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ki\u00e7ig\u00f6w\u00fcnlilik, ulumsy d\u00e4llik, sadalyk.<\/p><ul><li>Garda\u015f, gaty gitme, sen hetdena\u015fa, \u00dd\u00f6neke\u00fdlik mynasypdyr her ki\u015f\u00e4. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00c7yl\u015fyrymly d\u00e4llik, sadalyk.<\/p><ul><li>Waka \u00f6zini\u0148 \u00fd\u00f6neke\u00fdligi bilen tapawutlan\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6neli\u015f","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6neli\u015f d\u00fc\u015f\u00fcm \u00abkime? , n\u00e4m\u00e4?\u00bb di\u00fden soraglara jogap bol\u00fdan d\u00fc\u015f\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6nelmek","meaning":"<div><p>Bir tarapa ugramak, bir ugra gitmek, bir ugra \u00fd\u00f6remek.<\/p><ul><li>Halnazar o\u0148a gulak asman sakgalyny sypap, \u00f6z \u00f6\u00fd\u00fcne bakan \u00fd\u00f6neldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ntem","meaning":"<div><p>1. \u00c7ala g\u00f6r\u00fdan, gowy g\u00f6rme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Garly \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fd\u00f6ntem g\u00f6zlerini on-on b\u00e4\u015f \u00e4dim arada\u015flykda duran atla baka dikdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogumly d\u00e4l, s\u00f6lpi, t\u00fcrkana, sada.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 sak\u00e7ylarymyz \u00fd\u00f6ntem, W\u00fc\u015fi bilen jammy goltugy t\u00fcpe\u0148li uklap \u00fdat\u00fdarlar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ntemek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fd\u00f6rmemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6redilmek","meaning":"<div><p>1. I\u015fledilmek.<\/p><\/div><div><p>2. Alnyp barylmak, amala a\u015fyrylmak, i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne ge\u00e7irilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6relge","meaning":"<div><p>1. K\u00f6neden d\u00e4p bolup galan dessur, kada-kanun.<\/p><\/div><div><p>2. \u00ddolba\u015f\u00e7ylyk g\u00f6rkezmesini ber\u00fd\u00e4n ugur, alnyp baryl\u00fdan ugur.<\/p><ul><li>\u015eolary\u0148 \u00fd\u00f6relgesi, belki, bizi\u0148 \u00fdaly heniz \u00e4tmesini \u00f6wrenmedik g\u00f6zs\u00fczlere-de \u00fdoda bolar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6remek","meaning":"<div><p>1. Endigan \u00e4dim \u00e4dip hereket etmek, \u00fdol ge\u00e7mek.<\/p><ul><li>Olar her wagt burunlaryny a\u00e7yp, hemi\u015fekileri \u00fdaly parahat \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dda\u0148ky tilkijik \u00fdol \u00fd\u00f6r\u00e4p bar\u00fdarka, bir tany\u015f tilk\u00e4 du\u015fupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddoly \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fde\u0148er, i\u015fi- \u00fdapy\u015fan. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Herekete gelmek, i\u015fl\u00e4p ba\u015flamak, i\u015flemek.<\/p><ul><li>Otly \u00fduwa\u015f- \u00fduwa\u015fdan \u00fd\u00f6r\u00e4p ugrady.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. G\u00f6rkezilen ugur, d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a hereket etmek.<\/p><ul><li>Seni\u0148 bell\u00e4n \u00fdolu\u0148 bilen d\u00fcz \u00fd\u00f6r\u00e4p, Watnmyzy g\u00fcl\u00fcstana \u00f6w\u00fcrdik. <span>(A. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Organizme g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir edip \u00fda\u00fdramak (ary, \u00fdylan we s. m. z\u00e4heri hakda).<\/p><ul><li>Halk arasynda: -- I\u00e7\u00fdany\u0148 z\u00e4heri sary adama gaty \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4r -- di\u00fdil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6retmek","meaning":"<div><p>1. Endigan \u00e4dim \u00e4tdirip hereket etdirmek.<\/p><ul><li>Uludan bir sojady-da, so\u0148ra \u00fd\u00f6redip gitdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Herekete getirmek, i\u015fl\u00e4p ba\u015flatmak, i\u015fletmek.<\/p><ul><li>Der\u00fdalary tebigy \u00fdagda\u00fdlarynda g\u00e4mi \u00fd\u00f6retmek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanmak k\u00f6plen\u00e7 wagtda kyn bol\u00fdar. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ony Moskwa mata doka\u00fdan ma\u015fynlary \u00fd\u00f6retmek h\u00fcn\u00e4rini \u00f6wrem\u00e4ge iberdiler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary \u017durnaly\u00bb)<\/span><\/li><li>Ol \u00fd\u00fcp tut\u00fdan sag elini iki gat er\u015fi\u0148 arasy bilen \u00fd\u00f6retdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Belli bir tertip, kada bo\u00fdun\u00e7a alyp barmak, dowam etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6re\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6r\u00e4p \u00fdary\u015fmak.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 bilen \u00fd\u00f6re\u015fip g\u00f6rd\u00fcm.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rg\u00fcnli","meaning":"<div><p>K\u00f6p tutul\u00fdan, k\u00f6p ulanyl\u00fdan, k\u00f6p agzal\u00fdan.<\/p><ul><li>Garany\u0148 \u00abbatyr\u00bb lakamyndan \u00ab\u00e7omak\u00bb lakamy halk arasynda has \u00fd\u00f6rg\u00fcnlidir. <span>(\u00abEdebi\u00fdat\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcreginde bolan islege gar\u015fy il arasynda onu\u0148 \u00abAlla\u00fdar tulum\u00bb lakamy \u00fd\u00f6rg\u00fcnlidi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015eol 1949-njy \u00fdylda bolan waka henize \u00e7enli-de il arasynda \u00fd\u00f6rg\u00fcnli g\u00fcrr\u00fc\u0148 bolup galypdyr. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rg\u00fcnlilik","meaning":"<div><p>K\u00f6p tutulmaklyk, agyzdan-agza k\u00f6p ge\u00e7ijilik.<\/p><ul><li>\u00d6r\u00e4n \u00fd\u00f6rg\u00fcnlilik bilen agyzdan-agza ge\u00e7di. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rg\u00fcr","meaning":"<div><p>Tiz, \u00e7alt \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4n, gitgir, \u00e7us.<\/p><ul><li>Bu e\u015fek \u00f6r\u00e4n \u00fd\u00f6rg\u00fcr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rite","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fc\u00e7in a\u00fdratyn ni\u00fdetlenen, a\u00fdratyn bir maksat \u00fc\u00e7in g\u00f6n\u00fckdirilen.<\/p><ul><li>Ol \u00fd\u00f6rite salnan gi\u0148 \u00fdagty ja\u00fdda \u00fda\u015fa\u00fdar. Baterea\u00fda gar\u015fy g\u00f6re\u015fiji \u00fd\u00f6rite bir wzwod yzdan bir \u00fderden \u015fol batare\u00fda ok at\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Di\u0148e bir zat \u00fc\u00e7in, a\u00fdratyn.<\/p><ul><li>Gelin edin, toi et bakaly, onso\u0148 \u00fd\u00f6rite gel\u00e4\u00fderis -- di\u00fd\u015fip gitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Bu barada \u00fd\u00f6rite leksi\u00fda boljak \u00f6\u00fdd\u00fd\u00e4n. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ritele\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rite bir maksada g\u00f6n\u00fckdirmek, a\u00fdratyn maksat \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlemek, \u00fd\u00f6rite pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in bellemek.<\/p><ul><li>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi \u00fd\u00f6ritele\u015fdirmek meselesine a\u00fdratyn \u00fcns bermeli. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6ri\u015f","meaning":"<div><p>A\u00fdak basy\u015f, \u00fd\u00f6remek t\u00e4ri, \u00e4dim uru\u015f.<\/p><ul><li>Han k\u00fc\u00fdli elmydama bir \u00fd\u00f6ri\u015fde lep-lep edip \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gyraty\u0148 \u00fdigrimi d\u00f6rt d\u00fcrli \u00fd\u00f6ri\u015fi bardy. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rmek","meaning":"<div><p>K\u00f6mek\u00e7i i\u015flik funksi\u00fdasynda ysny\u015fyp gel\u00fd\u00e4n i\u015fligi bilen birlikde gymyldyny\u0148 dowamlylygyny, \u00e7yl\u015fyrymly h\u00e4zirki zamany g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p><ul><li>\u015eagal dost, bar a\u00fdt, \u015fol garryja a\u00fdal \u00fdalan s\u00f6zl\u00e4p, agzyna gelenini \u00fda\u0148rap \u00fd\u00f6rmesin. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>G\u00fc\u00fdz guzlasa, \u00f6r\u00e4n gowy \u00fdilik \u00fdaly gatygyny i\u00fder-de \u00fd\u00f6reris, eje. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rmelemek","meaning":"<div><p>Gybyrdap \u00fd\u00f6remek, gybyrdamak (ki\u00e7ijik m\u00f6r-m\u00f6jekler hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rmemek","meaning":"<div><p>Matany\u0148 gyrasyny \u00fcsta\u015fyr sanjyp tikmek, gapjap tikmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdene s\u00e4hel\u00e7e \u00fd\u00f6rmemeli \u00fderi galdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rmetmek","meaning":"<div><p>Matany\u0148 gyrasyny gapjap, \u00fcsta\u015fyr sanjyp tikdirmek.<\/p><ul><li>\u00ddorgany\u0148 gyrasyny gelnine \u00fd\u00f6rmetdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6rme\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00f6rm\u00e4p tikm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek, matany\u0148 gyrasyny gapjap tiki\u015fmek.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnek \u00fd\u00f6rme\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6r\u00fclgen","meaning":"<div><p><span>Medisina<\/span> Dyrnagy\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden d\u00f6m\u00fcp \u00e7yk\u00fdan \u00fditi agyryly \u00e7ykuw, \u00fdara.<\/p><ul><li>Barmagyma \u00fd\u00f6r\u00fclgen \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6r\u00fc\u015f","meaning":"<div><p>1. Go\u015funy\u0148 \u00fda-da flotu\u0148 \u00fd\u00f6rite maksat bilen bir ugra ed\u00fd\u00e4n hereketi.<\/p><ul><li>Py\u00fdada go\u015fun \u00fd\u00f6r\u015fe \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fcst\u00fcne edil\u00fd\u00e4n harby hereket.<\/p><ul><li>\u015eol ba\u015faga\u00fdlyk i\u0148lisleri\u0148 \u00fd\u00f6r\u015f\u00fcni tesdirdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Gurama\u00e7ylykly edil\u00fd\u00e4n \u00e7yky\u015f, g\u00f6re\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6wsel","meaning":"<div><p>Go\u015fmak, edensiz, ukypsyz.<\/p><ul><li>\u00dd\u00f6wsel adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6wsellemek","meaning":"<div><p>1. \u00d6z\u00fcni\u0148 g\u00fcn\u00e4k\u00e4rdigini, pikirni\u0148 n\u00e4dogrudygyny bilip gow\u015fap ba\u015flamak, \u00f6z pikirinden d\u00e4nip ba\u015flamak.<\/p><ul><li>P\u00f6kgi wala \u00fd\u00f6wselledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Be\u00fdle o\u00fdun bolmaz- di\u00fdip, biderek batyrlyk satanyna pu\u015fman edip, \u00fd\u00f6wsell\u00e4p ba\u015flady. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Azalyp ba\u015flamak, azalyp gidi\u015fip, darga\u015fyp ba\u015flamak, sa\u00fdpallamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6wselle\u015fmek","meaning":"<div><p>1. \u00d6zlerini\u0148 g\u00fcn\u00e4k\u00e4rdiklerini, pikirlerini\u0148 n\u00e4dogrudygyny bilip, d\u00e4ni\u015fip ba\u015flamak, gow\u015fa\u015fyp ba\u015flamak.<\/p><\/div><div><p>2. Azaly\u015fyp ba\u015flamak, gidi\u015fip, darga\u015fyp ba\u015flamak, sa\u00fdpalla\u015fmak.<\/p><ul><li>Bazary\u0148 m\u00e4rekesi birneme \u00fd\u00f6wselle\u015fipdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6\u0148kelmek","meaning":"<div><p>T\u00f6hmet edilmek, garalyk \u00fdapylmak.<\/p><ul><li>Eziz atly iberip, ogrulyk \u00fd\u00f6\u0148kel\u00fd\u00e4n \u00fdigidi getirtdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Adamlar g\u00f6\u00fd\u00e4 bir g\u00fcn\u00e4 \u00fd\u00f6\u0148kelip \u00e7agyryl\u00fdan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6\u0148keme","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> Atlary\u0148 so\u0148una degi\u015fli go\u015fulmalar go\u015fulyp, bir zady\u0148 kime, n\u00e4m\u00e4 degi\u015flidigini g\u00f6rkezip gel\u00fd\u00e4n grammatik kategori\u00fda.<\/p><ul><li>Atlar \u00fd\u00f6\u0148keme bilen \u00fc\u00fdtg\u00e4ninde, degi\u015fliligi a\u0148lad\u00fdarlar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00f6\u0148kemek","meaning":"<div><p>Garalyk \u00fdapmak, t\u00f6hmet etmek.<\/p><ul><li>\u00ddolda\u015f Berkeli\u00fdewe be\u00fdle agyr g\u00fcn\u00e4ler \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ge bizde esas \u00fdok -- di\u00fdip, ol berk ses bilen m\u00e4lim etdi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a garalyk \u00fd\u00f6\u0148kem\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdarsy\u0148. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Men \u015fol be\u00fdannamalary g\u00fcn\u00e4k\u00e4rle\u00fd\u00e4nlere \u00fd\u00f6\u0148ke\u00fd\u00e4rdim. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fck","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fcklemek \u00fc\u00e7in, ulaga urmak \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdar edilip go\u00fdlan zat, haryt.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fck \u00fd\u00fcklemek we d\u00fc\u015f\u00fcrmek baradaky \u00e4hli operasi\u00fdalar doly mehanizmle\u015fdirilipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>A\u0148yrdan \u00fdadap gel\u00fd\u00e4n kerwenler \u015fu \u00fderde \u00fd\u00fcklerini \u00fdazdyryp, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00e4p dyn\u00e7 almagy makul g\u00f6rd\u00fcler. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fck egrisi uzak gitmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00d6\u00fd\u00fc\u0148 dulunda galdyrylyp go\u00fdlan \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Azap, jebir, jepa.<\/p><ul><li>Meni \u015fu hetde \u00fdetiren durmu\u015fy\u0148 agramly \u00fd\u00fck\u00fcdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Di\u00fddi\u0148: -- Merdandyr y\u015fk \u00fd\u00fck\u00fcn \u00e7eken. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcklemek","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u00fd\u00fck urmak, \u00fd\u00fck basmak.<\/p><ul><li>Artyk ala\u015fasyny A\u015fyry\u0148 kakasy S\u00e4het golaga tab\u015fyryp, azygyny da\u00fdhanlary\u0148 e\u015feklerine \u00fd\u00fckledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol iki sany m\u00e4hnet me\u015figi e\u015fege \u00fd\u00fckledi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine bir zady \u00fderine \u00fdetirmegi tab\u015fyrmak, bir zady etm\u00e4ge bor\u00e7ly etmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 \u00f6\u0148ki i\u015fimi\u0148 \u00fcst\u00fcne wagtla\u00fdyn \u00fdene bir i\u015f \u00fd\u00fcklediler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcklenmek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fck urulmak, \u00fd\u00fcklenip go\u00fdulmak, \u00fd\u00fck basylmak.<\/p><ul><li>\u015eu \u00fdyganja \u00fdow\u015fanlarymyzy\u0148 \u00f6zi \u00fd\u00fcklenip, e\u015fegimizi\u0148 \u00f6zi \u00f6\u00fd\u00fcmize dikgird\u00e4p basra -- di\u00fd\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Mawy birn\u00e4\u00e7e g\u00fcn mundan ozal, Ezizi\u0148 sara\u00fdyna garawul bolan gejesi birn\u00e4\u00e7e \u00fdaraglary\u0148 d\u00fc\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcklenenini g\u00f6r\u00fcpdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Bir zady\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmegi tab\u015fyrylmak, bir zady etm\u00e4ge bor\u00e7ly edilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fckletme","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fckletme derejesi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Grammatik termin<\/span> Hereketi\u0148 s\u00f6zlemi\u0148 e\u00fdesi tarapyndan edilm\u00e4n, onu\u0148 bu\u00fdurmagy, tab\u015fyrmagy bo\u00fdun\u00e7a ba\u015fga biri tarapyndan edil\u00fd\u00e4ndigini a\u0148lad\u00fdan i\u015flik formasy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fckletmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck urdurmak, \u00fd\u00fck basdyrmak.<\/p><ul><li>Bitertip \u00fd\u00fckletse\u0148, \u015fondan k\u00f6p \u00fderle\u015fmez. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fckle\u015fdirmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fckleri \u00fd\u00fcklemek, \u00fd\u00fckleri \u00fd\u00fckl\u00e4p \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>S\u00e4het da\u0148 bilen turup, \u00f6z adamlary bilen \u00fdola d\u00fc\u015fmek \u00fc\u00e7in azyk-suwluklaryny d\u00fcwelere \u00fd\u00fckle\u015fdirmek i\u015fi bilen me\u015fguldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fckle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck \u00fd\u00fcklem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, \u00fd\u00fck urmaga k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>Durdy meni\u0148 \u00e4hli go\u015fumy ma\u015fyna \u00fd\u00fckle\u015fdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fckli","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck urlan, \u00fd\u00fck \u00fd\u00fcklenen, \u00fd\u00fck basylan.<\/p><ul><li>Agala\u0148 ala\u0148yna gel\u00fd\u00e4n galla \u00fd\u00fckli kerweni\u0148 yzy \u00fcz\u00fclme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcks\u00fcnmek","meaning":"<div><p>Agyr g\u00f6rmek, \u00fd\u00fck bilmek, kyn g\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Men seni \u00fd\u00fcks\u00fcndimmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fck\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fck da\u015famaga ga\u00fdym, \u00fd\u00fck g\u00f6term\u00e4ge t\u00fcrgenle\u015fen, \u00fd\u00fck g\u00f6term\u00e4ge ukyply, \u00fd\u00fcke werdi\u015f (mal barada).<\/p><ul><li>Dogrudan hem \u00fd\u00fck\u00e7i arwanalary\u0148 \u00fd\u00fck \u00e7ekmekden \u00fda\u0148a \u00f6rk\u00fcjini\u0148 gapdallary \u00fdara bolardy. <span>(A. Gow\u015fudow, eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fclmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrl\u00fcp \u00fdylmanak bolan, ta\u00fdpy.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fclmek a\u015fyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fclmemek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fcni gyrdap \u00fdylmamak, \u00fd\u00fclmenek etmek, ta\u00fdpy etmek.<\/p><ul><li>Bir b\u00f6lejik almazy, \u00dd\u00fclm\u00e4p otyr hemi\u015fe. <span>(A. Atajanow, Arzyly Myhman)<\/span><\/li><li>A\u015fygy da\u015fa o\u00fdkap \u00fd\u00fclmemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fclmenmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fclmenek edilmek, \u00fdylmanyp \u00fd\u00fczi gyrdalmak, ta\u00fdpy bolmak.<\/p><ul><li>Her bir da\u015f \u015fe\u00fdle bir gowy \u00fd\u00fclmenipdir. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Da\u015fyny\u0148 ak gala\u00fdysy \u00fd\u00fclmenen mis jamy orta go\u00fddy. <span>(M. Ibrahimow, Ol g\u00fcn geler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fclme\u00fdji","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fclmemek bilen me\u015fgul bol\u00fdan, \u00fd\u00fclmemek i\u015fini ed\u00fd\u00e4n, nagy\u015f sal\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcnj\u00fcmek","meaning":"<div><p>T\u00fc\u00fdjerip duran, \u00fd\u00fc\u0148i \u00fcp\u00fcr-\u00e7\u00fcp\u00fcr bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcp","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00fc\u0148den, \u00e7\u00f6p\u00fcrden we \u015f. m. i\u015filip, \u00fd\u00fck, mal-gara da\u0148mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan bag, tanap.<\/p><ul><li>\u00c7ep gapyda iki k\u00fcltem gara \u00fd\u00fcp bilen g\u00f6le hamyndan edilen bir tirki\u015f asylgy durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Gandym d\u00fc\u00fd\u00e4ni derrew \u00e7\u00f6kerdi, \u00fd\u00fcplerini \u00e7ekip da\u0148y\u015fdyrdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ahyry \u00ab\u00fd\u00fcp syrylyp, to\u00fdnukdan ge\u00e7er\u00bb , gelip der\u0148elm\u00e4n, hi\u00e7 zat edilmez -- di\u00fdip, ba\u015fga biri jogap berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcp syrylyp, to\u00fdnukdan ge\u00e7er. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Haly dokamak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fc\u0148den egrilen sapak, eri\u015f.<\/p><ul><li>D\u00fcrli \u00fd\u00fcpden haly -- horjun dok\u00fdarsy\u0148. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>K\u00e4te \u00e7ekip garry\u0148 igen\u00e7 -- gepini, \u00d6z\u00fcmiz re\u0148kl\u00e4p haly\u0148 \u00fd\u00fcp\u00fcni. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcpek","meaning":"<div><p>1. \u00dd\u00f6rite saklan\u00fdan gur\u00e7ugy\u0148 pilesinden emele gel\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcm.<\/p><ul><li>Watan bizden \u00fd\u00fc\u0148i, \u00fd\u00fcpegi k\u00f6p talap ed\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Mama \u00fd\u00fcpegi\u0148 ujuny d\u00fcw\u00fcji bolup i\u015fe ba\u015flady. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistanyny\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpegi saklasa\u0148--\u00fd\u00fc\u0148 bolar, g\u00f6zeli saklasa\u0148 -- g\u00fc\u0148. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcpekden edilen, \u00fd\u00fcpekden ta\u00fd\u00fdarlanan.<\/p><ul><li>\u00dduka \u00fd\u00fcpek k\u00f6\u00fdnekli bir gyzy\u0148 el bula\u00fdanlygy g\u00f6r\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek \u00fdaglyk ba\u015fy\u0148da, sende g\u00f6r\u00fcnmez \u00e7abyt. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcpekli","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpek garylan, \u00fd\u00fcpek gatanjy bolan, t\u00fc\u00fds nah bolmadyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcpekli Hywa donuny egnine atan Gulman ba\u00fd e\u00fdwana \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcpek\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcpek\u00e7ilik bo\u00fdunja spesialist, gur\u00e7uk tutup pile ta\u00fd\u00fdarlamak bilen me\u015fgul bol\u00fdan adam.<\/p><ul><li>Her bir kolhozda \u00fd\u00fcpek\u00e7ileri\u0148 \u00fd\u00f6rite brigadasy bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek\u00e7iler gur\u00e7uk tutmak m\u00f6ws\u00fcmine ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek\u00e7i g\u00f6zeller a\u00fddymlar a\u00fdtdy. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcpek\u00e7ilik","meaning":"<div><p>Oba hojalygyny\u0148 gur\u00e7uk tutup pile almak bilen me\u015fgul bol\u00fdan pudagy.<\/p><ul><li>Bize h\u00f6kman gerek \u015fu \u00fd\u00fcpek\u00e7ilik, Gowy zat \u015fu \u00fd\u00fcpek, s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4r k\u00f6p\u00e7\u00fclik. <span>(G. Se\u00fditli\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcpek\u00e7ilik i\u015fi ymykly ylmy esasa go\u00fduldy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcpl\u00fck","meaning":"<div><p>Mata, haly we \u015f. m. dokamak, bir zat tikmek \u00fc\u00e7in pamykdan, eri\u015fden egrilip ta\u00fd\u00fdarlanan \u00f6n\u00fcm, sapak.<\/p><ul><li>A\u00fdalym bolsa \u00fd\u00fcpl\u00fck egir\u00fd\u00e4r, ol hem az-owlak gazan\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrek","meaning":"<div><p>I\u00e7inde arka\u00fdyn oturar \u00fdaly, palasdan, ke\u00e7eden, \u00fdorgandan we \u015f. m. d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 howudyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde edil\u00fd\u00e4n a\u00fdlaw.<\/p><ul><li>\u00dcsti \u00fd\u00fcpek \u00fdorganly haly \u00fd\u00fcregi\u0148 \u00fcst\u00fcne dyrma\u015fyp m\u00fcnende bolsa, \u015fol gelni\u0148 ysgynsyz \u00fcsg\u00fcr\u00fd\u00e4nini e\u015fidipdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrekde\u015f","meaning":"<div><p>1. Biri -- birine pugta ynan\u00fdan, biri bilen m\u00e4hirli aragatna\u015fykda bolan.<\/p><ul><li>Emma iki \u00fd\u00fcrekdesi\u0148 g\u00fclk\u00fcsi on\u00e7akly batly \u00e7ykmady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00c7yn \u00fd\u00fcrekde\u015f, m\u00e4hribanym, bar mydarym sen meni\u0148. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcrekden tur\u00fdan, pikirde\u015f, ugurda\u015f.<\/p><ul><li>\u015eular \u00fdaly \u00fd\u00fcrekde\u015f maslahatlarda Muhammedow, minnetdarlyk bildir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrekde\u015flik","meaning":"<div><p>1. Biri -- biri\u0148e m\u00e4hirli aragatna\u015fykda bolmaklyk.<\/p><ul><li>Balalarym, siz u\u00e7many\u0148 ak gu\u015fy \u00fdaly g\u00fcl\u015f\u00fc\u0148, o\u00fdna\u015fy\u0148, \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u00fc\u0148, men sizi\u0148 \u00fd\u00fcrekde\u015fligi\u0148ize, agzybirligi\u0148ize guwanaryn \u00fd\u00f6rerin -- di\u00fddi -de, agtygyny\u0148 elinden tutup, e\u00fdwana \u00e7ykdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fcrekden turujylyk, pikirde\u015flik, ugurda\u015flyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrekde\u015flik bildirmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrekli","meaning":"<div><p>1. Gorkmazak, ga\u00fdratly, ga\u00fdduwsyz, batyr.<\/p><ul><li>Sen \u00fd\u00fcrekli batyrsy\u0148, bar-da \u015fol kell\u00e4ni al-da, \u015fu halta sal -- di\u00fdip, \u00f6zi gorkup ga\u00fdra \u00e7ekilip durdy. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Yhlas bilen, \u00e7yn \u00fd\u00fcrekden.<\/p><ul><li>Ol bu\u00fdruga tiz gopup, i\u015fe \u00fd\u00fcrekli \u00fdapy\u015fmagy adat edinip ugrady. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcreklilik","meaning":"<div><p>1. Gorkmazaklyk, ga\u00fdratlylyk, mertlik, batyrlyk.<\/p><ul><li>Adamzady\u0148 i\u0148 gowy sypatlary: bu, birinjiden, s\u00f6\u00fdg\u00fcdir, ikinjiden, \u00fd\u00fcreklilikdir. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Dogumlylyk, yhlaslylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrekse","meaning":"<div><p>Ajygylanda i\u00fdil\u00fd\u00e4n s\u00e4hel\u00e7e zat, biraz garbanmak \u00fc\u00e7in i\u00fdil\u00fd\u00e4n zat.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrekse edinmek. \u00dd\u00fcrekse bolar \u00fdaly \u00e7\u00f6rek i\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcrekselik","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcrekse bolar \u00fdaly s\u00e4hel\u00e7e i\u00fdmit nahar.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcrekselik ta\u00fd\u00fdar zat \u00fdokmy?<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcreksiz","meaning":"<div><p>Batyr d\u00e4l, gorkak, warryk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcreksizlik","meaning":"<div><p>Batyr d\u00e4llik, gorkaklyk, warryklyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcwr\u00fck","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdyldam.<\/p><ul><li>Mesliginden jylaw \u00e7e\u00fdn\u00e4p \u00fd\u00fcwr\u00fck at, Basan \u00fderin k\u00f6wl\u00e4p, gumdan \u00fdol a\u00e7\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Gelipdirler \u00fd\u00fcwr\u00fck atly, \u00fdaragly. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Ol, \u00fd\u00fcwr\u00fck atlary\u0148 hoja\u00fdynydy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcwr\u00fck \u00fdary\u015fda belli, namart -- tabakda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>It \u00fd\u00fcwr\u00fcgin tilki s\u00f6\u00fdmez, gamly ki\u015fi g\u00fclki s\u00f6\u00fdmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcwr\u00fcklik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fdyldamlyk.<\/p><ul><li>Ta\u00fdy\u0148 \u00fd\u00fcwr\u00fckligi git-gide art\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcwse","meaning":"<div><p>Tikin tikilende barmagy\u0148 ujuna ge\u00fddiril\u00fd\u00e4n, teletinden, ga\u00fdy\u015fdan edil\u00fd\u00e4n \u00fda-da metal enjam.<\/p><ul><li>Go\u00fdsana, gyz, ol seni\u0148 g\u00f6wn\u00fc\u0148edir -- di\u00fdip, eteginden tik\u00fd\u00e4n jamb\u00f6r\u00fcgini alyp, dyzyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy, barmagyna \u00fd\u00fcwsesini \u00f6t\u00fcrip, ke\u015fde etm\u00e4ge oturdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcw\u00fcrdilmek","meaning":"<div><p>Dokamak \u00fc\u00e7in dokmany\u0148 er\u015fini gerip, ta\u00fd\u00fdar edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd\u00fc\u0148 gapb\u00f6wr\u00fcnde \u00fd\u00fcw\u00fcrdilen d\u00fc\u00fdp halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde a\u00fdnany\u0148 \u00fdeke \u00f6zi oturyp, ba\u015fyny a\u015fak salyp, dokma doka\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcw\u00fcrdi\u015fmek","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcw\u00fcrtm\u00e4ge k\u00f6mekle\u015fmek.<\/p><ul><li>A gyz, Nurjahan, \u015fu g\u00fcn eli\u0148 degse, ma\u0148a bir dokmajyk \u00fd\u00fcw\u00fcrdi\u015feweri! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Maral ejesine dokma \u00fd\u00fcw\u00fcrdi\u015fip otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcw\u00fcrji","meaning":"<div><p>Gelin ma\u015fgalany\u0148 \u00f6z adamsyny\u0148 ki\u00e7i erkek doganyna garynda\u015flyk ta\u00fddan ber\u00fd\u00e4n ady.<\/p><ul><li>G\u00f6w\u00fcnli-g\u00f6w\u00fcnsiz bir g\u00fcn \u00dd\u00fcw\u00fcrjime dakdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcw\u00fcrjisini\u0148 gelenine begenip, onu\u0148 \u00fd\u00fczi a\u00e7ylmady, ga\u00fdta gama\u015fdy. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcw\u00fcrmek","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> ylgamak.<\/p><ul><li>Saryja \u00fd\u00fcwrende, misli \u00fdyldyz \u00fdaly s\u00fc\u00fdn\u00fcp bar\u00fdardy. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><li>Ol alys \u00fderden \u00fd\u00fcwr\u00fcp gelen \u00fdaly, sojap-sojap demini aldy. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcw\u00fcrtmek","meaning":"<div><p>Dokamak \u00fc\u00e7in er\u015fi gerip, dokma ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p><ul><li>Uly bir zat hem d\u00e4l-le, \u00e7al\u00e7ajyk \u00fd\u00fcw\u00fcrtjek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nusga \u00fc\u00e7in sa\u00fdlap baglary\u0148 g\u00fcl\u00fcn, Dalany\u0148 astynda dokma \u00fd\u00fcw\u00fcrtdi. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz","meaning":"<div><p>100 sifrini\u0148 ady we onun mukdary.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz namart bir merdi\u0148 \u00fderini tutmaz. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz go\u00fdun t\u00fckener, \u00fd\u00fczi garalyk t\u00fckenmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczba\u015fy","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dd\u00fcz adamdan ybarat bolan go\u015fun b\u00f6l\u00fcmini\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Eziz ony atlylaryny\u0148 i\u00e7inden agtartdy, onba\u015fy, \u00fd\u00fczba\u015fylardan sorady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz","meaning":"<div><p>Gar\u015fyma -- gar\u015fy, \u00fd\u00fczleri biri -- birine gabata bolan, gar\u015fyda\u015f.<\/p><ul><li>Du\u015fman bilen \u00fd\u00fczbe -- \u00fd\u00fcz durup aty\u015fmagy unutma. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00ddigit hem onu\u0148 bilen \u00fd\u00fczbe -- \u00fd\u00fcz geleninde, hemi\u015feki bol\u015funy saklap bilm\u00e4n, bir hili \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ho\u015fla\u015fdylar dostlar, \u00fd\u00fczbe -- \u00fd\u00fcz bolup, Se\u0148 \u00fcst\u00fc\u0148de b\u00e4\u015f de\u0148iz\u00e7i jan berdi. <span>(A. Ni\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczd\u00fcrmek","meaning":"<div><p>Damagy \u00e7alnan maly\u0148 hamyny el sokup so\u00fddurmak.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 derisini \u00fd\u00fczd\u00fcrmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczg\u00f6r\u00fcji","meaning":"<div><p>Tarapg\u00f6\u00fdlik ed\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00fcz g\u00f6r\u00fcp i\u015f saly\u015f\u00fdan, hemmelere de\u0148 g\u00f6z bilen seretme\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczg\u00f6r\u00fcji adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczg\u00f6r\u00fcjilik","meaning":"<div><p>Tarapg\u00f6\u00fdlik edijilik, hemmelere de\u0148 g\u00f6z bilen seretmezlik, \u00fd\u00fcz g\u00f6r\u00fcp i\u015f saly\u015fmaklyk.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczg\u00f6r\u00fcjilik etmek bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczg\u00fcr","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> Suwda \u00fd\u00fczm\u00e4ge \u00f6kde, \u00fd\u00fczm\u00e4ge t\u00fcrgen bolan, suwda gowy \u00fd\u00fcz\u00fcp bil\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 komandamyzda \u00fd\u00fczg\u00fcr sportsmenleri\u0148 sany barha k\u00f6pel\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczg\u00fcrlik","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> \u00dd\u00fczm\u00e4ge \u00f6kdelik, \u00fd\u00fczm\u00e4ge t\u00fcrgenlik.<\/p><ul><li>Bu der\u00fdadan \u00fd\u00fcz\u00fcp ge\u00e7mek \u00fc\u00e7in \u00fd\u00fczg\u00fcrlik gerek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczg\u00fc\u00e7","meaning":"<div><p>Suwda bol\u00fdan, \u00e7alasyn \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n garaja m\u00f6jek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczin","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fc\u0148i, g\u00f6wr\u00e4\u0148i a\u015faklygyna edip, arkan d\u00e4l, \u00fd\u00fcz tarapy\u0148 \u00fcst\u00fcne.<\/p><ul><li>Ondan so\u0148 ony gaty \u00fderde \u00fd\u00fczin \u00fdatyryp, a\u00fdaklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne m\u00fcndiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 dyzy hem bir zada degip, \u00fd\u00fczin \u00fdykyldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczlek","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne bir zady g\u00f6ni a\u00fdtmaga utan\u00fdan \u00fdygra, \u00e7ekinje\u0148, utanja\u0148.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczlek adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczleklik","meaning":"<div><p>Utanja\u0148 h\u00e4si\u00fdetlilik, \u00fdygralyk, \u00e7ekinje\u0148lik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fczleklik etmegi\u0148 geregi \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczlenme","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fd\u00fcz tutulyp a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z, \u00fdy\u015f \u00e7agyry\u015f.<\/p><ul><li>Gurulta\u00fd \u00f6z\u00fcni\u0148 halka bolan birinji \u00fd\u00fczlenmesinde \u015fe\u00fdle m\u00e4lim etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczlenmek","meaning":"<div><p>1. Bir tarapa ugramak, bir tarapa \u00fd\u00f6nelmek, bir tarapa gitmek, bir ugra hereket etmek.<\/p><ul><li>\u015eol wagt gyrkym\u00e7ylar hem \u015fu g\u00fcnki gyrkymyny gutaryp, tel\u00e4re bakan \u00fd\u00fczlendiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>A\u00fdna k\u00e4disini arkasyna alyp, Artykdan ta\u00fda oglany\u0148 g\u00f6z gezdirdi-de, yzyna bakan \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine \u00fda-da k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fd\u00fcz tutmak, hemmeleri\u0148 pikirini \u00f6z\u00fc\u0148e \u00e7ek\u00fd\u00e4n s\u00f6z a\u00fdtmak, \u00e7agyry\u015f bilen \u00fd\u00fcz tutmak.<\/p><ul><li>\u015eol ondan so\u0148 garnizon na\u00e7alnigine \u00fd\u00fczlendi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczler\u00e7e","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e \u00fd\u00fczden barat bolan, en\u00e7eme \u00fd\u00fczden d\u00fcz\u00fclen.<\/p><ul><li>Bu \u00fderde ma\u015fynlar bilen \u00fdaraglanan s\u00e4hel\u00e7e adam, \u00fdekebara \u00fd\u00fczler\u00e7e adamy\u0148 g\u00fc\u00fdji \u00fdetmejek i\u015fleri bitir\u00fd\u00e4r. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczle\u00fd","meaning":"<div><p>1. \u00c7u\u0148 d\u00e4l, \u00fd\u00fcz\u00fcne gola\u00fd, has \u00fdokarrakdan, \u00fd\u00fczr\u00e4ginden, \u00e7alaja.<\/p><ul><li>\u00dderi n\u00e4\u00e7e \u00fd\u00fczle\u00fd depse\u0148, \u015fon\u00e7a-da ekini\u0148 hasyllygy az bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Sowuk-sala, bolar-bolmaz, d\u00fc\u00fdple\u00fdin d\u00e4l, gow\u015fak.<\/p><ul><li>Ol so\u0148ky wagt guramany\u0148 i\u015fine \u00fd\u00fczle\u00fd \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk edenligini i\u00e7inden bo\u00fdnuna almaga mejbur boldy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Durmu\u015fa \u015fe\u00fdle \u00fd\u00fczle\u00fd gara\u00fdan adamlar \u00fda\u015fyly\u0148 arasynda-da bar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fczle\u00fd g\u00f6zden ge\u00e7irdim. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczle\u015fdirmek","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> G\u00fcn\u00e4 \u00fd\u00fcklen\u00fd\u00e4ni \u00fda-da \u015fa\u00fdady \u015fa\u00fdat bilen \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz edip soramak, iki adamy \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz edip mesel\u00e4ni anykla\u015fdyrmak.<\/p><ul><li>Eger sen mesel\u00e4ni a\u00fddy\u0148 \u00e7\u00f6zjek bolsa\u0148, dawag\u00e4rleri bir \u00fderde \u00fd\u00fczle\u015fdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczle\u015fmek","meaning":"<div><p><span>\u00dduridik termin<\/span> Dawag\u00e4ri\u0148 bilen \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz bolup mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zmek, \u00fd\u00fczbe-\u00fd\u00fcz bolup dawany \u00e7\u00f6zmek.<\/p><ul><li>Men onu\u0148 \u00fdaly a\u00fdal bilen \u00fd\u00fczle\u015fmek isleme\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczli","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fdanynda sylagy, hormatly bar bolan, s\u00f6zi di\u0148len\u00fd\u00e4n, abra\u00fdly.<\/p><ul><li>Gulman ar\u00e7yn be\u00fdik ba\u00fdarlary\u0148 \u00fdanynda \u00fd\u00fczli hem gowy adam bolup g\u00f6r\u00fcnjek bolup: \u00abMen hasyla gara\u015fyp durman, \u00f6z obamdan \u00f6\u00fd salgydyny \u00fdygnajak\u00bb di\u00fdip, \u00f6zi dil\u00e4p alypdyr -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>K\u00f6mek \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdanynda \u00fd\u00fczli bolan adamlara \u00f6z\u00fcni\u0148 ahyrky jogabyny berdi. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczl\u00fck","meaning":"<div><p>Ge\u00fdimi\u0148, \u00fdorgany\u0148 we \u015f. m. zatlary\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne tutmaga \u00fdara\u00fdan.<\/p><ul><li>D\u00fc\u015fegi bir zaty palas, \u00fdapynjalary hem \u00fd\u00fczl\u00fcgi \u00fd\u00fc\u0148leri tozgala\u015fyp duran iki sany \u00fdorgan boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczl\u00fclik","meaning":"<div><p>Birini\u0148 \u00fdanynda hormatly barlyk, abra\u00fdlylyk.<\/p><ul><li>Bizi\u0148 ar\u00e7ynymyzy\u0148 ba\u00fdar \u00fdanynda \u00fd\u00fczl\u00fcligi \u015fundan hem g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r -- di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcndi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fczmek","meaning":"<div><p>Maly\u0148 derisini eli\u0148i sokup, sokup a\u00fdyrmak, so\u00fdmak, hamyny sypyrmak.<\/p><ul><li>Uru\u015f isl\u00e4p \u00fcst\u00fcmize gelse\u0148iz, Ta\u00fdyndyrys burnu\u0148yzdan \u00fd\u00fczm\u00e4ge. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fcgara","meaning":"<div><p>1. Umumy adaty, \u00fd\u00f6relg\u00e4ni bozan, g\u00fcn\u00e4 i\u015f eden, a\u00fdyply, etmi\u015fli.<\/p><ul><li>Sopy a\u00fdaly\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde \u00fd\u00fcz\u00fcgara bolmajak bolup, \u00e7opany\u0148 puluny berip, derre ony ba\u015fyndan sowupdyr. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birine k\u00e4\u00fdelip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Haram, \u00fd\u00fcz\u00fcgara, suwa gitse-de, edil \u00fdatymlyk giden \u00fdaly bola\u00fd\u00fdar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fcgaralyk","meaning":"<div><p>Umumy adaty, \u00fd\u00f6relg\u00e4ni bozujylyk, a\u00fdyplyk, etmi\u015flilik.<\/p><ul><li>Utanmaz, \u00fdaman i\u015f, \u00fd\u00fcz\u00fcgaralykdan \u00e7ekinmez her hili masgaralykdan. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Poemalar)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz go\u00fdun t\u00fckener, \u00fd\u00fczi garalyk t\u00fckenmez. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fcji","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u00fd\u00fczg\u00fcr.<\/p><\/div><div><p>2. Suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdyp \u00fd\u00f6ren, suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde hereket ed\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00ddakyn wagtlarda \u00fdene-de bir \u00fd\u00fcz\u00fcji elektrik stansi\u00fda guruljak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fcjilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00fd\u00fczg\u00fcrlik.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fcz\u00fcjilik sportuna 836 adam gatna\u015fdy. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fck","meaning":"<div><p>1. Bezeg \u00fc\u00e7in barmaga \u00f6t\u00fcril\u00fd\u00e4n, k\u00fcm\u00fc\u015f \u00fda-da gyzyldan \u00fdasal\u00fdan, ga\u015fly \u00fda-da ga\u015fsyz halka.<\/p><ul><li>\u015eol wagt paty\u015fany\u0148 gyzyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcgi \u00fditen ekeni. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk Ertekiler \u00ddygyndysy\u00bb)<\/span><\/li><li>Gollary hynaly, bendinde \u00fd\u00fcz\u00fck, Edep bilen s\u00f6zl\u00e4r, g\u00f6zleri s\u00fcz\u00fck. <span>(\u00abG\u00f6rogly\u00bb eposy)<\/span><\/li><li>Altyny\u0148 barmagynda altyn \u00fd\u00fcz\u00fcgi bardy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00c7akgy, \u00fd\u00fcz\u00fck we \u015f. m. zat gizlenip, iki tarap bolup k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdnu\u0148 ady, ke\u00e7e-ke\u00e7e.<\/p><ul><li>Durdy to\u00fdu\u0148 gonamal\u00e7ylygyny \u00f6z eline alyp, \u00fd\u00fcz\u00fck o\u00fdnajaklara ba\u00fdrak belledi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sen, han ogul, her n\u00e4\u00e7e sarsmazlyk etse\u0148-de, \u00fd\u00fcz\u00fcgi men senden alaryn. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcz\u00fck o\u00fdun\u00e7ylary bolsa ke\u00e7e ba\u00fdragy hantamady. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fck\u00e7i","meaning":"<div><p>\u00dd\u00fcz\u00fck o\u00fdnuna gatna\u015f\u00fdan, \u00fd\u00fcz\u00fcgi tapmaga \u00f6kde adam.<\/p><ul><li>\u015eundan \u00e7yksa meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fck\u00e7i bolmadygym. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Artyk o\u0148a g\u00fcljegini, aglajagyny bilm\u00e4n, \u00e4dik \u00e7ykartmakdan, gu\u015fak \u00e7\u00f6zd\u00fcrmekden ge\u00e7ip, bir ba\u015f \u00fd\u00fcz\u00fck\u00e7ileri\u0148 \u00fdanyna bardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fcz\u00fc\u015fmek","meaning":"<div><p>Mal \u00f6ld\u00fcrilende derisini so\u00fdmaga k\u00f6mekle\u015fmek, hamyny a\u00fdyrmaga k\u00f6mek etmek.<\/p><ul><li>Sygry\u0148 hamyny Ata \u00fd\u00fcz\u00fc\u015f\u00e4\u00fddi, bolmasa, meni\u0148 \u00fdeke \u00f6z\u00fcmi gaty \u00fdadatjakdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fc\u0148","meaning":"<div><p>Ha\u00fdwanlary\u0148 derisini\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki \u00fdum\u015fak t\u00fc\u00fd \u00f6rt\u00fcgi.<\/p><ul><li>D\u00fc\u00fde \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden \u00e7\u00e4kmenli adamlar a\u00fdbogda\u015flaryny gurup oturdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>K\u00f6tek g\u00fc\u00fd\u00e7li bolsa, \u00fd\u00fc\u0148 gazyk \u00fdere gider. <span>(nakyl)<\/span><\/li><li>Bibi ejesine \u00fd\u00fc\u0148 t\u00fc\u00fdd\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u00fd\u00fc\u0148lek","meaning":"<div><p>\u00d6sg\u00fcn \u00fd\u00fc\u0148li, g\u00fcr \u00fd\u00fc\u0148li, \u00fd\u00fc\u0148i k\u00f6p ber\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u00dd\u00fc\u0148lek go\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa","meaning":"<div><p>\u00ab\u015e\u00bb harpyny\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fabaz","meaning":"<div><p>1. Go\u00e7ak, ger\u00e7ek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 arkamda \u015fular \u00fdaly \u015fabazlar bolmasa, kim meni\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcme seretjek. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Batyr, edermen.<\/p><ul><li>\u00ddogsam, sak bolup duran \u00e7agynda, \u015fu \u015fabazlar go\u00fdna m\u00f6jek go\u00fdberermidi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabram","meaning":"<div><p>Se\u00e7elenip d\u00f6k\u00fclip duran (sa\u00e7, se\u00e7ek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>\u00dda\u0148agyna d\u00f6k\u00fcp, \u015fabram sa\u00e7lar\u0148y, L\u00e4le gyz, Gyzlarg\u00fcl da\u00fdrasyn \u00e7al\u00fdar. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ir turup \u00f6rse\u0148 perim, \u015fabram gara z\u00fclp\u00fc\u0148 darap, A\u00fd \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148ni g\u00f6rmesem, bol\u00fdar meni\u0148 halym harap. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabramak","meaning":"<div><p>Se\u00e7elenip d\u00f6k\u00fclip durmak, se\u00e7elenmek (sa\u00e7, se\u00e7ek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcpek \u00fdaly sa\u00e7lary \u00e7abrap dur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabratmak","meaning":"<div><p>Se\u00e7elendirip go\u00fdbermek, se\u00e7elendirmek.<\/p><ul><li>\u015ear gara sa\u00e7laryny ma\u00fddaja \u00f6rt\u00fcp, garagotazy\u0148 bagy \u00fdaly \u015fabradyp, iki\u00fdan \u00e7ekgesinden go\u00fdberipdir. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcrek gy\u0148ajy\u0148 se\u00e7eklerini \u015fabradyp go\u00fdbermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabra\u0148","meaning":"<div><p>Se\u00e7elenip d\u00f6k\u00fclip duran, se\u00e7elenen (sa\u00e7, se\u00e7ek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>M\u00e4hrini\u0148 iki \u00f6r\u00fcm \u00e7ar gara \u015fabra\u0148 sa\u00e7lary partany\u0148 \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcp dur\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabra\u015fmak","meaning":"<div><p>Se\u00e7eleni\u015fip d\u00f6k\u00fcli\u015fip durmak, se\u00e7eleni\u015fmek (sa\u00e7, se\u00e7ek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Onu\u0148 hemme sa\u00e7lary.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabyr-\u015fabyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fabyrdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fabyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eabyrdyly ses \u00e7ykarmak, \u015fabyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ol \u015fabyrdap \u00fdag\u00fdan \u00fdag\u015fy du\u00fdma\u00fdan \u00fdaly \u00f6r\u00e4n arka\u00fdyn\u00e7. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>Birdenk\u00e4-de \u015fabyrdap \u00fdagy\u015f \u00fdagardy\u00e7. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eabyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fabyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fabyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eabyrdyly ses \u00e7ykary\u015fmak, \u015fabyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u00dcz\u00fcm agajyny\u0148 \u00e7ygar \u00e7ybyklary onu\u0148 ge\u00fdiminden asyly\u015f\u00fdardylar, \u015fabyrda\u015fyp seslen\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fabyrdy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdagy\u015f \u00fdaganda, suw batly sepilende, d\u00f6k\u00fclende we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fadyhorram","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u015fat, ga\u00fdgy-gamsyz, \u00f6r\u00e4n ke\u00fdpli.<\/p><ul><li>K\u00f6p wagtlar gezdim g\u00f6z\u00fda\u015fym d\u00f6k\u00fcp, Indi \u015fady-horram bolasym gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u015e. Kekilow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fadyman","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fady\u00fdan.<\/p><ul><li>Her g\u00fcn \u00f6\u00fdden \u00e7yksa\u0148 \u015fadyman gelin, \u00c4hli i\u015f gar\u015fy\u0148da tagzyma dur\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fady\u00fdan","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi k\u00f6k, \u015f\u00e4hda\u00e7yk, ke\u00fdpli, \u015fat.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fady\u00fdanlyk","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, \u015f\u00e4hda\u00e7yklyk, \u015fat g\u00f6w\u00fcnlilik, \u015fatlyk.<\/p><ul><li>Men n\u00e4hili \u015fady\u00fdanlyk bilen bu \u00f6\u00fde geldim. <span>(G. Muhtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eatlyk, dabara.<\/p><ul><li>Kolhoz\u00e7ylar g\u00f6k gowa\u00e7alary\u0148 i\u00e7inde \u015fady\u00fdanlyk bilen otag ota\u00fdardylar. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Go\u00fd, onu\u0148 maslygyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u015fagallar \u015fady\u00fdanlyk etsinler! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Bu ne \u015fady\u00fdanlyk! Bu ne ajap i\u015f! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fady\u00fdan\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fady\u00fdanlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fagal","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Itler ma\u015fgalasyndan bolan, maslyk i\u00fd\u00fd\u00e4n \u00fdyrtyjy ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fagala\u0148","meaning":"<div><p>Dabara, \u015fowhun, \u015fady\u00fdanlyk.<\/p><ul><li>Goturdep\u00e4ni\u0148 g\u00fcndizki \u015fagala\u0148y uzak gijesi bilen t\u00e4 da\u0148 at\u00fdan\u00e7a \u015fowhunly dowam eden bolsa gerek. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Olar gowa\u00e7alary\u0148 ileri \u00fd\u00fcz\u00fcni kesip ge\u00e7\u00fd\u00e4n gyrasy se\u00fdrek tally \u00fdaby\u0148 b\u00e4ri \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki uly peli otamaga d\u00fc\u00fdn ikindin \u015fagala\u0148 bilen giripdirler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ba\u00fdy\u0148 gyzy \u015fagala\u0148da \u015fa\u00fdlanar, Pukara \u00fdigitler nene\u0148 \u00f6\u00fdlener. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagala\u0148ly","meaning":"<div><p>Dabaraly, \u015fatlykly, \u015fowhunly.<\/p><ul><li>Hatda Halnazary\u0148 gapysyndaky \u015fagala\u0148ly owaz hem kesildi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015ee\u00fdle \u015fagala\u0148ly \u015fatlyk bir g\u00fcnde, Uzak g\u00fcnde de\u0148iz g\u00f6z\u00fdetiminde. <span>(N. Amanow, A. Kowusow, Balyk\u00e7ylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagala\u0148syz","meaning":"<div><p>Dabarasyz, \u015fowhunsyz, \u015fatlykly d\u00e4l.<\/p><ul><li>To\u00fdsuz, \u015fagala\u0148syz \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 kime geregi bar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagala\u0148\u00e7y","meaning":"<div><p>\u015eagla\u0148y gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n, \u015f\u00fcwele\u0148\u00e7i.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fagga","meaning":"<div><p>Birden, batly.<\/p><ul><li>Nazary\u0148 \u00fd\u00fczi gyzardy-da \u00fd\u00fcz\u00fcne \u015fagga der geldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eagga inmek.<\/li><li>\u015eagga gonmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faggyldamak","meaning":"<div><p>\u015eaggyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015faggyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Suw \u015faggyldap ak\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faggyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eaggyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015faggyldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015faggylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eaggyldyly ses edi\u015fmek, \u015faggyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>\u015eaggylda\u015fyp bulaklar ak\u00fdar.<\/li><li>\u015eaglawuklar- dan \u015faggylda\u015fyp suw ak\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faggyldy","meaning":"<div><p>Suwu\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li akmagy, gu\u015flary\u0148 batly u\u00e7maga \u00fda-da \u015f. m. ba\u015fga bir hereket zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u015faggyldysyn gaty pes g\u00f6r\u00fcp, Uzak pikir edip, ge\u0148 galyp durdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Al-asmandan batly u\u00e7up bar\u00fdan gu\u015flary\u0148 \u015faggyldysy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagla","meaning":"<div><p>1. A\u0148yrsy g\u00f6rn\u00fcp duran \u00fdukajyk, \u00fduka.<\/p><ul><li>\u015eagla perde a\u0148yrsyndaky g\u00fcne\u015f hi\u0148\u0148ildik u\u00e7\u00fdan \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Iri g\u00f6zli, se\u00fdrek g\u00f6zli (elek we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Gulak edil \u015fagla \u00fdaly, \u00fdakymly \u00fdakymsyz g\u00fcrr\u00fc\u0148i\u0148 baryny birden be\u00fdn\u00e4 bakan ge\u00e7irip go\u00fdber\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faglamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015faggyldamak.<\/p><ul><li>Gulaklardan suwlar \u015faglap ak\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eaglap akyp \u00fdatyr suwly salmalar, Bitipdir bo\u00fdunda erik-almalar. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faglatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015faggyldatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015faglawuk","meaning":"<div><p>\u00ddokardan g\u00fc\u00fd\u00e7li in\u00fd\u00e4n suwu\u0148 akymy, \u00fdokardan \u015faggyldap in\u00fd\u00e4n suwu\u0148 ak\u00fdan \u00fderi.<\/p><ul><li>Oglanlar \u015faglawuga suwa d\u00fc\u015fm\u00e4ge gitdiler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015faggylda\u015fmak.<\/p><ul><li>\u00ddakymly howasy g\u00f6wn\u00fc\u0148i a\u00e7\u00fdar. Ma\u015fynlar \u015fagla\u015fyp her \u00fda\u0148a ge\u00e7\u00fd\u00e4r. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagramak","meaning":"<div><p>Gura\u015fyp \u00fdatmak, guramak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fagyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eagyrdyly ses etmek, \u015fagyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Gury \u00fdylgynlar g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdelde \u015fagyrdap ses ed\u00fd\u00e4rdiler.<\/li><li>D\u00fc\u00fdbi de\u015filen haltadan erik ki\u015fdeleri \u015fagyrdap d\u00f6k\u00fcldi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eagyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fagyrdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Ol, etegind\u00e4ki da\u015fy \u015fagyrdadyp d\u00f6kdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fagyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eagyrdyly sesleni\u015fmek, bilelikde \u015fagyrdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fagyrdy","meaning":"<div><p>G\u00fcr \u00f6s\u00fcp duran aga\u00e7lary\u0148, gaty zatlary\u0148 biri-birine degmeginden \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fah","meaning":"<div><p>1. K\u00e4bir ha\u00fdwanlary\u0148 kelle baldagyny\u0148 gapdallaryndan g\u00f6ger\u00fd\u00e4n \u00e7ybyk, \u00f6s\u00fcntgi.<\/p><ul><li>D\u00fcz\u00fcm-d\u00fcz\u00fcm gozalar gowa\u00e7alary\u0148 \u015fahalaryny a\u015fak egipdirler. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Bir g\u00fcn kaka\u0148 alma \u015fetdaly sapdy, \u00ddene bir \u015fahasyna garaly sapdy. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. I\u015fi\u0148, ylmy\u0148, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 belli bir pudagy, ugry, b\u00f6l\u00fcmi.<\/p><ul><li>Ylmy\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry \u015fahalary, d\u00fcrli-d\u00fcrli pudaklary bo\u00fdun\u00e7a kadrlar \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4rler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Bir zady\u0148 b\u00f6l\u00fcnip gid\u00fd\u00e4n ugry, gol, b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Jary\u0148 \u015fu iki \u015fahasyny\u0148 g\u00fcndogarkysyny\u0148 sag kenarynda l\u00fc\u0148 bardyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahadatnama","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 \u015fahsy\u00fdetini \u00fda-da ba\u015fga bir zady tassykla\u00fdan dokument.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fahalamak","meaning":"<div><p>\u015eaha emele gelmek, \u015faha \u00e7ykarmak, \u015faha \u00fda\u00fdratmak.<\/p><ul><li>G\u00f6gerenleri-de ugursyz, pessejik bo\u00fdly, az \u015fahalapdyr. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahandaz","meaning":"<div><p>Saz-s\u00f6hbeti s\u00f6\u00fd\u00fd\u00e4n, onu\u0148 lezzetini bil\u00fd\u00e4n, oturyly\u015fygy, g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7iligi gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4n \u015fowhun\u00e7y.<\/p><ul><li>P\u00e4kize ge\u00fdnip trotuarlarda gezim ed\u00fd\u00e4n \u015fahandaz adamlary\u0148 arasynda Annatagany\u0148 sulhy s\u00fcrini\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki \u00fdaraly go\u00fdnu\u0148ky \u00fdaly bir hili \u00f6\u00e7\u00fckdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol g\u00f6wni a\u00e7yk \u015fahandaz \u00fdigit. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahandazlyk","meaning":"<div><p>Saz-s\u00f6hbeti s\u00f6\u00fdmeklik, oturyly\u015fygy, g\u00fcrr\u00fc\u0148\u00e7iligi gowy g\u00f6rmeklik.<\/p><ul><li>\u00ddigitler heniz ja\u00fdy kemally sa\u00fdgarma\u00fdardylar welin, sesi\u0148 iki a\u00fdaklyny\u0148 \u015fahadazlyk \u015fowhunlary boldugyny mazaly a\u0148lapdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahlak","meaning":"<div><p>Uly \u015fahly, \u015fahy yzyn bolan.<\/p><ul><li>S\u00fcrini\u0148 i\u00e7inde iki sany \u015fahlak h\u00f6w\u00fcr go\u00e7 bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahs","meaning":"<div><p>A\u00fdratynlykdaky adam, \u015fahsy\u00fdet.<\/p><ul><li>Ol bu meseleri\u0148 hemmesini umumy s\u00f6zler bilen be\u00fdan etm\u00e4n, a\u00fdry-a\u00fdry konkret \u015fahslary\u0148 \u00fcsti bilen \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahsy","meaning":"<div><p>Hut \u00f6z\u00fc\u0148i\u0148, hususy.<\/p><ul><li>Her kim \u00f6z halanyny etjek bolup, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015fahsy pikirine gidip \u00fd\u00f6rse, ol pikir uzaga gitmez. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahsy\u00fdet","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fahs.<\/p><ul><li>\u015eahsy\u00fdet kultuny\u0148 zy\u00fdanly galyndylary \u00fdok edildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahsy\u00fdetlik","meaning":"<div><p>\u015eahsy\u00fdete degi\u015flilik, \u015fahsy\u00fdete has bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fahy","meaning":"<div><p>Gara-ala, g\u00f6k-ala we \u015f. m. d\u00fcrli re\u0148kli \u00fd\u00fcpek mata.<\/p><ul><li>Onu\u0148 bo\u00fdda\u015fyny\u0148 egninde \u015fahy k\u00f6\u00fdnegi bilen ba\u015fyndadaky d\u00fcrli \u00f6ws\u00fcp duran gotazly tah\u00fdasy \u00f6zbek bi\u00e7\u00fcwindedi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahyr","meaning":"<div><p>Go\u015fgy \u00fdazan adam, \u015fahyrana eserleri\u0148 awtory.<\/p><ul><li>Be\u00fdik rus \u015fahyryny\u0148 \u00f6lmez-\u00fditmez eserleri adamzady\u0148 ba\u00fdlygyny artdyrdy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Be\u00fdik t\u00fcrkmen \u015fahyry Magtymgulyny\u0148 \u00fdubile\u00fdi ge\u00e7irildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahyrana","meaning":"<div><p><span>Edebi\u00fdat termini<\/span> \u015eahyr\u00e7ylyga degi\u015fli bolan.<\/p><ul><li>Ol, ertiri\u0148 \u015fahyrana g\u00f6rn\u00fc\u015fine baka-baka ganyp bilmedi we derrew bile guwanmak \u00fc\u00e7in \u00ddewgenini-de o\u00fdatmak\u00e7y boldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan Eser-ler)<\/span><\/li><li>Halk \u015fahyrana d\u00f6redijiligi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahyranalyk","meaning":"<div><p>\u015eahyr\u00e7ylyga degi\u015flilik.<\/p><ul><li>Rus \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny \u015fahyranalyk bilen suratlandyrmagy\u0148 birinji nusgasy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahyrlyk","meaning":"<div><p>\u015eahyry\u0148 k\u00e4ri, go\u015fgy, \u015fygyr \u00fdazmalyk k\u00e4ri.<\/p><ul><li>Adym Ata Salyh, \u015eahyrlyk k\u00e4rim. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fahyr\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fahyrlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fakga-\u015fakga","meaning":"<div><p>Tizlik bilen, hasyr-husur, \u015fark-\u015furk, ur-tut, eglenm\u00e4n.<\/p><ul><li>\u015eu wagt bir gelin ediner \u00fdaly zadymyz hem bar, \u015fakga-\u015fukga guda bolaga-da oturybereli\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakgalamak","meaning":"<div><p>Kesip, \u00e7apyp, b\u00f6lek-b\u00f6lek etmek, b\u00f6leklemek.<\/p><ul><li>\u015eakgalap ta\u015fla di\u00fdse\u0148 ba\u015faryn. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakgalatmak","meaning":"<div><p>Kesip, \u00e7apyp, b\u00f6lek-b\u00f6lek etdirmek, b\u00f6lekletmek.<\/p><ul><li>Go\u00fdnu\u0148 etini ur-tut \u015fakgalatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakgyldamak","meaning":"<div><p>\u015eakgyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015fakgyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fakgyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eakgyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fakgyldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fakgyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bir \u00fdere wagtal-wagtal degmegi zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n takgyldyly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fakyr-\u015fukur","meaning":"<div><p>1. \u015eakyrdap \u00e7yk\u00fdan ses, \u015fakyrdy.<\/p><ul><li>Mikola hem bu \u015fakyr-\u015fukura o\u00fdanyp ga\u00fddyp \u00fdatmady. <span>(H. Ysma\u00fdylow, Powestler)<\/span><\/li><li>Kuhn\u00fdadaky \u015fakyr-\u015fukur bir e\u00fd\u00fd\u00e4m di\u0148ipdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Tizlik bilen, \u015fark-\u015furk, \u00e7alasyn, eglenm\u00e4n.<\/p><ul><li>Telpegini silkip, kellesine ge\u00fddi we \u015fakyr-\u015fukur i\u015figi a\u00e7dy-da, \u00e7ykdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ownuk-u\u015fak zatlar, go\u015f.<\/p><ul><li>Gyly\u00e7 mergen gu\u015fagyna \u00f6\u0148ki \u015fakyr-\u015fukurlaryny\u0148 \u00fcst\u00fcne uran gu\u015flaryny d\u00fcz\u00fc\u015fdirerdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u015eakyr-\u015fukurlary daky\u015fdyryp, iki a\u00fdakly hyrly t\u00fcpe\u0148ini hem egninden asardy-da, gar\u015fydaky daga dyrma\u015fyp giderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eakyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fakyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Darajyk gysby \u00fdodany\u0148 gy\u00fd\u00e7ak da\u015flary d\u00fc\u00fdeleri\u0148 \u00fdasy dabanlaryny\u0148 astynda \u015fakyrda\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>S\u00e4het i\u015figi ema\u00fdlyk bilen a\u00e7jak boldy, emma bolmady, gabsa-da \u015fakyrdady. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eakyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fakyrdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Bahar! -- di\u00fdip, \u00fdapyk i\u015figi itekl\u00e4p \u015fakyrdatmaga ba\u015flady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk telefony\u0148 trubkasyny \u015fakyrdadyp go\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fakyrdy","meaning":"<div><p>1. Da\u015f, demir we \u015f. m. zatlary\u0148 bir bada biri-birine batly degmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n gaty sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>Biline gowany\u0148 bagy oralan \u00fdogyn p\u00fcrs durdugy\u00e7a batlanyp a\u00fdlan\u00fdardy, onu\u0148 \u015fakyrdysy ja\u00fdlara d\u00fc\u015f\u00fcp \u00fda\u0148lan\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015eol wagt komandiri\u0148 ozal barlap g\u00f6zden ge\u00e7iren i\u00e7ki tamynda uly bir \u015fakyrdy boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> E\u00fdl\u00e4k-de-be\u00fdl\u00e4k edil\u00fd\u00e4n hereket, galmagal, zenzele.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fakyrdyk","meaning":"<div><p>K\u00e4bir mallary ga\u00e7yrmak \u00fc\u00e7in, gu\u00fdrugyna dakyl\u00fdan k\u00f6ne-s\u00f6ne, d\u00f6w\u00fck-\u00fdenjik \u015fakyrda\u00fdan zat.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fak\u00e4se","meaning":"<div><p>Farfordan \u00fdasalan, \u00e7a\u00fd i\u00e7il\u00fd\u00e4n uly k\u00e4se, gap.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fal","meaning":"<div><p>Gap-ga\u00e7lyk \u00fc\u00e7in dokal\u00fdan irim\u00e7ik \u00fd\u00fc\u0148 mata.<\/p><ul><li>Eger meni\u0148 halylarym kilim bolsa, seni\u0148 halylary\u0148 \u015fal gula\u00e7dyr. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faldyr","meaning":"<div><p>E\u015fek s\u00fcrmek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan ujy zynjyrly ta\u00fdajyk.<\/p><ul><li>Mawy g\u00f6k e\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u015faldyryny o\u00fdnap, ja\u0148 sesine guwan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Elind\u00e4ki \u015faldyr bilen g\u00f6zel perini\u0148 n\u00e4zik bedenini g\u00f6k-ala edipdir. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falgam","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u015eugundyra me\u0148ze\u015f s\u00fc\u00fdj\u00fcmtik g\u00f6k \u00f6n\u00fcm.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015falha","meaning":"<div><p>\u00ddyrtyk ge\u00fdim.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015falha-\u015falha","meaning":"<div><p>\u00ddyrtyk-\u00fdirik, \u00fdyrtyk-\u00fdyrtyk (ge\u00fdim hakda).<\/p><ul><li>Ile g\u00fclki, masgara-\u015falha-\u015falha donu\u0148yz. <span>(Ata Salyh)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falkyldamak","meaning":"<div><p>\u015ealkyldyly ses \u00e7ykmak, \u015falkyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u015ealkyldap ga\u00e7mak.<\/li><li>\u015ealkyldap \u00fdykylmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falkyldatmak","meaning":"<div><p>\u015ealkyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015falkyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>\u015ealkyldadyp oklamak bolmaz.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falkyldy","meaning":"<div><p>\u00ddum\u015fak, suwuk zatlary\u0148 bir \u00fdere batly d\u00fc\u015fmegi we \u015f. m. zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fallak","meaning":"<div><p>1. Suwa d\u00fc\u015f\u00fclende a\u00fdak bilen a\u015fyr atyp o\u00fdnal\u00fdan o\u00fdun.<\/p><ul><li>Oglanlar suwda \u015fallak o\u00fdna\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Gam\u00e7y, to\u00fdry \u00fdaly urul\u00fdan zat, ta\u00fdak.<\/p><ul><li>Arz edip baran adamlara \u00fdatyryp \u015fallak urdular. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>Halwany hekim i\u00fder, \u015fallagy \u00fdetim. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fallaklamak","meaning":"<div><p>A\u00fdagy \u00fda-da eli tiz, \u00e7alt herekete getirmek, hereketlendirmek.<\/p><ul><li>\u015eallaklap gitmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fallaklatmak","meaning":"<div><p>A\u00fdagy \u00fda-da eli tiz, \u00e7alt hereketlendirmek, hereket edirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015falman","meaning":"<div><p>Kesilen uly \u00fdogyn aga\u00e7, p\u00fcrs.<\/p><ul><li>\u015ealmanlar simleri zordan g\u00f6ter\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falpy-\u015fara\u0148","meaning":"<div><p>\u00d6l-my\u017e\u017eyk bolan, ezilen (egin-e\u015fik hakynda).<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki dony b\u00fctinle\u00fd \u015falpy-\u015fara\u0148dy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falpyldamak","meaning":"<div><p>\u015ealpyldyly ses \u00e7ykmak, \u015falpyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00c7alajan bolup, \u00fdatan balyk gu\u00fdrugyny bulanda, suw-da \u015falpylda\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falpyldatmak","meaning":"<div><p>\u015ealpyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015falpyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Oglanjak \u00fdaby\u0148 ba\u015fynda ta\u00fdajygyny suwa \u015falpyldadyp otyrdy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falpyldy","meaning":"<div><p>Suwuklykda edil\u00fd\u00e4n hereket, tolkun zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 \u015falpyldysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015falt-\u015fult","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n \u00e7alt, \u00e7alasyn, tiz.<\/p><ul><li>\u015ealt-\u015fult etdi-de, tiz \u00fduwundy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faltak","meaning":"<div><p>K\u00e4bir maly\u0148 gu\u00fdruk tarapyndaky gatap galan hapa.<\/p><ul><li>Bu go\u00fdun \u015faltak baglapdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faly","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> T\u00fcwi ekini; d\u00f6w\u00fclmedik gabykly t\u00fcwi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fam","meaning":"<div><p>1. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> I\u0148rik garalan wagty, G\u00fcn batan \u00e7agy, ag\u015fam.<\/p><ul><li>\u015eam wagty.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ag\u015famlyk nahary.<\/p><ul><li>\u015eagala \u015fam \u00fc\u00e7in ogul dogan \u00fdok, Oglundan, gyzyndan asla do\u00fdan \u00fdok. <span>(\u00abOkt\u00fdabry\u0148 \u00ddalkymy\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fama-\u015fa\u00fdyrdy","meaning":"<div><p>1. Bo\u015f, biderek, netijesiz (g\u00fcrr\u00fc\u0148).<\/p><\/div><div><p>2. Tertipsiz edil\u00fd\u00e4n hereket, eden-etdilik (i\u015f hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fama-\u015fa\u00fdyrdylyk","meaning":"<div><p>1. Bidereklik, netijesizlik (g\u00fcrr\u00fc\u0148 hakda).<\/p><\/div><div><p>2. Tertipsiz hereket etmeklik, eden-etdilik (i\u015f hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015faman","meaning":"<div><p><span>Etnografi\u00fda<\/span> K\u00e4bir Demirgazyk Azi\u00fda halklarynda: jadyg\u00f6\u00fd, porhan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015famar","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> a\u017edarha.<\/p><ul><li>Waspy\u0148y taryp etsem en\u00e7e s\u00f6zler \u00fdara\u015f\u00fdar, \u015eamar kimin z\u00fclpleri\u0148 \u00fdene bo\u00fdna dola\u015far. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015famlamak","meaning":"<div><p>Gara\u0148kyramak, \u015fam wagty bolmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015famlyk","meaning":"<div><p>Ag\u015fam naharlyk, ag\u015fam nahary bolar \u00fdaly.<\/p><ul><li>Negada bir \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 \u015famlyklaryny i\u00fd\u00fd\u00e4rdiler. <span>(N. B. Gogol, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fam\u00e7yrag","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00dditi \u015f\u00f6hleli, \u00e7yra, \u015fem.<\/p><ul><li>\u00d6\u00e7mez \u015fam\u00e7yrag.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fan","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015e\u00f6hrat, dabara, hatyra.<\/p><ul><li>Dokan halymyzy\u0148 \u015fanyna bu g\u00fcn, \u00dc\u00fd\u015feris G\u00fclleri\u0148 \u00fdanyna bu g\u00fcn.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fana","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> darak1.<\/p><ul><li>Biri tarla\u0148 kimin bakar her \u00fdana, Biri z\u00fclp\u00fcn darar golunda \u015fana. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fanlanmak","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hratlanmak, dabaralanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fanly","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hratly, dabaraly, me\u015fhur.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fapak","meaning":"<div><p>1. G\u00fcn dogmazyny\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda hem G\u00fcn \u00fda\u015fandan so\u0148 g\u00fcndogar we g\u00fcnbatar g\u00f6z\u00fdetimde emele gel\u00fd\u00e4n gyzyl G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi.<\/p><ul><li>Durdy \u00e7opan bolsa g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n gyzyl \u015fapaga seredip, egnind\u00e4ki tozgalap duran sakgalyny dyrmady. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol ag\u015fam \u015fapagyny\u0148 n\u00e4hili gyzarandygyny, so\u0148 onu\u0148 n\u00e4hili gara\u0148kyrap gidendigini g\u00f6rdi. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Da\u0148 sazy, da\u0148 atmazyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcsyrasyndaky wagt.<\/p><ul><li>Otly \u015fapak \u00fdagtylanda A\u015fgabada gola\u00fdlapdy. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapalak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fapbat.<\/p><ul><li>\u015eapalak urmak.<\/li><li>\u015eapalak bermek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapba","meaning":"<div><p>Gara\u015fylmadyk \u00fderden, bada-bat, birden, du\u00fddansyz, \u015farpa.<\/p><ul><li>\u00d6\u0148r\u00e4kden b\u00e4ri gara\u015f\u00fdan \u00fdaly, \u015fapba tormazy basdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapba-\u015fapba","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna, ga\u00fdta-ga\u00fdta.<\/p><ul><li>\u00c7agaly a\u00fdallar \u00e7agalar \u00fdaslisine baryp, \u00e7agalaryny ellerine alyp \u015fapba-\u015fapba og\u015fap, towusdyryp, s\u00f6\u00fd\u00fcp \u00f6\u00fdlerine tarap gitdiler. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapba-\u015fupba","meaning":"<div><p>\u00c7altlyk bilen, \u00e7alasyn, tiz.<\/p><ul><li>\u015eapba-\u015fupba g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/li><li>\u015eapba-\u015fupba elle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapbat","meaning":"<div><p>1. Eli\u0148 a\u00fdasy.<\/p><ul><li>Myradaly aga \u015fapbat \u00fdaly t\u00fc\u00fds\u00fcz \u00fd\u00fcz\u00fcni Orazla \u00f6wr\u00fcp durdy. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Eli\u0148 \u00fdasy bilen urul\u00fdan zarply urgy, \u015farpyk, \u015fapalak.<\/p><ul><li>K\u00f6pden b\u00e4ri \u00e7emelenip duran A\u015fyr Mawy\u0148 dulugyna bir \u015fapbat urdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapbatlamak","meaning":"<div><p>\u015eapbat bilen urmak, \u015farpyk \u00e7almak, \u015fapalak bermek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fapbyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fapbat.<\/p><ul><li>\u015eapba-\u015fupba g\u00f6r\u00fc\u015fmek.<\/li><li>\u015eapba-\u015fupba elle\u015fmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapbyldamak","meaning":"<div><p>\u015eapbyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015fapbyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Nahar i\u00fdende onu\u0148 agzy \u015fapbylda\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapbyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eapbyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fapbyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Ol agzyny \u015fapbyldad\u00fdan wagtynda: -- Eti\u0148 tagamyny hakykatdan-da m\u00f6jek bil\u00fd\u00e4n eken! - di\u00fdip tassykla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi kel agzyny \u015fapbyldadyp g\u00fcrr\u00fc\u0148 berdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapbyldy","meaning":"<div><p>Nahar i\u00fdlende, og\u015fa\u015fylanda we \u015f. m. dodaklary\u0148 biri-birine \u00fdapy\u015fyp a\u00fdrylmagyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n zarply ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fapyr-\u015fupur","meaning":"<div><p>1. \u00c7altlyk bilen, \u00e7alasyn, \u00e7alt.<\/p><ul><li>Olar \u015fapyr-\u015fupur g\u00f6r\u00fc\u015fdiler.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eapyrdyly \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Der\u00fda tarapdan \u015fapyr-\u015fupur e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eapyrdyly ses \u00e7ykarmak, \u015fapyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f suwuny\u0148 i\u00e7i bilen \u015fapyrdap \u00fd\u00f6remek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eapyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fapyrdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Ol edil una\u015f i\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdaly edip \u00fdagly palawy \u015fapyrdadyp i\u00fd\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Pal\u00e7ykly gumy \u015fapyrdadyp okla\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uzak g\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdadawlygy, \u00fdolu\u0148 tebsiretmegi ter gawuny \u015fapyrdadyp i\u00fdmeklerine mejbur etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eapyrdyly ses edi\u015fmek, birn\u00e4\u00e7e bolup \u015fapyrdamak.<\/p><ul><li>Suwu\u0148 i\u00e7inde balyklar \u015fapyrda\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fapyrdy","meaning":"<div><p>\u00ddalpajyk suwu\u0148 i\u00e7i bilen \u00e7alt \u00fd\u00f6relende, suwuk \u00fda-da suwly zat i\u00fdilende we \u015f. m. d\u00f6r\u00fd\u00e4n sesi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015far","meaning":"<div><p>T\u00f6weregi\u0148 \u00f6z diametrini\u0148 da\u015fynda a\u00fdlanmagynda emele gel\u00fd\u00e4n togalak geometrik \u015fekil we \u015fe\u00fdle formaly predmet.<\/p><ul><li>\u00dder \u015far \u015fekillidir. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>\u015eary eli bilen pyrlap go\u00fdberdi-de, \u00fdene s\u00f6z\u00fcni dowam etdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>B\u00fctin \u00fder \u015faryny\u0148 altydan biri Watanma k\u00e4n salam Ata Salyhdan. <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fara","meaning":"<div><p>Eti ownuk b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcp duzlap, k\u00f6z\u00fc\u0148 \u00fcst\u00fcne atyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015faramak","meaning":"<div><p><span>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclik termini<\/span> K\u00fc\u015ft o\u00fdnunda: at bilen k\u00fc\u015ft berlende be\u00fdleki mallary\u0148-da birine d\u00fc\u015fmek.<\/p><ul><li>Altynjy g\u00f6\u00e7\u00fcmde onu\u0148 aty \u015farady.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faratmak","meaning":"<div><p><span>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclik termini<\/span> \u015earamak \u00fdagda\u00fdyna d\u00fc\u015f\u00fcrmek, at bilen k\u00fc\u015ft berip, \u015faryk emele getirtmek.<\/p><ul><li>\u015earadyp mugt mal almak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fark-\u015furk","meaning":"<div><p>\u00c7altlyk bilen, \u00e7alt, ur-tut, dessine, \u015fart-\u015furt.<\/p><ul><li>Traktory \u015fark-\u015furk d\u00fczederis. <span>(\u00abSowet Edebi\u00fdaty\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farka","meaning":"<div><p>Bat bilen, batly \u015farkyldap, birden.<\/p><ul><li>Gapy \u015farka a\u00e7yldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sy\u00e7an girdi-gi, gapyrjagy\u0148 agzy \u015farka \u00fdapyl\u00fdandyr. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farkyldamak","meaning":"<div><p>\u015earkyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015farkyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farkyldatmak","meaning":"<div><p>\u015earkyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015farkyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Bir adam \u00e7otuny \u015farkyldadyp, garaba\u015fyna ga\u00fd bolup otyrdy. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015earkyldyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna \u015farkyldamak, birsyhly \u015farkyldap durmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farkyldy","meaning":"<div><p>Demir, aga\u00e7 gurallary\u0148 a\u00e7ylmak, \u00fdapylmak we \u015f. m. batly hereketlerinden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>\u015earkyldylar, g\u00fcrp\u00fcldiler bir salym, D\u00fc\u00fd\u015fde \u00fdaly ildi onu\u0148 gulagyna. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farlamak","meaning":"<div><p>\u015earryldyly ses \u00e7ykmak, \u015farryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Obany\u0148 ortasynda ge\u00e7m\u00e4n \u00fdapdan dury suw \u015farlap ak\u00fdardy. <span>(B. Gurbanow, Du\u015fu\u015fyk)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farlatmak","meaning":"<div><p>\u015earryldyly ses \u00e7ykartmak, \u015farryldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farlawuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015faglawuk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p \u00fderden \u015farlap akmak, dumly-du\u015fdan \u015farlap akmak.<\/p><ul><li>Bulaklar \u015farla\u015fyp doldur\u00fdar \u00e7a\u00fdy. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ma\u015fynlar her\u00fdana ge\u00e7\u00fd\u00e4r g\u00fcrle\u015fip, Kranlardan suwlar ak\u00fdar \u015farla\u015fyp. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farp-\u015furp","meaning":"<div><p>\u015eart-\u015furt, hawul-hara, \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 ugruna, \u00e7alt.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farpa","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fapba.<\/p><ul><li>Ejesi A\u015fyr bilen \u015farpa gujakla\u015fdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farpyk","meaning":"<div><p>1. <span>Seret<\/span> \u015fapbat.<\/p><ul><li>P\u00e4lwan bolsa ogluna \u015fu wagta \u00e7enli bir \u015farpyk \u00e7alan dam d\u00e4ldi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol Myratgeld\u00e4 bir \u015farpyk \u00e7aldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol e\u00fdlesine a\u00fdlananda \u015farpyk be\u00fdlesine \u00f6wr\u00fclen-de \u00fdumruk degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Urgy, zarba, k\u00f6tek. Temmi.<\/p><ul><li>Indi eger agzalalyk bola\u00fdsa, \u015farpygy\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148 \u00f6z\u00fcne degjegini a\u0148lady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farpyldamak","meaning":"<div><p>\u015earpyldyly ses \u00e7ykmak, \u015farpyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>A\u015fyry\u0148 gam\u00e7ysy onu\u0148 \u00fduka donly \u00fdagyrnysyna \u015farpyldap degdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farpyldatmak","meaning":"<div><p>\u015earpyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015farpyldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farpyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bir \u00fdere batly degmeginden, urulmagyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Belki, ol-da to\u00fdnak tabyrdysyndan, gam\u00e7y \u015farpyldysyndan heder edendir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015farryldy","meaning":"<div><p>Suwu\u0148 dowamly d\u00f6k\u00fclmeginden \u00fda-da \u00fdokardan a\u015fak g\u00fc\u00fd\u00e7li inmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fart","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 d\u00f6w\u00fclmegi, \u00fdarylmagy netijesinde \u00e7yk\u00fdan batly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fart-\u015furt","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fark-\u015furk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015farta","meaning":"<div><p>\u015eartyldyly ses edip, birden.<\/p><ul><li>K\u00f6\u00fdnegini\u0148, balagyny\u0148 kirden \u00fda\u0148a eplese\u0148 \u015farta d\u00f6w\u00fcljeg-\u00e4 g\u00f6rn\u00fcp dur. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fartyldamak","meaning":"<div><p>\u015eartyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015fartyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>D\u00f6wlen metaly\u0148 \u015fartyldap giden \u00fditi sesi e\u015fidildi. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fartyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eartyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fartyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Agajy \u015fartyldadyp d\u00f6wd\u00fcler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fartyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 batly d\u00f6w\u00fclmeginden \u00fda-da \u00fcz\u00fclmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015faryk","meaning":"<div><p><span>K\u00fc\u015ft\u00e7\u00fclik termini<\/span> At bilen k\u00fc\u015ft berlende, aty\u0148 \u015fa bilen bir wagtda \u00fdene bir mala d\u00fc\u015fmegi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015far\u0148yldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fa\u0148lamak.<\/p><ul><li>Ja\u00fdy\u0148 i\u00e7ini da\u015fyny agardyp, edil \u015far\u0148yldap duran ja\u00fd etdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol ja\u00fdy\u0148 birn\u00e4\u00e7e otagy bolar, \u015far\u0148yldap duran e\u00fdwany bolar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fat","meaning":"<div><p>1. Ke\u00fdpi k\u00f6k, \u015fady\u00fdan.<\/p><ul><li>Myrady\u0148 g\u00f6wni \u015fatdy, ruhybelentdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ol n\u00e4me \u00fc\u00e7in hemi\u015fekisi \u00fdaly \u015fat d\u00e4l. <span>(J. Aky\u00fdew, Mergeni\u0148 Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Batly, gurply, aja\u00fdyp.<\/p><ul><li>Ol halkyma i\u0148 m\u00e4hriban hossardyr, Ilim onu\u0148 bilen \u015fat g\u00fcne \u00fdetdi. <span>(R. Se\u00fdidow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatdyldamak","meaning":"<div><p>\u015eatdyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fatdyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Port sazaklar \u015femaly\u0148 zarbyna yzy \u00fcz\u00fclm\u00e4n, \u015fatdyldap d\u00f6w\u00fcl\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatdyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eatdyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fatdyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Ussa gysgy\u00e7 bilen simi \u015fatdyldadyp kes\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatdyldy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir aga\u00e7 \u00fdananda, gaty, berk zat d\u00f6wlende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fatere\u0148","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00ddasy \u00fdaprakly bir \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><ul><li>Orsgeldi: -- \u015eatere\u0148 \u00fdabagan, s\u00fc\u00fdtle\u0148\u0148i\u00e7 \u00fdaly biderek har-ha\u015fal otlardan ba\u015fga bu \u00fderde hi\u00e7 zat \u00fdok! -- di\u00fdip, gaty gaharlandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatlama","meaning":"<div><p>\u015eatlap duran, g\u00fc\u00fd\u00e7li a\u00fdazly, do\u0148duryp bar\u00fdan a\u00fdaz, sowuk.<\/p><ul><li>Gy\u015fy\u0148 \u015fatlama sowuklarynda-da, tom- su\u0148 j\u00f6wzasynda-da elmydama g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp oturan g\u00fcr toka\u00fd hem \u015fu mahal bir hili re\u0148k a\u00e7yp, \u00fdaldyrap \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Geologlar \u015fatlama a\u00fdazda k\u00f6\u00fdnek\u00e7e\u0148 tans etm\u00e4ge h\u00e4zirdiler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatlamak","meaning":"<div><p>1. \u015eatdyldyly ses \u00e7ykarmak, \u015fatdyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ma\u00fdda da\u015flar ma\u015fyny\u0148 kuzowynda oturanlary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne doly \u00fdaly \u015fatlap deg\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Do\u0148aklyk bolmak, g\u00fc\u00fd\u00e7li a\u00fdaz bolmak, do\u0148mak.<\/p><ul><li>Gijesine a\u00fdaz bol\u00fdar \u015fatlap. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatlandyrmak","meaning":"<div><p>\u015eady\u00fdan etmek, begendirmek, guwandyrmak.<\/p><ul><li>\u00ddakymly habar a\u00fddyp \u015fatlandyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatlanmak","meaning":"<div><p>\u015eady\u00fdan bolmak, begenmek, guwanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fatlawuk","meaning":"<div><p>\u015eatdyldyly ses \u00e7ykar\u00fdan, \u015fatlap duran.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fatlyk","meaning":"<div><p>Adamy\u0148 g\u00f6wn\u00fcni\u0148 g\u00f6terilen \u00fdagda\u00fdy, \u015fady\u00fdanlyk du\u00fdgusy, begen\u00e7, guwan\u00e7.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcregini gaplap alan \u015fatlyk ony \u00fdylgyrmaga mejbur etdi. Onu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u015fatlyk tolkuny mese-m\u00e4lim g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatlykly","meaning":"<div><p>Begen\u00e7li, guwan\u00e7ly, dabaraly; gowy, o\u0148at.<\/p><ul><li>Sowet gra\u017edanlary \u00f6zlerini\u0148 bo\u015f wagtyny hemi\u015fe \u015fatlykly we medeni\u00fdetli ge\u00e7irip bilerler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatut","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Iri, uly \u00fdaprakly tut agajy, balhy tut.<\/p><ul><li>\u015eatutlar bar \u00fdapraklary el \u00fdaly, Belent baglar \u00f6s\u00fd\u00e4r bizi\u0148 \u00fderlerde. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015faty","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gazap.<\/p><ul><li>Bilip go\u00fd, men \u015fatyma tuta\u00fdsam, seni\u0148 \u00fdalam dara\u015fman! <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyr-\u015fallak","meaning":"<div><p>A\u00fdak \u00fdala\u0148a\u00e7 we ba\u015fyk a\u00e7yp, elem-tas.<\/p><ul><li>A\u00fdnabady\u0148 gyzlary \u00fdaly sa\u00e7yny sallap, gowa\u00e7any\u0148 i\u00e7inde \u015fatyr-\u015fallak ylgap \u00fd\u00f6rmek isle\u00fd\u00e4rsi\u0148. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyr-\u015futur","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fart-\u015furt.<\/p><ul><li>\u015eatyr-\u015futur gol \u00e7eker-de go\u00fdberib\u00e4reris! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>\u015eatyr-\u015futur d\u00f6w\u00fcp i\u00fd\u00fd\u00e4r-de, bakurdagy di\u015fli \u00fdaly \u00fdene \u00fdalmanyp otyr. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eatyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fatyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>To\u00fdnaklar astynda \u015fatyrda\u00fdar buz. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eatyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fatyrdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel aga\u00e7lary\u0148 \u015fahalaryny \u015fatyrdat\u00fdardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eatyrdyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna \u015fatyrdamak.<\/p><ul><li>M\u00fc\u0148 \u00fda\u015fan aga\u00e7lar \u015fatyrda\u015fyp zordan saklan\u00fdarlar. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fatyrdy","meaning":"<div><p>\u00c7\u00f6p \u00e7alam, odu\u0148 d\u00f6wlende we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Ol, ikinji s\u00fcr\u00fcme ba\u015flamak bolup durka, \u00f6\u0148 \u00fdanynda bugda\u00fdy\u0148 i\u00e7inde bir \u015fatyrdy sesi pe\u00fdda boldy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fazada","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eany\u0148 nesli, paty\u015fany\u0148 ogly.<\/p><ul><li>Uly ogly \u015fazada Iwany hasasy bilen urup \u00f6ld\u00fcripdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fd","meaning":"<div><p>1. Dakynmak \u00fc\u00e7in metaldan, k\u00fcm\u00fc\u015fden we \u015f. m. edilen bezeg.<\/p><ul><li>Orazg\u00fcl k\u00f6mek fonduna ozal \u00f6z\u00fcni\u0148 k\u00fcm\u00fc\u015f we gyzyl \u015fa\u00fdlaryndan b\u00e4\u015f kilony beripdi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Watan \u00fc\u00e7in sarp bolsun Meni\u0148 bezegim-\u015fa\u00fdym. <span>(A. Ny\u00fdazow, \u015eygyrlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zada degi\u015fli \u00fda-da gerek bolan enjam, esbap, gural, zat.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcsti e\u00fd\u00fd\u00e4m i\u00fdmit \u015fa\u00fdlary bilen bezel\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7 ussa\u00e7ylygyna degi\u015fli bolan \u015fa\u00fdlar.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Ma\u015fyny\u0148, mehanizmi\u0148, guraly\u0148 we \u015f. m. go\u015fma\u00e7a b\u00f6legi, detaly.<\/p><ul><li>Gerek boljak zapas \u015fa\u00fdlary\u0148 bardygyny a\u00fddyp, ho\u015fla\u015fyp ga\u00fdtdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fd-sep","meaning":"<div><p>1. Durmu\u015fa \u00e7yk\u00fdan gyza ata-enesi tarapyndan beril\u00fd\u00e4n zatlar.<\/p><ul><li>Gelnini\u0148 \u015fa\u00fd-sepinden garryny\u0148 g\u00f6wni ho\u015f boldy. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>Ma\u0148a gelin boljak gyz e\u00fd\u00fd\u00e4m \u015fa\u00fdyny-sepini bez\u00e4p oturandyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Metaldan, k\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasalan bezegler.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdat","meaning":"<div><p>Bir wakany g\u00f6zi bilen g\u00f6ren adam, g\u00fcw\u00e4.<\/p><ul><li>Hawa, men ol \u00fderde \u00fdeke d\u00e4ldim, meni\u0148 \u00fdedi sany \u015fa\u00fdadym bar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Men heniz seni\u0148 \u00fdagda\u00fdy\u0148y bilemok ahyry, bilmedik \u00fderimden n\u00e4hili \u015fa\u00fdat bolup bilerin. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdatla\u015fmak","meaning":"<div><p>Jedelde, dawada \u015fa\u00fdat g\u00f6rkezi\u015fmek.<\/p><ul><li>Meni\u0148 pikirim\u00e7e bu barada dawala\u015fyp, \u015fa\u00fdatla\u015fyp \u00fd\u00f6rer \u00fdaly \u00fdok. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdatlyk","meaning":"<div><p>\u015ea\u00fdat bolmaklyk, g\u00fcw\u00e4lik.<\/p><ul><li>Obalary\u0148 da\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 \u00f6z ilaty\u0148 \u00e7ydamsyz \u00fdagda\u00fdyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><li>W\u00fc\u015fi keli t\u00f6wella\u00e7y hem \u00f6z\u00fcni\u0148 hi\u00e7 wagt uklama\u00fdanlygyna \u015fa\u00fdatlyk \u00fc\u00e7in alyp gelipdir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdatnama","meaning":"<div><p>Bir \u00fdagda\u00fdy tassykla\u00fdan hat we \u015f. m.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdlamak","meaning":"<div><p>Gerekli \u015fa\u00fd bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, \u015fa\u00fdyny tutmak, beslemek.<\/p><ul><li>\u015eat ho\u015fla\u015fyp, gujakla\u015fyp, Ony \u00fdola \u015fa\u00fdla\u00fdar. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdlanmak","meaning":"<div><p>Gerekli \u015fa\u00fd bilen \u00fcpj\u00fcn edilmek, \u015fa\u00fd tutulmak, beslenmek.<\/p><ul><li>Ol, Halnazary\u0148 \u015fa\u00fdlan\u00fdanyny g\u00f6r\u00fcp, \u00f6z\u00fcne hossar tapany \u00fc\u00e7in hork-hork edip aglady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>A\u00fdlar gel\u00fd\u00e4r a\u00fdlanyp, Gyzlar gel\u00fd\u00e4r \u015fa\u00fdlanyp, \u00c7yk i\u00e7erden gelneje, D\u00e4dem gel\u00fd\u00e4r sa\u00fdlanyp. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdlatmak","meaning":"<div><p>Gerekli \u015fa\u00fd bilen \u00fcpj\u00fcn etdirmek, \u015fa\u00fdyny tutdurmak, besletmek.<\/p><ul><li>To\u00fda gitjek atlary \u015fa\u00fdlatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdy","meaning":"<div><p>1. B\u00e4\u015f k\u00f6p\u00fck.<\/p><ul><li>Ol ogluny\u0148 eline b\u00e4\u015f \u015fa\u00fdy berdi.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Metal pul, ownuk pul.<\/p><ul><li>Watany, aryny-namasyny bir \u015fa\u00fda satan bu binamys bir meni\u0148 elime d\u00fc\u015fsedi?! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>B\u00e4\u015f \u015fa\u00fdy gazanmany ba\u015farany\u0148 \u00fc\u00e7in, bizi\u0148 bilen \u00fde\u0148s\u00e4\u0148i \u00f6wr\u00fcp geple\u015fmek isle\u00fd\u00e4rmi\u0148?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdylyk","meaning":"<div><p>B\u00e4\u015f k\u00f6p\u00fck mukdaryndaky metal pul.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdyrdamak","meaning":"<div><p>\u015ea\u00fdyrdyly ses etmek, \u015fa\u00fdyrdyly ses seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015ea\u00fdyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fa\u00fdyrdyly ses etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzlyna \u015fa\u00fdyrdyly ses etmek, bilelikde \u015fa\u00fdyrdamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u00fdyrdy","meaning":"<div><p>Gaty, berk zatlary\u0148 biri-birine degmegi zerarly d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148lamak","meaning":"<div><p>1. \u015ea\u0148\u0148yldyly ses \u00e7ykmak, \u015fa\u0148\u0148yldyly seslenmek.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> I\u00e7inde ses \u00fda\u0148lan\u00fdan \u00fdaly bolup durmak, \u015far\u0148yldamak (ja\u00fd hakda).<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u015fa\u0148lap duran kolhoz mekdebini\u0148 \u00fcst\u00fcnden geldi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>\u00dc\u00e7 otagdan ybarat \u015fa\u0148lap \u00fdatan p\u00e4kize \u00f6\u00fd.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148latmak","meaning":"<div><p>\u015ea\u0148\u0148yldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fa\u0148\u0148yldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148lawuk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fa\u0148\u0148y.<\/p><ul><li>\u015ea\u0148lawuk \u00e7aga sesi bilen: -- Girm\u00e4ge rugsatmy? ! -- di\u00fdip gygyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148la\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u015fa\u0148lamak, bilelikde \u015fa\u0148lamak, \u015fa\u0148\u0148yldyly sesler e\u015fidilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148y","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148lanyp gid\u00fd\u00e4n, \u015fa\u0148lawuk, \u00e7akyr, \u00fditi (ses hakda).<\/p><ul><li>Ol o\u0148a \u015fa\u0148\u0148y sesi bilen torsarylyp, jogap ga\u00fdtardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yldy","meaning":"<div><p>\u00dda\u0148lanyp \u00e7yk\u00fdan \u015fa\u0148\u0148y ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yr-\u015fu\u0148\u0148ur","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna bol\u00fdan \u015fa\u0148\u0148yrdyly ses.<\/p><ul><li>\u015ea\u0148\u0148yr-\u015fu\u0148\u0148ur edip gitmek.<\/li><li>\u015ea\u0148\u0148yr-\u015fu\u0148\u0148ur edip seslenmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>\u015ea\u0148\u0148yrdyly ese \u00e7ykmak, \u015fa\u0148\u0148yrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>A\u00fdnalar \u015fa\u0148\u0148yrdap ses etdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>\u015ea\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fa\u0148\u0148yrdyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yrdawuk","meaning":"<div><p>\u015ea\u0148\u0148yldyly ses ed\u00fd\u00e4n, \u015fa\u0148\u0148yrdyly seslen\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u015ea\u0148\u0148yrdawuk \u015fa\u00fdly gelinler, gyzlar. \u00d6zba\u015flaryna syrykdylar bir \u00fdaka. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015ea\u0148\u0148yrdyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna \u015fa\u0148\u0148yrdamak.<\/p><ul><li>\u015ea\u0148\u0148yrda\u015f\u00fdar gelin-gyzla\u0148 \u015fa\u00fdlary. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fa\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Metal, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe we \u015f. m. zatlary\u0148 biri-birine batly degmeginden d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015feh-\u015f\u00fcbhe","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fek.<\/p><ul><li>\u00ddakyn geljekde respublikany\u0148 hemme \u00fderi bilen bir hatarda, \u015fu t\u00f6werekden-de \u00fda\u0148adandan bal akjagyna \u015fek-\u015f\u00fcbhe \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fehit","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bir betbagt\u00e7ylykdan (suwsuzlykdan, a\u00e7lykdan, uru\u015f we \u015f. m. zerarly) biala\u00e7, armanly \u00f6len adam, gurban bolan adam.<\/p><ul><li>Ol \u015fehit \u00f6l\u00fcpmi\u015f. ..<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fehitlik","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015eehit bolup \u00f6lmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fek","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcbhe, m\u00fc\u0148k\u00fcr\u00e7ilik, guman; \u015fyltak, garalyk, g\u00fcn\u00e4, \u015fek-\u015f\u00fcbhe.<\/p><ul><li>Parahat\u00e7ylyk ur\u015fy \u00fde\u0148er, \u015fek bolmaz! <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 Begenje hi\u00e7bir \u015fekim \u00fdok. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015feker","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> gant.<\/p><ul><li>\u015eekerden-de s\u00fc\u00fdj\u00fcdi \u00e7agalyk hy\u00fdallary, Ag\u015famlarna getirip gabandan so\u0148 mallary. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fekerek","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> \u00dcz\u00fcm, igde \u00fdaly k\u00e4bir ir-i\u00fdmi\u015fleri\u0148 ownujak s\u00fc\u00fdji sorty.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fekerli","meaning":"<div><p>D\u00fcz\u00fcminde \u015feker, gant bar bolan; \u015feker, gant go\u015fulan, garylan.<\/p><ul><li>\u015eekerli \u00f6s\u00fcmlikler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015feker\u00e7i\u0148rik","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> J\u00f6wen baldakly s\u00fc\u00fdji \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fekil","meaning":"<div><p>1. Bir zady\u0148 da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi, sypaty.<\/p><ul><li>\u00ddurdumyzy\u0148 \u015fekli \u00fc\u00fdtgedi ba\u00fd bolup, Egsilmez ba\u00fdlyga e\u00fde bolduk biz. <span>(Nury Annagyly\u00e7, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Birini\u0148 \u00fda-da bir zady\u0148 suraty.<\/p><ul><li>Telewizory\u0148 ekranynda uly bolmadyk elektron \u015f\u00f6hleli turbajyklary\u0148 \u015fekili emele gel\u00fd\u00e4r. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fekillenmek","meaning":"<div><p>Belli bir sudura, \u015fekile, sypata girmek, bir g\u00f6rn\u00fc\u015fe gelmek, suratlanmak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 asyl sypaty b\u00fctin h\u00e4si\u00fdetleri bilen \u015fekillener. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Olary\u0148 g\u00f6wreleri salgym bolup bo\u00fddan-ba\u015fa \u015fekillen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fekilli","meaning":"<div><p>\u00ab\u00ddaly, kimin, dek\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zso\u0148y k\u00f6mek\u00e7i.<\/p><ul><li>Adam \u015fekilli adam \u00f6z \u00fdurdunda, il i\u00e7inde orun tapar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><li>Ho\u015fgeldini\u0148 g\u00f6wn\u00fcne t\u00f6werekd\u00e4ki bu g\u00f6rn\u00fc\u015fler bada-bat g\u00f6\u00fd\u00e4 d\u00fc\u00fd\u015fd\u00e4ki bir salgym \u015fekilli bolup g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fekillilik","meaning":"<div><p>Gowy g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, g\u00f6rmege\u00fdlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fekilsiz","meaning":"<div><p>1. G\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fdakymsyz bolan, sypaty, \u015fekili g\u00f6rmege\u00fd bolmadyk.<\/p><ul><li>\u015eekilsiz syrat.<\/li><li>\u015eekilsiz adam.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7bir forma, sudura, \u015fekile e\u00fde bolmadyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015feklenmek","meaning":"<div><p>M\u00fc\u0148k\u00fcr bolmak, \u015f\u00fcbhelenmek.<\/p><ul><li>Ol adam gapa, penjirelere, a\u00fdratyn hem Artyga \u015feklenmek bilen garandan so\u0148, Ny\u00fdazbegi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne syn\u00e7y g\u00f6zlerini a\u00fdlady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fekli","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcbheli, m\u00fc\u0148k\u00fcr\u00e7ilikli, gumanly.<\/p><ul><li>Ma\u0148a \u015fekli, \u015f\u00fcbheli zady\u0148 gerek d\u00e4l!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015feklilik","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcbhelilik, m\u00fc\u0148k\u00fcr\u00e7iliklilik, gumanlylyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015feksiz","meaning":"<div><p>\u015eeki \u00fdok bolan, \u015f\u00fcbhesiz, gumansyz.<\/p><ul><li>Bu bir k\u00f6ss\u00fcz, \u015feksiz edilen i\u015fdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015feksizlik","meaning":"<div><p>\u015eeki \u00fdokluk, \u015f\u00fcbhesizlik, gumansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fel","meaning":"<div><p>1. Bedeni\u0148 bir organyny normal hereketden mahrum ed\u00fd\u00e4n kesel, ysmaz.<\/p><\/div><div><p>2. \u015eu kesel bilen syrkawlan adam, ma\u00fdyp.<\/p><ul><li>Jereni\u0148 ogluny\u0148 g\u00f6zi k\u00f6rmi, \u015felmi? <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>N\u00e4belet obalardan gelin alsa\u0148, allakel \u00e7ykjakmy, alla \u015fel \u00e7ykjakmy?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fela\u00fdyn","meaning":"<div><p>\u00ddaly\u0148ja\u0148, \u00fdaranja\u0148, j\u00f6gi.<\/p><ul><li>Artyk onu\u0148 \u015fela\u00fdyn s\u00f6zlerine d\u00fc\u015f\u00fcndi-de, beter gyzdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00dd\u00fcreginde s\u00f6\u00fdg\u00fcsi bolmadyk gyza hem \u00f6z\u00fc\u0148i s\u00f6\u00fdd\u00fcrjek bolup, \u015fela\u00fdynlyk \u00fda-da \u00fdaramsaklyk etmegi\u0148 mekirlik boljakdygy d\u00fc\u015fn\u00fcklidir. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015felikmek","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> irmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fellik","meaning":"<div><p>\u015eel keseli bilen syrkawlamaklyk, \u015fel kesellilik, ysmazlyk, ma\u00fdyplyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015felpe","meaning":"<div><p><span>Saz\u00e7ylyga degi\u015fli<\/span> Dutary\u0148 gapagyna kakyly\u015f usuly, \u00fdoly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fem","meaning":"<div><p>\u00ddagly jisimden ta\u00fdajyk g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00fdasalan, i\u00e7i \u00fd\u00fcpl\u00fck pelteli y\u015fyk beriji enjam.<\/p><ul><li>Bu \u00fderd\u00f6l\u00e4ni\u0148 bir \u00fdan gapdalynda \u015fem \u00fdanyp durdy. <span>(A. Gow\u015fudow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 \u00fd\u00fcregini\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00e7u\u0148lugynda pe\u00fdda bolan bir \u015fatlyk alamaty gara\u0148ky \u00f6\u00fdde \u00fdandyrylan \u015fem \u00fdaly bolup \u00fdylpyda\u00fdardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015femal","meaning":"<div><p>Howa akymy, howany\u0148 hereketi, \u00e7alaja \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdel.<\/p><ul><li>\u00ddukajyk ge\u00fdimleri \u00e7ala pasyrdad\u00fdan \u00fdakymly \u015femal-da, t\u00e4miz howa-da onu\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>G\u00fcndogardan \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u015femal \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148i \u00fdalap, g\u00f6zleri\u0148i \u00fda\u015fard\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015femallamak","meaning":"<div><p>1. Howa \u00e7ykmak, \u00fdelejiremek.<\/p><ul><li>Galany\u0148 bur\u00e7una \u00e7ykyp bir \u015femalla\u00fdaryn, so\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcmize gel\u00fd\u00e4rin. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><li>Garnyny sypalap, gez\u00fd\u00e4r \u015femallap, di\u00fd\u00fd\u00e4r: -- Azat durmu\u015f, bagtly d\u00f6wran. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Sowuk urup syrkawlamak, \u015femal \u00e7almak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015femallatmak","meaning":"<div><p>1. Howa \u00e7ykarmak, \u015femal \u00e7aldyrmak, \u00fdelejiretmek.<\/p><\/div><div><p>2. Sowuk urduryp syrkawlatmak, \u015femala \u00e7aldyrmak, d\u00fcmewletmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015femdan","meaning":"<div><p>\u015eem go\u00fdul\u00fdan gap.<\/p><ul><li>Stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde duran mis \u015femdany aldy. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015femhal","meaning":"<div><p>Gapdalyndan pelte bilen ot berlip atyl\u00fdan gadymy t\u00fcpe\u0148.<\/p><ul><li>Syryk bo\u00fdly uzyn nilli \u015femhallaryny \u00fdere d\u00fc\u015f\u00fcrip, onu\u0148 a\u00fdaklaryny \u00fdere dikip, towkuldadyp; birn\u00e4\u00e7e sapar atdylar. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015femme","meaning":"<div><p>Demlene \u00e7\u00e4\u00fdnegi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcne \u00e7\u00f6k\u00fd\u00e4n \u00e7a\u00fd \u00fdapraklary.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fempa","meaning":"<div><p>Arassa ak, sap ak, dury ak.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fempa telpegini\u0148 a\u015fagyndan iki-\u00fdeke ak gyl g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4n g\u00fcr sa\u00e7lary \u00e7ogup \u00e7ykyp durdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Magazinde \u015fempa t\u00fcwi bar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fem\u015fat","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> G\u00fcnorta \u00fdurtlarda \u00f6s\u00fd\u00e4n, tehniki \u00f6n\u00fcm \u00fc\u00e7in pe\u00fddanyl\u00fdan \u00f6r\u00e4n berk, hemi\u015fe g\u00f6k aga\u00e7.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fenbe","meaning":"<div><p>Hepd\u00e4ni\u0148 altynjy g\u00fcni.<\/p><ul><li>\u015eenbe g\u00fcni kolhozymyz uly to\u00fd etdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepagat","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehim.<\/p><ul><li>Ezizi\u0148 a\u00fdylgan\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcne biraz \u015fepagat inenini sa\u00fdgardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepagatly","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehimli.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n \u015fepagatly adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepagatlylyk","meaning":"<div><p>Rehimlilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fepagatsyz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehimsiz.<\/p><ul><li>\u015eepagatsyz adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepagatsyzlyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> rehimsizlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fepbe\u015fik","meaning":"<div><p>S\u00fc\u00fdg\u00fcp duran, \u015fepbe\u015fmek h\u00e4si\u00fdeti bolan, \u00fdelme\u015fegen.<\/p><ul><li>\u015eepbe\u015fik t\u00fc\u00fdk\u00fclik takyrjak \u00fdere gyzaryp d\u00fc\u015fdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Wra\u00e7lar onu\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 i\u00e7ini-da\u015fyny \u00fduwup, ajy \u00fda\u015fdan emele gelen \u015fireleri, \u015fepbe\u015fik iri\u0148i a\u00fdyrdylar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepbe\u015fmek","meaning":"<div><p>A\u0148satlyk bilen \u00fdelme\u015fmek.<\/p><ul><li>Mazut zerarly uzyn kirpikleri biri-birine \u015fepbe\u015f\u00fd\u00e4n ymtyk g\u00f6zleri tegelendi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepbik","meaning":"<div><p>K\u00e4bir \u00f6s\u00fcmliklerde bol\u00fdan \u015fepbe\u015fik \u015fireli jisim.<\/p><ul><li>Ir-i\u00fdmi\u015f \u00fdygnamak bilen elleri \u015fepbik bolup duran adamlar deg\u015fip-g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fd\u00e4rdiler. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><li>\u00c7agalar erik \u015fepbiklerini \u00fdygnadylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fepbiklemek","meaning":"<div><p>\u015eepbik tutmak, \u015fepbik emele gelmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fepe","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> \u00abDost, \u00fdolda\u015f, halypa\u00bb di\u00fden manyda ulanyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fer","meaning":"<div><p>1. Galmagal, jenjel, dawa.<\/p><ul><li>Men seni g\u00f6zbag\u00e7ylary\u0148 \u015ferinden goramak isle\u00fd\u00e4rin. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Meret han, sen bu ha\u00fdaty\u0148 i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rsi\u0148-le, bu bol\u015fu\u0148-a \u00fda ha\u00fdyrdyr, \u00fda \u015ferdir! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Ag\u015famy\u0148 ha\u00fdryndan, ertiri\u0148 \u015feri \u00fdag\u015fy. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Uru\u015f, je\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015ferap","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u00e7akyr1.<\/p><ul><li>Elind\u00e4ki bokaldan \u015ferap syryntgysyny \u015fatlykly g\u00f6z\u00fda\u015f \u00fdaly dam\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015ferbet","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> S\u00fc\u00fdji \u015fire, s\u00fc\u00fdji suw.<\/p><ul><li>Dirilik \u00e7e\u015fmesi, \u015ferbetdir suwu\u0148. Hemme zatdan \u015firin sensi\u0148 Watanym! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdlar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015ferebe","meaning":"<div><p>\u00d6r\u00e4n duzly suw, \u015for suw.<\/p><ul><li>Gij\u00e4p \u00e7ydatma\u00fdan bolsa, \u015ferebe \u00e7ala\u00fdsak n\u00e4derk\u00e4?! <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015ferebelemek","meaning":"<div><p>1. \u015eereb\u00e4 \u00fdatyrmak, \u015ferebe \u00e7almak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Erbet t\u00e4sirli s\u00f6z a\u00fdtmak, ajy s\u00f6z a\u00fdtmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015ferebelenmek","meaning":"<div><p>\u015eereb\u00e4 \u00fdatyrylmak, \u015ferebe \u00e7alynmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015ferebeli","meaning":"<div><p>\u015eerebe bolan, \u00f6r\u00e4n duzly, \u015for suwly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fereket","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> birle\u015fik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015ferigat","meaning":"<div><p>Yslam dinini\u0148 kada-kanunlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan maglumatlary\u0148 jemi, yslamy\u0148 kanunlary.<\/p><ul><li>Orazy\u0148 bol\u015fy Halnazara gowy \u00fdara\u00fdardy. Ol ony \u015ferigat adamy di\u00fdip bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Sary \u015ferigata ynansa-da, Hojamy\u0148 \u00fd\u00fczle\u00fd s\u00f6z\u00fcne pisint etmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015ferim","meaning":"<div><p>Utan\u00e7, ha\u00fda, utan\u00e7lylyk, ha\u00fdalylyk.<\/p><ul><li>He\u00fd sende bir ha\u00fda, \u015ferim bolmazmy?!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fermende","meaning":"<div><p>\u015eer ara\u00fdan, utan\u00e7-ha\u00fdasy bolmadyk, masgara, galmagal\u00e7y, gykylyk\u00e7y.<\/p><ul><li>\u015eermend\u00e4ni\u0148 \u015fa\u00fdady \u00fdanynda. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fermendelik","meaning":"<div><p>\u015eermend\u00e4 has bolan gylyk-h\u00e4si\u00fdet, hereket, \u015fermende bolmaklyk.<\/p><ul><li>\u00c4\u015febibi adynda hi\u00e7bir \u015fermendelikden ga\u00fdtma\u00fdan, gep gezdiregen, jedelke\u015f bir a\u00fdaly\u0148 baryny ol bil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Gyjalaty, ary, utanjy bilmez. \u015eermendelik edip \u00fd\u00f6ren \u00fdaltadyr. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fert","meaning":"<div><p>1. Bir zat \u00fc\u00e7in zerur bolan \u00fdagda\u00fd.<\/p><ul><li>Tebigata gar\u015fy agyr g\u00f6re\u015fde adam az-azdan \u00f6z \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertini gowulandyrypdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><li>Bu ikisi ur\u015fu\u0148 ilki ba\u015flaryndaky kyn \u015fertleri\u0148 i\u00e7inde s\u00f6we\u015fe gatna\u015fyp ba\u015fladylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zat \u00fc\u00e7in edilen ylala\u015fyk, edilen wada, d\u00fczgin-tertip.<\/p><ul><li>Olary\u0148 gazdyr\u00fdan gu\u00fdulary gurruk \u00e7yksa, biz alara hi\u00e7 zat t\u00f6lemeris, olary\u0148 \u015ferti \u015fe\u00fdle. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Men seni\u0148 a\u00fddany\u0148a bir \u015fert bilen razy bolup bilerin. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>3. Berlen s\u00f6z, edilen kasam, \u00e4ht.<\/p><ul><li>Jo\u015fgunly s\u00f6\u00fdg\u00fcni\u0148 bir \u00fcbtejegini hem \u00fc\u00fdtgetm\u00e4n, g\u00f6wn\u00fcni\u0148 altyn sandygyndan saklajagyna \u015fert etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol pullary\u0148 bir manadyny-da \u00f6z \u00fd\u00fcreginde \u015fert eden zady \u00fc\u00e7in har\u00e7lap bilmedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>4. Bir zady\u0148 bolu\u015f \u00fdagda\u00fdy, derejesi.<\/p><ul><li>Howa \u015fertleri.<\/li><li>Tebigy \u015fertler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fertle\u015fmek","meaning":"<div><p>Bir i\u015fi, mesel\u00e4ni amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in biri bilen \u015fert edi\u015fmek, arada \u015fert go\u00fdmak, wadala\u015fmak.<\/p><ul><li>Iki d\u00f6wlet otuz \u00fdyllyk m\u00f6hleti bilen biri-birini\u0148 \u00fcst\u00fcne du\u00fddansyz \u00e7ozmaklyk, uru\u015f etmezlik barada \u00f6zara \u015fertle\u015fipdirler.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fertli","meaning":"<div><p>\u00d6\u0148\u00fcnden \u015fertle\u015filen, \u015fert edilen, \u015fert go\u00fdlan, \u00e4htli.<\/p><ul><li>\u015eertli belgi.<\/li><li>\u015eertli geple\u015fik.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fertnama","meaning":"<div><p>Iki tarapy\u0148 hem razylygy bo\u00fdun\u00e7a esasy hat \u00fcsti bilen bagla\u015fyl\u00fdan ylala\u015fyk.<\/p><ul><li>Begen\u00e7, d\u00fczen \u015fertnamalary\u0148y biz g\u00f6zden ge\u00e7irdik. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fetdaly","meaning":"<div><p>Etlek s\u00fc\u00fdji miwe getir\u00fd\u00e4n aga\u00e7 we onu\u0148 miwesi.<\/p><ul><li>Gyrmyzy \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdumruk \u00fdaly \u015fetdalylar d\u00fcz\u00fcli\u015fip dur. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Meni o\u00fdlap, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fdeti\u015fdir\u00fd\u00e4n sapma almalaryny, \u015fetdalylaryny g\u00f6rkezdi. <span>(N. Pomma, Sebeb\u00e4ni So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdda","meaning":"<div><p>Y\u015fga d\u00fc\u015fen, y\u015fga d\u00fc\u015f\u00fcp akylyny aldyran, diwana.<\/p><ul><li>Belent tut ba\u015fynda gyzlary\u0148 biri, \u015ee\u00fdda bilbil kimin \u015firin sa\u00fdrady. <span>(R. Se\u00fdidow, Bagtlylar)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdra\u00fdar gu\u015flar, \u015ee\u00fdda bilbiller. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Ol \u015fe\u00fdda a\u015fyklyk d\u00f6wranym \u00f6tdi. <span>(A. S. Pu\u015fkin, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdle","meaning":"<div><p>1. \u00ab\u015eunu\u0148 \u00fdaly, \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f\u00bb , di\u00fden \u00fdaly manyny a\u0148lad\u00fdan \u00e7aly\u015fma.<\/p><ul><li>Eje, meni\u0148 bu g\u00fcnki \u00fdadawlygymy\u0148 \u00fcst\u00fcne seni\u0148 \u015fe\u00fdle t\u00fckeniksiz gyjydy\u0148 n\u00e4me geregi bar?! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Hi\u00e7bir maksatsyz, biderek.<\/p><ul><li>Men Sonalara \u00fd\u00f6ne \u015fe\u00fdle gitdim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>3. \u00ab\u00d6r\u00e4n, gaty\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Ol \u015fe\u00fdle gowy a\u00fddym a\u00fdd\u00fdar, onu\u0148 owazy \u015fe\u00fdle \u00fdakymly, di\u0148l\u00e4ni\u0148de dynjy\u0148y al\u00fdarsy\u0148.<\/li><\/ul><\/div><div><p>4. \u00abOnsuz-da, bolmanda-da\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan ownuk b\u00f6lek.<\/p><ul><li>Sen ma\u0148a azar berme, men \u015fe\u00fdle-de aljyra\u0148\u0148y !<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdlelikde","meaning":"<div><p>\u00ab\u015eunu\u0148 bilen birlikde, \u015funu\u0148 netijesinde\u00bb di\u00fden \u00fdaly many a\u0148lad\u00fdan jemle\u00fdiji s\u00f6z.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdtan","meaning":"<div><p>1. Dini mistiki d\u00fc\u015f\u00fcnj\u00e4 g\u00f6r\u00e4 adamlary aldap, azdyryp ters \u00fdola sal\u00fdan mifiki jandar, melgun, iblis.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> \u00d6r\u00e4n hileg\u00e4r, mekir, aldawjy.<\/p><ul><li>Adam azdyryjy \u015fe\u00fdtanlary\u0148 \u00f6zlerini\u0148 bet kesbi-k\u00e4rlerine guwany\u015flary \u00fdaly, Elli hem \u00f6z s\u00f6z\u00fcni\u0148 P\u00f6kgeni pikire salanyna guwandy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdtanlyk","meaning":"<div><p>Hileg\u00e4rlik, mekirlik, melgunlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdtel","meaning":"<div><p>A\u015fyk, humar \u00fdaly o\u00fdunda utan adamy\u0148 \u00f6z tarapyny tut\u00fdan adamlara ber\u00fd\u00e4n pa\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fe\u00fdtmek","meaning":"<div><p>\u015ee\u00fdle etmek, \u015funu\u0148 \u00fdaly etmek, \u015fu hili etmek.<\/p><ul><li>\u015ee\u00fdd\u00e4\u00fd, \u00fdene bir-iki sagatdan gel\u00e4\u00fd! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fika\u00fdat","meaning":"<div><p>1. Bir erbetlik, n\u00e4dogry i\u015f we \u015f. m. barada n\u00e4razylyk bildirilip edil\u00fd\u00e4n arz.<\/p><ul><li>Ol ferma m\u00fcdirinden \u015fika\u00fdat edip ba\u015flady. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 \u00f6z kysmatyma \u015fika\u00fdatym \u00fdok.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>\u00dduridik termin<\/span> Bir adalatsyzlygy, n\u00e4dogrulygy \u00fdok etmek barada \u00fdazylan arza.<\/p><ul><li>Gra\u017edanalry\u0148 her hili \u015fika\u00fdatlaryny kanun esasynda \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4rler. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fika\u00fdat\u00e7y","meaning":"<div><p>1. \u015eika\u00fdat ediji, arz ediji.<\/p><\/div><div><p>2. <span>\u00dduridik termin<\/span> Arza beriji, dawag\u00e4r.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fikes","meaning":"<div><p>\u00ddeten zarba, t\u00e4sir zerarly birinde \u00fda-da bir zada galan \u00fdetmez\u00e7ilik, fiziki kem\u00e7ilik, zy\u00fdan.<\/p><ul><li>S\u00e4hedi\u0148 eli \u015fikes tapyp, adamlygy \u00fdartylandy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fikeslemek","meaning":"<div><p>\u015eikesli bolmak, \u015fikes \u00fdetmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fikeslenmek","meaning":"<div><p>\u015eikesli edilmek, \u015fikes \u00fdetirilmek.<\/p><ul><li>Emaly\u0148 \u015fikeslenmegi, adat\u00e7a, di\u015fi\u0148 kem-kemden harap bolmagyna seb\u00e4p bol\u00fdar. <span>(A. H. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy we Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fikesli","meaning":"<div><p>\u015eikes \u00fdeten, \u015fikes d\u00fc\u015fen, \u015fikesi bar bolan.<\/p><ul><li>Onu\u0148 elini\u0148 \u015fikeslidigini g\u00f6r\u00fcp, \u00fd\u00fcregim hasam \u00fdandy. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fik\u00e4r","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> aw1.<\/p><ul><li>Olar g\u00fcn\u00fc\u0148 bir g\u00fcn\u00fcnde uzak \u00fdola \u015fikara \u00e7ykypdyrlar. <span>(Myraly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fildirdi","meaning":"<div><p>Ak\u00fdan suwu\u0148, ownuk \u015fa\u00fdlary\u0148 we \u015f. m. \u00fduwa\u015fja \u00e7yk\u00fdan sesini a\u0148lad\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u00c7alaja ak\u00fdan suwu\u0148 \u015fildirdisi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fildiremek","meaning":"<div><p>\u015eildirdili ses \u00e7ykmak, \u015fildirdili seslenmek.<\/p><ul><li>K\u00e4\u00fderde \u015fildire\u00fd\u00e4n suwlary, \u015fol suwlara gon\u00fdan sansyz k\u00e4kilikleri ge\u0148irg\u00e4n bolsa-da, \u015fol g\u00f6ren \u00fderini\u0148 \u015fu g\u00fcnki gu\u015f \u00fc\u00e7in pe\u00fdda berip biljek n\u00e4hili a\u00fdratynlygy\u0148 baryny akylyna getirip bilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Nar \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 suwy \u015fildir\u00e4p ak\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fildiretmek","meaning":"<div><p>\u015eildirdili ses \u00e7ykartmak, \u015fildirdili ses etdirmek.<\/p><ul><li>\u015eildiredip akdyrmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015filli\u0148","meaning":"<div><p>Injeden gelen uzyn.<\/p><ul><li>A\u0148yrdan gel\u00fd\u00e4rdi \u00fdene bir fa\u015fist, Biri \u015filli\u0148 \u00fdaly, birisi ki\u00e7i. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015findi","meaning":"<div><p>\u015eu wagta de\u0148e\u00e7, \u015fu \u00e7aka \u00e7enli, h\u00e4zirlik\u00e7e, entek, heniz, h\u00e4zir.<\/p><ul><li>A\u00fd, bol\u00fdar-da, \u015findem sen ikinji orny aldy\u0148! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Sa\u00fdak \u00fd\u00f6rme, ta\u00fdak bar, \u015findiden d\u00e4l, ba\u00fdak bar. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015findiki","meaning":"<div><p>\u015eu wagtky, h\u00e4zirki.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015findiz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015findi.<\/p><ul><li>\u015eindiz hem pursatdyr. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u015eindizem men -- Ol g\u00fcrr\u00fc\u0148 \u00fdalandyr myjabatdyr! -- di\u00fdip, onda-munda g\u00fcrr\u00fc\u0148 etdim. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fine","meaning":"<div><p><span>Biologi\u00fda<\/span> \u00d6s\u00fcmligi\u0148 tohumyndan \u00fda\u0148y \u00f6s\u00fcp ba\u015flajak bol\u00fdan baldagyny\u0148 ilkinji ba\u015flangyjy.<\/p><ul><li>\u00ddylsa\u00fdyn t\u00e4zeden-t\u00e4ze d\u00f6re\u00fd\u00e4n otlar e\u00fd\u00fd\u00e4m \u015fine urup, \u00fderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fda\u0148yjak \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fc\u015fgin beripdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015finelemek","meaning":"<div><p>\u015eine urmak, \u015fine urup ba\u015flamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fineletmek","meaning":"<div><p>\u015eine kakdyryp berkitdirmek, panalatmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fir","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span><span>Seret<\/span> arslan.<\/p><ul><li>Pah, sen \u015fu g\u00f6wr\u00e4\u0148 bilen \u015fir bola\u0148da on-on b\u00e4\u015f \u00fdigide n\u00e4me edip bilerdi\u0148?! <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u00c4ri \u00e4r bolany\u0148 -- hele\u00fdi \u015fir, \u00e4ri \u00e4r bolmadygy\u0148 -- hele\u00fdi gara \u00fder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fire","meaning":"<div><p>1. \u00d6s\u00fcmliklerde, ha\u00fdwanlarda we \u015f. m. bol\u00fdan \u00fdelme\u015fiklik h\u00e4si\u00fdeti bolan suwuklyk, \u015fepbik.<\/p><ul><li>Ol \u015felini\u0148 \u015firesini \u00fduwdy .<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Ga\u00fdnadylan tir\u00fdek.<\/p><\/div><div><p>3. <span>Botanika<\/span> Ekine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n zy\u00fdanly kesel.<\/p><ul><li>Ekine \u015fire d\u00fc\u015f\u00fcpdir.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015firehor","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekhor.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fireje","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span><span>Seret<\/span> \u015fire 3.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fireke\u015f","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> tir\u00fdekke\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fireli","meaning":"<div><p>\u015eiresi bar bolan, \u015fire emele gelen; \u015fire \u00fdoku\u015fan.<\/p><ul><li>\u015eireli ekin.<\/li><li>\u015eireli aga\u00e7.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015firin","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdji, tagamly.<\/p><ul><li>\u00ddazy\u0148 m\u00f6j\u00fcminde toklyny\u0148 \u015firin eti, t\u00fcmeni\u0148 jy\u0148\u0148yrdysy onu\u0148 gulagyna \u00fdakymly e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Meni\u0148 maksadym me\u015fhur halylarymyz \u00fdaly d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 uly, i\u0148 \u015firin gyzyl almalar \u00fdeti\u015fdirmekdir. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, Bagbany\u0148 Gyzy)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00f6wne \u00fdakymly, ho\u015f labyzly, s\u00fc\u00fdji.<\/p><ul><li>S\u00f6zi \u00f6r\u00e4n \u015firin. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>\u015eirin owazy\u0148dan many a\u0148lamda, Isl\u00e4pdim g\u00f6rmegi seni. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015firinlik","meaning":"<div><p>1. S\u00fc\u00fdji tagamlylyk, s\u00fc\u00fdj\u00fclik.<\/p><\/div><div><p>2. G\u00f6wne \u00fdakymlylyk, labyzlylyk.<\/p><ul><li>Ol \u00f6r\u00e4n \u015firinlik bilen s\u00f6z s\u00f6zledi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015firma\u00fdy","meaning":"<div><p>Pil s\u00fc\u0148k\u00fcnden edilen.<\/p><ul><li>Ol donuny\u0148 goltuguna elini sokdy-da, lowurdap duran \u015firma\u00fdy saply j\u00f6wher py\u00e7ak \u00e7ykardy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fitde","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Ga\u00fdy\u015f gu\u015fak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fitil","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Jo\u00fdalara oturtmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ja\u00fdda (parnikde) \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00fda\u015fajyk g\u00f6k ekin nahaly (kelem, pomidor we \u015f. m. hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fitilhana","meaning":"<div><p>\u015eitil \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4n, \u015fitil \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4n ja\u00fd.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fiwe","meaning":"<div><p><span>Lingwistika<\/span> Umumy halk dilini\u0148 bir pudagy bolan \u00fderli geple\u015fik, dialekt.<\/p><ul><li>Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 asly geple\u00fd\u00e4n \u015fiwesini \u00fc\u00fdtgetjek bolup \u015fun\u00e7a jan etdi welin, ol o\u0148a pe\u00fdda bermedi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fogap","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> Der\u00fdany\u0148 kenaryndan a\u015fyp giden suw akymlaryny\u0148 basan \u00fderi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015foh","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> w\u00e4\u015fi.<\/p><ul><li>Ol g\u00f6rn\u00fc\u015fine la\u00fdyk gelme\u00fd\u00e4n \u00fde\u0148il we \u015foh adamdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><li>\u00ddigit \u00fda \u015foh gerek, \u00fda \u00fdok. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fohlanmak","meaning":"<div><p>\u015eohluk etmek, ruhy g\u00f6terilmek, ruhlanmak.<\/p><ul><li>Annatagany\u0148 me\u0148zetmeleri bilen \u015fohlanan Guba\u00fddullah o\u0148a soragly g\u00f6z bilen \u00e7i\u0148erildi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fohluk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> w\u00e4\u015filik.<\/p><ul><li>Der\u00fdaguly aga \u015fu hili pursatda kolhoz\u00e7ylary\u0148 ga\u00fdgysyny i\u0148 bolmanda \u015fu hili \u015fohluk bilen bolsa-da \u00fduwmarlamaga \u00e7aly\u015fdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fokudatmak","meaning":"<div><p>\u015eokurdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fokurdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>K\u00f6ne sanajy \u015fokurdatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fokur-\u015fokur","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u00e7yk\u00fdan \u015fokurdyly ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fokurdamak","meaning":"<div><p>\u015eokurdyly ses \u00e7ykarmak, \u015fokurdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fokurdy","meaning":"<div><p>Nepis bolmadyk gaty deri, ge\u00fdim-gejim zatlary\u0148 s\u00fcrt\u00fclmeginden \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Gatan derini\u0148 \u015fokurdysy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fokurdyk","meaning":"<div><p>\u015eokurdap duran.<\/p><ul><li>\u00d6wez \u00fdene g\u00fcrr\u00fc\u0148 di\u0148e \u00f6z e\u015fiklerini\u0148 \u015fokurdyk \u015fireliligi hem \u00f6z\u00fcni\u0148 gele\u0148sizligi barasynda bar\u00fdandyr, \u00f6\u00fdtdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fol","meaning":"<div><p><span>Grammatik termin<\/span> G\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>A\u00fdsoltan \u015fol t\u00e4miz howada samol\u00fdota m\u00fcnm\u00e4ge ta\u00fdynlan\u00fdardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ol kel hem d\u00e4ldi, emma o\u0148a \u015fol at has bolup galdy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fompol","meaning":"<div><p><span>Harby termin<\/span> Atyl\u00fdan \u00fdaraglary\u0148 nilini arassalamak we \u00fdaglamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan esbap, demir \u00e7ybyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 t\u00fcpe\u0148 arassalar \u00fdaly t\u00e4ze \u015fompoly bardy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fonlugyna","meaning":"<div><p>\u015eol dur\u015funa, bol\u015fy \u00fdaly, \u00f6\u0148k\u00fcligine.<\/p><ul><li>Ol \u00f6\u0148 n\u00e4hili bolan bolsa, \u015fonlugyna hem galypdyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fon\u00e7a","meaning":"<div><p>\u015eol mukdarda, \u015fol derejede, \u015fol sanda, \u015fonu\u0148 \u00fdaly.<\/p><ul><li>Ol wagtlar mu\u0148a n\u00e4\u00e7e Bally molla di\u00fdse\u0148, \u015fon\u00e7a ho\u015funa gelerdi. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>S\u00f6zde n\u00e4\u00e7e \u00e7ekimli ses bolsa, \u015fon\u00e7a hem bogun bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015for","meaning":"<div><p>1. Tagamy duzly bolan, duzy artykma\u00e7 d\u00fc\u015fen.<\/p><ul><li>Men \u015fu g\u00fcn \u015for balyk i\u00fddim.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Topary duzly bolan, d\u00fcz\u00fcminde duz bar bolan.<\/p><ul><li>Gi\u0148 \u00fdatan \u00e7arkandak me\u00fddany\u0148 k\u00e4bir \u00fderleri \u015for \u00fderdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fora","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6plen\u00e7 \u015forlukda bit\u00fd\u00e4n p\u00fcr \u00fdaprakly we baldagy \u015forumtyk suwluja ot.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015forlamak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 \u015fory \u00fda-da duzy \u00fd\u00fcz\u00fc\u0148e \u00e7ykmak, \u015for emele gelmek, \u015for \u00e7ykmak.<\/p><ul><li>\u015eorlan \u00fderleri \u00fduwmak - bizde i\u0148 uly problema! <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 der bilen \u015forlan k\u00f6\u00fdnegi sa\u0148 gaty bolup galypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forlatmak","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 goruny \u00fda-da duzuny \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykartmak, \u015for emele getirmek, \u015foruny \u00e7ykartmak.<\/p><ul><li>Arly tomsy g\u00fcn\u00fc\u0148 a\u015fagynda gezmekden bugda\u00fdre\u0148k \u00fd\u00fczleri gara \u00fdanyk derleri mele k\u00f6\u00fdneklerini \u015forladypdyr. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forluk","meaning":"<div><p>1. \u015eor bolmaklyk, duzy barlyk, duzlulyk.<\/p><\/div><div><p>2. Topragyny\u0148 d\u00fcz\u00fcminde duz bar bolan \u00fder, \u015for toprakly gi\u0148 me\u00fddan.<\/p><ul><li>\u015eorluklary \u00fdok edip a\u0148yrysyna g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n kartalar \u00e7ekdik. <span>(N. Pomma, Sebeb\u00e4ni So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><li>\u015eorlukda \u00f6serdi \u00e7a\u00fdyr, \u00fdylgynlar, K\u00e4te o\u0148a \u00e7opan malyn kowardy. <span>(A. Ha\u00fdydow, G\u00f6k Asman)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forpuldamak","meaning":"<div><p>\u015eorpuldyly ses \u00e7ykmak, \u015forpuldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015forpuldatmak","meaning":"<div><p>\u015eorpuldyly ses \u00e7ykarmak, \u015forpuldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>\u00c7orba i\u00fde\u0148de agzyny \u015forpuldatmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forpulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Birn\u00e4\u00e7e bolup \u015forpuldamak, \u015forpuldyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>\u015eorpulda\u015fyp nahar i\u00fdmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forpuldy","meaning":"<div><p>Suwuk nahar i\u00fdlende, \u00e7a\u00fd, suw i\u00e7ilende we \u015f. m. agyz bo\u015flugynda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>\u015eol g\u00fcrr\u00fc\u0148ler arasynda \u00e7\u00e4kdirm\u00e4ni\u0148 \u015forpuldysy hem dowam etdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forsaw","meaning":"<div><p>1. Tagamy birneme \u015for bolan, birazajyk duzly bolan.<\/p><\/div><div><p>2. Topragy birneme \u015for bolan, d\u00fcz\u00fcminde biraz duz bar bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015forsuw","meaning":"<div><p><span>Kulinari\u00fda<\/span> \u00c7ala gowrulyp, b\u00f6rtme\u00e7 bolan suwly et.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015forta","meaning":"<div><p>1. W\u00e4\u015fi, degi\u015fgen.<\/p><ul><li>\u015eorta \u00fda\u015flardan kimdir-de birisi \u00abmal \u00f6ldi\u00bb di\u00fdip ferma m\u00fcdirini\u0148 akt \u00fdazy\u015fy \u00fdaly, bizem \u00abgurady\u00bb di\u00fder-de akt \u00fdazarys! -- di\u00fdip g\u00fcldi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. G\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ediji, \u00fditi manyly, t\u00e4sirli.<\/p><ul><li>A\u00fdtjak-di\u00fdjek s\u00f6z\u00fcni \u015forta a\u00fddardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Kleje bolsa kakasyny\u0148 \u015forta s\u00f6zleri bilen dogabitdi \u00f6wreni\u015fildigi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015forta\u0148","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015forsaw.<\/p><ul><li>A\u0148yrsyna g\u00f6z \u00fdetme\u00fd\u00e4n \u015forta\u0148 d\u00fczde wy\u015fkalar hatarlanyp gal\u00fdan\u00e7a en\u00e7eme kyn\u00e7ylyklar, a\u00fdylgan\u00e7 howplar bukup \u00fdatyrdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015for\u00e7a\u00fdyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> Iri we gaty baldakly \u00fdere \u00fdazylyp \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdapraksyz \u00e7a\u00fdyr.<\/p><ul><li>Onu\u0148 murty \u00fdokarylygyna \u00f6sm\u00e4n, hini\u0148 gyrasynda biten \u015for\u00e7a\u00fdyr \u00fdaly agzyna gir\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fow","meaning":"<div><p>Suw degirmenlerini\u0148 \u00fdabyny\u0148 be\u00fdgel\u00fd\u00e4n \u00fderind\u00e4ki suwy sowmak \u00fc\u00e7in kes\u00e4 sowul\u00fdan \u00fdap.<\/p><ul><li>Haraba bolup galan degirmen \u015fowundamy \u00fda-da \u00f6\u00fd\u00fcne karthana \u00f6wren adamlary\u0148 birini\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcndemi. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri - Wepa)<\/span><\/li><li>Gurt hem \u015fol o\u00fdnu\u0148 halkasynda pe\u00fdda bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri - Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowhun","meaning":"<div><p>1. Jo\u015fgunly ses, zenzele.<\/p><ul><li>Atlary\u0148 ki\u015f\u0148e\u015f\u00fd\u00e4n sesleri, itleri\u0148 \u00fc\u00fdr \u00fd\u00e4n sesleri dyn\u00e7 oturan obany uly \u015fowhuna sal\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>O-ho, oglanlar, \u015fowhuny go\u00fdsa\u0148yz-la\u0148! <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Uly \u015f\u00e4heri \u015fowhuny \u00fc\u00e7 kilometrden e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuw, jo\u015fgun.<\/p><ul><li>\u015eowhun bilen i\u015flemek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowhunlanmak","meaning":"<div><p>1. \u015eowhunly seslenmek, zenzele turmak.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuwlanmak, jo\u015fmak.<\/p><ul><li>T\u00e4ze durmu\u015fy\u0148 k\u00fc\u00fdi bilen\u015fowhunlanan gyz hi\u00e7 \u00fdana sowulman, t\u00f6weregine garaman, g\u00f6ni teatry nazara aldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowhunly","meaning":"<div><p>1. \u015eowgunly ses bilen, zenzeleli.<\/p><ul><li>Uzakdan \u00e7agalary\u0148 \u015fowhunly sesleri e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Oturanlar edermenlik bilen magtandylar, \u015fowhunly g\u00fcl\u00fc\u015fdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u015eowhunly el \u00e7arpy\u015fyk doklad\u00e7yny\u0148 s\u00f6z\u00fcni \u00f6rt\u00fcp durdy.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuwly, jo\u015fgunly.<\/p><ul><li>De\u0148zi\u0148 \u015fowhunly tolkuny onu\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4rdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowhunlylyk","meaning":"<div><p>1. Jo\u015fguly seslilik, zenzelelilik.<\/p><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Hyjuwlylyk, jo\u015fgunlylyk.<\/p><ul><li>B\u00e4\u015f alty sany esger du\u015fmana tarap jo\u015fhunlylyk bilen ok at\u00fdardy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowlamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fowwuldamak.<\/p><ul><li>Sowuk \u015femal \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4rdi, \u00fdapraksyz \u00fdala\u0148a\u00e7 aga\u00e7lar \u015fowlap seslen\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowla\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fowwulda\u015fmak.<\/p><ul><li>Aga\u00e7lary\u0148 \u00e7ygar \u00e7ybyklary \u015fowla\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, Powestler we Heka\u00fdalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowlulyk","meaning":"<div><p>\u015eowly bolmaklyk, \u015fowuna d\u00fc\u015fg\u00fcrlik, ugruna bolaganlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fowly","meaning":"<div><p>\u015eowuna d\u00fc\u015fen, ugruna bolan, \u00fcst\u00fcnlikli, o\u0148a\u00fdly (i\u015f, me\u00fdil we \u015f. m. hakda).<\/p><ul><li>Bulary\u0148 d\u00f6wek i\u015fleri \u015fowly bar\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>Operasi\u00fdany\u0148 \u015fowly boljakdygyna biz hem ynan\u00fdarys. <span>(G. Muhtarow, G. Se\u00fditli\u00fdew, \u00c7opan Ogly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowsuz","meaning":"<div><p>\u015eowly bolmadyk, \u015fowuna d\u00fc\u015fmedik, o\u0148a\u00fdsyz.<\/p><ul><li>Birl\u00e4n-ikil\u00e4p \u015fowsuz ge\u00e7en barlag burawy olary\u0148 g\u00f6zlerini\u0148 oduny alypdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Bu tejribe \u015fowsuz \u00e7yka\u00fdsa-da, geljekki tejribeler \u00fc\u00e7in \u00fdol a\u00e7ar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowsuzlyk","meaning":"<div><p>\u015eowly d\u00e4llik, \u015fowuna d\u00fc\u015fmeklik, o\u0148a\u00fdsyzlyk.<\/p><ul><li>Onu\u0148 i\u015fini\u0148 \u015fowsuzlygyny\u0148 \u00fcst\u00fcne, ga\u00fdta kakasy hem gyjalat berdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Megerem, bu \u00fdigit bir \u015fowsuzlyga du\u00e7ar bolandyr. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowurdamak","meaning":"<div><p>\u015eowurdyly ses \u00e7ykmak, \u015fowurdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Egnind\u00e4ki \u00fd\u00fcpek halady\u0148 \u00e7alaja \u015fowurdysy e\u015fidilip durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>\u00c4pet \u00fdylany\u0148 girip giden selinlerini\u0148 arasynda heniz-de \u015fowurdy \u00fdatanokdy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdalnanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowurdatmak","meaning":"<div><p>\u015eowurdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fowurdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Bulary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnden gyrmyzy k\u00f6\u00fdnegini \u015fowurdadyp, pete-pet \u00e7ykan Bahardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowurda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eowurdyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna \u015fowurdamak.<\/p><ul><li>\u015eowurda\u015fyp ba\u00fddaklar, To\u00fd g\u00fcni \u00fdada sal\u00fdar. <span>(\u00abPioner\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowurdy","meaning":"<div><p>K\u00e4bir guran \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148, \u00fd\u00fcpek zatlary\u0148 we \u015f. m. s\u00fcrtelmegi netijesinde d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Bibijik atlaz k\u00f6\u00fdnegini\u0148 \u015fowurdysyna \u00e7ala begenme\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowwuldamak","meaning":"<div><p>\u015eowwuldyly ses \u00e7ykarmak, \u015fowwuldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Sowuk \u015femal \u015fowwulda\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowwulda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eowwuldyly ses \u015fykary\u015fmak, \u015fowwuldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>G\u00fc\u00fd\u00e7li turan \u00fdel zerarly \u015fowwulda\u015fyp \u00e7yk\u00fdan sesler e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fowwuldy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel turanda we \u015f. m. \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>T\u00f6werekde \u015femaly\u0148 \u015fowwuldysyndan ba\u015fga hi\u00e7 zat e\u015fidilme\u00fd\u00e4rdi. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fu","meaning":"<div><p>\u00ddakyn aralygy \u00fda-da wagty a\u0148latmak \u00fc\u00e7in \u00abbu\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 manysynda gel\u00fd\u00e4n g\u00f6rkezme \u00e7aly\u015fmasy.<\/p><ul><li>Otr\u00fdad aklar bilen g\u00fc\u00fd\u00e7 synany\u015fyp g\u00f6rm\u00e4n, \u015fu \u00fderden a\u00fdagyny hem \u00e4tmez! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ine, \u015fu obada iki sany garyp dost ma\u015fgala \u00fda\u015fa\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eu g\u00fcnki ser\u00e7e d\u00fc\u00fdnki ser\u00e7\u00e4 jik-jik \u00f6wreder. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fubela","meaning":"<div><p>Janym bilen, \u015fun\u00e7a, birn\u00e4\u00e7e gezek.<\/p><ul><li>\u00ddagda\u00fdy d\u00fc\u015f\u00fcndirjek bolup, \u015fubela jan \u00e7ekdim. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fugla","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u00ddagty, \u015f\u00f6hle, \u00fdalkym, \u00fdalpyldy.<\/p><ul><li>Uzalyp oturan obany\u0148 ak tamlary G\u00fcn\u00fc\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li \u015fuglasyny\u0148 astynda g\u00f6z\u00fc\u0148i gama\u015fdyryp, has hem agaryp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Balygy\u0148 \u00fdagjyran \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u015fugla o\u00fdnakla\u00fdardy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fugul","meaning":"<div><p>Gurlu\u015fykda ja\u00fdy\u0148 diwarlaryny, bur\u00e7laryny g\u00f6ni \u00e7ykarmak \u00fc\u00e7in ujuna agyr zat dakylyp, \u00fdokardan a\u015fak sallan\u00fdan eri\u015f, kiri\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fugullamak","meaning":"<div><p>Birini \u00fdamanlap g\u00fcrr\u00fc\u0148ini etmek, birini \u00fdamanlak, birini\u0148 gizlin syryny ba\u015fga birine habar bermek.<\/p><ul><li>Bir d\u00f6n\u00fck bir dild\u00fcw\u015f\u00fck hakynda h\u00e4kimlere \u015fugullapdyr. <span>(Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4 Taryhy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fugullanmak","meaning":"<div><p>Biri tarapyndan \u00fdamanlanmak, \u00fdamanlanyp g\u00fcrr\u00fc\u0148i edilnek, gizlin syry\u0148 hakda ba\u015fga birine habar berilmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fugul\u00e7y","meaning":"<div><p>\u015eugul\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u015eugul\u00e7y, gybatke\u015f arabozarlar, Doldurdy obany d\u00fcrli \u00abmy\u015f-my\u015fdan\u00bb. <span>(A. Kekilow, S\u00f6\u00fdgi)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fugul\u00e7ylyk","meaning":"<div><p>Birini \u00fdamanlamak, \u015fugullamak bilen me\u015fgul bolmaklyk, birini\u0148 gizlin syryny \u015fugullap bermeklik, \u015fugul\u00e7yny\u0148 gylyk h\u00e4si\u00fdeti.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fugundyr","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> I\u00fdmit \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan, k\u00f6ki miweli g\u00f6k ekin.<\/p><ul><li>Sowhozda \u015fugundyry\u0148 d\u00fcrli sortlary ekil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fulha","meaning":"<div><p>G\u00f6k \u00f6n\u00fcmi\u0148, \u00e7igidi\u0148, d\u00e4neni\u0148 we \u015f. m. gabygyndan, galyndylaryndan ta\u00fd\u00fdarlanan mal i\u00fdmiti.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fullarmak","meaning":"<div><p>\u015eully bolup ba\u015flamak, agyry, kesellilik zerarly suwjaryp durmak (g\u00f6z hakda).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fullartmak","meaning":"<div><p>\u015eully bolmagyna \u00fdol bermek, g\u00f6z\u00fc\u0148i gyzardyp, suwjardyp \u00fd\u00f6rmek.<\/p><ul><li>Akmyrat g\u00f6z\u00fcni \u015fullardyp otyrdy. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fully","meaning":"<div><p>G\u00f6zi agyryly, suwjar\u00fdan g\u00f6z agyry keseline du\u00e7ar bolan.<\/p><ul><li>Basjak \u00fderimi sa\u00fdgarmaz \u00fdaly meni\u0148 g\u00f6z\u00fcm \u015fully d\u00e4l ahyry! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fuluk","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> Bulaga\u00fd, bula\u015fyk, tertipsiz, \u015fowuna bolmadyk.<\/p><ul><li>Hern\u00e4 \u015fe\u00fdle bolawersin, bolmasa i\u015flerimiz \u015fuluk! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fuluklyk","meaning":"<div><p>Bulaga\u00fdlyk, bula\u015fyklyk, tertipsizlik, \u015fowuna d\u00e4llik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fuluk\u00e7ylyk","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fuluklyk.<\/p><ul><li>Siz milleti\u0148 i\u00e7ine \u015fuluk\u00e7ylyk sal\u00fdarsy\u0148yz. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fum","meaning":"<div><p>1. Erbet, \u00fdakymsyz, \u00fdaman.<\/p><ul><li>Her g\u00fcn seni\u0148 getir\u00fd\u00e4n \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f \u015fum habary\u0148 ki\u015fi gybaty. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00ddaramaz, ajy habarlary \u00fda\u00fdrad\u00fdan, \u00fdaman pikirli, pis gylykly (adam).<\/p><ul><li>Bir \u015fum tapylar hem agtygymy\u0148 hemme syryny \u00e4\u015fg\u00e4r eder. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fumjarmak","meaning":"<div><p>Sessiz aglamjyramak aglajak-aglajak bolmak.<\/p><ul><li>A gyz, bolup otur\u015fy\u0148 n\u00e4te\u0148et! He\u00fd, \u015fumjaryp gal, \u015fumjaryp galan! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fumjartmak","meaning":"<div><p>\u015eumjarmaga mejbur etmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fumjary\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u015fumjarmak, bilelikde \u015fumjarmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fumluk","meaning":"<div><p>\u00ddaman \u00fdagda\u00fd, \u015fum hal, erbetlik, \u00fdaramazlyk.<\/p><ul><li>Bir \u00fderde bir \u015fumluk bolsa, meni hem gapdalyndan galdyra\u00fdmagyn! <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><li>Mal e\u00fdesine \u00e7ekmese, \u015fumluk. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fumro\u00fd","meaning":"<div><p>Bet g\u00f6rn\u00fc\u015fli, betsypat, jynssyz.<\/p><ul><li>Ol \u015fumlukda a\u00fdplanan \u015fumro\u00fd garryny\u0148 biridir. <span>(N. Pomma, Egri E\u00fdiksiz)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fumro\u00fdlyk","meaning":"<div><p>Bet g\u00f6rn\u00fc\u015flilik, erbet sypatlylyk, jynssyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015funlukda","meaning":"<div><p>\u015eunu\u0148 bilen birlikde, \u015fe\u00fdlelikde.<\/p><ul><li>\u015eunlukda, oblast gurlu\u015fyk tresti i\u015fe giri\u015fdi. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fun\u00e7a","meaning":"<div><p>\u015eunu\u0148 \u00fdaly k\u00f6p \u00f6r\u00e4n k\u00f6p.<\/p><ul><li>Kakasy, \u015fun\u00e7a adamyny \u00e7agyryp n\u00e4tjek?! <span>(G. Muhtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fura","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span><span>Seret<\/span> sowet2.<\/p><ul><li>Ony oba \u015fura ba\u015flygy sa\u00fdladylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fuwwuldamak","meaning":"<div><p>\u015euwwuldyly ses \u00e7ykmak, \u015fuwwuldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddel misli bir ga\u00fdgyly he\u0148 \u00e7al\u00fdan \u00fdaly \u015fuwwulda\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Uwla\u015f\u00fdan \u015fagallary\u0148 sesi-de \u00fdeli\u0148 \u015fuwwuldysyna go\u015fulyp, bu howsalaly gije ala-zenzele bolup durdy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Atylan oklar \u015fuwwuldap \u00fcst\u00fcmize in\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fuwwulda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u015fuwwuldamak, ga\u00fdta-ga\u00fdta \u015fuwwuldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00ddeli\u0148 zarbyna aga\u00e7lar \u015fuwwulda\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fuwwuldy","meaning":"<div><p>G\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdeli\u0148, atyl\u00fdan oku\u0148 we \u015f. m. hereketi zerarly \u00f6r\u00e4n gaty, zarply \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fu\u0148kar","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Gyrgylar otr\u00fdadyndan bolan aw awla\u00fdan \u00fdyrtyjy gu\u015f.<\/p><ul><li>Alba\u00fd bulap \u00e7agyrsam \u015fu\u0148karym sen gola gel. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fybyk","meaning":"<div><p>Ba\u015f tarapyna temm\u00e4ki gu\u00fdlup \u00e7ekil\u00fd\u00e4n \u00e7ilim trubkasy.<\/p><ul><li>Ol, \u015fybygyny \u00e7ykaryp o\u0148a mahorka gu\u00fddy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fybyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eybyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fybyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>\u00ddagy\u015f \u015fybyrdap ba\u015flady. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Aga\u00e7lary\u0148 \u00fdapraklary \u015fybyrdady. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fybyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eybyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fybyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fybyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>Yzly-yzyna \u015fybyrdyly seslenmek, \u015fybyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fybyrdy","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f \u00fdaganda, \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 baldaklary gymyldanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Ol A\u00fdnany unudyp bilm\u00e4n, oragy\u0148 \u015fybyrdysyna go\u015fup a\u00fddym a\u00fdtdy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Asmandan in\u00fd\u00e4n suwu\u0148 \u015fybyrdysy, her hili g\u00fclleri\u0148 tolkun atyp gel\u00fd\u00e4n yslary \u00fdady\u0148a k\u00f6p zatlary sal\u00fdar. <span>(B. P\u00fcrli\u00fdew, Ilkinji g\u00fcn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fygar","meaning":"<div><p>1. \u00ddolba\u015f\u00e7y ide\u00fdany, sy\u00fdasy talaby gysga formada a\u0148lad\u00fdan \u00fd\u00fczlenme, \u00e7agyry\u015f.<\/p><\/div><div><p>2. \u00dd\u00fczlenme \u00fda-da \u00e7agyry\u015f mazmunly \u00fdazylan plakat.<\/p><ul><li>Diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne hem \u00fd\u00f6rite aga\u00e7lara gerlip go\u00fdlan d\u00fcrli nagy\u015fly owadan \u015fygarlar i\u015f hereketini has-da \u00e7altlandyrmaga, nebiti plandan artyk \u00f6nd\u00fcrm\u00e4ge \u00fcnde\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyggyldy","meaning":"<div><p>Suw ga\u00fdnajak bolnada \u00fda-da bir hekeret netijesinde \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyglamak","meaning":"<div><p>\u015eyggyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fyggyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u015eyglap duran sary semawaryny stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde getirip go\u00fddy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyglatmak","meaning":"<div><p>\u015eyggyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fyggyldyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fygla\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eyggyldyly ses edi\u015fmek, \u015fyggyldyly sesleni\u015fmek.<\/p><ul><li>\u015eygla\u015fyp dur birki sany, \u00d6r\u00e4n ullakan semawar. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Ganly Saka)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fygyr","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> go\u015fgy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fygyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eygyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fygyrdyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fygyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eygyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fygyrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fygyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eygyrdyly ses edi\u015fmek, bilelikde, yzly-yzyna \u015fygyrdamak.<\/p><ul><li>Saralyp bi\u015fen \u00fdapraklar \u015fygyrda\u015fyp ga\u00fdyp ga\u00e7\u00fdardylar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Gur\u00e7uklar \u015fygyrda\u015fyp \u00fdaprak i\u00fd\u00fd\u00e4rdiler. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fygyrdy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 ba\u015fga bir zada degmeginden, s\u00fcrt\u00fclmeginden we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n pessa\u00fd ses.<\/p><ul><li>Birdenk\u00e4 gola\u00fdjakda \u015fygyrdy e\u015fidildi. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Meret k\u00fc\u00fdki j\u00f6weni\u0148 \u015fygyrdysyny ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp, \u00fdolu\u0148 iki tarapyna hem \u00fdaltaklap seredende, gyzy\u0148 k\u00f6\u00fdnegini \u00e7alaja g\u00f6r\u00fcp galdy. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyh","meaning":"<div><p>1. <span>Dini s\u00f6z<\/span> Aksakgal, \u00fdolba\u015f\u00e7y.<\/p><\/div><div><p>2. Araplarda: dini jemgy\u00fdeti\u0148 tire \u00fdolba\u015f\u00e7ysy.<\/p><\/div><div><p>3. T\u00fcrkmenleri\u0148 bir tiresini\u0148 ady.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyhm\u00fct\u00fcr","meaning":"<div><p>Baglanan maly\u0148 \u00fd\u00fcpi tow tutmazlyk \u00fc\u00e7in enjam.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fykgy","meaning":"<div><p>To\u00fdun, to\u00fdun pal\u00e7yk.<\/p><ul><li>Men ol \u00abd\u00fc\u00fdejikleri\u00bb \u015fykgydan iki g\u00fcn i\u015f edinip \u00fdasapdym. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, D\u00f6w\u00fcrde\u015fler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fykyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eykyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fykyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi \u00fderinden turdy, emma ol heniz gapa \u00fdetmenk\u00e4, i\u015fik \u015fykyrdap a\u00e7yldy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Onu\u0148 lag\u015fa\u015fan s\u00fc\u0148kleri \u015fykyrdap gitdi. <span>(G. Kuly\u00fdew, K\u00f6petdagy\u0148 A\u0148yrsynda)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fykyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eykyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fykyrdyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Ellerini owkalap, barmaklaryny \u015fykyrdadyp, gojany\u0148 \u00fcst\u00fcne gygyrarly g\u00f6r\u00fcndi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Ol \u00f6\u0148\u00fcnde duran \u00e7\u00e4\u00fdnegi\u0148 gapagyny o\u00fdnap, \u015fykyrdadyp dymdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 Eteginden)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fykyrdawuk","meaning":"<div><p>Degilmek, s\u00fcrt\u00fclmek netijesinde tykyrdap duran.<\/p><ul><li>\u015eykyrdawuk pul.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fykyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eykyrdyly sesleni\u015fmek, bilelikde, yzly-yzyna \u015fykyrdamak.<\/p><ul><li>\u015eykyrda\u015fyp duran atyr ysly \u00fd\u00fczl\u00fckler gerek. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fykyrdy","meaning":"<div><p>Kagyz we \u015f. m. \u015fykyrdawuk zatlar ellenende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>Gulaklary \u015fol kagyzy\u0148 t\u00e4ze \u015fykyrdysyny-da e\u015fitdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fylha","meaning":"<div><p>\u00ddyrtyk kirli ge\u00fdim.<\/p><ul><li>\u015eylha\u0148y \u00e7ykar-da meni\u0148 bu\u015fladymy ge\u00fd! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyltak","meaning":"<div><p>1. \u00dcste \u00e7yr\u015falan, \u00fdoku\u015fan hapa, kir.<\/p><ul><li>\u00dcst\u00fc\u0148 tutu\u015f \u015fyltak bolupdyr .<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Birine n\u00e4hak \u00fd\u00fcklen\u00fd\u00e4n t\u00f6hmet, garalyk, g\u00fcn\u00e4.<\/p><ul><li>Olar meni \u00fdok etjek bolup \u00fdanap \u00fd\u00f6re\u00fd\u00e4rler, \u015fyltak g\u00f6zle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyltakly","meaning":"<div><p>\u015eyltawy bar bolan, g\u00fcn\u00e4li (adam).<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyltak\u00e7y","meaning":"<div><p>\u015eyltak at\u00fdan, \u015fyltak g\u00f6zle\u00fd\u00e4n adam.<\/p><ul><li>\u015eyltak\u00e7y adam.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypa","meaning":"<div><p>1. Bir zatdan \u00fdeten pe\u00fdda, , k\u00f6mek, ha\u00fdyr, \u00fdakymly t\u00e4sir.<\/p><ul><li>Hijrinde hassa men, sen bergil \u015fypa, \u015eypa isl\u00e4p geldim men bimar sa\u0148a. <span>(\u00abT\u00fcrkmen Halk \u015eahyrana D\u00f6redijiligi\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Derman, em, melhem.<\/p><ul><li>Gymyz injekeseli\u0148 birden-bir \u015fypasydygy kime gizlin?! <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypaly","meaning":"<div><p>Pe\u00fddaly jana \u00fdakymly, t\u00e4sirli, sagaldyjy.<\/p><ul><li>Jepbar \u00e7agalyk \u00fdyllaryny\u0148 dostlary bilen du\u015fu\u015fygyny\u0148 \u015fypaly t\u00e4sirine jadylanan \u00fdaly bolup, arzuwly \u00fdylgyrdy-da dymyp oturdy. <span>(N. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><li>Se\u00fdil etmek bu bagda \u015fypaly derman. <span>(N. Pomma, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypbyk","meaning":"<div><p>Ga\u00fdy\u015fdan tikilen gon\u00e7syz we bagjyksyz \u00fde\u0148iljek a\u00fdakgap, k\u00f6w\u00fc\u015f.<\/p><ul><li>Onu\u0148 ba\u015fy g\u00f6w\u015f\u00fcll\u00e4n perenjili, a\u00fdagy \u00f6kjesi pes \u015fypbyk k\u00f6w\u00fc\u015fli, \u00e7al sa\u00e7 bir a\u00fdaldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypbyldamak","meaning":"<div><p>\u015eypbyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fypbyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Gara \u00f6\u00fd\u00fc\u0148 durlugyndan irginsiz dam\u00fdan damjalary\u0148 \u015fypbylda\u00fdan sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypbyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eypbyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fypbyldyly seslendirmek.<\/p><ul><li>Ol \u00f6kjesi gopuk k\u00f6w\u015f\u00fcni \u015fypbyldadyp, gapydan girdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypbylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eypbyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Irginsiz \u015fypdylda\u015f\u00fdan damjalary\u0148 sesi meni\u0148 halys \u00fd\u00fcregime d\u00fc\u015fdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypbyldy","meaning":"<div><p>\u00dde\u0148il a\u00fdakgap \u00fd\u00f6relende, damja damanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fypyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eypyrdyly ses \u00e7ykarmak, \u015fypyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00c7alasyn a\u00fdlan\u00fdan tigirler \u015fypyrdap, asfalty\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdmakla\u00fdan suwjgazlary iki \u00fdana p\u00fcrk\u00fd\u00e4rdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eypyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fypyrdyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Jumajyk welosipedini \u015fypyrdadyp, \u00fdapajyk suwlary\u0148 i\u00e7i bilen s\u00fcr\u00fcp ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fypyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eypyrdyly ses edi\u015fmek, \u015fypyrdyly sesleni\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fypyrdy","meaning":"<div><p>\u00ddagy\u015f \u00fdaganda, ownujak zatlar yzly-yzyna bir zada degende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fypyrma","meaning":"<div><p>Zommagrak g\u00f6rn\u00fc\u015finde tikilen telpek, \u00fd\u00fc\u0148i i\u00e7 \u00fd\u00fcz\u00fcne edilip tikilen \u00fdaty\u015f telpegi.<\/p><ul><li>Gandym \u00fderinden n\u00e4hili galanyny, \u015fypyrmasyny goltugyna n\u00e4hili gysanyny-da bilmedi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Ol, h\u00e4zir \u015fypyrmany \u00e7ykaryp, k\u00f6r\u00fcgi\u0148 dem\u00e7ekerini\u0148 gapdalyna oklady. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyr","meaning":"<div><p>D\u00fcp-d\u00fcz, tep-tekiz, takyr.<\/p><ul><li>Ma\u015fynymyz bir me\u00fdige \u00e7ykyp, bir pese d\u00fc\u015f\u00fcp, birden bir \u015fyr takyr me\u00fddana baryp \u00fdetdi. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrdak","meaning":"<div><p>Depesine mata tutulyp tikil\u00fd\u00e4n telpek \u00fda-da \u015fonu\u0148 \u00fdaly telpegi\u0148 \u00fcsti.<\/p><ul><li>\u00d6wez ba\u015fyndaky \u015fyrdagyny \u00e7ykaryp silki\u015fdirdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>Ol ak\u00fdan bur\u00e7ak derlerini.<\/li><li>\u015eyrdagy bilen syrdy. <span>(\u00abKolhoz G\u00fcnleri\u00bb)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrdakly","meaning":"<div><p>1. Depesine mata tutulyp tikilen.<\/p><ul><li>\u00ddeke nil t\u00fcpe\u0148ini\u0148 nili onu\u0148 kellesind\u00e4ki \u015fyrdakly k\u00f6ne telpeginden hem gaty \u00fdokarda somalyp g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4rdi. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u015eyrdak telpekli, \u015fyrdak telpek ge\u00fden.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrky","meaning":"<div><p>A\u00e7yk sary (re\u0148k hakynda).<\/p><ul><li>\u015eyrky to\u00fdundan bina-edilen gala pagsasy. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><li>\u015eyrky to\u00fdun.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrkyldamak","meaning":"<div><p>\u015eyrkyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fyrkyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ol, ellerini gysdy welin, barmaklary \u015fyrkyldap gitdi. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrkyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eyrkyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fyrkyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Sygyrlar to\u00fdnaklaryny \u015fyrkyldatmak bilen howany \u00fda\u0148landyryp mola\u00fdardylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdsoltan)<\/span><\/li><li>Ki\u00e7ijik gapagy \u015fyrkyldadyp \u00fdady-da, a\u00fdaklaryny\u0148 daraklygyna basyp, koridor bilen gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrkylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eykyrkyldyly ses edi\u015fmek, yzly-yzyna \u015fyrkyldamak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrkyldy","meaning":"<div><p>Bir zat a\u00e7ylanda, \u00fdapylanda, hereket edende we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n zarply ses.<\/p><ul><li>Demir gapy\u0148 ki\u00e7ijik gapagyny \u015fyrkyldy bilen a\u00e7yp, o\u0148a her g\u00fcn bir b\u00f6lek \u00f6lmez-\u00f6di \u00e7\u00f6rek berdiler, her g\u00fcn hem \u00fduwundy \u00fdaly bir susak gyzgyn suw hem uzatdylar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrlamak","meaning":"<div><p>\u015eyrrydyly ses \u00e7ykmak, \u015fyrryldyly seslenmek.<\/p><ul><li>H\u00e4zir burawlarda hem ki\u00e7ijik pos\u00fdology\u0148 bir n\u00e4\u00e7e \u00fderinde kranlardan dury suw \u015fyrlap ak\u00fdardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrlatmak","meaning":"<div><p>\u015eyrryldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fyrryldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrla\u015fmak","meaning":"<div><p>K\u00f6p bolup \u015fyr-\u015fyr etmek, \u015fyrryldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrpyldamak","meaning":"<div><p>\u015eyrpyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fyrpyldyly seslenmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrpyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eyrpyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fyrpyldyly ses etdirmek.<\/p><ul><li>Ogulsoltan eje galo\u015flaryny \u015fyrpyldadyp e\u00fdwanyna bardy. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrpylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eyrpyldyly sesleni\u015fmek, ses edi\u015fmek.<\/p><ul><li>Kepderiler ganat kakyp, \u015fyrpylda\u015fdy\u015fyp a\u015fyr aty\u015f\u00fdardylar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrpyldy","meaning":"<div><p>Bir zady\u0148 bir \u00fdere ykjam degmeginden we \u015f. m. \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>K\u00f6w\u015f\u00fc\u0148 \u015fyrpyldysy e\u015fidilip ba\u015flady. <span>(A. P. \u00c7ehow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrryldamak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fyrlamak.<\/p><ul><li>Durna\u0148 g\u00f6zi \u00fdaly duruja suw me\u015figi\u0148 bujagyndan d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n \u00fdaly \u015fyrrylda\u00fdar. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrryldatmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fyrlatmak.<\/p><ul><li>Krany n\u00e4me \u015fyrryldadyp go\u00fda\u00fdypsy\u0148, baglasa\u0148 bolma\u00fdarmy!<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fyrrylda\u015fmak","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fyrla\u015fmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fyrryldy","meaning":"<div><p>Azajyk suw \u00fdapa\u015faklygyna akanda \u00fda-da s\u00e4hel be\u00fdiklikden suwuklyk \u00e7alaja akanda we \u015f. m. d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><ul><li>\u00c7alaja ak\u00fdan suwu\u0148 \u015fyrryldysy e\u015fildil\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fytdyldamak","meaning":"<div><p>\u015eytdyldyly ses \u00e7ykmak, \u015fytdyldyly seslenmek.<\/p><ul><li>Ysgyny giden k\u00f6ne p\u00fcrsleri\u0148 \u015fytdylda\u00fdan sesi e\u015fidil\u00fd\u00e4rdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fytdyldatmak","meaning":"<div><p>\u015eytdyldyly ses \u00e7ykartmak, \u015fytdyldyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fytdylda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eytdyldyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fytdyldy","meaning":"<div><p>K\u00f6plen\u00e7 gaty, berk zatlar \u00e7at a\u00e7anda, d\u00f6w\u00fcljek bolanda we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fytyrdamak","meaning":"<div><p>\u015eytyrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fytyrdyly seslenmek.<\/p><ul><li>\u00c7yrany\u0148 \u00fdagy gutaryp, \u015fytyrdap s\u00f6n\u00fcp bar\u00fdardy. <span>(M. Gorki\u00fd, Ene)<\/span><\/li><li>Nury gam\u015fy\u0148 \u015fytyrdan \u00fderine bakan kesek atyp go\u00fdberdi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fytyrdatmak","meaning":"<div><p>\u015eytyrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fytyrdyly ses etdirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fytyrdawuk","meaning":"<div><p>\u015eytyrdyly ses ed\u00fd\u00e4n, \u015fytyrdyly seslen\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u015eytyrdawuk kagyzlar iki penje arasyna gysyldy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fytyrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015eytyrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fytyrdy","meaning":"<div><p>Odun-\u00e7\u00f6p, aga\u00e7 we \u015f. m. \u00fduwa\u015flyk bilen d\u00f6wlende, kagyz we \u015f. m. eplenende d\u00f6re\u00fd\u00e4n ses.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fy\u0148\u0148yrdamak","meaning":"<div><p>\u015ey\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykmak, \u015fy\u0148\u0148yldyly seslenmek.<\/p><ul><li>S\u00fcms\u00fcleler iki baka yrany\u015fyp biri-birine \u015fakny\u015f\u00fdar-da, \u00e7ala \u015fy\u0148\u0148yrda\u00fdar. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015fy\u0148\u0148yrdatmak","meaning":"<div><p>\u015ey\u0148\u0148yrdyly ses \u00e7ykartmak, \u015fy\u0148\u0148yrdyly seslendirmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fy\u0148\u0148yrda\u015fmak","meaning":"<div><p>\u015ey\u0148nyrdyly sesleni\u015fmek, \u015fy\u0148\u0148yrdyly ses edi\u015fmek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015fy\u0148\u0148yrdy","meaning":"<div><p>Metaldan \u00fdasalan zatlar bir-birini degende we \u015f. m. \u00fdagda\u00fdlarda \u00fd\u00fczi \u00e7yk\u00fdan ses.<\/p><ul><li>Da\u015fardan bir \u015fy\u0148\u0148yrdy e\u015fidildi.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4girt","meaning":"<div><p>Ussany\u0148 okuw\u00e7ysy, t\u00e4lim al\u00fdan k\u00f6mek\u00e7isi.<\/p><ul><li>T\u00e4ze kanuny \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmagy ba\u015far\u00fdan \u015f\u00e4girt \u00f6z halypasyny\u0148 taglymatyny hakyky \u00f6sd\u00fcr\u00fcp biler. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><li>Durdy \u00e7opan \u00f6z \u015f\u00e4girdini\u0148 \u00fdanyna birn\u00e4\u00e7e \u00fdigitler go\u015fdy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><li>\u015e\u00e4girt ussatdan ozdurmasa, k\u00e4r \u00fditer. <span>(nakyl)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4girtlik","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4girtdi\u0148 k\u00e4ri, \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4hda\u00e7yk","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi k\u00f6k, \u015fady\u00fdan, \u015fat.<\/p><ul><li>Belent ja\u00fdy\u0148 \u00fdazylyp \u00fdatan gi\u0148 sa\u00fdasyny dolduryp oturan \u015f\u00e4hda\u00e7yk adamlar dutary\u0148 \u015firin owazyndan lezzet al\u00fdardylar. <span>(\u00abTokmak\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4hda\u00e7yklyk","meaning":"<div><p>Ke\u00fdpi k\u00f6kl\u00fck, \u015fady\u00fdanlyk, \u015fatlyk.<\/p><ul><li>Ol \u015f\u00e4hda\u00e7yklygy bilen meni gar\u015fylady. <span>(N. Saryhanow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4her","meaning":"<div><p>Administratiw, s\u00f6wda, senagat we medeni merkez, k\u00f6p adam \u00fda\u015fa\u00fdan ilatly punkt.<\/p><ul><li>Indiki zamany\u0148 \u00fda\u015flary \u00fdurt gez\u00fd\u00e4r, uly \u015f\u00e4herlerde bol\u00fdar. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4herara","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4herler arasyndaky, \u015f\u00e4herler arasynda hereket ed\u00fd\u00e4n, i\u015fle\u00fd\u00e4n.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4herara sport \u00fdary\u015fy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4herkom","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4her komiteti.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4ht","meaning":"<div><p>Ke\u00fdip, ruhubelentlik.<\/p><ul><li>Seni\u0148 \u015f\u00e4hdi\u0148i sa\u00fdgarmak \u00fc\u00e7in ma\u0148a a\u00fdna-da hajat \u00fdok, \u00e4\u00fdnege-de! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Nurjany\u0148 g\u00f6wn\u00fcne bolmasa, G\u00fcn\u00fc\u0148-de \u015f\u00e4hdi onu\u0148 \u00f6z\u00fcni\u0148ki \u00fdaly \u00f6\u00e7\u00fckdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4nik","meaning":"<div><p>Erik, \u015fetdaly, garaly we \u015f. m. miweleri\u0148 d\u00e4nesi.<\/p><ul><li>Ki\u00e7ijik \u00e7agajyklar \u015f\u00e4nikden g\u00f6geren erijik, \u015ferdaly \u00fda-da ba\u015fga \u015funu\u0148 \u00fdaly miweli ekin ek\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4rik","meaning":"<div><p>1. Biri bilen bir zada de\u0148 haky, go\u015fandy bolan, bir zatda de\u0148 pa\u00fdy bolan.<\/p><\/div><div><p>2. <span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> De\u0148 esasda-de\u0148 i\u015flemek, hasyly de\u0148 pa\u00fdla\u015fmak \u015ferti bilen bile ekin ek\u00fd\u00e4n adamlar, \u015f\u00e4rikli adam.<\/p><ul><li>Artygy\u0148 \u015f\u00e4rikleri bu \u00fdyl ba\u015fga adamlardy. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4rikde\u015f","meaning":"<div><p>Biri bilen bir zada \u015f\u00e4rik bolan adam, \u015f\u00e4rikli adam.<\/p><ul><li>Garry \u00f6z \u00fdanyndan: -- Onu\u0148 \u015f\u00e4rikde\u015fi bolup, ozaldan hasaplary bar bola\u00fdmasyn -- di\u00fddi. <span>(A. Gow\u015fudow, Eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4rikle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u015e\u00e4rikli bolmak, \u015f\u00e4rikli bolup pa\u00fdla\u015fmak.<\/p><ul><li>\u015e\u00e4rikle\u015fip zat almak.<\/li><li>\u015e\u00e4rikle\u015fip go\u00fdun so\u00fdmak.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4rikli","meaning":"<div><p>Biri bilen bile edilen, bileli\u015fip alnan, birn\u00e4\u00e7e adama de\u0148 degi\u015fli bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4riklik","meaning":"<div><p>Bir zada \u015f\u00e4rik bolmadyk \u00fdagda\u00fdy.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00e4rik\u00e7ilik","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015f\u00e4riklik.<\/p><ul><li>\u00d6z\u00fc\u0148 \u015f\u00e4rik\u00e7ilige go\u015fuldy\u0148, indi \u015f\u00e4rik\u00e7ilikden d\u00e4nme! <span>(H. Juma\u00fdew, Ak Derek)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hlat","meaning":"<div><p><span>Dialektal s\u00f6z<\/span> I\u00e7 \u00fdagyny\u0148 i\u00e7ine \u00fcwelen et salnyp bi\u015firil\u00fd\u00e4n kolbasa g\u00f6rn\u00fc\u015fli nahar.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fd e\u00fdesi \u00f6\u0148\u00fcmizde \u00fc\u00e7-d\u00f6rt adam i\u00fdip do\u00fdar \u00fdaly \u015f\u00f6hlat go\u00fddy.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hle","meaning":"<div><p>1. D\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdagtyny\u0148 in\u00e7e zolaklary.<\/p><ul><li>Garyplar g\u00fcn \u015f\u00f6hlesi se\u00fdrek d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n dar we hapa k\u00f6\u00e7ejiklede mydar edipdirler. <span>(Orta Asyrlar Taryhy)<\/span><\/li><li>Suwdan \u00e7ykan \u00fcz\u00fcm ho\u015fasyna A\u00fdy\u0148 \u015f\u00f6hlesi d\u00fc\u015fende, \u00fcz\u00fcmler hakyk manjugy\u0148\u00e7ogdamy \u00fdaly \u00fdylpylda\u015f\u00fdardy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir zady\u0148 \u00fdalkymy, bir zady\u0148 \u00f6w\u015f\u00fcni, y\u015fyk .<\/p><ul><li>Onu\u0148 g\u00f6zlerini\u0148 \u015f\u00f6hlesi birdenk\u00e4 \u00f6\u00e7\u00fcp gitdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>G\u00f6ze ur\u00fdar altyn gupba\u0148 \u015f\u00f6hlesi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hlelenmek","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00f6hle sa\u00e7mak, \u00fdalkym salmak, y\u015fyk bermek, \u00f6w\u015f\u00fcn atmak, y\u015fyklanmak.<\/p><ul><li>\u00ddagty salyp \u015f\u00f6hlelenmek.<\/li><li>\u015e\u00f6hlelenip g\u00f6r\u00fcnmek.<\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Be\u00fdan edilmek, suratlandyrylmak, g\u00f6rkezilmek.<\/p><ul><li>Edebi\u00fdatda real durmu\u015f \u015f\u00f6hlelen\u00fd\u00e4r.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hleli","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hle sa\u00e7\u00fdan, \u00fdalkym sal\u00fdan, y\u015fyk ber\u00fd\u00e4n, \u00f6w\u00fc\u015fginli.<\/p><ul><li>\u015e\u00f6hleli \u00e7yra.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hlesiz","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hleli d\u00e4l, \u00fdalkym salma\u00fdan, \u00f6w\u015f\u00fcn atma\u00fdan, y\u015fyk beme\u00fd\u00e4n, \u00f6\u00e7\u00fcgsi.<\/p><ul><li>\u015e\u00f6hlesiz \u00e7yra.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hrat","meaning":"<div><p>1. \u00c7ekilen z\u00e4hmet, g\u00f6rkezilen talant netijesinde k\u00f6p\u00e7\u00fclik araasynda ady bellilik, me\u015fhurlyk.<\/p><ul><li>Z\u00e4hmet bizde \u015f\u00f6hrat i\u015fi boldy. <span>(B. Se\u00fdt\u00e4kow, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><li>Sen bu i\u015fi alyp \u00e7ykybilse\u0148, ullakan \u015f\u00f6hrat gazanarsy\u0148! <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. \u00dcst\u00fcnlik gazanmaklygy arzuw edilip a\u00fddyl\u00fdan alky\u015f, s\u00f6z.<\/p><ul><li>Be\u00fdik rus halkyna \u015f\u00f6hrat! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Halky\u0148 i\u00e7inden d\u00f6r\u00e4n gahrymanlara \u015f\u00f6hrat! <span>(Ata Salyh, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hratlanmak","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hrata e\u00fde bolmak, me\u015fhur, tanymal bolmak, at gazanmak.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hratly","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hrata e\u00fde bolan, atly, me\u015fhur, tanymal, abra\u00fdly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hratlylyk","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hrata e\u00fde bolmaklyk, ady bellilik, me\u015fhurlyk, tanymallyk.<\/p><ul><li>Il arasynda \u015f\u00f6hratlylyk.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6hratparaz","meaning":"<div><p>\u015e\u00f6hrata kowala\u015f\u00fdan, ada \u00e7ap\u00fdan.<\/p><ul><li>Ol bi\u00e7ak \u015f\u00f6hratparaz eken. <span>(\u00abMydam Ta\u00fd\u00fdar\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6wket","meaning":"<div><p><span>K\u00f6neli\u015fen s\u00f6z<\/span> \u015ean, \u015f\u00f6hrat, dabara.<\/p><ul><li>Ol garaw tapmajagyna g\u00f6zi \u00fdetse, \u00f6z\u00fcni\u0148 gara nebsi we haram \u015f\u00f6wketi \u00fc\u00e7in her hili i\u015f etmekden ga\u00e7maz. <span>(N. Pomma, Ta\u00fdlak hyzzyn)<\/span><\/li><li>Han bolsa, nejis \u015f\u00f6wketler bilen dolan kellesini zordan galdyr\u00fdar. <span>(N. Pomma, Seb\u00e4bini So\u0148 Bildim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6wketli","meaning":"<div><p>\u015eanly, \u015f\u00f6hratly, dabaraly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00f6wketparaz","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015f\u00f6hratparaz.<\/p><ul><li>\u015e\u00f6wketparaz g\u00f6zlerini dilmaja tarap \u00f6w\u00fcrdi. <span>(G. Gurbans\u00e4hedow, Sura\u00fd)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbhe","meaning":"<div><p>Bir zat hakda d\u00f6re\u00fd\u00e4n betg\u00fcmanlyk, \u015fek, m\u00fc\u0148k\u00fcr\u00e7ilik.<\/p><ul><li>Bizde \u00fcst\u00fcnlikleri\u0148 bardygyna \u015f\u00fcbhe \u00fdokdur.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbhelenmek","meaning":"<div><p>Bir zada g\u00fcmanly bolmak, bir zada \u015f\u00fcbhe etmek, \u015fek etmek, m\u00fc\u0148k\u00fcrlik etmek.<\/p><ul><li>Men-\u00e4 onu\u0148 \u00f6zba\u015fyny \u00e7arajagyna \u015f\u00fcbhelenemok! <span>(B. Kerbaba\u00fdew, Nebitdag)<\/span><\/li><li>Ba\u015flyk meni\u0148 biri bilen bile \u00fd\u00f6renimi g\u00f6rse, \u015f\u00fcbhelenip ba\u015fla\u00fdar. <span>(G. Muhtarow, P\u00fdesalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbheli","meaning":"<div><p>1. Bir zada \u015f\u00fcbhesi bolan, bir zada betg\u00fcmanlyk ed\u00fd\u00e4n, bir zada m\u00fc\u0148k\u00fcr bol\u00fdan.<\/p><ul><li>Artyk Durda \u015f\u00fcbheli bir g\u00f6z bilen seretdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>Bu \u015f\u00fcbheli adam nemeslere satylan bir \u00fdal\u00e7y itdir. <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> Anyk bolmadyk, a\u00e7yk a\u00fddy\u0148 d\u00e4l, g\u00fcmana.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbhelilik","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcbheli bolmaklyk, betg\u00fcmanlyk etmeklik, m\u00fc\u0148k\u00fcrlik, \u015feklilik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbhesiz","meaning":"<div><p>1. \u015e\u00fcbheli d\u00e4l, m\u00fc\u0148k\u00fcr d\u00e4l, \u015feksiz, g\u00fcmansyz.<\/p><ul><li>Nebit\u00e7ileri\u0148 gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri \u015f\u00fcbhesizdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. <span>G\u00f6\u00e7me manyda<\/span> G\u00fcrr\u00fc\u00fc\u0148siz, h\u00f6kmany.<\/p><ul><li>Onu\u0148 \u015fu gije \u00fda ertir \u015f\u00e4here \u00e7ozjagy-da \u015f\u00fcbhesizdir. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><li>\u00c7ary agany\u0148 real obrazy o\u00fdlanylyp tapylan be\u00fdleki obrazlarda-da g\u00f6rkezilendigi \u015f\u00fcbhesizdir. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcbhesizlik","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcbheli d\u00e4llik, m\u00fc\u0148k\u00fcr d\u00e4llik, \u015feksizlik, g\u00fcmansyzlyk.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4r","meaning":"<div><p><span>Oba hojalyga degi\u015fli<\/span> Ekin \u00fdygnalandan so\u0148, s\u00fcrl\u00fcp \u00fda-da agdarylyp go\u00fdlan \u00fder, g\u00fc\u00fdz s\u00fcr\u00fcmi.<\/p><ul><li>\u015e\u00fcd\u00fcg\u00e4ri\u0148 tozap \u00fdatmagy, \u00fdyly\u0148 \u00fdaman rejesi da\u00fdhany ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcrdi. <span>(B. Kerbaba\u00fdew, A\u00fdgytly \u00e4dim)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlemek","meaning":"<div><p>Ekin \u00fdygnalandan so\u0148, \u00fder s\u00fcr\u00fcp \u00fda-da agdaryp go\u00fdmak, \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4r edip go\u00fdmak, s\u00fcr\u00fcp eki\u015fe ta\u00fd\u00fdar edip go\u00fdmak.<\/p><ul><li>Olar bugda\u00fd ek\u00fd\u00e4rler we geljek \u00fdyl ekiljek \u00fderlere \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rle\u00fd\u00e4rler. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlenmek","meaning":"<div><p>S\u00fcrl\u00fcp \u00fda-da agdarylyp go\u00fdulmak, \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4r edilmek, s\u00fcrl\u00fcp eki\u015fe ta\u00fd\u00fdar edilmek.<\/p><ul><li>Gowa\u00e7a ekiljek me\u00fddanlar \u00fdokary hilli \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlendi. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>G\u00f6wneja\u00fd \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlenen gi\u0148 ekin me\u00fddany bugaryp, g\u00f6zel g\u00f6rn\u00fc\u015fe girdi. <span>(\u00abSowet edebi\u00fdaty\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rle\u015fmek","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcd\u00fcg\u00e4rlem\u00e4ge k\u00f6mek etmek, \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlemek i\u015fine k\u00f6mekle\u015fmek, bilelikde \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rlemek.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcd\u00fcrg\u00e4rletmek","meaning":"<div><p>\u015e\u00fcd\u00fcg\u00e4r etdirmek, s\u00fcrd\u00fcrip go\u00fddurmak, s\u00fcrd\u00fcrip eki\u015fe ta\u00fd\u00fdarlatmak.<\/p><ul><li>Pagta ekiljek \u00fderleri \u015f\u00fcd\u00fcg\u00e4rletmek.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fck\u00fcr","meaning":"<div><p>Makullyk, razylyk, saglyk-amanlyk, kanagat bildirilip a\u00fddyl\u00fdan s\u00f6z.<\/p><ul><li>\u015e\u00fck\u00fcr, kolhoz guralaly b\u00e4ri \u00f6z\u00fcmizi gurplandyrdyk. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan Eseler)<\/span><\/li><li>Hern\u00e4 g\u00f6zlerim abat galypdyr, \u015fu\u0148a-da \u015f\u00fck\u00fcr! <span>(A. Gow\u015fudow, M\u00e4hri-Wepa)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fck\u00fcrli","meaning":"<div><p>Kanagat ed\u00fd\u00e4n, \u015f\u00fck\u00fcr ed\u00fd\u00e4n, kanagatly, sabyrly.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcle","meaning":"<div><p>Palawa g\u00f6r\u00e4 suwugrak edilip t\u00fcw\u00fcden bi\u015firil\u00fd\u00e4n nahar.<\/p><ul><li>\u015e\u00fcle go\u00fdalandan so\u0148, ol \u00fdag\u015fyja bi\u015fer \u00fdaly, ony buga go\u00fdmaly. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u0148 A\u00fdallary\u00bb \u017eurnaly)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcwele\u0148","meaning":"<div><p>\u015eowhun, \u015fagala\u0148.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcwele\u0148li","meaning":"<div><p>Gyzykly, ke\u00fdpli, janly, jowhunly, \u015fagala\u0148ly.<\/p><ul><li>\u00d6\u00fdlerini\u0148 \u00e7\u00fc\u0148k\u00fcnde o\u0148a adamlary\u0148 \u015f\u00fcbele\u0148li topary du\u015f gelipdir. <span>(\u00abSowet T\u00fcrkmenistany\u00bb Gazeti)<\/span><\/li><li>Nahary k\u00f6p bolup i\u00fdse\u0148, \u015f\u00fcwele\u0148li bol\u00fdar.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u015f\u00fcwele\u0148\u00e7i","meaning":"<div><p><span>Seret<\/span> \u015fagala\u0148\u00e7y.<\/p><ul><li>Her i\u015fi \u015f\u00fcwele\u0148\u00e7i adam bilen i\u015flese\u0148, \u00fdag\u015fy boljak eken. <span>(A. Durdy\u00fdew, Sa\u00fdlanan eserler)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u017eabra","meaning":"<div><p>Suwda \u00fda\u015fa\u00fdan balyk, gurbaga we ba\u015fga jandarlary\u0148 dem aly\u015f organlary.<\/p><ul><li>Suwda \u00fda\u015fa\u00fdan pes o\u0148urgaly ha\u00fdwanlarda \u017eabra dem aly\u015f organlarydyr. <span>(A. N. Kabanow, Adamy\u0148 Anatomi\u00fdasy We Fiziologi\u00fdasy)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u017eaket","meaning":"<div><p>Da\u015fky kelte a\u00fdal ge\u00fdimi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eandarm","meaning":"<div><p>1. \u017dandarmeri\u00fdany\u0148 polise\u00fdlik \u00e7ini.<\/p><\/div><div><p>2. \u017dandarmeri\u00fdany\u0148 gulluk\u00e7ysy.<\/p><ul><li>Birden gelip \u017eandarmlar, M\u00e4rek\u00e4ni her \u00fdan itdi. <span>(\u00c7ary A\u015fyr, Poemalar)<\/span><\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u017eanr","meaning":"<div><p>1. S\u00fdu\u017eeti we stilistik alamatlary bilen h\u00e4si\u00fdetlen\u00fd\u00e4n sungat eserlerini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div><div><p>2. <span>Edebi\u00fdat termini<\/span> Edebi eserleri\u0148 a\u00fdratyn bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><ul><li>Ata Salyhy\u0148 poezi\u00fdasyny\u0148 esasy \u017eanry lirikadyr.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u017eanrly","meaning":"<div><p>\u017danra e\u00fde bolan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eanr\u00e7y","meaning":"<div><p>\u017danr bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmen, hudo\u017enik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eargon","meaning":"<div><p>\u00d6z\u00fcni\u0148 grammatik gurlu\u015fy we s\u00f6zl\u00fck fondy bolman, umumy halk dilinden tapawutlan\u00fdan spesifik, \u00fdasama, \u015fertli s\u00f6zleri we a\u0148latmalary bar bolup, bir sosial topary\u0148 talabyny kanagatlandyr\u00fdan s\u00f6zle\u00fdi\u015f.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eene\u015fen","meaning":"<div><p><span>Botanika<\/span> K\u00f6k\u00fcnden derman edil\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eim","meaning":"<div><p><span>Sport termini<\/span> \u015etangany we agyr terezi da\u015fyny \u00fdokary galdyry\u015f ma\u015fynyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eiraf","meaning":"<div><p><span>Zoologi\u00fda<\/span> Afrikada \u00fda\u015fa\u00fdan, uzyn bo\u00fdunly we uzyn a\u00fdakly, bedeni ala-mula ha\u00fdwan.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eongl\u00fdor","meaning":"<div><p>Bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde d\u00fcrli zatlary \u00fdokaryk atyp we gapyp bil\u00fd\u00e4n sirk artisti.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eongl\u00fdorlyk","meaning":"<div><p>\u017dongl\u00fdory\u0148 sungaty, k\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eurnal","meaning":"<div><p>1. Kitap\u00e7a g\u00f6rn\u00fc\u015fli d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin ne\u015fir.<\/p><ul><li>Ho\u015fgeldi elind\u00e4ki \u017eurnalyny stolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde go\u00fddy. <span>(A. Gow\u015fudow, K\u00f6petdagy\u0148 eteginde)<\/span><\/li><\/ul><\/div><div><p>2. Bir waka, karar, ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n i\u015f hakda \u00fdazgy kitaby \u00fda-da depder.<\/p><ul><li>Klas \u017eurnaly.<\/li><\/ul><\/div>"},{"headword":"\u017eurnalist","meaning":"<div><p>\u017durnalistika bilen me\u015fgullan\u00fdan edebi\u00fdat i\u015fg\u00e4ri.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017eurnalistika","meaning":"<div><p>1. \u017durnallarda we gazetlerde edebi-publisistik i\u015f alyp bary\u015f we \u015fol baradaky ylym.<\/p><\/div><div><p>2. D\u00f6w\u00fcrle\u00fdin ne\u015fir edil\u00fd\u00e4n \u017eurnal we gazetleri\u0148 jemi.<\/p><\/div>"},{"headword":"\u017e\u00fduri","meaning":"<div><p>1. Sergilerde, konkurslarda we \u00fdary\u015flarda ba\u00fdrak belle\u00fd\u00e4n ekspertler topary, komissi\u00fda.<\/p><\/div><div><p>2. Sport \u00fdary\u015flaryny alyp bar\u00fdan sud\u00fda.<\/p><\/div>"}]}